12A11700-5

12A11700-5_6-2 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Continens Prophetiam Danielis, Oseae, Joelis, Amos, Abdiae, Jonae, Michaeae, Nahvm, Habacvc, Sophoniae, Aggaei, Zachariae, Malachiae, Librvm Machabaeorvm I., Machabaeorvm II. Menochio, Giovanni Stefano — - z o roeus d E Es N T- . T RUT MM r F ETE H - z TEcorcge Qu gt rP UPE pE 23 TY *s REZESUUS [ ov mw'**.& L eoe us P n hm "4 . Ws d FR E wru Xl Ts i& r * 2 4 Ed ; E A eapit E T Y u P $H y r n » "UR A 2 iE 2 A " UE ( 2 ^ - - n ii C uccnal » -* - i [ * um : - $ 5X ';52 x 3 E. w a. i« M P p T [ » ^ t w - ; d hs ! P. ä j : $: n A - j Tg; c E s & "- d & ;- f ^ M - uN s. i* * t 3ä : iE - "— OAT & L. E: ao p $. ": i N BN : - z m At N *s s z s 2 du r M x P pE i e d m s d "Em av ao A r AU z " * E 3 L ais $U - *s M E p u- E a« Ls : Es A 21 L H $ - 4 B ':J ii d E. j ^ x E - m » Vi -a [ m eae - i ïï j T Mul I x RA w * N Pa h E* 2* BA E 35 R 7 . hu ". 2 E 5 m bt t i 3 - Xokese. a. U a g P d "o x XY t dadet A - ( d PA 11 i $- i, À TU 177 .-/J PA E * A D. .E T J & J A rf . A AUA f PT 1 i. 2n 2 P * :5 5 " s I * 747f ;5íi zf ( À * d V A N»y T p 21 " w " " /f Di* i * dr Ty - N Y Y A * . "/ d 4 ^ vt t k t d AA m P d s 7U A " od r Pl 7 924 / r n D WE ts hg s Ed ii RT P rA x d x.(;': af - T " d T H *s " 7 " ^ Phiau! A AM À $. rP "j'-"w-« d X ä od // 4 2 Y a Es x M^ us A A x P a 7 M * f - d 2 K &? A. ;1 E6 w X " T VA J $ d i , 24 Y M [ vt Af r , 7 * nE E A .'; d. 4P5 Y ) r ,,:.J ^ "A "] Ed vt w a dl * 1224 " . TT d a m ha d. v rE l X ? 27 /// Y EC ty 233 3 u m S " poA4 :: H d " f é£ £5 Pa 271 A r ff ( v J d 7 7—/ T. " v n s m du A æwä [« m M bt D. ( od M ^ 4 LA n us p " r m a ;4 y " YJ. As p i d A v CA AH u Y * A I T & m ? n z P rK a a aifa X* rE - ^ E " :f g 2 " 4 W iA * v À a s At t s us m a M H Y P s U d « f. *oWs LE L cac GC du E aE n $ of ii Gol 246 Y B u 2 E wv 42 x* z. ; P MA u . "rA n éer um * -ä MTM 2 2 W A* M 2 z -a d m a, n y3 Á r t p ^ Pl J *f u . z ** m - :5 f s £ 4 i dÀ ff f v A N -€— vt RUE E Y pO n g v* j 46* P * Á ul , pocud (: aX Mi gt dn* DA El s o A o - p T d ^i "gt pE ;:;1/' Yv M Ed a i " r ul P " w ( d E b um r w - 'ï p v * .N;äï od K w AUL E äm,&n É EM EM zi df od i P. T r n u w T 35 Dd " - n pe Qu oM d p g ** yetr n d a n W "s " p m .;; l 2 D s v J 2584 6t . 8 u n d d g n d m o g P ur: » WY z Deits n EM a.;- u " Es CM L EC at at r r E d Paf acoitn EM - w N T a RES i pE« TM Eu H o sE M. r te t t (l C od TET D u bs - WT ee — o t LE w v A hr : p4 "u s ii I n p ;l s — — Tv N N N M 2 ERN N am — E b X I SSS EL — - lm ^. PTR ii N SN L K;- d DESR M. A :- ün- -.L —— hu sR r :- — M Q CC PV SN P^ m : Em Em o —ÀMÀ VL -- À —— E — — m ER SSRMLS u- s - HEEBÜE— —— coi EPT d E E d l- A mRU M D a u E : - w m — t — — —— Z (.' CORCUUN w 'J TTE a YX " ).e'* .I*- ECC ,f g vosw N À " ZZga PA N N P N s* ^ Xxx NNS .- - /C A -..—. * L é. — 7 m Y N M .. € w i [ P 77 N — 7 / $^. LY ..s TT NOCONOS W "" - / B 4 : f * * N — xx N - zl U x)xx 225 -.is —— ä*f D — r Lt — Megnrt / & lt 4 7 d - —— , é 7 ; — tr?/' M 4 H (s g 7 i * » a 7 / ) P ;rï n ; - b .),,,C a- k $dj .y j A: * * , '- // - t u 4 Y b 4 / /;y:. $ AÉ . : d — — p $ lp . LI : w d- | T $ :- - * "$, À | ,? w u d 2 P 9- ] ,0 P d E Z ,p'.. 2 E T Ir j 7" $ ,0, * t l f £ 4 pj * " 4 h h -^ : e - M EUN, N ge' * ; /,,r " /, & rü x*xxï J .'I p 7 / J | xj )W d X IN s N r p d Z i ;' $ P El ^* ^ | : "w ** T * [ 33 As oX )5.4 Fs N . d $f A 9 3,' L R* N . Á z rf P £ A 0', v A CUX L - a xx ,;l 7 À 3 A^ e "ww * í UB Tübíingen - ff "w ;; /ä f " " 5/ x M. ,r/ y. (* N X ( 4/ ; 27j * p x&x X 3 Ji ( i ^ : ; l xx» N; N . o i MO s 4 EM xx 22 V 1 '6* É N ; ?. Uf ^ a : /, b t ! & W Z N " Lj Avxxx; v "" ri L / $5 NS N« YsN XN * s » "u$ AA " A d TO 5 T. N i V i * N aN -t* lYi p mj/ / N x;t MA * xX 4, * *. b «* n J ää —dÀ $9* h : hd v 7 L vnd. DA "J . E E x*x , : '- 9- " A . D w h. D 7 j / i NN yta 7 Pr d) h 1 á " 4 & /// 'aäiiä £ p d. x " 'l/ri - 2€ 2 nl " : Mes 9 ,. i r J ^ d& ü r Á ,I'r,, N W — .:' 7 -.y r 45 t . AR -:, w w s od w — ;/ ^ - * 8 A — - M o p y Xx s L N UET A gt x l" ('l rAl A XX N-& l- z N LR pX ," 4 N d - E :$. -4 s. À aP " 4 / d p :$S 4 ; -e- — n ^ l',, Dd Q X - —— 7 af L " - EEE T "m CA tl NUTPo o l i il yrta hl chat tUOT SACHRA Ut CVM IVICA P. MENOCHII E S., J. It eR 7u LT jm4 COMMENTARIIS EDITIO NOFITER. REFISA I0OMVYs V il COD N PTI N E.N. $ PROPHIE-XIMM DANIELIS HABACVC OSEAE SOPHONIAE jOELIS AGGAEI AMOS ZACHARIAE ABDIAE MALACHIAE JONAE LIBRVM MICHAEAE MACHABAEORVM I NAHVM ONLCRSOZ CR MACHABAEORVM II L AE NMIEANNAE AVSTRIAE, TïPIS ET SvMTIBvs JoAN. THoM. TRATTNER, SAC. CAES. REG. MAJ AVLAE TYyPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAE. MDCCLV N f A ( V. ) j Dunid u did 2777 lepum m e 3. R d i 'ärïeE n&'ar m [ fui, t dRb m d N i à Lipide üchodog Kitio & £ QU 63 o U Prlmr 6 enmïc af f0 JOühm Païäh d ln a.ng q d 3403 na. ( phO * Lan D Yged Ml V d X * PROPHETIA DANIELIS. ^CAPUT PR I MU M. A) Daniel ', Anahias; Mifael, öD Zizarias in captivitate eligitfætur, ut. docti linguam Cbaldeorum aflarent regi ,| mutati[que ipforum nominibus , obtinent a prapofito eunucborum , ut folis vefcantur leguminibus , aquam bibentes: quo faclo facies ipforum corpulen- Hores erant quam illrum , qui cibo. regio. "vefcebantur : quibus Deqs Japientian ) dedit, C^ Danicli preterea intel- - ligentiam.: Jomiiorum. 3 d l. Nno,l tertio regni Joäkim regis Juda, Venit/ Nabu- chodonofor rex Babylonis in Jerufalem, & obfedit eam. .2. Et tradidit Dominus in manu ejus Joakim regem Juda & partem vaforum domus Dei : & afportavit ea in terram Sen- naarin domum dei vfu»i, & vafa intulit in domum thef:auri dei fu—i. d 3. Et I. tra Judsos fufcepiffe, qui füit tertius annus Joakim, ut ait hoc loco Daniel. ANna tertio. ) At Jerem. 25. num.k Secundo doceét non ftatim a morte pa- ]. & fequent. dicitur id fa. &um anno 4. Joakim, ergo tris regno fucceffiffe, quod Babylone non tertio. Refpondet Corn. abeffct, ideoque non nifi quarto anno a Lapide primum annum Regni INa- Joakim regnare copiffe. buchodonofor inchoatum fuiífe anno [»] Lsl Partez vafo'rum.) HOC dicit tertio ; & finitum anno quarto Toakim. propter arcam teftamenti , quam ab- Itaque ea quz geffit NNabuchodonofor fcondit Jeiemias 2. Machab. 2. & quia anno primo regni fui , dicuntur gefta reliquum vaforum afportatum eft fub efie nunc anno tertio , nunc anno quar- regibus Jechonia & Sedecia. to Joakim ; copit.enim expeditionem de ferrawm Sennaar.. in Babylonem.- parare anno tertio ; eamque perfecit 3y3272 /zbar dentium excuffionem fi- anno quarto. "Salianus anno mundi gnificat, & itarepio illa eft appellata, 429. num. 20. & deinceps,ex Berofo quod dentati , id eft fuperbi homines, & Jofcpho lib. 1o. Ant. cap. 11. ver- xdificantes Babel , ibi fuis. dentibus, fus finem , docct juniorem Nabucho- id eft fua lingua, privati fint, ut Ru- donofor announo antequam Rex ef- pertus (& D. Greg. interpretantur ia fet , expeditionem inSyriam, & con- Píalm. 4. Pænit. .Bibl. citiz Com,ïMcnocþ. T. VI. * P4 P R O P H ET 1 Lo D;.'A':NPJ',E'-»L js;.-» ( r : 3. Et ait rex Afphenez praepofito ä'eunücho;rtim,f ut intröï duceret de filiis lfrael, & de femine regio, & tyrannorum, meni 4. Pueros, n quibus nulla effet macula, decoros forma, Tf ] & eruditos omni fapientia, cautos fcientia , & docLos di(cipli- 9. na, & qui poffent ftare in palatio re gis, ut doceret eos litte- confþ ras, & linguam Qhaldaorum. k l0. 5.- Et confltituit eis rex annonam pe r ühgli,!bs dies de cib'i'sh doni fuis, & de vino, unde bibebat ipfe, ut enutria tribus annis; quit poftea ftarent in confpectu regis. icent 6. Fuerunt ergo inter eos de z 'filii;' Juda, D;niei , vAnani'a"s,' HU Miíael, & A2arias. €unti 7. Etimpofuit eis praepofi tus eüäuchorum, nomina; Danieli, Tiafn, Baltaffar Ananize Abdenago. j Sidxfac'f?sg Mifaeli ; MifaCh"g & Azarise, E $. Pro- Dans 5. lä*.e;aftc Eunzcharzm;) qui præärat gkfi.pojänt/ld;e.j S»ing/dedecore & fpifca pueris regiis, quemadmodum nuncin m ignominia , qui digni effent regio con- Pili oce áulis regam prefectus quidám eft, qui. fpe&tu. In Hebraico eft, qui£us robur nobilibus adolefcentibus pree(t, qui adffandum. Yn Grzcoeít, /zyóc , nam pienta, verfantur in aula.. Vocat autem Ea- ad lon g p nuchos, non quod omnes vere Eunu- bur requititur. gas aulx ftationes corpori's(' ro- C prote chi effent, fed quod Eunuchi vox re- et Quod Litteras , . [tnguam Cb ildaorum. ) & il gios omnes miniftros non infrequen- Id eft, fcribere & loqui Chaldiice , uc ter fi»nificet in fcripturis. cum rege loqui poffent, & Rex ab il- t. Al De femime vegio.) üt predixerat lis de Hebrzorum eruditione, que to- p f Ifaias cap. 39. 7. hinc conftst Danie- to orbe nobili/fima erat; aliquid Chal- 3hottg « lem regio fuiffe genere, & uc tradunt daice audire poffet. Lingua' Chal- dea ab Hebrea non Muj ebr. ex progenie Davidis. parum 'differebat. 4 Doltalone Tyrannorass. Principum ; capitur e- Vide 4. Reg. 19. 26 " abfhiie p nim in bonarm partem,ut fepe ab aliis B. nnonam,&c,) Demen 2 ve] etiam fcriptorib Grscis & Latinis. fingulos dies, fuin? per : AZJHL A. Pueroj.) L ? X. yeauv/exsg vocant, De cibit fuis. ) Ne fcili g cet ,)eorun-u j Dda 3d; id eft zaolefcezres. Maldonat. & Corn. pulchritudo , aut macie , aut morbís, mns,q»u; a Lapide putant fere 20, annorum viliorum ciborum ufu contra(tis, ob- H E tiidle, curaretur. ini Macu/a,) Mebraicum t35»» t3N» Enurriti tribus aunis. ) Quo tempo- Pofmüs ino ompne vitium corporis fignificat. 1nde re Chaldeorum lingua loquí difcerent. m ? fa(ta Grzcorum vox uópa , repre- 6. Izter eor. ) Éx hoc 3 colligitur plu- benfjo. l res fuiffe quam quatuor. : - Ernditos.) lis facultatibus, quz in . Nomina.) Chaldaica nimirum pro judea difci potuerant. Hebraicis, vel aüod Hebraica nomí- E na difficilius a * Cautos [eientia. ) Solertes , & faga- haldeis pronuntiari N j ce8 in ferutandis rerum caufis. poffent,vel ut Hebrai adolefcentes una Qd fo, Doflos difciplina.) LXX. Qiuvosuutiog cum nomine Chaldaicum : ütm a u duerent, anjxnum in- gennqo v , eogno[centes prudentiam. j -LCMD P "f L 5 CA F—IU '- -l 3 to- $. Propofuït autem Däniel*i.n corde fuo, ne polluefetuf' de n menía regis, neque de vino potus ejus: & rogavit eunucho- (Dày * rum praepofitum , ne contaminaretur. lgll 9. Dedit autem Deus Danieli gratiam, & mife It 5 ficordiana in confpettu principis eunuchorum. » nceps eunuchorum ad Da'nielemi 'Timeo egö' 10. Et ait pri cUbls dominum meum regem , qui conftituit vobiscibum, & potum: oni$y qui fi viderit vultus veftros macilentiores prae ceeteris adole- Ícentibus cozvis veftris, condemnabitis caput meum regi. MPa i1. Et dixit Daniel ad Malafar, quem conttituerat princeps eunuchorum fuper Danielem, A tieli riam., naniam, Plifa;elem , & Aza- 15.Ten- ii A 5 Pro Dx&'niell-i ) ex iis qui in regia menfa ponebantur, Qu$ vox Dei judiciïum prohibiti lege effent , qualis fuilla ,.& fignificat. o & Bal/affar. ) Quafi dicat , Baal, vel multarum ayium & pecudum carnes, 10 C0f Beli occultus thefaurus, id eft Bel fa- quz Levit. II. & Deut. I4- notantur. 0772 Vel, quod multa fzpe in regis menfa pientia, Vel, Eelus fe:vat opes. idolis immolata inferri folerenr. ; nun "nania , Sidrach. ) Ananias fignifi- ts DO eat protectíonem Dei. Sidrach, idem 9. Dedie Danteli gratiam.) Gratio- eft quod miflilis, quaftidoneus qui huc fum illum apud principem Eunucho- rum fecit. Hoc autem ideo dicit, ue r ) & illac negotiorunm caufa mitti pof- ltiCe U fit. Alii interpretantur Sad /ezis, lup- reddat tacite caufam, cur prínceps Eu. x abil^ ple; f Erat autem $44 nomen d- .nuchorum indignatus rmon fuerit ad- ug t monis nocentis. varfus Daniclem , quod regios cibos 1 duceret i dC Mifaeli, Mifach.) Mifael, id eft, quis contemneret , ac pollutos | C F ofiulans, vel, quis poftulatus; vel, invenit Danicl gxatiam juxta Salomo- ab (tulit Deus IMifach , id eft, menfor nis votum,3. Reg. 8. 59. cum ait: E Z Bis mifericordiam cordm e£s, qui eos ca- terrz vel agri. "tzaria , i denago, ) Azarias idem eft privos habuerint , ut mi/ ereantir. eis, fom ? ! quod, adjutor D'eus. Abdenago, id eft 10. Gendemnabiits caput meum vegi,) p eorüm fervus, qui ingreditur & egreditur co- Eritis caufa ut me Rex reum capitis moïb.ls D «am rege , id eft cubicularius & regi faciat , exiftimauns me , üt-mihi cibos intimus. Vel'ut alii explicant, prz- refervarem , vobis fubtraxiffe. ts o Macileniiores. cvSeemortoSg , frz- pofitus modo coquendi , vel ciborum Videsur ex no» ) temI)O' praecipauorum regis. ffiores, quales effe folent facies eorum, minum impofitione tria iJJa munera, qui modice pafti funt. Vid«Matth.6.16, difcere 31 44 Male[ar. ) Qai füb principe gitüï qu. .qu& nominibus fignificantur , aut illis data, aut dcftinata. Aliqui volunt Eunuchorum, horum quatuor puero Abdenago fignificaxe , Servum Luciferz. rum curam habebat. Ís ciam facit nirum p 0 g. Ne polineretur.) lta ftatuit, vel quod princeps Eunuchorum non nifi jca noml" publico mazdato facere poterat ; ideo- gpitti quod judxis non liceret communem cum.aliis gentibus habere menfam, vt que mutato Daniel confilio ad eum M indicat D. Paulus ad Galat. 2. 12. Vel; adit, quermn fe fuosque focios alendi jl p w Suod,fi tíon omnes , multi cezte cibi curam habere vidit, B "ER ('* 1 4 PROPHETIXE DANIELIS tatus e ; 12 Tenta nos, obfecro, fervos tuos diebus decem, & den- tur nobis legumina ad veícendum, & aqua ad bibendum: - 13. Et co arioïo; 21, mplare vultus noftros, & vultus puerorum, qui vefcuntu n r cibo regio: & ficut videris, facies cum fervis Tegis tuis. » 14. Qui, a decem. udi/co;rermbne— hujuscemodi., tentayit eos diebus 15. Poft dies autem decem, apparuerunt V;ul—tþus eorum fn,e*; Cm i liores, & cor pulentiores prae omnibus pueris , qui vefceban- jnientes tur cibo regio. ; ! ) fo'fl; X6. Porro Malafar tolle U bat cibar«i'a .,y & x;inum,—potus eorum, l, ; daba:que eis legumina. [77 17. Pueris autem his dedit Deu S fcientiam, & di—fciplinarh in omni libro, & fapientia; D ! ^anieli autem intelligentiam omni- um vifionum , & fomniorum. * 18. Completis itaque diebus, poft qüos dixerat rex, ut in- X2 troducerentur: introduxit eos F d fpe&tu Nabuchodonofor, - pr?epoiitus eunucho*vrumxin con- & tium ej 19. Cumque eis locutus fuiffet rex, non'funt inventi tales , Pra de univerfis , ut Daniel, Ananias, Mifael, & Azarias , & fte- m terunt in confpectu Regis. * ; Cum Ven 20. Et omne verbum fapientize , & intelle&us ; quod fcifci- ew 3 tgt—us fEHOro, & Mi I2. Teu/a. ) Proba, experirhentum ruüm interpretandorum ,id eft prophe- ternu cape , owuacor , ut eft in Greco. ticum fpiritum. ] W5 d Dentur nolis legumina. ) Duas ob I8. Completis diebus. ) "Tribusannis, caufas petunt legumina & aquam , & quos illis Rex ad difcendam lin proptér religionem jejunii, uo acar- prafcripferat, num. 5. gua:n Cum 'MM, à mdl nibus & vino abftinebant ; & ne [Ma- X4eas 19- Cumque eis locutnus fuiffet rex. ) utLh lafar impenfas excufare poffet. Nempe propofitis interrogationibus ! Incam X5- , Corpslentiores, ) / Dei munere. acumen & eruditionem'eorum tentans. Quanquam qui temperanter vivunt, Sreterunt in con[petta regit. ) Id eft, Mgggf' naturaliter etiam colore funt vivido cooptati funt ad fecretius regis mini- Mhttir * & fuccofo. - It&n f'?mf fterium , quale eft cubiculariorum. Emi 17. Seientiam , 66 difesplimam im omni 20. Omne verbum fapientia , &c. ) & £, libro.) lts ut. omnes characteres lege- Quamcunque queftionem arduam. &* of re , intelligere & fcribere poffent:vo difficilem , quz doctrinam & acumen Aty m U luerat enim Rex .€os potiffimum lin Dd oe. M ingenii requireret. uam Chaldaicam doceri, ut diximus Mriolos, "4ricli. ) 1nquit D. Hetony- ina f luperiori nurm. 4. mus, dicuntur qui vwverbis rem peragunr, nb Danieli autem ad intelligentiam, &c.) aut ex characteribus ( hoc enim in. pof tæMün Donum fingulare fomniorum, & vifo- Atch nuit Hebraicum , Pvnujn Cbartum- ) CAPDTI &H 5 L dett tatus eft ab eis Rex, invenit in eis decuPlum, fL.per cun&os ] L3 ariolos, & magos, qui erant in univerfo regno ejus. l qu 21. * Fuit autem Daniel uíque. ad annum«*«fimum Cyri«T.fr, ietvis Y regis, 628 diebus ii CAPUT II Cum faþzentes Cbaldei fomuium Nalyuchodonoþr con]e&are non n fe CO2 potentes , juberentur otmnes interimi , oranti Danieli revelatum ef myflerium,, qui. Tegi aperit fommzzm ipfius de tagna. quádam [la- :Ofum) iua, ejusque declarationem de quatuor regnis; quo facto. INabu- chodomþr Danielem : adoravit , €? boflias, ac incenjum illi prace- plinam pzt offerri , confitens Domiaum Deumn , & exalmm V ofiti Danielem. - üt It N anno fecundo regni Nabuchodonofer, vidit Nabucho- It Con. 2 donofor fomnium, & conterrltus eft fplrltua ejus, & fom- nium ejus fugit ab eo. l tal 2 Præceplt autem rex, ut convocarentur arioli , & magl., & malefici, ,&üe & Chaldai, ut indicarent regi fomnla fua: qui cum v emü"ent., fteterunt coram rege.. jfald 3. Et dixit ad eos rex: Vidi fomnium , & mente confufus l,qnow, quid viderim. f2t0s 4. Refponderuntque Chaldzei regl Syrlace' Rex in fempl- gt ternum vive: dic fomnium fervis tuis, & interpretationem H Prophe ejus 1nd1cab1mus. . Et bus annió) mim, à radice 43 Charat, unde Gre- Sommum e]us fugit 4b eo. ) Oblitus o cum Xzecrle & xaeaxrie ) divinant, eft quid vidiffet per fomnium. & ut LXX. vertunt, fünt 2499 , id Q. 44rjoli &$ magi. ) Vide di&ta cap. vlffl [2 ) eft, incantatores. fuperiori num. 20.- " ,,gmbus " n tentane Magors ): Magi funt , qui philofo- bus & extis animalium, & manes in- Malefici, ) li funt, qui ex cadaveri- hantur, radix enim [73r) 22g2^, me- [dEs ditari fgchat & fpeculari. vocando, & mortuorum animas , di- e'HS [l 'U OI. Fzrt autem Daniel, &c. ) fenfus vinant. norum eft, fuiffe Danielem Babvlom. ufque Somnia [ua. ) Somnium fuum, plu- &), fb & adannum primum Cyri regis,in magna rale pro f'ngulan. ardwm pud omnes.reges gloria, au&orltate 5.. Mente confufus. ) Cogtritus, ut ( o & fama fapientia. vertunt Vatablus &Pagnmus fatiga- I. Nno0 feeznde. ) Non initi ream tus & folicitus, ut fomnii fuglentem ngony memorlam revocem. ; poft mortem patris , fed adcp- t Monarchlæ multis devictis nationi- 4- Syriace.) ld eft Chaldaice , que ,-um in- bus. ipforum materna lingua erat , queque [/47""']' » / 6 PROPRHETIXEDANIELIS peret & Et refpondens rex sit Chaldais: Sermo receffit a me: nifi Indicav ritis mihi fomnium , & conjeCturam ejus, peri Ceptis 4 K]zl l bitis vos , j etnus veftrae publicabuntur. 'narraveritis, Vf per . 6. Si autem fomnium, & conjecturam ejus 15. proemia, & dona, & honorem multum accipietis a me : fom- tebant nium igitur, & interpretationem ejus iridicate mihi. 7. Refponderunt fecundo, atque dixerunt: Rex fomnium T Arnoch dicat fervis fuis, & interpretationem illius indicabimus. Ciendo: g. Refpondit rex , & ait, Certe novi, quod tempus redimi- A tis, fcientes, quod recefferis a me fermo. quamol 9. Si ergo fomnium non indicaveritis mihi, una eft de vo- Cum er bis fententia,. quod interpretationem quoque fallacem, & de- I6 T ceptione plenam compofueritis , ut lo uamini milfi, donec folutior tempus pertranfeat. Somnium itaque d icite mihi, ut fciam " quod interpretationem quoque ejus veram loquemini. :0. Refpondentes ergo Chaldaei coram rege , dixerunt: Àga t Non eft homo fuper terram, qui fermonem tuum, rex, poffit (amen implere: fed neque regum quifquam magnus, & potens ver- bum hujuscemodi fícifcitatur ab omni ariolo, & mago & €ris fap Chaldzo. i 0. T ec re- d g II. Sermol enim, quem tu qu&eris, rex, gr'avis eft: n E. 10 pe- : quue olin di&aj eftiSyriaca, ad diftinctionem tebant.. Vide 4. Reg. I0.2 7 '& I. Efd lingue Hebrza. KExát tàmen hzc lin- 1& 6. 2. & ibi di&ta. gua diverfa ab ea, quam. nunc Syria- 6. Conjetluram.) Interpretationem; cam dicimus , non tam verbis & vo- 8- Tempus redimitis. ) '"Vrahitis ac ïg. Sä?z( cibus, quam dialecto, ut Grxca Atti- producitis , ut ali quav ratione vobis COUigi:ur 1 cà , differt a Dorica.. Dicit autem Da- confulatis. - 94"'"'?54, nicl eos Joeutos Syriace, ne quis mi- Serzo,) Res,fomnium, & ejus me- &i eos p raretur fi eorum vcxba recitaret Syria- moria, ut fupra num. 5. t tis dolri ce , ut ab eis prolata funt, quod facit Q. Una ef de vvobis fententia.) Id eft: Sontm dj ab hoc verfa & deinceps ufque ad ini- confirmabitis illam eamdenr opinio Ql f&pim tium capitis octavi. nem, quam de vobis concepi , quod fallacem commenti fitis interpretatio- 14 Pa 5. Sermo rece/Jjt & me. ) Res, quam Cr Ra i fomniavi ; id eft,oblitus fum quid fom- ; neto. Vel,ftat eadem firma & fixa de .Iï- Iy;tt niav erim. vobis perdendis fententia Peiiiitis vor.) Chaldaice (qui textus pronuntiayi. » quam ante UM Principgm n eft primitivus ) fraffa fremam , in fra- II, Exceptis diís, ) . Quafi dicant: To ts fta concidemini. illorum demonum, five deorum aereo- "470, id GR Domus vefira publicabuntur.) Chald. rum,qui cum homiaibus commercium lim, dp latrinas ponen'ur , ut vertit Pagni- habent, notitia eo ufque non pertin- 06&-'4"7 0b nus, Olim domos,quas in dominorum git- Hxc res Diis majoribus eft þrefer.. RU Pm.þfür ponam evertebant, in latrinas conver- vata. Qu Id €ft) CAPUT I 7 me: perietur quifquam , qui indicet illum in confpe&tu regis: ex- per ceptis diis , quorum non eft cum hominibus converfatio, 32..Quo audito, rex in furore, & in ira magn preecepit, ut perirent omnes fapientes Babylonis. Ts fom .13. Et egreffa fententia, fapientes interficiebantur : quae- rebanturque Daniel, & focii e'us, ut perirent. murm 14. Tunc Daniel requifivit de lege, atque fententia ab É Arioch principe militize reg is, qui egrgiïls fuerat) ad interfi- dimie ciendos fapientes Babylonis. 15: Etinterrogavit eum, qui a rege poteftatem acceperat, le v0« quam ob caufamtam crudelis fententia a facie regis effet egreffa. Cum ergo . rem indicaffet Arioch Danieli, &de- Qonec I6. Daniel ingreffus rogavit re » folutionem indicandam regi. gem , ut tempus daret fibi aïdv (ciami 17. Etingreffus eft domum fuam , Anan ieeque, & Mifseli, & A2arie fociis fuis indicavit negotium: erünt: ;: 18. Ut quaererent mifericordiam a facie Dei coeli fuper fa- of cramento ifto, & non perirent Da ; vet^ niel , & fociiejus, cum cae- 3 teris fapientibus Babylonis. ïg .—I9. Tunc Danieli myfterium per vifion em no&te revelatum eft : & benedixi: Daniel Deum coeli. ; jecte 20. Et locutus ait: Sit nomen Domini benedi& um afæcul&, "n s funt. & ufque. in f?egulgm; quia fapientia, & fortitudo eju 21. Et- -- ronefth Lg. Sapientes :me;y?'cze&anmr )Hlnc r&r lïegïör—.n;:ule'ritw, & non auditis oin. 3hitis 4€ colligitur aliquos interfectos fuitfe. nibus, omnes tamen interfici jufferit. ne VObiS D aarebantirque Danicl, &c.) Vulgus I8. Quarcrent mi[ericordiam. ) Ut enim eos, propter opinionem excellen- omnes precibus a Deo poftularent, ut ejurme tis doctrine , cum fuperftitiofis Chal- pro fua mifericordia myfterium hoc dzorum divinatoribus numerabat, qm ipfis patefaceret , ne cum ,nocentibus Id foli f&pienties habebantur. etiam innocentes perirent..| Ut pate- I4. Requiffuit de legeatque fententia.) fa&o myfterio, ipforum in vit difcri- r opinio Cur Rex ita ftatuiflet -& juflitfet. mine verfantium mifereretur, p, 0" j et'me* 15. deterrogavit ewm. ) Scilicet , Sacramtnto, ) .My&erio ; fecreto, ?l"»' fs d Arioch , quem vulpatus interpres Ccano,. principen militie appellat,Chaldgus ve- Qo. Saprentia.) Quam futura pr&vi- 'uam a ro textus originalis , pre/fdem carnif- det,autexplicat. Quuz futura perfom- ; d €HgJ 5 i(l eü 3 reb " z us capif:dlil-msï pg-æfe- nia, & enigmatum involucra fapienter jmi &um. premonftrat. Quam ob canfam , &c.) In Chaldzo E2 fortitudo ejus fant. ) Laudat Da- eft, Propter quod lex feflinat & f'acie re- niel non folum fapientiam Dei, fed e- [ ertile d yhete gir. 1d eft, cur rex temeic &femnan. N tiam fortitudinem ; cum enim Domi- 4 PROPHETIE DANI'E.LISQ 8 $1. Et ipfe mutat tempora, & setates:-transfert regna, at- fér ue conftituit: dat fapientiam fapientibus, & fcien tuo hi j tiam kinte " * ligentibus d'fgiplinam. 2 funda, & abfcondita-,- & nof/i.t in tene- turum 22. Ipfe revelat pro bris conftitu.a; & lux cum eo eft..— z Ventul Deus patrum noftrorum, ( 1) c*ohüteor, teque lau« ^0 jv do : quia fapientiam, & foruitudine m.dediti mihi: & nuauc In cun ofténdifti mihi, quae rogavimus te, quia fefmonem regivs ape- ïnte.rp: ruifti nobis: (cires; 24. Poft heec Danie ] ingreffus ad Arioch, quänuv' conftitue- jl ratrex, ut per deret fapientes Babylonis, fic . ei locutus eft: tue jl d Sapientes Babylonis ne perdas ; introduc me in confpe&tu re- €üs er & folu ionem regi narrabo. gis- ^^. ] 25 'Tunc Arioch feftinus intro dukit)Danie.tl;e'm ad'regEm, & & brx dixit el: Inveni hominem de filiis tranfmigra ? tionis Ju.da ; qui 8 folutionem regi annuntiet. cu j-.us' ,nofhen erat Bal- Quad: 26. Refoondit rex,. & dixit Danieli, 31 & 3 taffar ; Putafne vere potes mihi indicare fomnium yquod vidi, [ buts: interpreta-ionem ejus? * H iel coram regze, ait: Myfterium,quod bu, & 23. Etrefpondens Dan: jf 1 rex interrogat, fapientes, magi : ariolij & arufpices neque- tUm)g unt indicare reg!: D 28. Sed eft. Deus 1 n €odlo revelans myfteria, qui—indicaVit viffimis tibij rex Naþuchod-onofor, quie ventura funt in no tem-. Lasssi cidiffs meorum. : Iïl u Zfl,' ] * (1) Noflrorum ;z Eldii. Svixt.;[egitur: per explicationem fomnii regii ; mihi nus fomnii interpretationem ill!i pate- declarafti.: eciffez, divinam potentiam in trans- Ti cy férendis regnis admirabatur & lauda- 24- Je:roduc me m conjþcf&u reget. ) Clliet r bat. Danicl prius vocatus non fuerat a Re- 'H' declgä 91. Muftat fempora v & erates.) Res ge, quia licet preclaram ejus indolem 3. 1 cum temporibus hominum, atque ;eï. & eruditionem | perfpectam | haberet , fenfus d tatibus, non tunen putavit eum habere fcien- ii Z 2 tiam res futuras predicendi , quam Inte//'igentt; s difeipiinam , fczentibus ïmm() Yi intelligeztiam, ) Ut vertunt Pagninus Hebrzei non folum profitebantur, fed ROfUm " & Vatablus. etiam damnabant. Ti j 22 Nowvit iv teze z bos cnnfitut»z,&c;) Q7. Jrufpices.) . Exant etiam. apud lDl ne Chaldzos, qui-extis ad vaticinia-ute- Ia eft, nihil illi- eft obfcurum ; nam NI Qop, ipfe lux «ft omnia'ïïervgdens & lu- rentur. ILEofdem ait D. Hicronymus Diate 3l ftrans. a Grecis vocari *rarooxowsg , id eft, VoCae C0o coxfiteor.^) Laudo te. jecoris :mfpetores. 23- Tibi 3 As Sapieztiaum Effor/iwdimm dediffi o9. ledicavit tili , &c. ) Significat 0n pro inibi.) Sapientiam & potentiam tuam Thotey ib fomnigmxilli non cafu, aut ex natn- XI CAPU T II 9 2, 4l temporibus. - Somnmm tuum & v:fiones capitis tut in cubili . 1ntel tuo hu'ufcemodi funt : -29. Tu, rex, cogxtare coepxih in ftrato tuo, quxd eiï'et fu-» 1 tent turum poft haec: & qui revelat myfteria, oPcendlt tibi, quæ ventura funt. ite lat 3o: Mihi quoque non in fapientia, quae efc in me plus quam & nuac in cun&tis vzvenubus, facramentum hocrevelatumett: fed ut o ape mterpreta*lo regi mamfefua heret, & cogltatlones mentis tuae fcites: nfhtue 31. Tu rex videbas, & ecce quafi flatua una grandls, fta- tus el tua illa magna, &ftatura fubhmls&abat contra te &mtmtus ettute €jus erat terribilis. 32. Hujus ftatuae caput ex auro optlmo erat, pe&us autem; gen, & & brachia de argentoj porro venter & femora ex zere. l, 33. Tibiz autem ferrese, pedum quaedam pars erat ferrea, quaedam autem fi&tilis. f Bal 34. Videbas ita, donec abfchus eft lapis de monte fine ma- àvi) '"nibus: & percuffit ftatuam in pedlbus eJus ferreis & fi&hh— bus, & comminuit eos. 1f qUOd 35. Tunc contrita funt pariter ferrum :tefta, æs., argen- s neque tum , & aurum, & redatta quafi in fav1llam eeftivae arecde, quae iodicat ,f ralibus caufis , fed divino confilio ac- 31. Fidebas. ) Per fommum Vide7 tem cidiffe. re tlhl videbaris, Oftenduntur Na- /F du neviffmis temporilus. ) NOVlmma buchodonofor imperia fub facie hu- tempora vocat, que ufque ad finém mana , eaque augufíta , quia ille im- At Danieli in- 1 reg" mlhl muadi confecutura eraut., perpcetuum peria magni faciebat : fcilicet regnum Chrifti , ut infra num. fra oftenduntür fub i 1magme ferar um 4 declam: quia idololatrarum erant , & magna QQ. I5 rex crgzt.sre cepifti. ) Nel €x parte tyrannica. | metJN us mdal m ii fenfus eft , regem antequam dormiret 23. Pedwm quadam pars , &66c.) Pe- !l , Iibet (ohcu:am fuifle ; & copiffe apud fe des pg.rtlm erant fictiles , aut teftacei, animo volvere ; quem. exitum Chal.- par&im ferrei, INon alter ferreus, alcer quam dxorum regnum habiturum effet, De- teftaceus , fed uterque ex parte fer- endl ! f reus, & ex parte fictilis. umque.ili varias regnorum. conver- dlcuntur infra n. I. Vide; que fiones per fomnium demonftraffe. Vel eium ? PH regem .cogitare ccpiffe , id eft fom- 94: Sine mámiius.) Abfque humana j niare,; nam. & verfu fequenti omnia O erd' yanicim vocat. cogitatxones 35. In feavillam æjirv.t 4ret.) Sicut chront n Id eft, VE D] 30 Nonm iu faptentia , &c. 7:4;:9;::1:4 de areis aflari: , ut Pagninus non propter fapientiam , qua cateris vertit, & Vatablus, id eft, evanue- slrrmäï inortalibus antecellam. us runt. ) W B i g ) DBil.cum Carz, Menoch. T.VI. » 1o PROP H;*'ET:I'JE DANIELIS pis quse rapta funt vento: nullufque locus inventus eft eis: la ) autem, qui ercufferat ftatuam , factus eft: mons magnus , & fhifce p implevit univerfam terram. — fib, :46. Hoc eft fomnium. . Interpr n 'etationemi'quoque/: ejus dice- t ifnus coram te, rex. 37. Tu rex regum es: & Deus coli regnum , & fortitudi- ejts aj Y Tüet u nem, &imperium, & gloriam dedit tibi. fciæ 38. Et omnia, in q * uibus habitant filir hominum, & be 4S agri: vo lucres quoque coe li deditin manu tua, & fub ditione pisfta tua univerfa conftituit: tu es ergo caput aureum. atgent 39. Et poft te confurget regnum aliud minuste argenteum:; tura f & regnum tertium aliud sereum, quod imperabit uniyerfze tio &j terrac, V .40. Etregnum quartum ärit,- velut ferrüm., *quomodofefrrüm Dajig] comminuit, & ficaren omnia haec: domat omnia: fic cqmminuet,)& conteret $71 41. Porro quia vidiíti pe dum, & digitofdm partem t'eizuüæ deorum figuli, (1) & partem ferream: regnum divi(am erit, quod tamen Tiam t de plantario ferri orietur, fecundum quod vidifti ie;rum m.- ftum teftee ex luto. 42. Et digi:os pedum ex parte ferreos, & ex parte fictiles: SOlidum utn, Bob ex parte regnum erit .foliidumþ,- | &lex parte contrit ^ 43 Quod- tum quä Ti tyes ( Pj*afteä tefte figuli. :'n .Edm S:xt le*gi:kr: patcem tefteam. - "t as 40. Regnum quartum , &c. Roma- W/M/W óingncm terztam, 48« Éf emnis. ) ()m:xefn locim , üoríth imperium , quod omnia &rea 4 T regna perdormaüit. j Y W. Tu e$ erga caput aureutm ) Reg;num tuum fignificatur aureo capite. I« Pedura, 06 digitoram partem,&c.) "/4 lll/ 7 49« Reghutm aliud minuste.). iniis Signíficatut eamdem pedum partem, mf £ , nofi opibüs, aut viribus , fed teme« aut totos potius pedes ex ferro cum " Qum pOl'e $ qni& fcilicet minus diutarnum ; lata inalé coagmentato fuiffe confla- & POm degerieres , & de- tos ; quod etiam fignificat , quod di- fninus étiam ptoptey citur,; dé pl(anmtimeferri eriz, id e&, tüinegi pravatos mores; Becundum lioc reg- T tunmveft Perfarum. ; ferruin quidett , fed mixtum erit;qua- EUR Keguumi réivtium. areum, j Greco- le eftferrüm rude, cum ex fodinie hUI C()Hapr güni , & Macedonüm impérturh , quod exttahitur; terteglehis admixenm. . d &reum dicitur proptef arma , qis Regnum divifumi er., &c.. Quia ex« trémis Reipublics temiporibus ariftg- rm) P olim msgna éx parfé süead , proptet Pgti i fainam gtïam; es ehim fonorümi eft, cxatie fucceffit tyrannis , & cum ea g aut ut intetpreratug D. lezonymus coimista eft ,. coptumque eft irtipe- h', [(r' ) propter eloqoénttam. rium partirh confultbus , partim i« Univey[a térra. ) Hyp &tbole : Gglïifï- peratoribus gubernari; C Omm I tu catur tpetium hoc axnpliiiimuznfoze. ü I'ifti[e,, 42. gx paftg,re'gæm erit folidum, &c Angie ( : : C,A PXVU'T' iL il IN /43. Quod antem vidifti ferrum miftum teftze ex luto,, com-. miícebuntur quidem humano femine, fed non * pdhærgbyakunt Q« fibi, ficuti ferrum mifceri non poteft teftae. 4. In diebus autem regnorum illorum, fíufcitabit Deus od il i regnum, quod in seternum non diffipabitur , & regnum ejus alteri populo non tradetur: comminuet autem, & confu- & imet univerfa regna hseec: & ipfum ftabit in- zeternum. 45. Secundum quod vidifti, quod de monte abfciífus eft la- x pis fine manibus , & comminuit teftam, & ferrum , & ses, & argentum , & aurum, Deus magnus oftendit regi, qua. ven- ; tura funt poftea. & verum *ge»-iïc fongpiüm, & fidelis interpreta- * tio ejus.. 1j 46. 'Tunc rex Nabuchodonofor ceci dit n faciem ífuam, & Danielem adoravit, & hoftias & incenfum preecepit nt facri- & ficarent ei. 47. Loquensergo rex , ait Danieli: Vere Deus vefter Deus ? 2 deorum eft, & Dominus regum , & rev * elans myftéria: quo- facramentum, l* niam tu potuiüi aperire hoc * 49. Tunc » Solidüan erat,.qua parte ariftocratice Romanum autem Wfä&ädbni.cum, Ma- ubernabatur ; infirmum , & contri- cedonicum vero Perficum , Perficum : u m qua parte regebatur tyrannice? autem Babylonicum, Porro Chrifti re- nam tyrannis ipfo genere infirmiffima gnum comminuit Romanum imperi- eft , parumque diuturna ; ze/lup: enim z um , quia illud ad veram religionem vielentum perpetuum. pertraxit,plufquam martyrum fanguis, d 43. Quod autem vidifii&c. In Etebr. ( & patientia ad propagandum regnum eft , Quod vidifls ferrum mixtum cum Chrifti, quam ferrum , quam ignes , :effa iutea, Oc. quam beítie & omnis Romanorum ] Gommijcebuntur quidem bimano femi- crudelitas , & fzvitia potuerunt, ut n ze.) Quamvis tyranni, quales Czfar, illud opprimerent. Vl & Pompejus , atfinitites , & neceffi- 45. Seeuzduom quod vidijfi. ) Sicgc ïqe li tudines inter fe conjungerent , tamen vidifti. nunquam bene cohgrere potuerunt, De monzte abfetlfus efl lapis fime mani- h atque ideo tora tandem moles impe- &z$. ) Chriftus fcilicet e Virgine natus Id rii. collapfa eft. abfque humana opera , fed ex Spiritu j 44. lm diebus aumtem regnortm ilio- fantto. Dicitur autem Beata Virgo rum.) Po(tquam tempus , & fzcula mons, quia emnium habuit v lirjtucum ) xegnis illis tributa evoluta fuerint. fablimitatetmn. t Kegnum , quod in eternum mon diffipa- 46. Hofiias, Ef incem[um, &c.) Ut 9 Lbitur.) Quintum regnum Chrifti fpi- : rituale, & zternum. tánquam Deum coleret, fimile habes exemplum AGor. 14. 10. de Lycaoniis Comminuet Autem, 67 co;szmef, &c. ) Paulo, & Barnabz facrificia offerre Chriftiregnum omnia illa regna com- volentibus , quem honorem recufa- M minuit, quia Romanum comminuis, runt admittere ; ut etiam Daniel, de RD i2 PROPHETIE DANIE Bs 55 It M 'T'üné rex Danielem in fublime extulit . & muners multa, & magna deditei, & conttituit eum principem fuper omnes p abylonis, & preefet&tum mag Clos, provincias / iftratuufn fuper cün- dicatioi &os fapientes. Babylonis. 4 ftulavit a rege, & ,,qconüituit- fuper ^T -49. Daniel autem po opera provincise- Babylonis, Sidrach,. N 1 Cuces, fifach ,& Abdenago ; L frituti, ipfe Vautgm'fDaniel- erat in: -:fqribus' ?egis.-;; dicatiot "ts (CAPUT. IIL bant ay tofor r ZAnanias , Milae. , . 4dfzarias noletites acl,drqrej,ma»fua?gzgi Qqu,mn—. "MOR vex Nabucbodonofor. erexerat, ligati mittuntur. in. fornacem ignis. bubus, ar dentis ,. in qua tlleft manentes confitentur Dominoy. quod propier s I peccata fue gentis paterentur: affli&tiones , ? petentes ejus mileri« - Margs: fieris m cordiam , exbortantur. omnem creaturam ad benedicendum . Domi- num; quod Nabucbodonofor animad'vertens. ob[Tupuit , . illis de fütüit N 68i — fornace egre[fis ? J benedicit Deumiplorum, jubens ut o d ftittetur : qui/quis ipfum bla[pbemavverit. . Bof 1. NTAbuchodonofor rex fecit ftatuam auream , altitudine.cu- um ttba bitorum fexaginta, latitudine cubitorum fex , & ftatuit Ht s gam in campo Du;*a prqvinciæþabylonis. 2- Ita' ïnde tibiæ ( lt duo, f in veri Dei cultum—þroþt(:vhfumüaniv - " * ; li cama] quo dubitandum 'nil)vn'.ePc , licet in fa- cro textu expreflum non habeamus. madvertebant, impulfu etiam regio- 11 Tégione &GUS , - pt 49. Super opera..) Super negotia, rum magiftratuum, ui non alia ra- quafi dicat , prfecit eos adminiftra- tione fe Danielem, & focios everte- Te pollet, & tioni , & regimini regni fui. re poífe intelligebant quam objecto crumine contem Ig foribus Regis.) GQrazce eft , ze a£r2o nis. * , pte Chaldaice religi,of 2- J!ü, ttge Regi;, id eft in aula regia.. Frequen- Qlerum tabat aulam regiam, | dpuream. ) Non omni ex p'a,r:e'foli?- I. Ecit 'atuam auream.) Caufam dam, fed craffitudine, v. g. unius di- Q emilit?.s; giti, lignea alia ftatua. ad operis fir- 'erectz ftatux Scriptura non ex- mitatem inclufa, Utich, M. preflit. Fortaffe voluit ipf: in ftatua bus Wi : ali coli ,. aut unum aliquem ex R egibus Aititudine cubitarttm [exagimta.) Men- progenitoribus: fuis, preíertim. pa- fure ftitug hujus ita poffunt compu- v&mcp;!. ) rentem fuum ; 0s enim erat Regum tari cum Saliano.anno mundi 4455. n. Cálig ) Dyig 4]!?/?7:;":! parentes fuos donare divinis honori- 6. Adlurgat cefaries a fronte ad fum- n bus , cui. ufui inferviebant. ftatus.. mum verticem. cubitum unum , fit fa WVel excitata eft ftatua adopuleritiam cies fex cubitorum ; longitado colli j "dirf;, teoni fui oftentandam , fuadentibus quatuor ; pe&oris ufque ad coxendi- Otione, ? cem, duodecim, qug ad genua ufque, Cïl'i pær&&l- | Chaldeorum . facerdotibus , qui Re- gem poft Danislis interpretationem viginti cubitis protendantur ; dentur ! Winore. ( L []H ) V: (CAPUT 1IL 13 ulfa .00 Itaiq;a-e Nabuchodonofor rex mifit ad congregandos fat f $d mesä pas, magiitrotus, & judices, duces, & tyranno: p & preefe- CUt Ctos, omnefque principes regionum, üt convénirent ad de- dicationem ftatuse, quam erexerat Nabuchodonofor rex. inpet 3. Tunc congregati funt, fatrapze, magiftratus, & 1 judices, duces; & tyranni; & optimates, qui erantin poteftatibuscon- ftitutl, & univerfi principes regionum, ut convenirent ad de- dicationem ftatud&, quam erexerat Nabuchodonofor rex : fta- bant autem in confp nofor rex: i e&u ftatuse , quam pofuerat Nabuchodo- (ut 4. Et praeco clamabat vale rigui j " nfe;;: -Vobis dicitur" populis, tri- bubus, & linguis:- - 3 niitr . In hora, qua audie ritis fonitum tubse,& fiftulae, & ciz nijri tharc , fambucee, & píalteriiy & fymphonize, & univerfi ge- Dutti« neris muficorum, cadentes adorate ftatuani aurea ftituit Nabuchodonofor rex. 2 m, quamcon- Jl d 6: Si u uis autem. non. proftratus adorgvþe;ri't-, cvaqäe;n*,hcï)ræ mittetur 11 fornacem ignis ardentis: £: *, Poft haec igitur ftatii , ut.aüdierunt-omnes gopuli fosi ne. &, fam & fym- (atoit tum tubæ, fiftulae, & cithar BD bucæi & pfa*l-tezji;i,' pno- in.de' tibie cubiti quindecim ; talo au- videtur ]u des. fqibas decretorum cufto-« m tem duo , fient cubiti fexaginta. lo campe Dura.) Locus erat planus — "Dramuo:.) Mocabulum Chaldeum x m anh in regione Dabylonis, ideo ad hoc de- ignificat p lectus , ut plurimus populus conveni- qu&ftores, aut thefaurarii. pecuniarum d—ifp&nfatog'es'*,- alia i re poffet, & fuper omnes eminentem ; eyate Prafzilos.)' Chald. Jerifconfz'tos. ftatuam contemplari. 4- Triubne:, 05 Laguit) Wariis na- ojjeo 2. «dd cangregania:f;ztrkþm,&c.þS;;g. tionibus divérfarum linguarum. 18igi* geflerunt hoc Regi Chaldei, tum ut 08. Samiucae.) Quam ajunt effe tri- m fOVX;' eífet major dedicationis celebritas, & quetrum inftrumentum imparibus lón- folemnitas; tum ut adeffe cogerentur gitudine fidibus. . Vox cft Greca szu- jpius (l* Sidrach , Mifach , & Abdenago , qui- fB. Athenzus ait effe mufi cum in- *geris F bus ipfi infidiabantur. flrumentum tetrachordum acuti , & arguti foni. ,)Mar Satrapas.) Nox eft Per(ica fighi- Pfaiteriiz) Pfalterium "inftrumén- ficans provinciarum przfeéctos. : coimpi Magiflrarus. ) ; '"I'heodotio tum fuit citharg non abfimile ; difcri- i'HSS- fli : vexfcic men támen in hoc erat, quod cithara | ii fut cear5sc belis duces. in parte fua inferiori pülfabat ?zdicæs. ) Towc&lgf)cag— á -Thäo- terium autem in füperiori." ur, pf. dl- n (12 þ' dotione , id eft maci(tiatus loco ali- ido co!fll Symphosie. ) Mac- vOx peculiars qidl cui pzrfe&i. Videntur fuiffe przfe- genus inufici inftrumenti fignificat : ii ufqüh &i minores. fub aliis majoribus.: eft autem tibia obliqua interprete Ser- í j Duces.) Vox Chaldaa fignificare vio àd lib. -I'Ii 4Aneid, mNaqu'avAas, Í4 PRO-PHET*»IZE»DANIELKIS phonis, & omnis generis muficorum: cadentes omnes po- 1. 205 de puli, tribus, & linguse, adoraverunt ftatuam auream, quam conftituerat Nabuchodonofor rex. berare. $. ( - 8. Statimque in i Is pío tempore accedentes viri Chaldzei accu- faverunt Judaeos; & 801 CC fatmus, .9. Dixerunt que Nabuchodono for Regi: R:ex*—,. in æternumï V1Ve; 1] .10. Tu, rex, þöfuifti decretum, ut omnis homo, qui au- faciei il dierit fonitum tubze, fiflulae , & citharze, & fambucee, & pfal Q, &j terii; & fymphonie, & univerfi generis muficorum, pro- füccenc Ílernat fe, & adoret ftatuam auream. qo. T II. Si quis autem non procidens adoraverit, mittatur in for- dibus $i nacem ignis ardentis. Bacem j 21 E 12. Sunt ergo viri TJudaei, quoä conftituifti fupet opera re- gionis Babylonis, Sidrach, Mifach, & Abdenago; viri ifti & calce contempferunt, rex, decretum tuum: deos tuos non colunt, ignis ard & flatuam auream , quam erexifli, non adorant, - 2 N 15- Tunc Nabuchodonofor in furore, & in ira praecepi t,ut nimis, adducerentur. Sidrach, Mifach , & Abdenago: Kqui confeftim ^ Abdenag adduGi fünt in confpectu regis. A Vi I4. Pronuntianfque Nabuchodonofor re x: ait eis: Vefe ne Dàpo, ( Sidrach, Mifach, & Abdenago, deos meos non colitis, & fta- tuam auream, quam conftitui, non adoratis ? Q 1;j. Nunc ergo fi eílis parati, quacumque hora audieritis * Ft. fonitum tubse, fiftulae, citharze, fambucoe, & píalterii, & enedice fymphonise, omnifque generis muficorum, profternite vos, 4f. $ & adorate ftatuam , quam feci: quod fi non adoraveritis, ea- medioignf dem hora mittemini in fornac e : m ignis ardentis: & quis eft / Deus, qui eripiet vos de manu mea? - N—— 16, Refpondentes Sidrach j Mifach , & Abdenago, dixeruh;: regi Nabucho , Tk Ente 2 donofor : NOnrgportCt nos de hac re refpondere Wt D. tibi, , &t D. I7T.Ec- TRRESARSY A " Te. ontrat 9- Srarmque , &c, Ex hoc pa;:et pefi abrüp&i ; :qüæ pieha erit , fi intel- loitet mtef ád ihco] üfits e] paratas a Chaldzis in ias tribus pue- ligatur , rverzs, aut aliquid fimile, .Qw ris; cum enim dicatur ftatim ad Re- 16. Non oportet 0s de bac re refpon- t fiber s gem fuiffe delatos , argumentnm eft dere £ibj.) Non opus eft nobis ad re- TU Derniet, eorum zmulos in excubiis fuiffe, eof- fpondendum tibi de hac ré dclibera- iden irmntje que obfervaffe , ut accufarent, & in tione , fatis perfpectum , & certum Brodem, f£xitium darent, nobis eít quid refpondere debea- bin [ p o R 217 . 15. 88 effis paraté, ) Oracio'APOüo-s : eäiülm,a CAPU T Iil. I5 q CrE 4 17 Ecce enim Deus nofter ; quem colimus, poteit erip juam nos de camino ignis zrdentis, * berare. & de Xmani'btis tuis, o rex, li- QU 18. Quod fi noluerit, notum fit tibi, fex, quia deos tuos mon.colimus, & ftatuam auream , quam Aerexi-ft'i , non ado« Taimmnus. rnumi 19. Tune Nabuchodonofor repletus eft furofe , & afpe&tus jl atj« faciei illius immutatus eft fuper Sidrach, Mifach, & Abdena- zpfal £ ie) fuccendi con(ueverat. . & preecepit, ut fuccenderetur fornax feptppl*umj 3 qugxn. j pïO' 20. Et viris fortiffimis de exercit u fuo juffit, ut ! igatis pe- infot« dibus Sidrach, Mifach, & Abdenago , mitterent €os in for- nacem ignis ardentis. : 2 f« 21. Et confeftim viri illi vinti cu m braccis fuis : '& .tiarlis, in ii & calceamentis , & vefübus, miili funt in medium fornacis 3 olutly ignis ardentis, 22. Nam juífio reg is urgebat: fornaxï autem fuüccenía erat opib, Ut nimis. Porro viros illos, qui miferant Sidrach 3 leaCh 5 & Abdenago, interfecitflamma ignis. eltim 23. Viri autem h: tres, ideft, Si dracb, Mifach, & Abde- 'ete nago , ceciderunt in medio camino ignis ardex-:wq';i,s, colligati. ! &fta. Que Jequantur in. Hebreis vvoluminibus nbn?eþeri. 24. Et ambulabánt in medio . dieritis /: T flammze laudantes &-—Deþum * & benedicen:es Do fnino. fl 2$. Stans autem Azarias Oravit fic Ite .VOS, ; apeïrienfqueþ'os) fuumin tis ; e mgdio ignis, ait: .* qU,iS e). - : 260 Be" / m 7) jxeflmt Hs V.- Ecce eniso Dent zoþ'er;, &c, ) Ai- Afpetius f;zxcil:' Illin: , &ci) Utl ir.tc.fs ladunt ad Regis verba , qui t. 15. ne- ondete &ccidere folet, ita excanduit. gaverat Deum ullum polfe eos erige- 21. Braccis.) In. Chaldzo eft, /. re. Contra ipfi , ecce , inquiunt, Deus rabalils, quat vocem D. Heronymus ,E nofter poteft nos «x incendio fornacis ait fïgnif*ïcaxe tibialia. áncolumes educere. lium effe. k Alii putant pal- 19- Qued fí noluerit , &c. Sive au- Tiaris, T ü intel' ) Tiara getius eft pilei, quo | fämileu tem Jiberare velit, five incendio ab- Chaldei, & Verfe utebantur , at ait s gï("; PM' fumi permittere decreverit,rios femper 9. Hieronymus, pf iidem e;imus , nec veram religionem prodemus imetu inceridii, 245 Ef (lmäflldädm, &Ce ER hy&e* , (diite rologia; hoc eftitm poftea accidit;cum I9. Replezus eft fcilicet ab Angelo foluca fant vincu- 2 ; guen €um exiftimans: furere.)Se eoatémp- la, quibus conftringebantuz, I6 PROPHETIZEZ'DANIELIS L 26. Benedi&tus.es ; Domine Deus patrutü no ür'oi*ürä, : & lau- dabile & gloriofum nomen.tuum in fzeculà; ; braham ftü n 27 Quia iuftus es in omnibus, quze feci i nobis, &univer- fa opera tua v 96 ! vera. : : era, &q;viæ,tuæ ,t?&æ? & omnia ijïïdi,:clia;ft??? &orum. 28. T udicia enim vera fecifti juxta omnia, quz induxiftifü- üaris, per nos, & fuper civitatem fan&tam patrum: hoftrorüm Jeru- y.( falem: quia in veritate, & in . gnia, i quiCio | induxifti- o.mlïig hæc propter peccata noíflra. peccao 29. Peccavimus enim 9t Jelerisne bt d m deliquimus in omnibus. phen, : 40. Et praccepta tua non a udi'vin.ius' , ;nec obför;fävï mus, ti0, n& nec fecimus , ficut pr&eceperas nobis, ut bene nobis effet.- ^ 3. U . COniTI :31. Omnia ergo, qua induxifti fuper nos, & univerfa—, quae fecifti nobis, in vero judicio fecitti: 40. $j 32. Et tradidifti nos in manibus inimicorum noftrorum ini- - ilb .quorum, & peffimorum, praevaric Confpeg: & peflimo ultra omnem terram. jatgrumqug , & r?;gi 1n1 ufc?q', 1uffo cyr 33. Et nunc non poffumus aperire 0s con fufïd 4 E $ ,&"oïpp.rö- brium fatti fumus férvistuis, & his, qui colunt te. Qurimu 34. Ne, quaefumus , tradas nos in perpetuum propter no- men tuum , & ne diffipes teftamentum tuum : 35. Ne- R 1&'57'4! 27. llsiverfa 'ofer?z)t;zk vera. ) In- 22. ll!tqrdro:mnxemntelrrndm. )Pemmos 'tU x li tegra funt , zqua, & perfecta. omnium, quos terra fuftinet. "äl u 28. I» veritate , &5 im judicto. ) In 53. Nen po[fumus aperire 05. ) Adeo lat f veritate judicii , five in vero ac jufto ex magnitudine pone peccatorum i per &r ( judicio. magnitudo manifefta eft, ut ne ape- Propter peccata uoffra. ) Solemnve eft rire quidem os ad excufandam , àut fer patris " im fanctis viris non privata tantum -ma- extennandam culpam audeamus. * frad] la, quz patiuntur, fed publicas etiam Opprobrium fatli fumus: firvig tuit.)) Ts clades fuis p eccatis adfcriþere, & pec- Populo tuo peculiari, &-électo, cui m i)f()l catis populi. 4 exprobratur , quod verum Deum non It u Pï) A &C ; ..29. Recedentes a £e. ) Per idolola colat, qui paflus non effet cosin hu- D .l.n ä'o'l' triam , & alia peccátà , quibus fe po- jusmodi calamitates incidere. Qu : pulus contaminaverat. :84- Tradas n0$.) Gentibus, & flam- 3/Ingj, d . 80. Nen audivtms. - mis- hifce devorandos. ; d Hüry zl mus preceptis tuis. ) Non-obedivi- Ne diffipes , &c. ) Ne mutes, aüc rl ) x U bene nobis effet.) Qu'; fi effecta ne difrumpas teftamentum, id eft pa- n dediffemus , bene nobis fuiffet, étum , quo pollicituses te Deum , & d Tf i 5L. /p vero Tudicio, ) Sic fupra n. fautorem noftrum fuüturum , & in ad- lg, [ vefis liberatorem. x Nüs f iM 29. dixit, /z verirate , & jndmits 1 161. LU CAPU T Il .17» 3r. Neque auferas mifericordiam tuam a nóbis propter A- ij braham dileCctum tuum wiret. &tum tuum: - , &Ifaac fervum tuum? & Iífrael fan- e -.56. Ouibus locutus 'S pollæäns., quod multiplicares femen (cia W? eorum ficut ftell 2 xiti qmaris. gscoeli ,'& ficut arenam; 'quæ eft in xlitto're j ]eru- 37. Quia, Tomine , im niinuti fumus plus, quam omnes gentes, fumu 1i; hat fque humiles in univerfa, terra hodie;prbptt-:'*r peccata noftra. 38. Et non eftin tempore hoc prïnlcep's5 & dux, & pro- ;at? & pheta, neque holocauítum, neque facrificium, meque obla- avimus, tio, neque incenífum, neque locus primitiarum. coram te, efet 39. Ut poffimus invenire mifericordiam.tuam: fed in aniino tf que eon:rito, & fpiritu humilitatis fufcipiamur. - 40. Sicut in holocaufto arie:um, & tauroruim, & ficut in yrum iti- millibus agnorum pinguium: fic fiat facrificium noítrum in confpeCtu tuo hodie, ut rinjolty , r fafio confidentibus in te: placeat tibi: quoniam'noAn eft con- 41. Et nunc fequimur te in toto.corde, & timemus te, & r &mro- : qué&rimus faciem tüam, yptet ne 4:?. Ne- m À———M—Ó À 9 a&. dbrabam diltllusm tuum. ) VQm*am propheta popuïï. ltaque so» eg | pro- /. elegifti, & ex Chaldea, & idolola- pheta , idem valet, ac vix ullus e ft - ts eduxifti, & patrem credentium, Neque bolocauff um, ne , ) Pemmds que /?ze*ïrzjä*ci:sm.) & Chrifti conftituifti. Templum enim & 2! tare erat ever. ljaac fervum tium , &c.) ]ta appel- fum , & licet poftea Jadai noyg [s m àl- 2 ij lat'propter obedientiam , qua fe Deo tare excitarint, ut patet Baruch. r. r. ecatorim ut t* qv per patris manum facrificandum obtu- tamen pauperrime, & rariífime in il lit. lis urbis ruinis illo utebantur. - frael fanBum ?uum.) Jacob fan&tum 90. lz mio contr4:0. ) Sicut fafci. jamüó pis holocauftum arietum jui) ( appellat propter innocentiam, & quia » fic fufcipe / lítraelitici populi pater, cui nomen animum contrtum, & piritam hu- ( 6 l &0, cil dedit, & Chrifti , qui eft. San&us milem , qu» nos tibi ad expianda no- pe qm Sin&ctorum. ftra, noftrzque le' « j b gentis peccata per . 7- Pmmnizuti [umss.) Numero, & um martyrium — offer z iius . in f;tcrifïci- det? & ad paucitatem redatti. 2012 & Humiles.) iles. . 40. Nen eff. Buf confedentilus in muteSQ 1 58. Er propheta. ) Intellipit in Ju- 7e. ) Sperantes in tefpes non'fruftra- tuï.q &a; nam ipfe, &.Ezechiel erant ld eü PR' Babylone. Danielveroregiorum po- 4T. æærþmulfdcifm tmtr?z.) Ad ts ; Deum ) sius fomniorum erat interpres;. quám convertimuril:-orius enim a te averfi nlram ; - Bibl. cum Com. Menochs T.V E $ 18 N PVRQOPHEPTEJE'TDAN/IELIS 42. Ne confundas nos: fed fac nobifcum juxta manfuetudi- Jaudabi nedi&tu nem tuam, & fecundum multtudinem mifericordize tuee. 43. Et erue nos in mi exaltati rabilibus tuis, & da gloriam nomini tuo, Domines 3 44. Et confun dantur omnes, qui ofte.fidunt:fervis tuisn;aïa, àudabi confundantur in omnipotentia tua, & robur eorum conte- & $ ratur: füperes . 45. Et fcian f, quia tu es Dominus be'uä folus, &.glbrioms g. B fuper orbem terrarum. 2 rubim,' 46. Et non ceffabant, qui miferant e os , miniflri xre'gis fuc- «6 B cendere'fornacem , naphtha, &ftuppa, & pice, & malleolis, titfüs in 47. Et effundebatur flamma fu per fornacem cubitis quadra. $.5 ginta novem: Tüperes: 48. Et erupi t &.:ii*fcendit quo*S reperit j'uxïa f;)rn.agem- de $8. B Chaldaeis. ; , Gxaltate e 49. Angelus autem Domini defcendit cum Azaria, & fociis EL ejus in fornacem, & exculfit flammam ignis de fornace,- D. feecul . $0. Etfecit medium fornacis quafi ventum roris flantem, & Óo. Be non tetigit eos omnino i 10: lal gnis, neque contr,iftavit, nec quid- : quam moleftize intulit. 6t, Be . $r. Tunc hi tres quafi ex uno ore laudabant, & glorifica. : lüpere bant, & benedicebant Deum in fornace, dicentes: um, & ?z./Benedi&us es, Domine Deus patrum noftror ^lau- * [ - M s n fu. ig; H dorfum quodamnllodo tibi obf:rpera- qui facillime ignem concipit, Plinio inus. . & L 2. cap. 165. Alii, inquit S. Hiero- : la'ud*em & nymus , ofía olivarum , qu& projici- i n 42. Ne confundas uos.) INe pudefa- 5:?' LT cias nos, negando quod poftulamus. unturcum amurca arefacta, naphtham T6gio t 43- 47 eurabilbus turs. ) Editis mi- appellari putant. ,Si L?:um] raculis, que ad liberandum populum Maíleolis. ) N itium farmentis, aut Vites tuum facere foles, ut cum populum manipulisfparteis pice oblitis ad ignem ? Quem Qu in meu tuum ex /Egypto liberafti. magis , ac magis augendum. €Gtf ls t Da gloriam nomini 1uo. ) Inclytum 49. Deftendit um dzaria, 6c : )Cukmv : Qu fac, & celebre nomen tuum, patrato fcilicet in fornacem funt deje&ti.. ] infigni aliquo miraculo. Excuffit. ) Subimosit flammam, & hum tf'*.þir e fornace in Chaldaeos ejaculatus eft. QU& f ?]p . 44-. Offendunt fervis tuis mala.) AE- tOfiu(n' fligunt fervos tuos, & illis mala ex- SO. Quafi ventum voris flantem , &fc-)) hibent. *Sic Pfalm. 59. 3. O/ffendifi; Adeo non fenferunt ignis ardorem, ezfmj Cberuhi populo dura. ut potius rofcidi venti flatu recreati m-'ï;h.w J Ip omnipotentia tua.) Vua potentia lntb M. : i 'hn] fiant. impotentes , &' imbecilles.: 52. Nemen glorig fwA, ) Nomen Fu-; Be'nga/!k' ' 46. Naphtha. ) Bituminis flos eft, "m gloriofum'., Vit — 4 CAPU T III. 39 uetudi laudabilis; & gloriofus, & fuperexaltatus in 'fæculkajs& be- U. x nediétum nomen gloria tua fantctum , & klauäabile ; & fuper- notmin exaltatum in omnibus fzeculis. 53. Benedittus es in templo fantto gloriz tuse, & fuper- uis&aïa, laudabilis, & fupergloriofus in fzecula. 2 E | (onte 54. Benedi&us es in throno zegni tui, & füperlaudabilis, & E füperexaltatus in fzecula, Y & & fedäs lotiofs $s. Benedittus es, qui intueris abyffos, ,fuper che- rubim; &laudabilis, & fuperexaitatus in feecula. sgis füc. $6: Benedi&tus es in fir : mamentvqc*deli, & laudabilis, & glo- nalLeolis, riofus in fzecula. » .' quadra- . $7- Benedicite omnia opera Domini Domino: laudate, & fuperexaltate eum in fzecuia. $8. Benedicite Angeli Domini Domino: laudate 1a;em de . exaltate eum in fzecula. * j &'*fupþr- x Ó focit 59. * Benedicite cocli DoFino: Igudate, & fuperexaltate eum "P. in fsecula. L 148-4 iC antetm 60. Benedicite aqua o*fnnäs, quee fup err coelos fuiït Domi- no: lauda:e, & fuperexaltate eum in fcecula. z »ec qui- 61. Benedicite omnes virtutes D : omigi Domino ; laudate, & fuperexaltate eum in fzecula, x gloriflca- D 92 "orümv & mET a 5 ./vSüPc*ï'duddä!.ü!', 8' þ/p;rglort'a- dum Deum : quod ille- non ore, & .-/-.- fess ) ómcosvóo£os , qui fcillcet o üem voce praftant, fed opere, fuàm fci- Jaudem, & glorizm fuperas, quz ti- licet oftendendo pulchritudinem, & cip t Pliniü bi a creaturis tribui potcft. ,utilitatem exhibendo, & id faciendo, ul ; f 54« In-throno vegni 15i.) ln th 1'-(;310 ad quod ab auctore,naturg inftitut m regin tuo. funt: eft poctica quafi ethopoja ad ?C'dv MP htham .55. la:ueris 4!3-555. ) Qui omnia affectum magis excitandum , qua re« vides ; quem ne illa q'uïd'em- Jatent , bus inanimis fenïfns', & vex tribui- ^que in profundo maris merfa funt. tur. jicis adigl Sedes: leper. Cherglam. ), 'Tum fupex 59. Bened;eize celi I)amino;) Nam ldüm / Angelos Cherubin, qui funtin calo; c&li, ut ait Pfaltes, ezarranz glortam !I JJ tun fuper effigies Cherubinorum , Dei. Pfal, 18. 2. ; 1 que funt fuper arcami , & propitia- 60. 4qua emnes , qua.[upér celos 1mmlm ! fent-) Vide diéta Genef. 1. num. 6. . euim Cherubinos alludit. torium. Vide Exod. 25. 22. ad hos Jty 61. Firtztes, ) Vel univerfim An- " 56. In fimamenuto celi. ) Quia fir- gelos intellizit, vel peculiariter eum dg[öm , m.incntuth coli expandifti, ftellisque chorum, qui dicitur Pzrzuies : expli- gnb r diftnzifli , ex quo elucet ploria tua- cari etianr poteft de-codleftibus intlu- 47 Benedicite oninia OperA . &e. ) entiis, vel de operativis facultatibus n ) o Invitant omnes creatuxas adrhlaudgil-e animalium , ftirpium , Iapidum;«&ca 29 C|p-ROPHETIUEZS DANIELIS ^l H alta e eum in fzecula. 62. Benedicite fol, & luna Domino: laudate , & fuperex-; 4 Dom $0 .. 63. Benedicite ftellze coe li Domino: laudate , & fuperexal- tate eum in fzecula. ! fupet Ü 64. Benedicite omnis imber , & ros Domino: laudate & fu- * perexaltate eum in faecula: te, d | 65. Benedicitecomnes fpiritus De go i Domino:-laudate & fu-. exalt perexaltate eum in fzecula: 66. Denedicite ignis, & ceftus »Dorynino*: laudgte-? & -fuper-. 9. exaltate eum. in fzecula. W ld Ó 671. Benedicite frigus, & sftus Domino: laudate, & ful-r perexaltate eum in fzecula. L) perex .68. Benedicite rores, & prui 8 na Domino: I-efudate', & fu- exalta perexaltate eum in feecula. 69. Benedicite gelu , & $6 frigus Doqgiqo: laudate, &füþer-ï date -exaltate eum in fzecula. : 4o. Benedicite glacies , & nives, Domino: la'uda.te, & fu- perexaltate eum in faecula & füp & dies D—omiho: laudate, & fuper- $. 1. Benedicite noctes, t d exaltate eum in fzecula. P ?. Benedicite lux, & tenebrae Domino Qui 1 : laud at?, & flilper;- & libe exaltate eum in . fzecula. uI u 71. Benedicite fulgura, & nube $ Dominq : & laudate, & $9. 1 fuperexaltate eum in feecula. ; * Quum 74. Benedicat terra Dominum 90 in fsaecula, i älaüdet', & ftlpe-rdexþaltet eum ? dite, '5. Benedicite montes, & colles Domino: lauda te, & fu'? QUs perexaltate eum in fzecula. I 16. Benedicite univerfa germinantia in terra Domino: lau- ; date, & fuperexaltate eum in faecula, il . 77. Benedicite f ontes Domino: laudate, & fuperexaltatä 9L eum in faecula. te, | /*8.-Benedicite maria, & flumina Domino: laudate, & fu- perexaltate eum in fzecula. (9 "!telllgn ; 79 Be- I BH TISCSSSSSU Ite 1101[ Altmar ü 65 Spiri!u;. ) Veni. ;Vafablusl vertit, plvie niv;lc:: alii 82 ", 6-8,4'»2".4':»4.) Grxce »peroi : nives — pallim praize. hi A2 C APE ET m. petere 70. Benedicite cete, & omnia, quse moventur in aquis, Domino: laudate, & fuperexaltate eum in fzecula, etexdl- g9o. Benedicite omnes volucres c&li Domino: laudate, & fuperexaltate eum in fsecula. ie &i« $1. Benedicite omnes beftiae, & pecora, Domino: lauda- te, & fuperexaltate eum in fzecula. j &i S2. Benedicite filii hominum Domino: laudate, & füper- exaltare eum in fazecula. : Jaudet, &flipere:iziltet äu.m | -(uper-, . 8. Benedicat1frael Dominum . in fazecula. . $4. Bened 7&fu- ficte (acerdotes Domini D01nin9: laüäate, & fu- perexaltate eum in feecula. . &ft 8s. Benedici te fervi Domi ini Domino; laudate, & füper- exaltate eum in fzecula. 96. Benedicite fpiritus, .& x animee juftorum Domino : jau- &f upet date, & fuperexaltate eum in fzecula. 97. Benedicite SanCti, & humiles corde Domino-: laudate, e, &t & fuperexaltate eum in faecula, 88. Benedicite Anania, Azaria, & Mifael Domino: lauda- & füpe! te, & fuperexaltate eum in f, ge cula. 05 & (alvos fecit de manu mortis, Quia eruit nos de infern & füpet & liberavit nos de medio ardentis flammze, & de medi?ignis : eruit nos. : tudate j & 89. Confitem ini Domino, quoniam bonus: quoniam in f2- culum mifericordia ejus. altet euit 9o. Benedicite omnes rel igiofi Domino Deo deorum: lau- date, & confitemini | ei, quia in omnia faccula mifericordia * lt &R ejus. : KHucufque in H ebreo nou ïmbem)', C que pojuimus , ,zle Thbeodo- tionis editione translata funt. ; 91. Tunc Nabuchodonofor rex obftupuit, & furrexit pro- 3tate onne tresviros mifimus in me- perex pere, & ait op.fir,na,tibus fuis: N dium- date) & fU' Cefe. ) lngentes maris pifces 893. Ifrael. ) Peculiariter lfraelitz. intelligit 5 quales funt balenz. 99g. Ermst de inferno.) E, mortis fau- cibus eripuif. : s 5e 91. Beffia, & pecora.)Per beftias feras [ intelligit ; per pecora vero manfueta traditi eramus- Manu.) Poteftate certe .montis, cui animalium;quales funt oves ,& boves. 82- -Fzss ho . "minum. ) .Genus omne 9O. Ornes relsgiofi.) Omnes Dei cul- 71 "l/ /C m hominum. tores; hi enim funt esGopeios TO» x elove PROPHETIZE DANIELIS 22 ( dium ignis cmnpedltos qui refpondentes regi dlxerunt J & hd Mere. pTex 92. Refpondlt,rex & ait: Ecce ego video quatuor viros folu- piice 7j £os, & ambulantes in medio ignis , *& nihi! corruptionis in eis QUi ! -eft, & fpecies quarti fimilis filio Dei. ht À 95. Tuac accetfit Nabuchodonofor ad óftium fornacis ignis fOT " ardentis, & ait: Sidrach, Mifach, & Abdenago, fervi Dei excelfi, egredimini , & vemte Statlmque egretfi funt Si« ]n a : drach, Mifach, & Abdenago de medio ignis. 94. Et ccmglegatx fatrapee & magifratus, & ;udlces, & potentes regis , contemplabantur viros illos, quoniam nihil Süffi// poteftatis habuifletignis i. corporibus eorum, & capillus ca- Datii pitdis eorum non effet aduftus, & farabala eorum non fulü'ent - ljj, immutata, & odor ignis non tranfiffet per eos. s. Et erumpens Nabuchodonofor, ait: BenedI&us Deus r k/ deorum, Sidrach, videlicet, Mifach, & Abdenago, qui mi- ht Angeïum fuum, & eruit fervos fuos, qui crediderunt in u eum, & verbum regis immutaverunt , & tradiderunt corpora fua ne fervirent, & ne adorarent omnem deum excepto JDeo fuo. j 96. A me ergo pof'tum eft hoc decretum, ut omnis popue 45 1 lus, tribus, & lingua quecumque locuta fuerit blafphemiam In in contra Deum Sidrach, Mifach, & Abdenago, difpereat, & $E domus ejus vaftetur: neque emm eft alius Deus, qui pomt i Con ita falvare. femf 97. 'Tunc rex promovit Sidrach, leach, & Abdenago in & 1 L provmcm Babylonis. ORE UUS vt 98. NA- "us * 02. Sizili /ïl;o De;. ) ld eft ffeni li Omnera Deum. ) Ullum Deum "dngelo, ut eft in Grzco. 0. N 94. Sarabala.). 5323 Sarael, quam 96 Pofrtum eff.) Ponitur. lvi o vocem D. Hicron. braccas vertit fa- " Leemta fuerit blafphemtam. ) INom "tulng 6 videtur Rex hoc prodlglo fuiffe rlane « , V a num. 21, Pagn. weffes, ut etiam Converfus: nam uon vet?t coli idolz, Pl'& atablus, vox eft Cha! datca. 9$. Verbwm Regis immutaverunt. ) nec przcipit coli unum .Deum He- loo k Ad verbum vertas fecuzdaver un£ ; breorum, fed tantum vetat, ne quxs manu p nam in Chaldzo textu oricinali eft eum bla!p hemet, 9] um fdannin , & fenfus eft ; pcüha- 97. Promovit.) Non f'olum; rifting dj Ihe buerunf, in feamdw habuertmt pri- dignit ti reftituit , fed etiam honorc-— aum Ícilicet locum dantes dxvmæ legi. bu:, aux it. "At g Qub & CAPUT HI. & 1V. 2$ rünt 08. NABUCHODONOSOR rex , omnibus populis, gentibus, & linguis, qui-habitant in umverfa -terra, pax vobis multl- plicetur. folu I Cs 99. Signa, & m:rablha fecit apud me Deus excelfuso Pla- cuit ergo mihl praedicare $ 1201 1cO. Signa ejus, quia magna funt, & mirabilia ejus, qul&*Infm fortia: & regnum ejus regnum femplternum, & * poteftas eJuM 3r- 1 Det Ll s Ij- nt 5 in generationem , & generationem, ! * Ceh &- CAPUT Ab v puhil Sommum regis. Nabuchodomofor de excelfa arbwe pracila. jäiusx ]lus ca Daniel interpretatur ,. quod ipfe regno pulfus ad feptem annos cum (fen beflis ageret: bortatur igitur , ut eleemofynis fua redimat pecca- ia: fed completur mibilominus ]bmmum propter ilius fuperbiam, « Det y mi donec Deutm coli recognovoit , & tunc in fuum regnum. rünit 9'ejz'ztmmr. orpor? Go Nabuchodonofor qu1etus eram 1n domo mea, &Ho-s excepto rens in palatio meo: * 2. Somnium vidi, quod perterruit me, & cchtat:ones meae s pop in ftrato meo, & vifiones capitis mei conturbaverunt me. heriam 3. Et per me propofitum eft decretum, ut intrcducerentur 'fel..t in confpettu meo cunt&li fapientes Babyloms, & ut folutio- p01 nem fomnii indicarent mihi. 4. Tunc ingrediebantur arioli , magï, Chaldæ:, & arufpi« cés, & Tomnium narravi in confpettu eorum, & folutionem ejus non mdicaverunt mlh ;Nl 5 Do- r 8 Naäuckadonofar Rex, & ) EP: hic exordimur , Egó Tirg: 4jjïrma, &c. Jam nova novæ rei narrgno eft enim hic Quietus. ) Pacificus, & profper. titulus epiftolz Regls, quz feqmtur Flerens. ) Potentia, divitiis ; gloria, y Not Cap. 4. 2. Cogiratiomes (mea.) NMel fomni- um ipfum cogitationes vocat , ut fu- fvll e j Páss ) Felicitas, profperlme . coli 05 loo. Fertiz.) Forti, &potenuDel periori cap..2. n, 29. & 3o. vel de manu paltmm cogrcatlombus loquitur, uz poftquam Delm j I- o Nabuchodonofor,65c. ) Prono- evigilavit j" folicitum , & anxium il- it fie qu1$ men Ego, & nomen Nabzcbo- lum habnerunt. deno[or ad emphafim faciende fdei Viffones capitis me;. ). Somnia mea. " sl caufa pofita funt, ficut nos fcripta, 4- "rioli, magl &c. )-. Vide dicta ronOï quibus fidem facere volumus, ita fupra capite I. num- 20. 24 P"RO'P;I;ETIæ DANIELIS I0 . Donec collega ingreffus eft in confpe&tu medDäni'eL cui ecce G nomen Baltaffar fecundum-nomen Dei mei, qui habetfpiricum IT. deorum fan&torum in femetipfo, & fomnium coram ipfo lo- 1 Cidite cu:us fum. * ; enus: | 6. Baltatfar p rinceps ärj,oïcwum, quoniam eïgo fcio , quod m fanCiorum deorum habeas in te5 & omne facramen- ramis fpiritu D. tum. non €e€ ft impoffibile tibi:. vifiones fomniorum meorum; Tigetur quas vi di, & folutionem earum narra. M. ifio capitis mei in cubili meo: Videba xü, & eccearbor & tort ( in medio terrae , & altitudo . ejus nimia. & proceritas ejus contingens cce- & äegpt ! g. Magna arbor, & fortis, erIro. lum: afpe&tus illius erat ufque ad terminos univerfze t H. Tum., ( o. Folia ejus pulcherrima, & fruéctus ejus nimius, & eíca univerforum 1n ea. $ Subter eam habitabant animalia, & be- * Datur ] dabitil fs. & inrami s ejus converfabantur volucres c&li, & ex ea I vefcebatur omnig Caro. Baltaffa & ho'. Vi- U05 Tepr qu.am Deos fignificat, & quia Es 5 crall&a.) Cräece ä-n;'ïgog focius, Cönega« jta Rex Daniclem appellat,* pluralis formam habet, propecrea illi quia participem eut n fecerat admini- additur epithetum . piurde — pz»4»op Quaddifeim, quod pari modo tam /az- — firarionis imperii, - Poteft mirum vi- deit Danielem prioris fompii explica- &;, quam fan&orum verti poteft. Sipnifica tioné nobilem, vocatum non fuiffe. 6. Princeps ariolorum. ? Non quod ; clodonof Caufa hzc fórtafle £uit, quod Daniel ipfe ariolus effet , fed q'uod &ex eum 16. Vi proptér prioris fomni explicationem homo peregrinus, quamvis in magua "T QUiet fapientie opinione effet , tamen ex ariolis, & wmagis prafecillet, ut ha- Vsel fenfus t V confortio, & veduti ,Academia fapi- bemus fupra c. 2. n. 48- entum Chaldzorum non effet. Itaque eft gPrinceps, & fummus fapientum, Yiplingg ocabantur, Chaldzi accipiendo nomen arioli in. bonam cum- fapientes v ür, quoq foli veniebant, uod & fuprafactum partem. 10 n[)n OI videmus cap. 2. & infra iterum vide- SAcl Apyentum ) Myfterium, arca- ;2' Gm bimus. ; * num. bin g Secundum momem D ei meïl j Nomen Nom eff impo[fiile 115/.) Tlud evol- i flt Cl'efc üe enim Balthaftar a Belo Deo Chaldio- vere , & explicare. rum dedu&um eft. Vide dicta cap. g. Magna arbor € foiti.) Qualis : uercus, aut robur, quodinde nomen arbgïem á I.n. 7* habet Spiritsm . deoram. ) Spiritum pro- fignifïcztcur N abuchodono- 'In 6"51':. phecicuma Dicit Deorum, quia loqui- foris imperium , & gloria fubiime, lheodotion ta- & amplitidine , longe , lattque pa- PIS " hh iur, ut idololatra. tens, & viribus valens, & robuftum. cmguntur' men tefte S. Hieronymo , & editio ! LXX. Romana habent. — Qs [pr- B Afpe lus iiiu:.) Vigura, fpeciesillius. ltrle ; m L De; f:näïwm babet - femeriffa; 9. Efea unpucr[orum 15 €a. ) jam H ein aicum enim . EloLim , pro quo copiofus fructus in ea erat; ufomni- Vefetg I3. Q Chaldei ELum dicunt , tam Deum, bus vanimancibu/s alendis fatis cffet. Bü/- T g* UCXPUTOIV 25 1 el. C i l Io- Videbam in vifione capitis mei fuper ftratunt- )', r*ïeumï,-'& wium ecce Vigil, & San&tus de coelo defcendit; 1 1. Clamavitfortiter, & fic ait : Succidite arborem, & prae- o lo- cidite ramos ejus:, excutite folia ejus, & difpergite fru&tus ejusz fugiant beflige, quae : quod fubt-er eam funt, & volucres de ramer- ramis ejus.. egTuütt, 12. Verumtamen germenf radicum ejus in terra finite, & al- ligetur: vinculo ferreo & sreo in herbis, qus foris funt, earbot * & rore coeli tingatur ,. & cum feris pars ejus inherba terree. 13 Cor ejus ab humano' commutetur ,. & cor ferse detur ei:: g Q & feptem tempora mutentur fuper eum. 2167 14. In fententia vigilum. decretum eft, & fermo' fantto- & et rum, & petitio: donec cognofcant viventes , quoniam domi- &v natur Excelfus in regno hominum ; & cuicumque voluerit,. dabit illud, & hum/llimum hominem conftituet fuper eum: t ere I5. Hoc fomnium vidi ego: Nabuchodonofor rex : tu ergo Baltaffar interpretationem' narra feftinus : quia omnes fapien- C — tes regni mei non queunt folutionem edicere mihi: tuw autem: | qa Es potes,-.»x quia ï'fpiri'tus-- deorum.fan&torum . in te: eft.. p il 16;'Tunc , CNn ) c'unn/;lll" Signifïbabatur omnes homines N'abu-- A'I'iq;za*tacibine:N':fliucHOdönOfgri'cone^ i tet ?*;am que chodonoforis opibus- vivere: potuiffe.. verfus eft: in: beftiam.- L: imaginatio- - 10. Fidebam £m:viffone capstis mei.), ne,.& opinione fua:, quia' fe talem: ] Ri euin Per quietem ,. per fownium.. rebatur. l[, Quia: cordis;,, & cor- licacionem Ecce: vigil. ). Angelus excubitor , poris* ejns temperamentum: ita' im- ,Wec , gt n mutatum,. & efferatum' eft; ut. effet: diving- providentiz,. &,. utita dicam,. Va feohis vigilantig. minifter.. Vel vigil dici- fimile: beftiz.. 11E-- Quià: rationis- ufu: fd.l)imtälmw tur, quod cum corpore careat , fom-- privatus ,. &: mente? captus: tantum: i bonm no non obruatur.. utcbatur phantafia;. eaque ferina, qua- gria- I2. Germenm radicum: ejus im terrar lis: eft urfi',. auti bifontis.- Y Proba-- j fínite. ) Stirpem biliftimutmn eft,. f € item: per inter- fit crefcere.. : ei relinquite ,. pt'pof-- valla, aliquem: rationis ,. & prifting: filod e Alligetur. ) ls fcilicet;. qui per hanc: dignitatis fenfum h*buiffe;. ut' ex hac: , arborem. lignificatur,j Nabuchodono-: poena : dolorem feitiret',.& fe divinz: 1n )Q ualïä for. potentiz- fubjectum intelligeret, quod: Jic mai In berbis.) Àn pratis , aut in' cam- infinuari videtur. illisverbis: num. 22. ( pis, fab die inter herbas, qu& rore Donec. [cias , quod domimetur excelfes.: fypitf :igguntur. Septbm rempora.): Septem: anni.- l?tï 14J€ P Et cum feris. ) P(;ftio cibl ejus fint I4. /n fententia vigilum; & c. -)'Quaü: pultr Va dicat " herbz , quibus ferg psfcuntur.. ita decernunt' vigiles ,. id eft: l,cc,lf 5!))( j verfetur cum feris herbas pafcens. Angtli ,. jubente: Deo' ad. fermonem ,; [ 13. CO* ejus ab bumano commuiesur.) ]/ ! (-Qh Bibl. eum Com. Menochb, T. VI. & petiti?nemï fanctorum;. ita D.-Hie-- t eiet. hi 26 PRO PHETIE£ DANIELIS C i 16. Tunc Daniel, cujus nomen Bakaffar, coepit intra fe- metipfum tacitus cogitare quafi una hora, & cogitationes ejus quam 2j conturbabant eum. KRefpondens autem rex ait: Bailtaííar, fompium., & interpretatio ejus non conturbent te. Refpon- p« , &ordi dit Baltaffar, & dixit: Domine mi,. fomnium his, qui te ode- runt, & interpretatio ejus hoftibus tuis fit. 15 fs. 17. Arborem, quam vidifli füblimem, atque robuftam, cujus altitudo pertingit ad coelum , & afpe &us illius i;:;omnem ambul terram: . 9. ig. Et rami .-e'juls pulcherrimi, & fru&us ejus nimius & e£c,a G5 a foritu omnium in ea, fubter eam habitantes beiti;e agri, & in ramis ejus commorantes aves cceli: 15 -I9. Tuesrex, qui magnificatus es, & invaluifti: & ma- tüt: 1 gnitudo tua crevit, & pervenit ufque ad coelum, & poteftas fioit at £uain terminos univerfae terrae. E *y. ] 20. Quod autem vidit rex yigilem, &fíanttum defcendere labitar decoe lo, & dicere: Succidite arborem, & diffipate illam, at- hatabo tamen germen radicum ejus in terra dimittite , & vinciatur 11 Tgn ferro, & sere in herbis foris, & rore coeli confpergatur, & o P cum feris fit pabulum ejus, donec feptem tempora mutentur hr, & fuper eum: U mre 21. Haec eft interpretatio fe n | tentiæ Altiffimi, quaäpervgnit iil ]i Íuper dominum meum regem: Ungues fInfr, 32. Ejicient te ab hominibus, & cum beftiis ferifque erit o 5.2I. habitatio tua, & * foenum ut bos comedes; & rore cceli in- funderis: feptem quoque tempora mutabuntnr fuper te, do- 24 Pff( D) nec fcias, quod dominetur Excelfus fuper re s gnum homi.num, Oemgfu & cuicumque voluerit, det illud. Qutà pece n radi- W per I r r 23. ngd aytem græcepit , ut relinqueretur germe cum Wtpett N - T z* UOR ten ron. In textu Chald. et, De;retum X6. Cogitationes ejes — conturbalan: Ul vigiluns & boc ( Ícil. Ret ) & i2 feymone eum. ) Quia dolebat Daniel, Regi fibi b fandorum. petitio, & fententia videtur tam amico, per hac fomnia tam dira effe, faz8; , id eft interiores Angeli portendi, w Hkx(m guxrent, quare Deus ita fecerit , & 17. Afpetlus illius m omnemterram.) E temp lyn huic petitionirefpondebitur, st cogno- UOden LXX. Larirado ejus in omnem terram, fcant viventes, quod domine:ur. Excelfus id eft que videtur per omnem terram CO. eur d regno bominum, d eft, 2u4 Dom;- ramos diffundere. [ !m ho pus-ef altiffimus regns bomsnum , wt ha- uPErb,æ D) , bent LXX. I8-. Numis;,) Uberrimus. h N $, n CAEU'T: IV.. 27 tafe cum- ejus , lä eft arboris: regnum tuum tibi manebit, pofb- &5 €JUS quam cognoveris poteftatem effe coeleftem. ltü MT) 4« Quam ob rem rex confilium meum: placeat tibi, * & "Eccli .efpon peccata tua eleemofynis redime , & iniquitates tuas miferi- 3- 32 te ode &ordiis pauperum z forfitan ignofcet deliétis tuis. - 25. Omnia' heec: venerurit fuper Nabuchodonofor regem. müäm ) 26. Poft finem menfium. duodeczm , n aula Babylonis de- omneum ambulabat.. 27. Refponditque rex , & alt: Nonne lizec eft Babyloncivi- & elci tas magpa, quam.ego: zedificavi-in domum regni, in. robore: n rati fortitudinis mese ,. & ingloria decoris mei? 28: Cumque fermo adhuc effet in ore regis, vox de coe'lcr & m ruitz Tibi dicitur,. Nabuchodonofor rex: Regnum tuum tran- fbltate po [5 '29. Et ab hominibus ejiclent te ,. & cum: beüus, & feris: erlt: cendere Habitatio tua: foenum quafi bos comedes» & feptem. tempora mutabuntür fuper te, donec ícias, quod domznetur Excelfus Ham, inciatür in.regno hominum ,. & cuicumque voluerit, det illud. 40. Eadem horz fermo completus: eft fuper Nabochodono- atüt» gtenmt for, & ex hominibus abje&us eft,. & foenum ut bos comedit;. & rore coeli corpus ejus infe&um eft: donec capilli ejus im fimilitudinem Aquilarum creícerent, & ungues ejus quafi: petien ungues avium.. D5 gï Igl« f Je em cæl ii - Péccata tua: eleemofyms 'wedmie.?) szm ega .ed;/ïcav; m Jamum regm ) Tre,dO Eleemofyna rcdimit: peccata, primo uam'ego magnificis' operibus auxi; omi nllma ia peccatorum difponit' ad gratiam; vt digna-effet,. in qua Regüm' fedes g? ad peccatt remiffionenr, eamque effet. . Babyloncem: Nemrod' , five inflar oratioaois : a' Deo emeretür, & Belüs- NMini? pater- edificaverat pri- impetrat; fecundo,; quía remilfa cul- mus;, eam auxerat demdeS miramis, eun pa meretur ex condigmo remifftorreni & Nabuchodonofor- mag ificentiue pon& temporahe , & fere 1mpetr4c, ornavetat. Hzc dicit abüchodo- utplage, & flagellà nomimmittantur, nofor- cum mgenm faftu,.fomnii , & aut lcvme ilas cedamvr.- m 4l interpretationis oblitus, autillud ne- ent Poff fnem" meï/fxm daodecim. ) gligens; & parvipendens.. lels hCub. t s Hlelon*ymus. & alirputant Regem m voboses Efc...), Vmpzïm mearuin, f tann oque &-ad glóriám nominis mei. eleemofynás lárgitum fuiíle, ide ad duodecim menfes dilatam effe Dei O. - Ex bam:mäu: aljecius: ey? ) Vi- m LA contra eumr fententiam , domec rur: detür : aprincipio , cum furere ceepiffet; m LA ífum bonum: clementlæ amlfit malo vinculis fuifle'ipatus, & quidem, ut fuperbiz g m par eft'credere , mollioribus;. fed* iis 27. Refponditque Rex, & ait. ) Chal- diffractis ,- vahdnonbus, atque adeo danfmus, pro capit réx dicere.- ferrew, didum enim fuerat num. I2; jl 928 PROPH ETI]E D ANIELIS - 41 Igitur poft finem dierum, ego Nabuchodonofor oculos meos ad coelum levavi, & fenfus meus redditus eft mihi, & Altiffimo benedixi, & viventem in fempiternum laudavi, & Mf f il "*Sup.glorificavi: * quia poteftas ejus, potefítas fempiterna, & re- $J0o gnum ejus in generatione, & generationem. LI jript mr. eunr in nihilum repu-Q 42. Etomnes habitatores terrae apud m! 7- 14 co$ fupt: juxta voluntatem enim fuam facit tam in virtutibus n Df €oeli, quam in habitatoribus terree: & non eít qui refiftat manui ejus, & dicat ei: Quare fecifti? 33. In ipfo tempore fenfus meus reverfus eft ad me, & ad honorem regni mei, decoremque perveni: & figurà mea re- IB! vería eft ad me: & optimates mei, & magiflratus mei requi- fierunt me, & in regno meo re LP 5 ftitutus fum: & magn*iü—ceen,tig amplior addita eft mihi. lag 24. Nunc igitur ego Nàbuchodonofor laudo, & magnifico, temleo & glorifico regem cceli: quia omniaopera ejusvera, &omnes fimate: ft humiliare. viae ejus ju;dici-a, & jg'r.ad»ient-es in fuperbia pote N " Verat ( / n & a I gen I fcriben ne, ( CAPUT ,Al/ig&tur vinchilo ferreo , fj' 4reo , fed mus Job poft graviffimam cala;mjta-, cum vinculis infania crefceret, &ipfe tem accidiffe, c. 42. cui hxc hiftoria gatus fe feram, quam maxime fugere fimilis eft..— Nimirum zajus gaudrem conaretur, &t reliqug folent bellus; efl im celo fuper uno peccatore periten- metodac vidéntur domeftici confilio Daniclis fjam agente , quam fuper. monagsata no- vilmer ufi, eum foras non fine charorum lu- €tu. dimifitie. 2 'v-cm-—ju/ii:, qui mom i:zdigmt panitena f£4-. UPE fetir 32. Vpud eum.) Si cum ipfo confe- 3 4 Laudo, 69 magnifrco , &fc.) Ex zantur. hoc loco graves auctores colligunt " üritas ln virtutibus ceíi.) In Angelis, & Nabuchodonofor ad Deum conver- ftellis cacli. fum, & sternam falutem confecu- Fà n ey h ivel'hr'm, 33. Senfus meus.) Rationis ufus. tum, .. [ta Doroth. in Synopfi, Epiph. abylorj Pervemi. ) Reverfus fum, vut habet in vita Danielis, Lyranus , Carthu- Cürare [ Pagnin. fianus , & favent "Theodoretus , & F;sura mea veverfa eff ad mà.^) Sor- D. Auguftin. Epift. 122. & alii apud & viri Salian. Ànno mundi lüition dibus abfterfis , refecatis unguibus, us. 3472- n..u,m-, 9 10n time &.pilorum filva, qua horrebam. fequentib Medys | Magnéficentia amplior. ) Idem vide- Vera.) ld. eft. recta. d o* * o* * * 3. 29 eulos QuAPUJT..V, l, & n, & Püjlquam Balzfaj&r in corvivio bibit cum fuis ex vafis templz Do- &v mini, laudando idola fua, vvidit digitos in pariete fcribentes , quam fcmpturam Jolus Daniel legere potuit. & interpretari ; .mempe Tepu quod quia fecutus ipfum Nabucbodonofor elevuaverat cor fuum con- LOU efiftat tra Deum laudans idola , frmiliter auferetur ei regnum: bonorato zgztm" Daniele , ac rege ea motie znteremþz*a, Jucce[fit & Darius Medus.- ea 1€ Altaffar rex fecit grande convivium optlmatlbuï fuis mil- ZT requ le: & unufquifque fecundum (uam bibebat aetatem. cent 2. Praecepit ergo jamtemulentus, ut afferrentur vafa aurea, & argentea, quze afportaverat Nabuchodonofor pater ejus de nifico, templo, quod fuit in Jerufalem, ut biberent in eis TÉX, & 9g otmne timates ejus, uxorefque ejus, & concubinz. a 3. Tunc allata funt vaía aurea, & argentea, quz& afporta.. verat de templo, quod fueratin Ierufalem & biberunt in eis rex, & optimates ejus, uxores, & concubmæ ilitus. 4. Bibebant vinum , & laudabant deos fuos aureos, & ar- genteos, areos, ierreos, ligheofque, & lapideos. s. In eadem hora apparuerunt digiti, quafi manus hominis fcribentis contra candelabrum in fuperficie parietis aulee re- gie, & rex afp1c1ebat articulos manus fcribentis. UT 6.'Tunc / D 35 cæhmln . ]i iforia B A/tdïd? , UC ) Quem aliqui pertum eft folitos fuiffe Rezes orien- MW eumdem eífe volunt cum Evil- tis talia facere convivia, ut appatet merodach filio Nabuchodonofor, alii ex Herodoto lib. r. & Xenophonce p r Ev11merodach1 fratrem ?natu mino- lib. 7- «t n /WMM' rem , & in regno fucceítorem. Llnmqm.cque ]ämnalum fuam. bibebat Fecit grande cOnvPvium, ife) Cum atatem.) Quia quisque fecuadum fu- tamen obfeffa, ac pene expugnata ef- am accumbebat xtatem, & calicem 2b fet civitas caufam convivii fcriptu- prius , aut pofterius aCCIPIGbat pro Colhguflf ra non expreffit. Aliqui putant.an- niverfarium fuiffe diem Dei alicujus ratione &tatis, antiquiores prius, po- fterius juniores. Babylomcl, quem fefto convivio ce- 2. U: af»rrentur v4f4 ) Que Na- lebrare folerent. Alii exi(timant Re- Cart v gem viribus fuis prxfïfum & urbis buchodonofor in templo Beli inter )retus ! munitioni , oftendere voluife, quam thefauros repofuerat , & vulgare fibi 3l "m non timeret obfidentes Perfas, & d uxerat relivioni. yutll | Medoss*. Alii dllas caufas afferunt , &, Is eadem bora.) Indicat, qua de nihil eft cerci.- .Mlud tangum coim- cauft ponainfligatur, nempe ob cone 40 PROPHETIXEXDANEFIELIS . 6 Tunc facies regis commutata. eft); & cogitationes ejus conturbabant eum, & compazes renum. ejue folvebantur, & &ir t/o i gzenua ejus ad fe invicem collidebantur.. ^*. Exclamavit itaque rex fortiter, ut introducerent magos; fet . Chaldaeos, & arufpices. — Et proloquens rex, ait fapientibus It £T Babylonis: Quicumque legerit f(eripturam hanc, & interpre- É tationem ejus manifeftam mihi fecerit, purpura vefüietur, & prad torquem auream habebitincollo, & tertius.in regno meo erit. quem 9. 'Tunc ingreffi omnes fapientes regis non potuerunt nec n Ícripturam legere, nec interpretationem indicare regi. fcien m 9: Unde rex Baitaffar fatis: conturbatus eft, & vultus illius n te, immutatus. eft: fed. & optimates ejus turbabantur: IS 10. Regina autem, pro re, quae acciderat regi, & optima- hag tibus ejus, domum convivir ingreffa eft : & proloquens ait: Itdica Rex in. 2eternum vive: non te conturbent co Cere gitationes tuae; neque facies tua immutetur. 16 rr. Eft vir in regno tuo , qui fpiritum deorum fan&torum tm, d habetinfe , & in diebus patristui fcientia, & fapientia in- mterpr ventze funt in eo : nam & rex Nabuchodonofor pater tuus;, quem a principem magorum, incantatorum , Chaldaeorum, & arufpi- f0 Dr l5 j cum. conftituit eum ; pater, inquam, tuus;.o rex:. * r 12. Quia La fint CR2 ( 'üumelïmh irrogatam Deo ,. & ob facra: gem, G reginam , vel poft Regis i vafa fcde,. impieque profanata.. lium.. Quaff mantus /:omini:..) Quia. vere: Bi0T 4m 9. Nen petuerunt nec. firipturam [e- fon erat manus liominis ,. fed ei fimi. gere ) Quia. non . integre voces, fed LA lis ex.aere formata.. litere tantum .initiales fcriptae erant, Popun Serilentis: contra. caudelabrum,). Ut fcilicee M. T. P. que conjun&z ni- ex lumine vicini. candelabri. fcriptura (UOS o hil fignificant, imme. ne legi quidem Quos ol legi- po.iTet'.. 6 t poffunt.. Compnge:-* renum j &5 felvetantunr,. Io. Reginza autem.) Non uxor Bal- "Ql Q &6:.) Hebr. phrafis eft, qua ingens Obürm ah metus figaificatur ;; folent enim vehe- taffar ( nam verficulo 2. habemus uxo- imenter timentibus quodammodo re- res ejus in convivio cum,Rege ac- ? Ofl cubuifle.) fed. ejus mater.. nes folvi, & urina: deluere. 7. Purpsra veflietur, ) Pürpura, & IÍ. VE/t' virimveQpno fuc, Efc.) Hihc aureus torqnuis regia erant infignia, apparec Danielem poft mortem. Na- ut difcimus. ex. libris (Mlachabeorum buchodonoforis familiarem non tuitfe Prümpem Re fu; lib. L cap..8. num.14. &alibi. Pur- f ibus ,, minusque auctoritatis ha- i Cip pura-utebantur Reges,. & pauci, qui- Bbui e ; ita enim Regina de illo ut de l. $, Ü bus id Rex pro fingulari honore con- liomine Regi ignoto loquitur.. xplmtlo ceffiffet. ( Df)!l Spiritum. Deorum fantlorum. ) Vide dyr T tv TérHus $z regho;) Primus poft Re- dida cap. fuperiori num. 5 tb COTGueb à - CAPUT. V. 31 s , I2. Quia fpiritus amplior, & p-,rildent-ia., -ïnteuigenfia'ciue., - N & interpretatio fomniorum, & oftenfio fecretorum, ac folu- tio ligatorum, inventae funt in eo, hoc eft in Daniele: cui 0008 rex pofuit nomen Baltaffar: nunc itaque Daniel vocetur, & h Jrbus interpretationem narrabit. mre 13. lgitur introduCtus eft Daniel coram rege. . Ad quem r u prefatus rex, ait: 'lTu es Daniel de filiis captivitatis Juda, ) erit quem adduxit pater meus rex de Judaea ? t n i«. Audivi de te, quoniam fpiritum deorum habeas, & Ícientia - ^ ^ i,ntellige.ntiagge, ac fapientia ampliores inventae fuut / - Miius in te. rs. Et nunc introgreffi funt in confpe&u meo fapientes ptirma Tnagi, ut fcripturam hanc legerent, & interpretationem ejus n ait indicarent mihi: & nequiverunt fenfum hujus fermonis edi- CeTe. $ [ 16. Porro ego audivi de te, q.uc;d poffis obícura interpre- Cporu tari, & ligata diffolvere: fi ergo vales fcripturam iegere, & yis it interpretationem ejus indicare mihi, purpura veftieris, & tor- quem auream circa collum tuum habebis, QU5 meo princeps eris. UR | & tertius 1n regno at 17. Ad qua refponde ns Daniel, ait coram Tepe: Munera tua fint tibio & dona domus tuae alteri da: fcripturam autem Qu / legam tibi, rex, & interpretationem ejus oftendam tibi. 18. O rex, Deus altiffimus regnum, & magnificentiam, Ji Rj gloriam, & honorem dedit Nabuchodonofor patri tuo. Irum /" 19. Et propter magnificentiam, quam dederat ei, univerfi otei , ^ populi, tribus, & linguae tremebant, & metuebant eum: quos volebat, interficiebat, & quos volebat, percutiebat: & p n* quos volebat, exaltabat: & quos volebat, humiliabat. 20. Quando autem elevatum eit cor ejus, & fpiritus illius obfirmatus:eft ad fuperbiam, depofitus eft de folo regni fui, & gloria ejus ablata cft:- 2lI,. *Et l'Rege aC - - — fjf') Hinc a- Principem magorum. ) Vide dï&a vendere donum prophetie, fed quod oé 0 - fupra cap. 2. num. 47. & c. 4. n. 6. gratis accepit , gratis dare. [uile " I2. Solutíe ligazcrum. ) Nodorum O. Spirrus ejus obftrmarus eft ad 'uper- yintl explicatio. 7 biam.) Ejus animus , poftquam per ,ilo" D fomnium admonitus fuiffet, fore ut 17. Don« domus £na , €$c. ) Quæ domi tu$ habes, ut purpureas veftes, eregno pell:retur , adhuc in fua fu- ';;f) dit & torques aureos.. INon vult D—aniel perbia obduratus eft , dixitque: Now- j s PROPH ETI /Egb-A*N.I ELIS 21. * Eta filiis hominum: eje&us e(t,, fed & cor ejus cüm 1 * S-i]p*. beftiis pofitum eft,, & cim onazgris erat habiratio ejus; foe- ls o 23; 2j num quoque ut bos comedebat, & rore coeli corpus ejus in-. ATC fe&um eft ,. donec cognofceret ,. quod' poteftatem haberet AI- &, tiffimus in regno.hom x inum , & quemcumque voluerit , fufci- ^^ tabitfüper illud, - ov - 22. Tu quoque filius ejus B,altaffa"y',., non humiliafti cor tu- J unm.. cum ícires haec omnia:: glma 25.. Sed: adverfüm Dominatorem c oeli - elevatus es ,.þ' & vafa domus. ejus allata funt coram te: & tu, & optimates tui, & uxores tuse, & concubinse tuze vinum. bibiftis in eis: deos Daj quoque argenteos, & aureos, & creos, ferreos, ligneofque- UT & lapideos , qui non: vident , neque audiunt,. neque fentiunt, u JJ il laudafti: porro. Deum,. qui: habet flatum tuum in. manu fua, d & omnes viastuas,, non glorificafti. ! 24.. Idcirco: ab: eo: miífus: eft articu lU"s.mänus,-. qü«a'e fcripfit hoc,. quod'exaratum eft.. o 25.. Heec eft autem fcri ; * ptura; quee digefta eft: MANE, THE- ] CEL, PHARES: * VE 26; Et heec eft. 1 nterpretatio ferinömi's—, MANE : "numer.aVit U (v TDeus regnum tuum;. & complevit illud;. * e[tiam 27. FTHECEL ; appenfus n.ftatera , L.'a es: l & ii?vg*nt-us es *m-i- 3;usx. habens.. )« 2j ebatur Tüm Re »e hac eff Balylon., Gc.. cap. praced.. — 28. Qu digeffa: eff.. 5 fn: pa;iece- t exarata.. ylou ; num; 27. ad.euim: enim:locum; allqde.— re. videtur.: 3 Maze. , Tl:"ecel—',, Phares.. ) ?*D*3 53 One m 2.I.. Cor- ejus. eum. beftiis: poftum eff. ) bpn wb vb mane, mant thegael rfüna B | Spoliatus humano.fenfu ,. &: belluino upharfen.. Prima vox waze geminata indutus eft ,. ficut dixit:cap.. fuperiore eft, id eft,. ANwzeravit:,. numeravit , D 29- Iüdk m.I 3*- Cor. ejus; ato bumano, commutes quafi. dicat , exactilfime , & certiffi- mi&lfm IZY me- numeravit dies fcilicet regni tui. Müfeter: 3 (Q;fz'.; h'aäet: flatum: mum Pemnanu 26.. Complevit.). Numerando depre- e pïgm( hendit -effe. completos. Vel fuo de- fna.) Qui habet vitam: tuam in fua em lt pote&ïf*--: Qui morrificat4, 6 vrvifr- creto ftatuit;, ut jam: compleantur, & cat', deducit. ad ff eros , & reducis ,, 1. finiantur:. 27.. Thecel.) Quid hoc fignificet,fta- "ütem ( afig| Reg. 2. 6.. Net , Vias. t£as. ) ' AGiones: tüaS*,, quas , tim: fubditur,fcilicet appenfus es, &c. Tecuf. irg fi vclit , nullo; negotio: impedire. po- C dgventus: es; maiuus: babens. ) Nlinus Q teft.. probitatis, & bouorüm operum , plu- &&l Dtty luterl rimum vero fuptrbie: , cragla, ini- '24. Mi]]ä:.effartiäulm manus . ) Ma- c'one am " nus cumarticulis , & digitis. fe-mo- quitatis ,. atque ideo non mereris diu- tius regnare ,. aut' viyere. ventibus ,, & fcribentibus.. i A,l t t CATSET y &,.w,, 33 u . 38. PHARES : divifum eft re Me- fce dis, & Perfis. gnum tujm, & datum Ahefj; n 29. 'Tunc jubente rege , indutus eff Daniel purpura, & * Al -circumdata eft torques aurea co llo: ejus: & praedicatum e ftde ( eo, quod baberet poteftatem tertius in regno fuo. : 3o. Eadem notte interfe&tus eft Baltatfar rex Chaldeeus. rtü 31. Et Darius Medus fucc x eiï'iþ ln regnum, annos natus fexa- ginta 'duos: vt ,& CAPUT VL de0s Daniel fupra [atrapas regni con[lituitur , ? accufatus quod regis (que- edicium non ferva[Jet, quia. Deum cceli orabat, miffus eff in la- tiunis cmn. leomum z. Jequentique die illafus edu&tus, immiffis , ac. Jubito foi, dilaniatis ejus acculatoribusz. que re motus vex , in [uis pra- i vincis Deum ejus timendum pracepit.. :ripflt - Lacuit Dario, & conftituit füp er regnum THE- "p f afra*p»as; cen- tum vigini , ut effent in toto'regno fuo. 2. Et fuper eos principes tres, ex quibus Daniel unuseratz üt fatrap eretmo- erat ee illis redderent rati'onerïj* ; & rex non fuftin 3.1gi- leftiam.. 5f 28.- Dzvt/um e/? regnum t"m:mþ ) Ge- fá, quam populi fui captivi; ci apud rebatur bellum: nomine: Darii' |Mledo-- Darium prodeflecupiebat.. Non enim: E rum: Regis per. ejus Nepotem Gyrum dubitabat famam: hujus factt. 2d ejus: / Regem: Perfarum ;. capta' igitur Ba- aures: perventuram, & ei berievolen- j Paiielc : bylone: regnum inter fe partiti' fünt', tiam: , & reverentiam apud. Regem: donec mortuo Dario fine liberis tria conciliaturam:; ibl regna Babyloniorum, Medorum, & 30-0' Ed:fl'em 720&193' 6;- ) QquOdOg Perfarum in. inum Cyrum coisrunte ; f/)fW ! capta fit Babylon ,. vide apud Herod.. gemin 9. Indutus: eff Daniei purpura, Gc.) lib. T. Xenophontem in Cyri hiftoria: läaer/fü if Danielem Rex tam infaufti nuntii in- lib. 7.. & ex lis apud Perer: & Cor- t cartiti terpretem muneribus ornat ,. quia an- nel. in- Danielem: in: explicatione: hu- j , gt t te promiferat, & par erat Regis fi- þ— jus loci ,. & apud Salian: Anno mun- lu d dem ratam efle, & fíanGam, vel Dei di -3516. num. 38. & fequentibus.. 4 fuo prophetam honorando putivit immi- acuit Dario.) Exiftimavit Da- nentem calamitatem polflíe evad:re. IlJL rius centum, Vi ] jeantoh ginti facrap?S' Daniel vero, qui a principio munera regno.íuo praficicndos. mlücet,m recufaverat. ne €orum caufa fcriptu- Ut effent: £oro vegno Juo-) Uc t*oti*ej*usv' fus & ram iaterpretiri videretur , nunc fa- regno praeífent.. Mu &a intcrpretztione, & fublata fufpi- - 9. EX ceuibus Daniäl?)nm ekaf. ) Ex .c[üm ) P cione ampitionis, & lucri, Regis be- hoc loco; & ex: Jofepho libr. Io. cap. . d | neficentia ufus eft, non tam fua cau- e:er13 15 12. conftat Darium Regem,Dmielcm: : DBubdl. cuto Com. Menech. TAV 4. s 34 | PR«(O,P"HET&*IZE' D ANX'IE.L-XIS' culo 2. Igitut Daniel fuperabat omnes. principes, &'fatr'apas: quia fpiritus Dei amplior erat in illo. genu &an 4. Porro rex cogitabat conflituere eum fuper omnä Te- fatrapee quaerebant occafionem ut li gnum : unde principes, lem i invenirent Danieli ex latere regis: nullamque caufam, & fu- n fpicionem reperire potuerunt, eo quod fidelis effet, & omrïi»s tum culpa, & fufpicio non inveniretur in eo. L] quagm $. Dixerunt ergo viri illi: Non inveni emus Danieli hu—-ic | aliquam.occafionem , nififorte in lege Dei fui. L r?x ; at: 1 6. 'Tunc principes, & fatrapse furripuerunt regi * & fic lo- cuti funt ei: Dari rex, in aeternum vive.- LI L e Tüm, 7. Confilium inierunt omnes principes regni tui, magi&ra—k D tus, &fatrapse, fenatores, & judices, ut decretum impera- filisc quod. torium exeat, & edictum: Ut omnis, qui petierit aliquam pe- titionem a quocumque deo, & homine, ufque ad triginta dies, Qratio nifi a te, rex, mittatur in lacum leonum. W. 8. Nunc itaque, rex, confirma fentent iam, & fcribe decre- pro.D füm fo tum, üt non immutetur, quod ftatutum eft a Medis , & Per- I fis, nec praevaricari cuiquam liceat. 9. Porro rex Darius propofuit edi&tum, & ftatuit. Ter.q 1o. Quod cum Daniel comperiffet, ideft, conftitutam le- mmscï coen af 16' gem, ingreffus eft domum fuaml: --& fenefurisk agertis in culo s fecum in Mediam adduxiffe , eum- ejus in-cegricä.tis, & fan&itatis tefti- p ! Quo moniutmn. D'stir; que in regno adminiftrando in pretio habuiffe. 6. Surripuerunt Regi.——) Obqrepfeïrun*tï Apertis j Rex non füflineret moleftiam.) Molem Regi, & aftute illam funt. allocuti. T f negotiorum; ejus enim imperium Re Pér fraudem , & fubreptionem obti- Üünr. nuerunt a Rege, c H gno Babyvlonico auctum erat , & xo- prædeiffe bur corporis etate minutum. g. Propofumit editlum , €$ flatuit, &c.). Yacu) g. Superabat omnes.) Omhibus me- Ambitione du&tus fummihonoris, qui Tir d lius officio fuo fungebatur. L ei tanquam Deo per legem illam de- Ut in & ferebatur, principum confenfu, & Spiritus Dei. ) Piudentiz , fapien- , "i tiz , orationis, juftitiz, zeli, aliarum- auctoritate, & humana prudentia, ut WW [ ! mer'u que virtutum. hominum fibi recens fubditotum ani- ü ïtet ter 4- Poerro Rex. ) Proi)cereaq,Rex co- mos, an fatis di&to audientes effent, experiretur. 4 NU gitabat eum toti regno praficere. ls AW Ex latere Regis. ) Pagnin. vertit , 1o. Fenejfrz's 4perti£. ) Non ngï— $L&e ex parte regn ficat propterea feneftras aperuiffe, Caöft 27 iiSo' z.',*id ch in negociis re- ut a Chaldeis videretur, & ut eos fa- tis fua incitatos invidia magi$ provo- 5. Nifi forte in lege Desfui,) Nifi fimm tby pro crimine obfervationem divinx le- caret ; fed fignificat fe nihil neque l4. PSN gis ei objiciatnus, Magnum fane de oratione fua, neque de orandi ri- lhj CAPUT.VL 85 ys: .eulo fuo contra Jerufalem tribus tem poribus in die fle&ebat. genuaíua, & adorabat, con qe & ante facere coníueverat. fitebaturque coram Deo fuo, fïcu)t ) w 11. Viri ergo illi cüriofius 'inquirentïes : 2 invene-r'u.nt Danie- Y f em orantem ,. & obfecrantem Deum füum; mris 12. Et accedentes locuti funt regi fuper edi&o: kRex,; numquid non conftituifti, ut omnis hom O. qui rogaret quem- hüic quam de diis, & hominibus, ufque ad dies triginta, nifi te, rex, mittere:ur in] acum leonum? Ad quos refpondens rex, iclo« ait : Verus eft ferm ojuxta decretum Medorum rTum, quod preevaricari non licet, 13. Tunc refpondentes dixer n unt coram rege—: Danïel de filiis captivitatis Juda, non curavit de lege tua, & de edi&to pere quod conftituifti : m pe * ; di65, cratione fua. fed tribus temporibus per die[ïl orat obfe- I4. Quod verbum cum audiffet rex ; fatis contrii*tätus eft, & jecre pro Daniele pofuit cor, ut -liberaret eum $ fum folis laborabat, ut erueret illum. ; & ufque ad occa- | per- Is. Viriautem illi intelli $ entes regem, dixerunt eix»: S*äito, rex,.quia] ex Medorum, atque Perfarum eft, ut o j mne decre- tum, quod conftituerit rex, non liceat immutari. m le qene 16.1'Tünc rex preécepit; & adduxerunt Danielem, & mife- 2 culo ! runt -tu ; quo ante utebatur , metu rcgis inquit $, Hieronyliius entloritate Re" (is elte pretermififfe ; folebat autem ante, £a , fed ratione, «ique confi//0 eup, de gepfenutit apertis iis feneftris, que Hierofoly- tanto difevimine lilerare, mam fpectabánt , eo verfus orare. I5. Lzreló igenzes Regem. ) Quid fpe- aUOCUti Id fa&uros c iptivos videtur Salomon Qaret ; & cuperet. Rex. .In Chald, m Ot* przdixiffe 5 & eg. 8. n. 44. & 4g..- eli, Cozgregaverunt fe Cenacule.) Conaculum eft fupe- ]kþra Regem* $ id eft quafi fa& a manu' omnes fimul ätuit, Ü f'). rior domus pars , inde dicta , quod regem aggrelfi 5'umtf ,n'oï.197 qtll olim in ea ccnare folerent. Liceaz i)nm::tari.) Non ij «* Triéus temporiéus 17* die. ) AMatuti- Regem ipfu: eft fenfus nl'en n nis, meridianis, & vefpertinis , hora n non poffe decretum a fe ipfo conft itutum abrogare, fed de.. dgntiïi ; fcilicet tertia, fexta , & nona, quod crctum regium inviolibiliter debere otu m aot tempus orandi colligimus etiam ex. fervari ; ideoque eum, qui illud vio- yo effety A&is Apoftolorum c 2. 15. & cap. laverit , merito de .I. & C- 0. um, Ita Eftius pofci ad, fupplici- adhunclocum. Áliis Vr f cmf;eä.æmrque céraz2 Deo. ) Liauda- videtur Babyloniorum leges jam con. ngfu D bat Deum ad tem flitutas fola' Regis poteftate, & vo- TM £anum obyerfus. plum Hilerofolymi- luntate non fuifie mutabiles. jovo* 14. Pffui cov.) Animum adjecit. H 16. Tumc Rex pracepst , €c.) . Hinc jl | neq Laborabat . u£ ernerer eum, ) Ndem, UL | apparet aliquam in- Rege fuiffe vii- * 36 PROPH £ TIE D»A*"N IELIS &u runt eum in lacum leonum. . Dixitque rex Danieli: : D tuus, quem colis femper, ipfe liberabit te. laci, Toini 17. Allatufque eft lapis, unus, - & pofitus eft füper os laci: 2j quem obfignavit rex annulo fuo optimatum fuorum, ue quid fie- ret contra Danielem. ling rg. Etabiit rex in domum fuam, & dormivit incoenatus, ( 4f Cibique non funt allati coram eo, infuper & fomnus receffit ab eo. 0 19. Tunc rex primo diluculo «confurge:ns? feftinus ad lancum lyfe leonum perrexit: ; Jj US ] 20- Appropinquanfque lac ui, Danielem vdce-la&yihabili g. inclamayit, & affatus eft eum : Daniel, ferve Dei viventis; lia in Deus tuus, cui Qum, tu fervis femper, putafne valuitte liberare a 4 leonibus? 2r. Et Daniel regi refpondens, ait: rex in aeternum-vive: Ieont x 22. * Deus meusmifit Angelum fuum, & conclufit ora leo- Mac num, & non nocuerunt mihi: quia coram eo juítitia inventa 3 60 eftin me: fed & coram te4 rex, deli&tum non feci. 23. Tunc vehementer rex gavifus eff fuper eo, & Danie'- lem przcepit educi de lacu; edu&tufque eft Daniel le lacu, & nullalefio inventa eftin eo, quia credidit Deo fuo. 24. Jubente autem rege, adducti funt viri 1lli, qui accu- 4 faverant Daqic.lem :& þ.in lacum- leonum milfi funt, ipfi, & filii, quo ) tutem , fed infürmam , & hominum -Qd. Putd/he, valuit te liberare 4 ie0« t zibus 3 Mlirum non e!t hominem bar« lij LU improbitati facile cedentem, qualis E fl fuit etiam in Pilaco, & Herode, qui barüm, & in religione non nifi a na- ec.am h Joannis caput juffit amputari, cum tura, & fáima miracalorum inflitu- tamen illum amaret, & magni face- tuin, inter fiden , & infidelitatera tEs, &1 fBucuare, & nuac bene, nunc male ret. E g, la lacuz leonum.) Caveam , in qua de divina loqui majeftite. hn g conclufi erant leones. 22. Quia coram eo, 6&5c.) Quia ne- que contra illam , neque contra te ïäm us | Liberdiit te.) Dicithoc Rex Danicli, Ties j l Q £um ut eum confoletur, tum ut fe ex- quidquam peccavi. 8 L cufet. Nec defperabat Deum illi af- Q3. Credidit. Deo fuo.) Confifus fuit lg hm fore , ut affuerat tribus ejus fociis in D«o, ejusque providentiz , & omni- Ina, potentie fc totum commifit. üàm fornace Babylonica. : Alii , Went d JY7. dunulo f'uo, & aumm lo aptim;mm.) quia fidelis fuit Deo fuo. l 777 Annulo Regis, ne Principes eum ex- 24. gubenie Re*gæ.) Exercet RCX £raherent , & occiderent, cui leones tilionis poonam, que omni jure &quif- ttra dit fima eft. Re enim . examingta - intel- Quegt v peperciflent : annulo Principum, ne lexit Rex. Danielis inimicos fibi im- l"(þeria ; .5 Rex eum liberandi caufa pofiet extra- d [ here. f A pofuifle, & dolofe edictum excorfiiïea Ket ( - i Qc APUT Vl 37 | DP.US & uxofes eorum: & non pervenerunt u'f'—cjue- ad pavimentum laci, donec arri 3 s laet: minuerunt, perefþït --e*ds leones ,. & omnia offa eorum com- , ud £e- 2$. Tunc Darius rex fcripfit univerfis populis, : tribubus, & linguis habitantibus in univer 2 fa terra : aPA.X. vobis im,ultipli- Pdtus, cetur. : receffit 26. A me conftitutum eft de&:*re'tum . ü',t 'i;n ïun'iverfo *im'þ'e-a flo, & regno meo, tremifcant, & paveant Deum Danielis. d lacum lpfe eft enim Deus vivens, & aseternus in f2ecula: & regnum ejus non diffipabitur, & poteftas ejus ufque in seternum. vmabill . 27. Ipfe liberator, atque falvator, faciens figna, & mirabi- /lvent153 lia in coelo, & in terra: qui liberavit Danielem.de lacu leo- etare 4 n 28. * Porro Daniel perfeveravit *Sup. ufque ad. .re;g.num.Dä,räiai-,, H 3 ; : ü à -—2[*; - qvve: regaumque Cyri —P-if'er.fæ. ora leo- iventà * K D ]e lacis Ü y a - C A- äl ; lil EVB. quo Dz;xlielexn fibi Edimmum ;« rum edi&orum formula, q—ua Reges utiliffimum de medio tollerent. populum falutabant. Éa etiam Na- ng! 41 £ - Et phty £$. uxores eorum.) Quia buchodonofor ufus eft cap. 5. g9. qua etiam hi fceleris participes, paren- & D. Petrus Grzce loquens 1. epift. n müana tes, & maritos contra Danielein in- CaP- I- num. 2- mültü citando. fieicitent 96. Tremifcant , ïf ! pavmht. J Be- gt Et mom pervenerunt ssque ad pavimen- vercantur. unc tun , 67 ) Id eft necdum pervene- rant usque ad pavimentum, cumleo- 27. In celo, & in te;;r.z. ) 'Plus"quam Quia tf nes illos difcerpferunt. - viderat, confiteretur ; neque enim in contda u celofignum illud' viderat ; fed Da- :95. Lingzi!. ) Náationibus : fïngu- nielem fervatum fuiffe tantuim effe mi- i& enim nationes peculiarem habent raculum ducebat, ut jam nihil effe cre- f;sf linguam, dialecto faltem a ceteris dit- om ferentem.. deret, quod Deus facere non poffet. Al - In univerfa Q9. Perfeveravit uique ad regnum f lg snzmerfa.terra. terta ditionis mez, fic proxime fe- Darit.) ln magno fuit honore, quan- j xercet quenti verficulo dicitur, /m wsiverfe diu , Darii regnum duravit, aut quan- iprperio ,af regno meo. diu regnavit Darius : quando Cyrus giJ! i 11 regnare ccepit, fub hoc iterum accu- j ! Pax vobi: multiplicetur. ) Felicitas V Á b m fatus, & leonibus objectus eft. $) [iifc» fcilicet, & profperitas. thaldaiCO. 38 PRO PVH*E Tkxx E DAN IE —L'I s*'k $] ^QAPUT:VIL (ines : e: $ Vifio Danielis de quatzm bg/lïiS'gäaIMOï regna defz'ngnäntzlbus*: de antiquo dierum , & tbrono ejus, ac minifiris, quo judicante pe- E. habeb; fierunt beflie: ad bunc accedens. filius. bominis accipit. poteflatem A n bef eternam ,-C? incorruptibile regnun : declarantur vegna per . be- - flias defignata , &? maxime ,. qu& per quariam be[Ham ,' & ejus cornua defignantur , que regnabit ufque ad tempus , € - Vs Y " ' $ ; fempora, & dimidium temporis, de eo dj Nno primo Baltaífar regis Babylonis , Daniel fomnium ïl,/iui, &1 "A Vilalyj, vidit: vifio autem capitis ejus in cubili fuo: & fom- Equæ ^ nium fcribens, brevi fermone comp ;f.ehendit : fummatimque té?ia po perttringens , ait: . Cp. d. n 9. Videbam in vi fione mea n Suilat; o&te, & ecce quatuord-'ven'ti homises cceli pugnabant in màri magno. j . de grandes afcendebant de mari diverfze lbiit, üt 3. Et quatuor befti 4 inter fe. st(pfr , fi .Xleæna,'& alas habebat aquilze: afpi'ciebam tit ful)er 4. Prima qua i"i hl!ma,q donec evulfe funt alo? ejus, & fublata eft de terra, & fuper ttoha pedes quafi homo ftetit, & cor hominisdatum eit ei. $o Qp, Cs RE bellt c ulabar, Hebreorum confuetudine mediterra- i. Nzo priäa Bd:f'm[.-zr Reciji.r«, äc. ) V Bof Supra non femel moauimusin peum videtur intelliri, quod magnum MOtascr: eft comparatione misris. mortui, & 0 Qicatm prophetis temporum feriem nou fer- [ Qugren varl. Patet hoc in his , que hocca- lacuum , quos ipfi maris appellant. pite narrantur, que multo tempore 4. Prima quafí leana. ) Hgc figni- Itl evenerunt prius, quam precedentia ficat. primiam Monarchiam ,. fcilicet tl a La Chaldgorum , & pre&'ertim ' regnum que duobus fup. cap. expofita funt. Nabuchodonoforis, qui. multum. i]- iP(Um leg;; Somnium vidir.) Non vulgare, fed lr bt & divinitus immiffum lüd auxit. . Dicitur leenaob potenti- Ht /dlu; propheticum , am, & ferociam. Lezpa enim leo- tl Unum l Viffo autem capitis ejus 4m cubils fuo.) ne ferocior eft, prefertim cum catu- J'otlys . Scilicet illi objséta eft , dum in fuo los nutrit , fic etiam cubili fomnum caperet. Vel fie fe eremias cap. haábet. 47. 19 & 1fai; c. 5. INabuchodono- for lconi comparatar. Tïfj ordl/ Q. Duatuor ventt celi p::g:z.ääanl m tab] " sari magnoe. ) . Per qustuot ventos las babebat aquila, ) Monürurr-x uta idem fignificatur ; quod paulo poft fuiffe Regem Babylonis indicat por- e lCüm Per üatuor beftias. Porro , ut pa- tim leonem, & partim aquilam: 1eo- * "Jtet ex verficulo 17. per quatuor be- nem propter fortitudinem ; & feroci. Ü onarcbl l)art[m hï) ftias totidem regna fignificantur. tatem, Aquilam ob celeritatewi in be]. Tl ! Qu " marrikmagm..)' Mare magnum lis conficiendis. — Sic Jerem. 4 IS3. E,.Kf dm 5 ^ CAPUT VIï.x 3 9 .. $, Et ecce beftia alià fimilis urfo in parte /Reti-t, & tres or- dines erant in ore ejus, & in dentibus- d ejus, & fic dicebant ei: Surge, comede carnes plurimas, * e It Dt- 6. Poft haec afpiciebam, & ecce alia qua fi pardus, N& alas faten habebat quafi avis, quatuor fu pet fe: & quatüoxïf capita erant w be in beftiay & poteftas data eft ei, T 0 P ". Poft ] de e'oä dicitur : 7elaciares 4quilis egui non þocuiiï'e.c Cyrus tot iü fuam po- mntum i/us, & cap.4 À g. 40; Ecce quaff aquila teftatem regna redigere, volabzr., Corede carnes plurimas.) Signiüca- t fon- Evulfa font '4]& ejus. ) Cum ablata tur Cyrum, aut permittente, aut im- Imque regia poteftate ad beftias relegatus eft pellente Deo' multas gentes fubjugas- [ Cap. 4. n. 30. turum, multumque humanarum car- Y vetti Sublata eff de terra. ) Quia inter nium fuo gladio abfumpturum. hominmes verfari defiit, & in filvas 6. Al quafc ïara'u.f.)* Per par dumk, abiit, ut eflet cum feris. aut, ut alii volunt , per pantheram , Jiverfe Super pedes quaft bomo ffetit. ). Ste- omnes Macedonicum regnum defigna- ri putant. Cur pardo Grzgcorum , tit fuper pedes quafi homo , & cor aut , quod idem eft, iMacedonium (iebam illihumanum datum éft, & cumrecu- perato humano fenfu reftitutus. eft re- imperium fimile dicatur, multi quz- ; fpet. guo cap. 4. n. 35. prius enim quafi runt , celeritatemque , & aftutiam Grecorum notari putant 5 pardus bellua curvus more quadrupedum am- enim eft animalvelociffiinum , & ma- bulabat. / culofum, fed hec , ut monuimus fup. $. Beffia alia ffmtlis ur[o. ) Hec eft anxie non perfequenda. neditettt- Monarchia Perfarum, cur fimilis ur- las babebat quafi avis, guatuor, ) dagnum fo dicatur , non effe anxie, & minu- Ortl y te querendum monec iVlaldonatus Quatuor hifce alis fignificari videtur fumma yelocitas , qua Macedones :)euflüt-. fimilitudines aliquot perfequitur Cor- duce Alexandro fex annorum fpatio Hlæc fii nel. a Lapide , quas qui— volet, apud totam A(íiam, magnamque Africe, ipfum legat. , foliet & Europs partem fu - o imperio fubjg- 1 regnu:m n parte. ffetir. ) Syrus habet , 44 cerunt. nu!f[];'n [ unum latus fleriz , quafi dicat ad la- Quaior. Capita,) Quatuor capita tus unum tantum irruit fcilicet in Da- )b pozenti- omnes interpretantur quatuor duces, eaim E bylonios; iis enim a Cyro fuperatis qui poft Alexandri mortem ejusinter Perfe imperio potiti funt. fe regna diviferunt , Ptolomzum, Se- -gmidï ap. leucum , Philippam; & Antigonum, Tres ordines erant im ore ejus.) Na- )uChOdom- tabl. vertit £res £o/; , fignificantur quorum primus /Egyptum , fecundus tria imperia, fcilicet. Babylonicum , 5yriam , tertius Grzciam , & Mace- Medicum, & Perficum, qu& inunam doniam , quartus Afiam occupavit. Monürurfl iadie " Monarchiam a Cyro conjecta funt, Ef ;;atcy?;zs 4'4(4 ef e;,) Indicat Ale- yipm: t partim hereditario jure , partim . ar- xandrum non tam fuis viribus, & in- - & fand mis, quafi dentibus, domita. duftria, quam divino concefífu , ac mu» j bis di- nere fuam Monarchiam conftitutus a u n hd Ef ftc dicebant ei. ) His ver runj. ; J P 13 vina permiflio fignificatur , fine qua 9 49 PROPHET : ZESODAN [ELIS " Poft hzec afpiciebam in vifione no&tis, & ecce beftia I0 &us : quarta terribilis , atque mirabilis, & fortis nimis, dentes fer- reos habebat magnos, comedens, a'que comminuens, & re- Ü Ta fj IA , liquapedibus fuis conculcans : diíffimilis autem erat caeteris be- l. Q(STRU itiis, quas videram.ante eam , & hàbebat corpnua decem. 8. Confiderabam cornua, & ecce cornu aliud. parvulum or- beflis tendii tum eft de medio eorum: & tiria de cornibus primis evulfa I funt a facie ejusz & ecce oculi, quafi oculi hominis erant in cornu ifto ,. & os loquens ingentia. Dora ; 9.. Afpiciebam;. donec throni pofit i funt; & antiqüüs dieifum fedit: veftimentum ejus candidum quafi nix,' & capilli cápitis OEYa., Io, £ ejus quafi 1àna munda: thronus ejus flammae ig,nis ; rota? ejus : ] x Deo iig,ni";; a.cc.e.ngus : (Qnen e Io. * Flu- gloriz, / Quait imï minis: fipnificant: humanam | fapien- J5 s. di 9. To viffone notis. ) Per idem: fom- nium noctunnum.. tiam ,'& prudentiam Antichrifti, qui [2/] fU /;eJ Beffia: quartas y P"'er'quama Eoma- multos feducet. Alii fuperbiam inter- J fufn. imperium üän*ifïbaturm pretantur , qu& iu oculis. eminet.. Milis , 0s loquens; ingen:ia.) Superbe enim fitna mill Mirebilis. ) Stupenda , & horribilis,, admirandzque. forma.. fentiet , & loquetur ,. quemadmodum [ ^0 Mil Dentes ferreos; ) Exxercitus: intelli- de illo fcribit D.. Paulus 2; ad T'heff. 1300 Yi 2. 4» Fore'ut extollatur fuper. omne quod Til lic git militum ferro: armatorum:. Comedens y 4tque aomminzg*m. ) Quod: dicitur. Dezus,Aanut colitur, &c.] i [,'gzm; lomines quodammodo: ,. & regna: vo- g. Afpiciebam doncc , &c..) Me ad- Dttro, Yare. videretur;. Buc: afpiciente thronipofiti funt.. De- Tilewif - Pedibus: fmis. comcultansi. ) Uc folent fcribit Zaniel divinam: majeftatem de : ng lä tä Antichrifto judicantem ,, & Reguum Qi£ fiei aliquando. beftig facere., quahomines: Chrifto tradenteém.. Iptifici n10n occidunt , aut devorant.,. f&d*-pe- dibus: conculcant,.& proterunt ;.figni- Anptiques dierum.) D'eu.q«pate;r. nitus, fed Vefimentum ejus candidum, &c.) Om- 'M;/] H 54), ficatur fore,. ut. Komauni,. quos: non: nia, qug hic Deo atribuuntur , nihil Yerfa Am( occiderint: , tributis. fubigant... aliud, quam: divioe majeftatis fplen- 4J m $ We, Hübebar: cornua: décem.. ) Per. quz: dorem: fignificait;, que gloria unico Vem; . fivznificantur decem: Reges: potentes. vocabulo appellari poteft. Ineii ( ut ait: Angelus numer. 24..& S. Joan:. Oaf lat munda. ) Quafi lana alba ER i dOm A poc:. 17: numer..I2.) qui:erunt fub. nullo adhuc: colore tinéta; fimilis ve- finem. mundi: ante. judicium.. fti' capillus ,. aut eandem gloriam, aut : *dm DA 8..Corz u—-.z!iu(lipdrvm'unä ortum eff &c.y canitiem , quz. fymbolum: eft'aterni- KC ( Hic eft. Antcichriftus obfcuro:.loco na- tatis. fignificar. q 14& kdïlej ( tu$5. & plebeius ,, qui: fenfim: crefcens Thronus ejus fLamme: ignis. ) Flam- U AP" ties. reges: ex. illis decem fuperabit;. m fimilis, flammeus,ut apud Ezec Cf .h. itb*l'.]tn fcilicet: Regem /Egypti ,. R«gem Afri- defcribitur cap. I. n. 10. cx, & Regem /Ethiopiz , ut D. Hier.. " Rita ejus tgnis accenfus, ) Rate thro- i : lndlvn interpretatur.. ni ignex eamdem majeftatein (izniti- jl cant.. "d là] Gculi quafí oculs bomimti, ) Oculi ho-. lp/b y m A&;P U T VII. 4i elha 1O. à 'FfüViLIS' ig neus . rapidufque' egrediebatur a faöieAiJo Áet- ejus : millia millium rminiftra bant ei , & decies millies cente- 5 Xi L: na millia affiftebant ei : judicium fedit , & libri aperti funt. ;be- — it. Afpiciebam propter vocem fermonum grandium jquos ^ cornu ilud loquebarur : & vidi EM g quoniam interfe&ta effet 1 ot- bettia , & periiil et corpus ejus , &ïtra'dicum effet ad combu- vulía rendum igni. Ed 12. Aliarum quoque beftiarum ablata effet poteffas , & tem- gt ü porá vitæ coyn.fcituta effent eis ufque ad tenmipus , & tempus. erutm - ln ápitis E 13: Adpi- AE aingm, ^Y6. Flz?v'iu; 3g2eus , r;:þfgfa,f-qu(,&ö; ) d&cirrid äo'/rn*u* ,hoc K.c.:fï h cie .R-ox nano X Ex Deo quafi ex meo fonte tluvius lmperio; & Antichrifto difputatum , igneus emanabat, quo non folum jam librofque apertos effe, hoc eft, alfa- l gloria , fed etiam ponz celeritas; & tas. in utramque partem rationes. De- — quafi iripetus fignificatur , fic. Pfal. nique adhibita oini diligentia , & fgpien- 96. 5. dicitur- fgzis asre ipfnm'. prece- torma judicii fervata ; pronunciatum det, 6 i €ju-. :gflamïnuäit im csrCuitü fnimi:o.r' efle , quartam beftiam de medio cof- , qui lendam,regaumque fempiternum Chri- » inte« - Millia millium miþä?raäant é ) Plu- pet. rima millia Angelorum miosiftrabant fto' tradendum , fimilis jüdicíi forma ,- X* eriim fupra defcripta eft c. 4. n. 14. Deo, Millia miilium , vel ut eft in Ile Mfpiciebaza) proprer wocem , &c.) imodum Grzco y2uei Xiua9tc , id eft millies Spectsbam;, quem exitum habitura ef- jThdi millia faciunt "n (WA amidlongém. E unum , quem vocant , fent verba ilía fupetbie , & contu- meliz in Deum plena, quz quarts be- Decies milltes egntena willia. ) ld eft i€ corau undecimum , puta Anti- f'Mel HQ- mille millefiones , Grece uJpii uvei- chriftus , loquebatur; ac paulo poft Int U :c, id eft decies millies dena mi vidi beftiam ipfara interimi , tuen d quz faciunt centum milliones,fed i tradi, id e(t vidi Romanum ím & igni perium cgnum fignificatur mimerus certus , & defi- prorfes aboleri ; & quafi in cinérem nitus , fed infinitus, ifque maximus, redigic atet. Affifebant ei.) Non fignificantur di- verfa Angelorum .officia , quz fint I2. Mlhiarum quoque beffiarimn, &c. ) i,j0n- sihil Vidi etiam tria priora imperia,fcilicet ot v «ffiffere , 6 minifirare, fed unum , & Babyloniorum, Perfarum, & Graco- idem; eft enim fuperioris hemiftichit rum periiffe. Occifze quidem fuerant g u repetitio ; folent enim,qui miniftrant, reliquz beftiz ante quartarm , fed ideo adítare domino , & intentos in illum propheta prius narravit occifam quar- 404 u habere oculos , ut juífa capeffant. tam , quia de ea potiffimum agebatur, milis ve 7«dicinm fédit. ) Deus , & tota ju- in eam totus propter verba plena ,n 1m1 Aul dicum corona fuperbiz. admiratione defixus erat. qua(i affetfores. ^ Angglr fcilicet , ejus æ;eïlïl' Et tempora Vit4, &c. ) Vidi ceteras Libri aperti funt.) Significantur ac- beítias conftituto a Deo tempore peri- n cufitoram objecta , & refponfioues ifle , neq defendentium patronorum. Judicat terminos. ue a Deo poficog exceififfe &ELCCh' ergo in divino Judicio adftintibus An- Tempus , 65 temput.) Suum cuique at qhio» gelis de Quarta beftia, deque ejus un- monarchig tempus. a - Biel. ctm Co»o, Memä.ï. F. if PRO P*H**E-Tïj—.ïx ü'AïN-I ELI1S 42. hi 13. Afpiciebam ergo in vifione no&tis , & ecce cum nubi- üis bus coeli quafi filius hominis veniebat, & ufque ad antiquum. Qierum pervenit : & in confpe&u ejus obtulerunt e 1m. f 414. Ét dedit ei poteftatem , & honorem, & regnum : & om- *Sup.mes populi, tribus, & linguse ipfi fervient : * poteftas ejus, itas seterna , quze non auferetur : & regnum e,us, quod Z 1 4 non corrumpetur. l ï.ucæ 15. Horruit fpiri tus meus, ego Daniel territus fum in his, | 1.52. & vifiones capitis mei conturbaverunt.me. & -.- 16. Acceffi ad unum de affiftentibus , & veritatem qusere bam ab eo de omnibus his. tifa fermonum , & docuit me : . Qui dixit mihi 'interpremtiogem leges C temp confurgent de terra. juatuor beftiae magnze : quatuor funt regna., quae N d mfan&t Dei akifffimrt & ob I8. Sufciplent autem regnu TüQ nebunt regnum ufque in faeculum , & fzeculumfzeculorum. D h eft n 19. Poft hoc volui diligenter difcere de beftia quarta, quae Lj erat diffimilis valde ab omnibus , & terribilis nimis . .-den- C ]s Vien tes, & ungues ejus ferrei : comedebat : & comminuebat , & reliqua pedibus fuis conculcabat : 20. Et de cornibus decem , quae habebat in capite : & de.alio , quod ortum fuerat, ante quod ceciderant tria cor- 20 j nua : & de.cornu illo , quod habebat .oculos ; & os loquens Pn;n PFW Bu grandia, & majus erat ceteris. KE 21. Áfpiciebam , & ecce cornu illud faciebat bellum ad. ïïfnk verfus fan&os,, & praevalebat eis , 22. Do- HENIUMMDMENEIMIRUMMDUMMMA RI E E U TETEEREERE DEU UENUEERETERUHSRUUUNUEETUUNEERTTHUNIESUNE UUR UE NIIISI Jem;-f)o Rüx TI3. Quf füius beminis.) Haben- d7 ;C'on/krgmt.') "Tria.ultima; nam 25. $ tem. forinam , & fpeciem hominis ; primum | fcilicet Chaldeorum regnum s Chä!dæo Chriftus enim yerus Deus eft, & verus jam furrexerat. ferg f, VCere homo. - J9. Sufetpient autem regnum.) Reg. 4Ad nnn'gugm dïgrxm.j Ad thm-num num adipifcentur, confequentur. Ve&ec Ye Dei Patris. Santl; Dei altiffimi. ) /ox fancti eft. t Jiitay Obtulermnt eswn. ) Angeli ad fo- nominativi cafus, & fignificatur reg- Wüorij dium Dei Patris deduxerunt. num felix, beatum ad quod fancti eve- I4. Er dedit ei poteflatem , &c.. Judi- hentur poft occifum A ntichriftum, & candi, & regnandi. 5i poft extremum judicii diem. MT I$. Horrmit [pir: tus meus.) "Tam 2Y. Faciebat Lellum adverfus fantlos.) L| Dx() pr portentofo vifo, ficut fupr Regnum Antichrifti , Deo ad tempus lfgf( - a cap. 16. que &le & infra cap. Io. 16. * permittente , fanctos vincebat. Dum Irad, Viffones capitis mci. ) Qusz imihi :p,e.r ab Angelo interpretationem, vifi pe- quietem oblatz fuerant. tit, alia quedam de undecimo cornu . mrelu 16. De affiffeniibus. ) Angelis. commeinorat, gus ante no n dixerate MTM qu, CAPUT VIL 43 ài 55. Donec venit antiquus dierum , & judicium dedit fan- QUrm] &tis Excelfi fantti. * '&.;tem-:prus- 'ad;vea:it 2 & regnumg.,obæi'gmfmm " * .0 23. Et fic ait : Befti a quarta, regnum . quartum erit in ter- ra, quod majus erit omnibus regnis ; & devorabit univer- Jus, Quod fam tetram , & conculcabit , & comminuet eam. 24. Porro cornua decem ipfius regni, decem reges erunt: |his, & alius confurget poft eos, & & tres reges humilrabit. : ipfe potentior erit prieribus; P Kere 25. Et iermones con:ra Excelfum loquetur ) & ïfzin&os AT onem tiffimi conteret , & putabit quod poffit mutare tempora, & ^ leges , & tradentur in manus e jus ufque ad tempus , & tempora, & dimidium temporis. * " 3 qua 26. Et judicium fedebit ut auferatur pote ntj:a ,& &.ont&-- obti«- ratur , & difpereat ufque in finem. rum 27. Regnum aütem , & poteftas , &xma-gniïtudd? regni, quæ-f eft fabter omne coelum , detur populo fanttorum Altillimi - , Ua ! Qet cujus regnum , regnum fem piternum eft , & omnes reges fer- at , vi'eI;t ei , & obedient, B u 38.Huc- u "ga. Jusirium: dedis fantlis. j Pote- Ufoue: ad tempus,«c. ) 'Tempus an- ja Cot fracem . judiciariam.. . Vel fenfus eft, num fignificat, tempora annos düos ; pro Sanctis pronuntiaffe ,. quod Italice dimidiurmn temporis anni dimidium, id: jquets Q:cimus , Dar la fenrenza ii favore. eft,.per annos tres cum dimidio.- Sic m ad-. T»mfits advenit.). Quo in regnico- " D..]oan. in Apoealypfi cap.. ra. 6. Jeftis: poffeffionem mitterentur.- q'afiDanielisinterpres dicit mulierem,. 24 , id:eft. ,. Ecclefiam: fugiffe in folitudi- De itus. s d ins conj?;rgver-. ) Antichri- nem per dies miille ducentos fexagin- ilnäïinam oS. Santlos alti/frmi. conterer.-) In dimidium facit.. ta; qug d'erum fumma tres annos, Chaldzo eft, N5 jelalie , ideft, ve- ugnum zeralcere faeier ,.atteret., confumet,ut 26. Judicimm fedebit.. J JixdiþxeS« fe-- weftes vetuft.tecconfumuntur:in Gre- debunt,.ut fupra n. 1o: M') Reg- €o:elt ,« aAaieoi , eodem fenfu.: " ujeratur pi stb & Arotichriftii Vemria. ) Quarti reg'm, d . Mntaye tempora.- ). Aliqui de. ftatis at g semporibus feftis ,. ut- funt. Pafcha , " Difiereat & que 4d ffnen, ) Penitus Peutecoftes-,.obfervatio diei/domini- aboleatur: qndi ev « &c. alii de terminis fingulisregnis 27. Magnitudo regsl y que of fubrip giftum a D*o praferiptis intelliguut.. emne cielum.) Amplum: Ecclefie rec-- num,-. ;, 4:150!") Leges.) Evangelicas ,. & quafcum- 4 diffund etur.- quód:per omnemmundi pagsue que alias. volucrit. jj rompi Et tradentur Pu»aunu: L2 f ) Permite -- aDetur poprde fkn&ärmlliä?ïni/.* 2 rþC u— ab Düm eetur ei qut. circa lcges cclcfiz, mo- ves eniní Ecclefig militantis fient cis x p ves Ecclefig triumphanti 0 qor zes , & confuetudines imug mutet ali- $ 8« mlllam " dixellll qua. traB Lcxiba ntuy,. 44 PROPHETIJE DANIELIS 28. Hucuíque finis verbi, Ego Daniel multum cogitatio- i nibus meis con 3 &c ; turbabar, & facies mea mnutata eft in mg: vet- fi0n | «bpm autem ïin corde meo confervavi, diqu CAPUT VII $.] bat 2 Vifio denrïkte duorum cornuum , €? hirco unius , ac pofhmodum bat f fuos quatpor cormuum , qui. devicit arietem : quorum ille regem. Me- dorum ac Per[arum defignat , Lbic autem regem Grecorum : fj n Additur prop betia de rege impudente , ipfiufque. tyrannide ? titudi b lo , & Juperbia , qui [ine manu conte- Felut., *( - " eum, Nho ïrtext'io vegni Baltalfar regis , vifio ap pa'ruiyt' mihi. & nor "A -Ego Daniel poft id, quod videram in principio j terram Tem in Sufis caftro , quod 2. Vidiin vifione mea, cum ef Inagy : eft in JElam re portam Ulai, gione : vidi autem in vifione effe me fuper 3. Et levavi oculos meos ,. & vidi: & ecce äries unus fta- 4 Ts bat ante paludem , habens cornua excelfa iv , & unum excelf 4 fius altärq atque fuccr:—"f:e-ns. Poftea bïk)ma, lu feo * * 4- Vi- falis efi ——28. "Huc «j uej'm': veríi. ) Scilicet vä!id'immis mcanibus , & turribus in- Ofem ! Angeli, qua f dicat : hic finem dicen- àr ca(tri erat munita. leriditn di fecit An elus, Vel haftenus vifio, In JElam regisne.) In Perfide ; hinc leya que me val 1 e folicitum habuit. Perfe etiam /Elamite appellantur. Tünt. $uper Portam Ulai.) Mliqui., ut Pag- 0**1«[ Verþnm .40!!0, &c- ) Res 'in u'as, ninus, & Vatablus vertunt , Juxta fln- mlm?rm quas videram , diligenter obfervavi, ut aliis declarare poffem. Hactenus men Ulai, " Utrumque verum effe po- tl [? Daniel fcripfit Chaldaice; reliqua ve- teít : nam . fere porte, que ad fluvios MTt ro , que fequuntur, Hebraice. funt, ab iis nomen accipiunt. Il Cgg ( id, uod videram in princi- 8. Aries unus ffabat , &c. ) Hic eft J. Pe rex Medorum , & Perfarum, ut expli« Qu j pio. Poft 'vifionem quatuor beftia- cat Angelus num. 20. À rum , de qua capite prgcedenti, — In- . "nte paludem, Ante ! po/reiam , vel EEE aUM UI OSSNENUAMR C Ü f Ti nuit hanc vifionem pertinere , & quafi flumen Ulai Gre; omg continuare precedentem. étam. ; &—"paludem ab eo effe i, B $. Cum e[fem im Sufé, ) Cum mihi Cornua excelf/a.) Duo cornua ,utine MM viderer effe in Sufis, Vatablus vertit, dicat vox Hebraica naumeri duális. Er in viffene circum[piciens , vifur fum uo autem cornuá funt duo regnas $, vabi effe in $ nf 7:,. Sufe 'Fivieas erat re- Medorum fcilicet , & Perfarum. " [2 gis Perfarum, : Unum exeelfius altero.) Perfarum core Caffro,) Bufs füit urbsm axima ; hi,cl: nu , id eft imperium fuit excelfius edorume. ; G'w']l samen dicitur eaftrum ; quia gndique gno 3 CAPUT '-vm.x 45 att0 4. Vidi arietem cornibus ventilantem cohtr,a- Occidentem, Wt & contra Aquilonem , & contra Meridiem : & omnes beftize non poterant refiftere ei , neque liberari de manu ejus : fe- citque fecundum voluntatem fuam , & magnifieatus eft. 5. Et ego intelligebam: ecce autem hircus caprarum venie- od bat ab Occidente fuper faciem totius terrze , & non tange- bat terram : - porro hircus habebat cornu infigne inter oculos Mi fuos. , r - 6. Et venit u f que ad arietem illum cornutum ,quem vide- l, ram ftantem ante portam, & cucurrit ad eum in impe:u for- titudinis. fuze, 7. Cumque apprOpjnqüafï'et ,prope"arx;etem, efferatus eft in eum , & percuffit arietem , & comminuit duo cornua ejus, ' mmih. & non poterat aries refiftere ei * cumque eum mififfet in 04 terram , conculcavit , & nemo quibat liberare arietem- de quod manu ejus. - füpet F 3 — — ys t 4 Ventilantem contra occidentem,&c.) Habebat corzu i;zf'gne. ) ln Hebrzo excth Quia Cyrus;,ejufque fucceffores in Ba- eft, n3n €ba£ut , id eft mirabile, in- bylonia, Aíia minore , Grzcia, ali- figne, fpectabile ; mirz maenitudinis. ifque regionibus, quibusPerfiía Orien- $ Vi talis eft, bella geflit ; & ad Aqui- Cornu hoc mirabile ngi cabat mi- / ram Alexandri magni fortitudinem , ribus il lonem , quia Ponticas gentes, & ad X potentiam , immo ,ut patet ex Àn- Meridiem,quia/E gyptum, ZEthiopiam, geli refponfione nui n. 21. ipfum Ale- & Libyam Cambyfes, & alii invafe- xandrum ; ; hinc runt. ges Grscor um in conf nàm hircus fignificat Re- nture ufo; cornu ve- Qmnes beffie.) Reges , & Princi p ro hoc, proprie Alexa ndruim. ub numeratarum regionuim,. /4"4 /je - Bt ego mtelligebam. ) Cumque in Inter ocutos fuos.)) Significare vide- 1 e p telligerem , & attentus confiderarem. tur Macedonum, & Alexandri potene d flurios Hircus caprarum. ) Alexander Ma- tiam confilio , & prudentia rectam fuiffe ; hoc enim vic cedo , qui hircus Caprarum dicitur, inter oculos. iecur effe —corn'u ; fiic d quia juvenis ,. hoc eft annor A r expli' ti regnare ccpit. um viginf u 4b Occidezte.) Ex Macedonia , & 6, «d Regem Perfarum.: fque ;:d' arictem ,'&c. ) Daril-Jm* ytan t "a Grzcia , que Perfidi Occidentalis eft. D Q Ef non tangebat terram. ) Notatur lm impetu fortitudimis fua; ) Impetu- fumma Alexandri Magni celeritas in fortiffimo , & vehementifli mo. * ytil conficiendis bellis. Sic de Camilla nid ". Comminuit duo corgua. ) Duplee j 1 Virgilius. regnum , Macedonum fcilicet, & Per- i g^ Jlila vel iz£ala fe-get;s- per j.'qmmd qo- arum. a lare£t Cqmu'!mvl'tf w — Gramiba , nec feneras curfn ! lafiffee ii v artffas. lia tecic, 45 PROPHETEIEDXANIELIS - aA - 13l C cum- MP 9. Hïr*&mg autenr caprarum magnus faQus eft nim ereviffet, frafctum eft cornu ma gnum , & orta funt qu ii5 ( que d n tuor cornua fubter illud. per quatuor ventos coeli. L s egreffum eít cornu umim mo- pie 9. De uno autenr ex e! dicum , & fat&tum eft grande contra Meridiem , & contra prof D Orientem , & contra fortitudinem. io, Et magnificatum eít ufque ad fortitudinem coeli : & fan E fatr j dejecit de for titudine , & de ftellis, & conculcavit eas.. Qu i. Et uique a d pri-—n.cigiem fortitndinis .ma:g,ni.ücaüwm eft : f iil R M Awen j tam , & fignificat ],-udæam- ;nam VT;'L-bi Mdgn.w fatus eff » Ampliücat:;) ad & (]u Perfas , Medos, & Babylonicos impe- proprie ignificabat rem tamidam, ple- rio, videtur alludere ad'cog'nome ntun nam, turgidam', eminentem, crafíam, Quj pinguenr, quz altos in fui defiderium Alexandriqui ob rerum geftarum ma- allicit , qualis regio erss. judza. gnäcu dinem: Magzss dictus eft. Fra Üwm. eff cormu imagnun. ) Nlor- Io. Ujgwe dd'ufort'i:'.zm'z'?zew celi, ) In tuus eft. Alexander , quod autem dicit Hebreo eft ,. Ufgne as exercitum celi. Jud«os voc«t. exercitum , aut fortitz- fratm , fignificat eum violenta mor- P te extinctum effe. dinem ccli, quia [Jeo duce bellum Deo fac Quatuor COYIW . ) Quatuor Reges $ gerebant. Significat ergo Antiochum non folum hominün , fed etiam. Dei Xfe ; q quos fuperiore capite nuime Ó., memo- ijfd gavi. exercitum viciffe , non quod fortior tiochus Per quatuor ventos crlé.) P'er qua- Deo fuerit, fed quod Dus exercitum plum, f fuum, ejus offenfus l)g:cca:tis-,, deíen- tuor mundi plagas, Orientem , Occi- dere noluerit. 2 Onor dentem , Meridiem , Septentrionem- Y ln . De' uno autem ex eis. ) DeSeleu- Dejecit de fortitadine. ) D exercitu I2, j judeorum multos proftravit. Mul- £0 . qoi Syrig regnunmr occupaverac morteni. tos etiam ad idololatriam compulit, T. 2i0€h0 ; pott Alexan dir Cornu unum. modicum-«) Mec cornu IMachab. 4. 42. & 2. IMachab. 4. 14.' eft Acti;chus Ejpiphanes, qui o&tavus De felis.). 8tellas vocat Judeos il- far & þm faitaSeleuco. Dicitur cornu modi- lIuftres nobilitate , doctrina, & pietate, Pfey, Appellat ( £um, quia: mino r nstu fuit filius A* quos Antiochus,vcel minis a patria le- ftám Ài tiochi. magni ,. cþuiïv cum: Hannibale g€ abduxit , vel .con.-ü*a-xjtes irn ei ne- eontra. k comanos pugaavit , dicitur Cavit.- 4ciet * Conculcavit. JGravid. quidquid i etiam: cornu modicum: com.p'aracivone öxhifn atu preflit. tete us fatta cum Alexandro Macedone. . IÍ. Etafque ad Principem fortiiudinis, Kadum efblgrande contra meridtem. ) &c. ) Non fclum coitrz judeos , fed 35!4 contra D'eum iptorum Principem au- n Profiigato Prolomso Pailometore ZE— al t ( ti Rece. fus eft erigere Te : conatus enim eft P Contra Orientem. ) Devi&to Artaxia veram religionem abolere , & idolola- Axmeniz. N " fiam induecre. Vel Onizm intelli- Nf/;lü ( Rege Q il - €onfrat forzitadinem. ) h Hebreo g'ft f4cerdotem MASrilnuïm',-quem Pon- CUJ eft, 73 rfe£? , quod nofter vertit fer- tificia dignitate exuit , & fuinmum fa- j ziendintn , & verfu 12. robur. cap. ve- "055 p cerdotiuin pretio véndidit. .2. Machab. 4« [ refpoüd zo if.1um. 16. & 49. zerram iucbj- , f ? CA *Pjü T vilf. AT edd- & ab'eo tulit juge facrificium , & dejecit locum Sanificatio- quà nis ejus. bur autem datum eft contra juge facrificium pro- mo- pter peccata : & profternetur veritas i : ontta profperabitur. n f—ter—rav? & faciet , & . e I4. Et audiv: i ünum de fan&is loquentem & dixit unus fanttus alteri nefcio cui loquenti : Ufquequo vifio , & juge ti:& facrificium , & peccatum defolationis , quae fa&ta eft : & (an- 'hseü': Guarium , & fortitudo conculcabitur ? x t r4. Et dixit ei : Ufque ad vefperam & mane, d ies dua millia trecenti & mundabitur fanCtuarium. —ÓÀ( rs. Fa&um eít au:em , cum viderem ego Daniel vifionem; jm Ti & quaererem intelligentiam : m ple- ecce Ítetit in Confpe&u meo craffam, quafi fpecies viri. 16. Et- E'tdc;ium ;:Vz ) [n um celis fortit 4b eo tt?,lit jugefzcr)'þ'ci?zm. ) Ve.tuic .U[qne-qka w!:/ï,a , && j;?gg'L/;g;riþ'gjgm? » ; lu Deo facrificari a3nam mane & ve- Quamdiu facrificium juge, quod Da- hum fpere , quod erat juge facrificium. niel ab Antiocho fublatum vidit, fub- jm Dd Dejecit locum fantliffcationis. ) An- latum manebit : tiochus non combulfit , nec dirnit tem- | fortiot Et peccatum defolationss.) Defolatio sercitiul plum , fed illud dejecit de fuo gradu, urbis, qu& propter peccata populti fa- N d honore ;ne effettemplum Dei,quia g illud profanavit, & fovi dedicavit. E£ fantluarium.) 'Yemplum Dei.- I2. Robar autem datum eff i&c. ) An- Fortitudo.) Populus , & exercitus ! e'xerci!ü Judeorum u f & t. M'Jl' tiocho permiffum eft a Deo , ut juge conculcabitur mpili facrificium auferret , templum profa- gne quo proteretur , 20 naret propter populi peccata. I U/2se.advefperam,8 mane,&c.) gdgos Proffernezur verttas, &c. ) Veritatem U fque ad diem illam, qua fcilicet fi- appellat divinam legem , quam pene nietur defolatio Antiochi, erunt dies &Pictac?a totam Antiochus abolevit. t le 2300 .dies enim naturalis per vefpe- a f Faciet , E$ profperabitur. ) .Faciet, ram & mane, quafi per fui finem, & quidquid voluerit, & Deo ita permit- principium defcribitur , Genef. 1 . tente ; bene illi res fuccedent. Alludit etiam ad juge facrifici um,quod pl .13. Er «udivi unwn de fantiis, &c.) erit hoc die reftituendum ; illud enim n,,,',;;diwn [ (g09* d lum quemdam ex illis, quos Deo offerebatur tam vefpere, quam mane: ll« K ere dixit fuperiori cap. numer. 9. ideo dicit, 4f2«e ad vefperam, 4 mane, p t & Io. potius, quam sfaue ad diem iilum. ; enim t Nefcio emi lequenti. ) Cuidam , qui Dies duo emillia trecenti. ) Annifex, gitolé f g cum illo loquebatur , alteri Angelo, menfes quatuor , dies viginti. ao cujus nomen ignoro: in Hebrzo eft, 13. Quaff fpeciesvir;.) A ngelus erat q!f *:35955 Pgor:, quz vox Italice phrafi fpecie humana, quem Hebrzi Gabrie- 1 , mum fü' refpond lem fuiffe pucant. Ab qua dicimlk:sNil £ale, Hifpa- num. 21. ;Vide infra cap. g. ni, Fn! » 49 | PROPfIETUE DANIELI.V:S 2 - 16. Et audivi vocem viri inter Ulai : & clam 4 avit -& ai!tA: Gabriel, fac intelligere iftum vifionem. - &f tUt 17. Et venit , & ftetit jux:a ubi ego ftabam : cumque ve- niffet , pavens corrui in faciem meam , & ait ad me : Intelli- i e filih $! ! ominis , —quþoæniaämy in tempore finis complebitur vifio. : " H 18. Cumque loque retur —a,d me , Collapfus fum . pröriuä 1n finn terram: & tetigit me , & flatuit me in gradu meo, . fürp Ic. Dixitque mihi : Ego oftendam tibi quze futura funt in 1 noviífimo maledi&ionis : quoniam habet tempus finem fuum. e 20. Aries, quem vidifti habere cornua, re " l " X X .Medorum;, eft— atque Perfarum. 41. Porro hircus capraru m : rex Craecorum eft Et cornu grande , quod erat inter oculos ejus , ipfe eft rex primus. Tfio 1f 22. uod autem fracto illo furrexerunt quatuor pro eo: Qu Di Inte quatuor reges de gente ejus con v'[ur'gent,, fed. non in fortitu- dine ejus. fff,w ! þ;ïls' ) .vg 23. Et po ft regnum ebmm ,cum creverint i'n,iquita,tueg-x,-. ? lidus , confurget rex impudens facie , & intelligens propofitiones. tüt: P 24. Et , .& terbress Atitma; q'.llïuug Qnart:'a;n ..545;.'1 tempus finem jkuä.) 16. 'Auarli'xvt' 'vacem/ viri») Angeli Hü- n rel'.fg mana fpecie humanam etiam vocem 'lempus enim , quo res fiat, ab eo 2.;. R rcferentis. Hebrazi pütant fqilï'e Mi- - definitum eft, & fuam. potnti chaelem- tamc habet, pcriqdum cerf üs f Loter Ular. ) Inter portas , vel riþ'.xs OI. Rex ] priems. ) 'Regni potke:nciax Iouge l Ulai, ubi in fpiritu confiftebat Daniel, f infignis. Nn (';; ut dictum eft n. 2. 22. Sed non i? fortitudine ejus. ) Ne- " vol — Fac sntelligere sff um o iwiln. J Bao. quaquam potentia cum illo confe. Udïforu rendi. xt Daniel vifionem illi objecta X m in- B f tellicgat. 23 Pa/l. regn/tmï: Heorum. ) Quatuox ellinaty 17. l | tempore fínis. ) Tempprä de- primorum , qui Alexandro proxime fein i finito, & conftituto a Deo. Rv'än;?) 19- Collap]us f[um- ) Videtur Daniel fucceffe'runc. Cum creverint iniqu'imre:. ) XIudæo-» tem,'u bis in terram cecidiffe , primo ad prz- rum , ita ut earum menf^ra cc.0, j ta Ylicere ; fentiam ,. fecundo ad vocem Angeli. QS' && * Terigit me , &c. ) Solo tadu vires Deus permittat Antiochum fevire in äe Cüm mihi reftituit. Judzos. De peccitis hifce, vide 1. Ma- chab.;I. I2. & fequent. N fofis f Ig. Que futura [un£t im novi/fimo ma- Jeditlonis, ) Yn Hlebrao eft , que fwu- Confurget.) Non proxime, fed re- sure funtz (2 extremo r5 cum fciicet mote , fex enim reges medii intercef- 10 arljm ira Dei , qnam ipfe jam cohibet, pec- ferunt, regn runtq.e per an It (; €itis irritata ad; fummum pervenerit, quam centum.i z.los plures quld fEQIe Wt I & in ultionem erupcriff Rex in*pnu:m facit. ) Amithusï ho- n D Hl q, - £ : CAPUT VIIL 49 Lal 34. Et toborabitur förtitudo ejus , fed non in viribus fuis: & fupra quam credi poteft , univería vaftabit, & profperabi- )e Vt- inielli tur, & faciet. Et interficiet rqbuftqs ; & populum fap&d- rum E ebitur .48. Se C T*undum Vbl'untatem fuam , & dirigetur dolus in ma- nu ejus : & cor fuum magnificabit, & in copia rerum om- nium occidét plurimos : & contra princi guä n pem principu'xy con- furget , & fine manu conteretur. funt I 26. Et vifio vefpere , & mane , quae 4 di&a eft , vera eft : fuum. tu ergo vifionem figna , quia poft multos dies erit. um el 27. Et ego Daniel langui , & ægr?zaf*vi per dies : cumque .AUur- CamtQ : COT Imus. ino impius ; qui neque homines ; nä- Et im coptia ferum aänittm. ) »'Cnm Y'o €0 : que Deum reveretur. copia rerum omaium fit abundaturus fottito Inteiligens propofftzones.) In Hebreo ad male agendum opportunarum. eft , 37v r ebidoz , enigmata, ftro- Contra Principem Principum.) Contra phis, verfutias , id. eft , aftutus , cal- Deur ipfum , & csmplim ejus, con- yitates. lidus , fagax , ut Prov. I. 6. dici- tra Regem Regum & Dominum Do- tür ; eimaduerfter pnr;zäa!dm . i(i- minantium. 'Princeps Principum di- Dones. terpretationem , verba fapieutum , &f ci poteft fummus Sacerdos, cui Piinci- , H $ciebat Ántiochus Anigma'a eoruu. pes ; & capita facerdotalium fainilia- d quibus artibus Judeorum multi a vc- rum fubjiciebantur. ra religione abduci potfent. S;ne maut conteretur. ) Non occi- enm /þm.) 24. Róborabitur , &c. ) Crefcet ejus detur ab homíinibus, fed a Deo, vid: 2. ut, b odum dl* potentia, ex homine enim privato fa- Machab. cap. g. num. 5. ubi Antio- étus eft rex, & regnum ad«ptus, ilud chus infanabili morbo a Deo correp- longe liteque amplificavit. tus , diuturna Non im viribuf f&is. ) Scd permiffu fuiffe dicitur. que fabe confumptus i Potelnbia Dei volentis pütire per eum peccata 26. Er Vifio velere , 6f mane.)) Ve- ] ffü!- )Ne jJudgorum, ut dixit n. 12. fpere, & mane genicivi funt qua i jJy cone Et facier. ) Perficiet fcclera animo dicat : Vifio illa bis mille trecento- deftinata , parem habebit manum in- rum dierum , d: qua di&':lln eft n. 14. Q"MUOï genio, & opera paria fuis verfutiis. vera erit. Robuffos.) Judmos foxtiflimam gen- Viffoneus frgna.) Apud te referva , & poriot tem , quam aliter quam irato Dco, ánnota, neque de ea dubites , quam- üdet vincere non potuiíict. vis longoterpore efüs effetum diff:z- .)] i ju . 98. Secuzdum voluntatem [uam. )Ne- ri videas ; fuo enim tempore veniet. l é&te cum proxime precedeotibus,, ut Q7. Lazgu: , 69 dgrotavi. ) ,ix/ïagnï«- j f:W"" i fenfus fit : interficiet robuftos fecun- t:dine vifus confternatis, & exhauftis L2 , dum voluntatem fuam , id cft pro virib:s. L fuo arbitrio , ac libidine. Cumque fnrrex més fedr l. Dirigetur do'us i2 mann ejus.) Q: d- convaluiifeníi. dlem. )-E le&o : cum " jjj in quid fceleris animo d , eügna?erï:,þro- Noóm erat, gii dgterpretaretur. ) 1n p:mes Ípere pt&ü;iet. 10209 [ particulari nOmina,. tempus, aliafque J Bibl. cum Com. Mmoc'E, 1. Vi xtïWhuS:þO 5o PROPHETIE DANIELIS j furrexiiï'»em,'faciebz[m operaregis, & ftup LI . ; ebam ad vifionem, & non erat qui interpretaretur. . fe, : dixi ADAPUT IX E ftod) Poft orationem Danielis , qua confitetur S'udeos propter fua dien & patrum peccata «veni[le in magnam affliclionem , petens Dei j mifericordiam erga populum fuum , fit ipfi revelatio de feptua- Tec .el .gitta bebdomadibus uque ad un&ionem Santi Janttorum , & . 6 E inm de Cbrifli morte , populoque ejus perdendo, C& noth abominatione defolationis in templo. [ N anno primo Darii filii Affueri de femine Medorum, & Que II qui imperavit fuper regnum Chaldaorum : * Jer Ifra.el 2. Anno uno regni ejus , ego Daniel intellexi in libris * terris 25.1I numerum annorum , de quo factus eft fermo Domini ad Je- QUib & 29 remiam prophetam , ut complerentur defolationis ]erufaläm IO. $] feptuaginta anni. pibus Et 3 9. ] lat IQ 10 circumiv-ïantikas vifionis mez , quæ erat torem fuum appellaglt magnum domi- de rebus futuris : eamm enim in gene- num ,4 gram Signore. Itaque 2affuerus larem, rali tantum Angelus fuerat interpre- non tam fuit nomen proprium, quam p'he d tq tatus. n. Qo. Vatablus ex Hebrao, agnomen commtune, quod illuftribus aliquibus Regibus Medorum, & Per- ü LXX. vertünt, E£ xom erat , qui in- Hic ergo Af- d Inay £elligerez , & fenfus effe poteft: nemo farum tributum fuit. fciebar , quid obftupefcerem , quid ha- fuerus pater Darii Medi fuit Aftya- berem in animo , que caufa eflet mor- ges , avus Cyri. : Qui imperavit fupev regnum Chaldac- C j I. J Nanno primo Darii.) Quo fcili- rum.) (uod occupaverat Babylone OtVert cet expugnata Babylone copit expugnata, & Baltaffar Rege occifo. ,' d t&y regnare , ut Monarcha, qui fuit annus tàpe fo : 7O. & ultimus captivitatis Dabyloni- Q. 4uuo uno.) Anno primo, notus 4l Coz C& , idemque annus mundi 3430. eft Hebraifmus. ante Chriftivero nativitatem 529.hoc Intellexi i. libris, €&c. ) Cognovit "Iïea, «] ex lectione Jeremis cap. 25. 11. & c iäm, & ergo anno Daniel cognovit hafce 70. 20. IO. neCc €nim propheta tantus, Cu/fgdif hebdomadas usque ad Chriftum du- prmhix':ïs cem,- id eft, usque ad Cþriüi bapti- etiam poftquam colloquia cum Ange- p.ræüing Ímum fupereffe. lis mifcuerat , prophetz alterius fcri- lm Affueri.) Mebraice pwywwWDnwN 4- ptá legege dedignabatur. y &er, ebafueros , qu& voX componitur ex Ut complerentur defolarionis, 6$e. ) III(Z !/j Unwx id eft, zagnos, & ww verofc , id Signifizans fore, ut defolagio Jeru- "m .eft, caput, quafi.dicas, magnus capi- falem finem haberet , ( tandem re- * U of ftauraretur. Q pec taneus , princep?, 1c.Turcæ impera- AGblr CAPUT IX. SI It $. Et þofüi faciem meam ad Dominum Dïeurü meum " oga- re , & deprecari in jejuniis ; facco , & cinere. 4. Et oravi Dominum Deum meum , & confeffus fum , & Efd dixi : * Obfecro , Domine Deus magne, & terribilis , cu- ftodiens pattum , & mifericordiam diligentibus te ; & cufto- I. $. " u dientibus mandata tua, r Dui $. * Peccavimus , iniquitatem fecimus , impie egimus ,& * Bar jf receffimus : & declinaviinus a mandatis tuis , ac judiciis, 1. 17. 14 6. Non obedivimus fervis tuis prophetis ; qui locuti funt in nomine tuo regibus noftris ; noftris , omnique populo terrsae. principibus noftris , .patr'i..b us * 7. Tibi Domine juflitia : nobi s autem confufio faciei , fi- jülup cut eft hodie viro Juda, & habitatoribus Jerufalem , & omni lírael, his , qu1 prope funt, & his , qui procul in univerfis !ibris terris - ad.g uas ejecifli eos propter iniquit'a'tefo' eorum , in u fe quibus peccaverunt in te. * vfalem 8. Doniine, nobis confufi o faciei ; regibus noftris , prïi'ncï- pibus noftris, & pa:ribus noftris, qui peccaverunt. 9. Tibi autem Domino Deo rioftro mirfbricordäia' ; & propi- » tiatio , quia receffimus a te: 10: Et non audivimus vocem Domini Dei noftri ; ut ambu- g dmr- laremus in lege e g um jus, quam pofuit nobis per 1"ervos fuos pro- * um, quum phetas. 11I. Et omnis Ifrael przevaricati funt legem tuani , & de- Juoftribus , KT cem tuam , & ftillavit fuper nos clinaverqn-t » ne audirent vo male- il AW MRURURCUS G.æ' ^5 3 Po[ps faciem meam ad Domirvum. ) debetur cbinvfu'fï—o '- & ignAQminiäH pro- guit Converti faciem meam ad Jervfalcm, pter peccata noftra, merito confun- & ad templum, in quo Dominus ha- japylor! bitare folct. dimur, viles fumus, & abjecti pro- 0 Occl Ü pter peccata noftia. 4. Confeffus fum. ) "Tum peccata Sicut eff bodie wiro Juda.) Sicut mea, & pop,,li ,,' tum Del miferlcor' holie res ipfa declarat nos fcelerum diam, eamque imyiloravi. pooas dare. (lonnOVW Cuflodiens patlum ,61c. ) Fid:lis in Viro J444. ) judeis oftendit dies , I[ &CA promiilis , fideliter cuftódiens , & hzc, & przeíientes calamitates. ' :tld l ntu^ preftans $. Nob;s confufro faciei. ) Debetur. cym Ange diam. pacto promitlam miferricor- Lj Hezc repetitio affectum — indicat, & 5. Receffimus. ) Mebr. re£eILavsonus. pondus addit or:tioni. fadicits.) Lege tua. 43b autem Domino Deo noflro mife- ionh) d) Ti^; .Domine juflitia.) Convenit, ricordia ($ tropitia:s0. ) Scilicet con- tu juftu$ es , & juftillime nos punis venit ; te decet noftri mifereri. r und* n r ob peccata noftra. II. Sri//avit fuper mos m,zledic'z*io.) INoé ss 4xtem confufto factes.) Nobis Guperuenit füper nos maleditl;o , ut ha- *52 PROPHETIJA D'AN,IE,LIS Deut. maledi&io: & deteftatio 1' , *quz fcripta eft z | in libro Moyfi fer- 27.14- vi Dei , quia peccavimus ei. & pre 12, Etftatuit fermones fuos , qu os locutus eft fuper nos, bum . & fuper principes noftros , qui judicaverunt nos, ut fuper- 18 los ta0 induceret in nos magnum malum , quale numquam fuit fub omni coelo , fecundum quod fa&tum eft in Jerufalem. quam i fi, omne malum hoc tionibu 13. * Sicut fcriptum eft in lege Moy e venit fuper nos LJ & non rogavimus faciem tuam , Domine in mife Deus noft e r; ut reverteremur ab iniquitatibus ,noftris? & co- 1. l gitaremus veritatem tuam. f& ho Quv i I4. Et vigilavit Dominus fuper ma L Hitíam ,& adduxit eam fuper nos e juftus Dominus Deus nofter in omnibus operi- 9. ( bus fuis , quae fecit : non enim audivimus vocem ejus. Cia m *Bar . :15. * Et nune ; Domine Deus nofter , *. qui eduxifti po- 1)e35 ]. *H,XO. 2.11:pulum tuum de Terra /Egypti in manu forti, & fecifti tibi 2t. À $ . peccavimus , iniquitetem fe- Quem y 14.22. nomen fecundum diem hanc cimus " ïü æmp 16. Domine , in omnem juftitiam tuam: avertatur obfecro ira tua & furor tuus acivitate tua Terufalem , & monte fantto m tuo. Propter peccata enim noftra , & iniquitates patrum 171 O',Qw noftrorum , Jerufalem , & populus tuus i r btzo d. n opprobrium funt LR omnibus per circuitum 1301*trum; tefpice t n Aütés. 37. Nüne Cumm i üptey immtnf&r : 'bez;c LXX -Rgfpicit comminat:icnllesa R«?v.ertcrez?:ar; J Pæniþtþentrixam —pec- (& execrationes que lege Moyfis catorum agentes, ntur, Levit. tog hOC n contra transreffores habe Cogitaremus veritatem ruam. ) Ut us & 1 6 26. 16. Deuter. 27. 14- Nofter ver- ftuderemus juftitie, id eft legi tuz 5 Ij tit /;/Lzvi£ , quia Deus iram fuam mi- hec. enim eft veritas practica; vel, Tl ) | veritas idem eft, quod juftitia vitz. fericordia temperans , lquafï guttatim effuadit. ; I4. Vigilavit. Dorzinus [uper. maliti- Y mm'me Deteffatio.) Execratio. am.) Acceleravit penas more eorum, U Pf I2. Er fPatuit.) Confirmavit, im- qui vigiles , & foliciti aliquid faci- unt. Müaolitia hic fignificat non culs Prfery mittendo plagas, quascomminatus elt. r o Qui judicaverunt nos.) Gubernarunt pam , fed illius ponam. 3Ht€ c0m* £108& 5. Fecifli tibi nomen fecundum diem ebï&ifm—l Secundum bauc.) Nomen inclytum , & glorio- factum eft. quod fattum eff, ) Quale * fum, quale nunc habes. U ttfr, D h 1 i;*;- 19. Gieut feriptum efl, ) Levitici 26. 16. Ip omnem juflitiam tuam.) Sci- nUermi C & Deut. 27. & 28. ubi recenfentur licet peccavimus. Vel juxta omnem l0, dty benedi&iones fervantium divinas le- juftitiam tuam punimur, Gepatimur üudi jufte hzc mala captivitatis. ges , & violantium pceng. L'veæ,-ïg,m- Factens tuam. ) d. Mente fantlo. ) Sion. L CAPUT IX. 53 [ fer- rÍ. Nunc ergo exaudi , Deus nofter, oi*atiohem fervi tui, e & preces ejus . & oftende faciem tuam fuper fan&uarium 105, tuum , quod defertum eft propter temetipfum. pet- .38. Inclina Deus.meus aurem tuam , & audi: aperi ocu- i füb lostuos , & vide defolationem noflràm , & civitatem , fuper quam invocatum eft nomen tuum : neque enim in juftifica- ? hoc tionibus noftrís proftertimus preces ante faciem tuam , fed & ; omite in miferationibus tuis multis. & o & fac : 19. Exaudi Domine, placare Domine , attende [] ne rhoreris propter temetipfum Deus meus L) quia nomen i em tuum invocatum eft fuper civitatem, & fuper populum tuum. .20. Cumque adhucloquercr, & orarem, & confiterer pec- 'operi- cata mea, & peccata populi mei Ifrael, & profternerem preces e meas in confpectu Dei mei, pro monte fantto Dei mei . ;[h pb- f tii 21. Adhuc me loquente in oratione j ecce vir Gabriel , em fe- quem videram in vifione a pri » ncipio , cito volans tetegit me »intempore facrificii. vefpertin l, YYecto 3 22;. Et fandto 17. Offende faciem tuam.) : ïn'He- cata noftra mereantur, fed lïb;:ra nos aqmum 9 font brzo eft, Il/umina, illeffra faciem tu- o propter temetipfum , id eft propter m , id eft beni & no, àc pacato vültu bonitatem , & clementiam tuam. refpice templum tuum, ut illud re- Nemen tuum imvocatum . eft 27) Wide : ftaures, di&a verficulo fuperiore. Nüfit | Propter temetip[z ;;:. ) Propter. tu»am 2o0. ProffeFmerem preces. ) Vide-di&a Ed immenfam bonitatem, & clementiam, fupra n. 1g. non propter merita noftra: non quod 2I. Vir Gabrie.) Angelus Gabriel m p hos hoc mereamur, fed quia tu opti- viri fpecie. imus es, & clementiffimus. g, ) Ut Quem videram in viffone aprincipio.) 2 I8. Super quam imvocatum efd momen In prima vifione ; qua vidi quatuor Jcgi tl 2utm. ) In qua erat templum , ubi beftias, quas ille mihi . expofuit cap. ia; h nomen tuum invocabatur. Vel que 8. num. I5. & 16. ' de nomine tuo vocabatur civitas Dei, yd m;tlllf It Cito volags. ) Quem virum vocavit, ut Pfalm. 47. 2. & 100.8. nunc cito volayiffe dieit: quare indi- yreeortt Proffernimus preces. ) Supplices tibi cat llum in humana fpecie alas ha- yid fad preces offerimus, aut precabundi nos buifle, ut folet E;cclefia Angelos pin- ; pon ^ ante confpe&um tuum projicimus. gere, & Salomon in. templo pinxit Hebraifmus , ut Jerem. 39. 26. & 42. -Cherubinos, Exod. 25. Alis figni- nl ) J/M 9. & infra num. 20. ficatur celeritas minifterii. oforo* da mijerattonibus tuis multi :l.) Spem Terigit me, ) Ut me ad'attentionem noftram conftituimus. : excitaret , vel ad robur addendum. p)* 19. 4zzende & 'fac. ) Audi, & ex z In tempore facrifecit vefpertini.) Me- T audi. . fpere, fub illud tempus, quo folébat &,. Pmmm"- Nemoreris, ) Ne proroges tempus in templo offerri juge facrificium ve- captivitatis nofirz , quamv?s id pec- fpertinum. a* * 34 P.R-OPHEi*Iæ DANIELIS 24. Et docuit me, & locutus eft mihi , dixitque : Daniel hébd &mn nunc egreffus fum , ut docerem te , & intelligeres. j* " : füm. 23. Ab exordio precum tuarum egrefius eft fermo : ego autem veni, ut indicarem tibi, quia vir defideriorum es : tu 26. & no ergo animadverte fermonem , & intellige vifionem. * To2« 24. " Septuaginta hebdomades. abbreviatae fünt fuper (atem & fini I'4S' populum tuum , & fuper urbem fan&tam tuam , ut confum- metur pravaricatio , & finem accipiat peccatum, & deleatur " indin iniquitas, & adducatur juftitia fempiterna , & impleatur vi- ]n ter fio & prophetia, & ungatur San&us fan&torum. 25. Scito ergo , & animadverte : Ab exitu fermonis , ut tioner ucem , iterum ædifigetur ]e;gfalem , ufque ad Chriftum d Gumeel- * heþ- " ".) fd E£ impleatur vifio. ) Per adventum Dtoxime 23, Egrefu.f -e/t' /ärma;) Decreta eft Chrifti. a Deo legatio , ut docereris, & ego quod pa adte venirem , & tempus adventus « Ungatur Santius S;m&arum.) Spïri- ' UET Chrifti docerem. tu fancto confecretur Chri(ítus in fan- fet, df a &ilfimum facerdotem , Regem, pro- diat: n ( Quia vtr defideriorum es, ) Symma- chus vertit Zyze &niüvusrgg vir defide- phetam , doctorem , legislatorem, « t &C. rabilis , amore dignus. Quia Deo redemptorem orbis. b n charus es. :V«l acüive , quia magno 25. 46' exitzu fermonis , ffc) Ab eo &tit ed tempore, quo a Rege Perfarum exi« itvidis ] defiderio, ac ftudio. falutis populi ce- neris ; uteique fenfus apte convenit , bit;fermo , & edictum , quo permit- guffiiï;m( & confentaineus eft m tet Nehemiz, & judzis, u m 52, f)d() loquf:ndi lem reedificent. f: -fjcgufa- Vetuot, Hebrzoraüm. Id.eft QA. Sepevagiuta beädamades.) Non Hebdomades. féptem ,. &fc.. ) 25. nj dicrum , fed annorum , qu& confici- hebdomades 69. Certum eít has epäte p ünt annos 400. hebdomadas tempore Chrifti implo Tade; 62 tas, a quo vero anno fxculi precife Abbreviats funt.) Breves , & pau- 5 Qd ct decrete funt,'quafi dicat ; quod computari debeant, & usqueadquem lC verfu: attinet ad falutem urbis, & populi annum Chrifti, varii varia, fuisom- nes nixi conjecturis. Aliqui incho- ocf;ü,ffg tui, flatute funt feptuaginta annorum 1 Judgis. hebdomade , quibus evolutis aderit ant ab anno vigefimo Artaxerxis Lon- LT Chriftus. gimani. Alii ab ejusdem anno fepti- quod lub Ut con[ammetur prevaricatio.) Ut ve- mno. Alii aliter. Quod vero ad an- num Chrifti ; aliqui putant abiolvi Vü:f-ï Tony niat Chriftus, q'i quafi agnus in ara qum WJ', 1 €rüacis omnia hominum peccata con- bebdoimadas ipfo anno , quo pafius fumat, & prorfus aboleat. eft ; alii eo anno, quo ef baptizatus Ufþcr .Dfu,'. "ddacatur juflitia fempiterga.) lpfe a Joanne; alii paulo poft ejus mor- '6&' E tem. INihil certi evinci poteft, pro- r"nt ]udæ Chriftus, qui fol eft juftitiz, necun- " Ct/liïe' quam -occafum fubit, fed fplendet pter incertam chronologiz rationem , femper illumiaans omnem hominem, € qua res pendet. Miae Corn. a La- T T pide in hunc locum, & Sugrez 3. p Cum a,u[ t qdi venitin hunc mundum, Vel ju- f ftitia fempiteina eft lex. Evangelica, tom. I. difp. 2. fect. 2. ai luu) lät rur[un adificabetur plarea, & "- Wf atbl que ad omnuein ju&iciam, inftituit. — CAPUT IX. 55 Jand | hebdomades feptem , & hebdomadesfexagint—a» dus erunt : & rurfum zedificabitur plateraf, & muri in anguftia tempo- en Tum. x GU 26. Et poft hebdomades fexaginta duas occidetur Chriftus: & non erit ejus populus , qui eum negaturus eft. Et civi- Jopet tatem ,. & San&tuarium diffipabit populus cum duce venturo: ynfüm- & finis ejus vaftitas , & poft finem belli ftatuta defolatio. oleatüt 27. Confirmabit autem pattum multis hebdomada una : & Matt. tur vi- in dimidio hebdomadis deficiet hoftia , & facrificium: & erit 2415 in templo abominatio defolationis : & ufque ad confumma- ni.s ,W tionem & finem perfeverabit defolatio. ucem , CA- heb- p ri.) Referändüm hoc eft non tam ad Er ffnis eik: vafiitas.) Pagninus ver- proxime precedentia, quam ad illud, tit, Er ffmis ejus ip. inundatsone. A— ydventom quod paulo fuperius preceflit , Ur te- tablus cwm inesdatione , quafi dicat ,. h Sp.lfi' rum edificetur. ferufaiem , ejusque pla- Romani quafi diluvio quodam copio- hus i m tea -T o muri. Senfus ergo eft , quafi fiillimi exercitusurbem capient, & va- dicat : rurfum enim zdificabitur pla- ftabunt. - ?-mï QTO' tea, &c. Szatwta defolatio. ) À. Deo. decreta itoreiy In angu[lia temporum. ) Prementur defolatio populi carentis templo, pro- 5 TU enim xdificantes muros Jerufalem ab phetis, viris doctis, per orbem vagi, invidis hoftibis , vel fenfus eft, an- & vilis, & nunquam ad priftinum fta- firm tf* guftiffimo, & brevitlimo tempore tum reftituendi. yp pamte nam 52. diebus mznia raptim abfol- 27. Confrrmabit autem : patlum. ) y fao^ verunt. Chiiflus ftabiliet novum "Teftamen- j . Q6. Poft bebdomades fexaginte duas.) tum , & legem Evangelicam.. ) Repete per Hebraifmum, poft hebdo- 'l n e ( hs mades 62. id eft, poft 69. hebdoma- Mxltis. ) Miraculis, prophetiis, vi- if impl des occidetur Chriftus : alioqui enim t fanctiflima, & plane inculpata, &c. li p hic verfus pugnaret cum przcedenti, Hebdomada sna. ) Hebdomada fe- al Occidetur. Chriflus.) I1n crucem actus ptuagefima , cujus tribus primis an- j, Iuj 0 a Judzis. nis cum dimidio Év [ jncio cavit. fungelmfn pradi- ? i L0 Non erit ejus populus VV, &c.) Hoc eft, Íp dimidio bebdemada deficiet hoffía , quod habemus apud Ofeam cap. I. Kocz nomem éus , mon populus meus , & fucrifrcium. ) Sacrificia , & hoftiz "IU quia vos, non poprlus veteris legis abrogatz per mortem ) ibl li vefler Deu:. x 'ï',e": . ego non Chrifti , qui.in dimidio hebdomade go p^ jus illius crucifigetur. Qui eum, negaturus ef.) Quod fece- t Dgptl'l«iltus funt judsi clamantes, Nez ba£emus "Abeminatio. defolatsozis. ) Abomina- p nifí Cajarem 5 Cruciftge ; .eruciftge. tio defolationis fignificat profana- p h] Popslus. ) Romanus. tionem templi, propter quam, & per j gl Oncm ! Cum duce venturo. ) .'lito Vefpa- quam ilud defolatum cít, & ever- ( fiani lmpperatoris filio. Pagninus, fum , nimirüm abominanda fcelera WWL j & Vatabl. vertunt, Populus ducis ven- Judeorum, quz ipfi in templo patra- turi. runt, quibus ipfi abominandam ftra- latfhb/ L 56 PRQ/PKHE'TUE* DANIELIS É CAPUT X fpécit -U f& affixifft Daniel, «idet virum lineis «Xeflitum , qui. bic us g defcribitur , €? territus , ac tremens confortatur Jeuel C? ite- Cande R O rum: de refiffente principe regni. Per[arum , de principe Graco- erant rum, C? de Micbaele principe S'udaorum, qui [olus z auxiliatur .. 6037 ä $ Nno tertiolcyfi regis Perfarümþ, verbum revelatum eft & nor IA -Danieli4 cognomento Baltaffar4 & verbum verum, & elmnr fortitudo, magna: intellexitque fermonem: intelligent(ia-eni.m 9 1 eft opus in vifione. L confte 9. Ia diebus 1 llis eg*ox Daniel lugebam trium hebdomada- terte rum diebus , 10, 4. Panem de fiderabilem non comedi , & caro & vinum mes non introierurnt inos meutm, fed neque unguerito un&tus fum: II donec complerentur trium hebdomadarum dies. ba, g 4. Die autem vigefima & quarta menfis primi, eram juxta * fimm fluvium magnum , qui eft Tigris. üt T TU IN Ie $. Et levavi oculos meos, &'v unus vefti- tuslineis, & renes ejus accin&ti auro oþrizo: 6. Et; Tüm v "1 paebar, neque poífem aliud a Rege edi&um gem, & vaftationem kR,omariorüm in Veiit, fe , urbem , & templum provoca- ad continuandum opus impetrare, Ym verunt. Vids dicta Matth. 24. num,15. uia Cyrus ad bellum Scythicumpro- puer y Et usque dd tonj?/zmmatimem.; &t. ) fe&us erat , & Cambyfes ejus filius, «ttif Hzc defolitio erit. perpetua. quiregni adminiftrationem obtinebat, 0 T2 i D cnomento Bqliafar.) Vide di- judaeos non arnabat. 3l ' i && C?.Ps I.n. 7 g. Panem defiderabiltn.) Cibum ali- 6. Q Verburn wtrim.) Noo inage vaticie quem delicatum , fed qualem j f:jugan- It COlu tes comedunt. ib, ^* nium , qualia pfeudopr()phctarum'yeuü'e . &g Negue gnguento unitus fum. ) SOIC- 5]4 folent. * Lmt'a Fortitudo siagna. ) Ià Hebreo eft, bant enim jejunantes ab omni delicia- rum genere abílinere, in quibus un- H vN3 tfaba , id eft, exercitus magnus guenta, & balnea erant Oriental Dedes obje&us eft oculis mentis mes. populie ufitata. .i—bus ET Sermonem.) Kem vifam interprete Cnfnfs Angelo cap. IJ. num . 2. 4 . Mezfis primi. ) Qui Nifan dici- tur, & Martio noftro refpondet; ut AQumim. À lntcl/iäentia enim cpus cf? vv In- fzpe fupra dictum eft. . AUOe ln W voluta erat viflo , nec illam absque L. Angeli interpretatione intelligere po- Eram juxta figoiem. ) Autre ipfs, tuiff-m. aut per viflionem imaginariam , pri- &Hz Quol templi inftau- mum eft probabilius, utpate ex n. 7. um Q. Lugtbam.) 5. Vir un85) Angelus, quem vi-, ln lunl ratio à vici'nis gentibu: im;;glica ellet bj F. " 4 $7 n6 Et' corpus ejiis quafi chryfolithus, & facies ejus v elut fpecies fülguris, & oculi ejus ut lampas ardens : & brachia ii hi ? j ejus, & quze deorfum funt ufque ad pedes, quafi fpecies zeris candentis: & vox fermonum ejus ut vox multitudinis, T - 7. Vidi autem ego Daniel folus vifionem: porro viri, qui erant mecum, non viderunt: fed terror ni * mius irruit fuper eos, & fugerunt in abíconditum. m eft $. Ego autem relictus folus vidi vifionem grandem hanc: & non remanfit in me fortitudo, fed & fpecies mea immutata 1. & eftin me, & emarcui , nec habui quidquam virium. ,-eni'm 9. Et audivi vocem fermonum ejus: & audiens jacebam mado- conilernatus íuper faciem meam, j & yultus meus harebat terrocoe. 0. Et ecce nnum man:u's tetigit me, & erexit me fuper genua mea, & fuper articulos manuum mearum. ; ur: 1I. Et dixit ad me: Daniel vir defideriorum , intellige'ver-' ba, quze ego loquor ad te, & fta in gradu tuo: nunc enim juxta fum miffus ad te. Cu E ti tremens.- mque dixiffet mihi feurmqngm'iüum,.&eä VE:*RT- 12. Et D rum vocat, quia humana Wfpe.cic ap- -tamenka'];iguemm,j & vocis murmur — parebat. audierunt. elium. Vefitus lintis.) Candida vefte, qui 9. Nen :rem;znf:'t 2n me fartitüda; ) Angelorum habitus effe folet, fic ap- pecr&rä 1 Olim enim in lege veteri, que erat um pto- paret Matth. 23. 5., & Luc. 24. 4. timoris, & terroris, Deus per Ange- $ miuS) ccinili anro. ) Zona aurea. lum fe hominibus etiam fanctis, & );ineb&ï, Obrizo. ) Puriflimo : vide dicta Job prophetis au: 't-g' hibebat. guftum, & terribilem ex- 6.. Chryfolithu:. ) Gemma elt au- Emaresi. ) Elaneui. E bum il r reo colore translucens. Vide le Io. Manus.). Ejusdem Angeli. : lib, 37- cap. 9. Es fuper avticulos, ) In Hebraeó eft Juper palmas manmuum , quafi dicat, Solt* Lampas.) Fax. idelicite Et qu& deorfun.) "Vibie nimirum, Angelus me collabentem erexit, atque ibus Ut & pedes. manibus, & genibus miti fecit, ut Ut vox smultitedisit. ) Magna, & f ürgerem.: emübus II. V;r defideriorum. ) Vide di&a confufa, quale folet effe multitudinis, fin d aquarum murmur, cui vox Dei, & cap. precedenti numer. 23. Angelorum comparari folet. IEzech. Sta 5 gradu tuo. ) Sta xe(tus, ut det u I.24. & cap. 43. 2. & A ftabas ante vifionem.: poc. 1. 15; 6feti jremens.) Exectus quidem fum u lit & 14- 2. & 19. r. ifb v W. 7. Sed terror nimins, Ur.j Licet enim in pedes , ejus voce aliquantulum Angelunf? non viderint , fplendorem recreatus, fed adhuctremebam metu, p uT Iublia cum Com« Menochb. 1. VI. H qu:m Vi*w - * | 58 PROPHETIXE DANIELIS | | I2. Et ait ad me: Noli metuere] Daniel: quia ex die pri- | D IT. , mo , quo pofuifti cor tuum ad intelligendum ut te affligeres, f0 f in confpettu Deitui, exaudita funt verba tua: & ego veni Dets ] propter fermones tuos. 1. 'ni:i & 13. Princeps autem regni Perfarum reftitit mihi vigi tvif f uno diebus: & ecce Michael unus de principibus primis venit 15 ! in adjutorium meum, & ego remanfi ibi juxta regem Per- fortare farum L va'luij | i4. Veni autem ut docerem te- qua& ventura fant poþulo 1o. ] tuo in noviífimis diebus, quoniam adhuc vifio in dies. ueretur mihi hu fevert: 15. Cumque loq egrede vultum meum ad terram, & tacui. jufcemodi Verbis? dejeci ? 41 1 .16. Et ecce quafi fimilitudo filii hominis tetigit labia mea: fcïiptu & aperiens os mcum locu:us fum, & dixi ad eum, qui ftabat if Mj con:ra me, Domineé mi, in vifione tua diffolutze fu MM pages meae , & nihil in me remanfit virium. nt com:- 17 Et - ».12. Pefu Jfs cer mtfm.) Animuim Michael :t;us de Prinrifiäg:.) Id eft, adjecifti. primus inter Principes. Ur re affisgeres.) Pïerzjeji:mïa, preces, I adjutortum meum.?) Ut pluribus & gemitus. Vox affl;geres referenda allstis rationibus, majorique vi, quod eft ad pofwifl? , quafi dicat : pofuifti volebamus, obtineremus. cor tuum, ut te aflligeres , & peraf- Et ergo rtman/. ) Hsamc efít caufa füictiores intelligentiam affequereris, Tiotem Y morz, quia fcilicet Princeps Perfa- Qua D cur fcilicet inftaur.tio urbis impedi- rum reftitit mihi , ideo ego tamdiu retur, & quandonam tollendum eílet detentus fum. Inv ij impedimentum. Vi(i, Sermaomes fu0$, ) Preces tuas. 14. I» novi/fimis diebus.) Poft ad- W. $ veéntum Chrifti , quando noviífima I3. Princeps autem regni Per[arum , hora erit 1. Joan. 2. 1g. &3 Mm €7.) Excufat Angelus tarditatem fu- O uoniam adbuc viffo 132 dies. I9. y;, am , quod prima die menfis ad Da- ) Po& Cap Præa nielem miffus, vicefima quarta veni- multum tempus implenda. 4X 1 T iet. .15. Déject vultum meuns ad ter*r.erk, Porro Princeps Perfarum cft » Quoc Angelus Perfidis prafes, fentis. & racui. ) Ex reverentia Angeli prz- Dpitione. Reffitet mibi. ) Gabriel enim vo- ! Detm. lebat, & Deum orabat , ut Judai /X6. us UPoi/;rndu. M Mamsnon ) Quidam fimilis hominibus. Credi- triam. omnes ex captivicate redirent in pa- Càp. 1 l E contrario Angelus Perfa- bile eft eumdem Angelum fuiffe , qui THontm « rum volebat aliquos, aut multos e [u- cum eo loquebatur. t deis in Perfide remanere, ut ex eo- rum confuetudine in. bonis moribus Terigi? labta mea, ) .Significans la- hn )9 ? "h biaprophete a Deo aperiri, ut prom- fe Perfz proficerent, & (i fiert poffet, pte, & fidenter loqueretur. *5 a per [udxos v r Dormine mi.) Dominum, noh quafi h lütém xent. erum Dem'n agnofce- fàm ho - Deumn, —fed quafi Angelm [e fupe- Ua fum CAPUT X 59 & pri- 1. Ét quomodo poterit fervus Domíni mei loqui cum Do- iperes. D 0 Veni mino meo? nihil enim in me remanfit virium, fed & halitus meus intercluditur. 18. Rurfum er u & go tetigit me quafi S/ifi:,ciïhümi--nïs9 & confor- tavit me, s Venit I9. Et dixit: Noli timere vir defi j Per- deriorum: pax tibi: con- fortare, & efto robuftus. Cumque loqueretur mecum, con- populo valui, & dixi: Loquere Domine mi, quia confortafti me. 20. Et ait: Numquid fcis quare venerim ad te? & nunc deed revertar ut praelier adverfum principem perfarum. Cumego egrederer, apparuit princeps Graecorum veniens. 21. Verumtamen annuntiabo tibi quod expreffum eft in 4 fet feriptura veritatis: & nemo eft a " djutor meus in omnibus his, i fabat t COf nifi Michael princeps veftgg M AUE jl d pïurïbus H ^ ri, quod cAPUT eü eaufa $ Pcrfa- &iorem. vocat, & quia Àn gelus , & negotium adhuc infectum feliqgi, & quia Dei legatus erat, ia v multum eft , ) tamdig iffone ?ua. ) Simulatque-te praliaturus. quod ag&m, :f'evertar vidi. I8. €waff viffo hominis.) Vide di- Cum ego egrederer, ) Ut vwenirem poft at a num. 16. ad te. idé dicía Princeps. Gracorum.,) Angelus Gre- I9g. Vir defideriorum. ) N Quid ,;) pol Ccap. precedenti numer; 2 ciz, & Macedonie prefes, "Pax ti5i.) Nihil periculi eft , non voluerit Princeps hic , aut poftula- eft , quod timeas ; erant Hebrzi hac verit, incertum; crediderim eum idem : terrM» opinione imbuti , ut exiflimarent fe] i , fpectaffe, quod prefes Pexfarum, ut fcilicet Judei non redirentin patriam; 1gali pe* fi Deum aut Angelum viderent, mo- fperabat enim aliquam fpiritualem rituros, ut colligitur ex libro judicum kalmlml-'.- ) cap. I3 m 2I ( 220 Ad eam opi- commoditatem olim percepturos Grz- Crad- nionem videtur hic Angelus refpi- COS, cum regnum Perfarum ( qued uilïe ! qui cerc. illum non latebat teflatem venilfet. ) in Macedonum, o bora te. Effo rebufius.) in* Hebrao eft, Rc- 2I. Quod expreffum ejf im feriptura 20. Revertar , ut pralier. ) Ut di- verifat;:. ) Scripturam veram vocat u PïOm' fputem,Q & vi rationum decertem ; divinum decretum, nam huc ad te advolavi , ut quz fu- Michael Prisc vt quafl eps veffer. ) Pop!—.'lli f h- vura funt, indicaremtibi; verum quia [udaici- prafes; 69 PRQPHET:E—vDANIE.LIS' GATPIT.Xh. valeb HENUE Vaticinium de vegibus Per[arum , C? rege Græcorüm': de bellis, ac 6 1 infidis inter reges Ziuflri, C? Aquilonis , &? de rege qui Deum At . deorum non reputabit, fed plurima adverf us ipfum loquetur , 1 obtin detür & qué provincie ab ille evadent, dominabitur. 3 ngibuj-bg COnio! ^.l Go autem ab anno primo Darii Medi ftabam ut confor- « Qme ï.rE tare:ur, & roboraretur. du tet 2. Et nunc veritatem annuntiabo tibi. ECce adhuc tres re- 5 ges ftabunt in Perfide, & quartus ditabitur opibus nimiis fu- tlofa a per omnes: & cum invaluerit : ; valeby e adverium regnum Grzeciee. divitiis fuis, concitaþit omnes 9 E 4. Surget vero rex fortis, & Ia &íaciet quod placuerit ei. dominabitur pötä&ate, multa: m u 4. Et cum fteterit, conteretur regnum ejus, & dividetur in quatuor ventos coceli ; fed non in pofteros ejus, neque fe- cundum potentiam illius, qua dominatus eft: lacerabitur Drimus Wus, & enim regnum ejus etiam in externos, exceptis his. tu il am 5. Ecconfortabitur rex Auftri: & de Principibus ejus prae- E ü£ vale- Prisisi tiOChus eus, J. f/Go auetem , t$c. ) Sunt AÁngeli Nam ägy;)ti regnum , qruod' eft ad . —^ verba , fententia eft : ego cu- Meridiem , occupabit Ptolomeus ; Preui NTMETI zavi ab initio , ut repgnum a Cháldzis Syriz , & Babylonis , qu£ eft ad Se- l.fdflp,lmw transferretur ad- Medos, & Perfas ; ptentrionem , Seleucus; Afiz, Pon. Dvmjnæ fciebam enim cos ludzis benevolos tique ad Orientem Antigonus : |Ma- i, . futuros, & eis fa&turos poteftatem, cedonie, qus. ad Occidentem, Phi- ut redirent in patriam. 6. h; lippus cognomento Aridzus. Tm, "Stabam st comfortaretur , 64 c.) Da- Sed om £m Pa/ïfrw €jss.) INon enim zium adjuvi , ut in regno Babylonis ejus filii poft-cum regnaverunt, fed Fl«id?g confirmareter, & roboraretur. duodecim primum duces, ex quibus t fl [ 2. Adhuc tres Reges Éabust. ) Scii- deinde qüatuor potentiores, quos no- chOTRegi 02 tj cet Cambyfes . filius Cyri , Smerdes minavimus , omnem dominationem magus, & Darius Hiftafpis. ad fe traxerunt cum poteftate regia ; ténite SDuartus,) Xerxes, qui Grzciz bel- regni etiam infignia affumentes. Ti ; ; lum intulit. Ukor, P Neque fecuzidam potentiam ejus. y4Ae mm, e 3- Rex f'ortis. ) —AIexander Maceäö, lexandro minus potentes.. cognomento JVlagnus. Exceptis bis.) Preter hos memora- 0c el p .4. Cum fleteriz.) Cum ad füummum tos, qui precipui fuerunt ; nam par- 'jlzs, De Tegto (f pervenerit , ita ut amplius crefcere tem imperii Alexandri tenuerpnt Lyy-: mon poíle videatur. fimacus, & alii quidain. tem ïhid(fk Dividetur io. quatuor yentas. eads. ) $ Rex duftri). Prolomsus, qui IN D] CAPUT XL - 61 valebit fu per eum, & dominabitur ditidne : multa enim. cïomï« » li, & natio ejus. 6. Et poft finem annorum foederab Doit untur: filiaque rägïs Auftri veniet ad regem Aquilonis facere amicitiam , & non Al j obtinebit fortitudinem brachii, néc ftabit femen ejus: & tra- detur ipfa,. & q ui adduxerunt eam, adqlefbentes ejüs, & qui confortabant eam in temporibus. .7. Et ftabit de germine radicum ejus plantatio : —&ï veniet 'onfote - cum exercitu, & ingredietur provinciam regis Aquilonis: & abutetur eis, & obtinebit. 6516« 8. Infüper & deos eorum, & (culptilia, vafa quoque pre- jlis fü- Otmnes tiofa argenti, & auri captiva ducet in- valebit adverfus regem Aquilonis. JÉgyptum: ipfev prae- 9. Et intrabit muli: in regnum rex "Alyïih*i7 &r'evertetur ad ter- ram IUam. * H 1o. Fi- ridetut jue fe- primus ]Egyptum o'&cupavit", ut dixi- in Syrizm fuerant profecuti, famuli fcilicet, & aulici familiares. ;än'x&m- mus , & deinde regnum fuum mul- tum amplificavit. "Adoleftentes ejus.). Pueri, pediffequi. us pre Er de lrincipibus ejus. ) Unus de Qui conforrabant eam im temporibus.) Principibus Alexandri, nimiruin An- Qui longo tempore familiaxes illi vale- um sapetunt tiochus cognomento 'lheos, id eft erant , qui cum illa ab ineunte wtate Deus. educati tuerant , fuaque eam przfen- J d ul Pravalcbit fuper ewn. ) Regem Au- tia, & confuetudine recreabant. firi , id eft Jgypti Ptolomgum Phi- g. Er ffabsz. [ommgus evadet Rex. ).'E?:qrget in regnunt; e& al SE- ladelphum. Dominabitur ditione.) Liate domina- De germine radicum ejus. ) Ptolo- », js, Pt bitur. maus ÍZvergetées Ptolomsi Philadel- ; Me 6. Poff finem annerum. ) Aliquo- phi fucceffor, qui fuit ex eodem ger- ) a, yume mine,-quia fuitfrater ejus: hicenim Fusaqnue Regis Auffri, 6&7c.) Bereni- ultus eft injuriam fratri fuo Philadel- Von eníi pho illatam, fi ; Tunts d ce filia Regis JEgypti nubet Antio- fuzg Berenices. muklue necém neptis , quiDu cho- Regi Syris. u95 10* Non obrinebit fortitudinem byachis. ) Provinciam Regis A?ui[anih) Re- Berenice non diu permanebit in regno gnum Syriz, in quo regnabat Seleu- iationetm cus Caliinicus. a gt Syriz ; nam Laodice prior Antiochi (iteS» nxor, non ferens Berenicem fibi pre- Aät!tefug' er5. ) Capiet , vexa- latam, eam dolo cuin filiis occidet, & bit , fpoliabit, occidet pro arbitratu u) : hoc eft, qu-g:dd-icïtur', zon flabir fmen iuo. : menrt- ejus , neque enim cjus filii in Syrie Obtinebit.) In Hebrgo eft, cerro£o- regno [ucceflerunt. rabit fefe , ut vertit Vatablus , vel qun a Tradetgr ipfa- ) Berenice ad mor- cozfortabizur, ut Pagninus. teimn. E£ Intrabit n L'y.' .. 6f reverfetar, ) ld Et qui adduxerunt eam. ) Qu illam eft, fine ullo fup.-detrimento, aucpe».» $054 n 62 PROPHETI/EDANIELIS :o. Filii autem ejus provocabuntur, & congregabunt mul- I5 titudinem exercituum plurimorum: & veniet properans, & Cipie inundans: & revertetur, & concitabitur, & congredietur & cor cum robore ejus.. ; tudo. * r1, Et provocatus rex Auftri egredietu r, & pugnabit äd- If. verfus regem Aquilonis, & prseparabit multitudinem nimiam, font & dabitur multitudo in manu eius. t 6 12. Et capiet multitudinem, & exaltabitur c or ejus, & deji- " ciet multa millia, fed non praevalebit. fum r 13. Convertetur enim rex Aquilonis , & prs&eparabit mul- Tum d titudinem multo majorem quam prius: & in fine temporum, j annorumq H ( te ïa bus nimiis. ue veniet -properans cum exercitu magno, & opi- Cnye SIfaim I4. * Et in temporibus illis multi confurgent adverfus re- 19.16.gem Auftri: filii quoque praevaricatorum populi tui extollen- Cummnm tur, ut impleant vifionem , & corruent. N Ig.Et - rrg " P fin. ts d riculo veniet in Syriam , & incolu- chus recuperaffet , & usque ad Ra- CWIPO; mis in regnum fuum ZÉgypti rever- phiam urbem progretfus eflet, qua ut Brac tetur. ait D. Hieronymus, in foribus erat r Em IOo. Fili autem eju:.) Regis nimi- ZEgypti. Eled; 1um Aquilonis, Seleuci Callinici. Dalitur m.ultitxa!o.) "Eradetur mul- tudo. . Provocalbuntur.) lrritabuntur. titudo exercitus Antiochi in manus X er Er veniet ,60, ) Dixerat, grovoca- Ptolomzi ; vicit enim conducto ma- $m f buntur numero multitudinis , quia gno exercitu ex Grecia. I6. f ambo fratres Seleucus , fcilicet Ce- I2. M»alta wiiliia. ) MHebraice eft, diper. raunius, & Antiochus, Seleuci Cal- quginti millia. linici filii bellum inchoaverant , fed It tey, Non pra'vdleäz't.) Non plane debel- Seleucus in ipfa belli expeditione labit, nam Antiochus fuga elapfus mortuus efít; Antiochus vero illud €it. " pra C eft profecutus. In19 Properans , €$ inundazs.) Quafi flu- 3. 14» fíne tem,i;ofum, &c.) '. Poft ali- Cünþ.rr quot annos, fic fupra n. 6.- tià f vius terram operiens multitudine co- I4. FU 4uoque prevaricatorum. ) T. b piarum. Judzi legis pravaricatores. U ICie Revertetur.) Ad regnum Syriz oc- Extollentur , Ut iopleant. Uiffonem, ) cupatum a Rege /Egypti. Extollentur in fuperbiam , & zdifi- k Tiny Cum exercitu Rf&g i Cum vrobere ejus. ) cabunttemplum eliopoliin /Egvpto, ejus, Regis fcilicet /Egypri, Ptolo- idque pretextu adimplendi propheti. lt ; mzi Philopatoris ; Ptolomzi Ever- am Ifais cap. I9. num. Ig. dicentis : getis filii. ; « II. Ef provoca tus Rex /Iuþ'r; egredie- Er; altare Domini im medio L gypt; s häm U male prophetam intelligentes , quide £. ) Dicitrovecatus egredieiur : quia Chriftianorum templis vátiginatur , dit u non prius obviam hofti procellit, & in legem peccantes , que tantum quam totam primum Syriam Antio- T [1]9 Hierofolymis templum eife jgbebac, hR. GA P-ü J* xW 65 : fl. 15. Et veniet rex Aquilonis, & comp-or-';ab-it»aggerem?, & 5 d -Capiet urbes munitiffimas: & brachia Auftri non fuftinebunt,. dietur & confurgent ele&ti ejus ad refiftendum , & non erit forti- tudo. ; t ad- 16. Et faciet veniens fuper eum juxta placitum fuum, & Thiafy non erit, qui ftet contra faciem ejus: & ftabit in terra incly- ta, & confumetur in manu ejus. iat acï tenendum univer- r de- I7. Et ponet faciem fuam ut ven füm regnum ejus, & re£ta faciet cum eo: & filiam foemina. t m rum dabit ei, ut evertat illud: & non ftabit, nec iilius erit.- Jorurm 18. Et convertet faciem fuam ad infulas, & capiet multass & op & ceffare faciet principem opprobrii f vfui ? & Qpproþrium ejus conyertetur in eum. fus te- tollen 19. Et- 'ï(.*orru-enf.— ) Perdentur urbe va- aut occidere;,, atque ica regni /Egy- ftata. pti ipfe compos fieret, - 22 —— 15. Rex aquilonis. ) Antiochus. Non ffabit.) Non fuccedet ei do- Comportabit aggerem.) Obfidebit. lus ; nam Cleopatra mariti poa»i*us , T Brachia Auffri non fuflincbunt.) Ni- quam . patris partes fovit, , queut Nec silius erit. ) : Yd eft filia. illius Dus en res /Egypti refiftere non poterunt, Eleds ejus. ) Electa militam multi- ; ngon erit, fed mariti ; fequetur potius t£udo. pártes máriti, quam patris fui. ii ml Non erit fortitudo)) Qiug ad refiften- A8« Comvwerzet faeitm fuam ad im[u- n mani dum fit idonea. las.) Videns enim. Antiochus dolum udo mi fuum in. JEgypto difeuffum., alio fe 16. Facer.) Scilicet Anttochus. $uper eum. ) Super JEgypti Xegem. vertib, cepit Ihodum, Samum, Co- Al di In tevra incljta. ) Yn terra. defidera- lophonem, Phoceam , & alias infu- ; bili ; fic folet appellari Judea, ur las. n débd Et ceffave faeret Prinmeipem epprobris , eaphos fllpra cal)., 80' n 9- & libn 2- Regv CHP. E. n. Ig. f9i-) Placabit oblatis pacis conditio- Confumetur im mana ejui. ) Poten- nibus I». Scipionem, quem appellat, Po& ali- sia fua Judeam: vaftabit. Principem oppraérii fui , ia ab illo vi- us eft.. In Hebrao e 4 ; Probris af- 4f ) I7. Pouer facitmy [aam. ) Nnimum ficseniem eun, ut confentanee allatz- adjiciet. Reynum «jus.) Ptolomizi. nterpretationi vertit Pagninus. Ali- J ïMWf ) Rila faciet eum eo. ) Fodus cuni er IMaldonatus, & ceff;re facies Prin- & adi illo junget equis conditionibus. eps opprobrimm fmum m d. Id eft Scipio Romanorum Dux rejiciet a fey I[Egvpmy Filiam famisarum dabit ei.) Phrafis eft Hebraica, idem fignificans, quod converetque in Antiochum oppro- dicents filiam pulcherrimam. Antiochus Pto- brium , quo prius Romanos affe- j Eyf' 5 lomzo Epiphani filiam Cleopatram GCerat. Cum enim Romani ad Antio- dedit i :aatrimonium: P4 chum.legatos mififlent , ut a Regao a, qu "qgatüf f Ur evetat il'ud. ) Sperans fore, ut Ptolomzi Epiphanis pupilli abftine- gapum rec, Contumeliofe Jegationem fpre- :zi qyity fülia Rcgem: ,iïncaucþm-,; aut falleret x P4 64 PROP.HEXTIVZE D.AN;ELIS 19. Et convertet faciem fuam ad imperium terr " impinget, & corruet, & non invenietur, 9 fuce ,x & fupe 20. Et ftabit in loco ejus viliffimus, & indignus decore re- gio: & in paucis diebus conteretur, non inuf:urgre, nec in que ;prælio. : nis, 2r. E. t ftabit in loco bjus defpectus, & non tribuetur ei ho- ii nor regius : & veniet clam, & 25 x obtinebit regnum in fraudu- lentia. t .22. Et brachia pugnantis expugnabuntur a facie ejus, & ( D -Conterentur; infqper» & dux faederis, quia j Vi 23; Et tüiqu verat, Ut narrat ]u&iinus initio lib. ^" «j Et mon fribuetuv: eà henor vegiui. ) 15. Salianustom. 5. anno mundi 3966. Declarat , quod dixerat De/pedas : Tneni num. 20. Per Prisctpem opprobri. Antiochus enim Epiphanesinitio non d li fuit acceptus, ut BRex , nec ab iis, U intelligit populum Rkomanum , qui primus aufus eft Antiochum parvi qui in Syria favebant Prolomzo, re- facere ,. quem totus Oriens formida- gius honor illi tribuebatur. bat. Populi ergo Romani minas in- Vezier clam.) Clanculum enim fu- es P ii tentantis opprobrium cefíare fecit ; giens Roma , ubi fueratobfes , venit phan * cum ab J/Etolis evocatus venit in in Syriam. * Cafum Greciam , & magnam illius partem Obttnelit regnum 32 fra 2dälenti4. ) 0^ fibi fubjecit. $ Blandimentis, & fignificatione bene- lm, | I9. Conmvertet »fau'em fuam;; £ 62 volentie , & clementiz ; fimulans e- patcen Recipiet fe in regnum Syriz , quod nim fe velle agere tutorem pupilli ne- Imulay folum illi reliquerunt Romani. clufit. potis fui Demetrii , eum regno ex- Á fey lmpinget, £5 corrmet. ) lnfeliciter Ts morietnr , occifus ab accolis ; cum 22. Et brachia pupnantis expugna- £ustur a facie ejus. ) Brachta vocat tüere Jovis templum fpoliare yellet, "Vide S!t;fj juftin. 1oco citato. viréS , && copias eorum , qui conrzra QO. Sab 4 Antiochum pro Demetrio regni hz- n'ägüo illiin regnum. t m leco ejus.). "Succed?lï rede pugnayerunt, fed ab Antiocho eVoti 24: Viliffnus , €8, 22dignst: Jec:;r.e wegi a.) oppreffi funt. QUOd f Seleucum Philopatorem intelligit fe- defuper E$ dux federis. ) Ptolomzus niorem Antiochi magni filiumi , qui Philometor, qui Dzx feeris vocatur, Rd*)]n flus diy patri fucceffit, & duodecim annosre- tum quia cum Antiocho Epiphane gnum tenuit, inglorius, avarus & fa- avunculo fuo fedus iniit , tum quia V'C þ&l crilegus. M filius fuit Cleopatre fororis Antiochi Eu Conteret&ár. ) Occifus a b Hdo. LUXC Epiphanis , quam Antiochus magnus gm]e A« xo duce fuo. Antiochi Epiphanis pater Ptolomzo Non in furore , nec n prelioe. ) Non Epiphani Philomatoris patri jungendi d. g in furore, & ardorebelli, non in acie. m fcederis caufa defponderat. ItaquePto- Q65 | 21. Defpe&ius,) Antiochus Epipha- lomeus Philometor ex eo fcdere na- nesfilius junior Antiochi magni, & tus, velut vinculum , & dux. faderis dntc frater Seleuci Philopatoris, de quo t int e erat. Hic ergo Philometor aleA ntio- proxime dictum eft. 7 ^g cho Epiphane contritus eft; quiadu- - CAP-UT XI. 65 uv & 25. Et pöft amicitias, cum eo faciet dolum: & afcendet, . fuperabit in modico populo. & f0- 24. Et abundantes, & uberes urbes i ngredietur: & faþbief, ec if qua non fecerunt patres ejus, & patres patrum ejus: rapi- nas, & preedam, & divitias eorum diffipabit, & contra fir- elho- miffimas cogitationes inibit: & hoc ufque ad tempus. audu- 25. Et concitabitur fortitudo ejus, & cor ejus adverfus regem Auftri in exercitu magno: & rex Auftri provocabitur 5 ad bellum multis auxiliis, & fortibus nimis; & non ftabunt, quia inibunt adverfus eum confilia, h . 26. Et comedentes panem cum eo, conterent illum, exerci- tuíque ejus opprimetur: & cadent interfe&ti plurimi. "ts ) : 27. Duorumquoque regum cor erit, utmalefaciant, & ad :/fcc"m : menfam unam mendacium lo itio non quentur, & non perficient: quia db , adhq; finis in aliud- tempus. 10, 16« 28. Et nim fu. ces Philometoris ab Antiocho Epi- 28. E* cma-'t:zä:'mr foi(it;;da ejas. ) À venit phane, inter Pelufium , & montem Antiochi Epiphanis. Cafium pralio vi&ti funt. Adverfus Regem Auffrt.) Contra Phi- t[äntid-) 9. Poff amieities, cum eo faciet. do- lometorem , quem jam non fraudibus ne benee Ium.) Quia Antiochus poft victoriam petet , fed aperto bello. Defcribitur ylans &« parcens Philometori puero amicitiam x bellum hoc. lib. r. Machab. cap. t. n. xpilli 0* fimulavit. . I9. N x Afcendez, ) Meinphim , fimulans fe pno x Provetabitur. ) Laceffitus , & coa- Philometoris pueri res velle confti- * &tus pugnabit, ezpugw' Non ffabunt.) Scilicet copig, & xa U j voclt Superalit im modico popule. ) Non xilia Regis ZEgypti , quia illum fuis magno exercitu occupabit przcipuas fraudibus Antiochus circumveniet, & ji connt ,'egni hg* JEgypti urbes. prodetur a fuis, N Antiocho Qd« ua mon fecerunt patres ejus.) 26. Comedentes panem cum eo, ) Prin- Quod nemo patrum ejus fecerat. cipes , qui ad honorem regig menfz Rapinas, E pradam, &c.) Omne ge- admilft erant , Regem prodent. Vel vocatly nus divitiarum intelligit , five belli , fimplicius, cemedezzes Lucellam cibi e]us, five pacis artibus partarum. ut eftin Hebrzo ; famulos fignificat. Bpiphur E£ contra fermiffimmas cogitattones ini- Gozzerent ;Ilum, &t.) Cogitabit de occupandis fortif- bunt. ) Perniciem illi crea- j ; migt fimis /Epypti viribus, In Hebrzoenim 27.. Cer erit , ut male faciant.) Sibi eft, 6 contra munitiones cogitabitz, mutuo nocere ftudebunt , & infidias 'tgloms? Ef hoc zfque 4d tempus.) Cogitatio- ftruent. j gendl nes ; & confilia fua animo premens, d men[am unam mendaciun loguen- at ydere n* donec opportunum tempus adveniat; ?£7.) In eadem menfa , que amicitise tunc enim aperto Marte | regnum locus eft, « fidei, fibi infidiabuns ( fædel'ü [&£gyptie invadet. tur, jpAati" Á i 1,76/. illm Com; an"/?. To Vle quiadu' 66 PROPHETIE DAX-NIELISV 28. Et tevertetur in terram füam cum opibus multis: & cor 14 ejus adverfum teftamentum fan&tum, & faciet , & revértetur jl in terram fuam. - 2 29. Statuto tempore revertetur, & ve niet ad Auftrung : ,&' ü ää non erit priori fimile noviffimum. 4 3o. Et venient fuper eum 'Trieres, & Romani: & percu- il 4 tietur, & revertetur , & indignabitur contra teftamentum X fan&uarii , N & faciet: reverteturq I Vi n9! ue & cogitabit adVe'rfum eos, qui dereliquerunt teftamentum fan&tuarii. (ftpt Et brachia ex eo ftabunt, & polluent fanctuarium förti— s. Ó tudinis, & auferent juge facrifi 3 127 ciums & dabunt. abömin—atioy- nem in defolati—onem. 32. F;þ Lmsndi a. ff ium. : Non perfrcsent ) D/olig nonquxfc'ce- j fpondere/jumt*, vellet necne arma de- 4bs dentibus. ponere, & /Egypto decedere. Ea du- Quia adbuc ]?nis m aliud tempus. ) cis Romani audacia territus Antio- Al Ol Hi Quia nondum venitfinis vite utrique chus, populi Romani jufía fecit, tone Regi a Deo przftitus. Indignaäitur confra Tej?ament;sm/kä— o8. Revertetur.) Antiochus. Guari;.) lram, quam non potuerat in dbomin AAzyptios effunderé , in templum, & lp dej Cum opibus multis.) xpilata ZEay- toi&" pto pretextu tutelz pueri Regis. populum ]udzorum effandet. : Er cór ejus adverfum teffamentum Teflementum fantizari.) San&ua- 61 rium teftimenti , templum fanc&tum ; 2* ^5 fatitium.) Cogitabit, Antiochus vafta- Nonon re quoque Judeam, Jérufalem, & tem- in quo fervabatur teftamentum , id plum , ubi divina lex , qus fanc&um eft,-lex divina, & tabulz, in quibus tes [e d Dei teftamentum dicitur , fervabatur. erat defcripta. - «t Xeg' popilu, E: facitz , 6 revertetur. ) Quafi di- Et cogitavit adver[us æt;: 1X6 3 Ju- cat :'compos factus voti , fcilicet ex- dei nounulli, patriz, & legis fancte dent, V proditores, Antiochum contra cives,& Po;:e pilata Judea, Jerufalerh ; & templo, 10 fo revertetur in Syriam. patriam , ac legem fuam accerfive- QQ. éfaturto Lempore. ) In Hebrzo runt ; fed illos poftea fzdifragos f- fadi T eft, 42 tezpas , hoc eít poít aliquod difrage pariter in exilium egit , vel Cnm Upg fuftuht ÁAntiochus : tales fuerunt Si- Ólty, tempus. Veziet ad At:/lzrztm. ) Venietin ]Egy- uron, Jafon, & Menelaus, de quibus J MH! « ptum. 2. Machab. 4. & fcquent, t E£ xon er 5I. Ft Bracbia, &c. ) Brachia ap- d?) ? fed i priori [f'milelnaw;[/'ïmüm.) Secunda hac expeditio primse fimilis pellat duces, & Principes, quos.An- tlodus non ert. tiochus mifit adverfus Judxos: figni- C j ficat ergo fore , ut Antiochi vires, tt, $. 30. Trieres , 6 Roman;.) Romani cum claífe, & triremibus. atque conatus bene illi fuccedant. 3 Percurietur. ) BAntiochus, non fer- Santiuar tim fortitudints.) ltaappel- ,2 ro, fed timore Romanorum. Popilius lat.templum , in quo verum Deum Tiore Y enim Lenas Roman. Imp. Antiochum orinipotentem, & fortitudinem fuam *ümn | cunctantem virga circulum defcribens [udei colebant , vel quia temflum ip- Q girca illum , antequam inde exiret, re- fgm munitiiiimum erat , inftar arcis. ä.ïe Coli T osgt " * 1 WCAPU 'r XL 67 & Cot 52. Ét impii in teflamentum fimulabunt fraudulenter : po- tietür pulus autem fciens Deum fuum obtinebit, & faciet. - . $3. Et do&i in populo docebunt plurimos: & ruent in gla- m:& dio, & in flamma , & in captivitate, & in rapina dierum. 44. Cumque corruerint, fi l T ublevabuntur auxilio païvulo: & applicabuntur eis plurimi fraudulenter. entum 3;:. Et de eruditis ruent, ut conflentur, & eligantur, & n gos, dealbentur ufg ue ad tempus præfmitum»-z quia adhuc alil'ld forti tempus erit. - 36. Etfaciet Juxta voluntatem fuam rex, &el evabithr ,& 1nado deum: & adverfus Deum de- magniücabimr adyerfuts omnem orum ,. E I.z 7^ge -cmr;i/ïriu;n.) V*id;e/ldi&'a cap. 8 : Ruent m gladio &c. ) Gladiis cöna gum. II. ficientur, flammis. abfumentur , abdu- tma dee Dabnunt. ) Ponent. centur captivi. , Fa d ; Antit» ALominaticnem. ) Simulacrum Jovis Et in rapina dierum. ) In Hebrzo eft, Olympii. Hebrzi enim idola abomi- $ presa diebus multis , fcilicet erunt. &t nationem vocant , id eft rem fumme 24. Cumque corrzerzut. ) LXX. eum- 401 [utte abominandam. , que infirmati fuérisz , vexati, & malis s n In defolationem.) ln templo &Efo.ia- áttriti , multis etiam a vgra religione *'Pllum j to, & profanato. Vidc. 2. Machab. deficientibus, 6. I, 2 Sublcuabuntur aux iie parvulo.) Exi- "S(an&llä' 32: E; impii u z«ej!am&ntum, &c.) gua manu, paucisque copiis Jude Ma- [3n&ulï]; Nonnulli ex perfidis Judzis fimulan- chabgi , & fratrum ejus , qui maxi- wum , ! tes fe divini cultus, & teftamenti, id mos A ntiochi exercitus divi na ope ad« in quibus eft, legis amore flagrare , religionem, juti profligarunt. popülum, & patriam Antiocho pro- vpplicabuntur eis plurimi fraudulen- i.) ]r dent. Vide 2. iViachab. z. 12. £er. ) Hoc. etiam Machabzorum libri ;is fan&æ Populus autem fciens Deus, ) Qui docent multos Judeos Machabszis li« acyehe non folum animo , aut verbis , fed beratoribus fuis infidias tetendiffe. ialv " fadis Deum cognofcebant , & fidem 35. EF de erudstis, ) Scientibgs De- g ? cum operibus conjünctam habebant. um, ut dixit n, 32- qur G&tinebit , € facter. ) N atabl. farzs- Ut conflentur.) TY anquam aurüm in yerunt v ffcabit cor [umm , & faciez : conftantes igne co quantur , purgentur , & prós v (e quibüs erunt , & vincent, non armis bellan- benfur. do ; fed moriendo. Nam & ipfe An- Eligantur. ) 'Vanquam animz pu- fachi?- KP' tiochus fe e feptem illis fratribus , rg , & defzcate. g0g A cum jam morerentur , victum effe fen- Dealbentur.) Purgentur, niteant, & . Q5* f]gni' tit. 2. Machab. cap. 7. num. 24. & fplendeant. 23 c'q[ Vifei, ^ U,que ad tempts pra. þ'nim;ä. ) Donec .33. E; doili in populo. ) Quos füupe- ; d nito tandem ceífet. tempeftas hec tempore a Deo pr&ti« prel' rlore verfu vocavit populum fcientem j fjeurm Deum fuum , nunc do&os appellat. Aliud tempus erit.) Sciiicet quietis, Deum &gim qui bene novit ; & fan- & gaudii, poft tot luctus , & funera. j mïm jf P éte colit, is merito docti(fimus habe- 36. Et faciet ,(&c.) Pergit Prophes- a u ri poteft. tà in rebus gcftis Antiochi recenfene 68 PROVPHETIJEïDAN-IELIS. orum loquetur magniïücä, .& dirigetur, donec compléaturira- 0. Auftri. cundia: perpetrata quippe eft definitio. D 37. Et Deum patrum fuorum non reputa bit: & eritin con- It QUIT cupifcentiis feminarum , nec quemquam deorum curabit: quia terras, adverfum univerfa confurget. 4 ] E 38. Deum autem Maozim in loco fuo venerabitur: & deum, auem uem ignoraverunt patres ejus, colet .auro, 8. argento, & la- cipium pide pretiofo , rebufque pretiofis. ( 59. Etfaciet, ut muniat Maozi m cum deo alieno, 'quem eTruget cognovit, & multiplicabit gloriam ; & dabit eis poteftatem in. E Ornibu: multis, & terram dividet grafuito. 40. Et. &T (ran CERISEsuam 'd,is;; ita tamen ; ;1c eas tantum obi- Jovis fecit , quam ad profanandum x ter, & leviter perftringat; revera au- Judaorum templum , & veri Dei cul- ll m tum eyvertendum. Vel cultum ]ovis tem fub Antiochi typo defcribat An- Ut at Ces tichriftum, & ejus mores. ad politicum tantum finem ordinavit, niat,&]m Faciet 6 e09^9 ) 6 drrigetar.) Profpe- ut Athei faciunt. Vide, qua verficu- rabitur , & quod animo deftinaverit, lo 39. habentur. tradücar, tisidei r perficiet ; quafi dicat , Deum ipfum 38. JDewum autem Maoz m , &;:. ) ';ïde iMa uodammodo vincet Antiochus,& poft Cryn mabuzzim. Mebraice fignificat eum Antichriftus , non fuis viribus, fortitudines, arces , prefidia , & fen- 10n tf n àppellativ fed Deo ita permittente propter pec- fus effe poteft ; Antiochus in arci- lPnicans. cata populi. bus a fe m»nitis idolà coh&icuec'ar-/ Loquetur magnifea. ) Superbe , & cium fuarum t :telaria, ea tantum co- Utà halb let. Aliqui docent i|Maozim Mar- eum idolii blafpheme. litione Ya Donec compleatur iratundia.) Donec tem fignificare, quem coluerit Antio- fatisfactum fit ire Dei propter pec- chus, & Antichriftus.. Alii docent Àn- Qïlm t5 cata populi illum punientis. tichriftum ceteros Deos contemptu- £t u à E H ï*/; Perpetrata quippe eft defnitio.) Pag- rum , & diabolum occulte fub nomi- ninus vertit, 4444 fatta efl decifio. De- ne Maozim culturum , quafi fortem, 503 afficie cretum eft apud Deum certum tem- & potentem Deum , qui omnia fibi j'tpüm. Poteflatens -poris fpatium, quo populus puniatur. fubjiciat , & cui imperium fuum ac- 3-7..— Deum patrum ]uorum nom repu- ceptum referat. Vel tandem Deus U Confti i £abir.) Sperget Antiochus Judeorum Maozim eft jupiter, qui Deoruin prin- 1f li.r. . lls .' Deum, quem Reges Syri& parentes ceps,& potentiflimus habebatur,quem- éjus muneribus coluerant , ut patet ex admodum Deus nofter Deus virtutum, - 7&1' agmv eri - 9. Machab. 3. num. 2. verius hoc erit & Deus exercituum in facris Litteris Uf ; e"d*n n in Antichrifto , qui in templo fede- eus. appellatur, bit, voletque coli , ut In [oco f40.). Nide,qug proxime di- y ltrta Er erit im concupt[centtis feninarum.) cemus ad fequentem verfum. 0ng däm* Antiochus enim mulierofus fuit,qualis IFIMP , Deum , quem 1gnoraverunt, &c. ) De- etiam Antichriftus. um Maozim , quem majores Antio- Ti Nec quemquam Deorum curabsr. ) LÀ- chi fub hoc nomine Maozim non co- 40 Prg/ u - cet enim Antiochus in templo ]udzo- luerunt. Y d ; rum poni jufferit ftatuam Jovis Olym- 30. Er faciet. ) Hlac, qug iximus, | enhn NU faciet. Qitioe ü'o : pici : id non tam religione, öz ftudio q & dIXnd CAPUT XL 69 |tita- 4o. Et in tempore prs&finito praeliabitur adverfus eum rex Aulltri, & quafi tempeftas veniet contra illum rex Aquilonis, | COT in curribus, & in equitibus, & in claífe ma quia terras, & conteret, & pertranfiet. gnadi, & ingredietur 41. Et introibit[in terram gloriofam, & multeecorruent: hae jeum, autem folz2 falvabuntur de man uejus, Edom & Moaþ, & prin« t &la cipium filiorum Ammon. 42. Et mittet manum fu i quen etfugiet. am in tlerras: & terra JEgypti -non em n 43. Et dominabitur thefaurorum auri, & argenti, & in omnibus pretiofis am quoque, & JEthiopi- 2 AEgypti: pet Libly 3 44. Et ang tranfïbit. mandum Dei cul- Ut murtat Maosim cum Deo alreno. ) videtur, de Antichrifto loqui , qui Re- " ]oviS Ut arces fuas idolis tutelaribus mu- gem /Egypti, Libye , & /Ethiopiz , dinavits niat, & Judzos ad fuperftitionem fuam que funt repiones ad Auftrum , de- verficte traducat , ut fublata varictate religio- bellabit. nis Iudei rebas novis minus ftudeant. . 41. Im ferram gloriofam. ) jJudzam. ! &C-) Vide 1. Máchab. 1. 57. Maozim ergo Vide dicta fupra cap. 9. n. g. IRNEM non eft nomen proprium , fed nomen Mryllrs corruent, ) Multg urbes. . appellativum , arces , loca munita , & fa Ha autem . fola [alvabuntar. ) Quia, i a fignificans. Vel fenfus eft: A ntichri- ut ait 5. Hieronymus, 4zziochus feft;- gt at ftum babicurum occultum aliquem lo- AAHS comira Ptolomawm Regenm uflri, ptufn CO cum idoli fui, quem ab Idolo , & mu- nitione vocabit Maozim. ldumaos, Moabitas , 6 Ammonitas , qui im Mar ex Letere Tadas- erant , non zetigit , ne ;icAntiO- Quem co;movit.) Va ocepatu: al20 pralio Prolomeum redde- ocent feet , id. eft cojer. Fab, æäm AgHno- Et nu'tiplicabit gloriam. ) Honore rer fortiorem. "ntichriffus gueque Idg- untempmf maam , & Moabitas , Ef felios Aanmon ,id i n eos afficiet Judaeos , qui Jovem fuum efe , Arabiam relin guer Intallam , quia- Olympium colere voluerint , eisque :ll/c fantli ad deforta confugiezt. [ta D. poteftatem, & agros liberaliter dabit, -Hierenym. Poffumus etiam dicere mia M ut conítat ex lib. r. Machab. c. 2. n. fiim. ?* Idumzos, Moabitas, & Ammonitas ln D 18. lib. . c. 7. n. 24. Aliqui vertunt ab Antiocho, & Antichrifto intactos u prl ex Hebreo , 44e ( Deum Maozim) gni agnoverit , eum honortbns angebit , relicos, quod ad idololatriam proni, t!lï,quem, ad religionem mutandam fe paratos E5 Dominum multorum faciet. exhibuiffent. ; Lineri Terram dividet gratuito.) LXX. ha- Principitm, filterum 4mmon. ) Grece bent , Terram divtder 12 donis , id eft eft, doy?, id eft Princtpatzus, ditio fci- roxime n dono dabit. In Hebrzo eft, Terza» 4;- licet Ammonitarum. ] "vider im pretium , id eft in mercedem 42. Ert mittet manum fuum.) Injiciet fe iniquitatis , & idololatriz. manus fuas , invadens varias terras.- , 4O0. Prefinito. ) À Deo. ',69 Anfi()' 49- Thanfibit. ) Quafi victor , & m ol ( Rex 42ffri.) Pcolomzeus Philometor, triumphator eas calcando. Ugde in Redit enin hic Angelus ad bellum in Hebrgo eft, Lylzes , t$ JEtbsopes iz«. Antiochifcum Philometore, refricans, ,f greffftbts ejus , id eft p'edibuswfuis pre- qu& dixerat n. 29.. Vel, quod verius met. - » 4 9 PROPHETIE DA;NIEL—IS I 44. Et fama turbabit eum ab oriente ; & ab Aquilone:; &ve- niet in m [abunt rimos. ,ultitudine maigna,' ut conterat, & interficiat ph;- videzn 45. Et figet tabernaculu m fu'um'Aþadho inte-r maria, fuper «( ihamer montem.inclytum, & fan&tum : & veni 4 et ufq ue ad fummita- perpes tem "eju,s.', & nemo auxiliabitur ei, X T ACAPUT!mf UÍque pae Poff -mang affli&lionem: tandem. faloabuntur. ïglz'quicä*i Jfudao- .. hin fü rum, C? ex inortuis quidam relurgent ad vitam, €? quidam ad Ilifis opprobrium ;. doli vero , ac do&lores fulgebunt : de, duobus ad ri- pas fluminis flantibus , & viro lineis veflito , qui temporis ape- àQuas f rit determinationem: €? de completione bujus. propbetiee pof? f'atutum tempus. * I.l N tempore aütem illo confurget Michael princeps magnus, enim tüne qui ftat pro filiis populi tui: & veniet tempus , quale f*it 4 in non fuitab eo, ex quo 4entes effe coeperunt, ufque ad tem- Matth. h 54[0(,»6;), pus illud. Et in tempore illo falvabitur i populus tuus, o.m..ni/s lls Thünd qui in'ventqs fuerit fcriptus in libro. Q vider 2. Et Crédideran W t X Wrarg, 44. Fama t?zrädi) Est ;zä Oriente. ) mortuum f&ilicet , & mediterrane P o &tüm, Rumor de Jud&orum defe&ione tur- inter qu fita eft Jerufalem. 2. Et D babit Antiochum. Vide2. Machab. 5. Montem inclytum , € fantlug. )Sion, E: dormje 1I. Antichriftus etiam cum /Egyptios, in quo templum erat fitum. multi funt Libyes,& ZEthiopes expugnaverit, au- E£ zemo auxiliabinr e, ) Monti fan- diens in Oriepnte, & Aquilone contra &o ; nam Antiochus, & Antichri(tus h Qfjro) capient Jerufalem , & montem Sion :EmUmQ m fe bella confurgere, eofeconvertet,ut cum. tet nplo. Ü U explicat $. Hieronymus , & alii. Alii , zemeo aeuxilabi- 45: E;get tabernaculum [f* p Apadna.) iur , de À ntichrifto intelligunt , cui üum, ut fj & nullus opem ferret cum interficietur. Pagnin. & Vatabl. vertunt. P/aata- i, 3&"14 bt zabernacula palatii fui immter mariag: N rempore autem illo. ) "'empore hi nam ut docet S. Hieron. 4padzo non — Antichrifti, de quo paulo ante QU f eft nomen proprium loci , fed appella- a&um eft. Hoc capite Angclus aper- tivum , fignificans palatium fuum, vel te, & diferte de noviífimis Antichri- u folium, aut thronum fuum. Alii pu* fti temporibus apit. NUt 15"* Prisceps HPAB IUF ) Militie cceleftis. 9 W la tant Àpadno effe nomen proprium 1o- u gebum ( ci, qui ita dicetur tempore Antichrifti; Qui fla? pra fíliis populi 24i. ) Qui D? l'4^ cum fcilicet in eo palatium , & taber- olim fy * L 5 19* f naculum fuum collocaverit. ftos eft. nagoge, & nunc Ecqdlefiz cu- U J"Af/ Juttr mária. ) lnter duo marià , Veuiez Fempns. ) Adlli&ionis ; erit äd&zn )&P CAPU"I'.'XII. 7I &ve. 2. Et multi de his, qui dormiunt in terrze ; pulvere , €vigi- ; plu: labunt: * alii in vitam seiernam & aliiin opprobrium , ut *Mat videant femper. : 25. 46 fupet 3. Qui autem do£li fuerint, * fulgebunt quafi fplendor fir- mamenti: & qui ad juftitiam erudiunt multos * Sap. nmïï&f ; quafi ftellaein 27 perpetuas seternitates. . - 4 Tuautem, Daniel) claude fermones, & figna liïbrum, ufque ad tempus ftatutum : plurimi plex erit fcientia. perþranübunt, & multi- fult- 5. Et vidi ego Daniel , & ecce quafi duo aliilüabant: ïun-us hinc fuper ripan fluminis, - l zzgl minis. & alius inde ex.alvtera ripa £lu- n ul i« .. 6. Et dixi viro, qui erat indutus lineis 3 qui ftabat fuper ri; i l ium ? lt aquas fluminis: Ufqüequo ünis ho?um mirabi z 4 ( FE WU EQe) enim tunc trz'!ula:io mdgn;z . 7:;411;: 2207 Ygnus P^ perpe?um aternrt't;zte:., )in Hebræo | uile fW 4b daitio mundi , wt ai t Chriüus ePc,- Pmateruum, G sitra, id eft fem.- Matth. 24. 21.: per,in omnem zternitatem. d tert Saluabitur populus 2u21. ) Judei in Claude fersmones , E& , omnis fine muudi filvabuntur , przfertim Jffgma itbrum.) Quod claudere jubet librum, & figno cum viderint Ántichriftum , in quem impreffo munire , fignificat prophe- crediderant, a Chrifto profligari , & tiam longo poft tempore implendam, n in tartar4 detrudi. Seriptus 1m Lbro. tudinem. ejufdem etiam obfcuritatem , & certi. ) Prædc&inzlitioriis ;aq a gloriam. Plurini pertranfibunt. ) Perlegevn-t,,' 2. Et mulii de his , u;'dïormium. ) percurrent has prophetias , & earum E: dormientes, id e mortui , qui fenfum invefüligabunt. multi fant ; omnts enim refurgent. Mnultiplex erit fiiemtia.) Muitipli- ;rlonti fm- In epprobriwm. ) ln fupplicium - cem earum intelligentiam , ( inter- ternum , mortem ignominia plenam. pretationem afferent. gricirils Ur wideast femper. ) Opprobrium 3 G?zta/; duo «l jädäam. ) Proba- j M:cildäi'. fuum, ut femper mortem ex periantur, bile eft, quod D. Hieronymus dixit, jnt , 0il ut perpetuo moriantur. alterum Grzecorum , alterum Perfa- 3. Qui actép doll; fuerinr.) AGive rum Angelum fuiffe , quorum men- fumendum , id eft do&tores fuerint , tio facta eft c. Io. n. 20. Tenpo 1[110 a qui fidem, pietatem , & bonos mores Fiumizir. ) - Ignis. exemplo fuo docueriat., Vox enim 6. Er dixi vwiro. ) Angelo : quï meé- xdus 409 Hebr.. t ?v9Un mafcbi 1:3, non tam cum loquebatur viri formam habenti, ; Antidti octos , quam docentes figuifcat, & linis induto. Vide cap. 1o. 5. In Fu/gebunz, &c.) Sic Chriftus Matth. ebreo eft; 53 vajomer , & dixst, , a I3. n' 45. ait : Tozc juflt fulgebunt ff- fcilicet alter duorum Á ngelorum ftan- ti ) Q ent folzm vegho pa'/rts eorum. tium in ripa. d jz;'þtidm erudiant. ) Ad rectam , Il/gueqno fíuis borum | mit abilium ? QT TA fidem , & probatos morcs. Quandonam hs res mirabiles fient, Onïs j - - 2 , PR.O/PHEATIE'DAN*IELIS. k r u -Ft audivi virum, qui indutus erat lineis, qui ftabat fuper *Apo aquas fluminis, * cum elevaffet dexteram , & finiftram fuam . tfeceni il 1o. 5 in coelum , & juraffet per viventem in eeternum , quia in tem- pus, & tempora, & dimidium temporis. Et cum completa in fort fuerit difperfio m z Fici fa hzec. j anus populi fan&ti, complebuntur univer- lii ud e 44 8. Et ego audivi , & non intellexi. Et dixi: Domine mi, quid erit poft haec? 9. Etait: Va de Daniel, quia claufi funt, E fignatique fernto- Gf nes, ufque ad prafinitum tempus. 10. Eligentur, & dealbabuntur, & quafi ignis probabuntur FUi ff multi: & impie agent impil, neque 1ntelligelnvt omnes impii, ærffzzr, porro do&ti intelligent. - rir. Et a tempore cum à blatum fuerit juze facrificium, & ; pofita fuerit abominatio in d cfolationem, digs mille ducenti nonaginta. 12. Bea' L d 3. Et IO. Eligentur , &f dealbabuntur. j ln pulchra quas predixifti-? fimilis ifntefrogatio apud-D. Matth. cap. 24. n. 3. Die - tribulatione dealbabuntur , & purga- $ P bis , quaudo bec erunt , & quod fignum buntur , quafi in igne, ut dixit cap. tI. Ua fec advengtus tui , €c. n« 35. 7. Et juraffet,&c. ) Juramentum hoc Neqne intells gentomnes Umpit.) Eciam 6E Cntm ( fignificat Dei decretum de hifce ora- videntes res ipfas evenire, prophetiam culis, rebufque futuris immutabile ef- hanc non intelligent, quia omnia in. eft lor fe, & irrevocabile. caufas naturales referent, aut in ho- N ln tempus , 65 zempora , &c. ) .Refef minum confilia , & potentiam. 10; de hzc ad zsd;v;, quafi dicat , audivi Àn- Doüli imtelligent. ) Dii, & fapientes gelum , cum juraffect , dicentem : Q»iz Chriftiani intelligent myfteria hujus 12 tempus, & remyora. 6 dimtdium tem- prophetie , cum ea viderint impleri. II. Gu abatum . fuerit juge fucrtfe- ütderi poris 5 id eft per annum, & duos an- w & n0$s, & dimidtum anni , hoceít , per cium.).À tempore , quo Antichriftus tres annos cum dimidio durabit perfe- auferec Miffz facrificium , ita ut nul- thes Auti cutio Antichrifli, de qua quaris. lus publice illud audeat offerre. Wnfeg. Cum completa füeriz, &c.) Cum plu- Poffra fuerit abominatrio. ) ldolum, (niis rimi Chriftiani difpergentur in folitu- put2, ipfe Antichriftus, qui Fo!i volec-, EM dines , & fpeluncas; ut cedant furori ut Deus. m qui. Antichrifti, Apoc. I2. 6. tunc ea, que In defolatiomem. ) Ad defolationem , vmcw hic predico ; complebuntur. ut fcilicet omnia bona perdat, & de- p Mantus populi. ) Vlulti ex populo. folet. Àb initio ergo hujus temporis, u u üd 9. Ef non intellexi. ) Prafertim id, :ufque ad finem perfecutignis Anti- Tam ab ]I uod rogavi n.6. chrifti erunt dies mille ducenti nona- lii Cl 9. Clauft fuinr&c. ) Nemo hec plane ginta, id eft tres anni cum dimidio; E. g intelliget , donec àdfit tempus a. Deo hi enim prxcife faciunt dies 1278. fed v prafinitum , quo ea ipfa evenient. lj 7 ulcerigs excrefcet perfecutio per dies 2) ^CAPUT XIL. & XUI. 43 Tuper I2. Beatus, qui expeGot, & perve L fusm x nit ufque ad dies mille trecentos triginta quinque. 1 (em- 13. ^Tu autem vade ad A 3 1 præünltum i. & re'q'uitefc*es " | & üabiS* mpleta in forte tua in finem dierum. Inivet- yïu'rc'n ^ !s Lucufque Danielem in IH Ut veU VOcUn !umine 1 egintus, u f&quuntuf' lqui zgïïzle'adj- finem lbri de "Theodotionis editione translata funt. - * XCAPUT XIIL (etnio« ! Cajäij?nmm Sufamam impudici þresläyz*äri',— cum ejus concubitu buntur frui son po[fint , falfo: adulrerii accufant : fed cum ad mortem du- ceretur , orantem exaudroit Deus : C per pnerum. Danielem pro- iil prio ore convictos Jenes ,. fure talionis * , p?pulus* um & teremit. dücenti T erat vir habitans in Babylone ; & nomen ejus Jo- *E achim.. X : ,Deo |..2. Et accepit uxoreni nomine Sufa —— nnám ; filianr Helcioe stur. ) » pulchram nimis , & timentem Deum. 3. Parentes enim illius,. cum effentjufti, erudierunt frliany & puge i ap tb fuam fecundum legem Moyfi. . - 4* Erat autem Joachim dives v alde, & erat ei pothzïriüm vi- j.)bram cinum domui fus&e : & ad ipfu " rophetiam e(fet honorabilior, omnium.. m confluebant Judseis eo quodä | Olnni& il a i hn 5. Et confílituti funt de populo d uo fenes judices in illo arr- At n0: de quibus l*oc;ut?useft'ï: D'ominus : Quia: egreffa: eft i niqui- «f pents t?a's;»..r * eria huj duodecim , fcilicet ufque ad' dies I290-- r impler tein omniþuzsj con'fïï-tmäm*,l änc*equamj*x hgc eveniant. r u J4m) Unde & S. I»jzmnes Apocal.. II. 92 yprichrunus docet Antichriftum regnaturum per 42 Srabis in forte tHm, &c.) Suo tem- t U n« menfes , pore refurges ,. & ftabis inter électoe: dimidio.- qui f;zc-.iimt:t tres: annos' cum m in gradu glorig, qui tibi' dabitar pro Jdolim, I2. Ufque 4d dies mille ?recemtos trr— menfura meritorum tuorum.. COH Volet; ginta quizque.) Occifopoft dies 1200.- Üinsrium. jId' eft hortus ,. Gra-^ Antichrifto, pax. erit,. & requieszaliqua 4* [, ce: paradifus;. plariontr per 44: dies : beiti ergo , qui ad tcm- 8« Confiituti [untt de þ'apu:.'a'*-'d:m' feues rddcv ! yus illud perve-ient pott tot clades ;; judices. ) Esctum eff hoc indulgentia genpor^ P nam ab illis refpirare licebit ,. & lap- Regum: Cbaldxorum permittentium , fis ipatium dabitur refipifcendi.. ut cauf& , qua ad'legem Judzorum: onis n 13. Tz axtem. y Daniel.. Cenfl non? pertinerent, a Judicibus ejusdem: Gen-- d! (di; * Vade 4 prifigitum.) Vadeg ad mor- tis cfogrïpfc'ercntgmv 8ed Bibl. m com. Menochb. T. F -- 8121 (i68 [ x W"4 PROPHETI/£ DANIELIS ( tas de Babylone a femor:bus judicibus, qui videbantur regere populum. prefiae folis pu 6.. Hfti frequentabant domum Toachim , & vemebant ad eos omnes, qui habebant judicia.. ia 7. Cum autem populus revertiffet per merldlem, mgredue- batar Sufanna, & deambulabat in pomario viri fui. tOH &( 5 h 8. Et videbant eam fenes quotidie ingredientem, & deam: r bulantem: o[ta por .& exarferunt in concuplfcenmm ejus : 9. Et everterunt fenfum foum, & declinaverunt oculos 1u033 $. E 103 x]ï 0 ut non viderent cælum neque recordarentur judiciorum ]u- ftorum, Ti neft 10. Erant ergo ambo vulnerati amore ejus,nec indicaverunt g. fibi viciffim dolorem fhum. I6 . 2c. Ei 1r. Erubefcebant enim indicare fibi concuplfcentlam füam, volentes concumbere cum ea. 108 1n 12. Et obfervabant quotidie folicitiusvidere eam. D1x1tque Is ö&,Cw alter ad alterum. AL U 13. Eamus dömum, quia hora prandii eft. Et egrefïï re- quod fue cefferunt a fe. lts afe. 14. Cumque revertli"ent, venerunt in unum, & fcifcitan- 22. I tes ab invicem caufanm9 confeffi funt' concupifcentiam fuam, 1 enm h & tunc in communi &atuerunt tempus quandq eam poffent effüpiam invenire folam, E * 23 Seu 1s. Fa- Ti5 Qu um "P - 2 De qutäm lacutm efd Dammm : &c ) funt ejus amore ; folet enim ainor per- autem ( Ubi, & quomodo, an fcripto, an vi- vertere rationis fenfum Is ya vocé l'rophetz alicujus hec locu- Declsmaverimt oculos fuos , &c. ) Id tus fit Dominus » non liguet. Mal- eft ufque adeo mente capti funt, ut dónatus purat non yerba, fed fenfum timoris Dei rationem non haberent. alicujus fcripturz loci recitari, qualis — Iy $i | lr non viderent celum.) Ut Dei non ille eft Jerem. 23.. 14. £m prophetss Je- recordarentur- Colum pro Deo pofuit, ru[alem vid: foniltedinem | adulzevan- CO ntlnens pro contento. T th BrHna , 5 iter mmdacu gediciorum jufforem. ) Divinorum I* g, A ffd al Qui videbantur vegtre popnlum ) Quo- judiciorum , & ultionis, qua Deminus yum fctp!ent;"-e $X pro bitati. populas fceler: VlndlCdt JONUUS Q inniti videbatur, & ab illis fuftineri. I Eamus domum, &c. ) Molebat Titite YQo; 6. 9ui /a;z&räam]ud:cm )Ofug;vomvo:, uterque alterum ab fe dimittere, fo- lts LE mæt á gqui jf/dlftlbdnfür , id eft litigantes. lusque remanere , ut Sufanne pudlc:- im Y 9 Et videbant eam , &c, ) Populo tiz infidias ponerer. Tite imhl enim dxgreifo allquandlu ibi herebant Egreff , &c. )t Fingentes fcilicet fe Ia ïäv confuitationis caufa. V R domum ire ,alia via eode?n reyerfi li mit 9. Evertumt fen[nm futm, ) Ynfatuati uncg pof Lf ldml 4 CAPUT XIIL 75 ferete :5 FaGum eít auteni, cum obfervarent diem a-ptum-.,- in- z grefía eft aliquando ficut heri , & nudiufteriius, cum duabus vleos [ 3 LJ folis puellis , voluitque lavari in pomario erat . æfcu-s quippe C predie. 16. Et non eratibi. tos, & contemplantes eam. 1uiffqu.ärn, preeter Jdu;os fenes abfcondi- & : deaq 17. Dixit ergo puellis: Afferte mihi oleum , fmigmat'a; y oftia pomarii claudite , ut laver. 18. Et fecerunt fieut preeceperat : clauferuntque oftia po- " fu?S : rum J marii, & egrelfze funt per pofticum , ut afferre: x it; quee juffe- rat:neíciebantque fenes intus effe abfconditos. averunt 1g. Cum autem egreffze effent puellae, furrexerunt duo fe- nes, & accurrerunt ad eam , & dixerunt : m füart, X 2c. Ecce.oftia pomarii claufa funt , & .nemo nos viïc?'ä'c; & nos in concupifcentia tui fumus : quam ob *rem)vafi'entire no- bis, & commiícere nobifcum. / )ixitque 2I: 2Juod fi nolueris , dicemus contra te teftimo*niürh - quod fuerit tecum juvenis,, reffr & & ob hanc caufam.;fjïmiferisa puel- las.a te. * : M .22. Ingemuit Sufanna, & ; ait: Angufi:ifæ* füht i ifeitat hi undique * q foam, fi enim hoc eg C ero , mors mihi eít : 'ü aut em non egero , — ; polett effugiam manus veftras. 23. Séd melius eft mi h i abfíque opere incidere in ma P. m:lsl ve- * firas, quam peccare in confpectu Domini. y, P 24. Et exclamavit voce magna Suíanna : exclamaverunt / * autem & fenes adverfus eam. n amor pef' 25. Et cucurtit unus ad'oftia pomarii ,. & aperuit.- &c)ld 2 ^ 8 *,1 fant , U nberene I$* Si(?t bert, 65:2!![1;1696?*!!.?!?. yUc liarius, & 'fä-creetiu/s ,rþers quod: in.viri- j ao * aliis diebus folebang; -N();Lus—He braif- darium patebat aditus. -mus. UtcGenef.31.9,.& Dio pofWa E xod. 4. Io.- Q9. Mors mibi eff. ) Riea:ero: mortis: 17. Ofeum.) lNon.olivarum , ut opi- Corporalis, cum:adulteris ex lege de- Divino .. nor,. fed aliud quodpiam: ex váriis li- beistur lapidatio, & quod: magis tri- .* quoribus contéttum , & fortafle odo- H Dmninüg ; ratum., meo,in mortem animeg incurram S s-P?r neis. quo- utebanturn antiqui in: bzfl'- pe Cccatuin. Volgblü 24. Exclamavir.) Opem implorans Smigmata, ) Srnig*inäve-&ï' unguern- contta lafcivos fenes.- mite W n)£ ]" ". :um vim habens abfterpendi.. Grece Exclamaverunt , &co—) U"t-p,o-tfe Sufan- o*/.z.;;"cy,a.ml, .a-verbo e'ud o y. gb&ärgo, n£ clamore proditi. I8. Per poffteum; ), Po(ticum eft o- QS. Gucurrit senus ad: offia pomaris. ) j (cnca - ftium irfpofteriore paite domus, aut j m Unus fenum , ut fcilicet illac ingrefti wiridarii, ut-hoc. loco : oftium. fami- fuiffe viderentur , aut ut inde juve- [ 76 ';PROPH E'.T'I.,JE DANIELIS 26. Cum ergo audiffent clamorem famuli domus in poma- g. tio, irruerunt pér pofticum, ut viderent, quidnam effet.. populi . . E 27. Poftquam autem fenes locuti funt , erubuerunt fervi vehementer: quia numquam dictus fuerat fermo hujufcemo- eeterne . Et faéta eft dies craftina. 2 di de Sufanna. antequal 28.* Cumque veniffet populus ad Toachim virum ejus, vene- 5 T me: & e ruünt & duo presbyteri pleni iniqua cogitatione adverfus Su- fannam , ut interfieerent eam. riintole 29. Et dixerunt coram popu lo; Mittite ad Sufannam fi'am E (f Ct Helciee uxorem Joachim. . Et ftatim miferunt. 30. Et venit cum parentibus, & filiis., & univerfis cogna- titum far tis fuis. * i, E 341. Porro Sufanna erat delicata ni mis , & pulchra fpecie. fe huxs. 52. At iniqui illi jufferunt , ut difcooperire:ur ( erat enim 5 cooperta ) ut vel fic fatiarentur decore ejus. Ifle ferm 53. Flebant igitur fui, & omnes, qui noverant eam, 4$. Qu 24. Confurgentes autem duo presbyteri i : lírodl; s n medio : pqpuli pofuerunt manus fuas fuper caput ejus. * Condemn: 55. Quse flens fi Ü ifpexit ad coel um ; erat enim cor ejus fidu- Q le VU ciam habens in Domino. 0Citi h d 36. Et dixerunt presbyteri : Cum deambularemus in po- y. h L ] [2 * ). mario foli,ingrefía eft hzec cum dt abus pueilis : & clg:ufït Tün ej : oftia pomarii , & dimifit a fe puellas, HObI.s : "* n & ä 94 Venitque ad eam adoleícens , qui erat äbfconditus $ s Concubuit cum ea. - E 48- Porro nos cum effemus in angulo 'pomarii , videntes «4[' CWJ« iniquitatem , cucurrimus ad eos , & vidimus eos pariter com- - miíceri. ] A0D Juridi on quiviinus comprehendere , quia Dülts nj | 39. Etillum quidem n que, f.iCiG.äg fortior nobis erat , & apertis oftiis exilivit. " . 3 Ut(*rfuml nterrogavimüs 5 40. Hanc autem cum apprehendiffemus , 1 QQ.IQ' & D! ER t n uifnam effet adolefcens, & noluit :iþdicare /nobis : hujus rei d at 5&'. teftes fumus. : 41. Cre- 4 Ah tt LU Mo Wàoi nem ,quem jyb'i fuiffe cum Sufanna di- pro, cumque poflero die po;)uflLIS con- ] 43 Sï'/ ) £turi erant , effugiffe mentirentur. ventie. &üw, &C Y 34- Pofuerunt manus fuper caput ejus) "t in | Q7. Et fatia efl dies craflina. ) In Qui aliquem capitalis crimguis accue- g Tit hm ro Qr&co eft, », àyeyero rf £navpioy , fabant, manibus fxiper caput ejus po- ? fitis jurabant, Levit. cap« 24. 14- I auda& faftum eft poftero die. chxaiquus Ul]rl Q RT CAU T.XHL ( p0ma . 4T. Credidit eis multitudo , quafi fenfibus , & ]uälclbus t popuh , & condemnaverunt eam ad mortem. . fel 42. Exclamavit autem voce magna Sufanna , & d1x1t Deus [cemo ceterne , qui. abfcondltorum es cognitor, qul noíti omnia . antequam fiant. . Vene 43. Tu fcis , quoniam falfum teftimonium tu!erunt contra u$ 3U me: & ecce «morior , cum thïl horum feceiim , quse ifti malitiofe compofuerunt adverfuüm me. v A » 44. Exaudivit autem Dominus vocem ejus. 4$. Cumque duceretur admortem, fufcitavit Dominus fpi- cogn ritum fanétum pueri junioris, cujus nsmen Daniel: 46. Et exclamawt voce magna: Mundus ego fum a fangui- eac ne hujus. t enim 47- Et converfus omnis populua ad eum : dmlt QUIS eft ifte fermo , quem tu locutus es ? 48. Qui cum ftaret in medio eorum , ait : «£Sic fatul filn popu "T1fraelj non judicantes, neque Qquod verum eft cognofcentes, -condemnattis filiam Iírael ? N EX&N). 49. Revertimini ad 1ud1cmm ; qma falfum tefhmomum - locati funt adverfus eam. 3 po -so. Reverfus eft ergo populus cum fefhnatlone & dixe- runt ei fenes : Veni , & fede in medio noftrum , & indica r clauit nobls : quia tibi Deus dedit honorem fene&utls. tios . & í — K 3 sI. Et [ od jidenté I. Cosndemntaverunteam ad mortem.) 45. Mundus ego fzem , &l NUEL, ter coftt Non juridica auctoritate , quam po- ego non con entio in ejus mortem. pulus non habebat , fed privata qulf- 48 Quod "verum eff. ) d9 vapsg, quod certum , & manifeftum eft. r qUM que , tac:mque fencentla cum fClI'CI]U adulterium morte vmdlcarl , Levit. 50 lxe*ue,*fus eff.) Mirum videri po- 20. Ic. & Deut, 22. 22. ]uridice au- teft totum populum pueri voce ad ju- avlmus , s tem a judicibus fuiffe damnatam cre- dicium revocatum. Credibile e(t aut dendum eft. qulüS [Bl jam ante , aut tunc populum cogno- viffe Danielem fpiritum prophetlcum 42. "ntequam fiant. ) Quafi dlcat, habere. j (re Veni,tf fede.) H&c vel per ironi- quanto magis hoc, po&quam factum am dicunt fenes Danielem contem- cít. Sufcitavit Dominus Spiretum [2n- nentes , vel per adulationem volentes Pu y u n äum, &c. ) Spiritum fanc&tum , qui eum honore exhibito concxhare, neeo- erat in Daniele admodum juvene, fpi- rum fcelus proder"t Il])w €] M ritum prophetiz , & fpiritum, faluta- Hozsorem femäqtu ) Grxce TÓ TO EOs (int3 1 qu ris audafiz, & induftriz , qua pericli- fBur£eios prastyterium , lenilem dign tà- yt eju PO tanti Sufannx opem ferret. tem , id eft, ut fis Jadex ficut fenes.- 24 H e / per é 8 p ROPHETEEDA;*LE*.LISV sj. Et dixit ad eos Daniel : * : Sepa-räg:e i;HO--S ab invicem pro- 1 €05 cul ,. & dijudicabo eos. x ^ s. Cum, ergo divifi e ffent alter ab al'tär'ö , vocavit unum 51 tuu de'eis , & dixit ad euni : Invererate dierum ma lorum , .n.upc venerunt peccata tua , qua& operabaris prius: fece 6 *Exo. 53: ! udicans judicia injufta,innocentes opprimens , & dimit. 23- 7- tens noxios, dicente Domino:*Innocentem,& juftum non in- Q1 ; terficies. f b qua arbore vide Vi ( z4. Nunc ergo fi vidifti eam, dic fu * 1jis eos colloquentes fibi. Quiait: Sub fchino. fece Recte mentitus es in caput tuum: & ss. Dixit autem Daniel : €0$ , Ecce enim. Angelus Dei accepta fententia ab eo , fc'i.ridet te k medium: [ « . $6. Et,amot o eo ,. juffit venire alium , & dixit ei : Semen iif Chanaan $ & non € Juda, fpecies decepit te ; & concupifcentia il Ü fubvertit cor tuum : , * d 7. Sic faciebatis filiabus I fi rael , & illae timentes lïo.qü-eban- (ie j tur VOjb,iS i fed filia Juda non fuftinuit iniquitatem veftram. f 58. Nunci pit C &i. 44 eos. ) Ad populum. tuerit. Sed qui ita fentiunt , probare prius deberent nihil effe in ea lingua | Dijudicato. ) Examinabo, dvyexpr»e. fimile : certe in Latina eft. Potuit Q. levtterate. dierum: tnalor um. ) Plene dierum malorum , nequam , & enim dicere ; fi Latine egiffet , de len- fcelerate fenex , qui vitz tuz temptus tifco , Jemze mom rmorzerts , fed [ubizo : de ilice zl/co peribis. Cur ergo nege- in peccatis male confumpfifti. Nune veneruut peccaf vtud'.-) Ad cu- mus fimile quid fuiffe in fermone , mulum , & maturitatem ; jaim: debita quo eft ufus , quod' deinde Interpres Gracus Grzce imitatus fic , ut poffet al o i oDl us s ln peccatis tuis peena punieris. Yobife S4- Collequentes. ) O'piNoBraG , intelligi ? Y que vox concumbentes verti pote- 4lb eo.) A Dto , ut eft : in Grzco. zat, & colloquentes ; hoc maluit In- C Y 56. Semen Coatiaan. ). O homo Cha- terpres, ut rem turpem honefto. vo- nanee: potius moribus , quam Judze, $1 cabulo fignificaret. Sub fcbino.) Schinus arbor eft, qux ut Ez. 16. 45. Marer veffra Gétbaa, & uteo,l etiam lentifcus dicitur. pater vefter Amorrb&ts- &v Qualig i 55« Re&te. mentitus es.) Apte:,. ut te 57« Sic faciebatis fiabus Ifrael,) Pu- ipfum verbis tuis condemnares. , tabatis Sufannam ex tribu Juda fan- Imm. j Scimle; je mcdium.) EX;;'o*æx 66 FL'gGOV'. &e , & religiofe edugatam fimilem fo- poffer Nota eft, & elegars paronomafia in- re Ifraelitis mulieribus , hoc eft,ex de- fn, ; um m ter arborem ex/»o», & verbum ey/zz, cem tribubus , quales multe funt hic ua ludit Danicl.. Qu caufa fuit qui- inter nos captive , qui ad patrandum ót, | busdam negandi hec effe canonica, fcelus, fi timore percellantur , aut ali- "at g qua invitentur illecebr Wady:n uod Daaiel Hebraice, aut Chaldaice * à , Càd .itatem loquens.his allufionibus wti nom po- produnt.. Cripta j à d CAPUT xiL. 49 DT 58,. Nunc ergo dic mihi , fub qua arbore comprehenderis Qui ait : Sub prino. eos loquentes fibi. num so. Dixit autem ei Daniel: Re&te mentitus es &tu in caput iunc tuum ; manet enim. Angelus Domini , gladium habens , ut fecet te medium ,. & interficiat vos, . imit- 60. Exclamavit itaque omnis coetus voce ma Y gna, & bene- n ixerunt Deum , qui falvat fperantes in fe. i ( con- . 61. Et confurrexerunt- adverfus duos- presbyteros detis vicerat enim eos Daniel ex ore fuo falfum dixiffe teftimonium) feceruntque eis,ficut male egerant adverfus proximum. Qum. 62. * Ut facerent fecundum legem Moyfi, & interfecerunt Deuc. let te 19.18. eos , & falvatus eft,fanguis innoxius in die illa. & 1g. 63. Helcias autem , & uxor ejus laudaverunt Deum pro emEen | filia fua Sufanna, cum Joachim marito cjus , & cognatis om- "entid nibus , quia non eífet 1nventa in ea res turpis. * fact 64. Daniel autem tus eft magnus in con fpetu pmþuli a ebate die illa , & deinceps. l 65. Et rex Aftyages appofitus eft ad patr * í W es fluos», & f-i;.fceic pgt Cyrus Períes regnum ejus, — I j* / inge Potulc € .de ]etv j um : C A- ;0 nege' ymoft y nterprd Loquebantur vobis.) Concumbebant Adulteria enim lapidatione punieban- vobifcum, ut fupra uum. 54. tur, ut patet ex locis citatis n. 4I. t Poffet S8- $ub prino. ) Prinus eft genusili- 65. Er Rex Affyages, &c.) Hzc ver- cis. ba referenda funt ad initium fequen- g Vide. Plin. lib. 16. cap. 6. & tis hiftoris de Belo , & Dracone. Id go C .59. Ut fäcetk t& medz;zïm. ) Hg»zaai 68 patet ex Grecis bibliis correctioribus, | xudæeï L] u.ec0». Hic etiam inter arborem se/;o», quz ab hifce verbis ordiuntur cap. 14- eft ergo hic quafi titulus ehronologi- hts & verbum z»ffz» , paronomafia eft, qualis inter &x /sov, a'xfgszvr, de qua cus; hiftorie fequentis , ut fciamus , mtl ) Pu num. 55. CTalis.in lingua Latina eífe quo tempore ea acciderit , poft fnor- joffet inter cedrum , & cxdere. tem fcilicet Aftyagis fub Cyro. lta Udd n 60. Exclamavit.) Deprehenfo fe- Corn. a Lapide. Maldonatus putat jijem h ] fenfum effe, Dzuiel fatlus ef magnus in du num mendacio. ; fuüf IH 61. Feceruntque eis , ffcut male ege- confpetiu populi , & Mftyages appofrtus rant, &c.) lalionis pena in eos ani- eff ad patres fitos, id eft ufque ad mor- Wndum moadverterunt , qux in lege Mofis tem Aftyagis, & regnum Cyri ; eft er- aut ah go Hebraifinus , & ponitur particula ii fcripta eft Deut. 19. 16. 19. & pro s(44e. ^ 62. laterfecerunt e05. ) Lapidibus, 80 PROPHE TIE DANIELIS tiaí CCAPUT X ; Quan Fraudes' fr acerdotum idoli Bel, qui appofitos illi cibos occulte au«/ Danielem: dete&iee [unt , ipfiíque interemplis . digelrl ferebant , vegi per Tnin idolum uta: cum. temp lo fuo everfum efl : fimiliter , G dracontm. . I22 á 8 [ uem. colebant. Balyylogii , injecta: in 0s L flü ex pice , adipe , &v ri-etm pilis confetia ,. Daniel interfecit. : - quapropter. inflantibus : .Baby- pl " lonis milfus eff im. lacum: leomum. , illejufgue . Jer'oatus , allato 1hig etiam illi per propbetam. Habacuc prandio ex Studea ; quod ivu (N )nl videns rex , adverfariis illius « leonibus im momento omnes. timere Deum. Da- 0 devoratis: ,. jubet: - HES nielis.. & fitn N r. [j Rat au;temïï D*anizel? » conviïvazyraxegiïs * & h*on*oratu; füper L À 4 omnes. amicos. ejus. comeft d B*abyblfonib-sa nomine Bel : & eft ad 2. Erat quoque idolum apu iïmP-?nde.bän-tur in eo per dies C' fingulos fimilae artabae duo- u vinique amphorase fex. decim , & oves quadraginta» 4, Rexjquoque co.ebat eum;» . & ibat per fingulos dies ad- t YO Ia Daniel adorabat Deum fuum. : Dixitque 1.] orare eun : pm"ro- ei rex : Quare non adoras Bel? ClboS ; 'cbl'oa idola manufatta - . Cinerez -4. Qui refpondens ait ei : Quia non & ha- fed viventem Deum ,. qui creavit caeium ; & terram ; egï eüll : bet poteftatem omnis carnis. M a etur tibi effe Bel vivens .. Ex dixit rex. ad' eum z Non vid dmem ] deus? Am nom vides quanta comedat ,. & biba t quotidie ?- DN jite enim in 1. $ 6.. Et ait Daniel arrizd:e;n*s—;.:: N-.e;c'er,r;eS: : rex » * , win- £0 & p taba : Perfica, capiens Medimnum, & frond it Y-. A. Vonviva.. ; ld eft familiaris.. tres Chenices : |Vledica , capiens Me- Ih — Regis.)), Dalthaifaz , five Evil- dimnum:: ZEgyptia, capiens quiuque merodach.. modios.. Ita Perreius.. f 2.Bu.y Bel,five Belus: i'd'emw- eft cum. Nemrod. , quiBabylonem condi- Ainpliore;) Nmphora continebat 48. ui i fexcarios , five. fcyphos majores, quo- Ój E dic, & primus ejns Rex fuit.. Vide Ge- rum quifque coutinebat viginti uncias nef. cap. IO. n. 10« & que ibi dixi- aqus , aut vinl. troï& 1nus.. fint hæC Artale; ) Artaba continct feptua- 4 Non colo. ). Colere nolo.. ginta du os- fextarios , inq » M 1it Epiphan. Habes porefflatems omnis CAYBIS. ) Qui lib; de. onderibus & menfuris, & 1fi- omnium:viventiam , aut omfhium ho- minum: Doininus eit.. le dor..lib.. 16, Etyimol.. '.Lfrip'l'ex fuit Ar- M/ 6im Y CAPUT XV. — $ I trinfecus futeus eft ; k & forinfccus zereus , nequepomeditxalï? quando. fj 7. Et iratus rex vocavit facerdotes ejus , & ait eis : Nifí lilf, dixeritis mihi mini. , quis efþ : qui comedat ifnpenfas has, morie- Il W. 00 d -$. Sr autem olüenderït-is? ; quoniam Be! comedat hsec , md« ),U Jily rietur Daniel, quia blafphemavit in Bel. Et dixit Daniel re- gi : Fiat juxta verbum tuum.. at li 9. Erant autem facerdotes Bel feptuaginta , exceptis uxo- quod ribus ,. & parvulis templum Bel. ; & filiis : Et venit rex cum Daniele.in " 10. Et dixerunt facerdotes Bel: Ecce nos eg*fedimur* fo- fas : & tu rex pone efcas ; & Vinumfmifce. ; & claude oüïumöa & figna annulo tuo. füpet I1. Et cum ingreffüs fueris mane , nifi invei&eris omnia comefta a Bel , morte moriemur : & eft adverfum nos, ; vel Danfieïlf , qui m-e;antitus» Qu I2. Contemnebant autem , quia fecerant füb menfä ab« fconditum introitum , & devorabant ea. 3 per illum ingrediebantur femger 9 * "T gïtque I3. Fa&tum eft igitur 3 , pb&?qu-amk egreffi funt illi , rex pofuitt cibos ante Bel : praecepit Daniel pueris füis , & attulerunt. jfä&a j €cinerem , & cribravit per totum temp]l egretfi clauferunt oftium: um coram rege , & &he & fignantes annulo regis abierunt.. 14. Sacerdotes autem ingreífi funt noGe Juxta confuetu- dinem fuam , & uxores qirets ' 2 & fii]i eorum : & ;omeder'ent* om- j g nia., & biberunt. * N 3 xX nim 11 €O; /1$. Surrexit autem re x primo diluculo » & Danicl cim ii 16. Et ait rex : Salvane funt ügn*a&u;*lae — -,v' /Danliälï 7 Qui re- fpondit : Salva, rex. [[2Ib Me- 17. Statimque cum aperuiffet. oftium , intüitusx rex men- ! q'.iüque fam , exclamavit voce ma apud te dolus quifquam. gna : Magnus es Bel, & non eft: s .18. Et rifit Daniel : & tenuit regem , ne*ingfrederetiir in- y & L tro, & dixit : j n . Ecce pavimentum.,, animgdwrte, cujus Veitigizf; fm; haec.. L 19; Et - J jüi I2.. Contemzeban:. ) Scilicet periöulüm',- cui fe fraude 1ua exponebant. — * Bibl..«eum Gops. Ménoch.. T. VL: $2 PROPvHETIJE DANIELIS 19. Et dixit rex: Video vefligia viroru z m*-,' & mulierum , ;&. duo c. infantium. - Etiratus eft rex. , 6, 1 20. Tunc apprehendit facerdotes , & uxo res & filios eorum, ). & oftenderunt ei abícondita oftiola : per quc ingrediebantur, fat pi & confumebant, quse erant fuper menfam. Bu , 21. Occidit ergo illos rex, & tradidit Bel in poteftatem Da- nielis : qui fubvertit eum & tem;lum ejus. q*ääd : 22. Et erat draco magnus in loco illo) & colebant eum Ba- H bylonii. ]acum. ^K 23, Et dixit rex Danie ^ h t Ecce nünc non -pö-tes di - cere, guia * j ifte non fit Deus vivens. adora ergo eum. ) : em 24. Dixitque Daniel : Dominum Deum meum adoro: quia .* ipfe eft Deus vivens ; ifte autem non eft Deus vivens. 36 23. Tu autem da mihi poteftatem, & interficiam draconem I€ pr abfque gladio , & fufte. Et ait rex : Do tibi. g.] 26. 'Fulit ergo Daniel picem , & adipem, & pilos, & co- reïfqui xit pariter : fecitque maffas , & dedit in os draconis, & di- 3 ruptus eft draco. Et dixit: Ecce quem colebatis. LI tefhtoi ndignat funt vehe- -2 Quod cum audiffent Babylonii , 1 3. menter, & congregati adverfum regem , dixerunt: Judeeus fa&tus eft rex : Bel deftruxit, draconem interfecit, & facerdo- vgnit à Qo let tes occidit, . p 2g. Et dixerunt, cum veniffent ad regem E) 'Trade- nobis fine ] Danielem:; alioquin interficiemus te , & domum tuam. &. 1 29. Vidit ergo rex , quod irruerent in eum vehementer: m j & neceffitate compulfus tradidit eis Danielem., iEX 3o. Qui miferung- eum in la.cumi leonum, & era t ibi dieþus m 31. Porro in lacu erant leones feptem , & dabant ur eis Üamm. duo illi foli £ — 3 — t ID fato ; O. Offen iM u o RO pix , aut pili venenati fiixtA, fed quod & gravibus minis intenéatis, ut fraue boli ex maffa dati in faucibus hxfe- $ H dem retegerent. runt , & fpiritum intercluferunt, Sunt Qut n lm enim draconibus ex $olino cap, 43. fem Bahx 22. Et erat draco , &c. ) Ita Roma- ni in pefte Bomam advexerunt, & co- fauces angufte, Vide Valefium defa- & N luerunt ferpentem Epidaurium , de quo cra Philofophia cap 91. qui Wite; vide Val, Max, lib. I. cap. g. INotat 30. Laeum Leonum. ) Caveam , five ür : Mj $. Augult. lib. rr. de Genefi ad litte- carcerem , in quo affervabantur leo- l(mltam ram , folere demonem uti forma fer- nes, 0t dej I.Du0 corpora qüæidie,ö' due m,.) Pe ntum ad decipiendos hormines. 9U um 26, Diruptus tf draco,) Non /quod Vel fenfus eft, Duo integra corpora dmr; [/ CAPUT XiV. 93 & duo corpora quotidie , & duge oves: & tunc non data funt eis, ut devorarent Danielem. TUm, 32. Erat autem Habacuc propheta in ]udæa ; & ipfe coxe- Qt, rat pulmentum & intriverat panes 1n alveolo , & ibat in cam- pum , ut ferret mefforibus. Wi 33. Dixitque Angelu.s Domini ad. Habacuc Fer prandxumg quod habes , in Babylonem Danieli , qui eft in lacu leonum. |1 B 34. Et dixit Habacuc : Domine; Babylonem non vidi , &. lacum nefcio. ,quia B5 * Et apprehendlt eum Angelus Domini in vertlce ejus, Ézec. & por:aviteum capillo capitis fui , pofuitque eum in Baby-8 3 j2 onem. fupra lacum in impetu fpiritus fui.- 36. Et clamavit Habacuc, dicens: Daniel ferve Dei, tol- 0neim le prandium, quodemifit tibi Deus. 37. Et ait Daniel: Recordatus es mei , Deus , & non de- v reliquifti diligentes te. & di 48. Surgenfque Daniel comedit. Porro Angelus Domlm feítituit Habacuc cónfeftim in loco fuo. vehe 39. Venit ergo rexdie feptimo , ut lugeret Danielem : & 2 venit ad lacum ; & 1ntr0fpex1t , & ecce Daniel fedens in me- erdo dio leonum. 40. Et clamavit. voce magna rex, dicens : Magnus es, Dot nobis mine Deus Danielis. . Et extraxit e um de lacu leonum. 41. Porro illos , qui perditionis ejus caufa fuerant , intro- tet: mifit in lacum, & devoran fünt in momen:o coram eo. La 42. 'Tunc ficbus duarum ovium.. Vel f«"fmfïcatur darl j &5 Ia slvesolo. ) In cacabo , aut fimili illis folita 4xo corpora dmmïhum oc- cavo. vafe.. Arabicus vocat pilam; id Qu €iforum , aut hominum ad mortem eft vas concavum: ex ligno.. damnatorum , & praterea duasoves. j8- Capille capitist, ) Apprchenfum per czfariem. qquo 32. Haäacur prophera im Tudea. ) Mi- lp izmpetu fpiritus fui.) Angelica ce- j hæfg qui enim Judsi etiam poft captivita , leritate. » tem abylonicam remanferant in. Tu- dza. 40. Deus Drmf/m ) Quem Daniet ( d N'on eff hic Habacuc propheta cahc ndef' qui inter duodecim minores recenfe. tur ; nofter enim hic' fuit poft Baby 41« Porro a. ) Lege talionis eos H)GW lonicam captivitatem ; ille vero ante: damnavit ; ficut Darius eos, qui eum- i 150 Non defunt tamen graves auctores, dem Danielem accufweranc, & ut leo- gui unwmn , & eumdem effe velint, nibus objiceretur, curavemna, fupra IWHQ) Pulmenium.) P ultes, €ap. n?,(þ O;POFa $4' P:RO'PxH?ETI-ZE"'GSEE . 42. Tunc rex ait : Paveant omrtes habitantes in univerfa ; E MT pit, * terra Deum Danielis : quia ipfe eft falvator faciens figna , & ,E &nirabilia ,Vin/—terra.s qui liberavit Dani,'eälem de lacu leonum. quonat B perdom m 71 HETIA OSEE. 4. E CAPUT'"PRIMUM. Ca nomt mifereri | .QW tem,äm»e, Qfe'e propbetavefiz; , qui ju[lus . fornicariam Ezcci- "u pere uxojrem , dues Jïligs , utiamque filiam ex ea generavit ; gu.i- po füo bus nomina jubetur imponere juxia effeCius , quos Dominus im &i opulo. fuo decreverat inducere ; de Gentium. conver fioue , 3 um D a fz&twfa eodem c apite ]ïlz'amm-jfudæ? ". d QUm matte Yirael. ipf penui [4 * T. enim fart €x Ofes. " A Erbum Domini, quod fa&um eft ad Dfee fi 1aum ! Beeri, Aluit d in diebus Ozia , Joathan, Achaz , Ezechis , regum V tim à J Y. Juda, & in diebus Jeroboam filii Joas regis Tírael. &t mingr 2. Principium loquendi Domino in Ofee: & dixit Do- D jf . minus ad Ofee: Vade, ífume tibi uxorem fornicationum ) & 3 i fac. tibi filios forni &4. Kep, »c*ationum : .-quia fornicans ïomi—cabitur terf ! 001 fic; ya a þomino.o N lm 'Xö&ïkn] T $. Et Trilem vj x€crevi, ( 42. I*awant;') Revereantur. Swume Libi uxoreim formicatienum. ) i fuper ( üla Q9 T. Erbum. DOmini.) Oraculum, pro- IMultis fornicationibus deditam , & i hetia : S infamem, meretricem publicam, eam- £it Chaldzans. fermo ?amz'/zi 4 M Ve/r- que tibi legitimam uxorem affume. HAQué vj/ In diebus O£ja, fothan , &c.) No- Fac fibi fülios .foruicationum. ): lta 1(7*em &l v mäm !ult, minat Beges tam Juda, quam ifrael, vocantur, quia filii matris , que an- quia tam contra Judam , quam coritra tea fornicationibus dedita fuerat ; & frael, id eft, decem tribus prophetat, quia etiam ipfi it fornicationem fu- guïüf ia Je magis tamen contra Irael. Hebrai tra- turi erant proclives ; matres enim in- J52 æbno l[uo] dunt Ofee annis 9o. prophetaffe. dolem fuam proli coimuaicant. ,&lltf Ceyt 2. Principtum loquendi Domino. )ïd Quia forniffcans fornificabitur terra, j eft prius per Ofee locutus eft Domi- Impenfe , & continuo fornicabicur ; ) Ab()l( £üs, quam per alios, ita Divus Hie- lfrael, id eft, decem tribus. Volo [at h f Ea eri T ronymus. Vel, cum loqui copit per autem per hofce filios tuos lfraelitis lu Ofee, hoc fuic ejus initium. . Uter- ponere ob oculos fornicatiogem, hoc Jà que fenfus verus efb , prior tamen e€ , idololatriam eorum. Aliqui W RUR pr; videtur fäiïc potior. . putant fenfum. effe , in domum deduc pl * fon. RE — CAPUT 1 !Sï nverfa g Et abiit, & accepit Gomer filiam Debelaim : & con n " pit, & peperit ei filium., 1um, 4. Et dixit Dominus ad eum : Voca nomen ejus ,ffaez*iræheälv:: quoniam adhuc modicum , & vifitabo fanguinem Jezrahel fu- per domum Jehu , & quiefcere faciam regnum domus Ifrael. j s. Etin illa die conteram arcum Iírael in valle Tezrahel. £. Et concepit adhuc , & peperit filiam. Etdixit ei: Vo- ca nomen ejus Abfque mifericordia ;-quia non. addam ultra ! àtti- mifereri domui Ifrael . fed oblivione oblivifcar eorum. .7. Et domui Juda miferebor , & falvabo eos in Domino H Deo fuo: & non falvabo eos in arcu * ; & gladio, & ï/in bello, Ms i & in -.eq-uig ,& 1n equitibus.. W. m 3 - $. Et cum matre nothos illos filios , kquos 3. Conteräm ;,zfcum $ &c. ) Arcurä ipfa genuit in vita meretricia. Alii vocat robur, vires, arma, militeg enim funt filii * ; quos poftea genuit líraelitarum, five decem tribuum. ex Ofea. du valle Jezrabel. ) EÉx hoc loco 4. Vifftabe fanguinem Jezrahel,8c.) colligitur ante excidiumSamariz I(rae- Deeti, Alludit ad ftragem domus Achab edi- litas in hac walle fezrahel cum Affg- TEU tam a Jehu in Jezrahel, eique. fimi- ris conflixiffe, & vittos fuife. ael lem minatur ; quafi dicat.- Epo 6. Peperir filiam.) : Ut (iguificare- xitDo- Deus juffi te, o Jehu, delere domum tur tam viros, quam faumiaas, utpo- Achab propter idololatriam ( ut patet te idololatrig participes , hac clade I(] : ex 4. I&eg. 9. 21..22. & 26. ) quod involvendas. Vel, ut oftenderetur yr &t fi non faceres, fed eamdem impieta- Itraelitarum infirmitas, qui quafi fo- tem. idolorum foveres , domui tug ming Aflyriis puenando pares effenon fimilem plagam, & ftragem inducere poterant : eorum etiam infirmus fta- , H decrevi, qualem tu meo juífu induxi- tüs in captivitate , & victorum con- fti fuper domum Achab in Jezrahel. tumeliis fubjeftus. at ) Quia ergo paria fcelera admififti, pa- -bique mijermeordiz. ) Hebraice jtam, rem ponam [fuftinebit domus tta. non" N9 lo racbuma, hoc erat nomen ltaque vz//4jo J/amguimem Jezrahel : iffl £a mtfericordia. liz, quod Latine fignificat, 45:45e ;il'umel idem effe videtur, ac fi dicatur, pu- 5 ) niam juxta punitionem, qus fumpta Non eddam ultra mifereri, ) . Quia, eft de domo Achab, fufo ejus fan- ut ait S. Hlieronymus , usque hodie quæ al« guínein Jezrahel. - rb 4 Perfarum Regibus ferviunt, & nun- ycm H jexrabel. ) Nomen urbis igügnis ia : quam eft eorum foluta captivitas. etim * zegno Ifrael, Obviont oblivifcar. ) Penitus.obli- Quic[zere faciam regnum domus Ifra- vifcár. catt 71 )WM') &l ) Abolebo , & evertam regnum 7 Domut. Juda milerebor. ) Non Ifracl, five decem tribuum. 1n Za- enim capientur a Sennacherib, & cae -nfä&b.lwr charia enim defecit pofteritas Jehu , pti a Babyloniis tandem diuittentur, 00 & poft quadraginta annos ducte funt Salvabo eos in Dogipo Deo [29.) Mir- wgh'cis dl 0C in captivgtatem decem tribus, & tunc, tute mea, ipfis non pugnantibus, quod j qug hic przdicun : faftum eft f(ub C Aligyi pleta funt. tur a prophetaá, im- * 1« Efdre cap- 1. yro J 'uc pabe: vex iib. l Y " du -— 86 PRGPHETI*-JEOSEä ïï g. Et abla&avit eam , quse erat Abíque mifericordia. Et concepit , & peperit filium.. | Mnatur 9. Et dixit : Voca nomen ejus : Non populus, meus quia vos non populus meus, & ego non ero vefter. & fni 10. Et erit numerus filiorum Ifrael quafi arena maris, quae t 1j Rom. fine menfura eft , & non numerabitur. * Et erit in loco, ubi furim j 9- 26. dicetur eis : Non populus meus vds': dicetur eis ; Filii Dei s fanà viventis.. rr. Et congrega buntur filii Juda , & filii Ifräel pariter: & ponent fibimet caput unum , & afcendenj: de terra: quia ma- gnus dies Jezrahel. E n Uxor me facie fu: 4 M dum die CA- & fatua b Lj g. Ef ablatiqui , €fc. ) . AHæc a!b- Immo; & Gentiles, qui omnesunam EE lactio fignificabat ifraelitas privan- Chrifti EEcclefiam conftituent. dos la&e do&rine, & verbi De«i, pro- . Ponent fibimet caput umwm. ) Chri- cite I D; N phetiarum , & divini favoris, & con- ftum fcilicet, & vicarium ejus Roma- num Pontificem. It ïl.Z;lg j folationis. 9. Nom pep th;;r-. HieUy ) Heb-raiic*e: A)'Qf-"-'dfüï de zerra. ) VAlliudit' ad ca- Veri fügr | nomen eftspy w5 /o hamm: , quod ptivitatem Babylonicam, quafi dicat: t QMQ iuemadmodum illi e Chaldaa liberati Et firgr Latine idem- eft , ac "ew popuius l u meus. Quid hoc fignificaret ftatim nt, ubi fervilem, & miferam vive- Unt yerg bant vitam ; ita hi ex demonis, & t Mj fmjbdit:«,- quia vos. non populus meus; C peccati captivitate pe D /gmï":.- rxabuntur. r Chriftum libe- Ft ego- aom er& "v'efï*r..) Deus, g.u-*be'x:- gäte ! ']Hdic fatOr, tutor provifor , pater, &c« Quia magnus, G'c.) Particula, qeia, Y H, ld ut hactenus fui. Hebr. »5 c&z, non eft caufalis , fed tibuum E ^ $O. Ef erit mnumerus fiborum Ifrael , affertiva , five admirativa, quafi di- Trineite. &c2) A& triftibus ad Ixta tranfit pro- cat, fane magnuseft dies Jezrahel. Ntr s pheta , predicitque veros ifraelitas . Magnus dies.) ld eft celeberrimum UXf)rem ! fi fpirituales , hoc eft, Chriftiane Ec- tempus. A"f erat clefiz filios five e Judzis converfi Jezrabel.) Jezrahel fïgnifïeat femen ?JZJ. ) fint, fivs ex Gentilibus , plurimos Dei , magnus ergo dies feminis Dei, futuros, immo innumerabiles quaft cum fcilieet Chriftus naturalis Dei Adu/ Á (rig aregnam maris. filius affumpta carne nafcetur, I2van- O'EDIE tnit Uh; dicetur eàk. ) Watablus.vertit, gelium pr&dicabit, & in cruce morie- u Uber T. & erix pro eo, quod dicebatur e;$, Gc.) tur, & fuam fundabit Ecclefiam, in m $ LXX. ( eri in loco , ubi didum . eft u a femen Dei continetur , hoc eft, appell&mmr fi.f » 8'6- C hriftiani, ptionem. qui Dei filii funt per a.da-- - Y1. Filià juda , 6f frlii Mfraelparittr-) tà ügnifim * * us n CAPUT IL us quia Minatur. Dominus Iiraeli tamquam. uxori adultem repudium , €? fepit vias ejus [Dinis , ut ad «irum [num revertatur : cum- rs, que que ton advertat , a quo babebat bonorum. abuudantiam ,. abla- 00 ubi jurum [e ab ea dicit cun&ia in quibus dele&atur ; ficque ipjutm "t Dei tandem ad [e reduciurum , magnaque felicitate donaiu- * riter: & rum , G de Gentium vocatione. 1. Icite fratribus vefiris LJ L Quia t Populus meus : ,- & forori ve- fttze, Mifericordiam confecuta. .2. Judicate matrem veftram , judicate : quoniam ipfa non uxorimea, & ego non vir ejus: auferat fornicationes fuas a facie fua, & adulteria fua de medio uberum fuorum. 3. Ne forte exfpoliem eam nudam , & ftatuam eam fecun- dum diem nativitatis fuee: & ponam eam quafi folitudinem, CA & ftatuam eam velut terram inviam , & intetüciam eam fiti. d 4. Et mme umam : Í: Ic&c.) .Vo-s fo| & fuper(titiofus ritus imagines idolo- ;ï]t' ) Chn- fideles. pr-ophe.tæ, & viri rum geítandi fufpenfas e collo-, & j - pendulas ante pectus, & inter ubera. veri funt Dei cultores, & veri lfrae- Fratribus veffris. ) lis fcilicet, qui lit d C 3. Ne forte. ) In eam iratus. lite, qui proinde funt: Pepslus mezs. Ex/j;a!iem eam nudam. ) Aufercns gf dicit: E: fórori vefiva.) Mulieribus, quz omnia fpiritualia , & temporalia or- yealibeat funt vere líraelitides , ideoque. vo- namenta, quitus illam ornavi. eram Yiv - Stattam. ) LXX. reffituam. gmonïï ] catur, Miéferscordéam confeeuta. Q. Judicate matrem veflram. ) Liti- Secundum diem nativitatgs faa.) Quua- ïimm ibe gate , judicio contendite cum matre lis erat olim, antequam mihi eam in veftra, id eft cum Synagoga decem- fponfam aífumerem. Qualis fuerit fcila i tribuum , eam accufate fceleris, & in fua nativitate, late docet Ezech. revincite. jijis, I cap. I6. Ponam eam. , quii UF Nom uxor mta. ) Non fe gerit, ut ) Scilicet cerram, Subdit ezmhel- uxorem , fed ut adulteram. enim hoc eodem verficulo , /Zatzavs ieperrim Auferat fornicationes fuas & facie eam velut ferram inviam loquitur propheta de lfraele , nunc- quafi de f[n4. ) Qrnatum meretricium faciei d & fu«z. gente, nunc quafi d le te?ra * regio- mlnb n Adulteria de medio. uberum feorum.) - ne. , Jfähg e' Solent enim meretrices nuda oftenta- ggaffolitudine;n*. y Ut fcilicet ni- f hil in ea maneat, quod placere poffit. füy re ubera; eaque ornare floribus, bul- Hxc ornamenta uc m()fle lis, aut gemmis. Inviam.) Eftrepetitio; idem enim e [';m, m appellancur a propheta fornicationes; per terram inyiam fignificatur, quod & adultetia , & fub illorum allego- per folitudinem. LXX. habent, /ffne ria fignificatur ftudium colendi idola, 4784.' ; Chald- i d(-:[erfdmt 1 Pera V 38 PERO P H E T LE OSER 4 Ft filiorunr i cationum funt. lius non miafeifeboxn 2 'qiuäqnia,m filii forni- 9. Id« tem vll yOT( $. Quia fornicata eft mater eom:ï"r; : confufa eft; quae con- ]onam f ' cepit eos , quia dixit : Vadam poft amatores meos , qui dant ejus. panes mihi , & aquas meas , lanam meam, & 2 10 F oleum meum , & potum meum. x linum meumg lod 6u : ( : 6. Propter hoc eece ego fepiam viam tuanr fpinis , & fe- H jjam eam maceria , & femitas füuas non inveniet. * eju, n . 1. Et fequetur amatores füos , & non apprehendet eos , & pot: &j quseret eos, & noninveniet, & dicet: Vadam, & revertar nE ad virum meumnr priorem ; quia bene mihi d : ! quam nunc. 'erat tünc magis. , tores m $. Et heec nefcivit, quia eoo- dedi 'ei£rumentum ,& Vihum, an, & oleum , & ar I ] runt. Baal, gentum mgitiplixzavi. ei; & uU quas fece- Tncenfi r 9. 'Iid?- H p m I?Z!äi'þffitt?k-f eam ft'ïl) Utf'ufilx venit quando ligc tam. in amatorum con- tenert , cu in locis defertis,, & aqua carentibus. fuetudinem prurit , curabo. ego ne luptor f Alegoria fitis. fignificat. defidcrium tam impii voti compos fiat, 9. CW:'U1 rerutn, quas obtinere non poterit, & Sepiam -viam tuam fpinis. ) Multis wun, &] precipue felicitatis ,,, quam: omnes calamitatibus te aflligam ;, & faciam: Convem] optant, fed foli jufti confequuntur.. Dtficentis 4 Elorum tíliss.); Mraelitarum.. ut ad eosire non. poffis ,. nifi' cum. magno labore, & dolore.. Sugam, Fidi fornicationum.. ) ld eft,. Igole- Semiras [245 , 6e.) Quibus a 4 ln tem?i lütria, ut vertit Chaldazus.. & idololatras currebat,. d;idola, tempo 5. Quia fa?nimtn, cy?,if&') Quafi LIiedl VE Sequet&m «matores. fjï'ao;r.,) lmplb-«- dicat: etiamv mater eorum fynagoga. rabit auxilium idolorum; & gentium;, € Ciptivit; idola colait,. funtque eam filii imitati.. quibus reli pofléflere Confufa. eff. ) Pudenda patravit ,, xit;. giopc ; f.æc»ïei'e.fe« devin- Iponi; quorum caufa, fi fap,er.?n,, erubefce- EC t'e - Nonz apprebendet: ees.. ) A;inlium Quibts v optatum non obtinebit , tum . quia Vilcretyr. Vadam. pofó Amatores 82604..)) : Poft gentes illz. vias mediàs a. me interclu- AilCeretur JEgyptios,. & Aflyrios, per quorum fas tranfire non' poterunt ; tum quia 1Q, fv amicitiam, & mores, & Idololatriam,, fine. me. imbelles fünt , & i'nval?dæ« gnitulipe quam imitata: fum, effecta fum dives. ad opitulandum. ; Paues. mibi , & aguas. ) Cibum, & Bi diet. ) Cumv vid pot.um $j in irritum cadere.. erit fil?? fuas W ml at Lanam meam., 6* linum. ) Weftes d owirum. meum.) Ad Deum. Vh' h laneas, & lineas. Chald.. vertit, ve- Bene wcdibi erati fétmsenta: [erica,, G b5 , liter colerem.: s Cum D'e.qxn»fïqe. Il. G fu. loX A ue-. x 9) Q fimenta, : lineamina.. S.-.Er b«c m'fcivit. ) Synagog"a , Tib e Qlcum. menm.). Quoutor adcibum: quge, ut didum eft n. & bgnorum stiari ad.dJumen, &ad un&ionem.,. » M g. auctores faciebat falfos Deos , non BW. 7 6,. Proprer. hoc., Efc. ) Qaaf-itdicaa;-" adw:rtit:,!.ut« debuit, fe. magng errore L d CAPUT IL. 89 | 10f 9. Tdc'rco convertar ,& fumam frume*ïmm füeum in arihï]l X11À*v-2224 AAai*e tLi41 .A.l..l T onw £x311à 1170 £8 te*npore fuo: & LHLA]PU.I. - fuo 4 & ïiberabO i COf lanam meam , & linum meum » qus operiebant ignominiam u dan . ejus. fneum; ro. Et nunc revelabo ftultitiam! ejus in oCuhs amatorum - ejus: & vir non eruet eam de manu mea. & fe 1rI. Etceffare faciam omne, gaudlum ejus , folemmtatem ejus , neomeniam eyus, fabbatum. e]us, & omnia fefta tem- i5 . & pora ejus. eyerttar 12. EÉt corrumpam vineam ejus, & ficum eJus iude qu1bus Ti3gis , dixit : Mercedes hze, mese fünt , quas dederunt mih! ama- tores mel & ponam eam 1n faltum & comedet eam beftm inuft, agri. $ fece 153. Et v1ütabo fuper eam dies Baalim , quibus accendebat lncenfum , & ornabatur inaure füa , & monlh fuo , & ibat - poft ) li L) * teneri , cum Deus bonorum omnium Selemnitatem.). Solemnitates, ut Pa titti: COfle lugitor fit , non idola. fche, Penteco&es, "T'abernaculorum. : . iMiutabo confili- 9. Conmvertar.-.) Neomeniam.) Calendarum feftum. Mulne um, & longe aliter. cum ea agam, Fjfa tempora.) Dies teüos, & fo- Convertar ab amore in odtum, a be- lemnes. & fycim neficentia in vmdl&am. aift Qu ,I2. Corrumpam.) Maltabo, peldam Sumanm. ) Au feram xmmnifa*grandme ;X hcfhh popus lm tezapore fuo. ) lempore meiï's, latione. ad ld Olar & tempore vindemiz. A Mercedes. ) Meretrlcaeus ; id eft, Liberabo lanam meam , ($c. ) Quaü culturz idolorum. - | Jnpo- e captivitate, qua demnentur abi mlquo Ponam eam.) Nimirum fynagogam, gentiuti poffeifore & terram lfrael. f; devin lgmomiziam. )^ Nuditatem , id eft In faltum.) ln folitudinem, & de- ertum. quxbus velabatur ; ne nuda tur;iter Agslum videretur , & ignominia ac pudore Comedes eam beffia 4gn.) Id e& ho« gt qma afficeretur. füilis exercitus; mterdü 1O. Kevelabo j?z'txtmm ejus. ) Ma- eutit qllld gnitudine fupplicii oftendam ,. quam « Vifitalo füper eam a'zes Baalim. ) ipvaliug ftulta fuerit recedendo a me, a quo Pænas dabit dierum in honorein Baa- tam multis bonis fucrat ornata. lim infumptorum. natorum.) Mide dicta.n. 5 s n Accendelar incenfum. ) Ia honorem Vir mon eruez. ) Nullus etuet. Idolorum. lum 1I. Glare .fzctam emne g-ma'wm laure fua , €& monils fuo.) Ut fieri ejus.) Quia ceffare faciam frugesejus, folet feftis diebus , quibus viri, & aufil 6d€ e fabbata etiam , & dies feftos, quibus maulieres culcmnuus veilibus mduun l ] at fd | feriari, gaudere, & recreare fe fole- C;r bst. [.] bpnOI'Um LE non Bill cun Com. ezoch. 1. VI. M TU " E d 90 PROPH ETHE OSER * $1 poft amatores fl;iO..S j &- mei obli'&ifce'l;a.tur , dicit Domi- nus- * & um incseitq m seesudilin i d 14. Proptet hoc, eccee go la&abo e Gum. äm , & ducam eam in | ficucia folitudinem , & loquar ad cor ejus. L 15. Et dabo ei vinitores ejus ex eo dem loco & vallem ) mibrn Achor ad aperiendam fpem, & canet ibi juxta dies juventutis ferfatic fuse, & juxta dies afcenfionis fuse de terra /gypti.- 20 16. Eterit in die illa, ait. Dominus : Vocabit—n:'xe Vir qi n H meus , & non vocabit me ultra ,. Baali. 17. Et auferam nomina Baalim de ore 6j 1 Is M 15 & non frgcof-' dum c as dabitur gul..trial nom in,is eorum, 95 ] Es 18. Et : 'exaud cipient veri I-fra'e'litæk, qui eorum in- Zmatores fzms;') ïdo*ia, -quäe clolebat ao 14. Propter hoc, ) Giuià malis vexae credulitatem , & fcelus fuerint dete-. ta refipifcet, & dicet, Vadam , TAT ftati,.— Jofue ergo efttypus JefuChri- 802 C0l vertar ad vwirum semn , 6c. üc dixit fti ; Achan Judeorum incredulorum ; dem. Vallis Achor, Judez, & Jetufalem. I5. G n. 9 . ad quem verfiguljglnn hec viden- tur referenda. Md aperiendam [pem.) Ad dandam hi, Latlabe eam.) Lacto eft verbum fpem meliorum ,,& feliciorum fuc- ontia ( ceffaum , ut explicavimus. Chald. ha- & vdui frequentativum a lacio , cujus fighi- ficatio patet ex compofitis allicio, il- bet , 44 delicias azime.- JuXX. d ape- Vile 1f riendam iutelligentiam ejus. IN imirum Cum ag licere.- licio , pel!'icic,, Laétare ergo eft al- per adverfa erudjtur anima , & ad, Vinedic : 4 Tis, Ducam eam im [olitudinem.) Segte confolationem devenit. gans illam a confuetudine peccati , & Es canet ibi , 6c. ) Sicut olim I'yüä- B a goga lfraelis libgrata. a Pharaone COnCurr hominum peccatorum , a fuperftitione lium, idolorum traducens ad Ecclefiam. merfo aquis Rubri maris cecinit Deo Loquar ad cor éjus. ) Veïba blanda, carmen 4dZucharifticum ita pariter Dümiy & confolatoria. * canet, cum e captivitate peccati, & X lecur diaboli a Chrifto liberata tranfibit in i5. Viaitores. ) A þoiïolos fcilicet ; 1. Sl; & predicatores. Chald. GaZermare- Ecclefiam , ut tendat in patriam cc- £0gam ( res 6ui. leftis Jerufalem. lm Ex eodeza loco. juxta dies. juwventutis fu. ) Cum ) Ex Judea , ex ea- EM 'dem gente, ficut olim Moyfem, & fervitute Agyptiaca premeretur. emp?ter; Aaron. At lfa. 61. 5. dicuntur fore 16. Focabit me wir meus , &c. ) Vo- b cabulo amoris utetur, non timoris. U&lg.c t peregrini. 1ta fuitkdiflacatfa Ecclefia Vel fenfus.eít, licet hac voce Saatr, per gcntes. Eh i E* vallem 4c k&, &c. ) Ut olim peft que idem eft.ac, Virzmi,aut Dowune tili turbationem illam , de qua jofue 7. s , uterentur uxores viros fuos allo- s jf uentes ; tamen 4dhanc vocem non per Achan fa&am, fecuta fünt profpe- mIOS, hï ra, punito illo in valle Achor, ita ufurpabunt, nec me vocabunt Baalr , Wier g hic fiec. Poft adverfa dabo fpem ma- ne dum aliud loquuntur, alterius re- cordentur , & virum vocantes ldo- V D ; gnam bonoruim ; nam tempore Chri- i fti punientur Judazi facrilegi, qui Chri- lum cogitent. xmh 17. Et apferam , Orc.) ftum occiderunt, [& tunc fpem con- ' A(;eo ?dQla 91 CAP ü ".H Dott- Y^. Et percut'am cum eis fcedus ia dieilla, eum beftia agæ*ïä & cum volucre coeli , & cum reptili terre: & arcum, & gla- eam in dium , & b:ilum conteram de ter ficucialiter. 7 Tà ; & dormire eos faciam vallem 19. Et fponfabo te m ihi in fempiternum: & fpoüfäþo te 'entutis miht in juftitia , & judicio, & in mifericordia , & in mi- ferationibus. g Vi 5o. Et fpon (ibo te mibi in fide, & fcies, quia ego Do- minus. , f0 ar. ÉEter «t in. die illa - Éxaudiam : (ï'iöi-ü .Döminu*s ; exau- diam coelos , & glli exaudient terram. 22. Et terra exaudiet triticum, & vinum, & oleum: & hæ*czf VE exrauAdient Jezrahel. M 5 orüm if« 25. Et | Cpmem int dete- tüos jlldicitim mieum. exeram , & te P. JduCuri ] non col:en;, ut ea ne nominent qþi—- dem. * ^ du " orum; judicabo. Sponfabo etiam te mihi in emfalet, 18. Cum ei;^) Hebr. Chal : d&LXX. mifericordia , & miferationibus, hoc ! dandar habent, e;/s, quafi dicat : ' facíam, ut eft, in miféricordia fummze mifera- tionis, in mifericordia maxima, x füc- omniz (etiam fere ) fint eis amica', quam Chdld- hä' 3& veluti federata, nihilque noceant. tibi femper exhibebo. Vr Vide 1f. 11- 6. de habitatione lüpi 30«- In ffde. ) Fidclitatem íntelligic, cum agno, &c. Id factum lege E- Nmirüm & conftantiam in promillis , quafi n vangelica manfueffa-"&ä? hominum ani- imnis. dicat * Ego fideliter preftabo , qus tibi promitto ; tu vero vicillim fide- ER areum , fc. ) Summa pax erit, lem te mihi, & incorruptam fervaábis. jim ï;ym-' concurrentibus omnibus -'adï Évange- Dharaone lium. : Poteft etiam intelligi fides theolo- init Deo gica, que eft initium juftitie , & DormiYe ««« fz;luriajlifer.') !Qu*iete, gratiz, per quam defpondemur Deo. ] pariter & fecure, ut fit cum alta eft pax. gccätia 1Q. Spoz[ato te mibi , &5c.) $Svyna- Er fiies, quia ego Dominui.) Reipfa yufbit i meam . porentiam , & bonitatem exe ean gogam ob adulteriz repudiavi ; Ec- perta, cognofces. clefiam autem nunquam repudiabo ; fed matrimonii fodus cum iHa erit Gl Exaudiam celór.) Eft profopo- ,) m fempiternum. paia dins fenfum rei iünanimate. retat. H Cali quippe pars üniverfi, ejus con- d jufiitia.) Per juftitiam ; vn'a'm- iþfa« fervationem, & bonum naturali ap- & VO juftificatio eft. quedam' fponfatio. l [imüïlä' Vel te mihi fponiam adjungens, has petitu defiderant ; exaudiam ergo vo- gt b tibi , quafi arrhas nveptiales dabo, ut tum ilorum, & faciam illis facul- j D fis jufta erga Deum , & erga proxi- ram. tatem , ut imibres de—mi:.sa.-ng in ;ez*- fuos alb* mos, hoc eft, per jsZieium , & per m 90 mifericordism de aliorum: malis dolens, Exandient ferram-) INam arens térra , b fubveniens, pluviam poftulare videtur. & per ejerationes eig erin Ia V«l potius fenfus 'eft , fponíabo te OQ. Exandiet friticum , 56.-) Quod ;mtf)' jdo- mihi, & tui curam geram , ne quis ex terra in hominum- commodum [ erampere quodammodo geftit. te Iædac'/innge, fed contsa hoftes !. deo 1130]5 L i 02 PROPHETIXEOSEE E Et feminabo eam mii 4 E hiin tevxf;ra;; & miferebor ejus, quae * Ro. fuit Abfque mifericordia. 24. * Et dicam non pop 9125. ulo meo: Pci)puvlusmeus V'es tu? * caïer ( IPetr qUm dicet: Deus meps es tu. prunc .2' I?n thera | CAPUTim ^ —Rïwfum dubetur Pfoploem diligere adælfemm, qua tamen tmultis i * Thlnum diebus illum expe&et ,. quin filios Irael multis diebus [ine Dotnin ;reg*e,v es, tandem ad. Dom 699 Jacrificio. fedent iigufi dz'c;t reverfuros. Ls Í. 'I;idixitrDo,mïnus ad me: Adhuc vade, & dilige mulie- rem dilettam amico, & adulteram: ficut diligit Domi- nus filios Ifrael , & ipfi refpiciunt ad deos alienos, & diligunt vinaci a uvarum. 2. Et fodi eam mih 5 1 7 i quindecim. argehteiä , & þoro hordei, & dimidio COÍO Ahor.dei.. A JX AR E Et, - Exandtent 7ezrkhe!. ) Facient, quod gam adültefio idololatrie toties . pol- Lt dinj vult populus Dei, id eft implebunt lutam. l0 Coro. eum bonis. Jezrahel fignificat /ezez Refpiciumt ad deos. alienos. ) 'Colïmyt ? j f Aatorib Dei , hoc eft, populus Dei. idola. 25. Seminabo eam mibi , &fec.) Spar- Diligant visacia mvarum. ) Folli- DWENY ' 2am hànc fynagogam, jam factam culos , qui remanent uvis expreflis ; Conjun: Acclefiam meam, per orbem, ut ubi- hei, & vana & inutilia , in quibus nihil fucci que predicer, & manifeftet gloriam eít, aut boni. : M? /V; meam, quod per Apoftolos, & dein- 2. Fodi eam. ) Emi eam ; verbum tll ceps per viros A'l)o&olicoïs factum äbftine:e eft. enim m5 chara, utrumque fipnificat, 4 Qu Qué fuit absque mi[ericordia. ) fodere fcilicet, & emere. Mos erat XI:IæE antiquus, ut viri uxores quodammodo plicatio ] patent ex c. J. num. 6..- emerenct. lta David emit. Michol tiz à) uf Hiige. 6c. ) Aia a(fhurc& tibi Quematm n ID centum preputiis Philiftheorum lib. lüetuline uxor qu&renda eít, alis nu- 2. Reg, 3. 14. Jacob Rachelem fervi- prie ineundz. tio feptem annorum, Genef. 29. rg. EEE Diletlam amico, 8 adulteram.) Nunc "r gemteis, ) Siclis. Siclus &quiva- EOR lon qüiderri matrimonii vinculo folutam, C vila let quaf:uor regalibus Hifpanicis, five Nipe H fed adulteriis , cum maritus viveret 1 quatuor Juliis Romanis: itaque quin- infamem. deeim ficli, fexaginta Julios etlici- mörale,L unt. Qm, ] Scut diligft Deminus.) Hanc duC«es; B i & amabis, licet ob pravos. mores Coro Lordet. ) Corus. Hebraice , amabilis non fit , ut hoc fit fymbo- "2347 ebomer erat menfurá c9intinens Siiif ]/ 3o. modios. Q id Ok lum amoris, quo ego diligo fynago- * 93 cArUT k 5, que 3.. Ef äixi ad"eädu': Dies multosexpettab's me: non forni- caberis, & non eris viro: fed & ego expectabo te. Ifrael fine rege , & fine | V ipfe - 4. Quia dies multos fe debunt filii principe, & fine facrificio theraphim. 05 & fln?aïta?ï;» & fine ephod, & fine v s. * Et poft hec reverten tur H!ii'xlfrzielv, & quäerent Do- *Eze..' 1 mullir minum Detm ífüuum, & David regem fuum: & pavebunt ad 3423 L Dominum, & ad .boynum ejus, in noviiþino dierkum. L » mulie. : Dom*- diliguat / Bordei, V,,XM.axx o — E? dimidio coro, ) E i'".nfuperx dimi- quaf;i lares, '&.penatyeS fuos: hislfrae- gties pol dio coro, id eft quiadecim modiis.. lem in eaptivitate cariturum affirmat, 3. Exfpetlabàs me4 &c. ) Nec aliis quafi dicát: nec Pontificem habebunt, ) Coluat amatoribus turpiter te proftitues: nec nec facrificia , nec altare veri Dei , zi mihi viro, aquo ducta es, legitime & przterea carebunt etiam diis patriis; Folli conjungéris; acne putes tibiinjuriam laribus ,..& penatibus fuis, vitulis fci- exprelïis'i fieri, & ego expettabo te. licet dureis , & Baalim , quos cole- xhil facc bant in. Samaria. Licet enim mixtl Nog forutcaberis , 65 non eris viro.) Et illegitimo, & le gitimovconcubicu gentibus eorum idola coluerint , ta- abítinere debebis. men hi non erant ejus téraphim, id ; verbum eft Dii patrii, lares, & proprii pena- Gznifïc.'dfs 4- Quia dies mulza/s, &c. ) E'ff/ex-, Mos ert plicatio .hujus conjugii, & abftinen- tes , quos coluerant in Samaria. lommot? tiz ab ufu matrimonii ; quafi dicat : . Poff htc. ) In fine mundi, z zo- quemadmodum uxor, quam dusi, con- , U l'CthI Íuetudine matrimonii carebit ad tem- viffmo dierum, ut dicitur hoc eodem verficulo , nimirum 4tempo.,re Anti- em KT pus , & erit quafi vidua ; ita fyna- chrifti. coga longo tempore Rege, Principe, " ) c« viduabitug, i Re'verfrnt;ur.) Refïþifcent, / gquiva hve fnperhu- David.) Id eft Chriftum filium nict^ N Sine Ephog,) E;phod, merale, erat primaria veftis Pontifi- David, & in regno, non temporali, 1quequm cum. Ita fignificatur. Pontificatum , fed fpirituali, Ejcclefiz fuccetlorem. jos «t & Sacerdotium Itraeli auferendum. Pavebunt ad Dominum.) iViagna re- verentia Chriftum colent. Sine Theraphizm. ) V heraphim fignifi- yarice cat idole ; & fimilicra, quz idolo- Bonum.) Meneficentiam, & largita- us tem Dei erga fuos.. lalt;r,z;'T 'do.-mi habeþa.nt ; invocabant , 94 PROPHETIJE OSEE 408 A pALT IV. J E D6 ; Minatur. terra M*äel, Bropter multa- þöþulz" pectata , qui &? ;/ ó. 6 fctentiam repulit , &? idololatrie fuit deditus; dicit f& relicturum X * tiam, ( " x Cupiens , &e Juda ipfum fung á *1:; Jfrael ïän feccatis fui imitetur, - tuorum ". 8 I A Udite v*ärbUm Domini, filii Ifrael, 'q;u-ï"a jüjiciuni Do, gloria mino cum. habitatoribus terree: non eft enim veritas, & non.eft mifericordia, & non eft fcientia Dei in terra.- 'Mi: fublev: 2. Maledi&ttum, & mendacium, & homicidium, & furtum, & àdulterium inundaverupt; & fanguis fanguinem? tetigit.- d 3. Propter hoc lugebit terra, & infirmabitur omnis, qui vias Q habitatinea, in beftia a 11 2 gri; & involucre coeh ; & piífces maris congregabuntur. ; .4. Verumtamen un u ifquifque non ju:d—i—Cet ,& n—c')n— arguatur asss um rdoti. vir: populu-sy enim tuus , ficut hi, qui contradicunt face Populus $.Et tiam eor : d & facer !iiþ Ifrael Defolata terra nori tantum hominss , gþ tribus. ) AHoq*uitur &æe-fn tiles fu fed & beftiz, avefque, quin & pifces Contumat Judieium. Y 1d eft , accufatio, & c"horientur, tuui quia hec omnia ex Critis p expoftulatio, quafi dicat : habet Deus, terre frugibus vivunt;iis ergo fub- 17 . ín quo accufet in judicio, & jufte ex- latis morientur , tum quia per hxc 5: Q/] poftulet cum iticolis Samaris. omnia punitur a D'eo hotno peccans, Cilamita: Veritas.) Fidelitas, fides qui eft eorum :dominus. rum, & factorum. ?ro-m*ii-ï'o- * Ceongregabuutzr. ) Scilicet mortui. Mïïmca* Hj Scicntia Dcs.). Loquitur potiffimum LXX. 4eficienr. Congregari in Scrie Pr&pia de fcientia practica, qua coguofcimus, ptura nonnunquam fignificat mori , Childeg; eítimamus, &reveremur Dei nomen, qui enim moriuntur, ad multitudi- providentiam; juftitiam. &c. nem,«& con N t gregationem xïlormorum- tribulatic 2. Maledifluns, ) . Maledicentia, & a*c*;edunt. Thüter tua Convitium. 4« Unniquisque non judicet-) Nemo "N Inundaverunt.) Abundant; omnia ? fcelerib:s redundant. ^unc populum. reprehendat ; nihil etim f j enim proficiet ; nam monentiobftre- C Sanguis fanguinem tetigit.) Addunt punt, & contradicurt. (USSQ peccata peccatis,& unum aliud excipit. Sicut hg, quéi. contradicunt facerdoti,) E&a d C&dem czdes fequitur. Sanguinem Particula //czz accipi poteft, ut nota etlam i vocat Scriptura, & homicidium , & non fimilitudinis, fed veritatis, quafi d peccatum , quo anima occiditur. dicat : populus tuus eft admonitionis 4 nam 'g. Lugebit zerra, ). Naftabitur, & impatiens , quippe qui contradicere Ht t defolabitur, ita ut lugere videatur. audet facerdoti. — Optime refpondet lo Oquit Infrmabiur. ) Languebit , fame ltalica phrafis, Cwze quello, che ardi- lat ] conficietur, tabefcet, & morietur, fce. 44 contradire al facerdote. à Quod üt pat W fi nota fit fimilitudinis, fenfu-s erit, Ü t In £effia agrf. ) Cum beftiis agrif l Sug CAPU'T IV.. 95 £E t ^orrues hodie, & corruet etiam propheta tecum: otte que no M W. fs tacere ïGCi tnatrem tuam., T urn 6. Conticuit populus meus, eo quad non habuerit feien- tiam, quia tu fcientiam repulifli , repellam te, ne facerdotio fungzaris mihi: & oblita es 1egls Dei tui; obhvncar filiorum tuorum & ego. um Do . Secundum multitudinem eorum fio peccaverunt mxhx- LANEIA glenam eorum in ignominiam commutabo. r 8. Peccata populi mei comedent, & ad 1mqu1tatem eorum fortum, fublevabunt animas eorum. gfx * Et eritficut populus; fic facerdos: &, v1fïtabo fuper eum *[faix v1aa ejus, & cogitationes ejus reddam ei. 24.2. $, Qu io. Et comedent 65 RaT & non faturabuntur: formcatx funt., & non aïgUäLUT cerdoti, Populm tuus ifte; o Iftael,, unpuden.. plures, fuerunt, plus & gravws pec- RE tiam eorum imitatur, qui magpiftris, caverunt. a —À '& facerdotibus fuis contradicunt. Si- 8- Peccata populi mei , 6c.) Pecca- miles funt iis ,. qui publxca decreta ta populi hauriunt , & abforbent, ftiomm$$ , lil & l!fC63 contumaciter oppugnant , cui- crimirfi nec reprehendunt. Integra deglutl- Y omnia & capitis pena conftituta eft, Deut. unt, & cansmittuntin fe, & in fuam EIAO Ub 17.12. confcientiam- ea fufcipiendo. ü ne1 hgc &. Corruts. ) * In fummam | incides Camedmt) Comedere folent. calamitatem. Videtur captivitatem Er ad mmiquitatem eorum þälewzämzt opecmS» Affyriacam fignificare. enimas eorum. . Adimitandas iniquita- .Hodie. ) Brevi, non ita multo poft. et mOortül tes, quas ipfi facerdotes admittunt, in- iin od Propheta.) Pfemdepropheta., ut. habet vitabunt, erigent, & inducent populos. Chaldzus. V cl ad peccata populi,id eft, cum po- cit morl , Noüe tacere feci, 5c. ) Cum nox pulus peccat , fublevant, & erigunt eultituut nortuorum tribulationis, & captw:mth venerit ; fe facerdotes, alacres , & 1zti ; quo- nater tua Synagoga, confufa, convi- niam ex eorym peccatis vivunt, ho- &a, & merens tacebit5 agnofcet Rllg nimirum, quas offerunt pro ex- Nemo nibi enim fe illis fuppliciis dignam effe. pxatlone peccatorum 6. Centicuit paptslus. meus.) . Convi- 9. E£ eri£ [icut pgopulus, ffc facerdos. ) enaobüre &us, & confufus. Similis eft, eritque populus fdcexdotl, Eo quod bon babuerit feientiam.) Sci- & fdcerdos populo, qualis facerdos, "L ) entiam vocat Dei, legisque diving talis populus, & vice verfa. ïur n0d ftudium , & cognmenum V 1de di- Vifiabo , &c. ) Puniam ejus atus, &a num. I. & peccata. ais quah monltl0 Ii$ Quia tz fcientiam rcþ.u/'t/?'t ; | 66 ) Ef cogizationes ejus veddamei ) Po- Alloquitur Synagog: zm, five populum nam molitionum, & machinationum Afracl , przfertim autem facerdotes fuarum rependam sei. io. ut patét, ex fequentibus 2 Et gon Jaturabuntur, ) Sumpta W* Oblivifiar.) Chald. Repellam. eft metaphora a cibis exigui momenti : 7- Secundum mslutudiaem,Gc. )Q uo nam ut ait hocloco D. tíieron. Vo/a-. nfl" EAIG, ! 96 PROPHETIE O $EE f5 non ceffaverunt : quoniam De minum dereliquefunt in. non solite cuftodiendo. 1Ir. Fornicatio , & vänum, & ebrietas äuf;runt cor. que j 12. Populus meus in ligno fuo interrogavit, & baculus ejus If. pac annuntiavit, el fpiritus enim fornicationum decepit eos, & E fornicati funt a Deo fuo. z / 17 . 33. Super capita montium facrifica bant, -&X fupe r c—:koïkes af:- j exti f cendebant thymiama: fubtus quercum, & populum, & tere- binthum, quia bona erat umbra ejus: ideo fornicab 194 vuntur fiie critci . veltrae , & fponfze veftrae adulterae erunt. P .14. Non vifitabo füper filias veítras, cum fuerint fornica- n t tte, & fuper fponías veftras , cum adulteraverint: quoniam aui eun & us ipfi cum meretricibus converfabantur, & cum effeminatis xfa- &uhlan crificabant, & populus n.on intelligens vapulabit. x ol 5. Si Pips: " igere : ? rasin[artabilis efl, 88 quanto magts capt- enim divinationis 'qnödd 9 at am genus pcr ? Vn; M tur, Tanto plus uzenibns fe.famem creat, baculim , aut u fägitf&s , de quo F -Fornicati funt.) Fornicationem hic dixiHzech. 2I. n. or. Ifrïgl f Spirirus enim fornmicatiomum , &fc. & in fequentibus vocat idololatriam. ) eumque Noz ce[[averunr.) Non deítiterunt Adeo idola cólendi, & fu ( regni . 1dola colere. Reddit.caufam , cur ftudium dementavit eos. per&icio?is. Forntcat? [pnt a. Deo fuo. ) Idola co- Deus r comederint, & non fint fatiati, quia lu am hh nimirum foraicatione, id eft idolo- erunt a Dei vero cultu recedentes. D6nim litria , quafi cibo famem fuam fatia- I3. Seper capita menum ; 9c. ) Kite re conatí funt, fed hujusmodi cibus Hac funt, qu& a loci altitudiae ex- Ex Vt&t ant 'animam .explere non. poteü, celfa vocantur paífim i libris Regum. fitiofh "Hébrzo verti poteft : Scortatz funt , Téymiama.) Sufütum, live vapo- tu.. G &T nom pepererunt , id eft venerem in rationem thuris, & aliorum di odoramentorum. ,. hujusxlno- indyt mares exercuere, unde partus nullus Quapint fequi potcft. — Vide infra num. 14. Boza.) Amcna, jucunda. Yos fre v325parat: , quod proprie eft ram- Forniabunisr. ) Me permittente in ptüris, pere , fumitut aliquanda pro par«re ; ponam peccatorum veftrorum, & pu- 'In Bas -ut Gen. 38.. 14. & alibi. niente fornicationem - veftram fpiri- Vitulus ) La son cz«fi'adim tualem, id elt idololatriam, fornica- j de.) Ejus ,l'*egem, tione corporali filiaru thel, ii & przcepta. rum veftrarum. od & fponfa- V-en, id l1. Forzicatioy C€$c. ) Fornicatio, tl5 d]ci tum corporalis; jungitur enim vino , 14- Aem "wiffzabo. ) Defera'm, ne- & cbrietati ; tum , que inde confe- gligam, peccata, impune abire per- [ inittam in hac vita, Ne Jte| qui folet , fpiritualis, id,eft infideli- Vel non puniam in al tas, & idololatria , «xfer? cor, id eft tam fevere, ut vos, filias, & fpon- tnentem , rationem , judicium, fas veftras, .cum adulteraverint. ÜUendy ER ebrtetas.) Pro, id eft ebrietas, , dünoniam fp[i cum meretricibns, Ue. ) 16. « 12. I ügno [ue Pinterrogaust , &e. ) Eit enallage perfong. — Quia vos pra- À. ligno popofcit oracula per bacu vo exemplo illis praitis, eOque gra- & )Q Irat vius peccatis. Qui Qu Qu al lum tutura vult cognofcere. hn "fh ( 1 CAPUT IV. 97 t non I5. Si fornícaris tu, Ifrael, non delinquat faltem. Juda: & nohte ingredi in Galgala, & ne afcenderitis in Bethaven, ne- h que juraveritis: Vivit Dominus. ulus 6jus .16. Quoniam ficut vacca lafciviens ä*ecï*in*aiz-it I*fl;äel : nunc .05 & pafcet eos Dominus, quafi agnum in latitudine. ! 17. Particeps idolorum Ephraim, dimitte eum. * coles ac- 18. Separatum eft convivium eorum , fornicatione forni- sati funt : dilexerunt afferre ignominiam prote£tores ejus. xür filie r9. Ligavit eum f . ntur a fa- crificiis fuis. g?iritusf in aliis-fu.is : & confunde fotnicà- Cum qfæm'in&äsa) Scortis mafculis, percita , & ju E gum excutiens xecellit:a quomam aut eunuchis Beelphegor. confecratis ,. Domino. & ejus facerdotibus.. Aquila- vocat Quaff agmum i Latitudine. ) In.' hoc iina;is ft- énpNNauessc, id eft zutatos, fcilicet loco lato, & fpatiofo , quafi dicat: : ex officio virli in fomineum. ficuc agnus , qui- faginatur libere in 159l Populus non. satelligens. ) 'qui intel- latis pafcuis: pafci finitur, ut deinde: mAU ligere: noluit.- mactetur.:. ita Deus finiz1fraelem bo- il g&DBS M * V)t;u!;zbif. ) Ponas dabit.. nisaflluere, & lafcivire ,. utfic preda . s, le qui Ig. Forzicaris £a , lfeael, Gc) Ab Affyriorum , &. ab éis fpolietur, & x lfrael fermonem: convertit ad [uda,. juguletur.. " f , Uf-) eumque monet , ut memor templi ;. Y7. Particeps idolorum Ephr aim, Gc. ) &regni Dei (in Juda enim regnabat O. Juda dimitte Eiphraim , id eft. de- zperflicioxïis Deus per pofteros: David , ibique fu- cem tribus, & fuge, ne ejus confue-- tudine corrunr Y ) [dola 0« am habebat domum, ( templum) parivs ; idolis enim— de-- 'ecedettes. nonimitetur lfraelem, idola colendo. ditus eft.. ANolzze in gredi. i2 Galgala. ) Ubi-'pro- Ig. Separabtum eff conivigm €oru.) :um, 'Ufo ) terantiquam loci religionem fuper- itudine 8« Hlorum cultus, & religio , & cibus. ri; gum. ftitiofius ,; quam alibi. idola coleban- a tüo' diverfa- funt ;. noli. effe eorum: tur. Galgala locus: erat ,. & civitas focius.- fy& vape inclyta diftans a Jordane ftadiis quin- Fernicatione fornicati fant. ) Sine n hujsmo quaginta, & a'Jericho- ftadiis decem. modo peccant peccato idololatriz. Kjus frequens mentio in. facris Scri- Dilexerunt affeire dgnominiam.)Igno- d pcuris.,- miniofa facere, amittente lg Betbarcen; ) ln Betliel , ubi erat om, 6 p , Prortectores..) Chald. Proceres , Prin-- vitulus , qui locus nom amplius Be- ciges fcilicer, & facerdotes , qui po- o p thel ,. id eft : dezes Dez, fed Betha- pulum déceperunt, & pro: Dei cultà- n forniC«.!' & fpori ven, id eft,. domus i1dohr, aut V—aljita- imbuerunt idololatria , ex qua igno- tis dici pote(t- minia fequitur , & confufio. Neque jur;iverz'iir ( Vavit Dä'miülts".,) Ig. Ligavit 'eum [päri:z:,äfc.) Ven- [ormy n INe juretis per vitam idoli , quod eft tus ligivit in alis fuis Ifraclem , ut abire p in Galgalis , vel in Bethel, ei attti- ccleriter eum per cerram Affyriorum, gnpinim buendo nomen Do»/z5s:; neque enim.- & per varias mundi plagas difper- N Dii funt , fed lapides , aut ligna. AU veritt ] 16. Quonium [fitut Dacta Lafcivsemr , Goz/ utüdentur « faerificiis fuis.) Curn n A^ &c.) Cavcte , ne Lfraelitasimitemini, afliicti calamitatibus viderint. nihil fi- javos p qui quffi vacca lafciviens, &. aftro bi opis afferre idola.- dq f* - Béiéd. cton. Com, Menocb. T. FR p 98 PROPHETIE O sEE 5 —— UP fum n AMinatur "*Doim'm!s, f& puniturum. J/rael propter ;-þeccatqr" fua ass ii " m. fec proderit bumanum auxilium, cum & Eph fimiliter & Juda Dominis eis, adverjetur. T dur n ,'Uditä 'h(oc facerdotes, & attendite domus Ifrael, & «dof- 7l mus regis aufcultate: quia vobis judicium eft, quoni- TUnt? ] . am laqueus facti eítis fp jeculationi, & qut rete expanfum &G fuper 'Thabor. 4. Et viCctimas Dethav declinaftis in profundüm: & ';ego eruditor omnium eorum. Gaexmenu 3. Ego fcio Ephraim, & Iírael non eft abfconditus a me: Donin: quia nunc fornicatus eft Ephraim, contaminatus eft Ifrael. d Deum agnolcur 4. Non dabunt cogitationes fuas, ut revertantur a üt par d 5- .Efi E fuum, : tim vVoQ fpernens 1. ,;(cerdote;c. ) Vocat fac.erdotes.,— Q. Vilnma: declin;z]zlis.)' AyerciPc'is füs àtro ^^ quife pro talibus gerebant , li- a Deo, & ab ejus altari, n cuïpæ cet veri facerdotes non effenr, quia m profundum. ) N alde , vehementer, fnon erant ex pofteris Aaron , neque plane deferentes Dei cultum , & in Q pur ex tribu Levi. u üt n profundum idololatris prolapfi. — Vel puilie: Domus lfrael, ) Accufatur populus, refpicit moremidololatrarum, qui vi- 0 lragt. ne fe alienum arbitretur a crimine, fi &imas jugulatas dejiciebant in.fpecum, in quo erat ignis. ' Videndus Euripi- Tebellig ad peccandum induttus fit a regibus, Dünc al & facerdotibus. des in Iphigenia in Tauris. h facic Domus regis.) Regem, & ejus do- Er ego eruditor eorum. ) profunde mefticos, & confiliarios appellat. PGCC&BC , cum tamen ego nunquam Qü€ o &t jui Quoniam :uaäi:)jualiciäm. ) Condem- deftiterim eos corripere per prophe- bantibos matio adeft, tas, & erudire, ne tantum fcelus pa- Yerliculj. Laoueus fatls effis, ) Scandalum e- trarent. xemplo veftro 3. Ego féio -Epbraimm.) Novi , quale $ lfras lolatris. pravo,& fuafionve ido- qcie u fit ingenium Éphraim , & decem tri- m Specnlationi, ) lis, qui veftre fpe- buum, fcio, quam fit ad idololatriam tulationi, feu cure funt commill. proclivis, & a me averfus. caiþi. In Hebreo eft, &5v»» leeifpab, eft Quia nuac fornicatus , 6c,) Nideo, IIZ D7 [ tem ln autem: Mifpa nomen proprium mon- quid nunc agat;, & quam fcde feido- tis, ubi multa aucupia exercebantur. lolatrig fcelere contaminet. Iu d Et rete expanfum fuper Thbabor. ) .f U trih 4. Nom dabunt cogitatioues fuas. ) Wa df repetitio , facti eftis laqueus, & fimi- Animum non adjicient, Vel , u£& ex les reti expanfo fuper montem , quo Hebrzo verti poteft, zom. perzurtent Aaves , vel ferg capiuntur, fic populus operz eorum ( imppia , quibus affidue 614 yeflra fraude , & malitia captus eft, vacant) sirevertagtur ad Dominum.. Un) p "Thabor mons e€ft nobiliffimus in Ga- Quiafptritus fornicationum,Efe.) Quia Jilza, denfiffinus, & pleniffimus fe- ceftro, & impetu quodar idofa colen- medtQTU1' Karum. di aguntur , & feruntur. f ïHVcnie!& Batiter d CAPUSY: 99 fuum , 'qu'i'a.; fpiritus for nicationum in medio eorum, & Donii- m: ju num non cognoverunt. s. Et refpondebit arrogantia CWB Ífrael in facie ejus: & Ifrael,. & Ephraim ruent in iniquitate fua, ruet etiam Juda cum eis. 6. In gregibus fuis, & in armentis fuis vadent ad. quaeren- dum Dominum , & non invenient: ablatus eft ab eis: )&dO' quoni- 7. In Dominum prevaricati funt , quia filios alienos gjienue*"-r; panfum runt* nunc devorabit eos menfis cum partibus fuis. $. Clangite buccinz im Gabaa, tubain R : hama; ululate i rüditot Benjamin. Bethaven , *pofc tergum tuum . 9. Epra- 5am€: Daminum nom cognsverunt- Y lNon AZ!atæsr ey&; 4b -ez's'.r-)*- Chald.. peätr';exi':; el. ut par eft , colunt. agnofcunt Dominum , nequé illum, /e. LXX. Deciimevit. ] Deum 7« QUia frljos alienos genuerunt. )G usc - Et re[poudebie , &2.—) : Arroga'n'- £go ut meos nom agnofco , quia im fU,um) tiam vocat fuperbiam Ifraelis ,. qua p ) -Idololatria geniti funt, & per ignenv fpernens Deum fequebazur idola. Rur- idolis confecrati , aut. ex- mulieribus: Avenils fus. arrogantia hic fumitur pro pee- alienigenis procreati- na culp& arrogantiz debita , quafi di- Sementet cat : punietur hicarrogantia LHfraelis, Devórabit eos "menfrs.. ) 'Pkr fïxn*glllïbsï menfes irruet in eos hoftis & plaga,. II , &i dtà ut pona refpondest. culpe, eique cofque-percutiet, & vaftabit. Vel fen- 1 pü, Vel publice quafi in. faciemr dicat : ecce (s ql" Yi 0 Ifrael , quia- tanv arrogans fuifti, & fus eft, brevi peribunt- — Vel fenfus: etiam eft, menftrua penfio.quam Rex: inipecum rebellis in.Deum tuum , hinc merito populo fuo injunxit., ut farciat dam- ys Earipi nunc. ab eo: deprimeris , & plecteris.- In facie.) Palam, publiceipfis,aliis- nu , quod fecit , ingentes pecuniz : sofunde fummsas dando Phuli. Regi: Allyrie que omnibus: videntibus ,. & juftum nooquim Dei judicium:, ac' vindictdm: appro- 89 Ío.- Reg Fs 19';.9,07» & . infra: cap. bantibus:.. Auxias putat fententiam a propte verficuli hanc effe :: arrogauntia , & £4- Cum! partibus [upsy ) Cum poffeffio- fcdus p nibuss quas in- terrz. divifione: accez ft«s: ifraclis cernitur , & relucet in OVia q"a,I facie ejus', juxta illud. Ífa. 3. 9. 2gaz- perune, il!is enim fpoliabuntur. L XX.. :£10 Uulius eorum: rej - habent, &f cleres ee:twz , eodem fenfu.. qereim tt &a ibi. onler eis. V'ide-—di- 3 9- Glangite , 8:. ) Alloquitur duas: ololatrium In: iniquitate fma: ' tribus , de qiubus dixerat: n. $. Rxer tem íuaiui.. ?" Propter iniquita: C Getam jisdd CHm: ei* g qgmfi;dicat Lyle Video, deo imminaere excidium! decem tribu- Ruer & etiamuda cum ei.) Etiam bus ; video etiam ]udz, & Beniamin ïde [eido- dug tribus , five regnum Juda ruet, quia lfraelis ldololatriam: fecutaum: exitium im pgndcx e.7 itaque clangste buc- si h ! € E 'ri'n;z 3 &$c. j ,** d 6: I.n'-gregi'äm feisy. E armentis , - Buccinz.) Buccine erant ex cornu " i &c. ) Pofiti: in. calainitate. quarent: tub& ex are, vel argento.. i al Deun per vi&imas: gtegum , & ar- u poriti^ l« Gabaa, 6c. ) Gabaa , & Ra metítorum, fed trufltra ;; nec enim eum: urbes erant celebres in tribu. Benja- ! g[/)üülü invenieift, utpote qui derclinquentes min , vicinz , & in monte fitz , unde if colett" parirer derelinquet. & nomen acccperunt ; Rama enim fi- : 109 . P/ROP'HETIZ;E OSEE n ( 9. Ephraim in defoletione erit in die correptionis : iri—'!trï- bubus Ifrael oftendi fidem. . leonis ! non ef .10. Fa&r fünt principes Juda qua fi affumentes terminum : * .lg:ï' fuper eos effundam quafi aquam iram meam. quend 1r. Calumniam patens eft Ephraim, fr.a&us judicio : quo- niam coepit abire poft fordes.. 2 E 2. Et ego quafi :tirxlïeg Ephraim: & lq-uaii putredo: domui Tuda. Teyrl I3. Et vidit Ephraim languorem füum, & Juda vinculum à) aj fuum: & abiit Ephraim ad Affur, & mifit ad regem ultorem: qui u & ipfe non poterit fanare Vos, néc folvere poterit a vobis li : yinculum,, * * 14. Quo : " y ii gnlüdvat /,ex-c*älf-um * Gäbäa vgfb kcoql-. tentä Deo ad juftam fc ; exl.c'-rum ejus du Ie 'Gm- dictam. Ululate. ,Frdfïusjndt'r'ziq. ) Tumjufto Dei,tum 1. . &i folet. ) Uï,cqin rebus dcfelera:is fie— h injufto Affyriorum. . Alludit ad judi- In Betharveg. ) In Bethel, Vidf: di- : cium,in quo quis per calumniam fal- .&a fuperiori c.n. 15. orum teftium, aut injufti judicis op- Pofl tergum tuum . Benjamin, ) Ulula primitur, damnatur, & plectiztur. Vel, & tu Benjamin ; nampoft Bethaven, fenfus eft , Ifrael vi opprimetur, & 1 N u$ tibi a ter ) co eft, ad te hoftis, qua- iniquis judiciis apud gentes, interquas thififfe ] Á flamma , proferpet , & te pariter erit c El tendg cx fertim captiyis fieri folet. ptivus; fic enim peregrinis pra*: correptum eodem incendio involvet. Q Aff In die correptionis.) Punitionis , E Sordes, ) ldola. Senant, vindictz, & excidii decem tribuum. IQ. Q«afi tinea Ephraim.) Senfi æ devilt i Offendi frdem.) Oftendam fideles,& veras effe min per Aflyrios carpam , confumam , & o H. £g 1 as.m,cas , qugs inten- perdam decem tribus, loftis ve ta*Vi. Quafr purredo , €c. ) Quafi cer&do, Yà d Q. IH "lo. Ouaft effumentes termim;m, LXX. v&el caries. Paulatim confumam Ifrae- Tcitatem transfeventes , Chald. ssurantes. lem, ut tiriea veftes, per hoftes fzpe ädf ü Termunum.) Scilicet viciai, ut fibi venientes, & J]udam cenfumam , ut ent dfe- |partem affumant , & vendicent agri putredo, five caries ligna , fed celerius alieni. Significat transgreflionem le- lfraelem ; tinea enim celerius confu- pote igm ruml gis Dei, & in vetitum progreffum per fhit , quam caries, Tf en idololatriam , & alia peccata. 13. Languorem f ,) Imperium táphon. Quaff aquam.) Cus ex vafeita ef- fuum infirmari , Janguere , deficere, & ad occafum tendere. ii dlib'm, funditur , ut nihil illius remaneat , fe- us fuum a;i- eàm m cus quam accidit in aliis liquoribus, Vgnaculum fuum.) Nuln eUeyt quales funt oleum , aut mel. Senfus huc apertum ,licet fafciis obvolutum, € go eft , plane foundam in eos iram & colligatum. fOnts fc E Jeam, Diyez .Mi/t't ad Regem ultorem. ) Ad Reggm Contemm IT.c Ca]umniam patien: q/ZEþäraim.) Ailyriz , a quo defenderetur, & vin- Patietur ; nam ab hollibus opprime- dicaretur. Kefpicit hiftoriate 4. R SOftts ca verti, " £ur , ö; injuriis afficietur , ita permit- 16. 7. ubi narratur Achaz Regem Tete, Jg CAP RU T V& VL yor ii Y4. :Qüoiniam egc, quafi lezena Ephraim, & quafi cättüus leonis domui Juda: ego, ego capiam, & vadám: tollam, & um non eft, qui eruat. . . I$. Vadeus revertar ad locum meum: fl'pnec ,d.eüci.atisä & : qi- -qua"yär,atis faciem meam. i (0Tmu CAPUT VL Reverfi in tribulatione ad Dominum., magna fiducia [alatem fibi neulum Itorem: ab eo promittunt ; expoflulat Dominus cum. lfradl, C Juda, 2 vobis quod neque beneficiis , ieque propbetarum comminationibus ab ido- lolairia , 4 lüj & Jgue iniquitatibus [int revocati , cum Pïæ'f Quo - ferat mifericordiam facrificio. agxrcBEESP N tribulatiohe " fua mane confurgent ad me: Vefnïitel'lä & ejus i I I revertamur ad Dominum. * a ] 2. Quia ipfe cepit, & fanabit nos: percut iet, & curabit nos Deitura (citabit *F Cor. : ad jadi 3. " .V(»iviücabit» nos poüqduqs d ES ies:; in die tertia fu " nos iam l- 23 (cis p* i. Veh da preffum , & quafi obfeffum a. Ra- Es quaratis faciem meam. ) Donec multis, & gfavibus malis attriti pec- ,n?.tur 5 fin Rege Syriz, & Phacee Rege Hfrael, icteequas mififfe legatos , & munera opis pe- cata veftra agnofcatis, & ad me - tendz caufa ad Theglathphalafar Re- deatis per peenitentiame 7ins præ: gem Aflyriz. I. FNtribulatione fza. ) Cum vexati Sanare.) Opem ferre; namtandem fuerint malis, orto eis peeniten- devicti in captivitatem abducemini, tie lumine feftimato. ad mé venient, ) Genfint 14. Ego quaff lezna, 6/c.) Egofum & Chriftum agnofcent. lïf(lämv hoftis vefter, qui quafi lezna Ifrael in- Mane copfurgent. ) Mature; cito, fe- vado. In his feris celeritatem , & fe- ftine ad me confugient. f terelo, rocitatem adverfus eos o(tendit. Venite.) Dicentes , vénite, &c. yvm Drae — Quafí catulus leonis. ) Hi enim fo- 9. lpfe cepi*.) Sicut dixit fuperiori has fupt fmatti » W lent effe ferociores, & audaciores , ut- capite n. I4. Eg? capiaz , more fcili- d calrii pote ignari periculorum , & glfidia- cet leónis. rum. Percutiet ,&c. ) Licet plagas infli- j coni Ego, ego capiam, &. )- Perftat in me- gat, tandem tamen nos fanabit. - taphora. EÉpo , & non alius. E;go fi- Crabit nos.) Gr&eci omnes , ( ut ait gptrit D. Hieronymus ) dixerunt uorecti, ne dubio, feu leo przdam rapiam, nec tefictrt | eam mihi quifquaín eripiet. id eft linteola vulneribus inferet, que Revertar ad locum meum , 5 6'.)' Ut putridas carnes comedant , & extra- fuom it leones folent capta preda. hant purulentias. ; olitat r ] Donec deficiatis.) Donec vos plane 3 [e] Vivifcabtt nos poff duos dies.) Ab conteram , & confumam : fic folent &rumnis &os brevi poft tempore li- y u leones capta przda in fpeluncam re- berabit. Refpicit Chrifti refurrectio- 7 & riu verti , G9 eam cum fuis catulis : abfu- nem,q JW'R inere. ug poft duos diþ.s tertia diefa. g,:gem j éta e&. M " io ) PROPHETIE OS E'. É - nos, & vivemus in confpeQu ejus. Siemus, VIEquemurque',, ?b ut cognofcamus Dominum : quafi diluculum praparatus eft riati f egretfus ejus, & veniet * quafi imber nobis temporaneus, & $6 fcrotinus terrae, * y E p 4. Quid faciamtibi, Ephraim? 'qk-ui»d' faciam ti'bi—,. ]uda?ï" mi- t i 1 opera pertranfiens. ericordia veftra quaíi nubes ma.t,utir;,a',, & quafi ros mane " 1o. ] 5. Propter hoc: dolavi in prophetis , occidi eos in verbis i2: C0 oris mei: & judicia tua qua(i lux egredientur, iReg |6. * Quia mifericordiami volui, & Cuvemem ; non f:acri.;üciu;m.; &.yqfcien- hibus effe zï,.zätïam: Dei æxplufq&uïam; *hplocaufta..- Ü eufabile. 'z'.AI«pü'; 6, Qu Sufcitabit np;r'..- » Eriget:*-: nos: ab: - — lmber nobis temporaneus.) Eftimber furiftin facrifeia rumnis., in. quibus: jacuimus.. * Chri- ille. , qui autumno venit.jactis in ter- Cordum, ftus: etiam refurgens: fufcitavit: nos;,, ram feminibus.. jus. nobis tribuens. ad' refurrectionenz Serotinus..) Qui: vere decidit, ut fru-- T0* poti Sctenti, corporum. &us augeantur, & maturefcant. jundam . Vivemu:.) In: ejus gratia, & füb ejus 4e. Quid! faciam: tibi Epbram , 60. ) cuta , & providentia fecuri , & felices : Prentis.in: perditos filios oftendit af- pietate , ponit enj vivemus ipfo favente;, ipfi placentes.. fectum , juxta illud lfaig .5. Quid Vel fan&e vivemus , & femper me- eff , quod ulira debui facere vtuee mee, D& , Duta mores nos in ejus prefentia , & ocu- 6* zon feci $ VET un, ) lis. verfari , quo modo Enoch , Noe,. MifZricordia veffra: gu?zft' nubes matu- ientiam, aliique viri lan&i dicuntur ambulaf- fe cum Domino , Genef. $.. 22.. & 6.. fina.) Beneficentia veftra in proxi- potef ro moS ,. qua: me demereri poteratis, cito appellatiy 9.' Vel' vivemus , id eft*erimus viva- exaruit.. Vel fenfus e(t : cito tranfivit ces ,. fani , vegeti ,»älarcr-csx , fortes , m.fericordia ,. Clirius ua veftri mifereri de- F ffm fm gloriofi ; hec. enim; omnia comple&i- creveram , quaft peccatis: veftris exfic- utfedus. tur vita,. qpftfi; maáter , & radix: om- cata. Priori lenfui magis favet id,quod nium. icentsg: Scremnsi), Domin feguitur miféritordtam 'voio , 6 mon 1 cum ] vtibus. N :1mt fide , & ope- feevifretum.. etttls v Seq;;z,emur 7'»:&) Ut poftea cognofca-- g. Propter. boc: dolavi um prophetis. ) Othinibo mus facie: ad. faciei.. Vel ut in dies: Frequenter vos admonui per prophe- Alluztny tas ,. C crebris ictibus cecidi vos, ut magis eum: amemas , & colamus- titem N Qnafi diluculum. praparatus eff egref- expolirem , & ad rectitudinem addu- facrjüciu: ; fz!:. e-ju.f-,) Chrifti n.:-itiviw:as P e6 OItis,, cerem.. Chald.. Moza: per: prophetas. vt Occidli eos in verbis oris mei. ) Conti- quo e colo:in terram nafcendo egre- Ql dietur a Deo , paratus eft inftar auro- nuis monitis , juftis prophetarum cor- "iLin D reptionibus ,. « minis exercui, fa- &deram rg, quia, ut aurora, depellet.tenebras: tigavi , obtudi., ac. tantum non oc- ignoranti ,. & peccati , &. genus ho- cidi.. Pmdifo 1 minum., luce. fug. doctring., & fan&te: EM vit ,.colluftrabit: Et judicia tua.. ldcirco judicia tua, M ] ) : cgi;;zfz', imber.. ) Do&rina: Chrifti fi- condemnatio fci/icet, & punitio. lr UT gnificatur, more copiofi imbris; ani- Quaft"lux egredientur. ) Nelut in Dtm 1aas. icecundans.. luce clara. vid'ebic'ur ; & ,japparebit o m- F Angg X CAPUT VI. 105 Tütque, 7. Tpfi autem ficut Adam transgreffi vïa- äccï. tus eft funt pattum, ibiprae ricati funt in me. 4- IT us & Matt à -8. Galaad civitas operantium idblum, fupplantata fanguine. 9- I3. 9. Et quafi fauces virorum [fatronu da?ï füi- m, particeps facerdo- & 22. : [jane. tum, in via interficientium pergente f operati funt. : s de Sichem: quia fcelus "- Io. In demo 'I;fraelx 'Vid,i hor.fendum Verbis ; : ibifornicationes Ephra- [ im: contamin.altus* veinïz Ifrael. XÍcien- II'.Sed hi*bus effe jufta & f&elus, tuum inex- » 9. Galaad cgpzsas operantium ido- ufabile. Iu ) Galaad civitas facerdotalis, & Ipfi - 6. Quia mi[ericordiam volui , E5 non f an&a facta eft- faerifeeinm. ) Putabas fatis effe mihi & iniquitatis, metropolis idololatrig, BfEimbet s it &t« facrificia, offerre ego vere imiferi- Operantium :'da/um-;) Fabricantium, cordiam, & beneficentiam in proxi- ornantium , colentium idolum. mos potiffimum a te volebam. li uf Supplantata fanguine. ) Mebr. eft cant. Scientiam Dei.) Prafticam , con- COMD middam a Janguine , id eft ever- junctam cum interna Dei reverentia, tenda , & de w,gf:) pietate , charitate, mifericordia; op- Jicienda . propter inno- tendit at* xium fanguinem in ea'effufam. in ponit enim internam pietatem exter- omni folo impreffa habens c&dis ve- ; ,Gäii ng,puta holocauftis. ftigia. at o ". Stcut dam rrmg/grejï ff* pa- S4m. ) lmitati funt. Adami inobe- 9. Erqusft f auces virerum flk'tranum—) dientiam. $i tiens fein de na- Vox .4d«m accipi etiain des. P'er fanguinem, & cz- poteft, non,ut nomen proprium, fed ut W proxl-: appellativum.: quare- Vatablus , & rtis,citO P:zrtic-eþ: facerdotum, 87.). Adjuvans tranivie Clarius vertunt: ipff agzem tranfgrel[- confilium facerdotum Bethel , qui ve- ilereri de* ff fant fedus meum ficut bominis. ld eft, nientes de Sichem in Jerufalem ado- ut focdus ictum cum homine,non pluris r^ndi gratia, latronibus S [his exllc* þin via pofitis, '€Eidsqu0 facientes foedus mecum initum , quam tr ucïdabaqt. fi cum homine iniviílent. Vel ipfi b d externis vi&imis me colunt,quafi cum Quia fcelus ope;rafi funt. ) Infidian. tur Galaaditz Dei cultoribus, eofque hominibus agerent;quinon videntcor. occidunt , quia fe totos fceleribus de- npleti) Fallustur ; ego enim internam pie- diderunt. a propte- tatem , & mifericordiam volo , non i v05, Ut facrificium. Io. In demo lfrae[. jem adite tribuum, )In fegpo decem Ii.) 'Vransgreffione , qua pa&um htl meum transgreífi funt. Vel £b 3 ld Vidi borrendum.) Rem, que in hor- ; C rorem , & ftuporem omnes rapiat. eft in terra illa optima, quam ego eis trum a dederam in illa terra, que terreftri I1bi fornicationes Ephraim. ) Ibi vidi ertl., paradifo comparatur, Genef. 13. 10. Idola, & vitulos aureos, quos indu- 9 f0f 9t 1fa. 51. 3. ut & loca ei proxima, Ezech. xit Jeroboam Rex oriundus ex Ephra- 26. 13. im, quem tribus hzc , & mox tot ]diciæ tIdy Pravaricati fent in me. j Quia h;)c Ifrael in fcelere fecutus eft. us Goztaminatus yniti pa&um ifeum, non cum hoinine ,non e/ ! lfrae^ ) Idolola- Q4ut 18 cuni Angelo iniverunt. tria. - « 104 ti- 40 ip Sed & ïud'ä pone meff. * * s gxnf tibi; cum convertero: cap te: qU vitatem populi m,e.i,.. | fem ilfia 3 tendi Cum j?z"nzzzfi«ffrusT e[fet Dominus ünelg, obffiterunt. iniquitates ed—- & € vum., conjentientes enim: regum fuorum malitie , omnes in. idolola- dhare Cenfüs tiam. "uebementer exar[erunt : Dominoque reliéfo ,. comoer f EXmrrccamacs ad. ZEgypti au xilium, translati fumf in Zfyrios.. tes J :. f Um fän'afe' vellem Iírael ,. revelata eft i'niq.üi'fas- Ephra- p'ravis & confent" im, & malitia Samarisze, quia opserati funt mentacium: lg me & fur ingreffus eft fpolians, latrunculus foris. V imnditia, 3. Et ne forte. dica j n at 1 in cordibus fuis,.omnem malitiam eo- qdum e& nihil ful rum me recordatum: nunc circumdederunt ees g:din:ven.tio; nes fuze , coram facie mea fa€tze funt. 4 Üm ciis fuis latriam. 3. In malitia fua loetificaverunt rege—:mff & in menda principes.. a r &ccenft « colendi j ; II SfJU jsda. ) Hec verba. ne- liendum: rcg-'num idololatriam non e- Cutoditi &enda. funt cum . precedentibus hoc verteret., ne forte decem tribus ad cedit modo : contaminatus eft Ifrael fed & Keges Juda . e femine: David redire dio idok uda : ita Heb. Chald. & LXX.. Juda cogitarent. lraque idololatria prius enim fecutus e(t idolaIfraelis.. ,6)(41':1*!'. compreffa , cum. pfavo hoc. confilio þïiniïp&g Pone. me[fezs tibi, E$c. ). Yperativus rurfus euwierfit , jehu vitulorum. cul- E Tümpelj pro futuro. Ponss meffem. tibi &c. tum reftituit , & fanxit. litriag;: quafi dicat ,tutus eras , o Juda, & pu- — Quis operati funt. mendacium.. ) Cul- 1m,& tum falfum, & mendacem idolorum, tris fue tabas poffe te ferere , &*metere in terra. £ua , id eft, quiete vivere : fa- ipfumque idólum , quod. colerent. tOtüs o cies quidem hoc , non tamen iodo;, Ertfur ingreffus eff fpolians , &c. ) Detetur, fed. poftquam te e Babylone:. reduxe- LXX. habent ; 69 fur 44 eum ingredie- 5 Dit zO : prius enim non licebit.. tur , [polians latro im 'via ejus. Sen- tentia. efíL, idcirco taim. a. domefticis, puli jum 2 "Um [anare vellem Ifrael. j Lo- tig ferm quitur de tempore ]ehu ; per quam -ab externis vexati , & þxhau- ipplaude ] quem volebat Deus.fanare lfrael, & fta eft domus-ifrael. iiglis ; ( idololatriam extirpare.; itaque 4. Reg. Ne forte dicant, &c. ) Ne dicant me 3. 6,. juffus eft evertere Daal , &. do- véterum. peccatorum recordari, & fe gi.s Quf i$, üt Y mum Achab , & ejus prophetas occi- majorum fuorum fcelera luere : enu- T05 ado dere,quod & pre Qitig Jchu initio re- merabo, quz ipfi me vidente, & fpe- àul & eni. i &ante impudenter fecerunt. Hec e- Revelata.eft iniquitas Epbratm.) Q uia nim circumítant eos nunc , & funt &tfüs 4 coram me,quafíi ultionem exigentia. Üüpere Samaria , qua& erat Metropolis in E- ^ MT YX phraim , puta confiliarii regii , aliique 3 de malitia fua. ) Su€ inala « ülog, ^ « politici fuaferunt Jehu , ut ad ftabi- impia voluntate, cultu idolorum.' Bj t e CAPUT Vn.x IOS » G- 4. Omnes adul!:&ranteä, -quafi clibanus fuccähfus a ccqu'en.i te: f" quievitpaululum civitas a commeftione fgrmen C T. dgnec fermentaretur totum. X 5. Dies regis noftri: cæpefuht.prinCi tendit manum fuam cum illuforibus. pes fuxfere a vino : gx- Bler R« E .. 6: Quia applicaverunt quafi clibanum cor fuum, cum infi- p diare:ur eis: tota no&te dormivit coquenseos , m e ipfe fuc- r cenfus quafi ignis flammzae : » * 5.0- Latijïmveruni Rege'm; ) Applavuden- tes Jeha , ejufque Principibus , & Ceperurt. Principes fukrere 4 vizo, Cum hoc audirent , coperunt qua 4 v2 pravis eorum Íítudiis , & * . impiegaci ebrii infanire, & ad idola4- * currere, ut ; [ scim confent'eutes. » Kegi. gratificarentur. de menudacis.) Idem eft, quod , "P Extendit manum fieam. ) malitia, eft enim repetitio. [Vlenda- Ipf&recia'm; at &0» Rex idem fecit , quod illi, & ad cali- cium etiam idola figrificar , quibus ces manus extendit, & ccpit potare, rent 10 nihil fubeft veri numinis. comeffari, laud 4- Ormnes adulrerantes.) Per idolo- nere, 1 Y » are. i—dgh, Deumlfper- latriam. ciis fs Cum iharibus. ) Vox Hebraica Qnafí clibanns , &. ) Inftar fufni yY5 /cts, quam nofter , //z/orem ver- m accenít zftuant libidine , & ardore colendi idola. Sicut ex furno male tit , fignificat hominem (uüperbum, ir- riforem ,qui omnia divína, & huüma- m from ee cuftodito flamma exoriens domum in- na irridet , plane corruptum , & alios gibus: at cendit , ita populus incenfus eít ftu- more peflis inficientem , dio idololatrie Jehu connivente. pentem. K& corrutne id redime zi prius Quicts? paulpnium ciUitas,6c. ) Quia 6. Quia applicuerunt,au 4þ' clibanum j con. T0 principio regni Jehu populusnon cor- cor [24m. ) F'aciles fe, & pronosred- " rumpebatur , nec urgebatur ad idolo- diderunt ad idololatriam capeffendam, )rumïwif Jatriam: fed permifit idololatras fen- : augendam , cujus amore, ut cliba- m.) C fim , & occuite fermentum idolola- nus , sftuabant. M trie fu& per populum fpargere,donec Tota nodle dormivit.) Cum videret i(lOlOïumï totus populus inficeretur , & corrum- Jarets eos infanire , capit quiefcere, & fe- n u peretur. curus eíle , nec jam timebat, neapro- D dl 5. Dses Regss noff n.) Vox eft po—. pofito refilirent , illudque faciebat, en puh jam decepti, (& noxio idolola- Quod ii faciunt , qui fornacein fuccen- hi trie fermento corrupti; clamantis,& jm.«emdgi dunt, quam cum viderint ignem con- & a applaudentis tam. Regi Jehu , quam cepiffe , & per fe ardere , a labore idolis : fententia eft , dies feftus Re- cellant , & fe interin, dum illa ardet, gis noftri , quem ipfe conftituit no- ad quietem.componunt. ( dicant . bis, ut in eo lztemur, & vitulosau- Wi reos. adoremus. Maxse spfe. fuccenfus , (c. ) prf e Je- i Hzxc eft dies lzta, hu tantum quafi piftor flammam ido- faufta, & qualem diuoptavimus. Vel loketriz, qua idololatras percoqueret, t &'[PL fenfus eft ; die Regis noftri , id eft fuccendit, fed »»e , id e Hac/ ftatim &lum tempere regni Jehw , ceperunt Prin- & cum prima fefe dedic opportunitas cipes , vclut ebrii infanire circa vi- quafi converfus in flammam ipfam , ,mmd tulos. Mnali: 9mnes lfraelitas inflamrgavit. KVidex'-, j Biéi. c:fm Com. Mmafk.' Torm. «VI. L 106 PRORHETIE ;0 SEE Ij .. Omnes calefa&i funt -quaü clibanus ; & dévoraverunt ju- dices fuos: omnes prawa reges corum ceciderunt: non eft, qni cla- COnLTa metin eis ad me. d commiföebatur: Ij $. Ephraim in populis ipfe : Ephraim fa&us eft fubcinericius panis, qui non reverfatur. - in cub 9: Comederunt alieni robur ejus, & ipfe nefcivit: fed & ceJïerq cani effufi fünt in eo, & ipfe ignoravit. Ij Io. Et hümiliabitur fuperbia I(rael in facie ejusi nec reverfï me C funt ad Dominum IÉ i 2 - Deum fuum » & non quæ?ierunt-; eum in omnibus his. X Cus do 1I. Et factus eft Ephraim qu afi columba fedu&a.njdn bäbehs Qu m cor: JÉgyptum invocabant, ad Aflyrios abierünt, 12. Et cum profeCi fuerint, expandam fuper eos rete meum;: quafi volucrem coeli detraham m V dum. .auditionem coetus earpm'- egs, cæd,an/a- eos fecun- Tete m tralam, I2.Vae Detriha: tur etiam fenfus eífe pï)iïe j clibanum 9. Lalieni ) Affyxii. münitiot fuiffe fuccenfum,& quafi ignemfactum. Robsr ejus.) Fru debant, 7. Devoraverunt J edices fios. ) Om- toborantes.. ges,«& opes eum $d nes judices fuos im ejufdem fceleris Sed 6$ cani q/jï'ujïþnr, Gc.) Jamca- Slcut ol confortiutn rapuerunt, ptivitati , & excidio proximus eft, ut Md i Orunes Reges eorum, &fc.) INam ce- homo canis plenus morti ; & tamen felice teri Reges in eamdem foveam cecide- femper in ignorantia , & (tupore fuo €0 dedi runt, exemplum ]ehu fecuti. perfeverat. fiüne u ) Qui clamez ad me.) Qui ime ut De- Io. Hwmaliabitur fuperbia Ifrael ia Vile e um agDofcat, & invocet. facie ejus , &c. ) Oculis fuis videbit, I3.? 8. Ephraim in populis ipfe commi[ce- aut videre poterit [frael , depreffam, Vett £atur.) lmitabaturgentium mores,& & dejectam fuperbiam fuam , nec ta- Redeg; idololatriam : fic dicitur Pf. 105. 55. men hzc vexatio dabit intelledum, commixts [unz inter Gentes,6y didicerant nec convertetur ad Dominum. tamen f: operz eermm, leruat q In omnitus bis.). Pagnin. vertit , cuos L'W":. Fatlus eft fabcinevictus pauis.,qui non £0to hoc ; ltalice com ts2£0 queffo. 1Cbïæi : vever[atur, ) Ideoque comburitur. Ita If. Columba fedutta non babens cor. ) & Ifrael in cineribus , & fordibus ido- loyfed Columba enim facile decipitur, quia W ited, lolatrig manens, nec per panitentiam fimplex eft, & malum cavere nefciat. 3 ^ T e convertens ad Deum , & exuretur, Non balens car.) Cären/sf intclligen- & abíumetur ab hoftibus ; & hoc exi- tia, & fagacitate , mentem, & d tiam non habens. i.'apien- U!u[,;þq tium illi non advertenti fuperveniet, iferis. quemadmodum fuübcinericius panis e- 4oyptum, 6c.) Non ad divinum xuritur , fi, qui illum fubjecit prunis, contugiebant auxilium, fed ad /Egy- Om p« ad alia fit intentus , nec illam vertat. tiliom i ptios , aut lAnyriQs, Vide 4; Reg. Sipey; WVel fenfus eft, faftus ficut panis p : fubcinericius, qui priufquam verfetur, 12. Ef cum profett; fuärir;t &6c.) Sed um ii cum hzc auxilia quafierint ; nihileis Plam lïlr . leritas. comeditur. Significatur hoftium ce- Tügband pmdcrupt; nam extendam fuper €os ] L aC 107 ; ünt jv- 2 13. V: eis, quoniam recefferunt a me: vaftabuntur, quia qii de- praevaricati funtin me: & e Contra me mendacia. go redémi eos; &ipfi locütiufunt m fafs I4. Et non clamaverunt ad me in corde fuo, fed ululabant in cubilibus füis: fu per.triticum " g&lvjnum ruminabant, re- SECUPA ceílerunt.a me. 15. Et ego erudivi eos, & ;on-fo.l'taVi brachia eorum, & in i me cogitaverunt malitiam. p Creverft 'eun n 16. Reverfi funt, ut effent abfque jugo: fa&i funt quafi ar- cus dolofus: cadent in gladio principes eorum , a furore lin- nbibers guee fu. lítaf ubfannatio eorum in feþra JEgypt. . H e0$ fe[e ^ O 2 CA- 05 1&CUf« rete incum , & quafi aves volantes de- 15. Eriusz/'ivi.) Per legem. traham ; & in hoftium manustradam. Uteen ATUf nYe Detraham eos ex altiflimis Samarie ftes Brkzcbizz.ï) Vires , fcilicet contra ho- z munitionibus , in quibus fe-tutos cre- [4 - . opes enm debant. da mc') Contra me. GSecundum auditionem cetus cortm, ) Cogitaverun malttiam. ) Uc"ccmcra Sicut olim audivir , & monitus eft ) fmce me rebellarent, & Deos Gentiinn fe- mus et,ut 1fracl a Mofe Deut. c. 27. & c. 28. querencur» : fcilicet fe puniendum a Deo , fi ab | 16. Reverft füur. ; & tamen eo defle&terct ad-Deos Gentium , ita ! ) Ad —ingf:nium, &— fpore f priftinos mores. nunc ab eo püunietur , & cedetur. - Ut effent 4&;9148 jugo. ) Ut -effent 'fï*" "« Vide etiam 4. Reg. 17. 13. lii Belial, effrznes, 13. Prevartcati fant in me.) Peccä-— rebelles. v ;xlegcs ; « mihi. ji Videlbiïv verunt contra me; depredfn, Quaft arctis delofzus. JQui cum inten- q, NH Redemi cos. ) Smpe €os liberavi, nec ditur ad jaculandum , frangitar , vel tamen falutem fuam acceptam retu- stelletua, lerunt mihi , fed idolis fuis. alio , quam velles fagittam jacit: de- dutT. nique non fervit fagittarii voluntati. vartit, m Locutt funt contrame mena'z:cz'zm.)Sic Sic Pf. 77.n. 57. Cenverfi funt :n ar- Hebrzi vitulum aureum colentes fub Moy fe dicebant :2// favt Dii tui Ifrael, CHU ;)wzuæ:m. l qbent w.l gui ze eduxerunt deterza Cadent im gladic.) Aflyriorum. ipitlll q,ma /gcgpti. Exod. Principes eorum. ) Mraelitaruim. 'ére ne at 2. 8. 4 furore lingua [us. ) Propter lin- '14- Ia eorde fuc. ) Exx corde. wl Unlabant. ) líraelitx ululabant pre ug fux furorem , quos vitulos Deos n,& m;ien, miferiis , & erumnis nefcientes a me appellaveru:t. opem p*tere; Vel ululabant more G i Jfla f'ublannatio earumt5c.) Hoc,q.uod dod etiam gd div;nüm tilium idola invocantes. nunc faciunt , illud eft , E m Super £riticumyEg vinumruminabanr.) olim facere folebant in /Egypto, ido- ide e lis nomen, & honorem meum tribu- Cum illis temporalium bonorum co- jam largieDar , iis more beftiarum endo. Velpaílive. Has calamitites [ ,f $d truebanffr , datorem non agnofcen- eorum referent , & narrabunt inter fe t fif j te$ ,.ne€c acär illum xefpicientes. E gyptii, fubfannax?tes €0s. - - Io8 PROPHETIJE osgä' CAPUT VIL * GQ Deus Samariam þrædicit;mm vitulo '/xitodejirueml,äm þexr'Nabuc.bbo;lana; 1. Q Jor propfer idololatriam ; nec ipforum boflie fu/äz'[)ientw : fans 2 cenit, : - eivitates autem SFuda etiam concremabuntur. P eD 1. IN gutture.tuo fit tuba quafi aquila fuper domum Domini: vas It pro eo q uod tranferetfi kfu;rït» foedus meum » & legem 0 4 ( meam praevaricati funt. N Epirat 2. Me invocabunt: Deus meus, cognovimus'tä ifrael. . 10..$ 3. Projecit Ifrael bonum, inimicus perfequetur eum. gregi 4 Ipfiregnaverunt, & non ex me: principes extiterunt, & non cognovi: argentum fuum, & aurum fuum fecerunt fibi Cipum. i. ( idola, ut interirent: s. Projettus eft vitulus tuus,j Samaria, iratus .ef furor m-eus in eo's':,ufqgequo non poterunft emundari ? CüDRa Em - - 6. Quia m li opus, ltm vitul I. N guiture £uo fit t»)äa..) Sic dici- licet , ejufque'relirgionem . & Hdcm. ] araue Vel projecit bonum , fcilicet. ipfam Vetut, üt tur [faig c. 58. I. elama, ne cef- fes » auafi tuba exalta voctm tuam. virtutem , & juftitiam:. Vestum . Qnd/f aquila ]uper domum Domlnt. |deimuicus. ) Aïïyrius. bore f e Venierlt hoftes more aquilz velociter 04 dpff regnaverunt , 6$. non ex me.) la, & fin Jeroboam, & alii Reges lfraelis im- ad predam advolantis. Loquitur de Turbjge holtibus in genere , quales fuerunt Af- pii , qui non regnaverunt ex Deo,hoc Cnas : fyrii, & Chaldei. Vel certe fenten- eft. , fecundum Dei voluntatem-; 3 regnaverunt , in Hebrgo eít, Regesfa- culmug fl tiaeft: 9m gutture tuo fir tuba , quafi ciunt; nam eft-verbugn in conjugatione d. Sign, aquita , fcilicet clange , & exalta vo- EY femen:( cem tuam, fuper domum Domini. Clan- - Hiphil, & eodem modo quod fequitur, Ut per a quilarum effe Principes extterant , in Hebrzo eft " 77 gor enim proprie vox Principes conffituunt. dicitur. Similis locus habetur Apoc. AIftifican Q.I23. ££ vidi , E& audivi vocem unius N;2 cognov;.) Non probavi , quia tB, hOc & agqnile volantis per medium celum , di- malerempublicam adminiftrabant, vel Il nulla etiam , regnum malis artibus invafe- ceatis voce magna : Va, va, TM/, babi- xant. 81 Df'w t antus im rerra. tibitur ab Pre eo quod transgrefft. fumt , & ) Fecerzmut J5 idoldsi) 1n idola codk Va; 1;71 Clades imminet, quia divinam legem verterunt. Ur izterí£renr. ) Quz cransgreffi funt.. Vel clama contra di- conciliavit exitium. »ir'npietaä illis 68 ayir[o vinz legis transgreffores. 9' .Quig Q. Me invocabunt , &'c. ) Cuin capti- . Projetlus eff vitulus , &c. ) Pro- vitas , & afflitio venerit, cunc volent jicietur, fcilicet ab hoftibus vitu- i fcmilen tiettar o a me juvari , & dicent fe effe Ifrael, lus tuus, quéif colis, o Samaria. ytiis ad ] & cognofcere me , ac legem meam. In eo5,) 1n vitulos vel colentes eos. Loquitut de decem tribubus. Emundari. Y À fordibus? idolola Vini legis tri&, Solir.;)!g "Wintm : $ Prgjecf't Jmel &ofzum,.) Deum fci- - ] í CAPUT VL - 109 .. 6. Quia ex IHfrael & ipfe eft: artifex fecif illum, & noneft :cboz'ianæ Deus: quoniam in aranearum telas erit vitulus-Samariae. 7. Quia ventum feminabunt, & turbinem metent; culmus "r ftans non eft in eo, germen non faciet farinam: quod & fi fe- cerit, alieni comedent eam. Domini 8. Devoratus eft 1(rael : nunc fattus vas immundum. eft inn atikoni,bus quafi Y legem 9. Quia ipfi afícenderunt ad A ffur , onager | fol.i;ktarixusl fibi : (tael Ephraim munera dederunt amatoribus. l, 10..Sed & cum mercede conduxerint nati ones, nunc con- erunt, & gregabo eos: & quiefcen £ t paulifper ab onere Xreg—iks, & prinf 2 cipum. * runt Qbi ir. Qui à mullipficavit Epbr f aim altari;i ad pef:candüm: fa&æ funt ei aree in ;deli&'um. [ furot * L O 5 I3. Scrit-x EADQMEXUS 6. Quia ex J;fr;ze;ö; ipfe e)zf. ) 1frae- Ephraim. ) 1raelitz, decem tribus. liv opus, & fignencum eft hqc ido- b Amatorius. ) Allyriis , quorum o- ]u vituli. pein, & amicitiam ambiebant , ideo- ,ö (dem, In aranearum telas efit.) Sic diffol- que eorum idola colebant. Sic.enim vetur, ut aranearum telz diflipantur. Pnul Regi Affyriorum in tributum [ctt ipkfam Ventum jemina,äuni, "Es ) Inani la- dederunt mille talenta, ideoque Ma- bore fe exercert; fru(tra colunt ido- nahem Rex lfrael cunétis tributum "n e W*) la, & fumptus in eis faciunt. indixit quinquaginta ficlorum 4. Reg. Turbinem metent. ) Calamitatem. I5. I9. & 2c. . líracig im- exDäO,,hO(': Cu/mns flans non eft in eo. ) Nullus Io. $ed €J cum mercede , &c. )Po(ï:- vaténis n culmus fpicam fuftinet, nec frugifer quam alias geutes , ac nominatim /E- eft;. Significat ex labore eorum , & £yptios mercede evocarin L Aqei] ex femente, quam faciunt : fionem fui. B t ad däfcn- yjugatioté à n'gllqm fru- x fequitüh &um percipi. Congregabo eos. ) 1xaelitas in Sama- T [obrzo 643 Germem n0om faulgt f;zritz.rrtmR ) Idem riam , & alias urbes. figznificacur, fcilicet ex eorum femen- Quicfcent paulifper ab onere Regis,€$ te, hoc eft, pravis operibus , & í(tu- Principum. ) Adaliquod temporis fpa- )b.Wi j qm tium ceffabunt tributum pendere L ï:abant,v.c diis nullazra bonam frugem colligi. 9. Deveratus eff lfracl. ) Pro devo- fyrio Regi,& ejus Principibus. Vide- us al* rabitur ab hoftibus. tur effe irrifio, quali dicat, conquefti Va: immundem, ) Quo urina, & funt de oneribus ,.& tributis a Regi- idola of* fordes excipiuntur , quod idcirco om- bus fuis impofitis ; efficiam ego , ne ues avérfantur. quidquam pendant, nimirum cum fer- npietgä illif 9. Quia Apft safcenderunt. ad Affur. ) vili conditione inter Affyrios vivent. Afícendent captivi. Vel ipfi hac pa- lllud etiam , pas/ifzer , dictum eft per ,)he irifionem ; diu enim duratu;a erat, tientur,quia Ifrael opem petiit ab A1- ilus v fyriis ad hoc , quafi onager jugura di- qu& hic predicitur conditio. vumari vin€ legis excuteret, & liber viveret. II. Quia muliiplicavit , Gc. ) Quia olentt 0^ " Selita'tbus. fibi. ) Magans per foli- altaria iis altaribus addiderunt , qus ! idobkf tudinem , & fui juris. patre/s eorum fecerupe , ïd—eovvindi.: l ifTO Á PROP-HETI;E OSEE ! 12. Scribam eii*hultiplices leges f 4. à Wme—asg quae velut aliense ! computatee funt.. f äfi;fx Y immolabunt carnes, & co'ghädenf, & ; I : ;. 13. Hoftias offerent, 4 D h Dorminus non fufcipiet eas: nunc recordabitur iniquitatis eo- crific rum , & vifitabit peccata eorum : ipfi in Egypþlm conver- - dent & tentur. fattoris fui , & eedificavit delubra 3 Tum, ! 14. Et oblitus eft Tfrael & Tuda multiplicavit urbes munitas, & ;Q mittam ignem in ciyi- 6E tates ejus, & d—,evorab-i.-t sedes illius.- FEEDE s "DAT ILE 9. r Dowihus in populum Ifrael famem , €? capticitatem propter ipftus tets e3 coluiffis, peccata immiitet: mec grata ipfi erunt. eorum facrifiia: & quia eciqn G in peccatis per[eoerant , perpetuo ejecti a Domino permane- inü bunt vagi inter mationes. * Hl pr C 12l I. MTOli Izetari, Ifrael, noli exultare ficut populi: q uia för- nicatus es a Deo tuo; dilexi&j mercedgm fuper omnes Nj areas tritici. üUnt . 2. Ar- II? t Ohn » Gam, & excidium accerfiverunt fibi. Mittam ignem in civitates ejus. ) lta Re In delidlum.) l1n peccatum , & pa- E?l plane contigit , ut narratur: 4. Reg. * i5 ] $im pecc.tti. capl, ?,5. : I2. Serzbam eis mnultiplices leges ome- It 4 ai , 67c. ) An fcribam eisiterum aliam 1. C'rur papulä. ) Qui feftos dies, & b ]V H u 7 ludos inftituunt in honorem ido- th t legem quam non fhinus contemnant, uam eam, quam tuli per Moyfem? lorum. Vel noli latari, ut ceseri po- t famt ' 13. Hoffias off-ren:, 6c. ) 1mmola- j)uli quia tu jam per captivitatem vils, bunt illi quidem hoftias non folum difperfus non amplius es populus , din & o fed mancipium , & idolis, fed etiam mnihi , at non ut me lfæx Popuïorum 4 N colant , fed ut ipfi lautius epulentur, omnium. . film e0s ideoque eas non admittam. Fornicatus e sï Per idololatriam. Quidem h Fifitab:t.) Puniet. 4 Deo ?0 ) Recedens. URCHG hel Is Dilexifli mercedem [uper omnes areas In dEgyptum cepvertentur.) Capta e- C25 Nun pim Samaria multi evaferunt manus trititi.) Fornicatus escum idolis quafi Wü».]o Affyriorum , & in /Egyptum fuge- meretrix pro pretio, (&& mercede triti- qu V Oyis zunt. Ítaque C. fequenti n.6. dicitur: ci, ut fcilicet idola ejus copiam tibi læ, las darent. Vel fuper omhes areas tritíci, ecce profetli [unz a werufiate , JEeyptus Ms compregabs£ €05. fiznificat in ipfis areis idola conftitu- hm lfs C7q4.. Er Tudas mu Itiplicavit urbes mu- ta ( ut etiam in torcularibus ) & juxta & Vito sif4s. ) Ut tutior effet ab hoftibus, eas faltationes , & 1udos inftitutos [ imp&rfc& mec ita caperetur , ut decem tribus : in grasiarum actionem pro colleftis eum in me potius fpem fuam locare frugibus, quas i dolis acceptas refe- ", Um rebant. ,deber—et. 9(*4f l CAPUT IX Poyo t aljend 1'11" i EA 3. —A.rea E "tofcu nonpafcet eos, & vinummentietur eís, 3. Non habitabunt in terra Domini: reverfus eft E P phraim dent, & ' in ZEgyptum , & in Affyriis pollutum comedit, - [atl$ €0- 4. Non libebunt Domino vinum, & non placebunt ei: fa- COv et- crificia eorum , quafi panis lugentium; omnes, qui come- dent eum, contaminabuntur: quia pauis eorum anime ipío- delubra: rum, non intrabit in domum Domini. |in d- $. Quid facietis in die folemni, ii di e&eftivitatis Dc;-r;lini H 5./ Ecce enim g:('ofe&i*funt a Vaüitate: Egyptus congr&iga- Q. Jrea , 65 torcular , 65c. ) Amit- di folet in exequiis ,. & funeribus « Qferipfas tetis ea omnia , propcer quz. idola Porro hic panis, & cibus Judzis im- & u coluiflis. Prazdicic fterilitatem , & mundus erat ; nam Num, Jg. n. £1I. etiam captivitatem. Tidf- 14« & 16. fanxit Deus, ut omnes con- Vinum mentietur ei.) Mineg fpera- taminentur, & fint immundi.per fe- - tum proventum non reddent: fic di-. ptem dies, qui mortuum tetigerint, citur Habacuc 3. 17. . Meztietur epus ia fot« aut funeri interfuerint, autex pane, ov , G arva non affertnt cibum. epulove funebri comederint. [ Of]nts 3- Nen habitave bu nt. ïzmt. ) Non habita- Quia pahis eorum amma. :þfo;um.) an'anæa Pro enima eorum , ut vertunt Pagni- ; À Ia ttrra Dam;;i. ) In nas, & Vatablus. LXX. asimabus olim promiffa, & data Ifra $ elt.- eorYAm. Rewerfüs eff. ) Revertetur. Panis, quem offerunt non jqu.) t — Ephraim.) Ifrael excifus, tam mihi, quam fibi ipfis , gule , ac w MP | & profu- ventri fuo offerunt, & ideo non in- gus in /Egyptum. trabit in domum Domini , ingratus Ip A[lyrizs.) "Captivus. mihi erit, Pollutzum comtdit.) Comedet idolo- Nullum facrificium' erat los dit$ Á Deo gratum, nifi quod in templo of- thyta, & cibos lege próhibitos cogen- ferebatur; vel fenfus eft: norem 0* te fame. Vel pollutum' vocat cibos panes fu- viles, & fordidos; ad quos vorandos os ipfi fibi habeant. apaititm No» intrabuzt.) P anes. In )/Hebræc ; popilt s dira & obfccna fames mortales adigit. eft Non iatrabit. J " 4« Non "ibabuat Doninovinum,) Pu- i H op'dïomm niam eos fterilitate, & fame, ut ne Quid facietis a di"e folemni, & c.) Id eft, cum adetunt fefta, nec pote- quidem habeant vinun, quod Deo in 'lrifte olacriam Sacrificiis libent. Statutum enim ritis captiviad templum ire. erat Num. I5. n. 4. & 5.ut in omni vobis Pafcha, Pentecofte , Scenope- at 4 ul gia continget. Velquid facietis tem- facrificio carneo, bovis, verbi gratia, pore captivitatis , qui eft velut fe- aol aut ovis, adhiberentur liba ; mina xfimi- x lz , falis, olei, vini. ftus Deo punienti, & velut hoftias copiam m Non placebunt e1.) Hoftiz, & facrir- mactanti ? Sie lfa. 34. 60. dicitur : Viciima Domini im Bofra , & interfetlia g r ficia lfraelis. deficiente libamine , id j ol eft vino, non placebunt Deo , quia magna in terra Edon , &c. Quia dies 79) & 'vma imperfecta erunt, & illegitima ab ido- ultionis Domimi, anunms retributionis jt05 udicii $iom. " e ; mülf (li lolatrisetiam oblata , & extra Jerufa- 9 £ "a lem, uPi tantum licebat facrificare. 6. Profi ei funt a v Aþl;mte; ) Profi- o cifcentur , & CPMJ gäm/z' Pq;?ig lugen;irgm..) Qui c?.xne- V fugient in : AEgyptum * 112 PROPHETI!XE£ OSEE r ipt ene« rla C Ea ^ 15.Q bit eos, Memphis fepel vl wvwuoo.e Vil i àbile argentum eorum naT urtica hereditabit, lappain tabernaculis eorum. - Mu .'- Venerunt dies vifitationis, venerunt dies retributionis verunt fatt fum fcitote 1frael ftultum prophetam , infanum virum fpiritualem, pro p 4 T2 )er multitudipem iniquitatis. tuse , & mu!titudinem ab wtet) 9. Speculator Ephgaim curr; Deo meo: pro*ph-ä,ta laqüeus nQ ruinae fattus e ciam n ft füper omnes vias ejus? infabia in domo. Dei €jus, ; nE *ü. r Profunde peccavefunt', ficut in diebus Gabaa: recor- &2 [à 19. 2Sl'dabitur iniquitatis ./e/c.)r'u-rn , & vifitabit peccata eorum. PUR f : 10. Quafi | & feders propter excidium , & vaftitatem Sa. * Virum [piritealem. ) Prophetam. tribus 1 st inarix. Hunc enim MHebrai vocant virem verünt i l Coreregabtt . eos. ) Morientur in fpiritss , id eft fpiritu Dei atflatum. JEg Sic Miclieas dicebat c. 2. II. Uri- ha, & ol ypto; hoc enim fignificat aliquan- moniti a pt do cozgregar; in Scriptura, ut cum nam nome[feza vir þaäen-f Jptritum. Ver- Recirdal dicitur, pzfces cozgr Y e tere. etiam poffis , Fzrzm ventofum , C- 4 n. 3. vide ibi dicta. gAbHHEUur , Fupra id eff vaunum , & mendacein. Vifralit Memphis , $c. ) Repetitio. Mem- Pr'optöjmülzitudim'm,* efc. ) Pecca- phis infignis /gypti urbs , quam ta tua te in hec mala adduxerunr, Yrad, )h nunc Cairum appellant. entin de qu& tu ventura effe negabas, utetiam co, & f Deftderalale argentum eortm.) Splen- pfeudoprophets tai. Nlectendum igi- didas domos malta pecunia xd iueee tur cum initio:verflculi, Venerunt dies duf p tas." viltationii, propter multsitudinem, C$c. icut prao A«:nentia. peunox. Urtica. ) Yn eis dxirutis'nafcens.x ) L&ua,Dïeo relicto idolis dutreve, — Laeppa.) Herbg aculeatz, & fpiais adixfifti. horrentes. LXX. fpzze. Lappa pro- mut Beeli 9. Speculator Eþbraim.) Prdphetæ, fün. .prie eft herba flofculum habens ple- qui ventura fpeculantur, & predi- num aculeis, qui inje&us in veftem, cunt, la, " tenaciter adhzret. WVide Diofcorid. Cum Deo wmeo Propbheta. ) Qui de- Vettétünt dolum ) Jib--3. c« 9g. & Plin. 1. 21. c. 47. buerat fecundum Deum prophetare, YeS, 7. Dies vifftarionis, ) Punitionis , & vera docere. « retributionis , quibus juxta- men- Laqueus ruiza, 6c. ) FaQi funt la- Sicut ea bomingly nitionis modus. furam fceleram rependendus eft. pu- queus, & infania , id eft fecerunt rucre lfraelem in peccata, & infanire quod toln Scitore, 50.) Scitote, vel fcietis, o in fcelera. &i L Ifraelitz, fuifie prophetas ftultos, in- Im domoe Dei ejes. ) in templo idoli, E fanos, & mendaces , qui vobis adu- quod ipíc colit, ut Deum fuum. Mygara : Jabantur, & pollicebantur profpera. 9. Profumde ;erc.»zverwzt:) . Graviter, . Vel videte, o líraelite, quifnam fue- vehementer peccaverunt. g["id trg ritinfanus, & falfus propheta , qui S£cmr 1n diebnus Gabaa. ) Rcfpii:if vobis h4s calamitates predicebat, an hi&örigm Judic. r9. & .20. eafi di- tum, qnæ YOS , D hnj batis ?- qui nunquam futuras exi(tima- cat: Íficut peccaverunt viri Gabaa, Ti El & Benjamite ftupor. uxoris bevita , hi lcig C'APUT IX. 113 [ Corüm 1o. Quafi uvas in deferto, inveni Ifrael: qiïaü prima poma ficulnese in cacumine ejus, vidi patres eorum: ipfi autem intra- utionis: verunt ad Beelphegor, & abalienati funt in confufionem ,& titualem, fatti funt abominabiles, ficut ea quce dilexerunt. itudinvem .ir. Ephraim quaáfi avis avolavit, gloria eorum 2 Parmf7 & " ab utero; & a conceptu. laqueus 12. Quod & fi enutrierint filios fuos, abfqüe?liberiys eos fa- yto Dei ciam in hominibus: fed & vae eis, cum receffero ab eis. 13. Ephraim (ut vidi) Tyrus erat fundata in S pulchritudine, 4: TCQE- & Ephraim educet: ad interfe&ogmüüos fuos. | ."Quaü | I4. RDæ —— Á & fceleris defenfione contra reliquas riam Éphraim apþ'ell*äc numerofany Prophetam, eribus * ica Ifraclitz graviffime pecca- prolem , & capitum multitudinem , at virum verunt ftupro fpirituali, id eft Idolo- 4 alflitum. qua gloriabantur decen tribus : ficut latria, & pertinacia , quia quamvis ergo avís e.nido avolat, ita gloria LIL U moniti a prophetis perftant in peccato» Ephraim eos deferuit , vel deferet. vitum. Vete Recordabitur. ) Deus.. 4 partu-) Simulatque in lucemedi- ventofar, Vifitabit.) Puniet. ti fuerint infantes, transferentur ad Cf 10. Quaf uvas im deferto inveni tumalum. ; ) Peeete lfracl. ) Fuit mihi chariflimus , ut fo- ! A5 utero.) Ante Iegitimumn nafcen- Qdpserutt , lent in deferto reperte uv& a fameli- dijtempus; $, gretum co, & fitienti viatore. 4 concepto. ) Anteq-u-afnï in utero leudofn pi- Quafi prima poma frulnes , 5c. ) formentur, impediente formationem: Aogtryt ditt fterilitate uterorunm. Sicut precoquz ficus, que avide ex- jdintm, D. petuntur. I2- Quod er/ff emutrzerimt /ï/ib!i od Jicto idoli Jairaverunt ad Beelphegor. ) ; Colue- $i filios aliquos procrearint, & edu- runt Beelphegor idolum Moabita- carint, illos vel gladiío hoftili ,. vel | prophetf, rum.e pefte, aut morbo occidaumr, ut ad ma- Abalienatit funt in confufokem.) Con- turam xtatem nom perveniant. : & prædl- verterunt fe ad colendum pudendum In bominibu:-) Inter homines. J Qui de Idolum Priapi , per obfcoems libidi- Cozz rectffero ab eis. ) Cum €0$ pe- nes. nitus reiiquero, ut hofti tradantur. P;opheïäfe ! o a Sieus eA . qua dilexefunt.) Sicut abominabile eft memoratum idolum , 13. prrdir)z', uf vid; , Tjrus erat. Y &i fort l lfrael, & tribus Ephraim, ut egomet eü fCC?mm quod coluerunt : idola non femel in his oculis vidi , felicitate fimilis erat facris Literis abominatio dicuntur ; Tyro; opibus , profperitate, fortitu- Á iafanire & eadem 'fignifï,catione Grece, 8ós- dine ,. munitione , omnique decore , lo idOHl Niyp.&r& , & vuicopaura. & gloria. m II. Ephraim quafi avis avelavit, Educet ad intevfetlorem: filios fuos. ) um Jería eorum a partu.) Eft Hebraica '.) G[aviteïli Quia non cognovit, nec coluit au- metathefis , five tranfpofitio verbo- &orem huüjus felicitatis, cogetur filios rum, quz fic ordinanda funt. Glo- fuos in bellum educere, ubi ab ho- hd ftibus interficientur. ) uf d xia Ephreim quafi avis avolavit. Glo- ,ïi QULD Bibl.cum Core, Ménoch, T. VL | " Jj 114 PROPHETIE osEE 4. D 14. Da 'eïs»,v Domine. Quid dabis eis ?,-Da.eis vulvam fine g t fm liberis, & ubera arentia. L n Gaïlgal'.,»qu'ïa ibi exofos u v1R I5. * Omnes nequitiee eorum mus D. 4 ia ^ gha buieos: propter ma li itiam adinventionum eorum , de domo: u mea ejiciam eos: non addam, ut dili-gam eos, omnes princi- germir pes eorum recedentes. 1 um exficcata eft : fru- $.Y * " 16. Percuffus eft Ephraim , radix eor 1 i ^ UXIE 1 €um nequaquam £. 2 ; cient. Qubd'-.& fi genu»ärint » interficiam taverür amantiffima uteri eorum. & 17. Abjiciet ecs Deus meus, quia non*-aud,iefrun*t eum; & um aerugjz vagi in, nationibus. efa , que m i d'aRUT X - 62) Wi Ifrael traditur. A[fyriis , £? cum a Domin 6. qf!i Wfa; Proþter -ïdal&ïatriam m , pergant fequi «oias [nas , fageli , i vevocati ad jufitia ! 0165 -eorum n , q*æ; tiunitiones "oa[Tabuntur. Vata fj i. V/itis fronäofa ifrael, fru&tus adoequatus eft ei: fecun- Pradus V dum multitudinem fru&us fui imultiplicavit altaria,juxta b E j Qum tili pitorum. ubertatem terrae fuae exubemvit fimulachris. fclieet q 20 Di-A—- Sagds Y4. Da eis Domine.) Ponas, & fup- De domo f'm;a.l') De terra promilfio- sU2nto Sed quas ? nis, quz totd erat quafi una domus, abosdaba plicia, que merentur. & familia Dei, ejiciam eos, ut ege- Urh. Da eis vulvam fine liberis, &c. ) Ut 10n concipiantur filii, aut nati la&is ni, & captivi abducantur. 2. Dn inopia moriantur, ne tuis muneribus , Non. addam , ut dsligam — eos. ) Non lis abund amplius diligam eos. Cntentio, abutantur ad fuperbiam. - Vel ne ge- Us Ve nici filii tot. mala ab hoftibus perte- Recedentes. ) À Deo, ut vïit—ulos aue rant: fic Luce 25. dicitur Beate reos colant. p fferiles , 6c.. Prior fenfus verior. - /36. Percuffus eff Ephbraim.) Aruit ut aliis Aff arbor. fic Pfal. ror. Percuffes füm üetfineil (5. Omnes ntquitit corsum imGalgal.) - Ibi enim lIfraelits abjecerunt omne ut fonums, ( aruiz cor meum. N iy| regimen Dei, tam politicum , quam Radix eorsm. ) ) Focunditas i«llä a thlfm.a h facrum. Politicum , quiaa Deo regi Deo indita. bf | Fru&um nequaquam facicmt. ) Pro- Coï'f, íni nolentes in Galgal petierunt a Samue- lem non fufcipient. le dari fibi Regem, qui proinde de- -l " fa. diteisSaulem, | Sacrum, quia in Gal- mantiffima uttrt eamm; ) Filios, $N LE quos pr ceteris diligent. 30 ho gal ftatuerunt idola, quz fpreto Deo coluerunt. WVide cap. 4. n. 15. & ibi p17. 4djicit eos Deus. ) De terra Mtrein di&a [] & Jud'iC- '30 EC 7-- & 19- promiffionis. ts Re Quia ibi exofos babui eos. ) Vdcirco ibi Deu: meus. ) Non illorum , quos n ver averfatur propter peccata. Qomodo cepi eos odio habere, & averfari. Itis frondofz Ifzael. ) €n Hebr. Adinventionum.) Adinventiones vo- I.V lütüe R& ^ ef D3 éequeq , id eft, evace- 4' Läi," cat cogi;atio.nes ; ftudia, & opera. ! C.AP/UQT X. Hs vam fine 2 Divifum eft cor eorum ) nunc interib-;unt Ht P pfe confrin- get fimulachra eorum ,. depopulabitur aras eorum. y exofos .3. Quia nunc dicent : Non eftrex nobis , non enim time- ]e domo: mus Dominum: & rex quid faciet nobis ? YT s priici 4. Loquimini Y x rba vifionis inutilis, & ferietis foedus: & germinabit quafi amaritudo judicium feper fulcos agri.. et:fru- $. Vaceas Bethaven coluerunt habitatores Samarie: quia ' terficiam luxit fuper eum populus ejus, & seditui ejus fu per eum exul- taverunt in gloria ejus : quia migravit ab eo. eum; & N 2 ; | 6--Ski" 4»;, quz Ícilicee fe totam in frondes lrridet eos. propheta dicens : loqui- effundit. € yma chus vertit 9À " ays- mini repetite. crebro. verba , que €4y , Vites emiz; , utait S. Hieronym. DA "3 pfeudoprophetz vobis dixerant , pro- , Damihor que putere a visitore nem J nt*rini**,,v "z fpera pollicentes. Vana efít eorum flagella , frondesque luxuriant, && bumo- prophetia, & fecus eveniet , quanv 21 r vem , quem debutrant m vina muare , ipfi vaticinati funt. vana frondium ,. 6 foliorum. amiitione Et feriezis fodus. ) Monent, vt dilperdunt. fcdus feriatis cum hoftibus, fi ve- j: fecut- Erutlus adegtatus eff ei. ) Cum fru- nerint , vel vaticinantur fore, uc a r &um tulit , quem promittebat pam- fodus feriatis, ne vo * $ höfïi;iter- tra- pinorum , & farmentorum lafcivia , &ent. fcilicet nullum verum , & folidum. ' Et germinabzt. ) Prodibit. ) Di- 3 --'/ Secundusm: multitudinem f:utlus f« ) maritudo, ) Nexia, amara , aut P fàiuanso magis populis , & opibus venenata herba. 41 [O'mim[)' abundabat, tanto. plura fecit idolis al- J«dicium.. ) Supplicium Ifraelis. una domus taria. $, «" Super fnlcos agrz, ) Quemadmodura: Q. Divifurm eff cor- corum.-) 'Fotido- noxis herbzs in agro culto copiofius ho lis abundant, ut etiam inter illos fint germinant ; ita copia fuppliciorum: WII ) Non contentiones ,. aliis alia idola colenti- germinabit in. Ifrael, qui in agro cor- bus. Vel divifum eft cor eorum, id dis fui duxit fulcos/impietatis.. i ViWIOS d eff feparatum a me. Divifum etiam 8. Faccas Betbaven. ) Vit:ul"os/'pän: aliis. Affyriis ftudentibus , aliis- eo$ irrifionem: vaeccas vocat , ut ait fan- , Y At averfantibus. G&us Hieronymus ; eft enim vilior þ:rcuffüf L : Nunec interiäu'mr ) Divifto: e.nwi'n;.,x & hic fexus , infirm j eu Íchifma ruing , & interitus eft caufa. aptior- ior , & ad ifr?lionem yndas ii : ljfe.) Deus. Berzhaven. ) Ütrumque vi'tullrum in- Corfringet.) Per AMlyrios. telligit, tam eum, qui conftitutus fue- 'r;'(lft' ) Pm- - Stmtlachra eorum. ) lfraelitarum.- rat ii Bethel , quam eum , qui ia Non eff Rex nolts , 65c) . Cincti Dan ; uterque locus merito vocatur i ) filios ab hoflibus , videbunt fe nihil opis Bethaven, id eft domus iniquitatis., habere in Rege fuo : & dicent, nonha- vel domus idoli. Quia [nxit [upev eum populus ejus. ) ft') poiant bemus Regem : idque propterea quod . DDeum verum Regem non coluimus ? Lugebit populus fuper vitulum Deum m quoi quomodo nobis divino auxilio defti- uum , cum fcilicet videbit eum ab tutus Rex auxiliari poterit ? Adifyriis capi, & captivum avehi i ^ ) qn Hebï' 4. Loquumin verbevifienis ihgfiä;.) Aflyrios. d / j j* N * 116 . PROPHETIXE OSEE u .-6. Siquidem & ipfe in Affur delatus eft, munus regi ultori: confufio E füper : phraim -capiet, & confundetur lírael in. volunta- te fua. arabit [ Vi 7. Tranfire fe A cit Samaria regem fuumq'uafï fpumam /fu.pär - faciem aquze.- die, i *lfaix minum $. Et difperdentur excelfa idoli, —.peccatuüäïffael: lappa, & 2.19-tribulus afcendet füper aras eorum, & dicent momtibus : * — Operite nos, & collibus: Cadite fuper nos. fruger *[uc. * Ex diebus Gabaa, 'peccavit Ifrael, ibi fteterunt: nbn fortiu1 23 3* comprehendet eos in Gabaa praelium fuper filios iniquitatis. 6 16. 1o. Juxta defiderium meum corripiam eos; congregabun- rgeemaeme a. * Jud, tur fupereos populi, cum corripientur propter duas iniqui- tlterum thd. 19.25 -3:a:gs fuas. 11. Ephra- Ir. Zj taram, ) ploulo , JEditui ejus, & c.*)'SacerdotLes & cufto- 9. Ex dieäu; Gabaa pcc?4vit. Ifrael. ) carpunt 1 des vituli;ejusqne templi,qui prius ex- N'egligens opprimere nafcentem ido- lradlite, ultabantin gloria ejus , cum fcilicet ab lolatriam. Vindicavit quidem Ifrael Tecurrunt omnibus coleretur; lugebunt, quia hec mortem uxoris Levite; Micham au- iis ditan gloria migravit, & ablata elt ab eo. tem, qui domi habebat idola, & ido- molsflias 6. Er spfe.) Vitulus. lorum facerdotem, non punivit. Vide O I f ifineat Afgr.) In AIT riam. Judicum r7. $. 18 fijetanz, Regé ultori, ) Vide e. 5. n. 13. & l1bí fleterunt. ) Ceffarunt ambulare ibi dicta. in viis Domint. Vel in idololatria Et qu Ephraita capict. ) Ephraimitas, 1frae- Michz immobiles perftiterunt, eam- euli fu, Cöüwmai litas, Samaritas, 'Tunc tribus E»h- que auxerunt. um f raim auéctor idololatrie confundetur, Nou comprebendet eos in Gabaa, &$0. ) & fimul univerfus Ifrael , quod tales Non infurget in eos bellum , quale Atenz Deos eligere voluerint: hoc enim eft, fuit illud, quod infurrexit in perdi pet coun tiffimos illos Gabae cives; hoc enim jtiam, | quod dicit, zz vwolunrate fua. Áralii 7. Tranfire fecit, &c.) Confentiens eft, quod dicit, /fos zziquitstis , qui Samaria Regum fuorum idololatriis licet tandem vi&ti fint, vicerunt ta- lfrgisc id effecit, ut regnum decem tribuum men prius, & mortem fuam ulti ceci- T defer derunt ; fed atrox infurget bellum il- Egis ref celeriter difliparetur , ficut fpuma aquz , & ipfum etiam Regem in exi- Jatum ab Aífyriis, quibus nullo tem- terra fna tium impulit. H pore poterunt refiftere, & quo Sama- Ürfri 8. Excelfa sdoli .) Loca, in qþuibus xia plane exfcindetur. fldus fü idolum colebatur. IO. Juxta defiderium : meum , &$c. ) lememm Peccatum Ifracl.) Per que, five in Ego Deus fcelerum vindex furori m ] quibus peccabat. meo, & defiderio illos puniendi fa- €0. fen Laþpa. tisfaciam. num. 6. ) Vide di&a fuperiori cap. Super €os,) Contra . eos. münti, - Tribulns. ), Herbe nomen fpinis ar- Tmnatz. Propter duas imiquitates fuas.) Pro- pter duos vitulos , quos. efexerunt, Düm, l Operite nos, ) Ne mala imminentia I2. * videamus. & populo adorandos Pnopofuerunt , iu&ilia P n.-CAPl'Tl' X. 17 0 ultori: volunta- IT. Ephraim vitula do&ta diligere trituram, & ego tranfivi fuper pulchritudinem colli ejus : afcendam--fupgr Ephraim, ; arabit Judas , confringet fibi fulcos Jacob, . E 12. * Seminate vobis injuftitia) & meti tein ore xmifericor—- * Tet.. T fupär, i, innovate vobis novale: tempus autem requirendi Do- 4. 3; lappa, & minum, cum venerit, qui docebit vos juftitiam. tDUS ; * 15. Araftisimpietatem , iniquitatem meffuiftis , come diftis frugem mendacii:. quia confifus es in viis tuis, in muïtitudine unt: nof fortium tuorum. lquitatis. P3' 1*4..Con- rregabur M &$ 1ni qui alterum. in Dan, & alterum in Be- —fezhä-nate; ut multa juftitia, & fan- thel.. . &itas in vobis oriatur. Ef qmetite 17 ore mijäricardiæ. ) Me- Epira- II. Ephraim viei(a d22 di-;'igc'fe f£ri- nl furag ) WMitule ad triture laborem tetis fecundum os, id eft fecundum pabelo , quod inter terendas fpicas rationem mifericordie, & beneficen- uvi; ffad.) carpant, alliciuntur ; His fimiles tiz, qua ufi fueritis ; quafi dicat , (i- Eft centem idoe lfraelite, qui ultro ad colcnda idola cut feminaveritis, fic metetis. gidem Vinué recurrunt, quia fe inde fperant bo- Hebraifmus. ; nam apud Hebrzos Micham at nis ditart poffe , unde laberes, 559 Jepi, id eft, ad os,idem eft, quod jo, & il u moleflias , quas if idolorum cultu Jecundum , juxta , pro ratione, lmenjht'z, nvb f i(tinent, vel non fentiunt, vel facile vel zmerito , 6$c. , 3l fuperanr. lIpnovate vobis novale,.) S inis evul- ETO fis, complanatis glebis , & fra&is [] Er ego fran[ivi fuper p);lc/yrimdinem folo arato. a idololarà eolli jus. ) Collum ejus fuperbum, & Novale enim eft ager eunt m contumax domabo.: "[ ranfire feci nunc primum prociffus , quafi dicat : evellite fpinas vitiorum, uc innovati jugum fuper pulchras cervices ejus. j G 4&451 50' ) Afcendam fuper Ephratm. ) Quaü fu- velut novus ager, femen divinum gra- lum , quä , per equum ; omnino enim mihi fub- ti2, & virtutem excipiatis. ait i ped Cum venerit, quidocebit vosjuflitiam.) jiciam, & Affyriis tradam. Scilicet' Chriftus Dominus; Aliqui s; ho enm Arabit Judas. ) Cum viderit TJudas iniatiis Q lfraelis calamitatem, idololatriz tritu- de Ézechia explicant , qui populum vicerumt V ram deferet, & arabit, id eft aratrum ad Dei culrum revocavit , & ita fuit doctor juftitiz, fed inchoate, & im- legis refumet ,. ideoque perfiftet in x bdlam ! J terra fua, ibique colet Deum verum. perfe&te, & quafi in typum Chrifti, yf 1 llo te Confringet ftbr fulcos Tacob. ) Id eft qui hoc perfecte preftitit..— Alii, ut LAÀX. Pagninus, & Vatabl. vertunt, ( quo 5umi* glebas fulcorum , ut apta fit terra ad iementem ignificat tam Judam , Donec, quafi dicat : nunc eft tempus s y 6*' ) u am lfrael, five Jacob diligenter quarendi Dominum , vosque pra- D eo fervituros. ]acob vocat homi- parandi ad Meflie adventum ; ille jpder t enim veniens plenius docebit vos viam Pumendl nes decem tribuum, qui hortante per falutis. nuntios Ézechia, idola abjecerunt, 0^ 13. Araffis impietatem. ) Terra, in & venerunt in Jgrufalem. 2. szr-. 3go. 3 Vel qua laboraítis , fuit impietas. t f"'" jhe I2. Seminate vobis i» juflitia. ) ln araftis per impietatem , id eft impie. h ynta juftitia perftate , ut cepiftis , & ita Iniquitatem mefjfuifeis. ) Sementi re«- gb - 0j 118 P,RONPHE'TIJE OSEBE 14. Cbnfurgeä tumultus infpopulo tuo: & omnes rmunitio- ? V O ejus, nes tuze vaftabuntur, ficut vaftatus eft Salmana a dom moiabj ^ Judic. * qui ju dicavit Baalin die praelii, matre fuper filios allifa. 70 ; * ve- chiis a 9. 12 rj. SI € fecit vobis B v"et'h—el"" a facj,e malitise 'gequitiäïum Z LE Qr arum. ero ei CAPUT XL. . tavi 4 nus fe diligere populum. Ifrael ; fäzf propter T .Be'&efciïsfo/?endït Dowi illius fcelera tradidit eum ZAflyrüs : attamen propter [nam miferi- quori: &C cordiam reducet. eos, ut in ferra fua [erviant Domino. uta [ 1 j U. ( cum. gentibus ad Deum comverfis. qroscxsmee cut mane tr a"niïit,;p-ertfani)iitf rex Ifrael, Qui ä'puerlfr'ae!", *Maf If neum. YetO . in 2. 15. H «. &a-LiLexi gum-, & * ex /Egypto vocayi fhilium r , 2. VO' y - MAUERTERD Ifrad] f etiam de Salmana Rex Madi;micamm valít atus D. Mi fpondit copiofus fru&us iniquitatis , eft a Gedeone, & futs. Judicum g. Dei filia multiplicabantur enim in vobis fce- Tera , quemaduiodum in fatis pro uno 4 demo. J A famil fa.f fervis, & mi- bis Exod grano mülta fuccrefcunt. Poteft eti- Lhitibus. tilur 1/7'4 am iniquitas accipi pro poina. iniqui- (Qui judicavit Baal. ) Punivit, & 1. l, 0t. deftruxit Baal. s AarOn E tatis, depredatio fcilicet, bonorum « Quod pe;.; fpolistio , & captivitas. Matre fuper filios a!Iía.) abdauxeru Comediffis frugem mendatii- ) IMen Gedeoném factum fuife conítat ex Catunt, tientem, & fperatum fructum non fe- hoc loco; licet non habeatur in hifto- Sic ab ria Judicum. xentem ; quafi dicat: nullum fruétum jta ipf. xecepiftis ex veftris iniquitatibus. I5. S;c fecit volis Bethe/.) $ic faciet dire no Saia confr[ns es, &c.). Ejft mutatio vobis Bethel , & idololatria , quam Dtté (i fumeri ; &ranfit enim a plurali ad t1n- ibi exercetis ; erit Qn—im exitii veflri W. 'caufa. gularem', quia populum alloquituz, Bdalim ui fingularis eft, fi colledive fpe- 4l facie malitía , €c.) Propter ma- à etur ; pluralis , fi c-apijia, & homi- litiam veftram nequiffimam. E n€s. I- Q'eourmane trazfíit, 6c.) | Aurorg Ia wiis £Ul ) In operibus'cüi's im- 2 tempus , quod eft inter folis , 24 $U. piis, ac praefertim in cultu idolo- no&isque viciniam, Celerrime tranfit, QU&H pä[f' rum,. & ita celerrime finietur regnumlIfrael, ET lo multitudine fortium £u PhUL. ) & Rex privabitur regno * [] "Eum civiutn, tum amicorum genti- Quia puer Ifraely €8c.) - Quafi dicaf: eut. L DOminw I Yium , tum idolorum. caufa tanti mali eft populiingratitu- ** jaryy| lI4. Cosfurget rumultur. ) Ideirco do; nam erat in /Egypto popalus per qum tumultus confurget in populo tuo , iMrael tener ; paulo enim. ante cappe- rat in filiis Jacob, & wt puer igno- ceum te invadent Affyrii , multis in rantia rerum utilium laborabat, & vi- loa.m jf bello cadentibus ; aut fugientibus. Sicnt vaftatus efe. Sa manue. ) V afta- xium inopia & tamen dijesi eum fod!*u $unc, femperque ei benecteci; ipfe pet lngm bimini ab Affyrio itale-rudeliter j» ut 4' l"f:. JDAPUTCOXE 19 - munitio- ^ l. $. Vocaverunt eos,' fic abierunf a facie eorum: VB aalim im- 00 €us, - s lia molabant, & fimulachris facrificabant. 4. Et ego quafi nutritius Ephraim, portabam eos in br darum ve- ? r chiis meis: & nefcierunt, quod curarem eos. 4. Ia funiculis Adam traham eos, in, vinculis charitatis ,& ero eis quafi exaltans jugum fuper maxillas eorum: & decli- navi ad eum , ut vefceretur. f pritar .s. Nonrevertetur in terram JEgypti, & Aiï'qr ipfe:rcx;ejus:: j tj quoniam noluerunt converti. 6. Coepit gladius in civitati bus *eju-s;, & confumet el-'e&os Yno tf ejus, & comedet capita eorum. - 7.Et Ls yuer]fraeh vero ingratitudine;n mihi rependit. licet folent homines ligäri ; nämpe | Imeurm, Ef ex JErypto vocevt frhum. meum. ) amore, & beneficiis. Adam hoc lo- 2- VO' lfrael fcilicet , & Chri(tum ;; nam co non efít nomen proprium, fed "-- etiam de hoc intelligi debere patet ex commune , idem fignificans , quod um V&RMUS D. Matth. cap. 2. n. 15; Porro 1frael Howint s. Dei filium appellari patet ex illis ver- fvdr'cnm j »» Trabam , 65c.) .Trah.ebam " VCI ut 4 fevis, & i bis Exxod. 4. 22. Filiu;'mcu-: primoge- habet Chaldeus , Trax;. mitus 1/?4:/. Ie winculis , £$c.) ELft repeti ! Pm&iVit, & 2. Vocaversnt eos. ) Moyfes', & explicatio precedentis. 5947" & i Aaron ex /Egvpto vocaverunt, & Ef ero.) Id eft fui. p j, ) Ruodpt abduxerunt , & ab idololatria revo- Quafí exaltans jugum-) Quafi dicat : j« conftat «t carunt, cum in illam incidebant. non-fum paffus , aut non patiar eos exyr in at Sic ab;erunt.) Sicut vocaverunt eos, femper laborare; requiem eis fubine ita ipfl eis terga verterunt; & obe- de concedam 5 fumpta eft metaphora dire noluerunt. LXX. habent : . Szcut u) Gic acie ab agricolis, qui, cum jugum tollunt, olatria , qum vocavi €0s, ia abierunt a facie mea frenum etiam, aut capiftrum adimunt, zp/7. n ut boves comedant. Dabo eis tem- , exiti ve Baaliz immo labant , Eft X o ipfa pora otii , & letitig. lta etiam fa- &um in deferto ; eos enim Dominus ) P;optermä- enim via facrificaverunt Beelphegor, naff« n. 25. I & vitulum coluerunt, E;xod. quiefcere finebat, nec femper coge- 32. 4- bat progredi, & labores itineris fu- ) Auror? 32 "9 Et ego quafí nutritius: Ephraim,) Ítinere. & inar fl Declinarui ad eum.) Cibum, quem | e"img can lh Quafi parvulum curabam diligenter, & in ulnas meas tollebam, ficut illi obieci. :regnumlfrae » Deut. 1. 31. habemus: Pertavir re $- Nen rewertetur m terram /EQ'P". .) Ü Domines Denus tuus, ut folet bomo geffa- Non ferviet quidem iterum /Egyptiisy Qu d ; li ingmritu- re parvnulum filium . [uum am omni vta, fed ferviet Aflyriis. jpu jus per quam ambulafit , douec wvenimes, ad 6. Cepst gladsus. ) Iäm Aflyrii per ,q p locum. tfiwm, Nide etiam Deut. 32. crebras excurfiones graffari ceeperunt, m i g 1l. vaftare regionem,& i fraelitas occidere. m Neféierunt.) Non adverterunt, vel Elechos. ) Principes, fortes, & ro- bo rabät/xr vl jn per ingretitudinem non curarunt. bur exercitus. Symmachus dixit [ ii g a Br achía. 4. de fufzicu/is Adam. ) Quibus fci- 11)(? - 120 PROPHETIXE OSEE n. C 4. Et populus meus pendebit ad reditum meum . jugum r -au- tem imponetur eis fimul, quod non auferetur. mus Ht 8.Quomodo dabo te Ephraim, protegamte, I frael? quömo- fanis do dabo te ficut Adama, ponam te ut Seboim? Converfum eft in me cor meum , pariter conturbata eft posnitudo mea. 'Vane Á g. Non faciam furoremirze mede: non convertar, ut difpet- if dam Ephraim: quoniam Deus ego, & non homo: in,medi? ! D jl A0T C$ tui fan&tus, & non ingrediar civitatem. 10. Poft dominum ambulabunt, quafi leo rugi'et, üqkuia ipfe i rugiet & formidabunt filii maris. fi ] avi colufhba II1. Et avolabunt qua is ex /Egypto,. & quafi de terra A ff L D yriorum: & collocabo eos in domibus fuis,—idiöit - i d? Dominus. - * Tiis iniit 12 Clr- u has Bv feu finam. VItlalice diceremus 'Nak Capita eqruä. ) In Hebrzo eft, Cbn- geläum Yal Cliarios, id eft, €os, quorum*'cgnfiliis,; mi lafciaro "volgere a rovinartt. tér Volant, Quonium Dens ego, 6f mom Lbomo.) columba ; & voluntate reguntur. . Pendebitad rt dirum meum.) lfraeL Nonego punio, uthomines, quiirati confïantisq animo pendulus expe&tabit prefen- feviunt in inimicos, ut eos perdant;. $4 7. d ego vero ple&o , ut corrigam , & ts ficut. ec tiam , & auxilium meum , hoftibus emendein. cuntta vaftantibus, fed falletur. Vide Exod. 34. 6. ibi ineli jugum.) Servitutis, captivitatis. Ip medio tui [anüus , 6f monm ingre- "rb E Sinu/.) Nullo excepto ; omnes enim diar crvitatem , 6c. ) Hottes cradeles, lumba: qu. $. dum civitatem obfeffam capiunt, eam violre; fe erunt cladis participe nom. ita Q. Gaomodo dato te. ) 'Tractabo te. ingrediuntur , & vaftant peliente v Protegam te Ifrael 1 ) ÁÀÁn protegam ego, non ingrediar urbes tuas, ut eas Volä!uros 1 vaftem, quia fanctus fum , & in me- pediente, te a ventura calamitare ; nullo modo, quin potius tra G&abo te, & ponas fg- dio tui habito, ideoque cupio te core CONOM&U mam , ut de. Adama , & Seboim rigere, & corre&um falvare. p;cu]iarïbu civitatibus Sodoms , & Gomorrhze l1o. Pof Domiuum ambulabunt.) M- ifrerfs (itu, & fcelere vicinis. Veleftmiferan- lius do&trinam, leges , & inftituta fe- I2. Cires tis affc(tus, quafi dicat: fierine poterit, uentes. &i pro ) "Quafi leo vugiet.)) Scilicet Dominus. priftinas utte, quem tantum dilexi,cradam , ut Adama, & Seboim ? Ipfeenim Chriftus per fe, & per Apo- dile : C Converfum eff in mecor meum.) Pc- ftolos fuos longe, lateque audietur , Oent, v nitet me, quod tam dirum fupplici- ejusque vox cum poteftate. fonabit, * Tàtione, F & excitabit peccatores. H um tibi fim comminatus ; mutavi lït 5'ïm tot E jam fententiam , excitatus eft in vi- Filii maria ) Qui erant in mari fz- L dny n fteribus meis dolor, mifericordie, culi, & fagena Evangelii compreheufi Qmy: D Y funt. lta D. Hieron. Vel marini, & pænicudinis affectus. Q mihi q Q. Non faccam f* rorem, 6$c.) ld non & infulares , id eft populi, & gentes At Quic'en faciam , ad quod faciendum me furor remotz. wdeb;l;u!.' II. Ef avolabunt , €c, ) & oce illa exftimulat. LT t leonis excitati , ö-. celeriter ad JZvan biil Nou cogvertar. ) INon pAermittam ; * 6im ( CAPUT XL& XII I2I nmq 12. Circumdedit me in negatione Ephra/im5 & in dolo.dö- mus lfrael: ]Judas autem teítis defcendi quomo t cum Deo , & cum ertum fan&tis fidelis. N fCAPUT an ) ff6à, t difper. æVane- fidit l/rael in : 4Egypto, ut -ab Ziflur liberetur : fed tam 1 medio ibfi quam. SFuda reddet Dominus. juxta merita thlorum , qui im- memores beneficiorum 5Facob. patriarcbe prafHtorum ,. declinave- juia ipfe runi in acaritiam , quibus tamen pacem offert: ca r pens columba potiffmum idololatriam Galaad. Phraim pafcit ventum, & fequitur zeftum: tota die men- dacium, & vaftitatem multiplicat ; & foedus cum Aiïyf . Cit riis iniit, &'oleum in Z£gyptum ferebat. n 2. Ju- 'gelqïum venient, ut aves, quz celeri- (2 Judas autem teffis , 6c. ): Judas an m : Nn 1 ter volant, cum terrentur ; & quafi ita fecit, fed verbis, & operibus te- columba ; cujus volatus eft magnz, ftificans me effe Deum, reli a hum. ) conftantisque pernicitatis : quare Pfal. s, qinti & cum Deo defcendit, id eft , jacen- 5 perdanti 54. 7. dicitur : Q«is dabit mtbé pez- tes Dei partes: fequutus eft, & negle- nas fecut columba? Vortalfe per avem &tàs ab Ifrael. E rrigan , ibi intelligit, que ut numen coleba- Cum . [anilss fidelis. ) Permanens in tur ab /Egyptiis, ut ab Aflyriis co- vera religione . conftans D7 g cum Pro. s; cridddess lumba: quare nemini fas erat has aves phetis, & Patriarchis , & veris Dei violare, fed , quo vellent, nullo im- fervis. Vel, ewm fanilis, id eftuna apiunt, &t ;»ediente volabant, & fenfus eft, con- cum facerdotibus. : fon ju volaturos ad Evangelium nemine im- wa-*, Ut 8'43 ediente. I. EP Pratm pafeit ventum.) Pro pa- , &inme Ícitur vento, id eff rem facit Cellocalo eos. im domibus fuis.) n inutilem , & vanam, colendo idola , ypio te P peculiaribus fuis Ecclefiis per orbem vel ab JEgyptiis opem expectans. ate difpertis. Jupunt. ] n Et fequitur aflum-) ldem dicit alia JI9. Circtmdedit me im megatione. ) fimilitudine ; in Hebrzo eft * X g Anfitutà * Redit propheta ad fua tempora , ad qaadim ; QuE vOX ventum urentem priftinas minas, & fententia eft quafi & noxium P dicat: cupitis fcire caufam , cur non in A fia. "fignificat, qualis eft Eurus &pe A obítinte tam infigni amore, & mife- Tota die.) Semper. ratione, Ephraim eterna captivitate, Mendacium , 6c. ) Spes inanes, & " fondþit, ut jam toties inculco, damnandus.fit ? Ea in promptz eft, quia fcilicet cir- nihi! profuturas, quz . adeo non pro- derutt, ut,exitium ce allaturz. : rtlifïimum fin.t: i marif 4 cumvtnit rhe Tuo mendacio, negavit- À m'l)l.ghm l ue mihi debitum cultum. — Accede- Olenum 1 ägjpmkz férebas. ) Olcum VE] m?lïinil bat quicem ad me, & me colere velle videbatur, verum negatio fuit, non optimum , quo abundat Chananga , li,& genzti id eft dona mittit /Egyptiis, utabeis — cultus ; gam fimul colebat. idola. defendatur. Vide 4. Reg. 17.4- | Füge ina g i j ]en Biä(.. eum Cos. Menoch, T. V(. 122 PROPHETIXEXOSEE o.F4 ?. Judicium ergo Domini cum Juda, & vifitatio füper Ja- ent ï) äO cob: juxta vias.ejus, & juxta adinventiones ejus reddet ei. : *Gen. Po) V. * In utero fupplantavit fratrem fuum: & in fortitudine lu If i j 25.25 fua dire&tus eft cum Angelo. & 33. & confortatus eft: flevit, & ete 24. 4. Et inyaluit ad Angelum, doï rogavit éeum: in Bethel invenit eum , & ibi locutus eít no- 10. F » tl V biícum. .$. Et Dominus Deus exe tcituum , Dominus memoriale 1. 9l immolan e'us. 6. Ettu a d Dominum Devm tuum kc—:onverteris: mäfericcrdi- a. am & judicium cuftodi,;& fperz.in Deo tuo femper. n*l Uxotem 7. Chanaan, in manu cjus ftatera dqïofa, celumniam di- le?;it. i sreDa r uutDuse GEEP. B. Vtras Q. Judicium.) Expo.&ulatiö, accu- nem , ut fcilicet imminens a. fratre Quift: dicà fatio, difceptacio. Efau periculum ope Angeli evade- pitg, & ret. Ef vifitario fuper Nïncaä. ) Deus li- Clagants tem intentat Jude , fed líraeli vifita- In Bethel imvenit eum. ) Jacob An- Wioror, o tionem , id eft certam punitionem ; gelum, vel quod in eodera redit, An- do poffidea gelus Jacobum. lneji ii uterque enim eft reus idololatrie, fed lírael magis. Ibi locurzs eff nobifeum. ) Deus pef sl MU h, j'xta vtas Eju:) Actiones , & mo- Angelum , promittens nobis in pa- » ' lul tre noftro Jacob Chananzam, . & mul- res ; quod etiam fignificatur per ad- Tüdlgto, inventiones. tiplicationem feminis, Vel Jacob lo- O'?m« 5;7? 3. ln utero, 6c, ) Commemorat fua cutus eft nobifcum ; pr&cepit enim (U$ meo univerfe domui fug, ut idola abjice- 1ebit ull; k in Jacob beneficia , &. cultum , ac ret, & folum Deum coleret. Vide pietatem Jacob in Deum , quibus, ut UHT'Q ihe 1 exemplo, excitentur, & amoremerga Gen. 35. Aliqui ex Hebr. vertunt, tur ïTG te illos fuum intelligant. docztzus ejf cam eo. Tàtil . v SupplantaUit fratrem. ) lenendo «. Memoriale ejus.) Quem in men- ^ iniquim::ïg ejus plantam , per quod fiznificatum te fua, & prg oculis habebat. qüod '»C':.x.'n eft, quod poftea vere effet eum fup- 6. Converteris. ) Convertáris, vel . mullus if plantaturus , id eft primogenita, & convertere, lViïES ([] benediCtionem ei precepturus. Mifericordzam , ö' judeieinm. cuflodi.) : 9' zxft'; Dinellus eff cum .ngelo,) Superavit Efto mifericors, & juftus, V, Qu) Angelum , cum quo lu&abatur, Gen. -9« Chanaan.) Decem tribus propter Al'!:;)l( h: 320 24. d * eorum impietatem Chanaan appellat : /,I'(') ? *-ï"; ,-,(' 4- Irvalmt t ad Angelum.) Przvaluit, lfrael Chananzo eft fimilis. w Ct;;'*:';:gg vicit Angelum. im manu ejus féatera' dolofa ,. &$c. ) Ortm, & Confartatus eff. ) Hebr. & LXX. Potmir, id eft fortiter egit, feu pre- Fraudibus graffatur, & iniquis pon a dg- ütum ]f valuit. ribus. nn mm, e 4 Fleuiz, t$ vogavst c;um.) Cum 1a- Calumniam dilexir.) Per celumnias - W'ï:n G".: ; crymis petiit ab Angelo beneditio- innocentes opprimit. um J' *M»h * - | 'CAPUTS XIF. 123 er - — 8. Et dixit Ephraim: Verumtámen dives effe£tus fuml, in- et ei, veni idolum mihi: omnes labor Á tütudine es mei non in'ven/ient mihi ini- quitatem, quam peccavi. 9. Et ego Dominus Deus tuus ex terta Agypti, adhuc fe- - eyt, & dere te faciam in tabernaculis, ficut in diebus feftivitatis. ; ef no- 1o. Etlocutus fum fuper prophetas, & ego vifione m giul- tiplicavi, & in manu prophetarum aflimilatus.fum, moriale 11. Si Galaad idolum, ergo fruftra erant in Galgal bobus immolantes: nam & altaria eorum quafi acervi fuper fulcos ericordi«. agri. L : ' 12. * Fugit Jacob 1n regionem Syrie ;« fer,vivqit Ifrael in 'Gen. niam d- [] E uxdrgm ; & in uxorem fervavit. v 13.*Ín 9R — —8. Verumtamen dive: faäul* fem ) ne : an ego poft tot ltua fcelera fede- s a fnte Quafi:dicat : obítrepunt mihi pro- re te faciam ? INullo modo. Nhete, & contrainiquum lucrüum de- Feffrvitaris. ) Scenopsgie , five , geü eyade« clamant; At ego voces illorum nihil quod idem eit, "'abernaculorum. moror, non refert unde, àut quomo- /-10. Swper prophetas. ). Cum propherie, Jacob àe- do poffideam , modo pofiideam. ut eft in Hebrgo. LXX. 244 propheras, relit, At* dmveni idoimm wmiht. ) Adorent alii Viffomem mnultiplicavi. ) Per multas alii idola , ego bonum idolum penes viftones locutas fum prophetis. Chal. | Deus pt me habeo pecuniam j itaque nullius Propherias multipiscas. yis in p* Wam,k&mul- indigeo. ha omans prap(bgtarzm.) Per prophe- Qs labores mti, €c.) In divitiis, tas. [« Jcoo l quas meo labore acquifïvi, non appa- A pmilatus fum.) Ufus fum fimili- sert enim rebit ulla iniquitas, quam feceriin tudinibus, & figuris. In Hebr. eft; dolà 3blm.:':- I[i4 nemo 1ne reprehendet. Ita loquun- propofuiz femilit udines. z eret tur frequenter etiám injufti , & ufu- 1I. Sj Galaad idolum ,t$c.) Cum br, vertuti rarii ,. vel quod mente exczeata fuas fuerint in Galaad idola; & tamen Ga- iniquitates non fatis intelligant, vel laaditz ab iis fervati non fint, ope- m i m uod ctiam,fi intelligant, exiftiment ram perdunt, qui in Galgalis bobus bebat. immolant, iniitantes Galaaditas ; nam nullum àufurvm reprehendere, cum re:[äffga i divites fint , & potentes. etium ipfos permauet exitium, nec ab Q. Ex rerra Jgyptz. ) Ex eo tempo- idolis defendi poterunt. 2775 *é&, quo ex lz;;;fgf/ïJCO fte eduxi., dtaria eorum. ) Altarias que Ga- -sv N Adhbec [odere te f aciamim tabernacn- laaditx idolis erexerant everfa funt. dis-) Patiar te celobrare, vel faciam, Quaft acervs fuser [micos a07/.) Sunt ibas pmptïr j5ppel * ut cclebres lgtus foftum "Tabernacu- fimilia acervis lapidum , qui juxta lorum , & :Jias Hraclis folemnitates, aratoS campos cernuntur. S.lent Ji$ fi refipreris. Vel promittit cclebra- enim agricole lapides ex agris cultis tlnfd s 6 türum líraclem feftum "Tabernacnlo- projicere , & in unum acervum colli- jqus p rum, cum revertenter aliqui.: Lfzaeli- gere. tarum eveartivitite Dabylonica, mixti I2. Fugt Zacob , &7.) Redit adqar- cum jadzis. V&l cuin intexrogatio- rationein rexum gelftaruuijaco»s. INam LE 124 N'P-R'.o PiHE;TliE Orsæa attificum "Exo |13. * In propheta autem'eduxi.tDominu.s Ifrael de Egypto: adotante 14.21 & in propheta fervatus eft. & 22. it Ephraim m amaritudini- $, ldc 14. Ad iracundiam me provocav bus fuis, & fanguis ejus fuper eum v früs pra: - eniet, & opprobrium fumu; ( ejus re&itugt ei DominUS 'fpus. )* L Deum at CAPUT XII. u [* ZAbominationes lfrael offendit , propter qu4s ibfi minatur exitium : & h Dominus dicit, fe [olum e[fe Deum ,. C lib ratorem, argsens Yaverani lfrael ingratitudinis de beneficiis in. deferto acceptis , gravemque p ob id indi&kam illis comminatur : addens [e eos de morte Tlorumi. liberaturum, devitlis morte, &? inferno. $. Qct Leriora j Oduente Ephraim, horror invafit Ifrael, & deliqüit'"i:rï* : agri fcin: Baal, & mortuus eft. 9. Per 2. Et nunc addiderunt ad peccandum: feceruntque fibi con- fattura 1. U flatile de grgento/fuo quafi Qmilitudinem idolorum , ! artri-- hasss Eiur; 4 ux modo dixit, 'quafï per parenthe- plicium ergo huic oppfobrio ex jufti- tia debitum regeret Dominus in cà- enim fube& im legenda, & accipienda funt. Pu- : Hi; ij d git autem Jacob a facie Efau fratris put ejus. Impii dicy fui indignantis ob erepta fibi ab eo Oguente Elþ/;,fdim ; 650. ) Pel; pie cole primogenita. Gen. 2g. I .' L Ephraim feroboam intelligit; Servivtt lfrael i. uxorem. ) Pro - ORins, - qui ex hac tribu fuit, fententia eft : Vr f uxore Rachel fervivit Laban annis fe- vjx Jeroboam loqui ccpit de: vitulis DAR prem, & in uxorem fervavit. Pro uxo- adorandis, cum univerfus lHfrael timens re obtinenda ferviviz, id e(t cuftodivit, Regi fuo adverfari, vitulorum füper- : ?)' EVWIQ ftitionem : admifit. Sententia etiam Clto ib oris & pavit. greges foceri fui Laban. llf/l/ "t A, -I3. /m Propheta. ) . Per Moyfem elfe pote olim magna fuit aucto- Clor (olis prophetam, per quem etiam falvatus ritas tribus Ephraim in publicis Ifrae- €1t. litarum conventibus. Fomy i, Sitniris locus li, 14, -dd iracundiam , 6'c.) Pro his JOb- 29* 8' 9, pat. beneficiis hanc gratiam mihi referunt Et morieus effl. ) Scilicet fpiritu, $E tty privatus vita, que Deus eít; ex eo lraclits , ut. me, qui dulcis fum , etiam tempore captivitati obnoxius &ux) 39 provocent peccatis fuis , amaritudi- A:*Sqfæ D nem animi, & dolorem excitanti- manfit , & cladibus , que mortem Nfl[(].(. ) bus. multis attulerunt. d & alinm D S:tizgui; 'fjüi p;þ"' etts 7)6'?11-81.) Ipfc 9. Addiderunt ad peccandum. ) Pec- B fos, fibi exitii fui caufa erit. cata peccatis cumulantes , & idola partiCuh &5 Opprobrium ejms reflituet ei ', . ) idolis addentes. Quaft femilitudinemidolorum.) LXX. ) Cf?gnn Ephraim opprobrio Deum affecit , p g. cum peccatis fuis fuit in caufa, ut fecundzsm ^ quafi dicat , quafes fqlCnc i, Gentibus fieri. um Abulldx nomen Domini þläfphemaretur; fup- CAPU T XIlII. 125 Toypto: artificum totum eft: his ipfi dicunt: Immolate hommes vitulos adorantes. itudin 3. Idcirco erunt quafi nubes matutina, & iïcut ros matuti- tobrium nus preeteriens, ficut pulvis turbine raptus ex area, & ücu-t fumus de fumario. 4 & *[faise * Egoautem Dominus Deus tuus ex terra JEgypti : Deum abfque me nefcies, & falvator non eft praeter me. '4 exi 5. Ego cognovi te in deferto , interra folitudinis. 6. Iuxta paícua fua adimpleti funt, & fatura i funt & le- a T. en vaverunt cor fuum, & obliti funt mei. PT 4 EKtego ero eis quafi lezena, gücut pardus in via Aiï'y I'IOI'U*'H. hr 8. Occurram eis quafi urfa raptis catulis, & dirumpam in- teriora jecoris eorum: & confumam eos ibi quaü leo, beftia liqui agrl fcindet eos. . Perditio tua, Ifrael: tantummodo in me auxilium tuum. (ibi cot- IO. Ub1 eft rex tuus? maxxme nunc falvet te in omnibus ur- faäura "N b]bus am us o Fatlura artiffeum totum eff. ) Nlhll ciborum , quos ei' largiter dedn de- jrl0 ex ]UR! enim fubeft numinis. plueus manna, & coturnices immit- inus 1] 3* His ipff dicunt , 6$c. ) Sacerdotes tens , fuit eorum faturitas , id eft impii dicunt populo ; fi vultis rite , magna fuit, & ideo obliti funt mei. d) Pe & pie colere vutulos, immolate illis 7. Ef ege.) ldcirco ego; nam, U, » iatel W: homines,. Pfalm. IOS £$. gma2ola- eft caufale. meum e verunt filios fues , C5 . filias fiaas. damo- Eró ei$ (lüdf leena. ) Me feverum, $ & terribilem peccacorum fuorum vin- it de vmhs lícael cimens « Erunt quaft nubes matutina.) Que dicem experientur. oram füpt cn:o ab oriente fole diffolvitur. In Wia Ajj»zarum ). Qui folent graf- Sicurt vos matutinus. ) Quem (tatim fari in deferto , per quod ex Samaria, pgia etum calor folis exfïccat & aufert. & Judga itur in. Affyriam. , fuit aU0 yplicis firae Famnus de fumar:a ) Per fümarium 9. Raptis mmln.) lunc enim ma- jnifis Jocu egrediens , quem ventus ftatim diffi- xime favit. pat Dirumpam.) Lacerabo vifcera ejus 4. Ex ferra JEgypti. ) Ex quo te Iij.) In via Aflyriorum. EU C&, e eduxi ex /Egypto per tot prodigia. Scindet. ) Lacerabit. Absque me. ) Prater me. i 9. Perditiotua Ifrael.) Quod; pereas, gj oD03U Nefcsis.). Non agnofces, neque co- tuum eft : tuo vitio tuis in exitium. us m ortem les alium Deum prster me. Tantummodo iz me auxilium tuum.) nam Ef falvator. ) Quuia falvator: Ego (emper bonorum caufa tibi fui, J)(!W ) Pec particula & caufalis eft hoc loco. non autem malorum. jj ld()h 5. Cogmvz t ) LXX. p.»x'w te , lO. Ub efd Rex tuus ? ) Quafi di- amayi te, benefeci tibi, rexi te. cat : Reges, quos tibi petivifti , r ) LXX- (nt 6. Jura pafcua. fua, 6$c.) Secun- creaíti, noa poffunt te , nec urbes / " fo) dum abundantiam pafcuorum, id eft, tuas ab inftante Mynorum excidio -4 x 126 PROPHETIXEX OSEE 1. Q . i Reg bibus tuis,. & judices tui, de quibusdixifti : * Dämiäï regem tum Dot i 5. & principes. 1 & defol: PA i Dabo t ibifregem-in fui'ore,fneo EE 1auiferam inindigne- fis defid tione mea. I2. ,'CoHi*gatä eft iniquitas Ephraim , a5 fgonditum p;ecc'atum ejus. 15. Dolores p arturientis venient ei: ipfe übliusxnon'fapienc: $ nunc enim non ftabit in contritione filiorum. Perdz'z*iol: AH dimam eoä : *1Cor 14. De manu mortis liberabo eos, de morte re [ Ure 15.54*.ero mors tua, o mors, morfus tuus, eroinferne : : confolatiþo- Hebr. b * I'ä' abcfondita eft gb, oculis meis. tit. & - - ;ïg.Quia/ 2. VO &m Corrt eripere, & falva:e 5 fed ego folus, Ipfe.fiïim zen fapiems.) þNon enum curat futura, neque'pmvidec, cum $ Tl quem tu negligis, & fpernis. dicite ej: Nanc fülvet te.) Siquidem dicebas taimen graviffime calimirates capiti x te propterea Regem velle 1. Reg. cap. illius impendeant. demus vj Non flabit in contritione filiorum. ) 8. num. 2o. Et iudies.) Con filiarii, & Principes, Non poterit ferre, neque refiftere ad- lis occupato, populo jus verfariis, cum ejus filii conterentur, — qui Kege bel & vaftabuntur ab hoftibus. dicebant. E x hoc loco colligitur , &d itfetmg Hebrgos cum Regem poftularunt , d4. De mane mortii Hberabo ea:.,) ThOrtém m ifíe, quaü Re- Per Cyrum, qui captivos Iíraelitas etiam hos judices petiv una cum juduis prifting libertati , tribus f is confilisrios, licet non exprimatur dlto ; fd ia ; fatis tamen intel- quafi vitz reftituet. Sublimiori , & in Regum hiftor potiori fenfu hec de Chrifto intelli- m,flkw )l ligebatur ; nam Reges fine inferiori- ? Wütorem ( bus judicibus , admini flris , & confi- ge,ad quem avolat Ofee , ut folent lixriis effe non folent. prophete, & poft duram comminatio- 15 Df. nem, iterum fuos confolatur , pro- A dlzl"//(yæ ; I1. Dalo ribs Regemin furore meo,€fc.) ('N) P(*ï L Reg es peffimos intelligit, quibus nul- * mitrens libertatem , quam per Chri« Intelfigi lum certt us irati numinis argumen- ftum . accepturi erant. Chriftus enim Patres ex inferno , id eft limbo, & tutm-. "tuferam in indignatione mea. ) Cito morte liberavit, & refurgens ipfe, 'l. e.erto, ! eos ctiam vite reftituit, & in fine Utl qee morte extinguatm, peccatis i.lllorum * mundi omnes paritér a morte ad vi- tmc) Ut royocatis. 12. Colligata eft iniquitas.) NMiemo- tam reyocabit in univerfali refurre- ctione. ziminfixum heret fcelus Ifraelis. Sic Éro mors fue4 , 0 mors. ) Mlortetm .umqu? f();] Ítalice de re , cujus aliquis longam imemoriam fervat, dicimus : fe ^ ba enim penitus in ele&is meis abcx;ebo, Iiernm Q ut non it. ttüm antm. degafa p Kt!:ï[()- ! Ag,'-frand.rmw.) Manuet alta naeute ve- Morfus tuns evo, inferze.) Infernum lt Qmu " mordebo, pártem ejus auferens, fci- [ em n th pafam, vt canit ille. licet Patres, qui ex limbo cum Chri- eant 19. Delores parturicntis, & c. ) Ifrael dolébit , ut parturiens , cum. cernet fto refurgent. P Ereg, Confo'atio alfcondita eff , tc8). Dum £hos fuos occidi ,^ & conteri ab At- contemplor omnes homines mori, & ijyïiib's CA PT*U. T. - XIIL '& XIV; 27 'ïegem 15. Quia ipfe inter fratres dividet: * adducet urentem ven- Ezec tum Dominus de deferto afcendentem, & ficcabit venas ejus, 19.12 1 1 i & defolabit fontem e » jus, & ipfe dïir»ipi*et thefaurum omnis va- : fis defiderabilis. CCacum CAPUT XIV. fipiens: Perditionem . annuntiat. Ifraeli, propter ippysj gecmia: *refuamä: tamen ad fe, C comverfis plurima bona promittit. m €05; nfolatio 1. [yEreat Samaria, quoniam ad amaritudinem 'concitavit "L — Deum fuum: in gladio pereant, parvuli eorum elidan-. tur, & foctee eius difcindantur. Quia —— 2. Convertere, T(rael, ad Dominum Deum tuum; quoni- am corruifti in iniquitate tua. (on enim l, cum 3. Tollite vobifcum verba, & convertimini ad Dominum, & rer capiti dicite ei: Omnem aufer iniquitatem, accipe bonum »?) & I'(?d- farum, ) demus vitulos labiorum noftrorum. L ü'C' ete Rd' 4. Aiï'ur itetentül ad infernum defcendere, dum video ) et. ) P .zmarizïf;d;nem.) Ad indignkatio-' mortem omnia depafci, & fratres a fra- nem Tiraelitas tribus fejungere, vildecommoveor,& Pereant. ) DAX t?d:m*. fibartati , doleo ; fed me confolor, & dolorem Eltdaniur. ) Ad faxa , & muros njori , Pfalin. mulceo , cum ad Chriftum mortis do- alidentur, & occidentur. ig intel i mitorem oculos feflecto. 135. $. Beatu: qui tenebit. 63 allidez ucfolen I5. 1»fe.) Infernus. mminïti()' parvulos tues ad petram. ) Hom. in re tali. Addmceih urentem uentum Dominus , Qu Y PIOI' &c.) Per ventum urentem Chriftum : Ka)odsziu TfX er Tl intelligit, quem Deus induxit in or- if enint bem, cum eum deinculto hujus mun- Baä;o',usm OTl eyzío d eiyi) Ouiorira Et parwulos irfantes fimbo, & di deferto, eque ac de inarato Beate 44 terram alli[os in. acri piugua. n QW Virginis utero quafi de.deferto. fufci- Fera. ) Miulires gravidz difcin- & i I tavit, ut.venas mortis, hoc eft pec- dantur, ita ut tat ipfe moriantur, y dv cata, quibus ad mortem, & infernum quam fotus immaturi. f ydunmte tendimus , ficcaret, & aboleret, ip- 2. Corrtifl i in Iniquitate tua. ) Pro- fumque fontem, id eft mortem , & Morteim infernum defolaret, & fan&orum Pa- difii. pter peccata tua in tot erumnas inci- 5 qboleboy trüm animas diriperet , quas more, 3«. Tellite 'üoätf.*zz'm verba. ) Confef- & infernus quafi pretiofam |fupelle- lonis peccatorum , & laudis Dei. &ilem in thefautis fuis re 1nfömllf'n bebant. pofitas ha- Vel ufurpate peccandi formulam : aels ,C! quam vobis fugzero. cum (hr* Ereat Samarta-) Peribit Samaria, ccipe bonwm.) Admitte pias' pre- 'I.P uteabent LXX ces noftras, cor contritum, & mc- Vel digna eft , Dim interitu. rens propter peccata. j o Y28 PROPHETIJ OSE E. : —4..»Afï'ur non falvabit nos, 'fuper equum non afcendemus, Y gerui pec dicemus ultra : Dii noftri opera manuum noftrarum : quia bati. ejus, qui in te eft, mifereberis pupilli. «. Sanabo contr itiones eorum ; diligarn eos fpontanee: quia y E qm i averfus eft furor meus ab eis. Yentus ( 6. Ero, quafi ros, Ifrael germinabit, ü—cutliiium, &erum- Yo. pet radix ejus ut Libani. L L 3 7. Ibunt ramt €j us, & erit quafi oliva"gloria* ejus, & odor quiz 1 Ticatore ejus u?: Libani. a - g. Con;— leniter humectat , & fccundist ,. ita - Vitules labiorum.) Wioftias, feu fa- crificia labiorum, id eft laudes tuas, ego lege , doctrina, & gratia mea faa- viter irrorans lfraclem , cceleftibus & orationes, quas ad te fundimus. bonis illum augebo, Aliqui de Chri- Ea Iapecs Pfalm. 49-. 23- - Satriffetum laudts ho- gortfrcabit me. Hoftias, & victimas, fto nafcente interpretantur , juxta il- D. Corve offere- lud Ifaig. 45. 8. Rorate Cxl; de[uper , 6i.) C uas ore noftro promifimus, 69 nubes plmant jf um, 6c.- Alii de fedébunt mus.. ]ta Eftius. Similis modus lo- * uendi Pfalm. 65. 13. Euchariftia, in quam Chriftus filen- proteione " ter, & latenter illabitur, germinat- tentir, E 4- Affur non felvabst. mos. ) Non V fÜegf ; amplius fpem noftram in Aífyriorüm que lilia virginitatis. auxilio conftituemus. Germinaäit.) Fíorebit zr lhinum, ut abundantia habent LXX. omnium fcilicet virtu- Super equum non afcendemus. ) Non bunt fpirit fperabimus in /Egyptiorum equitatu. tum , ac donorum decozrze. tüentur f Vel in equis, & armis noftris. Erumpet vadix ejus. ) [Xx. m qui fnb fy Germi;:,q; Dii nofiri,opera manuum nofirarum.) radices figas , altas aget radices, terr& LXX. Nequaquam ultra dicemus, D folum aperict, & penetrabit, bt nul- enim dirit noffri operibus manuem noffrarum. la adverforum tempeftate everti pothit. VW palite w eflinie.) Quitibi, & curs Ut Libaní.) Ut cedri, & aliz ar- lam Jate ; tuz derelictus eft. S$ic I. Petri. 5. 2. bores Libani. U viteg f dicitur: Pafczre quz m vobis eff , gre- 'M[mwfllllï 7. dhuntrami ejus. ) Latb,funden-' gem : id eft, qui vobis creditus eft, tur rami ejus , & crefcent , rfiagna Tentio hr cujus tü memor es ; cujus memoría fuecrefcet fpirit erit, a eft inte, & | xropenfa voluntas ad be- gztlium fifiorum fo- * Vifitri od Ex Hebrseo fic 'boles. nefaciendum ilht. EF erit q;.zajff' olrva gloria ejus. ) Erit Optimpm e etiam verti poteft : Qw penes " eff fccundus , pulcher, inclytus , inftar tür': u mi/c':reri pupillorum.: olive , frondibus, & fructibus undi- rj fa&.».— Pupilli.) Pupillum vocat -]erg falem, que circumdatz , & quafi coronats. r ftaf m quia fi a D«co deferatur , fine parente TDU rj erit. Odor eju;'ut Libani. ) Id eft arbo- rum odoriferarum , que in Libano TU Qb y . Sanabo, 6c.) Sunt verba Domi- "monte proveniunt. Mel Liani , id Mp , ni precibus Ifraelitarum refpondentis. ) Hss Contritiones.) N ulnera, plagas pec- eft, thuris ; it1 enim dicitur Hebrai- Ces & Grzce " fignificatur. Chrifti Cet, äiä à catorume. notitiam verbis, & fa&tis tradendam X" Fä-';;gl spoztance.) Ultro , & ex mera li- eedlm ü beralitite , fine illorum meritis. hominibus; ex ódore enimggognofci- tur latens unguentuin. P d per Viam.re 6. Ere qu.sz ros. ) , Sicut enim ros Bl a, CXA PU T .XIV. 129 demus, $. Convertentur fedentes in umbra ejus: vivent trítico, & m:qui germinabunt quafi vinea : memoriale ejus ficut vinum Li- bani. * e quia ' 9. Ephraim quid mihi ultra iäola? ego exaudiam, & diri- gam eum ego ut abiete &erum m virentem: ex me fru&tus tuus in- ventus eít. - 1O. u 1S & odor E fapiens, & inteliget ifta? ihtellige'ns,.. & fciet hasc? quia rettae vizee Domini, & jufti ambulabun j t'— in eis : præ'væ. rlcatores vero corruent in eis. - . Con- fa. w , 1ti iama fuie celeftibus PRO- j de Chri- . 8. Convertentur — fedentes 'in. umbra Uf abitrems virentezs.) Em faciams ; d ejus.) Convertentur ad Chriftum, & femper enim viret abies , ut tradit Nl de fedebunt in ejus umbra; id eft fub ejus Plin. I- 16. c. 2r. ifbus ftlen || protecione, &'tutela. LDX X. Cozver- Ex "he früüus: tfuu$ gmvtutus e/f.) cermidt zentpr , € fedebunt fub umbra ejus. Non eris infructuofus , ut abies , fed Vivent rririco. ) Kerum omnium fructum feres copiofum, nom ex te, abundantia redundabunt. Abunda- fed ex me. - dulium, Ub Jicet vitt bunt fpirituali annona, acpotiffimum YO. Quis fapiens , E$ amtellzget sféa? ) fraentur fuaviffimo Euchariftiz cibo, Qluis erittam fapiens, & intellicens, qui fub fpecie latet panis tritici. mnt hzc, qua dico, intelligat , & tan- X:'. mitte .h Germinabunt quafi vinea , €&c. ) Vere torum bonorum particeps etficiatur in licesy f a bït, hs D. enim dixit Chriftus, Ego fum viris , & Chriftum credendo ? Docet paucos TVo$ p;z!mife:.. Vel flgnifïcwar Eccle- futuros: fapientem , & intelligentem vati ol fiam Jate palmites fuos expanfuram , ponit pro ceodem, & ad majorem af- & dia i ut vites faciunt. feverationem ingeminat; velex He- Menortale ejn5 , brezorum phrafi, quibus repetitiones at fontet- mentio hujus populi, ubicumque inci- funt admodum familiares. n i räjg.m derit, gratiffimaerit omnibus, & fua- Quia retla vis Domimz:.) Lloc eft, | viffimi odoris, ut vinum Libani, quod liorum .m' quod eft percipiendum, & probe inz " optimum eft; fic Ecclefiaft. 49. 1. di- tellisendum, fcilicet rectas effe yias f"üf-ï Wt * citur : AMermoria 7aþ.e z'n-.ca?zpq/f'timem' Domini ; fan&um enim eft quidquid odoris falla opus pigmentares , im ommi Deus erga homines facit, & przci- V05 1 infh'r Ad Li- íibus od ere quafc mel 1mdulcabitur. pit. banum erat urbs Grecis Ampeloeffa Prevaricatores vtro corruemt im eis) . di&ta ob vini przftantiam. Plin. 1. 5. Increduli, & impii fcandalizabuntur ] d ao 05 cal). 170 proprer fuam incredulitatem, & erit V | E. Epbraim ) Scilicet converfus di- eis occafio ruinz, quod aliis fuit vi- ebriii' Cet, Quid mibs ultra idola?1 tæ. Sic de Chrifto dicitur Luce 9. p H rfti Égo exaudiam, 6f dirigam. ) Con- g4- Ecce bic pofitus eft $m ruIam , Ef "m ül Ü T Udïm «edam ei/poüulata , & deducam eum z rejurreilionem: psultoruns. per viamerectam, ne offendat. I 'C gnom R Bibl, cum Cozz. Menocb. Tf F. L * 6 Ger merabilis OP ETIA JOEL. - I;R catult leo * Dofi CAPUT PRIMU M. Corticavi . jfoel , parabola propofita de eruca, locufta , brucbo, C rub À Tim ejtt gine, quatuor plagas contra. Judam *oaticinando, bortaiur om- 9. Pl fatis fue. tes, €? potifimum facerdotes ad plan&tum, jejunium , £P ora- lionem , plangens €? . ipfe va[Hitatem terre fua. 9. Peri Tünt lcet I Erbum Domini. ; quod fattum eft ad Joel filium 1. De Phatuel. tum eft t 2. Audite hoc fenes , & auribus percipite om- lä n. C nes habitatores terrze: f1 faCtum eft iftud in die- frümento, bus veftris, & in diebus patrum veftrorum. -—— 3. Super hoc filiis veftris narrate, & filii veftri filiis fuis, Tn dulcedin & filii eorum generationi altera. PE&!iS Wiug;.; 4. Refiduum erucse comedit locufta , & refiduum locuftae Pwl.,'f'::' Pt comedit bruchus, & refiduum bruchi comedit rubigo. 6 Gt;, E s. Expergifcimini ebrii , & flete, & ululate omnes , qui tUS. :xam p eftro: XUmus mum, 4 bibitis vinum iny dulcedine : quoniam periit ab ore v : 6. Gens inteligit "tocita, & mdfä æ*gm, 3. — IIMite bocfemes) Qui plurium fcitur. fed exitiali morfu arrodit , & depa- cioribug,v & poteftis per &tatem recordari. Locufla.) In Hebr. eft 59 erbeh, T& lortiores [3 Si) f«cum . eft. ) Numquifl factum uam vocem aliquando bruchum , n aliquando locuftam vertit nofter In. Yd viges : St.tper lzäc.) De hoc. 5 7727 Filiis veflris narrate. ) Juxta pre- terpres. Vide dicta Lev. I1. 22. ceptum Moyfis E;xod. 10. 2. — Nazres Bruchbus.) Hebr. p2 jeleg, que par- 1 O,c lQCu*&æ ; in Auribus frlii tui, $ nepotum tuorum, va eftlocufta, five pullus locuífte : OfeDt od varii enim funt locuftarum. gradus, 808 Cün( m &c. & Davidis Pfal. 77. 6. — Quanta & quafi fpecies, fecundum earum xta- EH J0tts Juls, mandaviz patribus noflris nota facere ea tes, & incrementa diftincta. ffltis fuis , &c. .jcum üämöci 4. Refiduum,&5c.). Quatuor hicagro- Rubigo.) Mitium eft fegetum, quod " Qua SEU f[ä rum, & frugum peftes commemorat, etiam zrugo , & aurugo dicitur, & d 11&:573 & I.W* : H dt: [fojse & commisatur, quibus extrema ca- ex corrupto aere creatur, quo cum »Cott t lamitas Judez per Chaldzos quatuor laborant, pallefcunt culmi in modum IES, næc ^ ultimis expeditionibus inferenda fig ni- auri, vel xris , atque ita paulatim litn ficatur. ; arefcunt, & evanefcunt, Chaldzus toler LXX. iaä,.mzqv cenfet effe genus animalis, illud fci« V f n Eruce.) Exruca, quam live vocant, vermis eft, qui poft pluviam licet, quod arteéalus dicitur, Wénare nafcitur, ac per olera, arborumque 5. Ebrii.). V oluptatibus. , |Q! folia repit , eaque pigro , & lento , Bititis.) Bibere foletis. Qu if 3,-) Qíce tpfii Mi N CAPUT L 3Í . 6. Gens enim afcendit fuper terram meam, fortis, & innu- L merabilis: dentese jus , u; dentes leonis; & molares ejus, ut catuli leonis. 7. Pofuit vineam meam in defertum , & ficum meam de- ? rij- corticavit: nudans fpoliavit eam , & projecit: albi fa&i (unt rami ejus. - U n 8. Plan ? (fi- tatis fuse.- ge quafi virgo accin&ta facco fuper virum puber- 9. Periit facrificium ; "& Haano de- " ruünt facerdotes miniftri Domini. domo D.o.m»i;ni : lu xg« filitrm 1o. Depopulata eft regio, luxit humus : quoniam devafta- tum eft triticum , confufum eft vinum, elanguit oleum. te oftt« n die- 1I. Confufi funt agricolee , ululaverunt vinitores fuper frumento, & hordeo, quia periit mefflis agri. 2 I2. Vi. ;; füis, In dulcedine. ) Dulce,; dulces ca- Virum pubertatis /'a«.) Cui in virgi- piatis voluptates. nitate nupfit, cum effet adolefcentula, oculte Perist.) Peribit ,-auferetura vobDis. & pube(ceret. LXX. habent, Z»9ez 6. Gezs, 6c. ) Chaldgorum exerci- mapStyxQ», Virum virgimeum, cui fcili- tus $, qui INam per locuflas ut fupra di- cet fe virginem in uxorem tradiderat. ximus num, 4. metaphorice Chaldzos Q. Peri£ f[aerifecinm , 6c. ) Pro fa- ftro: intelligit, qui multitudine locuflis, crificium. Hebr. eft, p eincha, , Getis ferocitate, ( crudelitate leonibus fi- id eft facrificium ex farre n , vel pane, miles erant, & catuhisleonum auda- de quo Lev. 2. & dgr cioribus, & habentibus dentes mola- Líbat;o.) Eat oblatio libaminis, res. fortiores. : puta vini, & olei quo facrificia tum condiebantur. y h 7. Vineam meam, 0. ) judsaam. farrea , tum carnea ruchatt y Vel vineas regionis mez. Hzc igitur perierunt, quia Chaldzi ofttt lt Fienps emeam decorticavat. ) Faciunt vaflarunt agros, vineas, & oliveta, [n 22' hoc locuftg , qua cortices arborum . ex quibus far ; vinum, & oleum col- ug pat« folent arrodere. Significatur Chal- ligebatur. locuüæ : dzos cuncta populaturas, & ficus, & Luxerunt. facerdores, ) Ceffantibus vdis, arbores Judasm fuccifuros. VMel per facriticiis egeni , & otiofi. rum at dO. Laexit bugsus, &fc. ficum fignificatur populus Judaicus; ) Dcv?üaqa , in qua ficu fructum quaefivit Domi- & fructu fuo fpoliata. nus, & non invenit, MMatth. 2I. JIfl quod- Nudaus [poitavit eam, &t projecir.) Fru- Corfefum ef Uinum.) Eft profopo- citut , -peja, quafi dicat : erubuit vinum, yo cud &us, cortices, folia, furculos tenerio* & quaft pudore fuffufum eft, videns : modart res; h&c eniin omnia p »opulatur locu- fe non refpondere votis, & labori- fta, & arrodendo fuccidit , & dejicit. ajacin zlbi fati funt. ) Detracto cortice. bus vinitorum, nec fpei a fe datz. Chaldaus Elanguit oleum. ) Perit , .defecit. lii fs 9. Plange. ) -O Jerufalem , & la- mentare , quod a Deo fporifo tuo, LXX. bumninutum ef. ] cui in adojeícentia, & virginitate tua 1I. Genfufé junt agricole. ) Miden- ! aupfifti, fis deferca, & Chaldais tradita. t5 nihil xefpondere laboribus fuis, - 132 PROPHETIA y.QEV[,, o $6 12. Vinea confuía eft, & ficus elanguit: malogranatum , & palma, & malum ,& omnia ligna a tunt at füfum eft gaudium a filiis hominum. gri aruerunt: quia con- voravitvf- 13. Accingite vos, & plangite facerdotes, ululate miniftri altaris: ingredimini, cubate in facco miniftri Dei mei: quo- niam interiit de domo Dei veftri (acrificium, & libatio. Priphi *Infra ferriih 14. * Santtificate jejunium , vocate coetum ; congregate 2. 15 fepes , omnes habitatores terrae in domum Dei veftri: & cla- lutr: € mate ad Dominum. ] f ia I5. À, a, à, (1) diel. Qui;a propä eft dies .Döminï ,& ïquafi iitit at ftitas a potente veniet. 16. Numq uid non coram oculis veftris ;alimenta perierunt N AL de domo Dei noftri, laetitia & exultatio? 17. Computruerunt jumenta in ftercore fuo, demolita funt ii Donini, horrea;diffipatze funtapothecse: quoniam confufum eft triticuim. 1. Die 18. Quid ingemuit animal, mugierunt greges armenti? quaft mar quia non eít paícua eis: fed & greges pecorum difperierunt. fnilis &j 19. Ad te, Domine, clamabo: quia ignis comedit fpecio- fa deferti, & flamma fuccendit omnia ligna regionis. àn0S per 3. Àntt ISWES 20. Sed L ([).A, " , xln,ed.:'t. Six£. legzter; Aha. — 19. Vizea c.anfujä eg , €e. ) *Vide Citur mPf' Dies Domini.) Qua Dominus fu- deorum fcelera vindicabit. qUOd Läffüi Confu[um .eff gaud£um.) Cæperat fe Qu vallitas a potente, ) Ingens Tenfís i [ oftentare, fed pulfum calamitate re- clades, & calamitas ab 1. Ini. omnipotente; hominum. ceffit, & quafi erubuit adeffe filiis & irato Deo immiltfa, Tunt fpecif ./ 16. .Alimenza.) Sacrificia, & obla- egetesw &C. I3: Acci;zgi:c vo:. ) Saccis , -.HVC ci- tiones, quibus alüntur facerdotes. 20, Art; : liciis, ut dixit n.-g. in qua alio; Plangite facerdores, ) N eftrum enim Latitia, &f exultatio,) Qua in fe ftis, & facrificiis exultare folebant , De- Esürar ? eft populo Deum propitiare, planctu, umque feftive colere, pfalmis precibus, & poenitentia. L] hyln' 63 aut imn ^nit : I4. Santlificate jejunium.) Jejunium nis , organis, tympanis, &c. : indicite. San&ificare Hebrais pro- 17- .Canzput,.ru&runt jummf)z , 60 puun h ) lat prie eft fegregare ab ufibus profanis, Cum enim prz fterilitate paleg no n homf(md' & addicere facris fanctificare ergo effent, in quibus jacerent, & nibhil üt jejunium eft tempus aptum eligere, fibi foris invenirent » ad prafepia re- &t ti il quo jejunetur, & populo indicere, ut dibant, & ibi morie bántur. X Íervet jejunium. ]r m r Confufum ef. triticum. ) Vide di&ta Vocate cattm.) Ad orationem. num. IO. Pl(), & ZIJQQ I5. 4, 4,4, dici.) V& diei, qua Je- Co""-'räfm rufalem vaftabitur a Chaldeis: vzx fc I8. Non eff. pafcua cis.) Pafeua pa. u$, pro pafcua pafcu Orung ufurpa- A J Jerufalem, ve judais f'n die illa. tur ab Interprece noftr 9 , Ut cum di- Dif! nj "t p Q CAPUT I & II. 33 llatum i 1à COf . $0. Sed &. be&iæ'agri-, quaü,area/ütiens imbrem, fufpexe- runt ad te:quoniam exficcati funt fontesa quarum, & ignis de- voravit fpeciofa deferti. piniüri ( m quo- Q Proþbez*a Sudeis cru delitatem bofHum fuorum denuntiat, E? quam "regate terribilis erit ipfis dies illla: quapropter ad ponitentiam eos- bor- & di- falur : C comverfis magnam pollicetur Dominus pro[peritatem., feque daturum [piritum [uum [uper omnem carnem, & magna pro- Y quaf a digia ante diem Domini m 3 gnum, €» ferribilem ; eritque [aluus otnnis, qui inoecaverit nomen Domini. "rerunt Anite tuba in Sion, ululate in monte fant&to meo, con- 1. C turbentur omnes habitatores terrze t2 funt i ; quia venit dies TtICUT. Domini, quia prope eft. 2. Di1es tenebrarum, . menti? & calginis, dies nubis, & turbinis: jeruat, quafi mane expanfum fuper montes populus meus, & fortis: finiilis ei non fuit a principio , & [pecio- poít eum non erit ufque in annos generationis & generationis, gnis vorans : & urens o, Sed 3. Ante ,facigm ejus i poftl eum ex —2 R. 3 flam- citur in Pf;*.l. 78— IS. - Ovekþpafävuæ.ejux, |inus Ju :.ej'u,'s tyvþon .a"llegorrici:e þfhorrdorem .driei quod Latine di&um afferit Nebzif- : extremi judicii defcribit, & commi- fenfis in. diftionario. natur propheta. : [ngens I9. /gnis, €4c.) Chaldzi fuccende- 2« Dies tenebrarum , 68c. ) Summe Iporentey runt fpeciofas villas, hortos , arbores, egetes, &c. Judeorum. EO a. funefta , triftis, nuübila, & calami- & obl QO. 4drea ffriens imbrem. ) . Areola, Quafi mane expaufum , t$c. ) Ut ma- dotes. in qua aliquid eft feminatum. ne quaquayerfum fe lux orientis fpar- ifetis Exfttcati [u21.) Per hoftes obturan- git, & ftatim oinnia fuis radiis illu- tes aut interrumpentes rivos. RA flrat ; ita velociffime copiofus aderit I- f anite tu0a. ) Convocando po- Chaldaeorum exercitus. H pulum ad ponitentiam. Ulslate. ) Clafficum canite, crifte, Usque iz annos genemtiani:, £ : gene- ;,50/) & horrifonum buccinis fonitum edite, ratíonit.) Per duas, vel per multas leg. 001 generationes, & fecula nuilvs hoftis ut fitin adventu hoflium, in (trage, dirior, aut Judzz nocentior erit, quam & nill & excidio. Chaldsi. fopia I In monte famüo meo, £7c.) In tem- NNam poít plura faecula ravius Romani judzis nocuere , qui ide d plo, & arce montis Sion. j erufalem ceperunt , & everter int , Conturbentur.) Nchementi timore. Judeis usque ad hànc diem folo pa- Terra. ) Judzez. n trio carentibus, ftna p Dies Qomiri.) Dies excidii Jerufa- g. 4nte f'aciem ejus, 6c.) Quidquid ; yune lem per Chaldgos, quamquam fub a.þcingit populus hic locuftarum , hoc cun d 134 PROPHET;]OEL (b fliamma: »q uaüx hortus voluptatis terra coram e o,& ?ofc eum &luna folitudo deferti, neque eft) qui effugiat eum. füum. 4. Quafi afpe&tus equor r um afpe&us eorum: & quafi equi- t]. tes fic current, - fai: qi . Sicut fonitusquadrigarum fuper capita montium exilient, fj ver ficut fonitus flammz ignis devorantis ftipulam , velut popu- j u valde, lus fortis preeparatus ad preelium. 1.l PIES 6. A facie ejus cruciabuntur pop uli: omnes vultus redi- to cord gentur ln ollam, i 7. Sicut fortes current: quafi viri bellatores a(cendent mu- Converi rüum: vitiin viis fuis gradien * tur, & non declinaþu,nt a femi« & mife tis fuis. A flabilis 9. Unufquifque fratrem fuum . non coar&tabit , finguli in 14. ( cale fuo ambulabunt: fed & per feneftras cadent, & non de- - poft fe molientut. veftro? 9. Urbem ingredientur, in muro current: domos confcen 5 ( dfen*u, per fenitrgs intrabunt quafi fur. Io. À Coetum Gu (1) V eft, Chaldzorum, quafi vorax flam- &. Somitus flamme. ) Strepitus, & pa confumet, nihilque poft fe inte- crepitus Hamms. 'lales erunt Chal- delabanty dei Jud&am vaftantes. grum, & intactum derelinquet. Accptant Quafr- hortus, 0. ) '"Terra, qu& 6. Cruciabuntur Palþ;di.) Timcre, Io. 4 ante ejus adventum erat ut hortus, & dolore. Sonitu id eft terreftris paradifus , ubi Chal- Redigentur im ollam.) Chald. Ngre X exercit daus venerit, fiet defertiffima. frent quaff olla, fanguine nimirum pre 1 h; jla Coram co, )) Cum advenit locufta , tirnore ad cor refugiente , fic dixit pfam c & Chaldeus, ante ejus adveotum. Ifaias c- 13. 6. — Facses coménffa factes & g. COFU. : 4- Quaff ^ deltus equorum aípeciuseo- Cit puk vum.) kiac locoftarum agmina Chal- 7- Sieut fortes curpenk: ) Current (lis afy xorum exercitum referentia erunt velociter , quippe fortes ; conjunca Reros, efi enim cum. fortitudine velocitas , fimilia equis, & equitibus ; locufta Yidebunts enim fpeciem habet hominis armati, loquitur de Chaldzis. pulveris. & equitis cataphratti , quare [talice Viri 22 "viis (uis gradientur.) Servan- II- De tes attributum fibr.in agmine locum, appellatur ; Cvallerta , id eft, egua- £ dicitur $i nec illum temere deferentes.. Zerri- V (cem Ins. Sic Apocal. z H Qtore d gnilitudines iaca/zzïsz-;z femiles eauis para- Uilis, ut caffrorum acies oxdigaza, dici- lt t £s npralium. * Y L*E, T r fenfuseft, in quo- tur Cantic. 6. — Vel fenfus eft, per- Tl libet hoftium Cha!daorum videre te gent, quo voluerint. Billintyr putobis fpeciem. aliquam, & fpiran- 8. Noz coartüab;t.) Noh fe invicem 5&'41 tem imaghnem equi ad curfum velo- in acie compriment, nec ordines tur- babunt. Opiofi cis, & ad pugnandum impavidi, qui Vrl oo. ea erunt in currendo pernicitate, ut Per ftnefíras cadent, 65 uon demolien- Vlrbum ;edites equitum curfum adequare pof- £uT.) 'lanta erit eorum agil&as, ut ínt. væciamü c feneftra in fubje&um folum -:ibïff, « — öAPUT. IT. 135 to. À facie ejus contremuit terra , moti-fuht coali: * foll, *Ifip poft eum & luna obtenebrati funt , & flellae. retraxerunt fplendorem 13-1o. izech fuum. * al equi - 32. 7- :1, Et Dominus ded it vocem fuam ante faciem exercitus linfra fui: quia multa funt nimis caftra ejus, quia fortia, & facien- I. em exlient, iVIattï; 1t popt- tia verbum ejus: * magnus enim dies D b Qminiï & terribilis 24.29» valde, & quis fuftinebit eum? E Marc, tüs redi- 12. Nunc ergo dicit Dominus : Convertimini ad me in to- to corde veftro, in jejunio, & in fletu, & in plan&u. 13.24. Lucsm jent mt- 13. Et fcindite corda veftra, & non veítimenta veftra, & 2I. r ; ta femi- convertimini ad Dominum Deum veítrum: * quia benignus, * Jere, & mifericors eft , patiens , . 7. & multae mifericordiæ? & prse- 3 mos itguli n - ftabilis fuper malitia. 9 18. 14. Quis fcit , fi convertatur , & ignofbat , & relinquatà oph. mon de- poft fe benedi&ienem, facrificium , & libamen Domino Deo ,. ; veftro? (1) * pfal. conícen- 15. Canite tuba in Sion i , Vocate 85. 5. na costum. :T fan&iücgte jejunium Io, À 16. Con—— Ff —— P — ! ; *Jons repitu$, & (1) Veftto? I edir. Sixz. legirur: noftro? 3. 9. delabantur, aut defiliant, noxam non I2. Comvertimini ad me. ? Ut tanta » emnc Uil upr- accipiant. fnala vitetis, dolorem cordis jejunio, L. 14« Timore; IO. 44 facie ejus cmtrgmuit ferra. ) fletu, & plan&u indicate. Sornitu equorum , & quadrigarum , 13. Seindite corda veffra,) Corda & exercitus. veftra concutiat ; & quodammodo la- ld. Ngrt ceret dolor. jmirum pr* Moti funt cmli. ) . Eft hyperbole. Ipfum celum concuti vifum eft. Er non veffiimeuta vefira-) Tantum-q' ; fic disit Sol, € lpna obtenebrati [unt.) Exer- modo. rm;/';z»j fä"fs citu pulveris nubem excitànte ; qu& Praflabilis fuper malitia. ) In He- brzo eft, Pemes: fuper malum, id Y Curreat folis afpe&um adimat. atn Remraxerunz lumenfunm. ) Retraxiffe eft afli&ione , & punitione, E l ngïünäï videbuntur, offufa caligine, & nübe comminatus eft peccatoribus. A* OE« eloct s pulveris. tior, & praftantior omni ira, quse .11. Dediz.) Dabit. : ad puniendum nosincitare illum polfit. .Y Gerya ad b&llum Vocem [uam.) Signum I4. Quis (eit , (Í comvertatur.) For« ige locuty more ducis. Fortafie tonitru intel- taffe mutabit fententiam. : Terti- ligitur tunc audiendum, quo Chaldei Et reliuquat pofó fe benedillionem, ii (ici &c.) "Ubertatem £ructuum terrz, ut reddanturz audaciores, Judsi vero per- i G per- gellancur. poffitis latari , & habeatis unde fa- Quia multa funt. nimis ceflra ejus.) crificia offeratis. fe uicdm Coptofus exercitus late camnpos ten- Libamez. ) Vide di&a €; I.n. g. toriis occupans. 3 15. Canite tuba in 6iom.) Vide di- )rd'meï m' &a n. 1f - Verbum €jus. ) Praceptum ejus. g mf Magnig enim dits.) ; orxibilis , ter- Sanüificate jejunium. ) Explicatum ribilis, eft hoc cap. , num. 14 g " - 136 PROPHE T. OE L. &ex .16. Cotigregate populum , fan&tificate ecclefiam, coaduna- Conti te fenes, congregate parvulos, & fugentes ubera: egredia- tur fponfus de cubili fuo, & fponfa de thalamo fuo. Tüum r7. Inter veftibulum , & altare plorabunt facerdotes mini- fope 21 ftri Domini, & dicent : Parce, Domine, parce populo tuo: ficay & ne des haereditatem tuam in opprobrium, ut dominentur 22 eis nationes. Quare dicunt in populis: Ubi eft Deus eorum? fpeci . 18 Zelatus eft D?minus terram fuam, & pepercit populo E li íuo. r9. Et refpondit Doniinus, & dixit popülo fuo: Ecce ego mittam vobis frumentum, & vinum , & oleum, & replebi- fto: ü « à mini eis: & non dabo vos ultra opprobrium in Gentibus. - Cipio 20. Et eum , qui ab Aguilone ef/tj. procul faciam a vobi & A o : 16. Santficaze Ecclefram- ) Convö-. quando dicant Gentes, ubi eff Deus eo- 2 telligit IN cate populi cotum, & eum prepara- rüm 6 I9. Zelatus eff Domtnuus terram fu- buchod te, ut cum pocnit:encia veniat in con- us udg fpectum Dominit- «m.) 'Lelo commotus, & indignatus € ily f f« Ut vagitu eft, quod t2m dure ab hoftibus tra- Congregate parvtulos. ) &aretur ; eft enim zelus indignatio Esgd Deurm ad mifericordiam provocent, qugdam ex amoreorta,quodrem quam Calo & ut Íactum eft Judith- 4. n- 9- amabamus, contemni, aut *moleftia, fupenin Egredia:nr fponfus, &tc.) INam etiam five malo aliquo affici videamus. $i VETUS | juftis voluptatibue fuperfedeadum eft qua dixi, feceritis, jam non ultra in- Qui v defrr pænitentiæ tempore. ultam patietur Dominus injuriam po- 7- lLier vcflibulum , 61 altare. ) pulo fuo factam. 1 u .Peperest popslo [ue. ) Parcet , cum fcu'r m Inter veftibulum, five porticum,qus fcilicee Cyrum flectet , ut cos e d- Lt erat ante €am partem teipli , qug fan&um dicitur, & alcare holocaufto- bylone in Judzam liberos dimittat. phernis 19. Refpond:? Dominu:s. ) Per me p | zuüum, quod. erat tn 'atrio. f1cerdotum Hic locus erat ]oelem hoc 1loco. aate ipfum templum. attmgat facerdotibus ad-orandum attributus; Mistam volisfruntntsm.) Quod ab- Vero po ftuli per erucam, locuftam, bruchum, traneu ipfi enim propius accedere poterant & xubiginem c..I. n..4. Hoc fa- 16 cad ad templum, cum populus ultra atria non progrederetur. &um eft poftquam reverfi funt e ca. lt popu ptivitate Babylonica; tunc enim po- Mas Hareditatemtuam-) Popuïum tuum, pulus fertilitate locu de quo dixifli : Pzrs awrem Domin: bonis auctus. Piecatus eft , & Finttm. popuius ejus , Tacab funiculus baredita- OCCMEm Non dalo vor. ultra. ) Nifi me ve- Fft'fc?, fj ejus. Deut. 32. 9- hemcntius ad iracundiam- provocaye- ritis, ut cum filium meum occidetis. 93':4 Í In opprobrium.) Miagnum enim op- ttit f probrium eft, fi hereditas Domini el vox 4/ra non accipitur pro in &iftim; ferviat nationibus, & dicant Gentes: perpetuum , fed' pro diuturno tem- &te pore, ut etiam ubi eft Deus eorum , quem fibi prz- 3. Reg- Ie. Io. & 4. 21. N fulem , quem defenforem effe jacta- 6. 25. & alibi. Dij] a 20. Eteum, qui a& Aquiloge. ) In- bant ? fic di;ieur in Pfal, 113. 2. Ae * CIAP*U-T; f!. 137 tadün- &'ex-pelläni eum ih terram inviam ,& defertam: faciem eius egredia- contra mare Orientale, & extremum ejus ad mare noviífi- mum: & aífcende '6s frini- 5 t foeth eius ; & aícendet putredo ejus, quig fuperbe egit. lo tuo: 21. Noli timere terra , exulta , & lcetare: quonia-rwna magni- hinentur ficavit Dominus, ut faceret. L2 E ; eorur. 22. Nolite timere animalia regiont S: »-quiæ germin:avmefunt t populo fpeciofa deferti , quia lignum attul it f'ru&um fuum , ficus , & vinea dederunt virtutem fuam. — "cce efo 25. Et filii Sion exultate, & laetámini in Domino Deo ve- repleb- firo: quia-dedit vobis do&torem juftitiae, & defícendere fa- tIbus, : ciet ad vos imb à 1 VOb : rem4matutinum, & ferotinum , ficut in prin- l —Cipio.; - cm p . . R ef Dtui &t« telligit Holol)hegnem,. qui miffu Na- Magn.fecavit Dominns , ut facerer. P buchodonoforis regnantis in Ninive Magnifice Deus tecum fecit, id eft - fertátt o ludzos reverfos Babylone aggreffus : indignats faciet : magna damna, quz paffa es, oftibus trà« eft, fed a Judith capite truncatus. majori bonorzum meliorum co pià com- Expellama eum in terram imuiam,Gc.) penfabit. : indigtio Cafo enim Holopherne milites A flyrii 22. Nolre timere ::niwh/iär ]drem qUäm Prz fame, & defectu egronis. ) fugerunt in invia, difperfique funt pafcuorum f. qua- a molüftïdz l verfus mare occidentale, & orientale, lentia ; & tabefcenti a , ut dixit cap. deamus, Qui vero. Affyriam repetebant, per I. n- ultimo, yon ültra i deferzum tranfibaht : propterea Oree Germinaverunt [pectofa deferti.) lte- injuriam po* 13. 7. dicitur : Ero eis quaft leaua, & runr defert:loca germinabunt, & leta ffcut pardus m via Af[yriorum. gregibus, & armentis pafcua exhibe- hat , C0m Faciern ejus, &5c.) Copiarum Holo- bunt. i 05 e D* phernis ea erit multitudo , ut primuüm Dederzzt Z-*iïtut?m fuon. ) Fk'x;c"z'k'tm s dimittit agmen ( quod hic faciem appellat, ) wigoris fzi, ut ait Chaldzus $ hOC e&, .) Pa m attingat m*re mortuum ; noviffimum fapidas, & fucculentas uvas, & ficus. vero porrigatur usque ad mare medi- 23. Doilerem juffitia. ) in Hebr. eft ) Quod ? tcrraneuin hanc tamen multitudi- DYDn benmere, qu vox cum fit cum s n nem cedam, perdam, aut diiïïpabg, articulo, fignificat eximium, & fingu- . o ut populum meum falvem.: larem doctorem , nempe Chriftum , ( n Mare noviffimum. ), Mare mediter- qui nos cum poteftate docebit, & le- gc enit p (* raneum, qucd judais eít extremum ges feret; hoc enim totum. fignificat Á occidenteun verfus. bammore. atus 6^ 1 Fatcer. ) Cadaverum. Matatizum.) Menfe O&o?n-i,— cum NULAM Qnuia-f[uperoe egit. ) Quod dighum fit fementis, eftque temporaneus im- eric fupplicium . arrogantis animi , & ber, & primus. jorc* j exifiimantis neminem fibi poüe refi- Serotinum.y Menfe Martio caden- fiete. tem, ut frupges maturefcant. Inte].. yitor 0 ! Q.1. Nolj ?imere zerra.) judz fcilicet, quo t^ l-igi:c— gratiam prevenientem ; & coo- jo, I2 Bi£L us Com. AMenoch. Tom.Vl. W/lf )ln 139 PROPHETI/£ [JOEL- 24. ft 1mp1ebuntur arez frumento , & 1edundabunt tor- 9. 5 effunda cularia vino, & oleo. 24 Kf reddam vobis ánnos , quos cö*medlt locufta , bru- 40 i Chus, & rubigo , & eruca: fortitudo mea magna, quam mifi gneh. 5 in vos, 3! 26. Et comedetis vefcentes, & faturablmml , & laudabitis anteque nomen Domini Dei veftri, qui fecit mirabilia voblfcum, & 3 ] E VUS (f non confundetur populus meus in fempiternum. 27. Et fcietis , quia in medio Ifrael ego fum: & ego Do- ficut d minus Deus vefter, & non eft amplius: & non confundetur pogmlus meus in aeternum.- m EC — Ü *]faie 28. Et erit poft heec : * Effundam fpiritum meum fuper 44- 3- E SEEUS A&o. omnem carnem, & prophetabunt filii veftri, & filie veftroe: fenes veftri fomma fomnlabunt & Juxfencs ve&rz vifiones vi- 2. 17 u ii débunt. . 29 Sed um Lie iE Oi dul perantem , & copiam äo&rmæ "U« citus D'ei, quia per xpfos punit malis orcunes, auxuhorum Dei. p(D"Iæ 3 quafi per fatellites, & carni- Sichf sm primcipto. ) Cum véftram fices ; & permittit etiam nos vehe- falutem amantiflfime curabat. Vel iten Su?m[ menter tentationibus exerceri, ut vir- iVinitus 1 quanta olim in veter leftamento tus$ in - nobis perficiatur. 29. $ei imbre illo matütino, & ferotino adum- Q6. Comedetis, Ec.)) l'ruemml bo- brabatur. nis illis, Non fol u ia G eiaskaas s R a uN men Àbr; Q4. bep'eluntur avea frumente. ) In- Qu EE -om efe .-zm/þ!zm.) LXX Er telligit copiam c'hanfmatum, & virtu- non eff amplius prater me, non efbalius ( th tum datam areis, & agris, ac olive- Deus preter me. Aunc i 20, Zj t18 , & vinetis, id e(t Ecclefiis parti- No/z car]?m:&far;a;ulm rzey:!) N ea cularibus per Chriftum. mo enim hxc bona ab . illo auferet. tür dt Ti?n m à Torcularza.) "Vorcularia , in quibus 28, F]ff/ndzzm k:lnrum memn. ) In t al exprimitur vinum,& oleum fuat, ctum die Pentecoft:s. AG&or. 2. largiffime 1a- qlæ Lhc gymnafia ; monalteria; collegia; ali enim defcendit fuper omnis condmo- eut VEPX j que afceteria tum pexfecutlones, « nis homines , fine exceptione fexus, tribulationes , quibus vinum fapien- vel ætms. ïï lat fpr tiz , & fortitudinis, acoleum confo- hgle ilin Pfoplyemäunt*fït; vifr?, 9. ) Ut Judci. lationis divinz exprimitur, & havritur. fecerunt Apoftoli, Beata Virgo, Lu- hebr, n 2S.' Reddam vobis annos, &c.) Om- nia damna fpiritualia , qux antea cE I. 46. Zacharias , Anna, öl Kii- ?/bm h) vobis demones intulerant , ubertate fabeth Luc. 2. 58. Philippus A&. or. f t!j ]W Oatl- löff,g, H donorum legis gratie compenfabo. 9. Agabus ibidem num. Io. S. Fortitudo mea mazna«) mmoüt V nes in Apocalyp & alii in primi- &( HO -/d/ tiva Ecclefia nnl;, quz fcilicet eruce , 1ocuf'tæ, &c.funt fortitudo mea magna , vel, ut eft in Senes veffri fomnia fomniabunt,U5c.) Allguin i Hebrzo, & Chdïdæ(), Exercitus "us Senes , & juvenes veftri fomnia di- am Al)F ghls && u robufhus. Dainones etiam funt exer- vinitus immiffa , & res fufuras pre- 4 JW/;, n 'c A/P-U TW T$9 t tot- 29; Sed & fuüper fervos meos, & ancii'I'IaAsl in diebus illis 3 effundam fpiritum meum. , bnt- . go. Et dabo prodigia in coelo, & in te m uf rra, fanguinem , & ignem, & vàporem fumi. 31. * Sol convertetur in tenebr ae , &'h:mæ in fan gu*inäm !"Supra xlabits antequam veniat dies Domini magnus, & horribilis. 2« DO« um,—& 32: Et erit: * omnis, qui invocaverit nomen Domini, fal-. Matt- vus erit: quia in monte Siop , & in Jerufalem erit falvatio , 24:29- T. ?O Iio- ydetur ficut dixit DOmiD—uSä* & in reliduis, quos Dommus yoc;avexit... 21:25.. E *Rom n foper veltra: n65 Y ? Sed A — A S^5 jtit malis CAPUT & cimi- 205 vehe- ügni)f*ïxckancia:'fo-mnxia-huqat, & vifiones ftellarum ,' de cclo. cadentium $: 0 j, Ut vit* divinitus objectas videbunt. confligrationis mnndi. erves meos, £$c. 29. $ed €$ [mper -* ) 31- Sel convertezur in tensbras; 6c. Y —, cmiat Do- JNon folum fuper fil d i 0s veftros & fe- Hxc funt prodigia, de quibus Chri- men Abrahe, fed ctiam fuper Gen- ftusLuc. 21T. I15. — Erzzs? ,äg;& 2z fole; tiles , qui in me credent , € LYX. g ffundamr & Iusa,C ffels. Mlatth. 24.29.. N2 y. efoalius hunc fpiritum. f9l obfcurabitur, 6 luma nom dabit lu- 5O. Ef dato prodigia, €fe. ) 'Loq)ui'- men fitzm , & Jffelie cadent de calo. E P3 ec . Ef uf Domhi.) Non alia eft jy.) N tur de fignisjudicii, quafi dicat: cum aufetet. mifero Spiritüm fanctum , jf non evafio terribilis hujus judicii , quam. erit alia lex . expeétanda , fcd illa, agaitio, & invocatio nominis CA ) Ifl quz teríc predicabitur ab Apoftolis, & fubjectio legi ejus. Chr l'& iy hrgiiïme ; conditio- erit recipicnda ; rec poft cfiufionem 21./1;4 i? monte Si0m. ) Nec pefeæ h«nc fpiritus, aliud reftat, quam, aut efle falus, nif? in monte Sion,. & Je- yne fertt legis iliius admiiito , aut ultio divint rufalem , id eft in Ecclefi» Chrifti , Hoc idem 2sit D. Paulus ad judicii. cujus typus fuit Jerufalem, & Sion. ii ) U Hebr. ro. 26. Volunrarie enim peccan- Sient dixit. Domznu. ) Fum mihi Vitzo, n zibus nolis pof. acecptam notiiiam vweri- hic , tum Ifai. c. Vi zíbiís, jam mun Tednugunsur pro peccaiis aliis prophetis. 43.& : 2. 3. tum ; Ad.2I hoflia, tevritilis autem. quadam . expe- Et z2 refiduis, éfe. ) ' Erïc falvatio. 51 gall &ario jedtcti, Gfc. In die judicii foli falvabuntur, qui Sonytinem. ) Luna enim videbitur in S$ion, id. eít in Ecclefia Deum in- il Pïlml fanguinea, ^ la. 24. 23. & mare eti- vocaverint, fan&eq-;ue coluerint ; item am, Apoc. $. 9, multus etiam fan- refidui , id eft reliquie. Judeorum, 4 4) guis effangletur. ab Antichrifto. : uz in fine mundi a Deo vocate , & Jgneim. ) I*uulgurm'n/-,; & f.uhï:inum, eiecta Chx'i&iw Ecclefie aggregabuntur. 140 PROPHETIJXX fJQOEL, X A PUT-IHE fis Minatur Dominus. afflictionem magnam. Gentibus , que populum nl Jüum. afflixerunt : feque omnes in «alle SFofaphat judicaturum 7 viC .fons de domo Domini egredietur, €? "fudea in «ternum inba- bitabitur , [anguine ipfius emundato, bil 1. | ';U'ia ecce in diebus illis, & in tempore illo , cum con- UI vertero captivitatem Tuda, & Jerufalem : * .. 2. Congregzabo omnes Gentes , & deducam eas in vallem &c Tofaphat: & difceptabo cum eis ibi fuperspopulo meo, & hae- reditate mea Ifrael , q.uos—difperferugt in nationibus, & ter- lior ram meam diviferunt. qui 3. Et fuper populum meum miferunt fortem: & pofue- runt puerum in proftibulo 1 ,& puell'amgvendifi-erunt pro vino, » T0D ut biberen;. I * 4 -Ve-:/ 1 I. [JN d;,eäu: lls , Uc )T empore ex- Super populo m.ea; ff5 Difcepca-" bo cum infidelibus , & impiis , qui £ tremi judicii. Cum convertero, 6c.) Cum Judzos populum meum l1frael, id eft fideles ] fub Diaboli poteftate captivos' con- lfraelitas non carne, fed fpiritu, ve- Thore vertero, & ad Écclefiam adduxero. rosque Dei cultores afllixerunt. A1- ludit ad captivitátem Babylonicam, lt Q. Ovmues gentes.) Univerfum genus & excidium . ]adez per Chaldaos, Y humaufh congregabo ad judicium. alüs I vallem Tsfaphar.) Qum eftinter quod vaftationis, expilationum , & Jerufalem ,.& montem Oliveti, a Se- zrumnarum fidelibus per hoftes Eic. lim 1 ptentrionali plaga ia Auftrum porre- clefiz irrogatarum tipus fuit. Quos dt:/þerj?r;mt 42 mattonibus. ) düm €&a, per quam torrens Cedron decur- dlc ju rit. Acceépit autem vallis hzc no- Quos perfecuti. funt, & egerunt in exilium. üm men a Jofaphat Rege, quod eam ipfe arcu triumphali ornarit poft victoriam Terram meam.) 'Terram .populi mei, gnt de Àmmonitis, & Idumzis; vel quod atque ideo meam, illo ejecto, inter &f illi Maufoleum in ea fuerit erectum, fe diviferunt. - J | Q addita pyramide, ut tradunt Beda, 2. Mifernunt [ortem.) Sortito difper- & Saligniacus ; licet enim Jofaphat tientes inter fe tam ipfumquam ipfius lque fepultus fuerit in Sion ; ut dicitur 2. bona. Alludit ad fortem, quam mifit ïlCiEn tamen IMaufoleum A man fuper]udzos ad eligendum men- tis d Paralip. 21. 1 fem, & diem, quo Judzi trucidandi ef- 0 illi erigi potuit in hac valle, inquod etiam fortaífe translata funt ejus offa. fent, E(ther c. 3. num. 7. . .Mos etiam A 'D[heodotio vertit sig rZ» xoea» rüg eft captivos forti fubjicere, ut etiam Por: predam. Hinc illud apud Virgilium Ineg xeíoscg. lm lecum judicis. JEn. 9. Excipiam forts , Efe, Qun Dijceptabo emm eis. ) Dicam , quid U: ile contra me. fecerint ; & ipfe vi- Pofuerunt puerum in proffibulo. ) Ct ciffim pro fe, fi Xquic-l poterunt, re- quzítum ex proftituto ejup corpore lefs fpondebunt. facerent. Cimi; - * CAP U-T III.. I4T ^4. Verum quid mihi, & vobis, Tyrus, &Sidon, & om- nis terminus Palaefinorum? numquid ultionem vos reddetis ulun mihi? & fi ulcifcimini,vos contra me , cito velociter reddam DIUM viciffitudinem vobis fuper caput veftrum. * itlh- & aurum -tulifïis : & defidera- $. Argentum enim meum , bilia mea, & pulcherrima intuliflis in deiubra veftra. 6. Et filios Juda, & filios Jerufalem vendidiftis filiis Gree- 1 GOL« corums; ut longe faceretis eos de finibus (fuis. 4. Ecce ego fufcitabo eos de loco, in quo vendidiftis eos: vaïl&m &he- & convertam retributionem veftram 1n caput veftrum. 8. Et vendam filios veftros, & filias veftras in. manibus fi- & teþa liorum Juda, & venumdabunt eos Sabzeis genti longinquee , quia Dominus locutus eft. pofue. * 9. Clamate hoc in gentibus, fan&ificate bellum , fufcitate 0 ViD0y robuftos: accedant, afcendant omnes viri bellatores. : Io. Concidite aratra veftra in gladios , & ligones ve Rrosf AL — Ó in lanceas. Infirmus dicat : Quia fortis ego fum. € Diíceptie E S.3. .dr. Erum- " jl , q et fidelei Puel[km vmdid-erunt,- pro vino.) Eiam me ultionem fumere;populum meunt Pmül, ye 'ünts A]' more leonum turpis lücri caufa pro- vexatis? Agite, fzvit . : cito pcgpa'l ftituentes , idque vilifluno pretio. qdabitis. vdonicam, Vel , ut D. Hieron. interpretatur ; 6. Filis Graecorum.) Gentilibus. r Chaldaos, alis eam vendentes , & libidini gu- 7- Su[citabo eos, ) Kevocabo. onum , lam praterentes. Copvertam retributionem, Efc) Le« ?oües Ee 4. Verum quid mibi? Guemadmo- e talionis vos puniam. I 1 dum ex multis fceleribus extremo illo, g. Fendam filios wveffros. ) Licet: hoc dimibu. ) die judicandis pauca tantum per mo: factum non legamus in Scriptura: quia erin il dum exempli recenfuit ; ita ex multis tamen hic predicitur, revera accidiffe gentibus judicandis producit paucas; dubitare non poffumus. & fama , & vicinia, & fcelere apud Sabais.) Sabzi funt /Ethiopes, vel pgpulimef, Arabes Arabiz felicis, duplex enim C&Ol intet judzos infigniores. Quid mibs 65 vobis? ) Formula hec eft Saba, altera in /Ethiopia, altera o dilptt- loquendi averfantis, indignantis , ab- in Arabia. Porro hzc venditio Sa- jicientis, reprobantis, & condemnan- bzis fata, fignificat fceleftos demo- tis eít, nibus in eternam captivitatem ; & m 3ndum m en: Omnzis terminus.) Owmnis ditio. cruciatum tradendos. N Numquid ulticnem vos veddetis mibi ? ) Q. Clamate hoc £2 gent ibus.) Procla- Poteritifne dicere vos ultionem fu- mnate hec voce preconis apud gentes. Mos t , u etiam mere de me, id eft de electis meis, Santlificate bellum.) Bellum indici- cum illos injuria afficitis ? quafi di- te Vide di&ta cap. 1. n- 14. j Vjl cat ; minime , numqnam enim vos Sufcitate robrftós.) Fortes, bellato- [ ]zferunt. Vel fenfus eft : num ira- res veftros excitate, ut arma capiant. fjl ) U IO. Cencidize ar atra Veflra tm gladios.) ]v COFPOI fcimi'nfmihil, & quia non poteftis de bs d 1 142 PROPHETIA& JOEL. * VO 11, Erumpite ; & venite omnes gentes de circuitu, & S robuftos tuos. f congreganíini: ibi occumbere faciet Dominu: 12. Confurgant, & aícendant gentes in vallem Jofaphat z tan quia ibifedebó , ut judicem omnes gentes in circuitu. It * ÀÁpo. 13. * Mittije falces; quoniam maturavit meffis : venite , & 3l 14-15- defcendite , quia plenum eft torcular,fexub'e'rant torïcu:laria:; $ & quia multiplicata eft malitia eorum. * : &! 14. Populi populi in valle co-hci.üldni!s;: quia ju xta ett di es. Domini in valle concifionis. fpi *Supr.- 15. * Sol, & luna obtenebrat E i"füqt, $ &."Reïfïæ retraxerunt-. - Q. per & 19* fpglendorem fuum. ^ etü D , abift":: * jere- 16. ^ Et | Qminus de Sion ïlig;iþt, & de ]jeruiïaläm; d. VO- 25.39. caenes Amos $5 'Eg 2. WMomeres . in gïadioskcbmrr-ertïüe 4X Plemum ef ? torcmlar..) - '»B«ottis ; proni eontormate. Hoc eft quo ; uvis: in illud ergo vos , o Angeli,. Di d dixig defcendite , ut: hafce uvas prematis. Virgil. I- Georg. , Cl ; Ei curve. vigidum falces conftantuy '"Forcular, five przlum uviscalcandis eG]n z enfen.. ylenum gehennam fignificat, ubi fce- fft, lerati homines crüciasibus &teenis pre- Joffrmus dicat , tfe; ) Wxcutiat im- ; PU firmitatem ,. & animum erigat ad pu- mcntur. It yo Exuberaut torcmlaria. ) Mlaximus gn ame 2 Hebr. & LXX. D. II. Ermpite- Á enim eft peccitorumn puni,endorum-' h«. iU €oz gre g*ami BL ltalice diceremus , nutmerus. ingdo y Plurimi popult æf[äite 2n campagta« . I4- 'paj;äli * pap;;»li*; : ? e1. Ert congregam i. ) Ut contra me —-de wvalle wnwficm'y.) Exunt in valle f*E ht pugtietis, i c u Jofaphat, ubr concidentur ,. id eft, i Occimbere factes. . Niétos fternet. . perdentur impii juxta illud. Pfal. 128- üem ( r D*ami-mg: juffies cogcidet cervtcés pee- L i I3. Mittire falees. ) Giuia nimirum Cf OT RH maturuit meffis. Chriftus Angelis Ofne pracipit, utin fine mundi congrepene Tup i omnes homines malos fu. unum- lo- I5. Sel, & Luna " obtenebrat? funt. ) . N Non agit,hoc Joco de fi-gnisv diera Ifie, cum , quafi man ipulos. demeffos in judicii praecedentibus ; nam de his p]ftlt. ünuin acervutin. H Hoc eft, quod ha- r egit c. 2. n. 3o. fed de ipfo judicio ; bemus Apocalyp. Ij« n« IS. AMitze fïgniügas autem diera illàm tante ca- dj at f«hkem fuamy Ef merez i quea venir bora Jamitatis fore, ut hominibus ex illa Hldlj ut metatur, quaniam arett mneffis tevrd. coníternatis, Sol, £juna, & Stelle ob- tute & Huc etiam allufit Chriffus Mactth. r3. fcurari, & deficere videanture Mic- thiltan 39. cumait: MejJr: canfummario [gculi flis enim , & pavidis omnia vi- Exc. j"xg &ff s mefferes atem . npeli fgar. dentur triflia, ma(ta , & atra.. Si- dará iiox num. 4I. Mittet füiws bommunis milis phrafis eft lfa. 13. Io. Amos macula amgelos fieos , E9. colligent. de vegmo ejus g. 9. E alipi. 4lia emuia fCandala, €y eos qur faciunz ini- APO:&] 71*52?":1&(?711 $ ïö.' Dowinus de Siom rngief.v) Chri- 5& wmitter eor n -mn?z'num f0 igntsg. f&us , quieft leo de tzibus Juc?!;'APOG- TM]C Y ^ CAPUT;m. 143 v*-ncerh fuam E & mo vebuntur coeli 3 x feïra':/ U0 & D--ko-fninusï E fpes populi fui, & fortitudo filiorum Efrael. . hat: 1T7. Et ícietis , quia jego Dominus Deus vefter, habi- tans in Sion monte fantto meo, & erit Jerufalem fan&a , & et alieni non tranfibun ! topper eam amplius as .18. * Et erit in die illa: ftillabunt monte VS duïl'cedänefn » Amos & colles fiuent lacte4 & per om nes rivos Tuda ibunt aqua : 9: 12: - dies & fons de d jiomo Domini egredietur, & irrigabit torrentem fpinarum. eruni i9. Agyptus in defol ationem erit, & Idumzea lï'n. defertum perditionis: pro eo.q uod ini C 1 ue egerint in filios Juda, & dabit YO« €1ff ujd-eri nt fa nyguïn€:m' inpocentem yin terra fua. [ RENSPE s 20. Et —— 5- 5. terribilem in im pios fententiam — lud celebre de terra ælä'&e » & melle i, pronuntiabit. lngelis De Jerufalen , 6c.) Ex loco aeris, manante j vita enim erit jucundilffi- mia. ématis. lcandig cui refpondet vallis Jofaphat , qus J44a. ) Terrge viventium, & bea- eft juxta torum. 8 jpi fce« € | ].emfg:lem,,fuc fupra di&um X d Jéupt.) Perpetuo. E Mave!uxtzxr celi, C$ terra.) Ter-r(;- -gu.) Gratiarum, & deli ciarum rc vocis illius tremendz, ut explicat - caleftium. us ydorom D. Hieronymus : fignificat hyperbo- E; fons de dama,Dmi'k;) ste thro- lice omnem rérum naturam quodaim- no Dei. Fons hic , five, ut S. Joan- modo tunc trepidaturam effe. Vel, nes Àpoc. 22. I. vocat, fluvius pro- ipOPUü €&/4, id eft coleftes angeli obftupe- fcent tam infolit cedens de fede:. Dei, & agni, eft pro- i vll videntes ; (4 £erra, fluvium bonorum, quod Deus effun- u du id eft homines i $ *terri$ a dit in beatos pec fui vifionem, & frui- dem de caufa trepidabunt. ge n.;es €a- l. 12j "tionem beatificam. ] Er Dominus [pes-papzli [ui. ) : Cxäm dorrentem Abfimmm.) H'eb.r. & Chal. omnes trement, jufti in Chrifto Deo fuo fpcrantes lgtabuntur, & fortitu- Valem Setiim , locus erat in Moab 270 ) dine, at tráns mare mortuum, in quo arborum que Ed'udü Chriüus*cqs re- Settim -magnus proventus. Quia ;; ditià plebic. T2 his I7. Er feietis.) Scilicet elécti, quafi vero ligna Setrim, uc fepe dicitur in .ü,a'la'o : iacris Literis, imputribilia funty apte dicat, tunc aperte videbitis. beatos morti non amplius obnoxios nté (à Habitass £m 'Sz'cï;z.) In Ecclefta, que ex lm lgnificant, & zerzens fBinarum , (ive 6"&5 ob tunc erit triumphans ; hic enim eft valls Sertig , lo 1nilitans. felix £vum agun t. cum , in quo be;w;? L»L a Jerufatem.) Cbeleüis. ( J Sanéa , 6c. ) Omnino non habens I9. /Egyprtus. ) Per Aïgy*ptum dam- I maculam, neque rugam.* nati intelliguntur, ut etiam per ldu- maam. j 4hieni.) lmprobi 5 nam. ut dicitur Feris cames. In fítós 74da.) Filios Ecclefiz. Apocal. 22. 15. 18. E£ erit dp dte illa: ff illabunr, &fc.) Sengsinem énnocentem. ) Sanéto j "TTunc Vro implebitur promiffum il martyruim. þrum !;A PQC* ' * PROPHE TE 3 JOoEL . 144 20. Et fudsea in seternum habitabitur, & Jerufalem inge- d2b nerationem , & generationem. CatU ot. Et mundabo fanguinem eorum, qu 7 r em nog mundave- 3' Tam: & Dominus commorabitur in Sion. Á füpe injufte ab- ./Egyþcii's , aliisque impiis 20. fu&lm.. ) €aleftis, quä eft in pa atria fan&orum laudantium Deum. effufum , 'qu'em antea non fum ultus. Itaque lfaias ait : Ig die 2 cantabi- LXX. habent , ve 7uf£r4m | f,m gUinem. i fur canticum iflud im terra. Tuda. x Syrus Ulci[car.. Den - Commtirabitur.) Gloriofe cum fuis gerufalem. »: Coleftis. fidelibus re y QI. E& mundabo fangsinen. , U. qælfaüiü gnabit pgrpecþo; in Sion —- * Ulcifcar fang,qinem fidelium meonuin * tit] à profar C 2'Z il fe . PROPHETIA AMOS, lem " H::*ï;&; CAPUT PRIMUfM. qui W Temþz[sï prophetie Zdmos.: ultio Domini iu Damafcum ,. Pbili- Tügien fuos, m, ldumeam , C? filios Zfmmon, quos fuper tïlm,, ( jl?oæqs*,, Tyru à ] Ín quatuor [celeribus mon comvertet. . Lyxe Ie 'Erba Amos, qui fuitin paftora ] ibüs de Thecue :—quge dm,'f;ï. f otri . vidit fuper Ifrael in diebus Oziee regis Juda, & in diebus Teroboam filii Joas re T I Exec. gig Mrael, * ante pa : duos annos terraemotus. lid2g -M- 3 ont lone, bente d. P/ Erba Amos. ) Prophetia nAmxo 8. care fecit Ifrael erectis vitulis aureis, TUrcnt Qui fuit m paflorióus.) Quifuit fed filius Joas filii Joathan, fihii Jehu, Itolipe ex oppido "Phecue, ex numero pafto- ac confequenter pxonepos ejusdem h Untür J;cpbu , fub quo -Jeroboam propheta- rum , qui in fol'imgþine- illa verfanf tct, £ur- runt etiam ()feef, & Toel. me W De Thecue.) Oppidum erat Judes -nute.duos anmos terra guotus.) Qui quo t fex millibus paffuum diftans a Beth- fa&us e(t, cum Ozias Rex Juda fa- CCtls Tehem. cerdotale officium ufurpare conatus ?þ Uz." Qua vidit. ) Cognovit revelatione eft, & idco divinitus lepra percuffus, rllll divina. 2. Paralip. 26. 2o. ita tradunt He- Yt ts Super Erael.) Ad lfrael pertinentia. brei, & Jofephus l. o. Antiq. c.11. QUas itic lm ditbus Ozj4.) Gui alio nomine quos fequitur D. Hieronymus, &fe- j Pv dicitur Azarias. re alii omnes hujus loci , interpretes, Untia z:g Et in diebus Jeroboam. ) Hic Jero- Salianus tamen Anno mundi 3250. Celïrg, beam non eft filius INaboth, qui pec- " non exiftimat godem anno eerra mo- Wovene * - Bib':), cu / CAPUTTL 145 inge. o. Et dixit: * Dominus de Sion rugiet, & de ]erüfaïem- ;fJer; dabit vocem fuam: & luxerunt fpeci.oi-".av paftorum, & exfic- 25.3o dave- catus eft vertex Carmeli. |oel. 3. Hzec dicit Dominus: Super tribus fceleribus Damafci, & 5: 16 —— — inpiis fuper quatuor non convertam eu m, eo quod tricu;*ayerint in plaufiris ferreis Galaad. : i ultus, !gm'nem. 4. Et mittam ignem in domum Azael ,€& devorabit* d'qmo/s Benadad. m fuis 1 Sion fdäam. .h'.abit'atotjemï ;. Et conteram ve&gm Damafci: & ldiyfp',e de tüm accidiffe ,ö( Oziata factum le- di&a Proverb. 6. n. 16. INon tamem profum. Vide, quaille difputat loc. fignificatur tria, aut quatuor tantum c.n. 1. & feg. Damafcenorum fuiffe genera peccato- 2. Deminuus de Siom vugset. ) Pafto- - rum, propter qug illis irafceretur M rali fermone. vocem Domini terribi- Deus , fed. numerus definitus poni- lem rugitum leonum vocat, ut ait $. turpro indefinito , & tria, vel Deus qua- Hieronymus , fententia eft., tuor pro multis. qui colitur in Sion, inde quafi leo Nonm cowvertam eum. ) S!cilricektj:' ad rugiens exiliet gravis ultor in hoftes me, ignofcens Diij- *merectur. Ailli , fed plectam , ut fuos, id eft, in impios, qui ejus cul- Bir tum, & numen, vel idololatzia, v«l VEo quod tritarAaverint in plau, l;-z';- fer- aliis fceleribus violarunt. rt1$ Galazd.) Contigit hoc fub . Afael Luxeruzt.) dn Hebr. eft, bi/þ"" Rege Syrim, illamque calamitatem deztar. exUx flens predixit Elifeus,cum ei regnum & € | Speciofa paflorum.) Pafcua, per que promitteret. 4. Reg. 9. 12- Civicares » metaphorice intzlligit fpeciofas urbes, * gnte inquit , mazira: igue [uccendes y 6 ju- & palatia , &que, ac agros (& prata Vepes eoruu» intevftcies eladio , €$ par- ]udse quafi dicat : ficut. rugiente vilos eorum elides, &f pragnautes divi- leone, & regionem aliquam infeftam de 5 )u 5, fic David fuper Ammntonitasegit — habente defolantur àgri, &c. ita Deo lol ferrata carpenta, ut habemus o. Reg. rugicnte , per hoftes nominis veftri I2« 3k. Hoc igitur fcelerazum Da- ; Aur jj [ehy recionem populante, omfia vaíta- mafci facinus fe peculiariter vindica- buntur, & defolabuntur. n turum minatur Doininus ?* illiusque eguium m[]hiü' Exficcatus eft vertex Cp.frwef'i. ) Car- meminit aliis tacite prateritis, melus mons €rat fertilifimus, ex Galaad.) Habitatores: Gálaad, . quo fa&um eft, ut omris ager, aut J Qui locus feitilis, & amenus Carmelus 4. Et mittamienem.) Velproprium, ut accidit in urbium expugnationibus, uda ft- appelletur ; fignificatur ergo peritu- cum ignis tectis injicitur, vel meta- cofiatus ram.fertilitatem dfrael , & ejusopes, phoricum fteagis , cladis, excidii, & grullub vel eciam aliarum gentium , contra incendii more cunéta depafcentis. unt A^ quas itidem prophet:t. las dowusm ial ]am enim erit W. n k g. Super rribus fCelerilus, $c. ) Sen- Azacl mortuus,, & illi Benadad filius T & tentia'eft ; funt tria, vel quatuor fucceíferat. rprit fcelera, propter que graviter Com- Domos, ) Palatia. j 2 moveor econtra. Damafcuin. Vide B. Fellezg Damalci, enni. I9 T 3 Vel inmas- fn- Bib/. cam Cq;n. Mezogb, T. VI.- L/ * LPROPHETI)E AMfïSS ïag;ö de c'amþö --'idoïi., &tenenft&m fceptrum de domo' voluptatis , & eu transferetur populus Syrize Cyrenen, dicit Deminus. ! 5 * 6. Hec dicit «Dominus: Super tribus fceleribus Gaza , &, fuper. quatuor non convertam eum: -eo quod tranftulerint fuäi captivitatem perfeétam, ut concl uderent eam in Idumoeea. g Gaza& , & d,eyoryla-bit eedes f e]1us. ^. Et.mittam i,gnem in murnm ü $ 9. Et difperdam h abitatorem de Azoto», &x'ænentem fce- n *rüm de Aícalone, & convertam manum meam fuper Acca- E Àm ron, & peribunt rel! qui Philii:chinprum.,- dicit. Dominus Deus. ; 5 fen Super tri'bus&,fce*leï"i*b'us. Tyri; & .1;11; 9. Hzec dicit Dominus : H per quatuor non convertam eum : eoquod concluferint capti- & vitatem perfecttam ^ : in; lgïumæa, & non fint recordati foederis L ,fratl-*um,n ng Io Et ^ * tur. Exxchbraw:o aliqui vertunt, Cz4- dun tel-ligic , queg ycctibus muniuntur, vel Damaícenorum vires, hoc € ; Du-* ptivitatem pacificam , captivos fcilicet,. dlcq- ces , milires, àrma, (c. guibusfevab' qui ^nihil hoftile machinabantur. Quando hanc captivitatem ex Judsa Oh(a, adverfariis tuebantur. Qtar De campo idoli.) Planitie Damafci " abduxerint Philifthzi, mnec ex Scri- a. ptura liquet, nec ex Jofepho. colentis idol E£ miitam ignem. ) Vide difta n, Teuemrem fceptrum.) Kegem Da- mafci. 4. h«c enim eodem modo explicanda D& ] De dome woluptatts. ) Scilicet di- funt. ChoQ 9. Et difperda :n, 6c.) Azotum, & ^n fperdam. Damafcum, & ejus plani- Accaron , & Afícalonem difperdam tiem ^ domum — yoluptatis - appellat , Wïïl uia amaoniffuna erat, & lIgtiiiima. cum Principibus , & civibus fuis. N x Re/iqu'i Plädi/?/?inürwmc) G:ethx., & Tramf:n»mr -popu/us Syrjæ (':'yrmm.. Non eft fermo de Cyrene, quz eit in minoraoppida, ut D. Hier. interpre- num Africa, fed de alia, qug eftin Media, tatur. nr » m Damafcenos a fe victos At- 9. Super trilus , €c: ) Wide dida in qua £aum. . F fyrii tyanftulerunt 4. Reg, 16. 9. ? J fe &47!2.) ïus! 6. Super £rtbus fceleribus , 6c.) Wi Concluferint captsoitatem pe ho de di&a n.'3. Vide di&a n. 6. Hujus captivitatis 4 nulla mentio,in facris Lireris , nec Gaza. ) Prop hetát in Palzftinos, Probabile eft, tunc ac- þufi quorum quinque erant Satrapig , in Jofepho. civit:tes precipus; quatgor hic re- cidiffe, cum Gazenfes, de quibus n. 6. captivos abduxerunt judzos. fi cenfentur, quinta erat Geth. Federis fratium. ) Quod dictum eft Captivitarem. perfetkam. ) Omnes, Ui - quos ex Judais captivos duxetat ne- inter Salomonem, & Hiram Regem tranftulerunt, & ven- 'T yri 3. Reg. 5. adeo ut fefe mutuo tra- imine dempto, * H tres compell:rent,. 3. Re 9 vel ) F. diderunt in Idumeam, ut 1c ngius abef- hr i fent, a patria , & hoftilius tra&aren- quod deb.qeraï efle inter tratres, Hoc 2 " CAPUTi; 147 T Io. Et bit czedes ejus. mt»nï.ttaæïï ignem in murum Tyrl & dex,;era '. - »)& Ir. Haec dicit D Ju öminus: äupei' tribus fceleribus Eäomk, & uper quatuor non convertam eum: eo quod perfecutus fit in »des gladio fratrem fuum , & violaverit mifericordiam ejus, & te- nuerit ultra furorem fi fuum , & indigngtionem- fuam fervay*eïig fe- ufque in finem. MC 12. Mittam ignem in Theman: & devorabit ,äed/e,sï Bofrze. ' 13. Hec dicit Dominus: Super tribus fceleribus filiorum WU Ammon, & fuper quatuor non convertam eum: eo quod dit- fecuerit pr&egnantes Galaad ad dilatandum terminum füum« Y fu 14. Etfuccendam ignem in muro Rabbath : & devorabit zedes cipti- ejus in ululatuin die belli Xleris ; & 1n turbine in die commotionis. :5. Et ibit Melchom in capti -vitatem—,i ipfe , & principes ejus .1'1;1*1;115 dicit Dominus, lEt d CAPUT — n nt, t eft, iBter ïacoll, & Efau, eör'uqu*ue Täem:'m,*;mö'c., ) Theman, & Bofia clicety pofteros Ifraelitas, & Idumzos;quafi nobiliffimz erant-civitates Idui dicat 5 T'yrii inter fratres excitarunt Erum. * [ nz;o- hantit odia,; Idum&os contrà jud&os con- ; Sndæä 3. Super tribu: " 356 ) Vide-dicta H SCïi' citantes, dum eis ]udzos in fervos Rum. 32 vendiderunt, quod fcelus mihi valde D;fämærir freggantes sz/;md.) fcl Idiaä "v. ;'-;iïþlicuit , nec abibie impune. factum videtur a Naas Rege ÀÁmmo- ;iicandä Lsd lO. Mitram genem.) VWide difta n. nitarum ,t'en"rporelganlis cum fcilicet 4 & n.4. Factum eft per Nabu- Naas vaítavit [Jabes Galaa d r1. Reg, chodonofor, ut predictum eft Ezech. *TI. Hcet ibi diffecti ; um & mentio nom fiat. Onis pregnantiuin 20. & 56. & poftea per Alexandrum :Perdäm Magnum, qui Tyrum vi ceperunt, ld dilatandum tepminum fünus.) ALT: fois. (& expugnatam vaftarunt. extindtis fctibus Galaadizarum , nul- Eethæ , II. $eper Ltriäzx: ;€c ) Vide dicta lus ex eis fupereflet, & ita polílent ntefpf (2 num. 3. Ammonite regionem illam fuz ditio- Edom-) Idumez. * &i adjungere. & d Frarrem"foum. ) Filios Efeael. fra- X4c Succendam. Zgnem. ) Hoc eff , tris Efau, quos femper flagrantiffi- quod jimn fxpius repetit, Mizzaz gOH 3 fcäw') 1no odio profecuti func Idumzi, P fal. Vide:difta. n, riyitti 136. habemus. Meinor efle Domine lp uimiatu. h! J 'Yum tubarum ) a€ 1 x Jfltorum. Edom , - $m die- Jerufalem , qui buccinarum clangentium ,. tum inili- tuuc ** dicust , exinanite ,. exinanite a4ue d tum c*dentiom, & ceforum. fundamentum in ea. Fs für^inee. ) In'valido impetu, in uibus horribiii hoftium incurfu. Xf Miferiordiam cjus.) F dcbï;tam.- (hont d Ultra,) Chald. 7 peiperuum. d vie cominctionis.) cum territi, & um 12. Mijrtam f2g265.) WMide dicta n. tuxbati 4nei»cäe;7c,, quo fe vertant. z . Foétum eft hoc per Nabüchodono- Ls. ATRC Me Á borz.y Gul etiam dicebatur 100 lr j y6 for, &eChaldeos; ut patet. Jerem. c. Melech , Moloch, Deus erat Am- ( hoc 25. & E/Ze(;h' 27' monitarum , fpeciem habens Regi(s : I48 PR OP HETIXAMOS CAPUT IL fupt pro Ultio Domini in Moab, Studam, - €? lfraelem, bifgue mina- tur interitum , quem effugere non poterunt : quia acceptis bene]?- &v * 4lis Jemper fuerunt ingrati , Deiqu ; pud ? Abjecerunt., e Vl,eg:em * 1. [ TJEc dicit Dominus: Super tribus fceleribus Mo ab',& al fuper quatuor non convertam eum: eo quod incen- derit offa regis Idumzeze ufque ad cinerem. Qu iv " 2. Et miitáàm ignem ia Moab, & devora bit æäes Carioth, qUe &* morietur in fonitu Moab, in clangore tubze: fubte 5. Et difperdam judicem de medio ejus, & omnes -princi- pes' ejus interficiam cum eo, dicit Dominus. &f 4. H&ec dicit Dominus: fuper tribus fceleribus Juda, & [074 ü0 vIl füper quatuor non convertam eum: eo quod abjecerit legem qu£ p Domini, & mandata ejus non cuftodierit: deceperunt enim vendidt eos idola fua, poft quae abierant patres eorum. c&de in s. Et mittam ignem in Tuda, & devorabit aedes Terufalem. aiont denario 6. H&c dicit Dominus: Super tribus íceleribus 1 frael, & fuper PrO t duile ! duobus ut nomen ipfum fignifïcac ; nam AMo- propriurh. Melius tamen vulgatus In- N jart loccb , idem eft, quod , Rex AMelcbom, terpres , & alii exiftimant, effe no- lrridet eo- 7 Cu idem , quod Rex eerum. men proprium urbis , & IVlecropolis tulcas ; rum Déum , qui fimul ab hoftibus Moab : fic enim accipit Jerem. cap. capiebatur, nec feip 48. 21. Fortaffe hec urbs abamplitu- cquam i V/zm terat, 'fum defendere po- dine dicta eft Carioth, quod fuo com- Principes.) LXX. habent, Sacerde- lé vt plexu magnum pOPUIi numerum cons- us ühs u 1es,6. Principes , hoc eft, proceres Am- : tineret, qui pluribus urbibus confti- ddteg,, [ monitarvm. * tuendis fatis effet : tales urbes funt Conftantinopolis , Parifíi , Ulyfippo. totfim I.S Uper tri£us5 ,6c. ) Vide dicta fu- Morietur $m [onitu. ) AMivertunt , i5 COnculcag periori capite numer. 3. o Vértey, Eo quod incendertnt offa ,&fc. ) Regis fremisis , quafi dicat : in ftrepitu hor- Idumzz, qui cum Joram, & Jofaphat rifono expugnationis urbis Carioth, Prei"'ü?lt) contra eos pugnavit lib. 4. Reg. c. 5. & ceterarum , morientur Moabita. 4l puel] In. clapgore £45a. ) 'Yubis clangen- l'um, 1 fevitiam fuam ctiam poft mortem in [ bgne 1 eum expromentes, licet hoc non ha- tibus , armis perfonantibus , hoftibus beamus ex Scriptura, vel Jofepho, con- vociferantibus. tl ». ftat tamen faftum ex hoc loco. g. 7sdrceem. ) Regém. Wt d: folt 4. Super ri5us.) Mide dicta fup. C. Uten que Pa 9. Mittam .ignem.)Vide di&a lfu pe-fio- n f C'üdireg ri capite numer. 4. Cariotb. ) Mox Cariotb ügnifïca; ci- : 5: Mittam sgnem. ) Vide dicta fup. * Uis]; vitates : quare non defünt , qui pü- cap. n. 4- e & 'X QUO f.'u JfPum mm ( F tant effe nomen appellativum , non 6. Quod vendidertt pro ergento ju, qlli enim t * CAPUT L 149 fuper quatuor non convertam eum: pro eo quod vendiderit - pro argento juftum, & pauperem pro calceamentis. QUE 5 .7. Qui conterunt fuper pulverem terrz capita panperum, ii & viam humilium declinant:. & filius, ac pater ejus ierunt ad puellam, ut violarent nomen fant£tum meum.: 8. Et fupet veftimentis pignoratis accubuerunt juxta omne ,& altare: & vinum damnatorum bibebant in domo Dei fui. Y« 9. * Ego autem exterminavi Amorrhaeum a facie eorum : * Na. cujus altitudo ,. cedrorum altitudo ejus, & fortis ipfe quafi 2124 c - & joth, uercus * '»f ubter. , & con:rivi fr'u&gm ejus .defuper,ï & radices ejus , a 24 iv * - . T' 3 "I.o- *—Ego a j &'c.) Quod minimo pretio coxrrupci," hd inde. & ludibrio Gentlism Ifraelitarum detcftan- egem quo vix calcei emantur , juftitiam , impuritatem * enim que pro innocente, & paupere ftabat, tiuim. vendiderint, accepta a divitibus mer- cede iniquitatis. Bene hzc conve- G. Guper vefftmtutis ptgnoratis. ) Re Pignori tradita, que ufu conf'umitur, lert. niunt Judgis Chriftum pretio triginta uti non licet ei , apud quem depofita denariorum vendentibus. - eft, Hoc impii hi cultores idolorum J, V Pro caleeamentis. ) In Hebrzo eft u duale , t 5y3 zahalaim , id eft pro peccabant, fed etiam gravius., quia duobus calceis. veftes pignori fponte tradite non e- Italice diciinus , ger rant, fed erepte cultum idolorum re- ts Tre un paro di [carpe. D cufantibus , ut illis divenditis, ex pre- [[e n 7. Conterunt. ) In Hebrao ett , coz- tio victime compararentur , & epu- zopoli eulcant ; opprimunt tyrannice , con- lum inftrueretur. T CQP' culcant, & peffundant. Viasm hmmiüum declnant. ) Humiä, j'zfxta omne altare. ) Idolorüm.' mpïicU- les viatores -vi opprimunt, vel ma- Vizus dammatorum bsbebant. ) LXX. ) co- Vin(mz de calummiis biióebant. | Chald. 1] cot nus illis injicientes, vel jus eorum vio- bióebant vinum rapima , expreffum ni- coflüi' lantess ficque illos dsclinant, id eít as Tont deorfum inclinant, profternunt , & mirum oppreffione , & cqnculcat.i«onc pauperum. p conculcant ; fimile eít illud Job. 24. 3. t ,IP Subverrerunt pauperum "Viam , Éf ep- In damo Dei fm) Pagn. & Vatabl. . i of prefferumz parazer »manfuetos terre. In'a'ae.no deqrum fnorna. "d puellam. ) Fjamdem , focerad nu- 9. Exterminavi Amorrfmum, Efcj variotly bite rum, Qquile fcelus nec inter genti- Amovi nationes fOrtes , quz tcrram Jangetr les bene moratos auditur , teíte D. vobis promiffam tenebant. Amorr- Paulo 2. ad Corinth. s. "Vél loqui- h&i tenuerant terram Gzlaad , & ce- fs tur de foluta, & meretrice, cum qua teris Chanansis praftabant opibus, & üterque pater fcilicet ; & filius con- fortitudine, ideo foli memorantur. fuetudinem habeant. Allritudo cedrorum. ) Hyperbole. iup? lr viuarent nomen Íantlun m?um. Conirívi frutlum ejus. ) Omnino Ex quo factum eft, ut violaretur eo- if perdidi , penitus everti iaflar cedri, rum caQga nomen fanium-meum ? cujus tam furfum raimni , quam deor- fum radices fucciduntur. W'u n . qui enim talia peccafm ; exponunt il- * ECS pä*OPXHETmIæ AMOS *Exo IO. * Ego fum, qui afcendere vos feci de terra Egypti, & 14-21 duxi vos in deferto quadraginta annis, ut pgmdereüs ter;*am Dn D eut. Amorrhaei. LJ ir. Et fufcitavi Väe' filiis veftris in prophätaä, & de juveni- bus veftris Nazarze i 0s: numquid non ita eft filii Ifrael, dicit Dominus? i?. Et propinabitis Naz arzeis vinum ,& prbphejt:isn manda- : bitis, dicentes: Ne prophetetis. "m de te 13. Ecce ego ítridebo fuper vos, ficut ft ridet plau&rum.x onuftum foeno. . terra 14. Et peribit fuga a veloce, & fartis non obtinebit virtu- Ts tem fuam, & robuftus non falvabit animam fuàm: , is. Et tenens arcum non ftabit, & velox pedibus fuis non 4[ 4 X falvabitur, & aícenfor equi non falvabit animam fuam : 16. Et robuitus corde inter fortes el appir Qigit Dominus. v'nudus fügi*e; in 'Xilæa die, ) es Dmq , f erit I C A- 4, Convert ]uiin i ilo, elus d l1 Suftitavi de fliis ueffrit n jro- ffcuz plaufirum fispule , v;'[ fæni.ok;'zere ! Supzr: phstan ) Filios veftros implevi fpirita pregravatum firidere ,-6f. fonitu longe Prcþhetiæ, exzululat i ./ïc ego peccata ?)qurä ultra Cogngf Y Et de juvUembts veffris nazaros ) non fsfüinens y 9 quafe fespilam tradens 2. T4 Domino confecratos , quod merito in- 15062410 , clamato , 6 dicam ! Peribit 0103 f]c ter mágna béneficia couimemorat. De f*ga « veloce , &c. Dopulo nazargis vide dicta lib. Num. c.6. I2. E? preptmabitis nazarais vinum.) (Y4e Pergbst faga a uelqce, ü'c.) 'Tunc Iv; Ü j)'gg nec veloces fügere poterunt, nec for- Qtià r Guod illis prohibétur lege. INum. c. » tes pugnareö DN 6. n . dnimam fzmi;ï- ) Vitam fuam. tmini, Ne propheteris, ) Weritatis, & com- -O15.- Nom ffabir.) Hoftium impref- 3. N minationum propheticarum irüipatien- ,,fïqnäm fuftinere non poterit. POH Iu tes. 13. Stridelo [uper vos , €c. ) Acco - 16. Rebuffus corde smrer fertes , &.) Q a Wv modat fe loquenti propheticus fpiri- Viri fortes tam corpore , quam ahi- reli;;qm mo fuftinebunthoftium impetum, fed 4 N!li / tus,: & quia Amos paftor erat, e me- mgit, C dio rure petit fimilitudines. Optime cadenp animis, & projetis qumis ter- SanGus Hieronymus. Jdcrreo, inquit, D'edam J ga vev'rtences agfugient. Ed ehOCr d Ea - *** x * *:4* ISI l — d 2ub ^CQAPUT II Domum Tfrael populum olim unice clezm 'argu!f variorum jE*eZe- ]ven l- mm: ex quibus paucos dicit fer * ii M vandos in [uper-ventura af- . jü&ione, quam ipfis comminatur. - undae ite verbum, quod locutus eft Dominus fdger VOS, "AT ii Ifrael: fuper omnem co gnationem, quam eduxi Vr de terra /Egypti, dicens:- 2. Tantummodo vos co gnovi ex omnibus cogrïa:ti-önibus Vittü- terra : idcirco vifitabo fuper vos omnes iniquitates veftras. .,9: Numquid ambulabunt duo pariter, nifi convenerit eis? ]s no1 /^4. Num quid rugiet leo in faltu nifi habuerit praedam? num- quid dabit catulus leonis * vocem de cubili fu,o, nifi aliquid 2 apprehenderit ? l die, 5. Numquid cadet avis in laqueum -teri*äe abfque auc;upe? numquid auferetur laqueus de terra, antequam quid ceperit? . 6. Si clanget tuba in civi tate, & populus non expavefcet? rit. fi erit malum 'ink;civi/tate, S uod Dominus non fece : '7-. QUi& & Y. . /JUdite verbum ,&5c. ) Ceteris na- Propheta, & fenfus eft: cu.ïïi-ieo ru- À - - tionibus omiffis ad lftSelem git,.predim jam tenet , & dilacerare convertit fermonem ; licet etiam ad parat ; ita , Deo vobis comminante, Judam loqui probet D. Hieronym. ex qualt rugiente , exiftimate jam illo , /zper omnem cognationem , quam prope adeffe cladem , & ftragem po- edus de rerra /Egypts. puli veftri. * eni nner Super vos.) Ad vos pertinens. S. Numquid cadet 4vis , 6c. ? ) Si- Cogna:ionem..) Fami-liam, gentem. cut avis non capitur laqueo , nifi au- yhu Pngt LXX. vertunt. Zzibzm, ceps laqueum pofuerit ; ita &.vos cá- f ulit4 g It Q. Tantununodo Vo$ cogHOU;. ) Vös piemini ab hoftibus, non alio id agen- ; Jeriit folos elegi , quibus benefacerem , ut te , quam Deo, qui Aflyrios , quafi la- populo peculiari. queum vobis pofuit. ldcirco vifitato , €c.) Puniam, tum ) Tuc Numquid 4uj'eretwj ; €&fc. ? ) Sicut quia graviori fupplicio digui eftis, laqueus ab ducupe, aut venatore non , pec Dor tu n,Ut per penitentiam ad merever- tollitur , donec aves , aut feras illa- tamini. queaverit ; ita ego Aflyrios e Sama- at 3. Numquid ambulabunt£tc. ?) Non ria non expellam, aut dimittam, do- y Iimple poít ; mus fimul ambulare ego , & vos, nec eam ceperint, & vaftarint. j cum a voluntate mea recedátis, ideo 6. $; cianget ttiba , Éfo. ) Clangente relinquam , & abjiciam vos. tuba terrentur cives , & concutiun- ritl , æ') 4. Numquid rugiet leo , €&7c. ? ) Leo tur formidine inftantis hoftis; at vos gant 591' minaces Dei voces nihil coinmovent, yetify lia rügit, cum famet, & etiam cum jamn pradamecaptam habet in poteftate 5i erit malum ,65c.) INolite in alias ;Imis Eeï' caufas referre calamitates veftras; ni- * de hoc rugitu cagca'præd; loquitur L - I—)i;.OjPHXETle AMOS 152 I! T. Q uía non facit Dominus Deus verbum, nifi revel.averit fuum ad feerS*fuos-grophetas. - Da fecretum m : $. Leo rugiet, quis non & V.ebit ? Dominus Deus locutus bit? 4 füpe eft, quis non propheta e Cort 9. Auditum facite ! n sdibus Azoti, & in sedibus terrze (s ,* FEgypti, & dicite: Congre gamini fuper montes Samarige , & videte infanias multas in me K 1 dioxejus, & calumniam patientes a in penetràlibus ejus. cere re£tum, dicit Döminus,'thefauri.- 1o. Et hefcierunt fa zantes iniquitatem, & rapinas in zedibus fuis. us Deus: Tribulabitur, & 11. Propt erea hazec dicit Domin & detrahetur ex te fortitudo tua, & diripi- circuietur terra, * entur sedes tuae: Quo/moö-'o fi eruat paftor de ore 15, Hxec dicit Dominus : leonis duo crura, aut extrenrum auricul : ficeruentur filii C * Ifrael, qui liquia habitant in Sa".x.ngria in plaga le&gli, '& in Damafci grkabbato.þ QU£ nj 13.Àu- ipít ]« - Amns : Til vobis: mali accidit , quod Deus ftium oculis in ï)robrum , & ludibri. paftori iratus non immiferit. um exponi. Videantergo infii&ta fup- 1711 tblus . Quie wom facit. Dominns , 8 ) plicia, fed prtus animadvertant quam videt; iNon cft malum in civitate, quod non ravia fuerint populi peccata , ut in- faciat Dominus, quia ipfe omnia ma- celligant , quam merito irafcar. fanteg Lnfanias multas.) Farorem , quo ra- quä(i i] la civitati eventura prius revelatpro- 8 turbj phetis, & per eos illa fescivitati mox " piuntur in idololatriam , & peccata. - inflitarum commti natur,ut cum vi- Calumniam: p.'ztientes. ) 1 dade eft in Hebrao, Oppre(fos , ut-, ET derint omues ea , quz przdicta funt Ie cmedio fc eveniffe , intelligant eorum aq&orem In penetrabilibus ejus. ) fuiife Dominum. ejus , ut vertunt Pagn. & Vatabl. fci- * pli | licet Simariz. Wd fe 1 Verbum,) Kem. D Jqo. The[aurizantes iniquitatem, & c.) pauci e| Q. Leo rugtet , qui : non thi.?mäir u Quanto ergo-magis timendus eft De- Iniquás opes, per iniquitatem , & per qui pof * rapinam parzas. Qui ut dicitur dite- trint; "us iratus & minax ? fcunt per fas, & nefas. peus locatus efl , quis mom propbeta- Cumbem bic ?) Dum Deus nos prophetas mit- II. Tribslabitur , €f circtietur. ) milfri'»':ï Cinzetur obfidione omni parte ab Af- Ca;*;t, u tat , jubeatque prophbetare; filere non fvrüs, ne quis effugiat. " !5 ml poffumus. 9. Auditum facites " M!iäuæAæti,Ej'd) Ferzitudo tua.^) Opes tu, in qui- 1 0f V&] Qui me auditis , vocate Palzfítinos , bus robur tuum eife putaba:. hab'lt u ut ficut teftes fuerunt IQ. Quemodo ff eruat paftor , ffg,) & ngyp-tiQs » Pauciflimi liberabuntur, atque ii igno- IG&UIO ï ineoruim $rgaá hunc populum benen- ciorum , ita videant ejus fupplicià , biliores, & viliores , q'os hoftis ia- ^ L^ 1 113 * & contu- terficere non dignabitur. Gromodo, Riül * poi »ulufque meus rebel imnax CT:V ius doleat , videns fe ho- fi ex ore. leogis' paftor eruát ovis re& hia *a CAPUT HE 153 'etit 13. Audite, & conteftamini in domo Jacob, dicit Dominus Deus exercituum: QUs 14. Quia in die cum vifitare ccepero prievaricationes Ifrael, fuper eum vifitabo, & fuper altaria Bethel: , & am » p/uvtabuntur TE cornua altaris, & cadent in terram. B fe] æüiva: & 15. Et percutiam domum hyemalem cum dom entes peribunt domus eburneae, & diffipabuntur eedes multze ci. Dominus, ? di" 4 AAUrt: ra ixï'x?i'( le ote - F CA- ; f aol yliquias , auriculas, v. gr. aut crura mariam lectum, fic Damafcum vocat quz nullius momenti funt , & pene grabbatum, quia Ifraelite vexati ab ÀU- ipfe leo ultro relicturus erat. Ecce Aifyriis miferi ; & aflli&i confucie- — Amos , utpote paftor , crebro a re bant Damafcum , ibique quafi egri in Jodibti paftoritia, & ruftica petitfimilitudines, le&to , fecuri quicfcebant, feque recre- Ip plaga letluli. ) Pagvin. & Va- abant. Vel fenfus eft , quafidicat: &l tablus vertunt , /z «ngnío lec; , fenfus t quam foli pauperes, «gri , & miferi , qui videtur effe : pauci líraelitz habi- in finibus-Samariz, & Damafci fub Qu tantesiin Samaria , & in ea fecure centonibus deprehendentur , pro rcli- A. quafi in le&ulo , aut angulo lectuli quis relinquentur ibidem ab Aflyriis qie ia eccativ a turbis femoto quiefcentes eruentur tantz cladi fuperftites. a cladé Aíffyriorum. lItaque plaga le- I3. -udite , E5 conteflamini , Ge. ) i ! uï &uli idem eft , quod regio quietis , Audite omnes,ac vos potiffimum pro- & fecuritatis ; non enim accipitur phetz, & Deum in teftem veritatis y sH laga pro vulnere aut percuíhione, vocando predicate , & predicite in- Edbl' fbl V /el fenfus eft : cladem Affyriacam flans eis exitium , nifi ab idolorum pauci effugient , fcilicet ii duntaxat, cultu, & fceleribus refipifcant.. ,m'b,c.) qui poft Icctum in angulo fe abfcon- 14. Vifftare. ) Punire. Xhöper derint; aut zgroti, qui in le&tis de- Fifitabe altaria Be zf/:el. ) Illa ever- qyr dite cumbentes fua egritudine Affyrios ad tendo. milericordiam movebunt,ut iis par- IS. Domum Eiemdle:;z,xffc.) Reges ia ) cant, quafi dicat : Aflyrii parcent fo- enim , & potentiores cives palatia i ) lis miferis , .& invalidis repugnare habebant hiemalia, & zftiva, illa apri- non valentibus, iis nimirum , qui cis. , & tepentibus locis ; h«c frigi- habitint in plaga lectuli , id eft , in dioribus , ut moleftias fri T t qm loris minus fentirent. goris, & Q'a- lectulo plagato , id eft affumentis, & lf Y U/) ceuntonibus refarcito. Italice dicimus, Domus eburnte. ) KEbore ornatz, ( !l ]gn/ rapczzaro. qualem domüm habuiffe Achab difci- Et iz amafcs grabbato.) Sicut Sa- hoülb m mUSxeX 1")-3. Regc 22- 39: J m*OJO) Bsl emn Com, Maenoch. T.'P'I. D) je PROPHETI/ZLAMOS 154 CAPUT IV. j 1p] ïfwel)ztw Jub typo vaccarum. pinguium in iniquas primates Sama—- rie, ipforum [ublannans idololatriam: &? quia filii. lfrael variis ïr;*;w Jlagellis a peccatis fuis revocari non potuerunt , minatur eis Domi- ngs nus Jinilia bis , que prius pajfi fuerant ; Ioermfzdo, ut ad il €unn ommpatenïem cwwem*am*ar b Udite verbum hoc vaccz pingues, quae eftis in monte uT &n Samarlæ, quae calumniam facitis egenis, & confringi- tis pauperes : quae dicids dominis vellris: Afferte, & bi- fheni bemus. 4.ff 2. Juravit Dommus Deus in fanc&to fuo: quia ecce dies ve- iVl uia nient f;mer vos, & levabunt vos in contis, & 1ehquxas ve- ítras in ollis ferventibus. 3. Et per aperturas exibitis altera contra alteram; &:prop— ciemini in Armon , dicit Dommusp df 4 "Ve- BCl 1 AAE ux touam 1. "cca pzngue: ) Opmmates ita ex uncino pendeant, aut eodem ha- appellit ; quod nullius rei, nifi ftili depenentium , veftra capita : con- A lt tis levabunt. E'IJN voluptatis , & Ífagine curam habe- n xent, quodque non aratro deftinaren- In ollis fer'vantmzls ) 9c1hcet CO- bäf]r n tur, fed ma&ationi, id eft captivitati, quent, pergit in allegoria vaccarum; & morti. carnes enim harum in cacabis, & ol- fIxU ut Oi Calumniam f'acitis, ) Iniquis judiciis, lis elixantur; fignificat gxavnce; ab Af- & accufationibus fpoliatis egenos. fyms vemndos Chznw Confringitis. ) Oppumu:xs 3. Per aperturas. ) Murni Samas Saculor j Tiàm tr un dicitzs: Dominis. ) R.egibus ac ris , qui ab Ailyriis eam obfiden- Principibus veftris. tibus arictibus diruentur, & aperientur. Wl in A]ferte, 6 bibemus. ) Nos , quipo- Exibit altera contra alteram. ) Wxi- iod I bitis, o vacce Samarig, una cum al- Vüter. tentiores eftis, fpoliate & condem-— nate pauperes , & bonos , uc vobifcum tera , vel una poft alteram , hoc eft $ De largius epulemur , & luxuriemus. finguli, vel fimul bini, & terni. Vel etum ] LXX. habent, Daze; z£ bibamus. 7- fenfas eft , ruptis , & perforatis mu- tonts T Jlents äefemnmm,utmqmcD Hieronym. & ris pluribus in locis, altera ex hoc fo- pos- euncla va/idä:mm ramine , altera ex alio proximo edu- irtids « : 9. Jn fanáo fuo.) Hebr. 1z [möl;mze cetur eodem tempore, nec tamen o- t . !Cw tius ls fr« , per femetipfum , qui fan&us eft. pem VOblS mutuam afferre POterltlS- C)ï Levabwzt quos £2 contis. )Aiïym exultan- Vel altera contra alteram fignificat tlS,q,O tes capita veftra haftis prefixa circum- longe ab altera pofïtam.. n b&g« ferent. Vel more lanionum capita vi- Projiciomini t2 Armon.) Abducemi- W tulorum, aut arietum mactatorum pro niin Armeniam ; ita enim fereinter- T ya macelli £oribus fufpendentium, & ut pretantur vocem Armon lqci hu)us præh,n t tfrc ufus, aut attollentium hafhh, ut expofitores. 0(';. Cflwhi. x CAPUT IV. 155 4. Venite ad Bethel, & iïnþie agite: ad ,Ga'ïgaïam, & mul- Attl- tiplicate praevaricationem ; & afferte mane vi m tribus diebus decimas veftras. &timas V;üya,s, ATA ; $..Et facrificate de fermentato laudem , & vocate v 01 unta- Jitti« rias oblationes, & annuntiate - d dicit Domipnus Deus, ii ; fic enim voluiftis,, fili/i,.H-'rael.)v 6. Unde & ego dedi vobis ft up orem dentium i n cun&is ur- tonte bibus veftris, & indigentiani ZX panum in omnibus lacis veftris : & non efts reverfi ad me, dicit Dominus. ringi- 7. Ego quoque prohibur a vobis imbrem: cum adhuc tres & bi- menfes fupereffent ufque ad meffem , & plui fuper unam civi- o tatem, & fuper alteram civitatem non plui ? e YO pars una C—:O'IEF non plui, aruit, 5 Ve- pluta eft, & pars, (uper quam x Ua 8. Et A proj- v Veni-tä ad Bezhel.) Yrvrifio eftiro- Aica ,ut & cetera , que- fequuntur, Va!?anrarih:.j Sponte oblatas, pre- ye cepto non cogente. p quafi dicat..: feftinate , colite idola , nuntiate.y Predicate, vulgate: V €pulamini ,notr effueietis fapplicium, $c ezins woiniffss. lm h- Maze.) Diligentes , & foliciti in. th* o ) Quando ita vul- Idolorüm. cultu. r ;on- Trs6s3 diebus decimas vefras, . di- G. Ded; vobis ffuporem: demtinme. Y «t Q« bant. profani idololatre ter in anno Stuporem dentium intellige ex fame : ccaturmy fubdit enim quafi explicando z Es zz fuocum deorum delubza,ut pii templum 31&01' Domini ,. nimirum in folemnitate Pa- d?g,e;zt-z'ïmz panuss) s OWumibus locis ve- T Íchatis ,,Pentecoftes , & fefti l'aber- ftris. Kutünus ait longam famem , ue naculorum., & fecum. ferebant deci- hebetat,fopitque appetitum, ita etiane gingivas contrahere, & dentesobítu- i $m mam unam- fuarum frugum, & opum; obfidete Hlud in honorem idolorum-ficientes, pefacere. In ffebraeo ( ut etiaám ha- quod. in cultum D bent Aquila, Symmachus , 'T'heodo- efienmïa " q-'i pr—ææptnm erat : ) fxt- Deuter.14. 22 tío, Vatabl. Pagnin. & alii Jeft, Ms cum 4 l 5. De fermentato: lzzü;z':m. ) Sacrifi- ditiem demiium ; qui enim non habent;. "o quod imanducent , dentes ciborum re- l5 cium laudis e pane fermentato , quod liquiis non- inficiunt. Italice dicere- il d contra legem erat. Lev.2. 11. & 7. 12, ytis m jabentis offerri azyma eft ironia ; mus , V; be fatte flare a denti fecchr. irridet enim eorum: facrificia fermen- Nonmbavete bavato dAa imibratrari deutr. shoctt Indicitur fames illa, cujus mentio ef£ im(] CdU' tátz, ac proinde inpura: —^ Vel po- gme 0* tius fermo eft de panibus fermenta- 4 :eg. 9. L ti$ ,quos lex precipiebat Levit. 6t -2 Cum 45[79::6' £res menfkf f:/,lþera/:-' ügniücää 12. 13. imitabantur enim , & ufurpa- þmf : ) Menfe A prili, quo tempore ca» bant idololatrz , ut diximus , legiti- dit plüvia ferotina ,. maxime neceffa- ria ad. incrementum , & maturitatem. M mum veri Dei eultum in lege Mfoyfis P (7 zi prafcriptum: frugum.— .Votare ) Indicite ; vel nominate; & Koz plui.) Ne putaretis id nature QC j oj celebrate jactabundi, oxdine , & influxu a&rgrum»- fieri.- 156 PROPHETI/ AMOS .8. Et venerunt duc&, & tres civitates ad unam civitatem, D l ut biberent aquam, & non hec me , dicit Dominus. : iunt foatiatæ:, & non red.ftis ad *Agg. 9. * Perculffi vosin ve nto urente &i xalxlrugine,' multi- tunt ? I9-tudinem hortorum veítrorum ,.& vinearum veftrarum : oli- kg veta veftra, & ficeta ve Q0m - ftra comedit eruca, & non rediftisad me, dicit Dominus. Io. Mifi in vos mortem in via /Eg ypti, percum in gladio juvenes veftros, ufque ad captivitatem equorum veftrorum : Luti & afcendere feci pu / tredinem caftrorum vefttrorum in nares veftras, & non rediftis ad me, dicit Dominus. N 1013 *Gen. rr. Subvertivos, * ficut fubvertit Deus Sodomam,. .& Go- frofis 19.24 morrham , & fa£&ti eftis q uafi torris raptus ab inceþdio, & non 1"€di1ïi$ ad mg, dicit Dominus.. I2. Qua À 9. Dt b;berent aquam.) Cum terra chaz Rex lfracl cladem accepit a Re- illa fit arida , & in cifternis aquas ge Syriz, quz tanta fuit, ut ex toto congregent , fi pluviz defint, majus ifraelis exercitu fuperfuerint tantum OU fitis, quam famis periculum eft , ut quinquaginta equites. lib.4.Reg. 13.6. D. H ait D. Hieronymus. In via /Egypti. ) Juxtafecundam in- Tntmora Vento greute. ) Mentus urens, vel uredo eft Eurus &ítuans , qui terpretationem , que eft folidior, fub- par ts intelligenda erit particula , /£eut , & inorem fuo calore omnem fuecum ariftarum, cum haldeo vertendum : Mif/iz vos !t dicer & germinum exficcat, & adurit, vel peftlentiam , fícut im via 4 gypri, fcili- Boreas, qui fuo frigore , & ficcitate 6(6 4 idem fecetibus affert incommodum. cet cum in deferto patres veftros ex Iïrgpaf JEgypto tendentes in Chanaan ob eo- precerir Vide dicta Ofee 12. 1. Aquila, Sym- rum murmura pefte , aliifque plagis machus , & P'heodotio vertunt zvézo- fec illjg. punivi ; & occidi , verbi gratia, cum d alias | $90e/a» qu& vox fignificat aerem cor- mifi ferpentes ignitos , qui ardorem ERE ruptum. peftiferum * morfu fuo inferebant , In gurigine; ) Wide dica Joel. r. Num. 21r. 6. Velad eum modum LO jticur : letlg ay n. 4 uo in /Egypto grafíata eft peftis a Dondoys Er&ca.) Quid fit , diximus eodem M 2r loco Joelis. & 6. fe immiffa , Exod. 9. num./;. redicu IO. Mifi im vos mortem , 6c. ) Fa- Clpe. II. Smbverti vos. ) Magnis enim l3. 0,, me ingravefcente mifli funt multi cum cohorte militum , & pecunia, cladibus ante captivitatem affecti funt Qmü .Rïc Ifraelite , partim ab Altfyriis , par- &m ()n. qui frumentum emerint in /Egypto: tiin a fame , & pefte, ita ut pauci hos omnes Dominus occidit partim pefte, partim latronum incurfu, cum- jam fuperftites viderentur , quafi di- U5 tlic que non redirent, milfi funt alii, qui cat ma n uffi vos. gno qalgmitatum incen'dio Q R5 infepulta eorum cadavera viderunt, & fetorem fenferunt, V«l fenfus eft, Quaff torris vaptus ab sncenfiio.) lNe Qtta ho tiüm pom' Mift in wos mortem , cum fcilicet Joa- penitus cremaretur, 729 c€ AWP U T-IV.& WV. 157 m, I2. Qua'propter hzec faciam tibi, Ifrael : poftquam autem T hzec fecero tibi, praeparare in occurfum Dei tui Ifrael. 13. Quia ecce formans montes, & creans ventum, & an- uïtï- nuntians homini eloquium fuum, faciens matutinam nebu'am, oli & gradiens fuper excelfa terrae Dominus Deus exercituum Y 1ad nomen ejus. dio CAPUT V, n üm : Luget cafum Ifraelis .Piopbem , revtcans eos ad qaærm(fumvüg; MTGS minum , ut ita po[fint evadere afffichiones . fuis peccatis debitas, Go propter quas ubique plancius erit: odit Dominus fejlz'-w'tates, a& ; non ibus propter idololatriam minatur ]amfcia eorum, qu captioitatem. Qu 1. A Udite verbum iftud , quod ego levo fuper vos plan&um: um on urgat. Doxpu; lírael cecidit, &n adjäciet, ut refi T 3 : ex tot0 : : 2'- Vil'- PEWLI A g. I3-60 12. Hec f::rizzm»tz'äi Ifrael. ) Com- homini manifeftans ea , que cogitat dam i memoratas clades jterum inducam fu- ipfe homo , quod Dei omnipotentiz per te.. Vel mala non nominar juxta eft argumentum fcrutantis corda , & jor, fub- morem Scripture , quz folet etiam renes. Vel, anzustians im bomines (G(W j fic dicere fif m 0i Hac faciat mi-/;i Dominus , Chriflum fium , ut habet LXX. Chri- & b«c addat. ftus enim eft unicus Patris conceptus, »:i, fClli' Praparare in Occär/km Dei tui. ) Si unicum Verbum , quo omnia dicit, (hros &f ob &* preterite clades leves tibi videntur , creat , mandat, & gubernat. nec illis frangeris, obfirma pectus, & Eaciens nebulam matutinam. ) Qui p p ad alias hujufmodi excipiendas pre- potens eft lucem. mane mittere , & itiày cum para ; rurfus enim,in te fcelerum ul- ardoret tor incurram. Vel fenfus eít , cum rare. fubita nebula exortam lucem 'obfcu- orebantt v modum fueris apud. Affyrios, ne animum de- Gradsens fïlpu; excelfa terre. ) Nihil fpondeas , & poftea cum Evangelii : PeüiS 1 predicationem audieris , Cl?riüum re- enim eft in terra adeo excelfum , uc num ? eipe. ejus pedibus fubje&tum non fit. s I« Udite verbum , 6c..) Ali ita 13. i 4 ecce jarm.zm montes , &c. ) vertunt : Az4ize fermonem bunc, i ii Quafi dicat : & cogita tibi rem effe fredi font cum Omnipotente, Vel recipe Chri- O domus IÍrael , quem de vobis fumo, ftum omnipotentem , qui te ab omni- Iugubre fcilicet carmez. AMii, Quodego jis , 77 bus malis liberare poteft. l u Päucl levo fuper vos -iz: plantlum , & '/rtmeü- Tus. ul ( Annuntians homumi elaquium' fesm. Qui per prophetas fua confilia, & de- Cectdit.) Cadet. : mcendlo creta hominibus annuntiat. Verti e- Non adjiciet , £ re[urgat. ) Decem enim tribus e captivitate, non redie- tiam poteft, te(te San&o Hieronymo, runt. gl'if') Ne "Mnnuntians /aomini eloquinoo ejus , id. eft 153 PROPHETIEAMOS 2. Virgo Ifrael projeé ; ta eft in terram —fu'»am, non efäg qui fuícitet eam. n iaf 3. Quia hzec dieit D ominus Deus : Urbs, .de qua egredie- P &i bantur millej relinquentur in ea centum: & de qua egredie: bantur centum , relinquentur in ea decem in domo Ifrael. .4. Quia hzc dicit Dominus domui Ifrael : j j I uderite me, & tion vivetis. s. Et noli'e quzerere Betbel, & in Galgalam nolite íntrare, petí & in Berfabee non tranfibi Il - ds: quia- Galgala czïprtivaf ducetur, & Bethel erit inutilis. eled 6. Quarite Dominum, & vivite: ne forte comburatür' ut &t n0n ignis domus J'Qfeph-? & devorabit, & non erit, qui extinguat Bethel. ! D 4. Qui convertitis i abfipthium velr juïdiciulrxny, & juftitiam in £$ i terra relinquitis, g. Fa- C 9. Firgo Jfrael. ) R&gnum lfrael ; gal&m , & Berfabee frequencäre , ubj folent enim. Hebrai urbes., & regna potiffimum viget idololatria. Pro u ob fpeciem, & gloriam , & opes vo« Galgala capktua ducetur.) Lácet enim fit e tribu Juda , quia tamen decem rjtuc'im - care virgines. Vel etiam , ut aliqui facitis, volunt , quia folicite , & cum cura, tribubus eft vicina, capietur, & cum in ie ut virgines , cuftodiuntur. iis excidetur. LitIs, nt Bethel erit inutilit. ) Bethel, que 5 Prójetta efl in terram. ) Cgde , & $ E f e 1me in terra. fua miferabiliter deje- per irrifionem di&ta. eft. Bez&zvez , id &el*äg &a, proflrata , & reli&a eft, eft , Jomus idol/ , aut vaniars , erit Queii inutilis , id eft, revera juxta nomen illi Qui falcitet eamy €c. ) Qui in Pri&.i— I'UAH,(( num ftacum reftituat. impofitam erit Bez5zvzz , 1d eft do- Z Á mus inanitatis k ; vailicgcis ; & inutili- ltin fy 3. rbs, de qua, &c. ) "To cladi- tatis. Cüdam bus afficientur Ifraelite ab Aflyriis ; tum in obfidione triennali Samaris 4. 6. Ez wivite, ) Es vivetis, vel ut Catur & Reg. 17. 5. tum ante , & poft eam, vivatis. ANe farte röm.äargt,zrx, &. ) Cala- üm ügf üt gladio , famie, & pefte , plerique mitatum . incendio involvatur. LA Ürio, omnes abfumantur, & vix decima eo- '4'01)3]5 | fum pars relinquatur fuperftes.- Domus fofeph.) Per Jofeph intelli- git Ephraim ; qui fuit filius Jofeph : In domo lfrael. ) In decem tribubus, Quia ( in repuhlica lfraelitarum. per Ephraim autem decem tribus,quia Tidiona eroboam primus ifraclitici regni m]ia, & A. Quia. ) Particula hec z« pos condifor fuit ex tribu Ephraim. süzur pro Igz/s-r, quafidicat:qux ha- Qui extinguat Betbel Videnwr, &enus dicta funt , accident'domui ) 1gnem im- Witiny millum a D'eo in Bethel. n6) ; 4 : V'ocg; , Ifrael-propter idololatrtam ,. eam ér- 70 04& oU ertitis, É c. ) Vel fenfus Dotts, go abjicite, & qu&rite Dominum. eft : queritc Dominum vos,qui ccn- Nolise quavere Berbel,65c.) No- äïf'nd(t v;:. vertitis, &c. vel, ignis de Vombi; vOS, j Hl lite ellé idololaus ; X ';:æLLi.:',G.».l— qui convertitis , &c. Rinitr 1 ) OAPT V. n qu 9. Facientem Ar&urum, & Orionem , A& coüvgr&en'tevm-'ïn *Infr. mane tenebras, & diem in no&te mutantem: * quivocat aquas9. 6 'edíe. maris, & effundit eas fu per faciem terrege : Dominus nomen 'edies eft ejus. dl .9. Qui fubridet vaftitatem fu per robufïium ,& depopula«. tionem fuper potentem affert. » Io. Odio habuerunt corri irate, perfe&te abominati funt. pie'ntem in porta: & loquentem ? Cetüf; 1I. Idcirco pro eo quod diripiebatis paup erem, & prae dam electam tollebatis ab eo : * domos quadro lapide zedificabitis, 'Sopk tur ut &.non habitabitis in eis: vineas Pïant«abitisl- amantiffimas, & t !3- ingut non bibetis vinum earum,; . 12. Quia cognovi multa fcelera veftra, & fortia peccata iom n veftra: hoftes jufti acci pientes munus ,. & pauperes depritnexa- tes in porta. J - r þvïg.ïdeö- k V , U'I/j Comvertttis im abfintbium. judicium.) potentibus ; ridet enim omnem hnu- ' Pro juftitia, & fanttitate fertis ama- manam fortitudinem,atque contemnit. icttenm ritudinem : P'CC CätQ:ll.tn . Velj udi.ïc*ia * Bepopulattonem. ) LXX. mifiriam. 4 decem facitis. lO. Od;o bhabuerumt corripiemtem im , m in terra relinquitis.) Jacere permit- porta.) Prophetas, qui ad eorum cc- titis, negligitis, aut etian conculcatis. tus , qui in porta fieri folent, mitte- 9. Faciemtem rülurum, 60. ) INe- bantur. dd, Qu &enda hec funt eum veríiculo fexto. Loquemtem perfetie. LXX. Ferius jcitt , V Quzrite Dominum facientem Arctu- ii , Ut fantium abomiati funr , Prophetarum omen il rum, &c. fanctas , & falubres admonitiones. Arünurum.) Arcturus eft incens ftel- Is II. Pradam eletiam. ) Quid ( d d la in fydere Bootz , five Bubulci poft quid graf & iil pulchrum ; & pretiofum. caudam majoris Urfe , indeque vo- *Demos quadro lapide adiffcabitis,f$c. ) catur Arcturus ; nam , . A'exrog ur- Ex divitiis per rapinam partis, fed $, «d i fum figaificat, Se« autem cauda. non habitabitis in eis , quia capiemi- Oriozem. ) Orion fydus eft Meri- mentio- ni ab hoftibus. Jufta fane peccati vin- ) Czü!j dionale juxta Tauri fydus di&ta, ut qui rapuit aliena, amittat fua. nem facit horum duorum fyderum, 4manii/imas. ) in Hebr. eft, De- j iil quia Orion precipuum eft inter Me- y Jf ffderabiles , id eft pulcherrimas, & op- timas. t;ibu&qw ridionalia? Ar(turus inter Septentrio- nalia, & fub his omnia comprehendi I2. Forréa peccata vafika. ) Gravia, ji n videntur, tanquam fi grandia, immania , & meam clemen- pv imaxime notis. qb precipuis , & tiam fuperantia, & plagas, cladefque |pen i Vocat aquas inaris, ) Klevat per va- quafi ab invito extorquentia. ores. Hoffes juffi, 6c. ) Conculcatores ho- Vel fenfug Effundit.) Ex nubibus. minum. juftorum. )3, ui r 9- Quif:äria'et.) Subridendo cotmn- "ccipientes munus. ) - : Ut inique 'ju«di- Wb'u; 0s minatur, vel immittit magna mala Cetis. ^ : frö*o P RO P,H'E-T'i EK AMOS '13. Ideo prudens in fempore illo tacebit,/ quia tem-pus ma. die . lum eft.. L L] 14. Quaeti te bonum, & non malum; ut vivatis: & erit i | füs Dominus Deus exercituum vobifcum, ficut dixiftis. $ $ Pfal Tiel 15. * Odite malum, & diligite bonum, & conftituite in 06.1O porta judicium: fi forte mifer ; oim-. eatur Dominus Deu,s exercitu- i2.9 um rcliquiis Jofeph. $ 16. Propterea heec dicit Dominus Deus exercituum domi. It nator: in omnibus plateis planétus, & in cunCtis,; quse foris funt, dic " 2 etur vae, vae : & vocabunt agricolam ad lu&utn, & ad planCtum eos, qui fciunt plangere. [ * ftra .17. Et in omnibus vinel S €ri KC t planétus : quia pertranfiboin f / 2 tedio tui, dicit Dominus. lyra IS*Væ 24I LA Iens þepr;mente jus inftitutor fuit Teroboam, ortus ex in judicio. s án porta. ) Opprimgntcs Ephraim filio Jofeph. 4 fel'ro 13. Prudens in zempore illo tacebit , I6. z onmeibu: p!atci: þlanäm.) Sci- &c. ) Prudens hoc tempore, cum graf- licet erit. fatur injuftitia, filere cogitur , ne fi- In cuntlis , que foris [unt.) In ome. g. bi , filoqui velit, & peccantes argue- nibus vicis, pagis ,& villis. DUs , ré , malum aliquod accerfat. Vel fen- dies if fus eít , non amplius dolebit , & la- V«, ve. ) Heu , heu, qug vox eft gementis, & plangentis cladem 5a- fiiet & mentabitur,quod nequitia regnet,ever- máriz. In Hebr. eft, 359 44 £o , 20 , 'Adqi fi fint mores, & innocentes a fcele- tis tatis hominibus opprimantur ; vide- interjectio ejusdem fipnificationis. E7 bunt enim impios plefti , & pexdi. Vocabunt agricolam, ) Ru(ticos in tünr fe Vel tandem per prudentes principes, urbem viventes invitabunt ad lügen— Ti & regni proceres intelligit eos , qui dum fecum ; quod proprium eft do- malis prefli ftupebunt , & filebunt. lentium , qui omries ad condolendum 19. [ invitant. fügientt Sic. 1. Reg. 2. 9- dicitur : Jmpzi /z ze- güvior uebris conticefceut. Eos , qui fciunt plaugere. ) Loquitor 20.. N 14. Sicur dixiffis. ) Semper. enim de lamentatoribus , & lamentarrici- bus, five prgficis , que pretio ad lu- Sire. ( dixiftis Deum fore vobifcum, quia fi- Aveft. lii Abrahz cftis, ita D. Hieronymus. gendum fuper mortuis invitabantur. aiteret. Vel erit Deus vefter , ficut dixiílis, H autem dicuntur feire plangere , quia formulas callebant , qu inter 2]. ( & fzepius profefli eftis eum effe Deum T veftruszi. Vel juxta Chald. & alios, - plangendum ex recepto iore ufurpari debebant. Y Oleasi gxgcut e/:fafl'i:. 1 (q7. da emnilus vineis. Y Ubi l«ta i!'(ïi Confiruite in. porta judiciwn. ) cantica.fonare folebant. Ton hj juftum, hoc eft , juftos judices , qui UET munera non accipiant, fed p Pertranlibo ip medio tui. ) Quafi ful- & innocentes tueantur. guperes , gur momento omnia QUm ; ; pervagens , per- OdW'fm Reliquiis J«feph.) Regno I f ra e,l,xvcu- cellens, & flernens. lt ' 161 C AE:P.U q MW A » [fa. ïä: * Vzae defiderantibus diem Domini: ad ; *]T 'ere.ï dies Domini ifta, tenebraze, & non lux. quid eam vobis ? 19- Quomodo fi fugiat vir a facie leonis, & occurrat ei ur- ) j | eyit D [] fus: & ingrediatur domum , & innitatur manu fua fuper pa- Soph. len rietem ,. & mordeat eum coluber. I. IS. tcitu- .2o. Numquid non tenebrz diesDomini,, & non ! ux: & ca- P. ligo, & uon fplendor in ea? z ZI. domi. * Odi, & projeci feftivitates veftras: *Ifaix : foris rem coetuum veftrorum. - - &non capiam odo- Il' IID' rem: m & 22. Quod fi obtuleritis mihi holocautomata, & munora ve- J* fira, non fufcipiam: & vota 20. pinguium: Veüroræum: non re-4qr sb fiboin fpiciam. * I- Í2v 23. Aufer a me tumultum carminum tüo*rü lyrae tuse non audiam. m: -& ca:nti"ca».- Ve ÀÓ 24. Et revelabitur qu rens fortis. afi aq'uä' jvüdi'(:i'umf, & juftitia quafi tor- W. ottus (X -/25. * Numquid hoftias, & facrificium obtulifiis mi*hiih de- *A& o * * 42« fertp' Elju-adrag,inta. annis, d'"om'us, lírael? E T ] ci diti 26 Et. : 18-. Defederantilus , &fc.) Dicenti- & futfitum , q j ïn Ql« bus , yelut fi defiderent : yeniat fane uem excitatis ,. cum adï- templum meum: convenitis.. dies ifte , qui toties predicitur.. Ve- 22.. Hélecagtomata..); Holocaufta.. p v0X 8& niet enim magno ipforum malo.. Vora j;z'nþffzizzm.) Pingues victimas: idem 8 'ex voto oblatas. E tis . 44 quid c.wi;vo&i: ? ) Scilicet opta- *ko,þo, 23- qduseulize CAYFIHMA tuarum.') jonls. Tenelr y o ) Töhebras cäläm-ïta- Strepitum laudum, quibus: me: cele- flicos it tuar fecum feret ,. non lucem profpe- - bras ,. vel idola.. ritatis.. 4 hgt Ganrica ljre ?u2.). Carmina, & can- "D d- Ig.. Quomede ff furiat, &/c.) Unam tiones cum lyrz fono fociatas. Jolendum fugientes. cladém , alia ,. & -f'ortaiï'e 24- Revelabitur quaff aqua jä:dict'itm.)ï gravior excipiet: - Veniet fuper te-fupplicium copiofum,. [oqutt 20.. Numquid' non tenelre: $0 ?') more aquae: inundantis cum' minime enadtict Sane dies: Domini. vindex tenebras timebis. Ín Hebreo eft E ; E. valv;t' adverfitatis ,. calamitatis ,& moeroris fe feeut. aqua jmdicium, &c.. do d It* afferet.. Fortii..) Veh emens ,. & multaä*ma-— iabantuf "- P Werl ! 21. Od; , f projeci, 6c. ) Etiamfi gno cum: impetu aquas trahens.. g t mihi feft: celebretis, & thymiamata .98. Numquidsi c. im deferto: qsa-- acoleatis in: congregationibus veftris, drarinta anuts. ) Quibus in' deferto: & pirguiffimas:. hoftias immolctis , p'regrinati eftis ,. quafrdicat: Non. non fuícipiam;,. neque: placabor 5 eà: Cum €aim' in perpetua peregrinatio-- - fpi dem euim: offertis idolis , neque un- ne verfarentur , nec' certi effent de: quam a peccatis abftinetis.. * ftstione vel ad unum diem ,. quia cum: Qulïfi fül' Odorem cetumm veffrorum) Odorem; QW» p Bibl, Bupo Core.. Menoth. Tom. VL.. column.*f xpovebatgl',z etiamï univyería. b4 » t62 PROPHETIXEX AMOS 26 .- Et portaftis tabernaculum Moloch veftro, & imaging:äa ff idolorum veftrorum, fidus dei veftri , quae feciftis vobis. 27. Et migrare vos faciam trans Damafcum, d 2 icit Domipusg f Deus exercituum nomen ejus, $s 1ni CAPUT VL : VC C'oinmin/amr Dominus fuperbis, & in deliciis agen!ibäs exitium, ac iranfmigrationem, una cum veliquo populo l/rael , cujus. &tn detefTatur Juperbiam. fe i *Luc, 1. Y7£., qui opulenti eftis in Sion, & confiditis in monte &6 .6' 24- Samarig: optimates capita populorum , ingredientes pgmpatic; domum '*lfraelf : 2. T rane Vraecu- þa&rä, & þopuïus totus moveri de- tice. S. Hieronymus , & plures alii 2 ' bebat, ideo a facrificiorum religione cenfent ftcllam fuiffe Veneris , que per id tempus abftinuerunt , quemad- mane preiens folem, vocatur Lucifer, te eti modum etiam ab ufurpatione circum- vefpere illum fubfequens, appellatur bus , cifionis, ut habemus jofue 5. 7, an- Hefperus, iois tiones no tamen fecundo ab exitu ZIgypti 27. Trans Damafcum. ) . In Aiï'yri- menfe primo tabernaculum dedicaye- am, ut patet ex 4. Reg. 17. 6.. Es runt, & hoftias iinmolaverunt, Exod. I. [/J£, qui opulent? effis im Siom.) Cddr D 49. Lty. 9. & 0. n, 7. hic tamén di- Qujus ! É Huc allufiffe videtur Chriftus, citur 4O. annis non fuiile facrificatum, cum ait Luc. 6, 24. Ya volis drviti- pellata quia mos eft Scripturg integros nu- bus , quia babetis confolationem veftram: EInat meros confignare , ctiamfi aliquid il- V& vobi$ , prond * qua faturati e./?:"; Y duis lis defit, aut fuperfit ; itaque juxta efurterts, ut pjs hunc morem 49. anni ponuntur, cum Ip Sios. ) Emphafim habet ; nog guator tamen non p i lus fuerint, quam trigin- enim fuperfluis divitiis abundare, aut ib Agt ta octo. puni, deliciis fervire debebant viventes in 26. Ef portaflis tabermaculum Molach Sion, ubi Deus precipue colebatur, Dum eff vefiro.") Senfus eft: eo tempore, quo & tot pauperes erant, quibus Deus 'ide ( eratis in deferto, aliquando portalïis benefieri pracipiebat, humeris tabernaculum Moloch. Id hte d Confiditis im monte Samaris.) In po- Aj autem videtur accidifle Num- 925, I. tentia , & fortitudine regni Ifrael , todot dum EFornicantes cum filiabus iM oab, exiftimantes illam numquam effe peri- 64* coluerupt Beelphegor; nam Jofephus turam, ut nec etiam divitias veftras. 1. 6. Antiq. c. 6. ait, eos tunc non Palæfï']i/ï Capita populorum.) Proceres regni, H 41 unum fed multos deos coluiffe, & & qui aliis prxeftis cum poteftate. te ()ptim Ammonitz vicini erant, ( cognati -Jngredzentes pompatice,) Cum faftu, Marrg Moabitis, quocirca hi ab illis acce- & fuperbe : U zumaorem animi, inquit "friyy perunt idolum, & cultum 'Molgch. D. Hieronym. corpus offendaz, &5 pom- 3 $o Jmaginem. ) Simulacrum. parum ferculis finsiles efle videantur. S E — Sídus Des veffri.) Ribera putat fuiffe Demuth l[rael, ) Congrefationem lamiwüþ fovem, qui ftellam habuerit in ver- populi, -if ;m'j CAPUT Vl 165. : 2.—Tr£xmfïte in Chala neg .& videte, & ite inde in Emath jn-em magnam: & defcendite in Ge th Palgefthinorum, & ad optima L quaeque re itüs, ftro eft. gna horum: fi latior terminus eorum termino ve- 3. Qui fepara * 9 ti eflis in diem mälum:v & appropinquatis folio Iniquitatis. 4. Qui dormitis in le£tis eburneis, & laícivitis in ftratis ii & vefiris: qui comeditis a !j armenti. gnum de grege, &-vitulos de medio s. Qui canitis ad vocem pfalterii: ,ficurt David putaverunt fehabere vafa cantici. ; otie (ientes &6. Bibentes vinum in phialis, & o pïfmo nihil patiebantur fuper contritione Jofep unguento deli buti : o at* ts X a " ng- ates dl $, qu£ 2. Tranfite in Chalane , €fc. ) Vide- Regi iniquo Affyrio. Vel ponitue Luotet, te etiam in temporalibus poffeffioni- iniquitas pro pena iniquitatis , bus, &in bonitate, & fertilitate re- quafi pellatur dicat : Solio punituro iniquit atem. gionis non efie vobis prelatas easna- AR gnam de grege, Efc. 3 Opc.im.u:m—:, tiones, que locupletiffime, & beatit- & pinguiffimum , ele& Affyri imz, judicantur. Chalane urbs fuit $ de medje a. um in grege, L celebris , & poters juxta Babylonem, 98eYult . Idem fignificat , Virule 1723 cujus mentio Gen. Io. Io. poftea ap- 5. 44 vocem pfalterii.). Ad fonum Chri&üs pellata eft Ctefiphon. mufici inftrum enti, quod pfatterium 7 dniti Emath magnam.) Antiochiam, non dicitur. In Hebrzo eft:- vq(?mwl ; procula Damafco, & dicitur magnas, larizant ad os mallis Qui particu- il qm » id eft, qui vocem ut placet D. Hieronymo , ut diftin- incifionibus, & inflexionib : us variant, guatur ab Eimath minori, quz poftea quod Italice appellamus, [ 108 ab Antiocho Epiphane dicta eft Epi- Gor gl*'eg giere. o phania. Afiitamenpntant unam tan- Sicut David putaverum f, 85'.-) De' fendere fe volunt exempl o David ; unes t tum eife Emath, fCilicet Antiochiam. cum ille fecerit ad Dei ]a udem , ipfi oebatüf s Vide Corn. a Lapide in hunc lecum Jate difputantem. Aliqui putint effe vero ad voluptatem corporis. Vafa cantici.) Mufica inftrumenta. Amatcbum Syriz , cujus mentio apüd |6. Dp phials,) 1 pateris , ut ali [n o Herodotum. qui ; h Gerb.). Unam ex quinque fatrapiis l-'lS w vertant, magnis, &c apacibus pocue Palefthinorum, leiïe perl ,vefms Ef 44 optima , 65c. ) 1te, & lInftra- Oprime 2nguen!a d:liä';:ti.)* Odoratis T regüfi te optim:s urbes Syrie, & videbitis, delicias. Hquoribus afperfi, aut peruncti ad .teW Samariatm , & Sion illis preftare. :um tämf Terminus eorsm, ) Fines eorum. NIb pattebantur, 8fc. ) Nlulla mi- , i 3. Separari ej??s £ dienr ma'ïnmf.) fericordia t ngebantur, cum videbang Servati, & quafi fepoiti in diem ca- contribules fuos inopia vexari. 4 $p lamitofiffimum captivitatis. 3 [ Z feph. ) líraclitarum fracxum fuo- evmonem Salie ihiquitatis. ) Ut fubjecti fitis Tum». - 164 TPROEHE/TifE AMOS E ( . Quaprop:er nunc migrabunt «in-c—apite tranfmigrantium. It & auferetur faCtio latciviendium. *Jere. 8. * Turavit Dominus Deus in anima fu2," dicit Dominus & 31.14 Deus exercituum: Deteftor ego fuperbiam Jacob, & domos fot ejus odi, & tradam civitatem cum habitatoribus fuis. - 9. Quod fi reliqui fuerint . morientur, decem viri in domo Una? & ipfi Ilj n 10. Et tollet eum propinquus fuus, & comburet eum, ut efferat offa de domo, & dicet ei, qui in penetl*abilibus domus eft: Numquid adhuc eft penes te? rr. Et refpondebit: Finis eft. Et dicet ei: Tace & non recorderis nominis Domini; I2. Q & )uia ecce Dominus mandabit, & percutiet domum ma- Cucux l?l// jorem ruinis, & .d;omum mkivnor..em fciflionibus. D 13 NumA : Is, conft; 7 Ím capite "tran/migranfium'.l) Tta Er dicer. ) ds, qu , i cädaVem Come $j J nt qui primi funt divitiis, primi etiam burit. a an jugum fuftineant captivitatis. Et, qui s penetrabilibus domus efl, C Fatlzo lg;?i:viamium.) Qui fimul ad rabili Gc. ) iZt mortuos luget. apens vwoluptates , & ad comelfationes con- II. Fs eff.) Nullum eft am NU yeniebant, adáucentur fimil ; at quo- cadaver intys. plius rum una fuit luxuria, una etiam fit Dicet,) . ls 1 4 ; qui in penegrabilibus 67!'1 L :—P(ïinïh domus eft, dicet mortuos, fepelienti, n ltin 9. Jurawit Dominus Deus d. enima & maíto, ac lugenti confolationem f* , &2. ) Per vitam fuam, dicendo , affevre conanti. COnfry & Qus Fivo ego , id eft juro per yitam ine- Jace.) Sile, nec mihi fuggere , ut üm g am, Deum invocem ; ipfe enim tants Superbiam Jacob, j Vel decem tri- cladis auctor eft. Sic aliqui cum ïüau »U tl'O"' Ym d buum, vel totius Ifraelis, uxore, liberis , aut propinquis pri- lütis ; que modo exponit D. Hieronymus. vantur , in Deum linguam vibrant; Domos ejus. 3 Guz amplitudine , L i quod de, fe fatetur /Eneas ob extin- £tam uxorem /Eneid. 3. Quem ] & ornatu ful)erþi,am indicant domi- ffd Ant Aorum,. Quem non incnf/avi amens bomitnum- Tradam CGuitatem. ) AÍt riiä. que, Desmque: Plin j l balos 9. $z reliqui fgerint, f$c. ) Si pauci ;[.2; Quia ecce Dw;»zi;zu;,'ffc. ) Tan- Che, & in domum unàm confugerint, ut mor- t2 calamitates, & (trages imminent , tem per civitatem graffantem eyadant, quia Dominus jufítus injuriarum fua- Obusï fl ne ifti quidem illam effugient. Quales | rum ultor percutiet domum majo- G. IO. E: tollezt enm , ,fj'c.) . Morie- rem , «&c. tür, & unusquisque a. cognatis fuis Mandalir. ) | Ordinavit , difþofuic, z;;;ïp cremabitur , ut offa faltem tumulo decrevit, & ficut decrevit; itaetiam In ]Ude , &; mandentur ; nam córpora integra pre exequetur. multitudine morientium efferri non Domum majorem , &c. ) *'Regnum Amür/ Poterunt:. [ decem tribuum Ifraelis.- RE QU w 165 CAPRUT VE. lum 3. Nümquid currerequeunt in petrís equ'ï , aut arari poteft in bubalis, quoniam convertiftis in amaritudinem judicium, imus & fructum juftitii in abfinthium? / QIROS I4. Qui laetamini in nihilo: qui dicitis: Nu mquid non in fortitudine nofira affumpfimus nobis cornua? TU r5. Ecce enim fufcitabo fuper vos domus Ifrael, dicit Do- minus Deus exercituum, gentem: & conteret vos ab introitu 1, t Emath ufque ad torrentem deferti. LOTDUS X non X 3 CAPüT I fna Rauinis ) JEterna capmc'i,v;ita,ce. Ad áracundiam me pr*az,"am'v('t -'E/:braiw 42, amaritudimibus fnis. » Ufti Domum minorem.) EReguum mi- nus, fcilicec duabus cantum tribubus Et früllum, juffitie £m abffethbium.) conftans. Et fuavem fructum juftitie, & fan- Citatis convertitis in peccati amari- 1 COfll« Sciffonibur.) Captivitate feptuagin- t1 annorum , damno nimirum répa- tudinem, cum qua nullum abfinthi- n fjï ) rabili ; nam domus fciffa, & rimas um conferri pofflit. agens farciri potuit, que autem ruit, I4. Qui datamin 42 nibilo.) WMeftris amphus - non pcteft. idolis; qus funt res nihili, aut in va- I3. Numgm'a' currere «quehnt P petri': nis, & tluxis opibus, & voluptati- equi, 6c. ? ) Quemadmodum in locis bus, ac prefertim vobis placetis oþ vabilibus ondlientiy multitudine petrarum impeditis , & potentiam , & vires vcítras. jarionem contragofis equi currere non pofífunt ; xiäïrsz)þ'mtas €0bI$ corzua.) Quibuä & quemadmodum ferz filveftres jg- inimicos noftros ventilavimus, id eft, noftra fortitudine viciuus Reges, & »'ete , i gum non patiuntur, ita fieri non po- im tant£ tc(i, ut vos iftis moribus veltris per regnum noftrum defendimus. viam divinorum mandatorum decur- 15. Gentem.) Ailyrios, qui va(tent ii m ratis aut jugum meum fubeatis. Samariam, & Chaldzos, qui vaftent u p " yibráths In bubalis.) Bubilus non eft is, Jerufalem. uem lItalice appellamus, 7/ éajfalo ; 40 iurroitu Ematb. ) Qui e(t termi- jj extite fed animal filveftre , cujus meminit nus Chaeanze Septentrionem verfus, du Plin. lib. . cap. 15- docens Africam Sic 4. Regum 14. 35. legimus : Jpfe bubalos gignere , & cervis fimiles vefltuit termimos lfrael ab introitu E« effe, & vitulis. In Hebrao eft, z matbs usque ad mare foittudinis. De [ ) Tat Emath diximus hoc capite num. 3. £obss , fed intelligit boves filvefires, quales funt uri, aut bifontes. Usque ad torrentem dejerts. ) Gut jarut u Convertiftis 12 amaritudimeu jwlt'ci- prope Rhinócoluram in mare fluit j m) um.) Pervertiftis jura , & juftitiam Num.- 34. 5. & Jofue 15. 4. quia di- in judiciis, & pro virtute fcelus ama- vidit terram Chanaan ab JEgypto , di fPO full ! tis, & amplectimini. & quia ex Nilo ( ut quidam volunt) " quaum maritudinem. ) Amaritudo in fa- derivatur quod etiam Divus Hieroz cris Liseris peccatum aliquando figni- nymus hoc loco fentit, vocans Nilif ,Kegnum rivum. ficat, ut cum dicicur Ofee I2. 14 166 XPRQPFHETIZEAMOS) ^ P C AP-UT- VILi 4 4 dic Deprecatur '/ Propheta peenas .güas videt imminere, €&? Dominus tam. eomtinatur captivitatem , quam zdmos [ub parabola trulle . ca-. j mentarii vaticinatur , adver[ante licet. Zdmafia acerdote . .Detbel : t2bit qui coram rege l[rael acculat. zhmos , fuadens ipfi /mos ut eat f, prophbetatum in terram Sfuda : fód oflendit fe fatium a. Domino (rgit propbetam ut füper. l[rael propbetaret , qui & zmafies I €? dl[raeli vaticinatur. affliCtiones. fuge; I. Q /ZEc oftendit mihi Dominus Deus: & ecce fi&dr locuftae dixi: in principio germinantium ferotini imbris, & ecce fe 1am 1 rotinus poft tonfionem regis. 2. Et fattum eft : cum confummaffet comedere herbam füpe terr, dixi: Domine Deus, propitius efto, ob-»fecro: quis fuícitabit Jacob - quia parvulus eft? dcä)l-: 3. Mifertus eft Dominus fu dixit Do- gladi minus, per hqþ: Non erit, 4. Haeec Va 1 I. l/ 4 Ccef&or locufla. ) Vldl Deum hiceft Benidad Rex Syriz, qui val- .quafi plaftem fingentem , & de afliixit l'raelem, ejusque opes to- 4 H formantem ingens examen locufta- tondit, & demeffuit. ]ll. Viditfero- Y; d rüm , ipfumque examen immitti in tiaum poft tonfionem Regis, hoceft; Vs Ál i terram lfrael. Per locuftarum hanc vidit herbam a Rege Benadad demef- multitudinem magnus Ailyriorum fam perimbrem ferotinum fubfequen- itjuria fignificatur exercitus. tem repullulare, & reflorefcere. ld fa-- .Jgnl;üf.'.' l1e piiucipio germiuantium ferotins im- &um tempore Amos per Jeroboam fi- !yriotur Inoenh &ris.) ln principio veris, cum omnia Iium Joàs Regem Ifzael , qui fuo ro- $ L erminare folent per imbrem feroti- bore, & armisres Ifraelis afflictasre- itas, i num , id eft vernum. In Hebreo ftituit, ut patet 4. Regum I4. 25.IV. tht habemus eodem fenfu Íp principso Vidit Amos in herbam repullulantem Rirum | tribüm. eum ajcenderet ferotinus. 7 involare locuftas, eamque deyafci. Ez eccef:;fatinm pefh. tos 2 ffomem Reg;x.) Id fa&uin. per Phul Regem Aflyrio- Otdane In Hebrzo eft , ut vertit Pagninus, rum, qui regnante Manahem magno fl.:per pi Er e:ce heria férotina a[cendebat 'pofe exercitu regnum l/xaelis invafit 4. e- Cl'S ]grdc f0 ffonom berbarum , quas fecit Rex pro gum 15. Ig. Nephtl Jh*i! animaliäus. Significatur autem 2. Cum conlummaffet.) Locufta, id Yit in Aj ferotinum imbrem non ante, fed poft eft cum viderem exercitum hoftilem Ieliguy detonfam, & demeffam a miniftris vam ïiïia ' fafturus videretur. omnia depafci, ita.nt nihil reliquum Regis pro ejus equis herbam eam fe- nlü Db'& ciíe repullulare, ac tunc in eam in- Quis fulcitabis Tacób ? ) Quis a tan- 3.f d Orem voliffe locuftam , ut eam depafceret. ta clade, & ftrage eriget Ifraclem? Vidit ergo Àmos herbam primo ger- Quia parvonlas eff. ) Imminutus, & $ du minantem, & luxurianrem, qus figni- ad paucit:tem reda(tus.. Quj j ficabat res Ifr:elis florentes. Iin yi— g« No» er;.) Non promjus peri- lum dit eam tonderi , & demeti a Rege ; bit. 6 n lts CAPUT.VH 167 4.' Hzec oftendit mihi Dominus Deusg & ecce vocabat jw- TTR dicium ad ignem Dominus Deus: & de ; t ct- tam, & comedit fimul partem. voravit aþyïam mul- Datd: $. Et dixi: Domine Deus ,. quiefce, obfecro: quis fufci- tabit ]Jacob, quiaparvulus eft? TET 6. Mifertus eft Dominus fuper hoc: Sed & iflud non erit, fumino dixit Dominus Deus. [ 7. Haec oftendit mihi Do minus, & ecce Dominus ftans fuper murum litam, & in manu ejus trulla caementarii. ocuft $. Et dixit Dominus ad me: Quid tu vides, Amos?- Et dixi: Trullam caementarii. ecce fe Et dixit Dominus: Ecce ego po- nam trullam in medio fuperinducere eum. populi mei lfrael: non adjiciam ultra herbam 9. Et demolientur excelía Idoli, & fanCtificationes Ifrael 0: qüis defolabuntur : & , con'furgam fuper— domum Jeroþoaxp in gladio. üt Do» Wec d [ qi «t 4. Hec offendit mibi Dominus , €$c.)) '7 H.ec-o/lc;nalit mibi, €fc. ) .Alia Lope £0« Hzc eft altera vifio prophete obje&ta. hzc eft vifio prophete. . [idicfero- Vocabat judicium.) M indictam. Super murum Higum.) Calce; & in- eruítatum tetctorio indu&o. ; hoceis 4d ignem. ) Ut fümpto igne Dei x deme- injurias ulfcifceretur, Per hunci 5 2nem Trulla canentarii.) 'Lrulla e& in- ubfequi fignificatur "'eglathphalafar Rex A(- ftrumentum illud , quo fabri murarii ge. Jüfe calcem e vafe hauriunt , ( muro in- Íyriorum , qui poft Phul quaft ignis roboam H« ingenti ardore, & ferocia invaficItrae- jiciunt, illinuntque. qi fiome litas , atque abyffum multam, id eít 9. Ponam truliam , t2c.) Definama dfidasre innameram turbam populi, tribus ni- linire, hoceft, ruinas populi per mu- mirum Ruben, & Gad, & dimidiam rum fignificati refarcire. "v2 tribum iVlanaife humiliore loco trans jlllantem Superinducere.) Linire, & cooperi- p d. Jordanem, quafi in abyifo fitas, in- re calce, ut confervetur in:eger, fed ; Ayre- fuper partem illam infignem Líraelis permittam ruete. cis Jordanem pofitam, hoc eít tribus p uf tentur. 9. Demoliemtur.-) Vz*.ftaþgnc ur,ever- j M Nephthali,, Afec, & Zabulon abdu- xit in Aflyriam , 4. Keg. I5. 29. qui Excelfa idoli.) Luci, in q dibus ld5 reliquas omnes pariter abduxifiet, ac lis facrificabatur. ,ocuüä, id Samariam cum recno Ifracl evertiffet, Santhificationes Ifrael.) Loca ab Ifrae- j o filem litis fanctificata, & dedicata in. ho» j du nifi Deus Hlexus precibus Amos ejus norem idolorum. ardorem inhibuiflet, & reliquias Itrae- lis conferv affet. jeroboam. ) Jeroboam hic non et Qüig 4U 5. Quiejce.) Parce. filius INabat auctor regni, & fchifma- 3 [fjaden tis 1fraelis, fed alter ejusdem nomji-. mnuWS; .QAis fujäi(:zöh, 6c.? ) Wide dicta : num. 2. nis filius Joas, nepos Jehu,; pater 6. If94 non erit.) Zachariz. o Pml Nmn prorfus pe- ribit, ut n. 3. Ig gladio.) Id ità contigiffe p'eftee; 168 PROPHETIJE AMOS m. Et mifit Amafias facerdos Bethel ad Jeroboam regefn t ifrael, dicens: Rebellavit contra te Amosin medio domus Ylífrael : non pOtEI*ïti terra fuftinere univerfos fermones ejus. fo 11. Hsec enim dicit Amos : In gladio morietur Jeroboam, & Ifrael captivus migrabit de terra fua : P ii l2. Et dixit Amafias. ad. Amos : Qui vides, gra &ere, fuge l in terram TJuda: & comede ibi panem, & prophe:abis ibi. 15. Et in Bethel non adjicies ultra, ut propAhetes * quia fan- &ificatio. regis eft, & domus regri eft. ? 14. Refponditque Amos, & dixit ad Amafiam : Non fum propheta, & non fum filius prophetze,. fed armentarius ego ghl " fif fum. vellicans fycomoros. 15. Et tulit me Dominus,, cum fequerer gregem , & dixit iifrael. ]Doiminu;s.- ad. me: V»ad.e' » propheta ad popülxum meun ;6. Et. i nam Zacharias. filius Teroboam occi- Gradere.' ) Proficifcere. füs eft a. Scllum, qui regnum ab ejus: Comede iii panem.) Ibi te alent ,»'& familia. ad. fuam. tran'tulit , 4. Reg-. magnifacient, ut a Déo miflum: ibi PU 15. I3: Vel domum: Jeroboam: ap- poteris, quantum: voles, próphetare, lum pellat. decem tribus ,. in.quibus,, cum i 13« Santirféat;o Regis eff.) Locus, propheta hzc:diceret ; re quem.Rex frequentat , ( colit reli- eum gnabat.] ero- boam filius joas.. ionis.caufa ;. vel quem primus Rex 1O.. Sd;e)'a'a:- Detbhel, )/ Vituli,. quiE ] eroboam vitulo. fepofuit ,. & fancti- : colebatur in. Bethel.. $ ficavit.. folia v Domnus reguni.) Regiä. aula hic eft : l'lin.| - Rebellavit: ); In Hebr.. eft Cozjura- qiit.. EXX Gongregationes: facit, fedi-- itaque:non decet te hic tàürbas mifce- RU tionem; commovet: ,. pubiicam pacem re,, quod. egre feret R : X4 fi6C. im"pu- turbat.. —. ne. abire. permittet, Vzäp(ïi Nón. poterit: zerza. fuäihera untverfos: I4.. Non fum.propheta , 6c.) Meum: üt enim ferimenes ejus. . Loquitur.non. ferenda,, officium. eft arinenta,. & oves paíce- EH*, nn & nifi tu. Kex: provideas;,. populüs. re, non. prophetare.. Itaque non ET T impatiens: illi:maaus. injiciet ;; neque. fponte: mea: huc. veni ,. fed a Deo predidi enim, diutius, ejus; verba: ferre. po- inifus , & iterum ad. meum oflicium tilium teft.. revertar. INec. enim fpe. panis, aut QPOdamï II.. Ip: gladio: morjetur:. Jeroboam. y) lucri ego. propheto ,. fcd. fycomoris lceba Mentitur Amafiías ;; reque: enim.dixe- agreftibus contentus victito.. Vig dj rat Amos,, In. cladjo inorsetur Jeroboam, - Vellicaus fycoraoros.) Ficas enim hu- Vieum t "fed, conforgans fujer. domum. Jeroboam jus arboris non: poftunt-edi ,. nifi vel- 9vf pj 1. ladio:,, fcilicet:. occidendo ,. non licentur ,. id. eftungue , aut ferro fin- 7R ipfum: Jeroboam;,. fed' ejus- filium Za- US, Ve dantur, ut exeat lac, & fole melius A] ulh ehariam;, ut:explicavimus.n. 9.. excoquantur. Dicitur hzc arbor fy- * ii Oi vide:..), O: videns,. o pro- comorus ,. id' eft ficus fatuà, propte- Vare pJP rea quod: fatui, hoc eft, ipfipidi fa- 9Rj i& plieta ,. honorifice. eum;: compellar,, ut us fej libentius. abeat.. il poris.fit.. Fru&us fim—ili,s | eft ficui, LT ] E CAPUT VIL. & VIIL 169 tepem 16. Et nunc aüdi'verbum Domini: Tu dicis: . Nonprophe- domus tabis fuper Ifrael, tus. & non ftillabis fuper domum idoli. 17. Propter hoc hsec dicit Dominus: Uxor tua in civitate JO, fornicabitur: & filii tui, & fil iae tuae in gladio cadent, &ha- mus tua funiculo metietur: & ta in terra polluta morieris, & bi. s lige lírael cap.tivus migrabit de ter e fua'. . ia at CAPUT VIIL on fum 4tmos fuüb parabola uncini pomorum propbetat finem i;ïzi/einere ?£- ]U5 eg0 gni l/rael propter. pauperum oppre[fiones : acerbitatem oero immi- r fiénfis calamitatis explicat ; ac feftivitates eorum diciti & x " luäïmn converteudas , famemque *verbi Dei f: Jíradl, enuntiat. - | uluram * 1.l IEc o&endit mihi Do Md I.H minus"Deus: & ecce unc?nus po- morum. alat, & 2. Et dixit: Quid tu vides Amos? Ft dixi: Uncin um po- Ífom: 0DI inorum. Et dixit Dominus ad me: Venit finis fupe r popu- rüpnes lum meum Iírael: non adjiciam ultra, .Ut pertranfeam ) bociss eum colit rtlie imus. at 5. Et & findie folia vero dicuntur effe fimilia moro. Humtus tua funiculo metiet Piin.1.3.c. 7. vocat ficum ZEgyptiam. ur.) Agrf, j hic C'& ï quos poflides, aliis diítrib uentur ab jas milct* I6. Nox fillabis faper domum 1doí1.) Aflyris ; funiculo enim fi ebat. olim Ne prophetes triftia contra . Bethef. agrorum divifio. pnec imþu- Vox ftillare prophetis eft frequens ; In terra polinta , &fc, ut enim nubes copiam ftillarum, hoc ) Cultu idolo- ;.) Mam eft, imbres demittunt in terram; ità I rum , id eft in Affyria. Neznzs pomorum. ) Uncin,ug po- ya pl ex'ore proph.tarum rerüm futurarum morum eft inft u nn predictiones, comminationes rerum rami: pomis onuíti a ramentum, quo triftium , aut promilffiones lztarum ttrahuntur , ut ( oliicinm quodämmodo-depluunt. decerpi poffint. Sic Moyfes 4f s aïlli dicebat Deut. 32.2. Conre[zar ut pla- minere jam captivitstem- Q« Venit frnis , 0. ) Significae im- igomor Via dollrima mea, fimat ut ros eloquium Itrael ; qua 0 meum , quafíi 1mber fuper. berbam , 65 poma omnia, non folum 3 quæ manu quafe fHlla faper gramiza. capi poffunt, fed altiora e tiam, & re- g gim motiora, que uncino e g?nt, erant de. ! iil Y* I7. Feraicalitur, ) "Wel cum civi- cerpenda, ideft bus, vel (quod imagis convenit) cum ; omnes Ifraelite Prin. Aliyriis viftoribus, ut ita vitain fer- cipes, & plebei l, humiles, & fubli- 10]6 il 1U$ vare pojlti DI w w s mes, capiendi ab Affyriis,. " aol y yinmachus vertit, 700- Uz pertram feamz ez. uäs , ng »tuürai, conftuprabitur, ab hofti- ) Impunitum, J ldl fl- bus fciiqgt. . ut ejus fcelera diílimul em. " l fUl Biäl.r eum Cos. Menoch. T. V1 x yi * i7o PROPHETIE AMOS : $. Et ftridebunt. cardines templi in die illa, dicit Dominus p Et Deus: multi morientur: in omni loco projicietur filentium. & tengbr H 4. Audite hoc qui c onteritis pauperem, & dxef»flcere facitis egenos terra, cantica v velrum s. Dicentes: quando tran fibit menfis, & lwiemïthdadbimus mer- Ces; & fabbatum , & aperiemus frumentum: ut imminuamus em qu atnaturm. menfuram, & augeamus ficlum, & fupponamus ftateras dolofas. 6. Ut poífideamus in argento egenos, & pauperes pro cal- i.f ceamentis, & quiíquilias frumenti vendamus? tera, 1 verjum 7. Juravit Dominus in fuperbiam Jacob: fi oblitus fuero Ufque ad finem omnia opera eorum. n, E 8. Numquid füper ifto non commovebitur terra, & lugebit lre wíg omnis habitator ejus,.& afcendet quafi fluvius univerfus, & nini, & ejicietur, & d'EHuet quafi rivus /Egypti? ULUW 9. Et Vaiverfus | Hebreo eri 3. Gtridebunt cardiues templi , 6$c. ) Supponamus. ) Pecuniarum pon- quam forn Cum hoftis vi fores ejus perrumpet : deri. ttia ef: loquitur non de templo Hierofoly- 6. üt pajfïdm;lnm in argento , £fc. ) vilebuntor i mitano , fed de eo quod in Bethel Ut hifse noftris artibus redigamus pre aquan erat vitulo aüreo exítructum-- pauperes ad extremam inopiam, ita Lz omaui loco projicietur fülentimm. ) ut cogantur fe vendere nobis in man- ditur s fd« liyriorem LXX, Iz ommi loco njiciam filentium, cipia , atque ita'pollideamus eos, ut Omimum 1 deficientibus hominibus, & lolcis in nobis quafi jumenta ferviant , idque folitudinem redactis. exiguo pretio, quale eft Qt Cavius, 4. Defrctre facitis.) UXX. opprimitis. mentorum. | par calcea- Qu mare in hïïn poltes S. Quando tranfebit menfis , 85c. ) ld Quisqguilia: frummii veudzgmz;,lff €.) eft Neomenia, & fabbatum, ut triti- Purgamenta frumenti, pulverem, & ï/af ?" cum vendamus ; videnturenim vobis paleas tritico commifcentes. Wrreby defo 7- la fuperbsam J4cob. ) Contra fu- 1S vide ib pr& avaritia dies fefti nunquam abire, periemus frumentum-.) M enale pro- perbiam Ifraelis , qua dominatur pau- abent qu;g POHEXDUS. peribus eosque depredatur. 9 Ürcide Ut ipeninnamus men[furam.) Quan- $2 oblitus fuero. ) Numquam obli- T0 Davore vifcar. Otidere & ; donam poterimus pauperes defrauda- re , aliquid de jufta menfura detra- Usque ad. ffaem. ) In pgrpctuum. rf hendo ? Opera eovum.) .Scelefta, & iniqua. t ( c 9. Naumquid fuper 4/fo mom commave- Tàbity Q " geamus ficlzm.) Plus pecuniæ ab emptoribus emungamus. LXX, ha- Litur terra, 6c. ? ) "Tam multa, & f"f'brffcf; bent, Faeaemus men(íurams parvam , tam grayia fuat fcelera Iíraelis , ta- DCeDtig v £f pondus magnum , pondus fcilicet ar- lefque ob eailli clades imminent, ut 10 $ub r! merito terra hec fuftinens, & fénti- üm, ) ln Q 'enti, aut &ris, quod ab emptoribus erogabatur ; folebant enim pecunias ens, quafi terrore, & ftupore percul- Mu hoy pondere examinare, cum accipieban- fa contremifcere, omnesque incolz Ottrad jangere, & ejulare debeant. M r tur, ut patet Genef. 23. 16. & lfa. 552* 4cendet quafi flgvims u,u'w([k:. ) 777 4d5" » Ef /707?43115 CAPUT VIIL I7I Dosinms 9. Et erit in die illa, dicit Domints: occidet fol inmeridie, entrum, & tenebrefcere faciam terram in die luminis: 3 ete faeitis 10. * Etconvertam feftivitates veftras in luctum , & omnia *Tob, cantica veflra in planétum: & inducam fupcr omne dorfum 2.. 6. N ymustrer- AC D veftrum faccum, & fuper omne. caput calvitium, & ponam! 54 itruamus eam quafi lu&tum unigeni ^s doloóas, amarum. D ti; & noviffima ejus vquafi diem 3 pro cál. 11. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: & mittam famem in terram, non famem p dtus fuero verbum Domini. anis, neque fitim aqua , fed audiendi .12. Et commovebuntur a mari ufque ad mare, & ab Aqui- & lgebit lone ufqu : e ad Orientem: circu-ibu'mt queerentes verbum Do- verios, & mini, & non invenient. Y 2 15.In y j B — n Univerfus fcilicet habitator terre , in Aiäügam terram - Ifrael gravi ifime ; MHebreo enim eít, -bfcezderzgue tan- & faciam, ut acerbiflime lugeat , ut ianm pol« quam flevins tota , fcilicet terra, feu- parentes folentin funere filii unigeniti. tentia eft : cum abducentur captivi , Et novif/ima ejus quafé diem) ama- ttTenfa , [2 ) videbuntur innumeri in(tar fluvii, qui rum.j Faciam, utomnia, que illi ac- cident five initio five deinceps, five in j religums pre aquarum copia extra ripas effun- iopiam, i ditur ; fed cum venerint in latiflimam fine, femper fint triftia. Nullam requi- gobis ia mat- Afiyriorum regionem plenam turbis em terra habebit , fed femper ingenti- um e99, Ut hominum pauciflimi videbuntur, fi- bus malis vexabitur,donéc tandem ter- tl".*'imc ! idque cut fluvius,aut torrens aquis tumens, tio obfidionis anno penitus vaftetur, f pat cilcite qui mare ingreiïus abforbetur, nec ul- & veniat in manus hoftium. lum poftea ejus apparet veftigium. Diem amarum.) Luctuofum , & funeftum. TET fc) Quaff vrvus. AEgyptr- ) Q€ui etiam pulveretmy ! zorrens deferti dicitur fupra cap: 6. n. II. Ef mittam famem, C& c.) Eth- 15, vide ibi dicta, "l'orrentes modo ciam , ut tempore obfidionis, & ex- cntes pugnationis Samaris ita affligantur , Ü Contsi fo- habent aquas , modo funt aridi. jymiaatur pv 9. Occide£ feol n meridie , &tc.) Ni- angantur, inopesque fint mentis, d& mio pavore, & meerore confternatis confilii lfzaclite , ut prophetas, quos jatif occidere, & abfcondi videbitur. Omnis nunc contemnuünt, perquirant, ut ex umquam ülli« lis fcifcitentur, &.audiant tum ora- profperitatis eorum lux fubita tri- ftitie , & captivitatis caligive obfca- cula de obfidionis exitu, tum confi- , n: etuuft rabitur, cum minime timebunt. lia ad eam evadendam, an videlicet, 5&«1» & iüiqm' quando, & quomodo fint liberandi. p non. commtee Tenebrefcese factam. ) EX ejusdem fententis repetitio. Í12. Er commaovebuntur , &c.) Com- um multà IO. Saper omue dorfum veftrum fac- moti defiderio inveniendi aliquem n [[rdis , & ' prophetam , a quo verbum Dei au- $1 eum. ) lnmagnis calamitatibus indue- diant, circuibit lírael totam terram mmiüem: W bantur homines facco, id eft cilicio, ia & caput radebant,& quafi decalvabant, fuam 4 mari Gablze usque ad Aqui- : &u'l).)l'ö pfffl!l- Ü lonem , nec inveniet. Auilri non mnfsque 1000188 fic Job. 1. 2c. Tonfa capict comymens 4 gerram adgyavit. Vidc etiam Jer. 6. 26. memifWit , quia pars Auítralis erat |getti ) EL ponaim eam quafe iuilum nnzgemiti. ) duarum tribuum. j P 172 PROPHETIJAE A'MO'S v .15. In die iila V'deficient virgines pulchra, & adqlefcentes* in fiti. éducet. ham eos I4. Qui jürant in deli&o Skamarie,e, & dicant: vt Diegs tuus Dan, & vivit via Berfabee: & 3. E k cadent, & non refurg-erït /ultra». auferam miaris, ] COGTTPUT IX , Bl Vaü?ztümm fé dicit tnandao Dominus z'mpz'bs , fic ut nulli pateai ejfugium : po[Tea tamen Jufcitabit tabernaculum Darvid , & captivitatem peras filiorum l/rael comoertet cum magna ipforum x u Defcet: f'elicitate. TiVus of 1. V7Idi Dominum ftantem fuper alare, & dixit: Percute 6. Qt cárdinem, & commoveantur fuperliminaria: avaritia foum f enim incapite omnium, & noviffimum eorumin gladio inter- ficiam : ftelit e; NU non erit fuga eis, & non falvabitur ex gis , qui fa- gerit. Ls PA IRIRNOS 2., *Si " P 6.) Hyþt I3. Virgines pulchré, 65 'adale/Eentes.) 1 A&. 9. 2. vi« nomen ; fe&am fignifi- minem ex. Quuibus tamen minus deeffe folent ne- cat. : ceffaria , cum facile illorum miferi- Cadent . ($ mom refurgent. ) Peri- üpplicium bunt , & ejicientur, nec in terram u ilo , cordia homines tangantur. fuam ultra redibunt. I4. Qui jurant in. delitlo Samaria. ) 3. 17: Ut . Adolefcentes,& virgines rerum ad vi- Amei BY &um neceffariarum penuria peribunt, I. 1d;. ) Per imaginariam vifio- Verfat fs nem. Vidit gloriam Domi- * p 5' 2' E X:f quia peccati parentum eorum partici- ni, id eft, lucem aliquam Dei prafen- . pes funt , & colunt idola, & jurant tie indicem. medl'tf['[g;]f per vitulum, in quo peccat Samaria. æ'US, & fi Demus £utts Das.) Mitulus, qui co- Suber altare. ) Juxta alt Ware ; loqui- Videtur f litur in Dan. tur de prophano altari , quod fibi lfraelite erexerant in Bethel. 0O maris, Er vivit via Berfabee.) Nonfolum t [frag] ; jurabant per vitulos, fed etiam per Dixit.) Angelo fibi affiftenti,quafi .Si (elzve; voluntatis. & operis fui, adminiítro. T iIVers viam, qu& ducit in Berfabee, ubi erat Pereute cardinem.) Porte templi, idolum. Senfus juramenti erat : vi- Mäïfd:;äo | vat, id eft floreat , teratur, & fre- ut fcilicet fignificetur ruina templi, & ld yilci. quentetur jugiter via Berfabee; Vel prophani cultus everfio; quam comi- 4 b Ts tabitur totius gentis. excidium, & ca- €08, vivat vitulus aureus , ad quem ducit ptivitas. via, que tendit in Berfabee ; Vel vivat vitulus cujus colendi ccaufa tam -varitia enpm im capite omnium. ) 5.' Et Du Quia in omnibus dominatur, omn teCiS v*mlf longam inimus viam, ut a domo no- Bf- ttant ftra eamus ad fines Ifraelis ; ibi enim que fibi fubjecit. fita erat Berfabee. Vel viz erfa- Novi/mum.) Ultimum, aut abj'c- Wipote bee idem eft , ac cultus , fivé" ratio 4dle 772 Giffimum, & viliflimum , €mnes in- l'lmitmb: 1 colendi in Berfabee ufurpata. Sic terficiam , nemini parcam. àll mo;;,f!,, CAPUT IX 173 Jletentes "eí * Si defcenderint ufque ad infernum, inde manus mea*Pfat, éducet eos: & fi aícendcrint u irt Dus que in coelum, inde det*r*a-xgsas ham eos. tefürgat .^ $. Et fi abfconditi fuerint in vertice Carmeli, inde fcrutans auferam €0os: & fi celaverint fe ab oculis meis in profundo maris, ibi mandabo ferpenti, & mordebit eos. 4. Et fi abierint in captivitatem coram inimicis fuis, ibi * Ter. tle]fugium: mandabo gladio, & occidet eos: & * ToRI per eos in malum, & non in bonum. ponam oculf)s 1ri'1eos fu- 44- II ! . $. Et Dominus Deus exercituum, qui tangit ter ram j & ta- befcet: & lugebunt omnes habitantes in ea, & afcendet ficut rivus omnis, & defluet ficut fluvius /Egypti. j E : Pereute 6. Qui sedificat in coelo. afcenfionem fuam, & O s i* Qvaritià fuum fuper terram fundavit: * qui vocat aquas maris, & ef- *- 8 adio intet- fun lit eas fuper faciem terree , Dominus nomen ejus. £ ;, qui - ER þNumquid non ut filii /Ethi opum vos eftis mihi, filii Ifrael, x s ait DEMI — ( o dæj'(:mz./f?r;int esque ad infernum, E2 a-fcend&tfcut r:lvus, &5c. ) Hünc &€:.) Hyperbolicis verbis oftendit' ne- verfum re jedam ia minem ex eis fore, ui Dei manus; & ibi dicta. petit ex c. 8. n. 8. "Vide [ fupplicium evadat; 1c Pfalm. 158. 7. 6. Qui adifcat £m celo a[cenffonem g, ) Pti- Quo ibo a [piitu tuo , E$c.? f"am.) Qui edificavit domum iu fubli- ec in terratm ^. 9 Iz vertice Carmeli.) Duo erant mi pofitam , in Carmelimontes, unus in Judza, ubi cclos.- qua habitet, id eff. sariam vift- verfati funt Nabal, *& David r. Reg. Fafciculum fuum fuper tervram funda- 25. 2. Alterin ifrael, imminens mari v;/.) Fafcicülum vocat colligatio- briam ontie mediterraneo, ubi latuit Elias, Eli- nemtrium elementorum, fcilicet ignis, m Deipredte fzus, & filii prophetarum. . De .hoc aeris, & aque , que in terra quafi videtur fermo efle, quia fit hic men- baífi, & centro fundata funt. Pagni- gart, Ioge tio maris, & quia in Ífrael, & con- nus vertit, & peculium faum fuper ter- i u tra Ifrael prophetat Amos. Ya f;ma'fzvit. LXX. Prowiffionem fahe. [müendiqua f Si celaverint fe,) Celare conati fue- fuam , . quod videtur intelligendum de rint ; revera enim nemo celari poteft. populo ifraelitico, qui etiam dicitur ;; admínittro Mandabo ferpeuti.) LXX. Draconi, fafciculus & a Vulgato, quod una re- yng tem pl id eft pifci alicui ingenti, & horrido ligione, & lege, quafi funiculo, con- jpá temp - 4. lp malum. ) .Ad puniendum ftringeretur. j qum m c- €oS. Z Vocat agmas maris.) Cui imperanti cidiufths 5. Et Dominus Deus, Gc. ) Neþ pu- obediunt aquz maris ; quem vocan- tetis vanas effe minas, quz vobisin- tem audiunt aque maris. jt m ) tentantur ; res enim vobis eft cum 7. Ur felis Erhiopun.), Cum filii fitis idtUy onti : ! Omnipotente. magnorum, fan&torumque parentum , Tabe[iit.) Liquefcit, defluit, con- quia tamen degeneres eftis , eodem J fumitum: fic dicitur alibi , Qu; £az- apud me eftis numero , & loco, ac 10mne gin" iffl j g montes , € fumigant. fi effétis JEchiopes. m - PROP"HETI]E AMOS I " 4 p ait Domints? Nuhïquiä» non lírael afcendere feci de terra quod : JEÉgypti: & Paleítinos de Cappadocia, & Syros de Cyrene? $, Ecce oculi Domini Dei fuper regnum peccans, & con- facien; I^ teram illud a facie terrze. WVerumtamen contere ; ns non LCOH-*' teram domum Jacob, dicit Dominus. atatof 9. Ecce enim mandabo ego , & concutiam in omnibus gen- labuzi tibus domum Ifrael, ficut concutitur triticum in cribro : & non T cadet lapillus fuper terram. ; Cabunt 1O. In giadio morientur omnes pec catores populi mei, qui D ( friQus dicunt: Non appropinquabit, & non veniet fuper nos malum. ,X rr. In die illa * fufcitabo tabernaculum David, quod ceci- . i e0s ult 15.16 dit: & resedificabo aperturas murorum ejus, & ea, qua&e cor- tuus, ruerant, inftaurabo, & recedificabo illud ficutin diebus an- | ytiquis. 12.Ut - L^ L p [ «Nnmguid non lrael afcendeve ffech » äfif geäti&w dommnn lfracl, difpergaus lfrael per nationes varias. Tierna €c.? ) Non eft, quod vobis placea- Vid, ngg tis, & gloriemint, quod vos addu- Sicmt ecomtutitzur tritic;;m P eribro. ) Duil f xerim de /Egypto ; nam non diffimi- In Hebrzo eft, Quemadmodus commo- le beneficium aliz etiam gentes a me vet fe frilictm im eríbro- EXX feeut Ctrifi : foli tamen Dit ilj acceperunt ; nam de Cappadocia Pa- ventilaiur im venilahro D leftini , de Cyrene Syri in regiones peribunt illi., qui a me rejecti funt, ,flf/"!'.f sz(; vobis vicinas a me translati funt, & qui per po:nitentiam ad me redire no- "H aftrnus, tamen Palaeftinos ob fua fcelera per Qutd ce iNiUs te -vos expuli , Syros vero Syria per "Fheglathphalafar expellim. Non cadet lapillus fuper terram.) Pal- Chllpd Y Palae/l't';zos' de szpþa.docid.; )«* Czïppa«- vis enim tantum cadet, id eft repro- ]ff:üj(ä': bi, de quibus Pfal. r. 5 ed fame dadesque doces enimr occuparunt. Palaftinam , exclufis ab ea-Hevais primis incolis, gquam pilvis, tc. — At lapilli, id. eft il ut narratur Deut. 9. I9. & ]erem. electi, etfi parvi fint , tamen confo- &yci) i lidati, & conglobati per peenitentiam, U erge ; 47 7 9. Eree eculj Domini Dei fuper re- ut ex eis domus mea zdificetur, non idigio, & cadent. Aliqui pro Zzpz//zs, vertunt .D- U j gnum peceans.) Oculivindices Domi- granum, & fententia eft : eventila- I Évanr, ni peccata regni cujuslibet contem- plantur ; & profcslerum numero, & ticl. bitur pulvis , fervabuntur grana trí- i gravitate, plagarum etiam modum illi qum f er.i( ftatuurit. H i,u T Io- I» gladio morsettur , éfc. ) .Qui Verusmtamen conterens mon conteram. ) nequ: minis prophetarum meorum Vbty t N : Puniam vos, fed non prorfus de- crediderunt , tieque fupplicía ín lege elfe, àc (11',.: Tebo. predidta , & improbis intenta timue- Wen flieum rünt. 9. Mandake.) Statu i, & effe&um dabo. lI« Le die illa , E$c. A þertinet' hec 3' Cüm Contutiam m ommibus gemtibus do- b R promiffi ad Chriftum , & gegr illum porg mum Ifracl. ) LXX. Ventilato im cun- expleta e[fl. Titua] liint * cAþüTrx 175 de tetra 12. Ut poffideant reliquias Idumseze, & omnes nationés, eo Cvrene? [ quod invocatum fit no $ men meum fuper eos: dicit Dominus A faciens haec. f00 Cott. -I13. Ecce dies veniunt, dicit Dominus, & comprehändet arator meítforem , & calcator uvae mittentem femen: * & ftil- * Joct- 80 Vibus fet« labunt montes dulcedinem, & omnes colles culti erunt, f0* & non 14. Et convertam captivitatem populi mei Ifrael : & sedifi- cabunt cjvitates defertas, & inhabitabunt , & plantabunt vi- mei, qii neas, & bibent vinum earum, & facient hortos, & comedent j marum, fructus eorum. ïll()d CeCi- 15. Et plantabo eos fuper hu mum 'fUam: & 'nbn eï;ella,m qüæ Qt- eos ultra de terra fua, quam dedi eis, dicit Dominus ,De:d.ls. iebus at Fuus. n.U p ss |PRO- , ülpegut Talernaculum David. ) Domum Da- vangelii ) ut duret mefiis usque ad $ vid, Regnum David. Nam regnum tempus arandi , & vindemia usque- "I David fuit figura fpiritualis regni dum fementis tempus advenerit. padum comme Chrifti quare Luc. 1. 32. habémus: Stillabunt monmtes dulcedizem : Efc) Dabi dH Domimu: Deus fedem David 85102 Rivi la&is, & mellis per eos fluent, foli tamen patris ejus, & regnabit tn Domo Jacob & nullus collis fterilis erit, fed omnis rejeli fs in e6Z2 m . terra coletur, & uberem fructum da- bit me rdire 00* Quod cecidit , €$c. ) Regnum enim fignificat copiam Evangelice Davidis temporale fuit, & caducum: do&trinz ubique futaram, & copiam Chrifli vero fpirituale, & &ternum. fpiritualium bonorum , & afperarum, r:fwm.? Di* Resdificabo aperturas ,6$c.) Ruinas, atque incultarum gentium converfio- neimn. d u cladesque regni Davidici fpiritualiter 4 3 $d u inftaurabo. l4. Comvertam captruitatem — populi Iïüllhw il Sicus iv diebus antiq ;-;i:. ) Cum nui- meilfzael. ) Non lfrael fecundum lum erat idolum, fed unica omnium emen (on0 carnem , fed fecundum fpiritum exi- 1;(3.' ;jcemï am religio , & incorrupti inores. bit de captivitate diaboli , & pecca- jficetuy 101 IQ. Ut po/fideanz riliquias ldumaa,) torum,. li h wm'mt Ut Evancclii predicatores poffideant, — 4KEdificabunt cPoitates defertas. ) Ec- Ó eyentba" & ad Chriftum trahant quicquid reli- clefias per orhem zdificabunt. quum fuerit de populo gentilium. Plantabunt "vineas , €65c.) Qui e-ca- J gïämäï tfi' Eo quod imvocatum. i? nomen smenm ptivitáte aliqua redierunt, fi nihil ab TAV 7 ) Qui fiper e05. ) E quod has gentes meas hoflibus timeant, animum adjiciunt effe, ac dici volui. Veleo quod no- ad plantandas vineas , & hoftes con- j meorum men meum eis predicatum , & mani- terendos. Et ergo fenfus: degent ylida in feftatum eft. infenta m in tranquilliffima pace, &in omnium 13. Comprehendet arator mefforem. ) bonorum abrvndantia. Erit tantus proventus bonorum tem- IS. Plautabo eos feper humum [uam , furin ht &c.) Ponam eos firmiter in. Ecccle- poraliuga ( per que tamen bona fpi- ! &y jllum ritualia intelligenda funt tempore E- fia, ut in ea germinent, & crefcant. 5 I Bs ( 6 * o* * x * * * (emiat uiiett ] 6Q PROPHETIA ABDLE. (it2 e (/u Ü CAPUT PRIMUM. tul E l Vaticinatur exitium adoerfus. ldumaos , qui ;zä'igebanf, ac fub- qui cn fanngzþanzf filios J/rael :. qui tamen redu&ti ,. d denti j ominium qcciþieigt in €os, qui ipfos afflixerant. 7 pientes *]ere. I. Ifio Abdis. Heec dicit Dominus Deus *ad;'Edom: Au- g t ditum audivimus à Domino, & legatum ad Gentes ePfau 49- I/-? lium. Tmifit: Surgite, & confutgamus adyer*fus eum in prae- 2. Ecce parvulum .dedi te in Gentibus; contem pti,bilis tu Si fures , es valde. gna mani tino Cont 3. Superbia cordis tui extulit te, Babitäntem in fciffuris pe- mid, & trárum, exaltantem folium tuum: qui dicisin corde tuo: Quis Wét0; n deirahet me in terram. tüt ; quaf; ..4. Si exaltatus fueris ut aquila, & fi inter fidera pofueris ticefces , . nidum tuum: inde detraham te, dicit Dominus. um teC 5. Sifures introiffent ad te, fi latrones per noctem , quo- &xetcitus, fi vin- fenfilima modo conticuiffes ? nonne furati effent fufficientia fibi? t4m etjar de- Nope £ M I. It5 0n Qs » F lfs. ) Prophetica. mu—.tuo fe exhærtanfium in preliam tixat, lr 44 Edom.) Àd Ídumzos, & de contra ldumaos. i $ Idumszis, q Q. Ecce parvulum, 6c.) Hec verba het runt Judzis. ui infeftiffimi ermkpcr fue- nectenda funt illis, Hac dicit Dominus 2l 'omnia Deus ad Edom , fententia eft : feci te 51 vindm Auditum, 60c.) Hac verba ufque ad tilitudo i finem verficuli parvulum numero , opibus , & ro- da funt. paremhefi intercipien- bore. : vipg Auditum audivimus.) Igo & ali- icemog f Contemptibilis. ) Defpicabilis. &b tiae ( quot alii prophetz , Ifaiam intelligit, 3.4 Iz /cl-[u,ls þe!rdrz.—.m. ) Ín locis Crüt ]eremniam , & Amos, editis , & natura munitis , ideoque Jüntu mzos prophetaverunt. qui '-convtra idu- Cent fuperbis , putans te expugnari non É m t Legatum ad gedtes mifie. ) Per le- polie. gatum intelligit ipfam motionem, & Exaltantem folium tuum. ) Haben- T, Qu concitationem , qua Deus Chald&os em fedem tuam in arduis , & inac- ày| MU concitavit, ut bellum contra Idumz- w ; ceffis rupibus. [0) fuin C'he.]d OS moyerent. Vel Angelum figni- o 45 detraber me ? ) Quis per vim EWIC Ww ficat incitantem hoftes in Idumaos. deducet me ? lit te Surgtte,C6c.) Verba funt nationum tügs - 5. $E fures introzþ[ä;,zt 4d f* , G. ) lil - Pgm C PROPHETIXEX ABDIECAPL 177 demiatores introiffen t ad te, numquid faltem racemum reli- quiffent tibi ? / 6 uomodo fcrutati funt Efau, inveftigaverunt abícon- S dita ejus: f7. Ufque ad terminum emiferunt te : omnes viri foederis tui illuferunt tibi : invaluerunt adverfum te viri pacis tuze: tt, at hu qui comedunt tecum ponent infidias fübter te: non eít pru- - ) accpa entia in €o. *X $. * Numquid non in die illa, dicit Dominus, perdam fa- *Ifaise pientes de Idumsea, & prudentiam de monte Efau? 29. 14 dom: Ài« 9. Et timebunt fortes tui a Meridie, ut intereat vir demon- al Gentes i ym in p Fe Efau. 1o.* Pro- nptibilis tU Si fures , vel latrones nocturni ma- Vir: federis 141. ) Qüæc:umque gen- gna manu invafiffent edes tuas , om- tes fadere juncte erant tibi. nino conticuifes ; ita enim folent ti- laferunt tibi ,€$9v. ). Decepefunc (cifuris pe- midi, & viribus impares facere prz te, fpem tuam, quam illis conftitue- : tgo : Quis metu; ne forte, fi clament, occidan- ras , fefellerunt , nec tibi opem tule- tur ; quafi dicat, quanto magis con- runt. ticefces , & obmutefces ex pavore, r polüet Viri pacis t&4. ) Cum quibus pa- cum te Chaldezorum frequentiífimus cem, aut fcedus iniveras. exercitus, & validiíiimus tibique, in- Qi comedunt tecum , &fc. ) Dome- fenfiffimus invadet, fpoliabit, & vi- qem, qu* tam etiam auferet. ftici, & familiares, five ftipendiarii fb f tui fraudulenter , & proditorie tibi e Nonne furatt effent fufficientia /iäi ? ) vulnus inflixerunt. Eft nova antithefis ; quafi dicat: fu- Noz eff prudentta in ea.) Reiþfa pa- / res non omnia rapiunt , fed ea dun- taxat, tebit , quam ftulti fuerint Idumszi , " i 1 Præhum & fibi futficiunt, cetera fuis dum in iis fperant , qui fe repente heris , g(u locis relinquunt ; at Chal- hofles eorum fa&tis oftendent. Vel dxi omnia plane abripient. .V fac vet Si vindemiatores,6$c. ) "lertiaeft fi- non eft prudentia in populo Idumzz, | didt Danitt qua poflic fidos ab infidis difcernere, militudo , five antithefis ; quafi di- fana confilia a temerariis , &c. j di: ï'fci te cat : vindemiatores aliquos faltem 9. Numquid non iz die illa, & c.) Àu- JDUS Y racemos fub folhiis latentes reliquif- fent feram a vobis omnem fapientiam , & )XCZ'UHI,.*'- at Chaldei omnis diligenter prudentiam , ut bonis confiliis defti- R [n locis fcrutabuntur , & nihil reliquum fa- tuti facile ab hoftibus capiamini. s] cient. De monte Efau. ) De monte Seir jis , 0 6. Quomodo fcyutati funt Efau?) Mi- :x?ugn"i i pofieffo ab Efau , in quo erat Idu- rum, quam minutim , quam folerter, mza; floruit oclim Idumza fama fapien- & avide domos ldumzorum fcrutati tie, ut patet ex Eliphaz Themanite,& PRSD [ funt Chaldai, aliis aiicis Job, qui fuerunt Idumzi. duis s & mnac 7. Ufque ad terminum emiferunt. ) 9. E£ rimebunt fortes tui ameridie.) Ejicient te, & abducent extra fines Etiam illi , qui fortes videbantur in Qui p yi tuos. $6 qgique remotiores ab hoftibus B.f C;»m. Menoch. T. VI. , adl:æ') - 178 ?ROPHE'FIZE"A'BJ,DIZE *Gen..| TO. * P?opter'inï»erfe&ionem, & propter iniquitatem in fra- 11 27.42trem tuum Jacob, operiet te confufio, & peribis in aeternum. rint: 6 ir. In die cum ftares adverfus eum, quando capiebant ;( alieni exercitum ejus, & extranei ingrediebantur portas ejus, ficut fe & fuper Jerufalem E trüf unus ex eis. rïaitt,ebant fortem ; tu quoque eras quafi 16 ( I2. Et non defpicies in die fratris tui, in die peregrinatio- bibent: nis ejus: & non laetaberis fuper filios Juda in die perditionis ernti eorum : & non magnificabis os tuum in die anguitize. pE 13. Neque ingredieris portam populi mei in die ruince eo- * debit de us in die valttitatis il- rnm: neque defpicies & tu in malis ej j ! lius: & non emitteris adverfus exercitum ejusin die vaftita- domus tis illius. es, & - i4.Ne- -tus el funt , quia funt magis ad meridiem , modo, quo Chaldzi , invadebas, fpo- timebunt. liabas, capiebas , vaftabas Tudaos, & PnRae s Ut ig£ereat wir de monte Efag. ) Ali- cives Jerufalem. qui clare ex Hebreo ita vertunt , 12. Ez wen. defpscies ,€5c. ) Ne&ten- Non dfpi dum hoc eft cum verbis illis verficu- & clamit Propterea quod excidetur une[quifaue de A'än [27] zopte Efan. lta V atablus. li 10 .Perilss im aternum, t$ mon defpt- IO. Propter tnterfettionem ,. ) Ex- cies, ut foles Judaos , mec im.corum cla- putem e de letaberis. Melhorum, & fequen- niewem [ cidii ejus caufam affignat , quod in vl tra fratres fuos Judaos ab hoftibus affli- tium verborum fenfus eft hujufmodi. &tos inhumani fuerint Idumszi, & cru- Nez defptcies, id eft utinam cum gau quaris, à dio non fpectafles ea,quz eveniebant deles. Quia Judaos. interfeciftis , & lod Chaldzis junéti in eos cede bacchati in die mala fratrum tuorum, cum plu- dos. lul eflis , ideo penas luetis. rimi eoram abducerentnr captivi, aut ln fratrem 15um 74c00. ) In Jud&os occiderentur. Utinam non irrupiffes n Nat t filios Jacob fratris Efau, propinquos cum Chaldzis in urbes Judes ab ipfis Qui & 13 t£uos. captas. R Operiet te confufro.) Cum te vide- In die fvatris tui. ) Cum Ifraelite E fratres tui a Deo punientur. Qe0 800 bis ab eisdem Chaldsis, quos adju- veras pari modo vaftari, nudari, fpo- * Im die peregramatsonss FjüS/,. 66 Cum äïi:æ mult liari, occidi. captivi abducentur. &IS Nou magniffcalis os tuum.) Nonlo- &ic [74 fg: li. Cum j?;zre: 4dzverfm mmx. )Cum ü M tu, o Edom, ftares armatus contra queris magnifica, & fuperba contra Mraelem , & Jerufalem. ]ud&os , non infultabis , non. dices, 1is a () d Alieni.) Chaldsi. exinanite 4 exinanite ufque ad fuuda- PA t Ingrediebantur portas ejms. ) Caplt:a mentum im ea. Pal, 120. &is ingl Jerufalem. I die anguflia , £$c. ) Cum Jud*e&i 16 ( N läm, ee) Süpc-r fpo- prementur angufliis. Qu üm E? fuper Terufa jJiis, & civibus, quos ceperant in Je- I3. Neque ingredieris portam. ) . Ut Vi!:, ä e gufalem , & cum Chaldzis fpolies , & occidas ci- Cs fetiej, efiet. fortire;x;ux* » quid cujus ves Jerufalem. qu.lq Y0$, Erai quafi uuus ex | eis. ) 'Eu pari Nïqac de.fpicies & t in mhlis ejus. lm h.Ll LT CAPU/T L 179 tetn fra- &etemm, 14; Neqüe HaEïs' in Exiti-bus, ut interficias eos, qui fuge- Cipiebint rint: & non concludes reliquos ejus ia die tribulationis ; 1 /15. Quoniam juxta eft dies Domini fuper omnes gentes: Ottàs ejus, ficut fecifti, ers qui ( tuum. flet tibi: retributionem tuam convertet in vcapm'; .16. Quomodo enim bibiftis fuper montem fan&um meum, teprinatio- bibent omnes Gentes jugiter: & bibent, & abforbebunt, & yerditionis a erunt quafi non fint. . L L2 i 17. Ét in monte S1on eri tfalvatio, & erit fan&uä; & polfi- "Uina et debit domus Jacob eos, qui fe poffederant.- altitatis 1 die valtita- 18. Et erit domus [acob ignis, & domus Jofeph flamma, & domus Eíau fipula: & fucceudentur in eis, & devorabunt eos, & non erunt reliquice do I*l Ne' tus eft. j mus EKfau, quia Deminusxlocu-f —— vadebas, o ! 'EQ,E; * a ij Jadæos,& Non avfpici:es cum voluptate malum, .qu erumt qäajz&w&f';zï. )! Aliqui ver- . ) Ndlar- tunt ex Hebrzo , erezst quafr nom. fucf- & calamitatem Judaz. ilis veräc.t(- Non emitteris ,£7c.) À Chaldeie, ut fezt , adeo he gentes atterentur , , E o d- partem exercitus Jud&orum , vel ve- vaftabuntur, ut ad nihilum propemoe- - ipetrum t dum redigantur , ac fi nunquam in nientem Jerofolymam in fubfidium, , & fequit vel ex ea jam capta fugientem perfez ferum natura extitiffent. h hujufmodi. quaris , & comprehendas. 17. ha monte Sron erit [alvatio.Y N 083 um cum qu o Idumzi , manebitis captivi ; Judxt I4. Neque ffabis im exitibus. j . In ys eveniebunt locis opportunis ad illos opprimen- autem liberabuntur per Cyrum, atque rum,cumplu' dos. ltalice diceremus ,. Nez r ita in Siom erit. falvatio reítituta li- | ad bertate , & religione facrorum. Sen- y: ciptivis at 24[f?- apn irupit Non conciu des. ) Non capies eos, fu fublimiori hezc de Chrifto, & pre- qvi ex Judxis reliqui fuerint. dicatione Evvangelii accipienda funt. fugs 0199 OEf erit fantiu:i-) Mions Sion, in quo I5. Quoniem juxtacfh díes Donini.) csm Tfredit [deo non poteris capere , quia £u, & templum iterura edificabitur , vel 5an- entül. alig multg gentes , capieris x Chal- &us Deus habitans'in monte , & in dais. - templo. Erit etiam fanctus Sion Chri- jindr) ( Szcuf feciff,/fï*t tili. ) Sicut afHlixi- fto veniente , & in 9ion , & Judza fti Judzos, ita affligeris, & vaftabe- Ev angelii fanctam legem promulgan- 5,) N l te perba o ris a Chaldzmis; in te enim ,. & in ca- y1 d put tuum regerentur mala , que Ju- QP*QL/Z?de?it domus jacob. ) Familía, dzis intulifti flicps, & poftert Jacob, hoc eít, dus 9;:: , [v tribus Babylone reveríe iis domina- ! L 16. Quomodo enim bbifis, &c. ) Quemadmodum clade Judzorum ga- buntur,quorum jugum patie fuerarit. j O j vifi, & epulati eflis haurientes cali- Conveeit hoc tempori Chzifti , qui fpirituali regno Ejcclefime barbaras at ) ces ]etitiz 5 fic multe gentes , inter d quas vos, idumzi, primi eritis , 'cá- gentes fübjecit ,, que Judais tuerant & occid'ds licem hgurietis fuxoxis Domini fceIe- dominatz. j guli i^ ra veftra ple&cncig per tha,ldæosi.f' ^e9. EE erit demm:s Zacob igö'fi? & F;) H ( o o PROP—-HETI&",ABDIE'*CAP; L 19. Et hareditabunt hi, qui ad Auftrum funt, montem Efau, & qui in campeftribus Philifthiim: & poffidebun: re- gionem Ephra d im, & regionem Samarie: & Benjamin-pofïig debit Galaad. 2o. Et tranfmigratio exercitus hu?us filiorum Ifrael, omnia loca Chaneneeorum ufque ad Sareptam: & tranfmigratio Jeru- j a falem, quse in Bofphoro eft, poffidebit civitates Auftri. in Tur . 21. Et afcendent falvatores in montem Sion judicare mon- , tem Efau: & erit Dominp regnum, PRO-- Domus Jacob funt duz tribus ]uda,& Philifthinorum, quippe fibi vincinio- Beniamin, domus Jofsph funt decem res, Gazan, Afcalonem , Geth , &c. Ti tribus Ifrael ; harum €nim caput fuit immo poffidebunt tribum Ephraim, di Ephraim prognatus ex Jofeph . fen- & reliquam Samariam ; qua illis ab oriente vicina funt, tentia ergo eft : dux tribus cuin illis, Draedica qui e decem tribubus ante, vel poft Et Benjamin , 6c. ) Et tribus Benja- aptivitatem fe illis junxerunt, inva- min poffidebit Galaaditim fibi vici- 5 Etl d ént Idumeam , eamque fuccendent; nam. & de(cen aut fibi fubdent, ficut ignis incendit QO. E: tran[zigratio exercitus bujus, & dedit r ftipulam. Id factum ab yrcano, & &c.) Multitudo Judeorum in Baby- Thsrfsa Juda Machabzo, qui Idumzos ad cir- lonem translatorum , tandem in pa- cumcifionem compulit , tefte Jofeph. triam feliciter rediens poffidebit om- 4 Dor lib. 3. Antiq. c. 17. Myftice id fa- nia loca Chananzorum , totam nimi- rum plagam illam , que ufque adSa- C temy étum ab Apoftolis, qui igne charita- tis, & ardentis predicationis Evan- reptam excurrit. gelii infidelitatem, idola , & vitia gen- Tranfmigratio Terufalem. ) Judei ex — tium abfumpferunt. Jerufalem translati. CCD:, 'lü *CQ Non erunt reliquia domus E[au.) Pe- Qua in Bo[phoro eff.) Pro Befphore Rontem E rierunt reliquig Idumsorum , cum ab in Hebrzo eft 43 bb /epbarad , quod; ak'athres Hyrcano fubacti funt,& ad unum om- ut nomen proprium , retinuerunt A- ü. ï?lïï'üu; nes circumcifi ; tunc enim Judzi po- uila, & Symmachus ; Lyranus vero Oll tius ;effe ceperunt, quam Idumai , ut collocat in Chaldxa, Aliqui inter E Hf fy pretantur in Bofphoro 'Thracio , alii etiam defierunt quodammodo cffe Idu- de Cymmerio , alii de freto Gaditano. mzi , cum ab Apoftolis ,& viris Apoftolicis Chrifto adjun&i Chriftia- Nihil eft certi. Vide Corn. a Lapide IQone T ni vocari coperunt. late hxc difputantem. d9. Et bereditabunt hi. ) Et hi, ni- Poffidebit civitates 4uffr1.) Idumzos, Tf dit mirum Judaei illi, qui eam partem qui ut di&um eft , ad Auftrum funt N Jude2 incolunt, que-magis vergit ad ]udais. Yiütum Auftrum,hzreditabunt montem Efau, QI. -fGenident falvatores , &c.) IE2xur- ent , & venient in Sion , fcilicet in Cebatm ttia id eft ldumzos fibi vicinos , & con- terminos. j erufalem falvatores:., id eft propu- !D ]il Prtidlcd ! Et qui in campefiribus , 6c. ) Qui gnatores Jud&orum , quales olim fue- lum eam partem Judzz habitant , quz Se- rant Othoniel , 4 pheta dicitur , & campeftris eft , & &c. Gedeon , S.amfon ; u AU a g*dicere montem E[au, ) Ut Judi- lt lica N plana; poffidebunt urbes , & agros * Ra | N 4 Ihonfem débunt re. amin poff ! PROPHETIA JON.£. ael, ornin - CAPUT PRIMUM. at Jete grnas a Domino miffus, ut in Ninive pradicaret , navigio fugi a. icare ol in fharfis a facie Domini : quo immittente in. navim tempefla- zen, jaäïijäue Jortibus , deprebenfus Stonas in mare mitti- AO K -—/ fur , cellatque tempe[las. ORE i e p pE I. fibi vincinio- n r Geth) &C. T fa&tum eft VerBUm Do mini ad JTonam filium Amatþi, um Ephim, : dicens : , que ilis d 2. Surge, & vade in Niniven civitatem grandem, & praedica : tribus Detjt« in ea: quia afcendit malitia ejus coram me. m fibi vic- 3. Et furrexit Jonas, ut fugeret in "Tharfis a facie Domini, vercittt bj & defcendit in Joppen, & invenit navem euntem in Tharfis: nm n 3- & dedit naulum ejus, & defcendit in eam, ut iret cum eis in 'oTharfis a facie Domini. andem 10 p p()mdebic om. 4: Dominus autem mifit ventum magnum in mare : & fa&ta , totam nifie eft tempeítas magna in mari, & navis periclitabatur conteri, * 3 $.Et. P. j ) Juisi er cent, id eft coerceant , & fubjiciant g. Ur fugertt £m Thar[is, ) Vel in ma-- montem Efau , ideftIdumzos. Tales re ipfum Mediterraneum , ut cenfet falvatores fuere Machabzi , .& Qs jl 777 q!.',o ) D. Hieronym. & Ribera: Velin Tar- vetinuerunt P ftea fpiritualiter Chriftus , & Apo- 0 l. teffum Botice in Hifpania , ut fufe probare conatur Pineda lib. 4. dere- Et erit tum Domino regnum. ) Domi- bus Salomonis cap. I4. vel in Car- Aiigu itt nus in hocpopulo fuo,&in aliis genti- thaginem Africae ,ut fentire videntur Tiricio , bus regnabit per fidem , & veram re- ,to Galitimo- LXX. qui Tharfis Carthaginem non ;or d ligionem. femel interpretati funt, licet hoc lo- I.E T f'ailum eff, ) Particula £$ abun- co vocem Z2«rfis retinuerint : vel in. dat more Hebrzeorum. Tharfum Ciliciz , ut vultJofeph. lib. i. Mlumzoh Muftram n 2. lp Ninives. ) Mletropolis erat 9- c- 11. & multi eum fecuti , que Aifyriorum ad Tygrim amnem. Di- due ultimz explicationes vero pro- cebatur etiam Ninus, & Nina, Vide piores videntur. ts vilicet i Plin. lib. 5. cap. 13. 5[,, [ur Pradica $m ea. ) Imminens exci- lm Lppez.) Portus eft celebris ad id,eft po dium. . mare mediterraneumin Paleftina. He- ;ales ol jm f* J braicg vocatur Izzpbo, & nunc etiam $n [of Afcená 7 m/;*:;a'g"w. ) Adeo crevit, vulgo 7«ff4 dicitur. )l j ut licet fhifericors fim , jam diffimu- lare nequeam , quin puniam, Naulu.) Pretium ve&ure. " ) U; Judi. PROPQETiægUNæ 182 n E s.b ttimuerunt nautoe , & clamaveruat viri ad deum fuum: ftare a ! ]. E & miferunt vafa, quse erant in navi, in mare , üt alleviaretur Qitrf'aw ab eis: &j Jonás vdei;encïit ad interiora navis, & dormiebat fopore gravi. PQLIE: h 6. EEt8SBCE ] | ffit ad eum gubämatar, & dixit ei: Qoid tu fu- [ d ore déprimeris? furze, invoca Deum tuum, fi forte reco- fen xa' gitet Deus de nobis,' & non pereamus. T M dixit vir ad collegam fuum: Venite, & mittamus for- Do [rinc g. EX tes, & fciamus quare hoc malum fit nobis, - Et miferunt forf HU nm Ur Ü tes? & cecidit fors fuper. Jonam. fGCm « 9. Et dixerunt ad eum: Indica no bis, cujus caufa malum I* 3 E iftud fit nobis: quod eft opus tuum? quae terra tua, & quo i fefvore yadis? vel ex . . ; quo populo es tu? 16. E o. Et dixit a d eos: Hebraeus ego fum,. & Dominum Deum Verunt] coeli ego timeo, qui fecit mare, & aridàm. 1o. Et timuerunt viri timore magno , & dixerunt ad eum: — uid hoc fecifti? (cognoverunt enim viri, quod a facie Do- Nerleti; mini ffugeret, quia indicaVcrat eis) r1. Et Dd bic do:ufos es quimenont Clamaverunt viri ad Deum fuum.) "-Mitmmm forzes. ) INotat D.X—?ïiero' II E ee H nymus , & alii, nautas mififfe fortess Mat ib Unufquifque invocav t Deum fuum. Cbat, f THebresi vocem u»^w 2f /é , id eft , vir, quía tantam tempeftatem fubito co- ortam poft tantam tranquillitatem lie dicer capiunt pro, Quifque. non eífe naturalem animadvertebant. [ Vafa.) Merces, X onera. X'Z.l T:e,/.'/f.f 44 interiora vavis.) Sive ut minus Cecidit. fors fuper Jomam. ) Deo ia nem fentiret, five.ut a nauti- difponente, qui malo folet uti ad bo- ixit hw ja&atio num , ill& enim fortes erant fuper- Qu) Certic co tumultu fe abduceret , five pr& tri- ftitiofz. ftitia. " . tetétur. Dünwt Qua Et^dormiebat jopore grav: ,) Partirm 9. Qaod eft opus ftum ? ) j Certius Ícire volunt, an re&e fors ceciderit, 13 lt ex fatigatione precedentis itineris , Dropletam. partim , & magis , e& animi deje&tio- & ex officio, vite inftituto , & patria ut Apoftoli in hor- cognofcere ftudent , qualis fit Jonas, 14 N lu ne,& mcarore , probufne, an improbus. : prop to, Luc. 22. ] 6. Surge , €9 imvoca Deum tuum. ) Q. Hebrans füm €gos &e. ) Scilicet | 1* Quem éx eorum genere , qui verum Deum & n l, ( Excitat , inquis D. Hieronym. dorzi- colunt ; itaque non fum ego idolola- Qujas perie entem , 65 argtit improvida fecurttatis ; Ne de, b commmonerque , ut ipfe quoque pro virili tra, fed cultor veri Dei, qui celum, ! & terram fecit. !fm,x) M /w;'tiwze 6[6])?'668!1.(7' Deum fmmz, Atcu- IO. Timuerumut,t$c.) Midentes po- ORifem o jus erat: comimune periczdfzm , CONMBAMUIS effet oratio. tentiam tantam Dei- Jonam fugien- . Ton fariyy ) InHebrao tem infeéctantis 3 & métuentes , ne Wnoentem 8j forte recogitet Dens, eodem , & ipfi exitio anvolverentur. eft, £ forze placetur. ,&'iä Iu ] ^. FVir.) Guifque, ut fupta num.5. Nam , ut ait Horatius. e AC tnum - - S€pe Die/þi(er Cuieg at me'.) /Socium fuum; « C APU EL ? 15 N f rr. Et dixerunt ad eum: Quid faciemus tibi, & ce bi eumiuum : t illeviaretur mare a nobis? quia mare ibat, & intumefcebat. - : Qormiepat I2. Et dixit ad eos: Tollite me, & mittite in mare, & cef- fabit mare a vobis: fcio enim ego, quoniam propter fne tem- Quid tu f h pettas haec grandis venit fuper vos. 13. Et remigabapt viri, ut reverterentur ad aridam , & i Tte TC non valebant: quia mare ibat, & intumefcebat fuper eos. i k LLal m usfot- 14. Et clamaverunt ad Dominum, & dixerunt: Quaefumus, ferunt fot- Domine , ne pereamusin anima viri iftius, & ne des fuper nos fan fecifíti. guinem innocentem: quia ti, DominQ, ficut voluifti, aofa malum I15, Et tulerunt tui, & quo Jonam, & miferunt in mare: & fteut mare a fervore fuo. E 16. Et timuerunt vi inum Deum ritimore magno Dominum, & immola- verunt hoftias Domino, & voverunt vota. t d eum CX | ;;u a( v i Do Negletfus inceffo 'ädciidit entegrum. cens ; tuenim per fortes fontem eum Qid boc fecifli ? Cur, vel quomo- efle declarafti , ex quo apparet, tibi, u do sufuses tantum Deum offendere? quod facere paramus , non impro- II. ££ ceffabir. ) Ut ceffet. bari. oat D. Dero" Mare ibat, E$. zntumcfcebat. ) Cre- IS. Ef tulerunt.) Nem dixit , inquit ; mifille lotess fcebat , fluctus majores tollebat ; 1ta- m fobito- &* D. Hieronym. arripaerunt , om at , lice diceremus Z/. zare «zdava cre- inv.zferant', fed tulerunt $ qzm/i cum ob- tranqu iliitatem jecezndo. Jequio , & bouore portantes , miferuue imadyertoune I2. To/itte me, & woittite ia mare.) du omare nom vepuguantem , [éd praben-- 45 ) D 1 Dixit hxc Jonas ex Dei inftincu , Lem manus ipfovum voluntati. "TL quo certior facus eft velle Domi- 4 fervore fu. ) LXX. a commetione ss erint p num,ut quafi piaculum in flu&us mit- M foa Chald. 4 zem»peffzze füz , ftetit, teretur. quia jam affecutus erat , & tenebat L / Cartius I3. Ut rewerzerentur ad aridam.) N;e. ugitivum ,-quem fequebatur. * ] (; al prophetam mitterent in mare. l16. Ef tibauerunt viri fimore u1 gO gi g, od I14. Ne pereamus i2 auima viri iflius.) Domimum.) Moc maris eftuantis, & valis f )o0h Id eft. propter aniam , id eft vitam illico fedati miraculo. Nautz Deum Gclicet Jong, quem mergimus, & perdimus ; illius autorem cognoverunt , fcil, De- b.,"// ) fed inviti, & coaQi, & ab ipfo , de um Jongz, & Hebrzeorum effe verum 'i Vve':um ' Den cujus periculo agitur juífi Deum , & ad ejus fidem , timorem, 101013' ym 4 l Ne des jfäpc*r mos [ampuimem inmocen- & cultum converfi funt. a,f c(;;ï ufil tem. ) Ne punias nos , quod hunc lIpmolaverunt.) Scilicet ubi in por- - hominem occiderimus , a quo lzfi tum.venerunt. ü us non fumus. Vel ne punias nos, ac fi Voverzzt vota. ) De rebus aliis in ]1[&* " Ld gï innocentem occidiífemus. patria, vel in templo Hierofolymita- 45 , Quia tu Demine ffeut voluifli feciffi.) no offerendis. Vel eft hyfteron pro- m« ol t i Licet enim nobis fit innocens , a quo teron; pro voverunt, & reddiderunt violati nBn fumus, tamen tibi eft no- vota , immolantes. " x i 84 PROPHETIA JONE - CAPTPELST H 6 * gronas a ceto ,. quem Dominus. praparaerat , aizü)rþ!m-, fuit in V&Hah I " Ad L eo iribus diebus, C? tribus noCtibus, cumque de ventre ejus - fünt me orafet Dominum ,. ipfius juffu in aridam Domine - evotnitur. $. Cu *Mat. füs fum preparavit Dominus pifcem grandem, ut deglutiret 12. 40 5 ET] onam: * & erat Jonas in ventre pifcistribus diebus, & 9. Qu 16. 4 tribus. no€tibus : Luce dereling 1130 2. Et oravit Jonas ad Dominum Deum fuum de ventre Io. Eg — pifcis. Vojl, Té *Pfil. 4. Et dixit ) Clama?i de— tribulatione mea ad Dominum, I E 119-I & exaudivit me: de ventre inferi clamavi, & exaudiíti vo- IV9r. cem meam. 15. 4- 4. Et projecifti me in profundum in corde maris, & flumen Circumdedit me: omnes gurgites tui, & flu&tus tui fuper me tranfierunt. $. Et ego dixi: Abje&us fum a confpe&u oculorum tuo- rüum: verumtamen rurfug videbo templum fan&tum tuum. : 6.* Cir- utc fptro um m] Iu f. Gteym I.P Réparavit Dominus pi[cem gran- qu hic habentur, potius funt gratia- dem.) Subito adefíe fecit ma- rum actio , quam poftul.tio. Ml'm.qm. ) S 1 gnum pifcem incertum autem, cu- De ventre inferi. ) lra vocat ven- 'Uum,'qu It Paffim credunt trem pifcis ob magnitudinem , pro- "Vergy; d jus generis fuerit. eo at tamen Ronde- funditatem , & obfcuritatem. (debantu fuilfe Balenam, n 5 Jetius de pifcibus lib. 13. cap. 12. Al- 4. In corde. maris.) ln medio ; pi- pet os j & drovandus lib. 5. de pifcibus cap. 52. fces enim ma gni in m»aï.ri profundiori ma*ïï i & alii ea ratione nixi , quod Balena verfantur. Ay CANUP, - Fletmen. ) Infgltus 8 K—x;&ifum.— TE Cirenm ar&iori fit gutture , & ventriculo , quam ut integrum hominem illefum Gurgires.) Aquarum copia, & ma- quarum, glutire, & continere poflit. Cenfent ris tempeftates. 7 Ál eg Cn, 27 ergo effe pifcem illum;qui Charcari'as tati. Flutins tui. ) Voluntate. tua exci- dicitur , cujus rictus oris immanis fa- nferunt, C?VCWS " cile hominem capiat. Vide illius $Super me fra J ) Maris pro- IC Wg. imaginem apud ldrovandum 1loco fundo me alte mergentes. Hunc ver- T cit. pag. 381. ficulum mutuatus eft fonas ex Pfal. Tt lenp : 4I. - x Tribus diebns ,€5c. ) Fortaffe nion in- GXtr. tetnum Q tegris, ut nec Chriftus in fepulchro, S. Et ego dixi , 66c. ) Cum primnm '*eres cujus Jonas typus fuit. in mare miffus fum, putavi me a te hi /gä tj "n Et exaudivit me,6c.) Cum pri- abje&um , & derelictum effe , & mor- Pe) te mulé&tandum. C€Sdexc : mum oravit ex ventre pifcis , illico Tus &t T fenfit fe a Deo exauditum quare &em j Hg] Ferumtamen rürftf! videif, ) At CAPUT lI igs' x 6. * Circumdederunt me aqua&e ufcjuä ad kanimam; E bytffus *Pfal. W vallavit me ; pelagus operuit caput meum. ( 68. 2. - Are fs -- Ad extrema montium defcendi: terrae ve&tes conclufe- runt me in 2eternum: & fuble P vabis decorruptione vitam meam, omine Deus meus. 8. Cum anguftiaretur in me anima mea, Domini recorda- t deglutire. .tus fum: ut veniat ad te oratiomea ad tem plum fan£tum tuum. s diebus & 9. Qui cuftod lunt vanitates fruftra, mifericordiam fuam erelinquunt, 1 de ventte p Io. Ego autem in voce laudis i mmolabo tibi : 'quæc»umque vovis reddam pro falüte Domino e€ Dominum, - xaudit vo- Ii. 'ï*ït'dixit Dominus pifci4 & evomuit Jonäm in aridam, is, &Tumen tui füper t jorum to- Q tuurti. CA—— 6* t- nunc fpero me vifurum templum tu- um in Jerufalem. fti 8. Cum Angu/h'wetuf., 6c. ) Angu-, -J-d' is , & morore premeretur. tins funt gt 6. Circumdederun? 9»e aque ufaue 42 Templien.) Colum , vel templum animam.) ic David Pfal. 68. I. SaL- Hierofolymicanum » übi Deus folebar üuï.lïioo vunnquit,zefac Denus,quoniam intra- [ra ocat vt preces fupplicum exaudire, & quo itxlinem , D* verunt aqua wfque ad auimam meam. fe Jonas animo vid etur convärtïiï& : Videbantur aqux ad cor fuffocandum düm oraret. yitatm. per os , & nares ingreffurs 9. Cuffodiunt vanitates. [n medio ; T* mam a corpore feparaturz. ,& ani/- idola. ) Colunt u profandi Abyffes vallauit me , &c. J Undique Mifericordtam jimm dere!inqwmt.) me circumdedit altiffima vorago a- Scilicet Deum , a quo mifericordia fodum. quarum. g pl j A extrema 'mänfium defcends. cuique expectanda eft: in fe ipfos funt immiferic rdes , & crudeles, quia "D Chald. rzZices LLX X. feifferas ,hoc eft, mortem , & exitium fibi accerfunt. untm cavernas , quz funt ad montium ra- lo. Jp voce laudis.) Laudes tuas dices prope mare. celebrando. Maris p!* 4 ) Terra vetles , 8c. ) Magns rupes Lomolabo t153.) Hoftias in actionem n , Hurc pi i mihi erant impofite , que me in - gratiarum. - J j 6 ternum concluderent , nifi tu me inde Pra falute.) Divino beheficio r;xihï extraheres. conceffa. (um yrnm At Et fubievdbis de mrru/:fiam;. ) Edu- II- Dixit Dominas pifes. ) Przce- g r ces de ventre pifcis , in quo moritu- pit , id eft fecit, ut ejiceret. rus eram , nifi caviffes, ut etiam hic de aridam., um ^ unde folverat. effem ingplumis. ) Non longe a Joppe, " 'WM' )^ Aa Bibl. cum Com. fWenac/g. T.VI. r 156 -'PNROPHE)TI)E JONXE Q'AT UT-HHE Jio (a0. « Rurfum miffus. Sfonas ad..Ninivitas pradicit civitatis fuboerfig-. & feditin en : illis autem ad Deum comverfis , C magna ponitentiae ; E C pum equ: — . figna offendentibus , parcit Dominus civitati. non guft 9. R T.'fa&Lim' eft verbum Domini ad Jonam fecundo, Doninut :E - dicens: & 2b itiq 2. Surge, & vade in Niniven civitatem magnam: & praze- 9Q dica in ea praedicationem , quam ego loquor ad te. tatur a fu ]. Rt E Et furrexit Jonas, & abiit in Niniven juxta verbügxï gDo-' mini, & Ninive erat civi:as magna iünere trium dierum.- fua mal? .4. Et coepit Jonas introire in civitatem itinere diei unius: Tuerat, ut & clamavit, &dixit: Adhuc quadragintadies , & Ninive fub- vertetur. . Brasnoe ao '*Mar. 9. * Eteredide runt viri Ninivitee in Deiim:/ & prædicäve- Dudta I2.4lyunt jejunium , & vefliti funt faccis a majore uíque ad freconem ucz minorem. pervenit or E j 6. Et &D , Qua ä ed voluit ! 2 fübsefte um efQ verbum Dominzi ad Je- Jonam tertiam urbis partem prä:di- I.F nam lecuzdo.) Midetur Jonase cando obiviffe, ejufque vicos, & rum, & de ceto liberatus ftatim adiiffe [erufa- teàs concionando luftrafle. / pla- progedi lem , & templum , ut vots fua Deo Akbuc quadraginta diei.) Superfunt Velit: um folveret; fimulque fperaffe Deum hac adhuc quadraginta dies, M quibus el'ap- itio more P fua pena , & ponitentia contentum fis INinive fubvertetur. 6. ym fetvenerar fore, nec amplius urfurum , ut per- Ninrve fubuertetur. ) Cum regno, ret in Niniven cum ecce fecundo & Monarchia Aífyriorum. Hzsc Jo- & iidi e b eus eum illo proficifci jubet. ng prophetia fuit comminatoria , & 4i ng.ffv' 9. Predicationem.) Mlinas excidii , cum hac conditione intelligenda, nifi multi, & / Tant , erat ut patet e fequentibus. ponitentiam e 3- Ir;'nere irium diersm.) $i quis vel- [* ggrit Y nifïf mores mutet, à Lpide j Tüm anno | let omnes ejüus vicos , & plateas per- &. Crediderunt. viri Ninivite.) Mo- Veliney; ambulare. Vel certe tanti erat am- ti miraculo devorationis, & liberatio- bitus, utvix poffet trium dierum iti- nis €e ventre ceti, quod Jonas eis pro- 4'1422;1?776/7:2 pofuit, cujus fama late percrebuerat. giam ] QHC nere circuiri,przfercim cum fuburbiis, guia, qua fortaffe multum in longum om- Hoc eft , quod ait Chiiftus Luc. 11. nl ex parte porrigebantur , ut fieri fo- 30- S£cur feit ^ Jonas f&ægm Ninpvitis, Sd([ü,tï ( let in magnis urbibus. WVel etiam ita. ertt E$ filius homints gengrationi ifli. Sfü/;/ in | Acceffit interna. Dei illuminatio , & Qentes. intellipe de fola diametro , ut San- i* U d chez , & alii putant. Niniven Ba- infpiratio, qug animos illorum corm- bylone majorem fuiï'fg ait Strabo lib. movit ad credendum. Crediderunt E itt Re 16. loi 5 fibi exitium imminere ob eonfcien- Nm €ju Á 4. lüiauere nnius diei.) Sententia eft tiam gravium crimingm. - CAPUT m) 187 6. Et'perveniäverbnm ad regem Ninive: & f'urrexit de fo- lio füo, & abjecit vefti li bor, lj- & íedit in cinere. mentum fuur? afe, & inldutus/evi*t facco, TT 7. Et clamavit, & dixit in Ninive ex ore regis, & princi- pum ejus, dicens: Homines, &jumenta, & boves, & pecora non guflent quidquam, nec pafcantur, & aquam non bibant. 9. Et operiantur faccis homines, & jumenta, & clament ad fecündo, Dominum in forütudine, & convertatur vir a via fua mala, & ab iniquitate ; quse eft in manibus eorum. * Jen & pre 9. * Quis fcit fi convertatur, & ignofcat Deus, & rever- - I8- II tatur a furore irze fue, & non peribimus? fi 1'untï de via ]est. - büm Do- Io. Et vidit Deus opera eorum, quia cenver 2. 14 : "üm, fua mala : & mifertus eft Deus fuper malit iam, quam locutus» e] unius: fuerat, ut faceret eis, & non fecit. nive fub- CAPUT Aa 2. *edicave- Pradicaverunt. ) Vndixerunt per Homines , Ujæmentag & £oves, Ef'c.) Quod etiam jumenta jejunare cogunt, yigue àl preconem juffü Regis ; prius enim & facco infternunt , ideo faciunt Ni- pervenit oraculum hoc Jone ad Re- GR em , quam jejunium indi&um fit. nivite , ut hujus rei infuete fpecta- $ ed voluit Scriptura predicationi Jo- culo magis homines excitentur ad od nz fubnectere obedientiam Ninivita- penitentiam. Quadrat illud Virg ;- rem prædi- rum, & deinde ad Regem narrando ? lii Ecloga $. h &ple rogredi. Noz ulli paflos illis egere . diebus & Vefliri funt faccis. ) Induti funt ci- k;'Supcrfun: Frigida , Daphns , &oves ad flumina : licio more peenitentium, &ilugentium. zulla neque amnem juibus eþp- 6.. Et pervenit verbum , €&c. ) Quia ;iäavit quadrupes , nec graminis ai- ticit herbam, "um r pervenerat ; dat enim caufam pub.li- ce indi&ti jejunii. 8.- Iz fä,r!z'fudim.) Chald. in/z*'.qnter; , Hsv 44 Regem. ) Qu& eo tempore , ut LXX. vebementer, alta voce, & ma- imatoriá, & multi, & graviflimi auctores affie- fjyzodo, n mant, erat Bardanapalus. Vide Corn. ono €ffecu divinam mifericordiam implorando. yores mutel a Lapide in hunc locum , & Salia- num anno mnndi 3216. n. I. & 94. V;r,) Unufquifque. Veflimentum füum.) Aliqui vertunt, Vi2.) Mivendi ratione. r'w'/t-) Mo Paludamentum , hoc eft , veftem re- E ; Jiberatio* ! Maauibus. ) Operibus: mas Cis Pm. giam , diadema ; & aliarRegis infi- gnia, 9. Quis fese. . ff eonvertatur , &c. ? ) rrebuettt Sacco. ) Cilicio. Dubitant de remiífione poenz , aut s Lic D Sedit i2 cmere. etiam .culpg ; licet enim certiffime , n ). Ut folébant lu- gentes. fint promifliones Dei , incertum ta- ii "U. Ef € lamavit.) Prace. men eft, an homo impleat conditio- mmatw ) Ex ore Regis. ) jJulfu , & precepto nes , quas promiflio exigit, t CO Ic. Malitiam. ) Malum, afflictios jl idernm Regis , & procerum , & confiliario- netim. j &n at tum 'ejusq - 188 PROPHETIZE [ON.J£ CIAPUT IV gert el dera 12 : Ajïi&us S'onas quia vaticinium. fuum adverus. Niniven videbat E ti0n imnpleri , mortem optat : verum a Domino coreipitur , qui in- & pera juffam ipfius indignationem corroincit , quod putaret fe re&te dolere &H de arefatta bedera , &? tamen noluerit . Dominus parcere. INinive & urent civitati maxima , in qua erant plus quam centum -viginti petit : mOTï i millia eorum ,, qui non peccaverunt. g H 1. DT affii&us eft Jonas afflictione -magna, & iratus eft. füper le 2. Et oravit ad Dominum, & dixit: Obfecro, Domine, ]o. E numquid nofi hoc eíft verbum meum, cam adhuc effem in ter- 20n lab ramea? propter hoc prs»occupavi, ut fugerem in 'Tharfis: Qata efl. *Pfal. * fcio enim , quiatu Deus clemens, & mifericors es, patiens II F 85. $. & multee miferationis, & ignofcens fuper malitia. Oel. plüsqu: 3. Et nunc Domine , tolle, quaefo, animam meam à me, f inter 2 113- q uia melior eft mihi mors quam vita. - 4. Et dixit Dominus: Putafne, bene irafceristu ? $. Et egreffus eit Tonas de civitate, .& fedit con:ra Orien- FZnkeaen eu tem civitatis, & fecit fibimet umbraculum ibi, & fedebat fubter illud in umbra folia in m Mi ; ; donec videret, quid accideret ci- vitati. Iimam , Ctm verg . 6. Et praeparavit Dominus Deus hederam: & Aafcendit fu- racis ig ruc"fg';;fgp per caput ]onse, ut effet umbra fuperq caput ejus, & prote- n geret proxïmo ; Tentes, ( T4Vi? jed T affiius ef Jonas, E$c.) f;ag- Pre fummo dolore mortem opcai:,tlc ,L E ninus vertit , 69 Zi/p'icuiz Jon& Elias 5. Reg. 19. 4. erituo ter icerelcen difplicentia zmagna , cum fcilicet evo- 4« Bege irafceris.) Ju .re 1, & me- Wnbracu] ]utis quadra'ginta diebus vidit oracu- rito. Ld.l)üïdm lum fuum fruftrari, & Niniven non 5. Donec 'vide'retï, quid accideret ci- fubverti ; verebatur enim ne habere- vifati.) Exiftimavit enim , fi non cor. pon w At iimo, q tur mendax, & falfus propheta. fubverfionem , faltem caftigationem Clonem 1 non eft legati. praftare : ncf Rex fen- aliquam, & plagam fuperventuram ci- þ 4te tentiam mutet. vitati- ».ne plane falfus propheta vi- O. lerbum meum. ) Qli()d dixi tenon deretur. C fe Tor aftn ! facturum ; quod minabaris, vel Fer- 6. Hederam.)Sic etiam vertit Aqui- tiüm d &um fümitur pro re, quafi dicat: non- la, Symmachus, & 'Theodotio. LXX. : ne hzc fuit caufa fuge mez ? vertunt, Cecsrbitam ,in Hebrzo eft, V^ um Ignojlen: þzper malttia. Penitens PW'*/Z TUP'p quiquajor , quod propri- figni- 1 P f'per malo,) ut vertit Pagninus, id eft càré dicitur arbufculam diverfam a if Vej fententiam revocans mali inferendi. cucurbita , & hedera , quas nafcatur V ed u 3. Tk 7mefo qnimar:z Meam 4-me.)— tantum in Pal;a&ina ; & lata habeat L - CAPUT I.Vo T 189 geret eum (laboraverat enim) & leetatus eft Jonas fuper he- * It od dera letitia magna, ' 7. Et paravit Deus vermem afcenfu diluculi in craü*ihum: »qi. & percuffit hederam, & exaruit. &Cie dhlen 9. Et cum ortus fuiffet fol, preecepit Dominus vento calido, ? uio & urenti: & perculfit fo] fuper caput Jonae, & eeftuabat: & "gt petivit animze fu:e, ut moreretur, & dixit: Melius eft mihi mori , quam vivere. . 9- Et dixit Dominus a d joham: Putafne, bene iräfceris tu s efi fuper hederam? Et dixit: Bene irafcor ego ufqué ad mortem. Domine, Io. Et dixit Dominus: Tu doles fuper hederam, in qua m in ter« C nonlaborafti , eque fecifti, ut crefceret, * i ]uce fub una nocte Tharfis: nata eft, & fub una no£te periit. $, paliens ir. Et ego non parcam Ninive civitati magnz&e, in qua funt plusquam centum viginti millia hominum, quinefciunt, quid m 2 n fit inter dexteram, & finiftram fuam, & jumenta multa? ) Aa 3 CA- 'ïa Orien- N y fedebat folia in modum vitis, umbramque den- Percuffrt fo pper caput Joga.) à uem- Meret Cl- fifimam , & que citiffime crefcat. arefactum umbraculum , contractis &- Cum vero virgultum boc, aut frutex ftu, & ficcitate foliis, amplius non Grzcis ignotus effec, LXX. dixerunt protegebat. ) (cendit lt« Petzvzt am & p cuc«rbitam, D. Hieronym.Zederam , ex pué fuüt . ut mereretur- ) proximo, & fimili nomen illi que- Optavit fibi mortem, & ut a Deo im- geret rentes. Quod ergo dicitur , Prpa- mitteretur , poftulavit, ut fupra n. 5. / ravit bederam , fignificat Dominum 9. Beze. ) Merito , ut fupra. n. 4. exiguo temporis fpatio fruticem hunc Beneé irajcor ego w[que ad mortem.) ge-m optat,ut fuccrefcere feciffe , & prophete fuo "Triftitia tanta eft, ut pene me exani- umbraculum paraviffe. met, & vitam mihi eripiat. Ut , & m Laboraverat enim. ) Fatigatus erat - IO. Ts deles fuper hederam , 65c.) 8i * corpore propter iter in fole , & eger adeo doles ob exficcatam vilem he- PL i animo , uod minas fuas , & predi- deram, quz cito nafcitur, & cito pe- j , & 0Uf Cationem irritam videret. rit; quanto magis de interitu tàm in- ifgationet ". Aktenfu diluculi in craflinum.) Di- fignis urbis dolere deberes, & utilli par- yentüram V luculo fequentis diei, id eft cum au- catur, optare? II. Ceeium viginti millia .bominum , pmphm jl rora afcenderet fuüper terram , ut ini- üt tium diei fequentis faceret. Chald. qui neftinnt , 61c.) Infantium , qui ob vatithd fub anrore a[cenfa fequentis diei. defectum rationis nondum fciunt bo- Dd()fm num a malo internofcere , & diftin- Perceffrt.) Wxofit radiceín hedere: gpro 0 9. Praecepit Dominus ! vento calido. ) uere ; hoc enim fienificat adagailis. yopr fj Mifit ventum calidum , & urentem, loquendi formula, feire , quid fie inter dwerf"" 4 id eft " qatur. urum, qui in regionibus illis dextevv'raïm ,6 /im/?ram g .Caltidus eft. 4 li " peat ) Éok od* o * P ^ z $sl 5 ,. Ir ii uo j E ETIA - Cl ( RO gonie | C E CAPUT PRIMUM. Cum pl ub tempore Mi&b,æas/ pïopläæïafderiä z commz'naz'zzr( Samarie, €? fündam m j gerulalem exitium , & captivitatem propter idololatriam ipforum : l s deseis * quos plangit pmphem, e» ad planttum ?rovoca;". di D F ^ 100f I, Erbum Domini; qüod fatctum eft ad Micheeam Moraft- Uigue à hiten; in diebus Joathan, Achaz, & Ezechise, regum £5u uda: quod vidit fuper Samariam;-& Jerufalem. 9 Deu 2. * Audite , populi omnes, & attendat terra, & plenitudo [ 52. 1. €jus: & fit Dominus D eus vobis in teftem, Dominus de tem- p & g lo fan&o fuo. DI inontium. 91 faie 3. "O 3 Ecce Dominus egfediEtur de loco fu di(ïoïf'ïrv 1. 9. fcendet, & calcabit füper excelfa terrae. cr:' & de- s H 4. Etconfumentur montes fubtus eum : & valles fcindentur Val ficut cera a facie,ignis, & ü'cutk aquae S?'f);'; preeceps. , quae decgrrqnþ in Quefcent , quim folj '5.ïn dore tbel alveos dec T. D Michaam.) Alius eft híc phefzat énim contra lírael , hoc Michæas a Michza filio eft, contra decem tribus, & contra S- 172 //?[ hihsc n Jemla , cujus mentio 3. Judam. &Cein tj eg- gI' 145 am nofter Q« dudite popul; omses.) " Vam . de- Et 1 j - pro ;xhetavit. fub]oathan, cem , quam duartm tribuum. Acaz, & Ezec h : ia; Ille vero vixit fub Wmiæ f-€ I Pienitudo ejus. ) Omnes, qui illam dei j Achab, & Jofsphat: itaque nofter du- incolu;t, & implent. * idololati centis , vel cetitum, & ; quinquagi-nt;a $7 Dominss Deus Uolis g teffem.) anpis illo eft pofterior. Nouge $. Moraffbiten. ) IMlorafthi fuit vicu- Quod íciicet ego prophetg munus Prin Cip 8j ] impleam. & vos moneam, ut ab ido- lus in tribu Juda justa Eleu . ;;-herop»g— lolatria, 4& peccatis. recedatis. - M m im ad orientem ejus. : Dewmenus de templo f antlo ff ) Qui S&f & p diebus Joatban , (9e: Hinc patet in colo tan & t ii quam in tem plo " 1 jeftatis lt : f : Michzam paulo poft Ofee, Joel, Ab- fuz auguftus refidet, p diam, & Jonam copiffe prophetare. 3. Egreali:tür. 3 ; Ad puniendum. [rüde INam illi ceperunt füb Ozia , qui fuit P Oldtryg M pater Joathan. : otentiam fuam, qui& latere videbatur, toreg ? puniendo oftendet. 6.- PMM Quod vid;r.) Quod verbum , quam Galcabit. [uper excelfa térra. ) Calca- vifionem, aut prophetiam divina ac- bit excelíos , 4,91(11;7;;. J €eptt revelatione. inates lírael, & potentes , 1(1 eft opti- llt lþfe loq Mi Vib Super Samártam, 65' jfrüfalem.) Pro- 4. Et copnfumentur mfwze:.) Princfi- "U ais i dub a a iab o D gl ( ULOj o DAIS C A N Es a od " PROPHETIJ MICH EE CÀP. r D " * L'*. In fcelere jacob omne i&"ud, & in peccatis domus Ifrael R. Quod fcclus Jacob ? nonne Samaria?: r ? - & que exþelfa ]udae? nonne lerufale iil $ 6. Et ponam Sai 'ariam qua»fï acervum lapidum in agijo ; cum plàntatur vinea: & detraham in vallem lapides ejus, & fundamenia ejus revelabo. 7. Et omnia fculptilia ejus conciá entur, & omnes merce- iþ]öïzfa , des ejus comburentur igne, & omnia idolà ejus ponam in per- ditionem: quia de mercedibus meretricis congregata funt, & Morsl- ufque ad mercedem meretricis revertentur. z ; Tegum & nu- .); ff "g. Super hoc plangam, & qlulgbo,,: vadam fpoliatus, us Tienitudo ; detem pes; & potentes Deo premente inftar ad fundamenta , adeo ut eotum lapis des dejiciantur , & devolvantur im montium fulinine ictorum liquefcent , "u de diffolventur , & confumentur. Vel vallem fubjeGa, ibique in acervum - per montes, & valles urbes intelligit cumulentur. in montibus. aut vallibus fitas. 7. Mercedes ejzs.) Donaria ; 0s ndentur Valies. ) Pleben. pes, quas ab idololatris recipiebat me- retrix, id eft idolorum cultrix Sama- rrot m. Seemdentur, ) DXX Tabefcent , li- quefcent, confnmentur more cerz, ria, & in prophanis idolorum delu- quam folvit ignis, «ut nivis foEis ar- bris collocibat, pretiofam fupelle&i- p dore tibefcentis, & per tom*enciu m lem auream, vel argenteam, veftes, sl alveos decurrentis. &c. vel mercedes vocat dona, five &. In fcelere jacob omne 1fb sad.) Ma- divitias, quas collegit Samari: ex com- ad, l & conm la hzc omnia ob fcelus Jacob, h9c eft, mercio , & amicitia gentium , qua- decein tribuum evenient. rum idola colebat : quas mercedes vo- Ef 12 peccatis , 6$c. ) Et ejufdem fen- cat, quoniam propterea ipfi daban- | Tam d- jfth« tentiz repetitio. tur, quod idola carumdem gentium Quod fcelus Tacob ? ) Quuis caufa fuit adoraret : & quas ipfa Samaria ido- , qii ilam idololatriz decem tribuum ? lis fuis acceptas referebat. Nonne Samaria?) Nonne reges, & Onuia de mercedibus meretricis cone WM') principes populi Samariam incolen- gregata funt. ) Occafione idololatrige pg WoD0Ud 1:& db idf)' -tes, & popaulo in fcelere preeuntes? fuperftitionis donata, vel parata. Qu excela Tuda? ) Unde factum, Ef níque ad mereedem meretricis ve- 3 4 ut judeiidolis facrificarent in excelfis? vertezntur. ) H divitiz a meretrice j fun.) Q Samaria tranfibunt ad Niniven Af- Nonne Jerufaiem? ) Nonne reges, T L & principes Jerofolymis agentes ido- f fyriorum Metropolim , que & ipfa meretrix eft, hoc eft, cultrix idolo- lolatrie auctoresfuerunt , & promo- z mnie*ndum' tores ? rum, eritque illlus merces pro prz- ; videbatu 6. Poxzam S;r)mrüm quafí acervum ftito opere everfionis, & direptionis lapidum.) Evertani Samariam , adeo Samarig, ad quam. nutu Dei vindi- 'vit ipfe locus, five mons, in quo fita cis Samariz peccatorum, evocabitur. ; d p eft, vitibus conferatur, & fiat vinea;. 8. Super boc plangam , €9 ulula£o, , ipfi vei& foperba urbis zdificia , & &c. ) Nelfrael falfum putet effe, quod ? brisce i muros detraham , & evertam ufque aflero, factis .etiam doloret meum te- EE 192 P ROP,iiET LJE Mi'bHæfE.- i. ( dus : faciam plan&um velut draconum , & lu&um quafi ftru- dinibüs thionum. - (iem. 9. Quia defperata eft plaga eius, quia venit ufque'ad ]u- dam, tetigit portam populi mei ufque ad TJerufalem. saceipuisu 10. InGeth nolite annuntiare , lacrymis ne pl oretis, in do-,; u t omet mo Pulveris pulvere vos confpergite. pmprium Ir. Et tránfite vobis habitatio Pulchra, confufa ignominia: pellarivun ^mon eft egreffa, q re Gamu use habitat in exitu: planctum Domus vici- loco fti na accipiet ex vobis, quae ftetit fibimet, - E! I2.Quia in capiri gna IgHOï ]. Dto. ftabor, & nu,dusk incedam, quia non Io. Jz Ge£b nolite annunfiare.). Coc àm fit $. folum Ifrael vaftandus eft, fed eriam hibete dolorem, nec velitis cladem nomen al jJudas, & ufque ad portas Jerufalem hanc vicinis Gentibus lfraelis inimi- catur Cor veniet plaga, & calamitas hac. cis nuntiare, ne fi hoc audiant, malo Vadam [pofiatus , €$ mudus-) Ut hoc noftro Ietentur. alio normii Sic 2. Reg. 2. 20. plorme , - fa&o fignificem 1fraelitas nudos, & dicitur: Nolàe amnuantare 22 Gerh, ge- gementes in captivitatem effe ducen- que annunietis 12 compitis A[calonis ; 100 qu£ dos: fimile eft fa&um . Ifaiz c. 20. ue forte letentur filie Philifibzba , me téronym Diocefirz: Plantum velut draconum. ) Qui ab exuítent flia incireunciforum. elephantis, 'cum quibus pugnant, op- Ne ploreris, ) Scilicet ut poffint ho- potet af Cönfu]k | preffi, magnas . & lamentabiles voces ftes videre, aut audire, eoque gau- C05 captiv edunt. Vide Solin. cà P- 38- Polfy-- dere; Laci*ymis plorare eft multum hi & Plin. . 8. c. 1. plorare. vertunt V; 4 pudore. Luttum quaf ferutbionum.) In Hebr. Ín domo pulveris. ) Pro pulverzs in ACcidit jis eft, quaff ' Jfltarum ffruthionum ; ftru- Hebrzo eft, n35y 4phr4 , quod. du- thiones enim fomine magis, quam pliciter accipi poteft, vel ut appella- dl ; Qu uj mares clamofz, magis quoque lugu- tivum fignificans pz/verez , & fenfus £ bitg brem edunt vocem. Aliqui vertunt , erit: in clade, & ruina urbis, & z- w juvenes flrutbionum ; pulli enim ftru- dium magnum pulverem trahentium , Quod etiam pim , ve thionum a parentibus derelicti , im- dum cadunt , pulvere vos afpergite , mo contempti, ut ait Job cap. 39. I4- ut dolentes, & lugentes folent. — Vel 9*9r'mm , & Jerem. lhren. 4. 3. miferabiliter eft nomen proprium urbis in tribu l 1€ m bus, Jus, ejulant. Benjamin Jofue 18. 23. & fenfus eft D UM Quid* Jäferta' eg pfrzg;/t ejus. ) fimplicior: in Aphra, five Ephra pul- ütdem cy Scilicet Samariz. Placam vocat cla- vere vos confpergite, ut nomen ipfiun vd Vanrays ANephthat dem ab Affyriis illatam , indeque na- urbis fignificat, & invitat calamitas fcentem famem , & peftilentiam. qua premimur. tt Jofre f ] Quia ventt. ufque ad Judam, &c.) II. 7razfrte volis.)Hebraifmus idem ia Nam exciía Samaria anno fexto. Eze- fignificans quod zrazf£re; fic dicitur * Smris chiz a Salmanafar Rege Affyriorum , Cant. 1. 8. /f zgnoras ze, pro ff Zgno- f«.?itü, Y d mox anno I4. Ezechiz , Sennacherib Xma hgfs r4; eft enim illud ze paragogicum, qui fücceffit Salmanafari , proferpens, ut cum apud Latinos legimus Zwte, eius erit & ulterius progrediens venitin]udzam, id eft tu ipfe. X topher, multafque urbes cepit, ipfamque Je- Habitatzo pulchra. ) In Hebrzo eft, à 1 "Eiuhy rufalem obfedit, fed ibidem ab Ange- v55 nov» Jefetetb Sappir & Habzra- £rix. Schaphir. Poteft hec vox accipi j lo qccifus eft 4. Reg. 18. & 9. li, t ! 195 CGAPUT.-E 1 tny- 12. Quia infirmata eft in bonum, que habitat in am aritu- dinibus: quia defcendit )m»alunï gyDomino in portam Jeru- id . z faïwem. - I^. Tu- DNS , itdo- uf nomen appellativum , & ut nomen ' omnem pæria;ïx cuirsv fceläribüs debicam proprium. ,Sidicamus effe nomenap- perfolveris. - Non ita eft. Nondum VOminia Dus vici pellativum , fenfus erit : O habitato- es egrefía, & addu&a in captivitatem, res Samariz, que pulchro, &'uberi "adduceris tota , ita ut nemo ex te, vel loco fita eft, tranfite, hoc eft , ite l1dem vix ullus in Samaria fuperfit. in captivitutemx, id eft ibitis cum ma- erit fenfus , fi dicamus Saanan nomen. gna ignominia. Si accipiatur, ut no- proprium. men roprium , non conftat , qux- Plantiem domus icihd 4ccipiät ex riare.) . us dadem nam fit Sappir, aut ubi fita, cum hoc vobis.) Pro, doemus viciza in Hebreo nomen alibi non inveniatur. Sufpi- eft ,. Duxn v2 Peb henfel , quod aelis inimie catur Cornel a Lapide effe eam , qu& &que ut prxcedentia accipi poteft, vel jant, m alio nomine dicitur Saphora, velSa- ut nomen proprium, vel ut appella- Reg. 2. 00 tivum. phorme , vel Saphoris , vel Sepho- $i ut proprium, dicemus fuif- j Gub n« ron, qugz ut Volunt Hecefippus, D. fe locum aliquem, vicum, aut oppi- s Atuhni; Hieronymus, & Adrichomius, e dum vicinum urbi Saanan , & fenfus iffm , t Dioczfarza. Nihil ceiti in hac re erit, Bethaetfel, que eft vicina Saanan, poteft afferri. ex ejus vaftatione- plan&ctum accipiet , 7,g]'(J(Fndm- Confu[a ignominia. ) Pr0pt6r dede- quia mox & ipfa vaftabitur, ipfa, in- eoque p cus captivitatis. In Hebrzo eft, ut quam , qu«4 ffetit féóiszet , id eft in fe eft moltum vertunt Vatablus, & Pagninus , za- ipfa, fuxque munitioni confidens , & da pudore , id eft nudo corpore, ut fuis viribus. Si vero utappellativum, alutris vt ita ut Bethaetfel idem fit, uod 4o- accidit iis, qui veftibus pene omnibus ,qui (l* detractis, rapiuntur in captivitatem. ennó vicina , fenfus erit Judea, & ]e- t apple Que habitat 1n exitu)) In Hebr. eft,- rufalem , qu« eft domus vicina Sama- ;, & las a& babitat NY5 im Saanan, Tfsenan , rie , quemadmodum ex Samaria ob itiis, & quod etiam accipi poteft ut nomen pro- vicinitatem accepit idololatriam , & «rihentittt prium , vel ut appellativum. Siut. culpam, ita, & penam, & excidium, ] afpefgiïfa proprium , dicemus Saanan eamdem & luctum accipiet ab eadem. Jeru- olen. .V* fuifle cum Saazaz, que fuit urbs tri- falem, inquam, quz ftetit fibi, fcili- big i ton bus.J«d4, jofue 15. 37. vel potius cet in fuis viribus, & robore confi- & fenfis d eandem cum Sez»szm , vel Saananim , dens. Vel,.que tam elegans erat, & EPW p vel Sanzanim, quz fuit urbs in tribu egregie conftituta, & fundata. yomét 1pHtt Nephthali fubje&ta Samariz , üt patet 12. I»fivmata eft in bonum.) Ad 9- ; calamias ex Jofue 19. 33. Judic. 4. 12. Si ut F perandum bonum. appellativum , dicemus fermonem effe Ozne babitat in 4m4;*itudiniäu:.. ) ajfiis idem de Samaria, qus dicitur habitare in Hebr. Qu babitat i2 Marezb. — Nel eft ex;t , id eft in fine terre fanctz, pro- Maretbnomen loci, & fortaífe eft urbs . [it dipituf | jf " xima hoftibus , vicina Aflyriis. Et illa, que in tribu Juda ponitur fofue fenfus erit , ne. putes o Samaria, te, Marefb vocatur. Fuitetiam mgogfcum ] I5. 56. ut prophetz minantur, captam eífe a ala urbs nomine Mera in tribu IMa- nafle , cujus meminit Adrichomius "Fheglathphalafar , qui 4. Reg. I5. 29. aliquos ex te cepit, quafi tunc- in defcriptione ejufdem tribus. Vel fdreo di ^ H,;þl'!lll' Dbl cion Com, Menocb. T. F. — yor u P RO.PLHETTJE—?MICHEE 194 16 1 13. Tumultus quadrige ftuporis habitanti Lachis : princi- e dilata C pium p lífrael — eccati eft filiae Siog , quia in te inventa funtícelera / ex f& 14. Propterea 'dabit emiffarios fuper hæreditat&m Geth: do- mus mendacii in deceptionem regibus lfrael. 15. Adhuc haredem adducam tibi, quae habitas in Marefa: * 4 Prople ufque ad /Qdollgm v;nic.t gloria Ifrael : H - ; 16. De- Marorh. trgmfp'(;fïtis literis pofitum. Super ä&fez!itate.m Get. ) . Ad öc-. eí 3 t pro thzos , vel quia.in Hebrzo eft my Ràmoth; plures enim urbes fuüerunt , quibus nomen Bama, quz n 5 £al more/etb. gatb, werti : VEX? pluraliter dicuntur Ramoth. Vel eft poteft , /uper , vel ad Marefa Gezb; urbs enim IMarefa pertinebat ad Geth; Contra - nomen appellativum , fignificaturque 'eadem domus vicina , tribus fcilicet TNofter vertit hzreditatem , quia Ma-, $H juda, que habitat in amvritudinibus, refa , Merafa,4, vel, More[erhb , idem eft, Tünt d id eft peccatis ad amaritudinem , ac quod h&reditas Alique ex Hebrzo Tm, & iram provocantibus , & quam manet vertunt: Ouim etzam dabir doma hare- a Deo vindicte amaritudo qua- pu- d; Gerb. -N ocat. autem' Aflyrium. hz- 5 ldc mietur. redem Geth, quia Phili - &üinorum ur- miliam j Quia defcendit malum, &c.) INam , bes tunc tenebat. ambulab ut ait S. Hieronymus , Sennachérib Domus meadacii.) Que Geth eft do- amaria venit etlam bl AMlyrius vaftata mus mendacii; promifit enim repibus lerufalem , mifitque Rabfacen, qui l(rael fe opem laturam contra Affy- Canticum Hierofolymiris infi U ; rios, uod non przftitit. In Hebr.do- i!t:ufe;* 4. Reg. 18. Tmuse i n ?arthe in plurali: quare ali- i Ia. Twmultus quadriga feuporis, &2.) qui vertunt 4emos , xeferentes ad (Ma- Exaudietur in Lachis fonitus quadri- refa, & Geth. If. D; dz3 Capil -garum Sennacherib , quo prz pavore I5. zdhuc beredem ddducdn; f'z"z;, quaft ftupidi reddentur cives Lachis, 4e babitas s. Mare'a. ) O Marefa Supfr,) 1 urbs Judes, que Aeredizatezz tuo no- Dfliciam cives, inquam , Lachis, qui primi ex &t n jJudzis idolorum cultum didicerunt a mine fignificas , ad te veniet hoftis, Samaritis, ac exemplo fuo perverte- "qui te hareditet, « capiat. Wütàns u - Ufgque ad Odellam, &c.)) Odolla erat runt Jerufalem, ad idololatriam eam l U« adducentes. urbs in finibus Juda. Senfus effe vi- lt 14. Dabit emiffarios.) 'Non Senna- detur, ploria Ifraelis quafi loco pul- g*fücezï D Qs L 4 cherb, fed civitas Lachis ; nam in fa, (& cedens veniet ufque ad Odol- Hebreo eft *3nnm tbizbze , que. vox lim, ad quam accedet Aflyrius pau- * lhïïï*m eft fceminini o ceneris, ac de Sennache- latim progrediendo , ac lfraelis , & im . D. Hie- rib dici non poteft. | Senfus eft, La- ]uda civitates occupando. ma] i 'Oftu m 1 chis mifluram in Geth ad opem po- ronymus, Ribera, « alii G/era f- 4 Qu ftulandam , fed. fruftra. . fradl per antiphrafim interpretantur ts & fmf.t Emiffarios.) Yn Hebrao eft t-»ry5 ipnominiam, quam ab hoftibus paf- lücipitis fehiliuchim , a xadice pyow febalach, fus eft Hrael, ac ad Odollam, id eft, [ta(lice dicere- ad remotiffimas ufque Judee urbes Mag et; mifff, mittet nuntios. Conatwls (X mus : ezandar dei mef , m q.u'o;d 'bege pervenit, cum vi&us eft, gi X 4« Ca] Hebraico refpondet.. i2 captivitatem. ; ductus u A: I.;,) X lo 08 $ L "CAPUJI&IE. 195 pimct 16. Decalvare, & tondere fuper-filios deliciarum tuarum : t(celera dilata calvitium tuum €x te. ficut aquila: quorniaïm' captivi du£&tifunt eth: do- CAPUT '—;IL* Marefi: "P*roþ/äez*ä populi fai multiplicem z'niu/fz'z;i&m' ;- aliaque peccata f"ecj'e;»z;* lens ; preedicit oindicham , & captivitatem ipfi. imminere: &? f.De- iarum futuram congregationem smtaccsaeneeotE / ob zcï lugens reliqu ) AL G* denuntiat . d n d m . X »-IE ; qui Cogitatis inutile, & operamini malum in cubi- qalh, vt a Gul .** libus veftris: in luce matutina facint ilud, quoniam at al Geth; contra Deum eft manus eotum. TT 2. Et concupierunt agros, & violenter ti-]afefu*üt, & rapue- i demdd s Hebrso runt domos, & calumniabantur viruni, & domum. eju—s: vVi- dna hurt rum, & hareditatem ejus. : 3. Idcirceo haec dicit Dominus: Eccee ffyr'ï.um hi go ä*ogi*xt*o yfuper fa- aorum ut miliam iftam malum: unde non auferetis. colla veft [2 ra, & non G d do ambulabitis fuperbi: quoniam tempus peffimum ett 4. In die illa fumetur fuper vos parabola, & cantabitur ia J«gious contma Af* canticum cum fuavitate, diceïnt.ium: Depopulatione vaftati if Hebr-dfï' 2 fu- jf quite ali »16. Demïvare.-:)' 0 Sa*märiä', & Ju- bant , Ut in eorum bona , & . heredi- dxa capillum tonde in fignum lu&tus. tates involarent. tililt!d??i fiä/', i Suþer.) Pi'Optier. X dr Cogz70 "malum. ) Aniímus eft | 0 Mih Deliciarum t&arum.) Delicatos tuos plaga aliqua gentem hanc mul&tare, uiem t00 10* Sieut Aquila.) Cum plumas omnes Unde non anferetis colla veftra.) Iny- nje hod mutans nudo eft vertice. ponam vobDis onus graviffimum, quod Lt Uj cogitatis tnutile^) Efb miofis; nullo modo polffitis excutere; nec pof- v (bl r 1. Q minus enim dicitur ; quam fi- fitis cervices veftras fubducere, ne i[- fos he YP enificetur. Senfus enim eft: qui co- ,a(& joco ? " Tud feratis. Intelligit graviffirnam af- i g & itatis »p;zam, ut habet Chaldeus, flictionem captivitatis. " [2 il & injuftitias meditamini. Nom ambulalitis figperäi*i- ) Repri- jfrius 9U* Operamini malum £m cubilibus veffris.) mam ere&dam & fuperbam cervicenms : Hvehs j No&Gu in lectis veftris machinamini v*e&ram,- K mala, que, cum diluxerit, effecta de- Quonium fempus pelfimum eff.) Id jl hr * tis, & fummo mane illa ; p"erpätx;are eft, erit, quia fuper vos indücam tem- a inwvcipitis. ho&ibus Pa t pora calamitofi(fima. i €5 Manus eorttm.) Induftriz , confïlia-; 4 Sumetur [uper vos parabola.) Ns- illams ue conatus, & opera. nia, lamentum funebre,. carmen lugu- ]nd?ïæ 2. Cal niabautur Uirum, 6 domum bre ufurpabitur fuper vos, id eft; de eWC du (s vobis canetur. 1 5js:.) Viros calumniis circumvenie- 196 ? ROPHETJE MICH EE fumus, pars populi mei commutata eft, quomodo recedet a deftpt yate me, cum revertatur, qui regiones noltras dividat ?. . plic 9,*» $. Propter hoc non eri ttibi mi;t,en,s funiculum fortis in—cq'etu L d Domini o 1frael. ia IQ. 6. Ne loquami ni loquentes: Non flillabit fuper iftos , non comprehendet confufio. i mmu II.| j. Dicit domus ] acob: Numquid abbreviatus eft fpiritus po u i Domini, aut tales funt cogitationes ejus? Nonn ; e Verbalme-a bona funt cum eo, qui rette graditur? erit f rekit, y( 8. E: econtrari? populus meus in adverfariu*m confur de- condu in ovi Canticum cum feauitate.) Cum mo- Injä;e uunc, Melibae, pyros, pone or- qultity dulatione , & inflexione. qaadam lu- ' dige vitets. 6. Ne lequamint doquentes, ) Finita gübri, ut folet fieri in. nzniis. LE . Depobmulatione vafflati fumus. ) He- lamentatione, vel nenia, jam prophe- brgus habet, vaffazde vaffati fumms, ta, vel quifpiam vir prudens induci- Qui fr, id eft penitus - vaftati fumus. Sunt tur loquens , quafi dicat : nolite , o temini f Michza, o Joel; o Amos, &c. ver- verba Synagoge , id eft Samarie , & QRI/.";, (/;g Jerufalem. ba perdere, «& fruftra populum hunc Groert z Pars pops l; mei coäm;at::ta eff ) Pärs alloqui, & ad illam concionari. eltis pere ifraelitici translata eft ad Atfy- Non füillabit füper eos) Eloquium populi 9. Een rios. Vel pars;; id eft fors , & he- veftrum noninflillabit illis bonam men- "g t ) .Ex reditas populi mei ablata eft , & data tem. "narits ip alienis. P Non comprclyende; confufro.) Hos adeo Conjugal LA omedo rettdet 4 me, €&c? ) Quo- depuduit, ut monita , & increpatio- fequentes modo pfeudoprophetz , & adulatores i nes, & mins pudorem illis non pet- traducente fint injicere. * dicebant Affyrium receffurum, & nori Vdl peema magno illato damno abiturum, cum ". Nummauid abbreviatus eft fpiritus Dfes ea tam cito redierit, & nobis agros eri- Dogini?) Numquid- arCtatus , & an- Y atroy gufti«tus eft fpiritus mifericordiz Dei, piat, & inter fuos dividat? funt ver- ] Tettor 3b ba lamentationis. ut nos, qui fumus populus ejus, per- T 1:1,;!4;; Propter hoc Wom erit ttbi ,V r PA dere velit^ äþdüaos Pofthac terram tuam , o Samaria, & Tales fumt cogitationes ejus,) Quales vos verbis oftenditis. ld eft putatis &is, öx' id« Judea, inter tuos cives funiculo non Iu qe divides ut folebas , quia omni polfef- illum nihil aliud ,, quam de pcnis in- Quenta, ( fione tua privaberis. Sunt verba 9a- fligendis cogitare. Sic Nonze verba mea lona funt ? 8c.)HIec Quarüm ca marie, & Judee ad fe ipfam hx S!zfg enim lugentes ex affectu fe ipfos inter- funt verba , & refponfio Dei, affir- ts dum alloquuntur. Simile pathos apud mantis fe quidem bonum effe, & cle- M " mentem , fed bonis,. & rectis. Ut hls Virgilium Ecloga I. V frangi Impini héc tam cult« xotbala miles 9. Ef e contrario, 8/c.) Ut vos qua- "Obfey babebiti fi adverfarii infurgitis contra me, 1le- 'em meam paflim violantes. D*citis v, Barbarn: has fegetes? m quo difcor- ne,&. C3i dia czves Defuper tunica pallium fuffuliflis, &c. "t in rj Perduxit miferos , im queis confevinius Adeo rapaces eftis, ut ipfasgetiam ve- II ftes, quasgeftant, pauperibus eripiatis, u egres ? Mf ) L - bAPUT i 107 eedet à defuper tunica pallium fuftuliftis ,& fäos, qui franfïbarit fim- pliciter convertiftis in bellum. li meiejeciftis de ä01nb deliciard:m fuarum | inïcqetu 9. Mulieres popu a parvulis earum tuliftis laudem meam in perpetuum. 05, 001 10. Surgite, & ite, quia non habetis hic requiem: propter - immunditiam ejus corrumpetur putredine peffima.- L P fpiritus rr. Utinam non effem vir habens fpiritum, & mendäciur;x :52 mea potius loquerer, ftillabo tibi in vinum , & in ebrieiatem, & erit, fuper quem ftillatur populus ifte. fürrexit 12. Congregatione congregabo Jacob totui fe: in unum de- conducam reliquias Kfrael, pariter ponam illum quafi gregem s I AREAT in ovili, quaf! pecus in medio caularum: tumultuabuntur 3 a, pure d multitudine hominum. « ) Fira i x -Bb 3 jim prophe jens induci Qui rran./;'äantfmpïiþite;;.) Eos, qui rereni, & fäll»erer, longeqüe aliter e- - qolite , 0 nemini nocebant. Ítalice diceremus, venirent, quz dico. quelli , che andavano per d fatti fuai. Stillabo tibi in vinum.) At non pof- g, W V pylum hwlc Convertiffis im bellum. ) MHotliliter : fum Dei precepto reüiftere , qui me Qnatt eftis perfecuti , jubet tibiggravia , & triftia. pradice- ; Bloqin 9. Ejecifls de dozo Melieiarum f*a- re. Itaque ftülabo , & infundam ti- rum.) Kxdibus fuis, in uibus cum lonam i ; fuavitate bi vinum furoris Dei ,- quo calice in- "maritis in amore ; pace , ebrieris, dira, & acerba patiens. . Hosadto conjugali vivebant, vel maritos per- Et erit fuper quem ffillatur. populus fequentes , vel uxores apud 'maritos zffe. ifrael eft, cui vinum hoc furo- (þ ïncrep.lt.l()' ris ftillo, & inítillo. - Jlis 002 9^ traducentes , & fufpe&tas reddentes, vel generatim fceleribus veftris caufam 12. Congregatione comgregabo Jacob dantes captivitatis, unde factum eft, fo:um te.) Cogam vos deportando 7 ff f? i n ut matrone fuis ab zdibus abítrahe- in unum , non ex parte, ut per Te- ?t!mS ! m.' icorditoth rentur ab Aflyriis victoribus. glathphalafar, fed omnes per Salma- Tubf/Áis laudem meam. ) A matribus nafar, omnefque ejus reliquias aprio- ]u du P* abduc&os honefta éducatione priva- ribus cladibus , fuperftites. Captos - ftis, & idololatras eos feciftis, qui a- compingam in carceres , ficut oves lioqui me laudafient. . Familias fre- compineuntur in caulas, tantaque erit ï d .e& P.()t.il'c.ls quentes, & bene educatas perdidiftis, captorum multitudo, ut prz loci an- de ]](Ems iuu quarum caufa, laus mihi tribuebatur. uftia tamultum fint excitaturi. Deus IO, Surgite ,. 6f ire. ) In captivita- ipfe iter pandet, hoítes muros divi- " 55)Hæc tem ; neque enim poteritis amplius, dent, & diruent, & rex eorum Ofee, in [3'61 ,2 ] / . ut haCtenus feciftis, hic' agere quiete, & Sedecias tranfibit coram eis capti- neil?» A: VMel cer- i & tranquille. vus primus, & ante alios. ut Propter immunditiam , 62c, ) Yerra te mifcet propheta lxta triftibus, & )U ««5 d peccatis veftris polluta etiam fa nouli- avolat ad Chrifti tempora. Senfus Oncrd fti ne, & cadaverum putredine inficie- & ergo eft, ne defperes Jacob; nam cum (ite3 tur in fcelerum vindictam. venero in carne, congregare te inci- ! M"l [fh!,ü/ II.-Qizam non effem vir babens [pi- pisn ad Ecclefiam meam per Evan- iusgt jar geli promulgationem , & tandem in us « a vrifum. ) Uginam prophetico fpiritu ca- / PROPHETI/JE MICH E E 198 I5. Afcendet enim pandens iter ante eos leldGnï &tram- 6] Ibunt portam , & ingredientur per eam: & tranüb:t rex eo- pto d rum coram eis, & Dominus in caplte eorum. brab ( "CA P UT III [ divini Propter pecmm þrmczpum, judicum , pj&udopröpbemmm at fa- fum ] ærdamm populi lfrael, comminatur. Dominus gravem ultzo- Ihini, fieth , & Srerofolyme deletionem. &f T dixi: Audite principes Jacob , & ducesdomus Ifrael: 9À Numquid non veftrum eít fcire judicium, HT ae] 2. ul odio habetis bonum, & diligitis malum, qui vio- I0, lenter.tollitis pelles eorum defuper els, & carnem.eorum de- qu fuper offibus eorum ? H 3. Qui comederunt carnem populi mei, & pellem eorum tes e defuper excoriaverunt, & offa eorum confregerunt, & conci- derunt ficut in lebete, & quafi carnem in medio ollee. - Vq 4. 'Tunc clamabunt ad Domingm, & non exaudiet eos, & Qu donc abícondet faciem fuamy ab eis in tempore illo f'1cut nequiter fà Vàtici egerunt in adinventionibus fuis. tlbxb a $. Hsec dicit Dominus fuper propheta:s, qu1 feducunt po- Saä r vr 6, Nox pulum meum, qui mordent dentibus fuis, & praedicant pa- cem, & f1 quis non dederit in ore eorum qmpplam, fan&1fi— bis vifi df X "u yCHL cant fuper eum preelium. H Q mw 6.Pro- Tam dl fine muhd1 univerfas mdeïis 1ehqmas lu nofi tondetis tantum, fed etiam pttis, n ad me convertam , & ad meum ovi- äg frlm:c1s ?me a , & caulas meds transferam.*. 4 Tunc. ) Cum ultio Dei, quam eis i O Tumulmaäwtw ) Ut fit in magno ego hic continue intento , illos inva- dore f il lü concurfu, & frequentia hominum ali« det. Otüm, quo introire contendentium. Nm 5/? Clamabunt ad. Deminum.) Sed fxu- I3. Jfceudet entm pandens Tter. aute rag bt Gf eos. ) Chriftus , quafi dux, & prin- Sicur neqü:tay egerumt in 4dmvent:a- ehgh ceps eorum, afcendet ante eos pan- nibus fuis.) Ut poftulant mala eorum I! /;; In Hzbreo eft, ens iter, & aperiens portas, tum Opera, que fecerunt. ())ï carceris diaboli , quo tenebantur, tum f 7cut mala fecerunt opera faa. ICat 311 Ecclefix per baptifinum. 08. Super þra,b/æfd.f ) De prophetis 1qlle W In cz;m*e eorum.) Pr mrep: Evf eos cohtra prop hetas. *um, uthabent LXX n fpir Mordent dentibus fvis.) Frendent in nm, öx i Udicigm.) ld, quod juftüm eft, me, aliofque' veros prophetas , qui Tem IQH Cï; - & divine legl COn entdneum. bellum minantur Ófraeli, cum illi pa- Vr 1771 ; 8. Tolltis peiles €Oruim. ) Qui popu- cem, & pmxpera eidem promxtt ant. 1] w, Wa 4 s " CAPUT I 199 u- 6 'Pröpterea BoX vobis pro vifione erit, & tenebrse vobís pro divinatione, & oceumbet 9t 69- 'fol fuper Prüp-hetaso & obtene- * brabitur fuper eos dies. .7. Et confundentur , qui vident vifiones .,/ & confundentur N 1vini fum Dei. ; & operient omnes vultus fqos, quia non eft refpon- n;l;g-fä | , .$8. Verumtamen ego rä;)'letus fum for:ti'tudi'n-e fþ'iriius Do- mini, judicio, & virtute & I(rael peccatum fuum. , ut annuntiem Jacob fc;elusï fuum, s Ltad: 9. Audite hoc principes domus Tacob , & Judices domus lfrae), qui abominamini judicium, & omnia recta pervertitis. Qu vio- IO. um oe- Qui eedificatis Sion in fanguinibus, & jJerufalem in ini- quitate. " II. * Principes e ! ] us in muneribus judicabant, & facerdo- Ezec. I.1 m 3 Corum 4 & conci tes ejus in mercede doce-!:;anï».3 &— prcoph»e-txæ eju.s', in pecun vi p opuü. p 3 2 i^ Vel qui xnojfdent; id eft vorant ea, rum. Ve] judiäo , ut difcernam teos, d que dono accipiunt, & faufta , &lz- culpas graviores a levioribus , & pro tequiet ta vaticinantur, qualia fciunt donan- cujufque modo penas denuntigm. £ibus arridere. Firtute.) Kobore animi , efficacita- ycant po- Sdri&ijïc;nt. ) Indicunt, te fermonis, & annuntiatione, & cóm- 6. Nex vobu pro viffone erit.) No- minatione rerum magnarum , quas icant po- bis vifi eftis videre lucezm & diem, id Deus potenter faturus, eft contra pec- Catores. ' GnQft- eft veritatem , & profperitatem ; at Conftantia, ne a mandato ego dico, «& aflevero vifionem ye- ftram effe noctem , & caliginem erro- Tnetu. dimovear cujufqmm r.eve'rexnt:ia,v aut s &Pro- — ris,& vos, populumque , quem de- 0- fz;d;cinm 3 Quod juftum eft. eipitis, manere tenebras captivitatis , IO , Qui edifcatis S10m 1m fanguimi- ly ffd et'läm * & &rumnarum, in quas incidetis. &us, ) Qui edificatis in Jerufalem am- Operient omnes vultus faos: ) Pu- plas, & fumptuofas domos, fed ex ,Ei) qugm €l'5 dore fuffafi, quod deprehenfa fit fraus pauperum fanguine, fpoliando eos, , ilb ipe illorum, & vitz neceffaria auferendo. Nes ef reþarfäm) De;. ). Quia pa- Et ferufalem ia iniquitate.) Eit ve- $ Ge] J tebit falfa eos fuiffe prolocutos , & petitio ejufdem fententis. ex fuo fpiritu, non impulfu Dei. II. Is mzmeriäwjndicaäant. ) Cau- ] ddllïlwntia- 9. Verumramen ego repletus (um,c.) fas iniquas foventes, (&-contra jus p eonm Opponit fe pfeudoprophetis , quafi pronuntiántes propter munera. . dicat , adulantur verbis, & mollia fau- Hæbræo [2 1» la mercede docebanmt. ) Sacram do- " flaque vaticinantur ; at ego repletus Grinam legis divine pretio vendentes Dhems füm fpirita Dei forti, id elt duro, mi- uod pertinet ad fimoniam. Vide lef- ) p naci , &.acri. $ic de fe dicebat Je- d um de fimonia dubit. 2, initio, & du- yoder qgemias cap. 6. dcjreo furere |Domi- L] bit. 13. di&o TET di plenus ium. / la pecmuia divimabamt) Prophet;a- TTE j«44diwo. ) Comminationem judicio- q il P M bant, quod etiam erat fimonia , non fümltf zum Dei, & fuppliciorum infïigendg- L re ipfa ( quia hgc oracula non-erant 200 PROPHE PT LE MICH EE .'vinab—ant,, & fuper Dominum requiefcebant, dicentes: Num- CUf quid non Dom nos mala: igus in medio noftrum? non venient fuper : D« *Ter, 12. Propter hoc, cau fäïveüri, * Sion quafi agär 'arabitur, nl 26.19.& Jerufalem quafi acervus —lapidum erit, -& mong ;emgli in excelía filvarum. CT I H OAPEUT IV bot Jempore gmtz'cem plurime tationes accedent ad. Ecclefiam , & cul- IU zum Dei cum magna Jecuritate, confolatur Sion , quod de capti- D xitate fit a. Domino redimenda, ut fe de Juis ini- micis ulci[catur. T erit: In hovimmo dierum erit mons*domüs Domini *lfaiz ï-» Q/l I. 2 4 praeparatus in vertice montium, & fublimis fuper col- tem t L Ies, & fluent ad eum populi. Qu 3. Et properabunt gentes mu ltae, & dicent: Venite, afcen- lxl damus ad montem Domini, &ad Domum Dei Jacob, & do- ltà fo li il cebit-nos de viis fuis, & ibimus in femitis ejus, quia de Sion In. egredietur lex, & verbum Domini de Jerufalem. . Licet 3. Et judicabit inter populos multos, & corripiet gentes Cohant fortes ufque in loaginquum, .& concident gladios fuos in vo- Chiff lh um ! meres, & haftasfuasin ligones, non fumetgens adv effus gen- il tem gladium, & non difcent ultra belligerare. Ipiqu ]ü,z 4. Et fedebit vir fubtus vitem fuam, & fubtus ficum fuam, Ompir rio aj p fingi » facra, imo nec vera , quia non fugge- .5*?972 quaft ager arabstur. ) .[Eldibvus; 6 fta a Deo , fed ex cerebro conficta) & templo, folo «quatis. d fed eftimatione vulgi , qui hxc ora- Mons templi- im extel[a — filuarum. ) Bo cula vera, & divina effe cenfebat. Mons Sion , in quó&dificatum eft tem- iQmr , ónper Dominum reqz-:i efceäam.) Quie- plum, ita defolabitur, ut in eo fuc- &üat, | to erant animo , temere de Deo pre- Crefcant herbw, frutices, ( arbores, El J« ita nt filve cujufdam in edito colle e- Gtiri, füumentes, quod ipfos , quamvig Íce- ^ leratos effet prote&urus. . L 2 sedio nä- nate, fpeciem referat. di . Numauid nom Domimus : I. FT erit, 0. ) Tres primi verfus férum ?) jerufalem eft urbs fancta , & Cü/z],'ac [j Deus habitat in templo noftro, nof- defumpti funt ab lfaia cap. 2 RUPT n..2. & deinceps vide ibi dicta, m que ejus populus fumus, nihil ergo timendum,. tiffimz fecuritatis. 4. Et fedebir, /c.) Defcriptio quie- Qts;, ) 12. Cas[a veffri.) Propter vos, & e fynag()lga Ácelera veftra. Vir.) Unufquifque. Di« 6APUT"NL ,,,,,, 201 Nitt- & non erit-, tum e1t. qui deterrcat,' quia os'D—omin-iv exercítuum locu- füyer 5. Quia omnes populi ambulabunt, unufqüïsque in nomine Dei fui, nos autem ambulabimus in nomine. Domini Dei npl in noftri in aeternum , & ultra. . 6. In die illa, dicit Dominus congregabo claudicantem, & eam, quam ejeceram, colligam, & quam afflixeram: (1) 7. * Et ponam claudicantem in reliqduias, & eam, quse la- *Sop, boraverat, in gentem robuflam, * & regnabit Dominus fuper 3. 19 & ul alle eos in monte Sion, ex hoc nunc, & ufque in zeternum,. 14.' Gpii- 8. Et tu turris gregis nebulofa filia Sion ufque ad te ve- q, 1C&€ niet, & V.eniet/ poteftas prima, regnum filiee Jeru falem. 1232. l | 9. Nunc ( AHïixerä-xü: inEJz't. Sixti additur : confolabor. Domiti delis facta, fecunda yer Ql . Qui dererreat. fit, & muitoä» tem turbet., ) Qui pacem, öz quie- »producat Chrifto filios. « Quia os Doneizi , 6c.) Omnia, quz Ef eam, qua laboraverat, ) Eundo in captivitatem, & difperfionem. A- -, aÍcet dixi, evenient, quia Dominpus promifit &do ita fore; qui nec fallere poteft . nec liqui vertunt , & precu! propu fam. falli. Ia geutem robzffam.) 'lYum numero, je 90 S. ia ommnes populs ambulabunr T c.) tum fortitudine. Tales fuerunt Apo- Licet csteri populi infideles deos faos ftoli, qui forti , & praefenti animo : gentes colant, alii alios: fideles tamen, & coram Principibus, & Regibusterrs Chriftiani unanimiter , & conftanter fidem profefli funt , & Evangelium unum Deum , ac Dominum colemus, late toto orbe circumtulerunt. füs een ipfique foli ferviemus. Regnabit Dominus. ) Chriftus. In aterzum , 9 uitra. ) In omnem de meonte $;jom. ) ln KEcclefia. omnino zternitatem,. & ultra , fi ulte- Q. E£ t tuiris grégrs.) lurris gregis, y fpatty rior aliquis cerminus effe, aut mente cujus mentio Genef. 35. 21. erat juxta fingi poffet. Bethlehem, & vocabatur etiam T'ur-. ris ÉEder ; hoc tamen loco metapho- 6, Congregabo c:'audlcclmtäm.) Ad Ec- rice Sion, five Jerufalem turris gre- dibuss clefiàm meam vocabo , & in ea con- gregabo Synagogam, que claudicans gis appellatur, tum quia vicina erat (|oarin ) dicitur, quia nunc verum Deum co- Bechlehem, & turri gregis, illiqueut ! metropolis imperabat ; tum quia i dieme lebat, nunc idola. Refpicit dictum edito loco in montibus fita, & ad il- Elix 9. Reg. I8. 9T. Llfqzequa claudi- L arbore eafisim daas p.'zrtes'? lam confluebat grex, id eft frequen- tia Judeorum templum adeuntium 9 olle * Quam ejeceram .) Dato l/ibello repu- tum proprie, quia in Sion erat porta, dii Colligam. ) Revoca & turris gregis , obverfa turri Eder, gj vedis " bo; cïg mihi re- five gregis, per quam ex Eder oves ja p ^ gonciliabo. dem in $ion , & templum. inferebantur. " Er ponam claudicamtem: im reli- Porro Michzas Sion, id cft Eccle- ia quias, ) In. pofteritatem , faciun , ut fynagoga ad Chriftum converfa, & fi- fiam turrim vocat ob " altitudinem yi- ptiO ql"'f' Bibl, euB. Gov Menoch. .T V1. E s [] - 2 202 ;PROPHE:I*UE M'ICHJEJE n5 9. Nunc quare meerore contraheris? numquid rex non eft ferrenir -Jos muli tibi, aut confiliarius tuus periit, quia comprehendit te dolor ficut parturientem ? dinem t 1. Dole, & fatege, filiaSion , quafi parturiens, quia nunc egredieris de civitate, & habitabisinregione, & veniesufque ad Babylonem, ibi liberaberis, ibi redimet te Dominus de Jrwiten inanu inimicorum tuorum. Jatl II. Et nunc congregat» funt fuper te gentes multee, quee dicunt: Lapidetur, & afpiciat in Sion oculus ncfter. . I2. Ipfi autem non cognoverunt cogitationes Domini , & non intellexerunt confil . MUr ium ejus, quia ,COngreg;avit eos quafi [ foenum areae. ?. E] E " I;-SUf— : NON Judz, e egreftus te, & doGrins ; atciue ob munitio- vertitur. LXX. : Dole, 67 i:ixi!iterdge, Chal. Dole, &f coxtremifte. Pdgnigus, nem, fpeculam, &tutelam, qua fuos Bisec us fideles tuetur, & propugnat. Dole, &5 ingemifce. Tigurina, Doe, ' Nebhlofa. ) lIta appellatur ob altitu- Ef gemitum ede, quafi dicat, o Sion, Ig. Swg dinem , quaft dicat, q permitto , ut doleas , & iogemifcas, 68 &t uz ver:ice»m ug- i que ad nubes attollis. & reipfa dolebis, & ingemiíces ; hi- &$ tu03, Urque ad te venier. ) LXX. 44 te bebis enim juftum argumentum, & tis fumpta veniet, E5 ingredic'tur prin'cifzz-tm. IÍdem caufam doloris, & geinitus, fcilicet 0 Re7. D2 fenfus Vulgate editionis: quafi dicat, excidium , & captivitatem Babyloni- Ürm tg; veniet, veniet inquam , ( redibic cam. gerám tibi ad tepoteftas, quam olim habuifti, 0* omnes id eft iterum . videbis regnum Davi- ** In regiene.) LXX. i canzpo, Chal- dzus, /z 4gro, id eft fub dio , aut E uren dis ; videbis enim Chriftum , cujus aoros alienos colis. P tilms d Ípirituale regnum typice prefigura- gabiles, tüm eft in regno temporali Davidis: 16 libtraberis,) Primo iuchoate per Cyrum, & Zorobabel, fecundo ple- Intnfc,?e uare Luc. I. 52. legimus: DaZit ;l ne , & perfecte per Chriftum. miü(), of Dominus. [edezm David patris ejus, & 7':37(24&1': in domo David im aternum. II. Ef £4nc congregata fuut fzper te PfiUS l'äpäw gentes.) Quafi dicat : dixi, o Sion, Brtndj; O. Nazc quare muerore contraberis , te ituram in Baþylonem ; fed ante- T$ eorm ; &c. ?) Cum tanta bona te maneant, SUEE cür nunc doles audito trifti nuntio quam €o vadas, alia tibi inftit. cla- des a Sennacherib, qui multas con- Vs imminentis'captivitatis , quafi pun- tra te gentes congrepabit. quam reftituenda effes ? fane Regem habes, qui tui curam gerat, & con- Lapidetur.) Lapidibus obruatur, L.ZTH( ut adultera. hi filiarium, qui tibi bona confilia in- Es i Mi fpiret , quibus libereris non folum "fpiciat oculus noffer. ) €um volu- ilia a Babylonica captivitate, fed etiam ptate ruinam Sionis. » Yél a captivitate diaboli ; loquitur de I2. Fenzuwum are&. ) Paleam tritu- Quod lat c )q:od Chrilto , qui vocatus eft magni. con- randam, & conterendam. Id acci- filii Angelus lfaie 9« dit exercitui Sennacherib ; nam An- Vaüfmeris : elus Domini I95. millia eorum oc- Obüdiäflfp; 1o. Doele, üfktage.) Pro fatagein cidis noCte una. debrzo CR.' n2 g"/?,iï quod varie iett li CAPUT.IV.& V. 203 13. Surge , & tritura, filia Sion, quia cornu tuum ponant t eft ? dolt ferreum , & ungulas tuas ponam aereas, & comminues popu- los multos, & interficies Domino rapinas eorum, & fo i r tirtug ]i2 nune dinem eorum Domino univerfzeterrae. r esulque CAUPUT YX inus de Imminens urbis Sterufalem vaflatio oflenditur, &^ Cbriflus in £, que Betblebem na[citurus : veliquie Ifrael exaltabuntur , deviciis | dnimicis , €&? ablata ab ipfis idlolatria, n.i'nij iM 1. NTUnc vaftaberis, filia latronis , obfidionem pofuerunt. 0s qu.aft fuper nos, in virga percutient maxill am judicis Iífrael: v. ET TU BETHLEHEM Ephrata,parvulus esin millibus "Mat. N Juda, ex te mihi egredietur, qui fit dominator in Ifrael, ] bus aeternitatis. 4 inilittr gt egreffus equ ab initio, a die Pugnints, C;:z 3. Proptgr jnt, Dilt, 13. $srge, 5Nt;"ifz.::r4 460 ) Sur. In "virga percutienz , €&c.) Percufhio .0 Siot, € maxille gravem ignominiam fignifi- xxgemifcxs, $; & triturabis plauftris ferreis ho- nilces; j : es tuos. Similis ultio de Ammoni- cat, & ingens probrum ; & fortatffe entum, tis fumpta eft a Davide, ut legimus etiam Sennacherib legatos Ezechis, 9. Reg. I2. 32. vel principes ifrael a fe captos per- ; fclice cuflit probrofe in maxilla, licet hoc Babyloni Cornutuum ponam ferreum. ) Sug- cnas ad vincen- geram tibi vires ma 5 aliunde ex Scriptura non habeamus. dos omnes hoftes tuos. jdicis 1j7'46!. ) IEzechie Regis." 4 Chal E£r ungula PInuas ponam drem.) Foi*- 2. Et £& Bethlehem, &6c. ) H&cma- tiffimas ad caleandum, & non fati- la patietur Jerufalem, at tu o Beth- gabiles. lehem jJuda nunc quidem exiguum schottépat Interffeies Domino. ) Ma&tabis Do- oppidum es, fi cum tot urbibus Juda cando pl mino, offeres Domino ea, qua ipfi magnis, & florentillimis compareris gm, at maxima es propter ducem magnum prius rapuerant. Chriftum , qui in te nafcicurus eft. 7) /«;lpe'r ft Fortztudimem eortm. j Opeä,& divi- i' Q 910f tias eorum ; nam ut habemus Proverb. Ideoque quantamvis nunc parva , at- 18. II- Subflaniia divitis j utrbs. vo- qne abjecta videaris, omnium tamen fed ae- bonorum, quz nunc Jerufalem pr&e ift de borjs ejus , & quafi murus: validus eire nuntio, origo futura es. witas CO €umdAanms eum i. Usc. ) Paulo eft. Ephrata. ) Quo prius appellabaris Ephrata. Additum ergo eft Ep£ratz, Vaft4beris.) O Alyria. ut ab alia Bethlehem diflingueretur, Filia laronis,) Latrociniis dedita Cu vl Tila, velfilias l:tronis idem eft, que erat in tribu Zabulon , Jofue À quod fatro; ficut filius hominis idem 29. 3oc. "Parvulus es,) Popülus, five vicus, jeart fïiw. et, qiod homo. .Senfus ergo eft, lo millibus fuda.) Hebr.eft; Q»BS&,* m-[ d .aCCl vaftaberis & tu, o vaftatrix. Àflyria. Oilidionem pofueruut fuper mos.) i« Alaphiz , quod primo millia fignifi- m r licct Affyrii. cat , fecundo Principes , tertio Chi- ?,ærümoc' 204 PR'(IJPH*ETIJE MICHJEXE 3. Propter hoc dabit eos ufque ad t'empusg in quo partu- & qu riens pariet eum1 Tírael. ,& reliquiæ fratrum ejus convertentur ad üliqs 6l 4. Et ftabit, & pafcetin fortitudine Domini, in fablimitate ]ancei nominis Domini Dei fui;: & convertentur, quia nunc magni- firam. ficabitur ufque ad terminos terrze. v quäfï r $. Eteritifte pax: cum yenerit Affyrius in terram ,noft—ram, X expad &E liarchias. — Vel er o I. fenfus eft, es convertentur ad filios veros Ifrael; id mulon minima, o Bethlehem inter urbes Ju- eft ád Apoftolos, & predicatores E- leonis i da, que multa,capitum millia nume- vangelii , & fe aggregabunt Ecclefiz. rant. Velll. es minima inter prin- 4. Et ffabit. ) Scilicet Chriftus, Vertt, i cipes urbes , aut cum principibusur- quafi dicat: femper pafcet, & regna- bibus collata, vel minima es in Prin- bit ; vcl paratus erit- favere. Eumeconum cipibus , quia haétenus non multos la fartitudtze Dominz.) Vlaxima for- intel'ügit Principes reipublice Judaice dedifti. titudine , quam ci dabit Pater, ita ut uiam fdi Vel Ilf. es minima in Chiliarchiis; nemo po(ílit ei ovem ullam rapere. [ 1quibus five cotibus ex mille viris con(tan- verta ef tibus, in quostribus Juda eft diitin- le fumblimitate meominmis Domini Des E qyam a — Duo enim tres, & plores vici fs. ) Ut decet. majeftatem. nominis fus) Q ad eamdem chiliarchiam pertinebant, divini. lta Deus illos proteget, ac 1108 noff quot fcilicet fatis erant ad fuppedi- fi ia eo. gloria nominis, & honoris delum a tandos mille viros pugnatores , qui fai ageretur; indigaum maieftate fua 1 [2) fub Chiliarcha, five ut Latini vocant, "Tribuno militabant. Deus putabit non optime eos pafcere, Saf14] & protegere. ltalice diceremus, P;- Tt (fc.^ Dominator £m Mrael. ) Chriftum in- giara 4 punta d'hosare 11 difeude : : Cit&bimu; telligit, ut patet ex Matth. [oJ) ao 6 protegeris. rgi uf Rltos. Et ejreffus ejes ab snitio, €$c.) Là- Convertentur.) Merti etiam poiï'ef, cet in té temporaliter nafciturus fit, fédebuut , vel babitabust , vel maue- tamen ab initio, id eft ab eterno na- SfPtenan'zz tus eft a Patre. bant , fÀ fcribatur 333* jafenbo , ut le- EX git nofter interpres ; featentia ergo dl 3. Proprter boc dabir eos, &fc. ) Pro- eft : fub Chrifto .paftore, & Rege pter hoc, quia fcilicet in. Bethlehem fideles ad eutn converíi viventinfuin- gEmEm m Q (j nafcetur Chriftus, quem Deus decre- -a pace. vit, & ftatuit falvatorem, & domi- M natorem lfraclis ; idcirco dabit eos, re Qg-i.s zumc.) ln hoc Chrifi:'i':emp?- 685 q Qmo P 770:,:::; id eft permittet Ifraelem, & Judaos T.Magzizi/z'caäitur.) Ipfe Chriftus, qui aflligi ab Aflyriis, Chaldzis, & Grz- Vm r l laudibus celebrabitur ; & regnum ejus, Tin d of cis, donec Virgo Deipara pariat Chri- quod amplificabitur u$que ad . extre- fium ; hic enim erit redemptor, & mos fines terrzx. 6. h «l 4 falvator lífraelis , omniumque genti- 4 8. B£ erit ifde ] N um. paX , 8c. ) Chriftus Cdïb re h erit pax noftra, qui nos in pace, & E Et reliquia fratrum ejus, 6c.) 'Tunc tranquillitate continebit , etiamíi ho- S) reliquiz populi Judeorum, qui, funt ftes noflri impetant nos, & variisten- Qny fratres Chrifti fecundum. carnem , tationibus aggrediantur. e Mteg quas reliquias fibi Deus refervarat, Jam CO.V er Cm vefzefit Afy*ius.) Per Afl'yriini I Pant — Y tue d CAPUT V 205 ) fartu- * & .quanao ca!vcg:,averit in domibus noftris: & fu/f&;itabimus fuper d filg euim feptem paftores, & octo primates homines. $4 .. Et pa(cent torram Affur in gladio , & terráam Nemrod in Jtmife lanceis e'us, & liberabit ab Affur, cum venerit in /terram* no- : gt flram , & cum calcaverit in finibus noftlris. 7. Et erunt reliquize Jacob in medio populorum multorum noftrat, quafi ros a Domino, & quafi füillae fuper herbam , quse non t exfpeCtat virum , & non praftolatur filios hominum. LXDGRce rl 8. Eterunt reliquice Jacob in Gentibusin medio populorum » lal multorum, quafi leo in jumentis filvarum , & quafi catulus catores B- leonis in gregibus pecorum: qui cum tranfierit, & conculca- B Eccifig, eruat. : Chrilus, verit, & ceperit, non eft , qui Ti CC:3 »9. Ex— It frima fot- intelligit hoftes Ecclcülæ : —vel ani- clefiam , ut .fecir: Conflantinus, & r tl mam fidelem, ad Aflyrios refpiciens, / alii-- a quibus olim Terram Nemrod.) Babylonem. um nap«e ]udæorum refpublica vexata eft. Ip lanceis ejus. ) In lanceis fuis. pusint Du Ef quando calcaverit i Jcr);iäu: Z0- Vel fenfus eft, illis ipfis armis, qu& á uominis ffris:) Quando irruent hoftes, ut do- bomines in infidelitate fibi parave- mtegüt ;X mos noftras capiant, ut fcilicet Ecc- rant, oppugnabunt infideles ipfos, ut & honvit clefiam expugnent , aut animas fide- ingenio, & diale&tica Auguftini. les. E ibérabit ab Affur, 60 ) Ab ome ugue f ss ii Su/iit&äim:u feper. eum. feptem ;uzjlo- nibus hoftibus, cum nos aggredien- tur. etemus, P^ res, €c.^) Contra hoftes noftros ex- citabimus feptem, immo o&to, id eft Cum caleaveriz , 6j c.) Cum in no- (;f:ildi'ïl; " multos, immo plurimos Principes , ftros fines irruperit. tm pOffEf ! qui eis refiftant , eosque debellent. 7. Reliquia Jacob. ) APOROH, & Septenarius enim numerusin Scriptu- przdicatores Fvangelii- ; vel me- - ra fymbolum eft multitudinis : uod In snedio populorzum. ) Gentilium. [ula, 1 fi addatur octonarius , magnam in- fqtentia ( ; ngaf ro$ & Domtino, ) I£runt quaü , k at gentem multitudinem fignificat , ut imber, « ros optatiflimus, qui cc- cum dicitur iZcclef. f:. 2. Da bar- lefti doctrina, & vitz fan(titate fo- j ial cundabunt terram , id efít homines tem feptem, sec mon E5 -a&a, id gH: mul- tis; immo plurimis. terreno?. bri/ii d Pronmates bomines: ) Pa&oräsk, eft Qua nonm expetlaz ,' £fc. ) Quas rore enim repetitio Chald. Prise/pes bomi- cclefti augetur, nec opera hominum hriuss qUi nusm4, id eft fidelium. indiget, ut crefcat. ltà virtute divi- segnum d * 6. Et pafcezt ter-;'dm .A-f/zr , &$c. ) ni verbi ; non hominum eloquentia , ]ue ad ae Chriftus per fuos Apoftolos, & fuc- populi convertentur, & falvi fient. D Chiltos cefflores armis fpiritualibus debella- /.8- Quafí leo in jumentis.) Non po- (s bit Reges, & Principes Affyriorum, terunt homines refiflere fpiritui lo« $ in Va ( ho Grecorum, Romanorum, &c. eosque uenti in Apoftolis, fed omnes vin- etiunt convertet , ac fubiget, àdeo ut ipfi cent, & fibi fubjicient, vitia i illis, j jam cosverfi pafcant quoque, id eft & idololatriam fternentes, & occi- regant , tueantur, & propagent Ec- dentes. WPcr.WIium $06 PROPHETIJE MICHZEE 9. Et exaltabitur manus tua fuper hoftes tuos; & omnes ini- 4 À P | mici tui interibunt. - : ^ tetra ; 10. Et erit in die illa, dicit Dominus: Auferam equos | dimdic tuos de medio tui, & difperdam quadrigas tuas. 64':1 ::. Et perdam civitates terree tuee, & de - ftruam omneä rs?poa«:' munitiones tua3s, & auferam maleficia de manu tua, & divi- nationes non erunt in te; & Q liberayi 12. Et perire faciam ículptilia tua, & flatuas tuas de medio Marian tui: & non adorabis ultra opera manuum tuarum. '] 13. Et evellam lucos tuos de medio tui, & conteram civi- 11 tates tuas. Balalc de Setta 14. Et faciam in furore, & in indignatibne ultionem in 6Q omnibus gentibus, quze non audierunt. celfo? r CAPDUT VL- Culos? IDifceptat Dominus cum ingratis, recenfens. collata illis beneficia, [ Aiv:r]um indicans etiam quid fit bonum , & quid Dominus a populo fuo re- Tic monte quiral : fed propter injuflitiam ,. aliaque fcelera filiorum Ifrael tibus erd; comminatur eis Dominus *varias afffitiones. popeja d muter, i. Udite, quae Dominus loquitur: Surge, contende ju- pnatés , vt em tuam. ficilo y» 7 v dicio adverfum montes , & audiant colles voc 2- AU- qui. feilic: grpter * quiUts qin aierrmc] Q. Exaltabitur PABHS £24.) O lMrael, tras ,—",iA'up(grRisi-onem in eis everte nS. &t 6 Chrifle, qui pügnabis per tuos mi- Vox twvOy £arbm , etiam inimicos Contende ites. fignificat quare Pagnin. & Vatabl. Qbjaro:, i 2. F-J?',fl'q Interibunt.) Quatenus inimici fünt; vertunt, Zifperdam imimicos ?z05. fam in eis intexficietur. impietas, & P E I4. Et faciam im. furore , 6c. ) Si ditta fupag genus omne vitiorum. quz autem gentes poft predicatum Qoajui kvangelium adhuc credere noluerint, c (/F " Io- dxuferam €quos £uo$ , fJ'c) O Ecclefia prima , auferam omnia pra- acerrimas mihi- poenas dabunt, ahqlïi Va fidia, & munitiones , & arma , qui- Qua n atdierunt.) Chald. Qu«mon Dvbl bus, antequam. convertereris, fidem receperugr declrizam legi5s. X üeeora oppugnabas, vel certe illi refiftebas, ut viéta des manus. fl;/?a ) O cives liral &f Onits i. VAU. udazi ]ergfalem, þo Qui OXT duferam malefíéía a U dz'vi-- jure Doni, zationes, 6c. ) INam infideles divi- ( Qua Dosuntsloguitur.) Ad ime Mi- et Vr mibug nationibus. ; maleficorum artibus , cheam ; ut eadem-vobis annuntiem , & referam., ,. prolr eraculis, &c.oppugnabant Ecclefiam, Btitatem, ut fecit Simon Magus, & alii. Gurge, contende. ) Dicit ergo mihi ? Pygie 13. Lacos r40$. ) In idolorum cul- Deus, furge , & contende judieio, etpoftilatio $um confitos. difcepta cum Judais, eosqug de fce- j Bu p T | Conreram. ciuitates £nai. ) ldolola- leribus argue. | milig. CUW UT. VL a0V Dtes ini ?. Audiant montes judicium DPomiri, & fortia funäamenta 1 equos terrae , quia judicium Domini cum popul O 'f-'u-'oa & cum lfrzel dijudicabitur. E T omtes 3. * Popule meus qui d feci tibi, aut quid moleftus fuitibi? *Jere. 9 SO ) & diVi' refponde mihi. e 4. Quia eduxi te deterra /Ézypti, & dä doino fervient,ium— ]e medio liberavi te, & mifi ante faciem tuam Moyfen, & Aaron, & Mariam? ram diy $. * Popule meus memento, quze ifoi, ".quid cogitaverit Num Balach rex Moab, & quid refponderit ei Balaam filius Beor, 22- 23 de Setim ufque ad Galgalam: ut cognofceres juftitias Domini. ionem n 6. Quid dignum offeram Domino? curvabo genu Deo ex- celfo? numq culos2 uid offeram ei holo;aüüomat&, & vitulos anni- 7. Num- fetifly Aduerfuim montes, Ef»c.—;) Citantur verfum me. Simile eft illud 1fai. 43 i f re hic montes, ut rei, eo quod in mon- 96. Reduc sme im memoriam, &5 judt- cemur fueul, narra ff quid babes, utjue / ]þ/l!l tibus erecta effent idola: eft Profo. Vel popeja ad augendum pathos. fiffcerzs , id eft utjufte pro te fenten- montes, & colles vocat Reges, & ma- tia feratur, gnates, ut etiam iidem fequenti ver- . Moyfen , Maron , 6* Mariam.) ende It 'em tuam. ficulo vocantur faendamenta rerr4, Chald. habet: Mefé aute ze tres prophe- qui fcilicet. terram fuftinent , fine f4$, Moyfez, Mdaron, 6 Mariam ; Moy- ^ À . quibus minores vitam tueri non pof- ]E*n ed docendum judiciurum z£rAditso-s -...-- fent. nem , Jaron ad expiandum populum eig eveïteüs. Contende judicio. )) Hebr. ;7ï ri ; Mariam ad eruditionem feminarum. Ita. " objurga, increpa. etiam D. Hieron. & alii. -& Vaull 9. Forria fundamenta terre.^ ) Mide 5. Quid cognoveri? Balach. ) Me- 3 mento Balaam confilium dediffe Ba- Óf f;,/Nl difta fuperiori verficulo. re,fff' j W' Quia judicium Domini cum Papu;'ofua.) lach, ut per mulieres te deciperet, sadjcitum Quia efl lis Donunocum populo fao , ut & ita in eo tra&u , qui eft a Setim trans Jordanem usque ad Galgala ad j golieritta aliqui vertunt. b[mtn Dijiudicabitur.) judicio contendet, Jordanis tranfitum, omnino periiffes j fan" & difceptabit. Pagninus , E£ cwm infidiis, & machinationibus illis , nifi I(rael difputare 'vmit. Magna Dei ego te fervafiem. Ur. cognofceres juffitsas Domini.) Ut nfalem, 0 bonitas , qui cum fit emnium fummo jure Dominus, t:men hominibus, id ita videres, quam juftus fim, & fide- eft vermibus terrz , fl ipfi comparen- lisin meis promiffis. Vel ut femper dme VII Deum coleres, & ejus precepta fer- tur, probare yult a&ionum fuarum Nv aArecs. gpunuem aquitatem. 4. Popule wueus, 67.) Ef initium 6. Quid dignum 0färäm, &c. ? ) Sunt hi verba populi poenitentis. TM expoftulationis Dei, quafi dicat : li- Curuabo genu, €c.) Quid faciam, " ( cet per me, ut quemadmodum ego ti- iqu ld bi malef&ca exprobro , ita ut mihi aut quid Domino offeram , ut gra- ? viciffira exprobres, fi quid habes ad- tiam ejus promerear : Àn genua fic- 208 PROPHETIJE MICH]EE 7. Numquid placari poteft Dominusn millibus arietum, aut Igl in multis millibus hircorum pinguium? Numqmd dabo primo- ts t0] gemtum meum profcelere meo, fruttum ventris mei pro pec- cato animae mese ? W Est 8- Indicabo tibij o homo, qmd fit bonum, & qu1d Doml- [j5, T nus requirat a te: Uthue facere judiciüm, & diligere mïfea ricordiam, & folicitum ambulare cum Deo tuo. 1)- Lon U 9. Vox Domini ad civi:atem clamat, & falus erit timenti- jf i bus nomen tuum: (1) Audite tribus, & quis approbabit illud? h Io. Adhuc ignis in domo impii thefaurl 1n1qu1tatls & men- perdt fura minor ire plena.. ir. Numquid JUftIfiC?bO ftateram i impiam, &faccelh pon- popuii dera dolofa? us I2. In quibus divites GJUS repleti funt mlqmtate & habi- 17 Larca tantes in ea loquebantur mendacium, & lingua eorum fraudu- 77 lenta in ore eorum. IS Et oatre AT Vabant I25 (I) Nomen tuum : 4z Edit. Sixti legitur. nomen ejus. &am, an immolabo vxöï:imasi;R & ho- Salues erit ttmcmzäu: nomen ejus. ) Tun pond locau a? tï? VC em Atque illi falvabuntur, qui Deum ti- . Namquid placars patq/l, 62 1:) mentes ea fecerint, qu& Deus docet ä/lt ft,fþ Refpon(io eft prophete , quafi dicat: clamabo per prophetas. V0X egj T7h fieali minime ; non placabitur Deus exter- Nomen ejus.) ld eft, ipfum. ILd nis hifce ceremoniis, nec facrificiis, Et quis approbabit illud ?) Scio fo- nec voletfibi filios, aut filias offerri re paucos, qui probent, & effectum Rfr a, Í Üvtiis in holocauftum » ut fuperftitiofe fa- dent, quod ego dicam , & Dei no- glet( ciebant Idololatre, Moloch infando mine vociterabor. hoc facrificii genere colentes. IO. Ignis in domo zzr;?n 6 3 POfb CeltodE n Pa&,fgh 9. Facere judiciem.) 'Ye ipfum con- tot monita, & increpationes prophe- demnando, ut peccatorem, & humi- tarum , adhuc lmpn retinent aliena Lüqwb r liter pro peccato fatisfaciendo. Vel bona inique parta , fed illi conver- t Thtress facere Judicmm, eft nulliusus viola- tentur in iguem ; qui domos eorum pondus ree populetur, & abfumat, fic D. Jacob. I« [2 Diligere mi[ertcordiam. ) In proxi- in fua epift. c. 5. 3. -4vrw, inquit, aoub (X € argegtum.: vefirum .aruginavit , & W(WU" mos, & illam prompte exercere.: UüQt: F. dimibulare cum2 Deo. Coram Deo Arugo corum "m teffimonium vobis erir " converfari, ei obediendo, & placan- & mandscabit carnes vtfiras fécur sgnis. Cttgd . ce do Cbald. .4ümlare im timere Dei, Men]ura minor ire plena.) Quantum 75; follicite cavendo , ne quid contra il- detrahunt menfuris, quas dolofe mi- I T* u lius legem; & voluntatem peccetur. nores faciunt, tantum eis addetur tlamfi irz diving, ut impleantur, tmen 9. Vox Domini , 6c.) Quia longif- Com fime ab his tribus enumeratis abe- II. J«ffifcabo. ). Putas mihi pla- tCC (4)[ rant, iterum redit ad eorum repre- cere poffe. fraudes in menfuris , & /'C'?hwdg henfionem. ! onderibus , quas damnavilege mea ? Obrdlonn "d crvitatem. ) Jerufalem. eut. 25. 13. legimus : NÓb habebis Wmfdeb' " * Bl'n C/m ( Gof - CAPUT N , at I3. Et ego er ) primo- i go coefpi-ï percutere te perditione füpef pecca- Dto pec- tis tuis. 14. Tu comedes, & non dSuturabert r & humilsid fusin ] Domi- medio tui, & apprehendes , &non falvabis: & quos falvave- ris, in gladium dabo. fe mif : 15. * Tu feminabis, & non metes, tu calcabis olivam ,& "Deut 28-38 timent non ungeris oleo: & muftum, & non bibes vinum. E jicillud? 16. Et cuftodifti praecepta Amri, & omne o pus domus ^£ :. 6 & men« Achab & ambulafti in voluntatibus eorum, ut darem te in , perditionem , & habitantes im ea in «fïbilu)m; & opprobrium populi mei portabitis. lh pote UOE | & hii Humiliatio füe du medie fai. ) Id » fraudie NHZ-ZLÍ. zn faccslo div'erj-c posdera , majus & ftibus eft in media terratua aflligeris ab ho- 1. Bt Saecel/j, ) Sacculi , in quo pondera vel caufam harum éalamita- M Y ervabantur. tum non eft, quod in hoftes rejicias ; I2.I» quibus. ) Quorum fi'niquo- tu peccatis tuis es caufa tue humilia- rum ponderum ufu. Pagnin. & Va- tionis. Aliqui vertunt, Depre/ffaeriz nem d ) tabl. vertunt, cwjzs (fcilicet civitatis) im medie tui , vut fit fenfus ? venter j um t divifes repleflf* fgst ini'qa;it;zte.. Itaque tuus olim cibo tumidus, & turgidus, Deus doct vOx ézjus referenda eft ad illud vcr- prz fame, & inanitate deprimetur , ficuli d crvitatem , &c: vel ad leque contrahet, & coarétabit, ul illud. Audite tribus. vdpprebendes , &5 zom [alvabts.) Ap- ? | ïcio jo- Repleti funt iniquitate. ) N on tam prehendes uxorem tuam , & cum illa & dsdum divitiis, quam fcelere, & iniquitate confuefces, fed fctum , quem con- & Da v repleti funt. — Vel per iniquitatem in- ceperit, non falvabis, quia abortum tcllgit inique partas opes. faciet. Pagnin. vertiv, Tzzges mxerem g,) h Habitantes in e2.) Civigate. Uuam , 6 non [alvabtt concepezum. ne Proph?' Loquebantur mendacium. ) Afleren- E? quos$ [alvaveris, G'c. ) .Quod fí joenr Ut ecs merces effe incorruptas & finceras, vivum fucrit enixa, illum gladio Hfo- illi ov & pondus juftum. ftium tradzm, ut occidatur. jmos eorm I3- Cep: percurere ze. j Variis cla- 16- Caftlodsfli precipta. dmyi , 66c. y D.Ji* dibus, & porro pergam , quia non (0$, a quibus animo, & voluntate rth mqw' refipifcis. Pagnin, & Vatabl. ver- diffidebas , impietate, & cultu ido- P ZUDAE tunt: Ego quoque agrotare fecs tey per- loxum imitatus es, fcilicecr Amri Re- £2 r " v!)'lf,' 8 ezdo, Ej' defolanfz'a te propser percfam* * gem Ifrael, & ejus filium Achab, qui 44 j r p mmpietatis Jeroboam bellis quodam- Gumwm 14. Tu comedes, 69 nom faturaberis. ) modo collapfe reftauratores fuiffe Etiamífi multas vores divitias , non videntur. 3. Regum 16. j dolüfem1 du [2 al tamen COI'IVEICS:]CHI'» in fuccum tuum. " Opus domus .4cbab. ) Quod efat ido- i ltalice. diceremus , Mangiarai , m« lolatria , impietas, c&des propheta- Vcl fenfus eft:.in j n n zon i fd?*'/i prö. lera.. rum, expilatio civium, & alia fce- nu'l(u"s u^ obfidione , & captivitate ita phrce comedese ut non fatüreris. nbulaffi im voluntatibus eorum. ) l j | hi ii Dd Bill, cam Coge. Menocb. T. FT. - 2IO -- ?gROPHETI/JE M ICH JE;JE; ER Q APIT VIL t &j TIum af ï Luget Propheta tam paucos :,e[e rälz'guoy, qui tion. fint iniqui ; in 4Qu stullo bomine oflendit e[fe coufidendum, fed in folo Deo faloatore , fpina d Aqui suiferebitur Sion; €? pudefaciis inimicis eam ad [e reducet , runc , EY - €omplens fatias ad patres promiffiones. $ n 7É mihi, quia fa&us fum, ficut qui colligit in aütumno | 1 "V racemos vindemia: non eft botrus ad comedendum , [0000 9. D G : adverfu rfu p oquas ficus defideravit anima mea. . inimici h 2. Periit fan&us de terra, & re&us in hominibus non eft: 1. M Oomrnesin fanguine i-niüdiantu;* , virfratrem fuum ad mortem Vatoretm venatur E um ',» princeps poftu- ..8. Malum manuum fuarum dicunt '.bqn at Va Oi'c. xerumr E r *. quoddam Ea feciuens, qua illivolebant. LUXX. * mea. ) Optavi hoc meo «vo aliquot fmiles fün: Confilizs. Complut. Velgpzatibus , ia viros veteribus illis patribus virtute fectans, & amplectens, que illis.erant pares, aut fimiles, qui prima. etate fietatites, q cordi. maturefcentes , Deo , & hominibus tt retinentt dunt, Ut dartm fe 2m ;;era'itimem. ) Parti:- grati fuerunt. . Sic Ofee 9. Io, habe- cula, «£ , non intentam finem figni- mus : Qwaff prima poma frculnea in ca- dfa ficat, fediid, quod fequitur, quafi di- cumine vidi parmres eorum. Vel fenfus Ug Tepetiti D.;(.(.(þ[-" cat:; inde confequetur , o Jerufalem, eft: quafivi ficus, que maturefcerent, ut difperdam te. H nec inveni, cum tamen jam dudum mm, Dilf.fv,/ Habirantes £m ea. ) In tä,, eft enal- maturg effe debuiifent poft tot. mo- Hntose 1 DIeVL ts lage perfonsz. nita prophetarum , & làbores meos. J fibilus. ) Sibilus popularem ir- Q. Perut fandus. ) Mix quisquam ipeculatore rifionem, & infultationem in miferos bonus, & integer moribu D'idirergs ? 3 & —ïfili- fl 05 fzm indicat: fic Thren. 9. I5. /iizave- gio.ne reperitur. Chald. 44 Vuht, É5 moverunt caput. « Santlus. ) J fericors. 4LXX- 1 itio O,vpïaärizzm populi mei portabitis. ) religiofus, feu, pinus. v ldl igos. VXos execrabuntur omnes tanquam cla- Redus.) Merax , & fincerus. NW(.N; ( dium omnium , quas refpublica paffa In fanguine 12[idiantur. ) Sanguini ; 4 ;k,?ifl;:. [ eft, autores, & originem pracipuam. & vitg proximi. * & r F. ) Vnusquisque. s Noljte t . JE 'mibé. ) -Heu mihit. Vox eft gementis prophete , non mi- Vesatur.) Per infidias, & follicite X æ Eïa'f;t Y0 mantis. quarit ad mortem. Gebitte TU EO Mantum fndrum.) Quod fcilicet Tne anïu - Racemos vindeiw?æ.-) POPC -v.indemif ame.e operantur. . Oftnes X Non eff botrus , €fc. ) Nec invenio Ef judex* P 2 veddendo eff. ) Redd;t ; üt fd Te m, ) & adjudicat mB d ün quidquam. JNeminem invenio , qui pozenti,. quod ille inique ex meis concionibus profecerit, & poftulat. PW] 108 . À & meis monitionibus feabduxerit a fce- Qogtirbaverunt eum. ) Rempubli- m Prnn lere. . cam, vel veritatem, cui tenebras of- "c;.fx atab) PU J 3 F rxcaytæ: fees d qþ'demvjt ,.dnif?ld fundunt per calumnias. ' L IN »Jmo F& STIE CAPUT VIL Tat )& jüäex in reddendo eft: & magnus locutus eft gï"äfi'de;; /h rium anims fucze, & conturbaverunt eam. 1 ieis eft, quafi paliurus, & qui re&us)'quaüï i, 4. Qui optimus i1 t33 fpina de fepe. Dies fpeculationis tuae , vifitatio vu a venit: nunc erit vaflitas eorum. 5. Nolite credere amico: & nol ite confidere in ducer ab X M ea, quae dormit in finu tuo, cuftodi clauftra oris tui.- , 6. * Quia filius contumeliam facit patr1, & filia confurgit *Mat. adverfus matrem fuam , nurus adverfus focrum fuam: * & Io. 35 * Miat. et inimici hominis domeftici ejus. / tem 7. Égo autem ad Dominum afpiciam ; exp'e&abo i]jDeu m fal- Io'. 36 $4 vatgrem-meum: -,au-vdiiät me Deus meus. Dd 2;,' X * 8 Ne ' at principem , ducem , dominum ,. aut av .-4. Qxaf p';z!i-uræs; ) Paliufus genus uoddam eft fpine. Sententià eft, magnum fignificat, quales funt mari- liquot 4 2 miles funt paliuris , pungentes, vul- ti refpe&u uxorum, fratrés natu gran- ttate nerantes, cruentantes, & adunco den- diores refpe&u minorum.. Eodem gtate te retinentes Y e0s , qui ad. fe. acce- fenfu maritus ,. qui aliquam virginem mibus dunt.. duxit , dicitur , dux wvirginiatus Hisus. * habee .j Ef ejusdem fenten- Jerem. 5. 4- in u Qza[ï fpiiu E tiz repetitio.. Ea , qua -*doringf » €e) Scilicet. alv fm[us ä Dies fpeculationis tua. ) A'liQui: ver- UXOI£t.. «etenia 6; Quia ffliss eontumeisam: fiacit p-(at-riï), tunt, .Die.r/þecu!/;tarzm Pnerum. Urff- lodom fationisgue tua Uenit v fententia: eft : Quia in tanta fame, & anguftiis fili- t mo' brevi tempus aderit ,. quo falfi tui us contumeliam inferetpatri, ut cum meot fpeculatores , id eft pfeudoprophetze, eo litiget, aut pügne;,prgEarlxe,,eum»-- gquam predixerunt tibi' omnia telieia ,. fed que illi eripiat.. . . H " * 274 d falfo ;; nam ille dies erit' vifitationis;. Iziwaiez: bovhi iy domeffici e]us.-) Sci,-/- licet erunt, quia pro pane, aut. aliis: & punitionis ,. & .captivitatis per DXX Chaldzos.- rebus hujusmodi pugnabunt. inter fe,, Nenc.) Id eft cito.. ut inimici.: . Bge antem ad:.Dominum afsiciam.). .Vaffitas eorum. ) M aftitas;. däfþläw lgmm [j tio, & captivitas tua. In tantis-malis falubre dat. confilium;. &. Nolite credere amico, E£c.) "Van- €que ac.exemplum, quaíi dicat: in: tanta calamitate, & perfidia ,. ego,. tx erunt vobis anguftis , cum' obfi- rolictt debitura Chaldeis , ut inter, maxi- & alii. qui- fapient, non ad parentes;: me conjun&Gos nulla futura fi Ll L fides; aut propinquos,, fcd. ad. D'eum nos omnes eniin:fibi confulére ftudebunt, Convertefhus , illum. orabimus ,: & (cilicee. ut famem, peftem , gladium, & alia quamvis minari-vide.tur ,. femper ca- iala effugiant, etiam tmaximeé pro- men illius opem magna ,. & conftanti Reddif f fpe expcctabimus.. ó illiquc pinquos , & charos deferendo Y vel etiain prodcndo. - Deusm Saluator em-meum. ) Dcum,;qui' Íp duce.) Pagnin.vertit, Z5 mariro. me andict, & liberabit ab grumnis;, gpili f d Vatablus, 4j rarre majoré natu. ln & Chriftum Dominum ,. quem .mi-t«- MHebzxo. eft , quäæ alnph y. qu& vox tetj*asfr, fah—.z:e,m .anundi.- N L , 212 PROP;H'ETIJE Micüæmt u 8. Ne leteris inimica mea fuper me, quia cecidi : con;fur- gam., cum federo in tenebris, Dominus lüx mea eft^ . &: 9. Iram Domini portabo, quoniam peccavi ei; donec cau- fam meam iudicet, & faciat judicium meum: & educet me in lucem, videbo juítitiam ejus. E * tü To. Et afpiciet inimica mea, & opefietur confüfione , quae dicit ad mé: Ubi eft Dominus Deus tuus? Oculi mei vide- hh bunt in eam: tearum. nunc-:erit in conculcationem ut lutum pla- dan 11. Diesscut &edificentur maceris tuc: in die illalonge IJ fiet lex. z dinc € 12. In die illa, ufque ad te ve niet de Affur, & uf ii Clvi- antu Cap apti : 9. Juimuca me;z..) ABabylon,'vel pc;- puniet, deinde per Mäþchaæbæ;os. Vide diam Machab. l. 1. c. 5. n. 3 Ia bunt tius Ídumza , quz. malis meis gau- dere foles, ne lateris meo excidio; & IO. Iuimica mea. ) Moftilis Baby- tej JL Captivitite; nam licet ceciderim , aut lon, & invida Idumza. Que à Operietur confuffone. ) Ob clades, cafura fim , tamen poft feptuaginta [i7 annos rurfum Deus per Cyrum , me quas ignominiofe accipiet, videns fe fui l ériget , & reftaurabit. immerito mihi infultaffe , quafi a Deo ]if effem deftituta. E Cum fea[era i teneärz':-.) In tglle'brp- fo carcere Babylonico. Ubj efü Dogsizus Deus mml?) Quem liz, Dominus lux imea efl. ) Dominus me defenforem tuum jacabas , eripiat ináre illuminabit ; Dominus me luci refti- nunc te ab hocexcidio, & captivitate? fanda tuet. profperi & florentis ftatus. Oceli mesi videbunt 1m cam. ) Q uafi 4l 9. Iram Domini portabo, 6$c.) INunc dicat: Égo in alto Sionis , & felici- n patiar zquo animo hoc Dei fupplici- tatis. culmine conítituta defpiciam Set Idumzanf humi jacentem , afllictam,- um, quod commerui. If lk Donec cau(am meam judicet. ) Hebr. & pene exanimam , dicamque , nunc Nerdi donec imcrepet inerepationem meam , id conculcabitur,ut lutum platearum, qui me olim contempfir, irrifit, & afllixit. eft, donec caufaim meam cognofcat , & Chali eos increpet puniendo , qui in me fz- II. Dées,ut adiftcentur macerta tn4.) Duj vierunt ; licet enim Deo peenas debe- O Ifrael, Dei jam aderit tempus, quo maceriz tug zdificentur. HOC e&, Itptos i rem, barbargz tamen gentes contra jus Gejém & fas me vexarunt. quod dicit Ámos g. Ij. Jz dre ;l/a fu- Faciat judicium meum. ) lnjuriam jeitato tabernaculum. . David quod ceci- fiiny, ) Etp meam ulcifcatur. dií4 6c. j Opera Educet me im lucem. ) Profpero, & Longe ftet lex. ) Hoc eft /z/fio impe; I'Um m felici ftatui reftituens, & e Babyloni- riofa , uv vertit Theodot. &Syimma- CO carcere educens. chus , Chaldsorum fcilicet , qui tibi bu(m vllb Videbo jufistiam ejus. ) ]uttam fci- "T yrannice imperabant. licet vindicam , qua par pari reddet I2. I» die illa, ) Libertatis, reditus f l Chaldeis , dum eos vaftabit per Cy- e Babylone, & reftaurationis Jerufa- ht pr lem. lls Y rum , ficut nos ipfi vaftarant , ldu- Popli mais etiam , dum eos per Chätldæog U[que ad te veniet fle A])n:f) Non Is € 213 ;C,A PUT v füt- civitates munitas; & a civitatibus munitis ufque ad flumen, & ad mare de mari, & ad montem de monte. Cäl?- 15. Etterra erit in defolationem pro " pter ha**bït.atore? fl"lOS) eMn & propter fru&tum cogitationum eorum. 14. Pafce populum tuum in virga tua, ?regem hzre di-ï:ätïs que tua, habitantes folosin faltu, in medio Carmel i2 p;afcentur rde- Bafan, & Galaad , juxta dies antiquos. plà 15. Secundum dies egreifionis tuze de terra JEgypti often- dam ei mirabilia. & onge 16. Videbunt gentes, & confundentur fuper omni fortitu- dine fua: ponet manum füperos, aures eorum furdee erunt- - d 3 17. Lin- V tantum liberaberis ab hofte,fed etiam Qui babttantes foli in /&lm.) id eft, À deftitutos aliarum nationum auxilio, captivi tui fparfi per Affyriam, Me- Vile diam , Perfidem , &c. inde ad te redi- & quodammodo ferarum violentie ex- bunt, & ad alias tuas munitas civita- potiti. tes Juda , quin ex In medjo Carmeli.) Pafce eos in lz- Daby- iis fe fpargenj uf- que ad flumen. tis pafcuis Carmeli , ut fcilicet omni [idet, quue ad flümen. ) Euphrateni-, quï bonorum genere abundent. AURU fuit limes terre fancte, a Deo ftatutus, Pa[cenrur. Judxi, cum eos e Baby- Jofue r. 2.4.- E lone reduxeris n Judzam. aDto d mare de mari. ) .A mari Gali- Bafan, 6 Galaad.) Qui funt mon- Quem lex , quod eff ad orientem , ufque ad tes pingues , & pecore abundantes , mare mediterraneum , quod eít terre u a(i dicat ; ficut oves in Bafan, & eriptat fané&te- ad*occidentem. ó vit.lte : alaad pafcuntur, & pinguefcunt , fic Quall Ad montem de momte. ) A. Mlonte & judsi ibidem iifdem ovibus, omni- felici- Libano , qui terminus eft Judex ad que rerum copia pafcentur a Deo. Septentrionem , ufque ad montem j^st« dies 4ktiq,r4-05. ) Sicut olim piciam iäïlm j Idumsz , qui ejufdem terminus eft ad fub Davide, aut Salomone. meridiem. I5. Gecamdum dies egre[fronis ,. ). , nunq 13. Ef £erra. ) Inimica, & hoflilis Id eft, edam coram eis mirabilia ope- lm,qm Chaldzorum. ra, & oftendam me illis propitium, l m ]'xf h e!W-) Propter babitatores fms; ) Propter ficut cum eduxi populum tuum ex /E- impios Chaldzos, qui populum Dei owptos $, ] fidelem , & pium afllixerunt. 16. Cenfundentur f.aþer omui fartlttzf gc & *Er propter fru&um cogttationnm . eo- dize [ua. ) Quuia Scilicet per eam non illà fu" vum. ) Id eft, propter perverfa eorum poterunt nocere Hebrais , nec poftea d ch opera ; hec enim f'unt ftuítus prava- vincere Chriftianos. Ponent manum faper os. ) Quafi di- , nf rum machinationum ; Quafi dicat, Ba- bylon ob tyrannidem , & fcelera fua cat, prg confufione, confternatione, (nmiï: vaftabitur. & admiratione tantorum mirabilium qui Eibl 14. Pafce populum tuum. ) WMerba obmucefcent ,& obftupefcent , ut mu- tire non audeant. funt prophete pro populo fuo oran- redi"l! tis , quafi dicat Domine memento Aures éorum furda erunt, ) Vel quia. ]eru r populi tui, qui eft grex tuus, & he- reditas tua. - attoniti , quid dicatur, non audiinc , ag 6 m P ROPHETIJE MICH EE CAP Vvl i7. Lingent pulverem ficut ferpentes, velut reptilia terráe perturbabuntur in eedibus fuis: Dominu m Deum n.gü;*a mnr formidabunt, & timebunt te qui :—:ufevrs iniquit atem; & tranfis * Ter- 19. * Quis Deus fimilis tui, I9- - peccatum reliquiarum heereditatis tu So? - 94 non immittet ultra fu- * Z 10. -rorem fuum, quoniam volens mifericordiam eft. ? 9. Revertetur, & miferebitur noftri: deponet iniquitetes noftras, & projiciet in profundum maris omnia peccata noftra. eo. Daàbis veritatem Jacob , mi'ericordiam Ab—raham.; quae lurafu patribus noftris a dicbus antiquis. LY I 1 h 3* 10n Vi i 4. eués . PRO- Ü vrel Q'uia fanidï aures Obaïuent. . ne I8 Tranfis.y P*ræteïis»-,x di)ffx;nulas, " ve, Q auäiant.. condonss. [,XX. rréx/éendis. dicitio À lf 17. Limgeut pulverem.) Pavidi, ac v Religaiarum bereditatis fua. ) Po- $rementes in terram procident in fig- puli e captivitate rclicti, : num reverentis , & converli etiam Non immittet ultva. furorem funm. ) Calil ad fidem . verum Deum adorabunt. Quale immifit per Chaldzos , nimi- üech n ; Sic David de Chrifto dixic Pf. 71. 9. rum nifi Judei ad' fua fcelera redie- ** d Coram dilo procidens JErbsopes . & . znimi- rint. Vel femper miferebitur Eccle- lice; Y f as €j 6jus ferram Llizgent , & Ifa. 4093 fix , & benefacict ei , nec. eam relin- Fultudatmream n'fmr;üfa' adorabAnz £e, q/uet ut Synagopam. amatg & palverem pedum tuorum limgent. - 1 Deponet smiquitates zeffras.. ) ll!(l,[ fitt ] Perturbabuntur. ) 'Vimebunt, com- LXX. demerger iniquitates neftras.. 1n movebuntur horrore quodam . admi- Hebrzo eft, w35* j:cb^ofe, id eft /u5- tam ce pationis, & reverentig, Formidabunt jicier , ut vertit Vacablus , fub pedi- tionis, vos , ut: ferpentes formidant homi- bus ponet , conculcabit. l; 50, nes , quibus vifis in. fua. antra ; & ca- OoO. Dabis weritatem f;zca&.x) Vere 3 À vernas fe abdunt.. & fideliter implebis in Jacob, id eft; Pudine, do. adibus: [nis.. )| N acablus vertit, zz in Jacobi pofteris Judeis ea, quz mife- fl of claufuris:fuis , id eft in claufis ,,feptiïï, ricorditer Abrahz, Jacobo, aliifque pa- Onpanr & munitis civitastibus fuis.. tribus pnj:»mifiü?i ; nimirum de cura, & "Hmebunsk re. ts . ) U Deus, vel te, o protectione populi, ac prefsrtim de E fhi imittendo Chrifto Salvatore. E&:sï(ïln D Ci"o- VI 215 ha. .ek*ag Fa PU i2 f toftros $ PR ETIA NA | &tmfie E. PVU ToPRIMUM. : ultra fe- * ZeXZM Dei adverfus bofles fuos, qui patiens ef? ; &9. farä*m&a niquitztes atonofira, thagius, cujus ira nemo potef? vefifTere , €9 in Je fberantium. ef? liberator , [uique populi boffes ef qm: que | "tonumpturus. r. Nus Ninive: Liber V"iüqnï's Nahum Elcefzei. 2. Deus aemulator, & ulcifcens Dominus: ulcifcens Dominus, & habens furorem: ulcifcens Dominus in hoftes fuos, ' & irafcens ipfe inimicis fuis. 3. Dominus patiens, & magnus fortitudine, & mundans non íaciet innocentem: Dominus in tem peftate, & turbine via ejus, & nebulze pulvis pedum ejus. / 4. Increpans mare, & exficcans illud, & omnia flumina ad k sde- Nu.ï Nizíive. )Id ..eQ.., tciftis , & Non faciet inmocentem.) Non abföl- w. ;.. 0 minax prophetia contra Nini- vet, nec ut innocentem libe?zabit ; li- j H ve, quz ad peccata re cet enim patiens fit , tamen fontes ; dicationem Jons, diit' poft ljf'æ- impunitos$ - non dimittet. LXx 14 Vif£enis. ) Revelationis, prophetis. &Sco» GvXY dO«eot , zemnocemtems mom j fb ) w Galilez. Elcefsi.) Oriundi ex Elcefe viculo pronunciabi, ltaque:non vobDis par- Porro Nahum tempore cet, o Aílyrii. ïäfem flll!.m- ') Ezechig Regis prophetavit. , idgos , 0 .a tempejffa:e, E5 turline via ejus. ) 2« 4Emulator. ) l,XX. Zeores , Sci- Defcribit Dei potentiam, in Affyrios at relit le licer vehementer amans , & irafcens venientis, ut eos puniat, quafi dicat: epitur P0 1 non ametur , & puniens rei a fe Dominus veniet in tempeftate , hoc amatz infeftos. eít, cum potentia, & impetu magno, Ulcifcens. ) Vox ulcifcens ter fepe- & repentino , cui nulle humanz vi- TA illt ) titur hoc verficulo , ut fignificetur res poterunt refiftere. 4 It diras tam certitudo , quam maenitudo ul- (,r!* Kue j tionis. Nebula puluis pedum ejas.) Exerci- tus ejus erit innumerabilis, ut coclum fub pedl In boffes.) Contra hoftes. "m nebula pulveris impleat , quem pedi- 2 Domiainas patiens , & magntus forti- bus excitabit. Vel Dominus nubi- Vet tudin 4[06 ) ldeti e.) Cujus cenftantia , & patien- bus infiftit, ficut homines pulveri, id eQU tia offenfionibus non frangitur , fed eft Dominus eft nubium , & eis uti- a u C longanimis eft, & vindi&am in fuum tur prout vult. témpus refervans. O'ZIquu E£ mundans. 4« deerepans mare, ) ld eft, fi mare i* cum ) Id eft , pro mundo increpet, illud arefacit ; ]2X X. habent, n d habens. 9 I Præl'en! cemminans , fententia ergo eR,ü— mo- ofee 216 PROPHET 17 E NA H U M - o Qu defertum deducens. Infirmatus eft Bafan, &Canmelus? & vium eort flos Libani elanguit. d s. Montes commoti funt ab eo, & colles defoiati funt: & Qitate ple IL Ex contremuit terra a facie ejus, & orbis, & omnes habitantes pertragta in eo. faciem i.'ndi'gna,tïonis ejus quisftabit? & quis refiftet ). He in ira furoris ejus? indignatio ejus e fic quoqi diffolutee funt ab eo. ïlfæ eít üt ignis: & petree üigam fe1 7. Bonus Dominus, & co & Y &t 2 nfortans in die 't,/ribulation*is x tua difrua fciens fperantes in fe. 9. Et in diluvio praetereunt I Et e Coiïfümmationem faciet loci : ejus: & inimicos ejus perfequentur tenebrge, trine tuo Condatile. 9. Quid cogitatis contra Dominu »? Confummationem ipfe ummcu E u faciet:. non confurget c?uplex tri-þu"la;tio., - Io. Quia E , gnam cladea 2 Sdmanafg re«incrvepantïs » & comminantis im- rens. Aquila vertit, fwror ejus w6 xextuS« comfates ef , "T heodotio , Das alteran peret mari , illud dividet, aut arefa- Dàcherb, .Y ciet pro arbitrio,ut accidit cum lírae- £co£o ffillavit , id eft, cum prius non d üno vos litas traduxit per mare Rubrum. flueret, ut metalla igne nondum ad- d de[ertum. deducens. ) Deferta fa- moto , jam fluent in modum igaiti Io, qufa Í metalli , & ardore fornacis foluti. lcut fing c ciens , aquis privans. Zyefïmdfus: €/11 Bajd?»' ',: ö,; Cäï??iflil!.); Et petra diffoluta funt ab eo. ) Qua- Colligantur, Quafi dicat, fertiliffimi montes , & fi dicat, duriffima queque, & fortif- le fllüfug ( fima conteret. Ycendí V 4 ii 0:fi regiones , quales funt Bafan, Carme- lus, & Libanus , ent fteriles, lan- 7« Sciens. ). Id eft , favore profe- titium rj quens , defendens. AA c'ogna[æn: viviorum W guefcent , & quodammodo. emorien- COmpledenr tur,fiDeus volet. Horum montium rimentes fe , ideoque. curam illorum allegoria fignificare videtur iNinives, "erens. p t fimul c 9. £a dilgvio prarer eu:»:;z'tf. ) þ:X'eï&i- quid atentes & Ailyriorum divitias, & opalentiam COncipitnt. divina vindi&ta exardefcente perden- 4 tum intellisit Medorum, & Babylo- dam. " niorum, qui inftar diluvii, ingentitur- l]. I It t Flo: Libani-) Chald. arberes, LX X. ba , celeritate , & impetu invaferunt ytiorug, qua flore bant Libaur. Ailyrios , eorumque locum , id eít ,E p &. Conmoti & zt.) Hebr. zelefcent , Niniven regiam civitatem vaftarunt. C 8 , m Con[mmmationem ipfe faciet. ) Hoc vel lioueffeut, Ícilicet pr& timore con- kms &tfmpf QUe $ cutientür, contremifcent, ut cera, aut eft ; excidium urb « i;S , &xregni Aiï'y- i ert riorum. itgi, C417 nix liquefcent , & quafi in nihilum Perfeguentur teuebra. ) Scilicet , ca- ii ii s xedigentur. Defalati funt-) LXX. Concuff,Chald. lamitatum , erumnarum, & cladium. PRYatiee D;;];iüpzi, eft repetitio. Q. Qxuid cogktatis contra Deminum? ) u- 6. Quis feabir ? ) Quis fubüügre Quid vos , o Affyrii, cogitatis mala A Upi oterit , nedum refifteze * contra Dominum ? id eft contra Do- : Anumero ü Effufa eff. wt ignis. ) Prius fe Dei mini populum, in Jerufa .lem ,& tem.- ira continebat , nunc quaft fubdudtis pl um. hertranä&ns, catara(tis effufa eft, ut igneus tor- mrget daplex txi.lztal;g?iaa) Ma- lill 1 Noz farz J $ [ Q ] CAPUTI( 217 'ïïc Convi- l, & 10. Quïia ficut fpinze fe invicem compl'e&üntur- : vium eorum pariter potantium: confumentur quafi füpula ari- fut: & ditate plena. * bitintes II. Ex te exi bit c*ogifans confrzï Dominum malitiam , mente « pertratCtans praevaricationem. : tefiftet 12. Heec dicit Dominus : Si perfe&ti fuerint, & ita plures ; & pette . fic quoque. attondentur, & pertranfibit: afllixi te, & non af- fligam te ultra. o5 v 13. Et nuncconteram virgam ejus de dorfo tuo, &vinculla, tua difrumpam. : cjet lod 14. Et preecipiet fuper te Dominus, non feniinabitur ex no- mine tuo amplius: de domo Deitui interficiam ículptile,. & nem ipfe confïatile: popam fepulchrum tuum 3 vquia* inhonoratus es. 15*0 * EC- gnam cladem paü"ä funt decem tribus Aflixi fe. ) OIfrael, o Jerufalem, .a Salmanafar ; quare non patietur per Sennacherib, & Affyríos. | eu m Deus alteram Judes inferri per Sen- Ef nom affsgam te ultra. ) Scilic-et,: Jeolotio , nacherib. -Vel non iteratis. aCtibus, per eosdem Aflyrios, nam poftea per » (ríus 101 olm ad- fed uno vos Ailyrios profternet. Chaldzos excifa eft Jerufalem , Deo Io. Quia ficut fp:ma, 6c. ) Id ett, novis fceleribus ad fumendam vindi- ficut fping componuntur, & in fafces &am provocato. 3 g fohti -colligantur,ficque colligate videntur gj ) Wt 13- Comteram virgam ejus. ) Scili- fe: mutuo compledti , & deftinantur cet Sennacherib. Virgam vocat vim, N forti "incendio ; fic Aflyrii Ifraelitis infefti & tyrannidem , qua Judsos aflligebat, tanquam fping , & fe mutuo per con- obfidebat. , quafi vin&tos tencbat. yore prol viviorum hilaritatem escipientes, & Chald. Frangam jugum Gentzguz de col- i gogm[rfm complectentes , in obfidione Jerufa- lo veffro, &* vincula vefira pracidam. m illorum lem fimul confumentur ab Augelo , I4. Précipiet jitper te Domzaus. ) quafi arentes ftipulz,qua facile ignem Scilicet , decernet, & fanciet de te id ) Ea concipiunt. quod fequitur. & Bire II. Ex ze exibit. ) Sennacherib Rex Nonm feminabitur ex momine tuo 4m- jogentitu Afiyriorum. Dominaum mälï:idm.' | pleus. ) INulli tibi, o Sennacherib,dein- j m"vgi,'leïuut Cogitan: cozira ceps pofteri nafcentur ; penitus per- jm ) [2 Id eft , ma3!umn contra, urbem Jerufa- ibit memoria tui. "R lem, & templum Domini machinans. 0t Inieyfreiam jeulstile. ) TX difser- :if!.) " Mente pertratians ,5c. ) Kepetitio. das /&z'lpti/le.) Chald. Z4ele£o froaula- rcgni Aüy' Pravaricationem. ) Malum , quod eirum. qui injufte infeit , legem | divinam Ponam fepulchrum tuum. ) dsde pu- Sdli at U prsvaricatur. nien$ , unde fperabds auxilium. Er;t & daditm I2. $5 perfed fuerint , €c. ) . Li- feuiptiie , & conflatile Jfepulchrum tunm, eet copiis , robore , opibus przfteris, ut inter AYAS , €$ pulvizaria aderantis ; punmm | ss m & numero fitis plures , immo pluri- idoia , fanguis mefarius effandatur , ait l 'D anm (" mi, tamen attondebit Yos Angelüs $. Hieronymus , quod propterea di- pertranfiens , & feriens. .Iem, & t cit, quia in templo Deorum fuorum e M HTTZA cum Com. Men?cb. T.FI. 'zulä,i"') 1 £5 sl IS. ' PROPHETIZ NAHUM «fáie 15. * Ecce fuper montes pedes evangelzantis, & annun- "m : ! xï 52. 7-tiántis pacem : celebra, Judafeftivita:es tuas, & redde vota A 0m. tua , quia non adjiciet ultra; ui per 0n10D t * 0. 15 cranfeat in te B;lïal: üni- i verfus interiit, 4,In1 plateis: a CAPUT Iïc a entld. d tïþerbef s, l&O Oþ/ïdiä Ninive, - ejufgue & Chaldais . velocter - eþopzzlazfïia,k quïdï ft egit contra populum Domini. culum ceïndit,lï qui difpergat coram te, qui'cäiïioäiat obfidio- —É—á QY nem; contemplare viam , conforta lumbos, robora vir- tutem valde. L N x m [acob, : j. , pb 2. Quiaficut reddidit Domi nus fuperbiam Tacob, ficut fuäer- ^ trübuim iq opàzines biam lírael; quia vaftatores diiti .paverunt eo$, & pI fs. ledpro f eorum corruperunt. go Cï )7- matia , qua belientes, i j B—elka!.j Superbus , '& cradelis Af- o a filiis fuis occifus eft, 4. Reg. 19. lue; jmï ,lvzri 2 . ibique inhumatus jacuit : ". Vel fyrius. Belial,ut alibi explicatum eft, de Alvrüs f fenfus eft, conflatile, id et Deos tuos finé jugo fignificat, hoc eft,eum qui t , & amoi legis jugum excuffit , qui nec rationi, faciam quafi fepulchrum tuum, ut im- populum. fu munda babeantur quafi fepulchrum; nec divinx legi obtemperat. Iipgnic Dai nam victores Deos eorum , quos fu- Ugiver[us interiit. ) E,xercitus qui- dem in ]udza, Dux, & Princeps ejus i, quam perarunt, contemnunt, [ Euripides m in urbe Ninive. exeruit , Q " roadibus. & Jerufa]em I. Scezdit. ) ld eft, brevi afcendet E'eupdo jàg moN) óra» NB3 xcotii & contraté , o NNinive , hoftis Vefatires, Nlocs rd cvà» S9:9» , SÓÉ rip o 0ou.. Busvilbus e GEIAQ. Chaldzus. Qui difpergat.) Hebr. yn gæ&e;bitx, Propagigs Cum mala. [olimdo. civitatun eccupaa " D'opigines , TZ, id eft confringat , conterat , diffipet, Wootss. ve] kcs Deo vum male - babent , mec honore difperdat tuos agros, villas , muni- affjesantar. tiones, opes, incolas, &c. innor Q*þï.:.'ï. jsos vioos Quia in/a.an'ord—fus es. ) Quia ob ftza- Coram tc. ) In oculis tuis , te fpe- 3- Füi't/;;:m em exercitus tui ab Angelo percuf- &ante, & gemente. i, & turpem fugam , contemptus a Qui cuftodiat obfidianem. ). Qui te : häldæomm, claufam , & obfeffam teneat, nec Trnity, Y : tuis civibus , & filiis in templo occi- UO j]litue. deris. quemquam egredi patiatur. &c. ) Qüafi Copgtemplare viam. ) Adhibe fpeca- la I$. Ecce füper montei, ii i dicat : nolite eíffe folliciti,jam mihi vi- latores, qui tibi nuntient hoftium ad- Ji lm deor videre nuntium celeri curfu pro- ventum. Jlï*m t lj perantem , ut annuntiet pacem , Copforta Iumbos. ) Id eft, vires CD'IX—- lutis A omnia lzta , & profpera g[udæi-s hof lige. i i. fte interempto. Robora virtutem, ) Congrega exer- citus, & qns ad bellum funt necef- l lit p ' Fefiyostates 1u45. ) Ántea propter obfidionem intermitfas. faria , & opportuna. Vota tuz.) Qus Deo 9. Quia reddidit Dominus feperbtam tétplerne ( pollicitus 68, cum obüderex?sæ 74:96.) S?nfeat?a eft, fl [ftus fuper- PU. q * C-A APUT m' oI9 ( mnn. 3 Cï'yääus föïtiüm ejus ignitus , viriexercitus in €occine ls* edde vota ign eze habensae currus * * in d?e, preeparationis ejus, & ggitæ:t;res lal j* confopiti funt. Y 4. In itineribus conturbati fu nt: qu-adri—gæf collife fant in plateis - afpettus eorum quafi lampades, quafi fulgura difcur- rentia. x s, Recordabitur fortium fi u orum, ruent in ifihäriïbus- fuis z i Merbe velociter afcend culum. ..e.n.t— muros ejus, & ',præparab.i;tur umbra- t obfidio. Ee» 6.1 qu obota vit« biam facob, id eft duarum tribuum, Agitatores cafä/äþiri fmtl) Scilicet,. (icutfaner & , fuperbiam Tfrael, id eft decem vino. Quafi dicat ,. Chaldzi agitato- tribuum impunitam. abire non permi- res velut temulenti nihil timent. Ir- yropantes ruunt in pugnam. ferociter, ut temu- D fit, fed pro fuperbia. eorum,. & contu- ) r ] macia, qua divinz. legi fuerunt ino- lenti. Alii de Alilyriis hoc diétum. bedientes , & idola pro. vero Deo co- putant,ut fenfus fit : velociter ad va- cmdlig Af- ftandam Ninivem venient Chaldzi , luerunt , variis cladibus attrivic, quid: rplicitüm d de Ailyriis fiet , quos pari indulgen- cum Aifyrii equites, antea in agitan- e,eum q!gi tia ,.& amore non complectitur , ut dis equis egregii, & celebres, vel cra- i ec ratiottl populum. fuum ? Vel fenfus eít : pula , vel defidia, vél pavore fuerint at reponit Deus Affyrio illam. fuper- confopiti. lta explicac D. Hierony- vercitus quie mus, & ex recentioribus Ribera, & biam , quam ipfe in facob, & Jfraele Vrincsstju exercuit ,, deportando. decem tribus, Cornel.. quam. iaterpretationem fife- & Jerufalem obífidendo,. quamur , dicendum. eft Nahum , ut: folent. Prophetz. e Chaldeis , de-qui- eeyi afantt Vaflatores.) Barbaras nationes, qui- iiv , hfs bus vaftata. eft Judea, . &decem tribus. bus loquebatur , ad- Aff yrios: repente: Propagiues eorum corruperznmt,) Per fermonem convertiffe.. 4. In itineribus conturbati fume. . Id propagines , vel opes, vcl filios , & :Imta d'iäïlpïtla nepotes , vel tribus, & familias , vel eft, tanta eft. multitudo venientium: minora oppida , fuburbia ,. & circum- Chaldeorum , ut commixtum fit ag- illad ; m &6 jectos vicos intelligit.. men in itinere , & perturbatum , ut: ;'Jii 24 fe 3. Fortium: ejus.. ). Militum: fcilicet difcerni. nequeat.. Chaldzorum. Quadrigs collifa Junt i þl;z:eis.- y ) (nt Igntzus ) Splendidu Ü $556 corufculs,» i Quadrige: Chaldzorum per plana lo- auro illitus. ca, & fpatiofa decurrentes pre. mul- szät . n jim In coccineis. ). Nefte purpurea. ami- inter fe. collidebantur.. titudine viam non inv-enienccg Jntiuo: pibe p* &i, qui.habitus procerum.«eft ,. no- bilium. "AÍpetlus. corum — quaff. lampaz;/er.») Ignem babeme cuvrus, ) Auro ruti- Scintillas quodammodo e vnltu ira- lantes , &. in. fole fpleudentes , ut to emittentes.. Vel fulgebunt ob ar- :Rs Vim COP morum fplendorem , ut lampades. ignis.- In di e praparationis ejus. ) chþilïcet, Buaff fulgura. ) Nelociter fcilicet d T du ad bellum , quesfi.dicat fi quis con- difcurrertes.. " unt geu j S. Recordabitur fortium rempletur Chaldgorum apparatum ,. þ;arum-.) Reï-- fth videbit omnia auro ,ceni'cl)ic milites fuos.- u [ 'fï,;lendc*re,clypeos, 1113 fit habez?a.s.,: Cv i an( p dppnerióus [nis.) Dumpro- p 2 d ie) -PROPIKETIE/UNAH UM m Ü 6. Portee fluviorum apertz funt, & templum ad folum di- x rutum. TUm, a & non e ; Et miles captivus abduétus elt, & ancillae ejus minaban- tur gementes , ut columbze, murmurantes in cordibus fuis. 1. L 8. Ec Ninve quafr pifcina aquarum aquae ejus: ipfi vero fu- & impla gerunt: fta:e, ftate, & non eft, qui revertatur. 15 f 9. Diripite argentum, diripite aurum: & non eft finis divi- : dan u tiarum exomnibus vafis d. fiderabilibus. det gladi 10. Diffipata eft, & íciffa, & dilacerata: & cor tabe föens; dudieut & diffoluo geniculorum ,-& defcttio in cun&tis renibus, & facies omnium eorum ficut nigredoj,oliæ. N IOP 1 'Ifq. Ubi Tr r 1 iUu titi perant plus jufto, ut Ninivem ado- Minabantur.) Ducebantur. n lr ; li riantur, & expugnent. Murmurantes in cordiius [mis. ) Ob- Muros ejus. ) Scilicet Ninives. fcuaro murmure gementes , lacryinas Pm,þ;zmäz'tur'umämculum.*) Figen- fuas devorantes , & ejulatum tollere tur tentoria , ne obfidentes fub dio non audentes. . — effe cogantur. Pagninus vertit , pra- 8. Quafi pifcina aquarum aqua ejus. ) parabitur operimentum e tabulis , pelZi- Quafi dicat: licet Ninive aquis abun- Mi bufaue confetlum. Cornelius de teftu- daret , cum fita fit ad fluvium Uy- dine interpretatur, ad id inftructa, ut grim, non tamen illam aquarum coz —X À muüri ariete quati polfint. pia defendit . Chaldzis. Vide di- clfa fétgu 6. Portae fiwviorum aperta [ant.)Por- C&a n. 5. ad illud Perze flpviorum. gnO ti.mn,re tx Ninives , & aliarum -civitatum , Ipf vero fugerzuat. 3 Scilicet milites per quas prodire folebat magna ho- Aílyrii, quibus urbis cuftodia credíta Ifotfïi0 1'7; minum multitudo inftar fluvii. Vel erat. Is ma: Um : Quare per fluvios, metaphorice intelligit co- Szate , feate. ) Vox eft Ninives, aut pias Chaldeorum, que muris; & portis prophete ;cur fupitis cur pugnatis : 'eribus cohibitg,iis vi ügnïfïcat. E Ninives,quafi ag z Diripite. argentum , 6$c. ) Semu- perruptis, urbem inundarunt, & vafta- tuo Chaldai adhortantur ad direptio- Sicut niï** runt. * Vel potius fignificatur aquas nem. deftitus ts fluminis fublatis cataractis in muros I5, üt accj, No» efl ffzis, t$c. ) Scicet vafo- Ninives , quz humili in loco fita rum, & pretiofz fupelle&tilis, qua pulfcit, i erat, immilias fuifle. "Talis obfidio- urbs abundat; nunquam exhaurietis , » Iüt s fieut nis modum elegantiilime defcriptum adeo plena eft. - W& h': (e qï habemus apud Heliodorum in Hilfto- IO. Di,//ïi:74t4 e/ï, ffc'.) Idem Hgni- ll ; , ria /I;thiopica initio ftatim libri noni. ficant hzc tria, fed per amplificatio- Amm i " Hi, 11?)'.8!3 ) qTemplum ad fülum . diruptum eff. ) nem junguntur, & acervantur. Dif- 'Templum idoli Nefroch , quod a Ni- fipate , & dirupte funt domus, mo- dbitils | nivitis colebatur, per quod fignifica- nia, templa , publicg , & private «- Que CirCU'm:g tur totius urbis ruina. j des everfz. 4d 7!/4m Al Mi |.7. Miles.) Qui Ninivem cuftodie- Cor rabefcens.) 'Timore diffolutum, u$ fe bat. E & liquefacum. Ctilus l& de "Ancilla ejus.,) ld eft, mulieres ca- Diffolutio geniculorum. ) Tg»mor ge- m ngi É ptive , & ancille facte. w« , utaliqui vértunt. — Vatablus, Ab)l c 8] " Q & i CAPUT IL & III. dl..l olum di- : 1r. Ubi eft habitaculum leonum, & pafcua catulorum leo- num, adq uam ivitleo, ut ingrederetur illuc, catulusleonis, rhinaban." js füis, & non eft, qui exterreat ? 1vetofi 12. Leocepit fufficienter catulis fuis,,, & necavit leaenis fuisg & implevit praeda fpeluncas fuas, & cubile fuum rapina. I3. Ecce ego ad te, dicit Dominus exercituum, & fuccen- 1nis diri- | | dam ufque ad fumum quadrigas tuas, & leunculos tuos come- det gladius: & exterminabo de. terra-praedam tuam, & non abefcens, | nibus & audie;tur ultra vox nuntiorum tuorum. CAPU T II as AE VNEÉU t Uli | Ninroe urbs. [onguinum [ub nomine. adultere vaftanda pradica: ?ur; quod exemplo Zlexandri& a Babyloniis devaflata confirina- " ! ] MU | fur j nec erit, qui ANinive condoleat , aut eam confületur fuper , licryimas dpfius devafTatione. .cum— tollere I. IE civitas fangainum, univetía mendacii -dilaceration& .Ezech D eyl',/f,) plena: non recedf/at ate rapina, 24. 9. yyys 30t- Haba luriom Ty- 2. Vox 2. 12. yquartn CO* ïEeg— Vidc di- coll;'/æ;q genuum , ut accidit iis, qui ma- poffet excutere , aut quietam regni |yyittur. gno timore percelluntur. poffeflionem turbare. licet militei Defetlio ip cuntlis reniäm.) In lum- I2. Leo. ) Rex Affvrius. todia credit bis eft magna pars roboris animali- Catzlis fui:. ) Pafcendis : Hllgs in- um quare lumborum , aut renum telligit, ut perlegnas, uxores. yinivesiäuc defectio magnam virium defe&tionem 13. Ecce ego ad te)) Quafi dicat : O fignificat. yr pugnats P fpelunca leonum Ninive, veniam, ut j;, ) u- S1cut nigre do al/æ; ) Facies enim te per Chald&os debellem , puniam, 2 jl direpcio- deftituta fpiritibus a corde transmif- & evertam..- fis , ut accidit in magno timore, ex- tantur in fumum. Ufaue ad fumum. ) Ut penitus ver- slica vl* pallefcit , etgrefcit ,. & obícura red- Italice .dicerefrlus, ke&ï]ih qüï ditur ; ficut € contrario , qui lxti funt, Faró andare in fumo gdautietsa quafí luce quadam perfuft videntur. Exterminabo de terra predam tuam.) Il. Hé eff babitacelum leonum ? Amara irrifio. Quafi dicat : o Affy- faciam, ut amplius non praderis. V.eï Vien f exportabitur e terra tua, id, quod rii, ubi eft Ninive illa , in quà fzvi predata es. ampiiücäü.o : I habitabant Reges cum filiis , omnia- rantuts ANunutiorum fuorum. ) : Legasorum a d()muä r f" que cireum przdabantur ? quos ad urbes mittebas, imperans eis 44 quam rvir leo. ) In quam Rex tributum , aut deditionem , &c.- & prite ? Afiyrius fe recipiebas ex preda. Catzlus leonis.) d eft, & filii ejus- I. Toitas [anguimum, ) ld eft, cru- ; difotum delis , & fanguinaria, dem Reeis. ; qn £ Non c, qu exferredþf. ) Non *erat, 'Uni've-rþs mendacü.) LXX. zo£a men- ] qui ex cubili , & luftro illo per vim dAx. aciblihs 222 PROPHETI& NH ", E -&. Vox flagelli & vox impetus rote, & equi frementis, V aftata & equitis afcendentis: & quadrigse ferventis , queerat . Et micantis gladii, & ful zurantis haftee , & multitudinis 9 N interfe&tae , & gravis ruinse: nec eft finis cadaverum, & cor- in Qlur xuent in corporibus fuis. àqu, ! .4. Propter multitudinem fornicationum meretricis fpeciofze, 9 L & gratee, & habentis maleficia, quae vendidit Gentes in for- nicationibus fuis, & familias in maleficiis fuis. Àíria, XCTCIl 10. $t & 19 ïæ $. * Ecce ego ad te, dicit Dominus e ituum, & reve- (&rn:-pa 47. ylabo pudenda tua in facie tua, & oftendam Gentib ?1ä- nudita- - tem tuam, & regnis ignominiam tuam., . per inc ati conftxi 6. Et projiciam fuper te abomin ones, & COptuzneïii's te iil n afficiam ,, 4,4& ponam te in exemplum,, qUXLIU! " U. quesm z o Dilaceratione pleua, ) Id teft, i)l'&na: & maleficia alias entes , atqu ita n R fuit in caufa4. ut D eus illas puniret , fapinà, lacratione predarum. té confole V NOom rece det 4 te rapina.Y) ld eft re- & traderet in captivitatem , X pr&- cedit, femper rapinis es intenta , vel dam Chaldaorum. fdfoque 0 S. Ecce ego ad te.) O NNinive , at- $n te hoftes rapinam exercebunt. matus , & iratus in Chaldsos venio. 2. Vox flagelli , €c. ) in te audie- 8- Nle'rr,:aA tur flagelii vox , fcilicet ftrepitus re- Revelabo pudenda t424,. €70.) . lmam ; tiOr, frq veftem: tuam zejiciam fuper faciem Aetand fonantis flagelli , quo equi ad curfum D tuam. excitantur. Vide Jer. :3. 26. oftendam poltr 4j Quadriga ferventss. ) Id eft, conci- omnibus , que fis, & faciam , ut te Mimirtm n omnes deteilentur ; graviflima con- Nügtus ef gatg, & calentis; nam axes, & rote titodinem, eurvatura ex motu calorem concipit. tumelia izrogatur mulieiri , fi coram . Corruent 45 corporióüus feéss. ) Id aliis nudetur. du ha 6. Pn:jäci-zm fzzpefrx :e aäambmtionæ:.) i Uf]ä 2 eft, inter fuorum cadavera. " Simile ilud Lucant. Efficiam , ut omnes afliciant. te con- Mi teQtIeo dn f tumeliis, & probris, & fordes in te neQ, à Q laviusa primi ckcide:*e ?1;7! corpurda projiciam , tanquam in abominan- femmi. dine tini 4- Propter multitudinem, tc.) Qua- dum , & execrandum caput. Pagni- Gs fi dicat : Ruat Ninive, quia totius nus vertit , projicere faciam fuper te SDCOrtugje alominatianes. Quf « 0 oxbis fibi fubje&i coluit idola, & ma- icis maleficiis dedita fuit, qmnique Poxram ie m excmþlzsm.) ut fcïlïcet, "ittrip ( gentri fuperftitionis. ^ quoties de magnis peccatis , & de rna- Cttur. 5 [9) no fupplicio narrabitur , ftatim in . Mererrsess. f[pectofa. ) Tatelligi: Ni- 9' *kafv; niven , cujus nomen pulchram figni- exemplum adducaris. D &i | 1 ficat. » Réfilier ate. ) StupefaQus tam infi« àd) C m Hicet oculis ; amato- gni calamitate , fugiensque , ne ali- Grafe. ) Sc AUxilin.. zunm. quo modo ejus particeps fiat. ttam a Halentis imalefcia.) ld eft, xenelt- Quis commoevebir faper.te Caput ?. ) Mido üvit Quis vicem tuam dolebit ? d cx , feu fuperftitionibus deditz. P'opt Qua mendidir geutes i. fernicationi- Undesquaran confolatorem tibi D Qua- v ü h, &us [5« ) Qu docuit idololatziam, fi dicat : INusquam i-nvenie—-cur ; qui * -a "n pAPüT 11 23 Tlertis - Et erit: i'o-mn'is,-,qu"i viderit te, refiliet a te, & dicet: Vaftata eft Ninive:' C juis commovebif: füper ,þeh—ca.put 3 unde tudinms quseeram confclacorem tibi? 3 & cot- $. Numquid melior es Alexandria populorum : -q.uä) habitat in fluminibus? aquze in circuitu ejus: cujus divitide , mare : eciofe, aqua, muri ejus. in fore 9. /Ethiopia fortitudo ejus, & JEgyptus , & non eft finisa Africa, & Libyes fuerunt in 2uxilio tuo. X Teye 10. Sed & ipía in tranfmierationem ducta eft in captivite- nuditt- tem : parvuli ejus elifi funt in capite omnium viarum, & fu- per inclytos ejus miferuntfortem , & omnes .optimates ejus - s N nelis te confixi funt in compedibus. IL: Et tu er go inebriaberis, & € tis defpe&ta, & tu quares nE auxilium ab inimico. s a i 32.0 mn&ys ; -.gxynirec, te confoletur, quia 'inv'ï(fa es omnibus, QU m tum, & copiarum , quas ex v,'icini—s ideoque ormnes experti tuam tyranni- gentibusifibi federatis poterat accer- s , at dem, gaudebunt de tuo cafu, & ruina. fere. S8. Namquid zaelior es. ) Nlaior ,-for.. In anxilio fuo.) O Alexandri 4 ; ad- 08 VCCiOb eam enim fe convertit. ]mam tior, frequentior, opulentior ?. er d Alexandraa populorum.). Merti etiam IO. Sed ($ spfa im trausmigrationem, poffec lexamdria fumamnltms ; civitate 6c.) Non peperci, vel potius non oftendam am , Ü nimirum magua & frequenti , in qua parcam Alezandrig tam Infigni civi- fiima cot* magnus eft po puli fremitus ob mul- tati, nec tibi parcam , o Ninive.' titudinem. Datiz eff.) Pro ducetur ; nam ex , o Qu babitat in fiuminib 'uf,. ) Quæ ]eremia c. 46. 1o0. conftàt eam va- ab una parte Nilo , ab altera lacu ftatam a INabuchodonofor ! $ qUi d/iu eim:tiw:e:.) Mareotico , a tertia mari mediterra- ;poft Nahum vixit. t te o n60., a quarta in n EUfÉ funt.) Allifi ad faxa a Chal- o i dine cingitur. commeabili folitu- dzeis. Allidentur. pomiman Cujus drustiz, mare. ) Cui inaris Mifersnt. [ortem. ) Quafi dicat: Chal- | Pz&nl 6ópportuhRitas maximarum divitiarum daei füper viros nobiles , & prima- 7 '(.u?(äï H caufa eít ob mercimonia, quzx in eo rios Alexandrinos a fe captos fortem emporio Orientis celeberrimo exer- mittent , & quafi mancipia di'viQenc Ut r'(:iïl'lcetï centur. inter fe. K 9. Erbiopia far':itwla ejm.)"jïthio-- Zonfrzi.) Conftrici. . (urm v pia enim five Abwvflia vicina eft, & II. Er fu ergo. ) O Ninive , pari adjacens Alexandriz , ideoque facile modo, quo Alezandria , plecteris. iM tam mfl' auxiliares copias poterat evocare , ut Ineóriaberit.) Calice ire. Dei. e & neäl Forzi- etiam ex univerfa ZEeypto. inops eris confilii. m £4do divitias, & opulentiam fignifi- Erts defpeila.) Chald. pef/undaz , & , u cat, propter merces INilo ferente de- €o redaéta, ut ab ipfis inimicis tuis» * vectag. quos antea defpiciebas, & premebass Hl [,1) Qui E an- eff fvis. ) Scilicet l-mili- auxilium pecere cogaris.- 1 3 224 NPROAPHETFIJELNAKH,.UM 12. Omnes munitiones tuz ficut ficus cum groffis fuis: fi T concuffze fuerint, cadent in os comedentis. cipes tui: 13. Ecce populus tuus mulieres in medio tui: inimicis tuis congtte adapertione p s andentur porteé terrae tuse, devorabit 1gms ve- L 19 No &es tuos. $ Qmmtes . ( 14. Aquam pr opter obfidionem hauri tibi*', äxtrue munitio- tom fup: nes tuas: intra inlutum, & calca, fubigens tene laterem. femper? 1. Ibi comedet te ignis: peribis gladio , devorabit te ut BRT EELIIA bruchus: congregare ergo ut bruchus ; multiplicare ut locufta. feilicet oma: 16- Plures fecifti negotiationes tuas, quam ftellee fint coeli: nilitstui p bruchus expanfus eft, & avolavit. * ? A ce5, uibus 17. Cuttodes tui quafi locuftze,. & pa*rvuïi'füi; quafi locufize Ij. Dormi £^ puifiat def locuftarum , quae confidunt in ( epibus in die frigoris: folor- fé, cur a( tus eft, & avolavi tir. fuerint. erunt; & non eít cogïïitas locus earum, ubi M Afur, 4 Sfptiïfn!;;r — :9. Dor- ttno , & vi E $du etia tur, qui te devorabunt, & abfament, !Latifaurt, 12. Si.ïfut ffeus. um graffis [uis. ).1d eft, muri, & arces ita cadent, ut pri- utbruchi herbas , & fruges terr&. Culius mitive ficus, cum concutiuntur. Congregare ,uz éruchus , 65e. ) Cuuan- Ia os comedezti;.) Ejus qui fub ficu tum volucris , aut potueris, inilitum eft , & de(iderio inhiat ficubus , & ^ congrega, ita ut fint innumeri ut lo- quafi ore aperto illas w ptat cuftz, adhuc enim peribis. I3. Popuius tsus mulieres. ) Chald. I6. Plures fecifi HegolLafi0nOes 1uAS , M inbecillis. eft. inflar mulierzm. &c. ) ld eft , innumeras congregan- o aperitone pazdentur. ) Plane pan- di pecuniam artes excogitaíti, & om- dentur aperientur quantz funt. lta- nia negotiationum gencra exercuifti , lice diceremus , jfgalemcar le porte. ut ditefceres 5 fed divitie tuz iíte Miratg [ Aperientur etiam ftatim , & fine ? omnes fimiles erunt bruchis, qui ter- ora. ram tezunt multitudine, fed cito avo- LUMET Vetles ?40:. ) Quibus portz hofti- lant, nullufque ex tanto agmine dein- * "m bus claudebantur. " ceps, a pparet. I4. Propter obfidionem.). Ne potus .17. Cuffodes tui quaft locufle. ) Da- l N defit ob(efíz multitudini. ces , & milites , qui te cuftodient , Intra inlutzm. ) Pedibus Iutum fu- multi erunt quaft locufts. bige , ut lateres conficias , & muros Et parvzli tu£, ) lnferiores, & gre- V farcias , & reficias. garii milites. Locufla. locuflarum. ) Id eft, parva. Subigens zene laterem. ) 'Tene late- AM ! 8( re$, «& lutum fubigendo illos for- semina lócuftarum. ) 1na Confidunt s2 fepibus 1m dia frigsris. / le Ptophe Cimideh- 9t 5gnis ) Dum.hec Quze no&urno tempore, cum tempe- lm Ie 15. V MCln p paras, & urges , igne, & ferro con- Ítas frigida eft , latent , & fedent in t p fument te Chaldzi. fepibus , & cum fol incaluit , avo- r U*P) Devorabit te , ut -bruchus.) Magna lant. Le Al;d U.a Thphetis in te Chaldseorum inultitudo effunde- Et non eff Ngnfms locss earu.) Quia ilig - dl l. th Cm I CAPU T. II 225 his: fi 18. Dormitaverunt paffores tui rex Affur: fepelienturprin- icis ftris cipes tui; latitavit popul congreget, us tuus in montibus, & norn eft, quiï ig';is ve- I9. None ft obfcura contritio tua2, peffima eft plaga fua'; munitio- omnes, qui audierunt auditionem tuam , compreíferunt ma- num fuper te: quia fuper Tem. femper? quem non tranfï,itv malitia tua DIt te at N * locofta. [! int ceeli: fcil'ï'cätf omnes- ad uiam avolant Sic ? Ig. Nez f obfeura, Ef'c;.r) Notaerit 1 ilites tui prefidiarii , & eorum du- omnibus tuz calamitas , & clades. ces , quibus fidebas , deferent te.- . Peffma eff plaga rua.) Gravilfima, locuíte I8. Dormttaveruat paflores tui. ) Si- & ditficillimg curationis. : fol or- enificat defidiam ducum caufam fuif- uditiomem: tuam. ) 1d, qu'o'd' de te narrabitur. nm, vbj tüur. Íe , cur a Chaldais Ninive capere- i Rex Affur.) O Rex Ninives. ut habet Chaldzeus Campr(f ertnt VL f z?þ er te'.,)' Ide &) ; cgmploferzmt feper . Dot- o Sepelientur Princtpes fu. ) IfIOC ye- :e mambus latanrey, terno , & vino fepulti interficientur, .Super quem nom franlut malitiatua d & humo etiam ingefta fepclientur. abfamen J femper?) Quuia omnes gentes vexafti bel ! Ü 5 Latttavit.2) Lattabit timore per- culfus ; o, & cribu;i;s » & fzviffima tyran- 3 tate. niide. ) Qu . jj inüitum ymeri ut lo bl » qpti f5 PRO j * PAEI PHETIA HA ACUC. C"'n;,'ï'b h & om- )l&!, v PEAPUT PALMUM, axcrctills g tüg 1 Miratur propbeta. impium þmfpämri, e 'pfæwlere adver[us fu- js, qui Jlum; nam adverfus Sudeos fufcitat Dominus. Cbaldeas, qui- 4 citoavo vittoriam som Domino, [ed idelo fuo tribuunt. gmiue diite I. 'Nus, quod vidit Habacuc Propheta. uft-) D cxflodiént s 2. Ufquequo Domine clamabo, & non exaudies? abis ? vociferabor ad te vim patiens & non faly £'€91 &gre. 3. Qua- 6& ! P m Ik- N:;: $06 ) - Trufhis, -& mi'nnax Manaffem , ut eum:'derim-p'i:et'ät*ibus prophetia , Habacuc oftenfa: per uis arguerent 4. Reg. 21- Io. Pro- ] Í divinam revelationem. phétat vero contra Juda, & Jerufalem, 4 ] - Habacuc propheta. ) Qui propheta- & eorum excidiumper Chaldxos pre- cum ;empF dicit , ficut etiam Chald&orum per K [edent u vit paulo-poft Nahum, fub Manatfe r Rege Juda , videtur fuifle unus ex Cyrum, & Perfas. jluit » a prophetis illis , quos mifie. Deus ad &.) 2. l(,?uäqua Demine clamalo 5 " T r ;Quia Bib4. cum Com. Menoch. T. VI. 296 — - P.ROP HET-I'E H A B ACUC 3. Quare oftendifti mihi iniquitatem , & laborem , videre ", Hot onus eji pradam, & injuftitiam;contrame? (1) & fa&um eft judicium, $. Ler & contradittio potentior. 4. Propter hoc lacerata eft. lex, & nonxþeryenit uä;q'ue ad lonpe ve finem judicium : quiaimpius preevalet adverfusjuftuni, & propþe- rea egreditur judicium perverfum. . dendum. » A. «. * Afpicite in Gentibus, & vi dete : admiramihi, & obftu- 9. n & congr i 3 4 pefcite: quia opus faé&tum eft in diebus veítris, quod'nemo credet, cum narrabitur. 10. Et: f füícitabo Ch 6. quia ecce ego aldaeos , gentäm.a'maram ,& enut: p velocem, ambulantem fup poffideat getem. per lgt-iktudinem 'terrae, ut tabernacula non íua. T* HOT-L—— It. Tu um hec ef f (1) Quare refpicis contemptores, &cacesv, 'canculcante impio juftiorem fet .. & facies homines quafi pifces maris: & quafi reperilia non habentia du- cem: £m Edit. S1xt. additur. Queritur de pravitat» morum füi evi, cio circumyeniunt , & opprimunt. Ia Ex Hebreo verti. poteft: E bs, E6 cutjhs fuique populi, fcilicet quod cum fz- pe precacu—s.eiï'et; ut tam multa, tam- jedicium abfluliz , id eft funt lites, fed u que gravia fcelera inhiberet , tamen Rex , aut magiftratus jus, ut debent, Tátrang] non fuiffet exauditus , fed,ea potius non dicsnt. Civititis to: qideret augeri , quam minui, 4 Lagerata eff lex.)Nihil ex pä.'æfCl?i- ipfos captm Vim patiens. ) am me cruciant pto legum , & juris agitur. 2 T. H fcelera , qua patrari video , & quo- Non pervenit u[que ad frmem , €fc. ) tereat, ANon confequitur finem fuum , qui daminodo in me incurrunt , & prope- . B f amnodum : enecant. eft reddere nnicuique, quod fuum eft, UT ) 2. Orare offendifli mubs smiquitatem Egredi;ur judicium pevverfum. ) d h'&w&h & eft, egredi folec , fcilicet a judicibus. . ? ) Quafi dicat : Cur permittis, punit, & "n cur fieri finis tantam iniquicatem,que Italice diceremus , — Réefcopo ingiuffilo Onjs ; [jï oculis meis oftenfa, & exhibita, dire gindici, ie cruciat ? Vel /aberem intqui/fi- &. fpicite in gemtibus, &c.) ld eft, '*gonic*, t fe mum ,ut fic figura illa , quam Greci afpicite gentes. Kefpondet Deus, fe NIDE T vocant &v àià Jvoi» , cuní fcilicet dua- non diu tanta mala toleraturum , fed tioht volus bus vocibus unica res fignificatur. mox rempublicam udeorum per Chal- bclls, . Laborem.. ) Quo fcilicet impii af- 'deos punicarum ;5 Qiuafi dicat , afpi- WL""'S T fligant , & gravant pios: Laborem, ce gentes , & agmina Chaldeorum, h :'?,',;gyfi & dolorem,quem patiuntur jufti, & pii. quz adduco ad exfcindendam ]u- Pa dzam. Id vtei Pradanm $ Efinju/fitiaw. 2 ld eft, vim, : od j violentiam , injuriam , opprelitonem. Quia opus , 6$c. ) Hoceft, quod ad- g - Centra me, ) ld eft , corezm me , ut mirandum dicit. fabent Hebr. & Chald. quafi dicat , Opns fatlum eff.) Kes quedam fiet, ds lolliy » 1 7 Oil'cm | me vidente , & dolente. iddam fiet tempore veftro , quod Vrtun Ez f'atum . eff judicium , t5 comtr adi- 4 dem faperabit , propter fcilicet cla- do potegtior. ) ld eft, perverfi homi- dis, & vindicte atrocitatem. / QU lia t flliei nes j qui jurgia , & lites ferant , ur- 6. Amaram.) Nocentem ,fzvam. pterga fæVio; gentque , potentiores funt juftis, fim- Ambulantem (uper latitudinem terre.) "Quz arma fua laté circumfert , & cir- lïun[[gm ; plicibus, & quietis, eofque in judi- tj » W.'«pa! " CAPUT L 28 E. 4 !, Videre- 7. Horribilis, & terribil 4 is e: ex femetipfa judicium, & judicum, onus ejus egredietur. 8. Leviores pardis equi ejus, .& velociores lupis vefperäi- .ui;q'ue al nis,. &jdiffundentur equites ejus : .equites namque ejus. de longe venient , dendum. volabunt -quaü -aquila' feftinans ad Come» , ) & Obihþ 9. Omnes ad przedám venient, facies eorum ventm Wurens: 10 nemo & & congregabit quafi arenam , captivitatem. * Io. Et ipfe de regibus triumphabit, & tyranni ri f diculi ejus lämm) & erunt: ipfe X | pomdeat aggerem , & capiet eam. - uper omnem munitionem ;*ideblþ, & comportabit — m ", Hor- II. Tunc mutabitur fp iritus, & pertranfibit, &. cörrqet; jufforem fel hac eft fortitudo ejus dei fui. K habentia du« Ff /iæ. Num- opprimatte : B 6 as fs , fl fuo. cumjeQas nationes fubjicit imperio mzriplicabuntur , quod in idem reci- / dit. ;, ut debett Talermacule mon féu ) - JEdes, & De lenge venient. ) Non enim fuos civitates non fuas. / l'acitéfubindicat tantum equites adducent, fed ex aliis ipfos capturos efle Jerufalem. * etiam fubditis , aut fcderatis natio- ilex pl h ". Harriäili:.) Qua Vd folo vultu nibus auxiliares co ,'"'11"7157743 U(') ? terreat. rimi erunt. pias, & i&lfzo P;m fuga , i Ex /Z,näetip/.ïa jedicitm & onus ejus , Feflimams ad camgdeädam. )Cum fcr- god foum at egredzerur. ) Id eft , judicium , quo licet in prezdam vifam delon ge ocyf- vgrf!/'li- ] Chaldea gcns alias gentes damnat, fime involat. a joticibnr punit , & exícindit, aliis vero parcit, Q.-udd pradam wentent ; ) Ad prs- & onus, five jugum, quod. alüs im- dam potius, quam ad pugnam ; nemo ponit , ex f/emeripfa egredietur ; id eft, enim erit, qui eis refiftere poflit, & d) ld d éx fola ejus volüntate , non ratione, impetum illorum fuftinere.. : fed ex mera libidine ; erit pro ra- Feutus arezs. ) Quafi dicat : Qua- je Das * e tione voluntas. Sic dicunt Judsi re- TatUrUm v ut veuto ure cumque tranfierint, omnia vaftabunt, um per Ua belles, Jer. c. 44- 27-. Faeiemas omne P xi;c cuncta yirentia are- TL fpe werbum , quod egredietur de ore noffvo. fcunt. 8. Levrores, ) ld eft , velociores. Captivitatem. ) Id eft, captivos. (Juligorum Pardi velociffimi fánt.ad cuxfum, & yendam J Io. Ridicel) ejus erumt. ) Derifui admodum feri , itaque defignasar habebit , feu contem Chaldgorum celeritas in perfequen- Yanni udibria ejus. ptui. LXXi £fj- d dis hoftibus , & fzvitia in eofdem. $uper omuem. munitonem ridelit. ) Ve'orzores lnfi: jv*e;fþertiizis. ) Alii Contemner munitionem 4rcium , & qu vertunt , avid;res lupis ve]pertinis , murorum,. Ve&ro [ cla' qui fcilicet. vefpere exeunt e luftris Comportabit aggerem. ) Extruet *m i fClhcet a Íuis follicitante fame , i'uncquexpro- terra aggere In , & ita arces in a;:duo pterea feviores, & leviores. fitas capiet:/. terf! fzv r Dijfun;lenizr.-*) fVlagnttm terrz fpæ- II- Tunc mutabitur /;z»z'ritiv':.) Re. jmfwieff n kgfh& : tium ocdupabunt. .a Hebrxo eft, N gis Nabu-ghod.onofor vi&oriiswy elati , - 228 PROPHETIJE/ HABACUC -qu r 12. —'Nkuvnnqu'id non tu a principio, Domine Deus meus, fancte meus, &non moriemur? Domine, in j udicium pofuiftieum: inferücer & fortem ut corriperes, fundafti eum. 13. Mundi funt oculi tdi, ne videas mal um, & refpicere ad iniquitatem non poteris: quare (1) refpicis fuper iniqug Dripbete agentes, & taces devorante impio juftiorem fe? l ifunem i -44. Et facies homines quafi pifces mari y ïl'e $: & quafi rept y l non habens principem : 15. 'Totum in hamo fublevavit, traxit illud in fagena fua, & congregavit in rete fuum. Super hoc Iz2etabitur, & exultabit. Üper 16. Propterea immolabit fagenze fuse, & facrificabit reti H us eleé&tus. fuo: quia in ipfis *inära(i*ata eft pars ejus, & cibus ej h, & 17. Pro- m LTI (1). Quare refpicis zz Edjt, Bisr) legi*ur: quare non refpicis. explanz e altofque fpiritus fumet, && in fuper- ferre potes Chaldzos , homines pef- biam erigetür , ut etiam Chaldzi. fimos-peffundare , && devorare Ju- eEr pertranfbi.) imperium Chal- daos , qui ut peccatores fint , Eu uo m tamen Chaldeis meliores fung daeorum, & .corruet , cum fcilicet in pulcherrima Daltaffare exfcindetur a Cyro, & P.erf * Re[fpicis.) Atquis, & benignis ocu- um füum y. 118. lis illis favens, & pro illis pagnans. Vj- I'icþf(,r Ifonice - Hac eff fortitudo ,. €c.. ) PI4. Facies. ) Permittes agere Na- /kam, SQ ï quafi dicat , Deus fuus illum defen- buchodonofor. de hominibus, quod fa- di. fradium dere. non poterit. ciunt de pifcibus pifcatores , ut fci- Ütus in o Io. Numguid mom tu. a principto65z.) licet illos. capiat , occidat, &c. piat, fub'gd Id eft , a. Domine nos a principio Reptile. ). Reptilia maris funt pi- [* ac mup 'elegifti , & populus tuus fumus, tu- fces , qui pedibus carent. er cu que fan&us nofter ,. qui nos fan&ifi- ANon babens Prsncipem. ) À quo pro- I SUP NG tegatur., & c1jus ope , & confilio Ccas, & quem nos fantte colimus ; 5 lent excubi, ideo fervandi fumus a te , & a mor- poflit adverfariis refiftere. pugnaculis a te eripiendi*, ut licet calamitatibus I5. Tvtum m bamo,8c.) Magni fun jademur, non tamen funditus perea- progreffus Nabuchodonofor , bene il- E fg,;m f mus. - ententig re li cun&a fuccedunt, partim hamo, * Q"d dteg, -Domine . in judicium pofusff eum. ) partim fagena , partim retibus omnes W , qug ill Quafi dicat: Scio fane, Domine, pofi- circumjectas gentes in fuam redegit tuimn effe a te Nabuchódonofor , ut poteftatem, hoc eft partim aperta vi, Hl E!quia' rg/P beæg € per ilum judices, id eft, punias in- partim aftutia, & dolo. rfPfinil Ve] obedientes tibi. 16. Lomnolabit (agena fsa , 6r0. ) 'Tri- Ef fortemut corriperes, fundtzjfi eum.) buet. fuis viribus , quod- tam multos Wt Pfæfg Cum firmafti , roborafti opibus, vi- vincat, ac fi fua , non Dei virtuce LY M vinceret; * T thfüfu ribus, copiis , victoriis , &c. ut per eum, quaft per virgam caftigares pec- Quia 1n ipfs incra/ata eff pars ejus,) quld refpmde cata noftra , & aliarum gentium.: Pingues , lautafque epulas , fcilicet n? porto W N meg de I3. Mzandi funt oculi tui & c. ) Qua- omnium gentium felectas opes, qua- Íft dicat : at cum tibi omnis iniqui- fi partem , fortemque fuam fibi hac &Qtia a milis tas difpliceat , ut nullo modo proba- fua fagena, & rete comparavit. U5 g, fDlm m iUtcs xe pofífis, quod malum eft ; q,uomodo |Et cibui ejus eleiiui. ) Optima, & citi | i qUI CAPU T I. & II. -t e 29 Us an(le 17. Proptet- hoc ergó expandit fa ; genam fuam? mper - ui(ïi.gum: inFerücere Gentes non parcet. - tefpitere Xet iniqu Proþhexz;*æv a Domino efponfum expeGhanti pracipitur , ut fcribat 1f teptile vifionem. ac longanimiter. ipfius eventam expetiet ; defirutlio Ba- celera d. bylanisz ggfopïär "mu lía ipforum fc € j lcribitur , G quad — na füa, & : ' idola eis non proderunt. — » exuli : It jcabit reti I. * Uper cuftodiam meam ftabo, & figam gradum füper mu- us electus, nitionem : & contemplabor, ut videam, quid dicatur mihi, & quid refpondeam ad arguentem me. — 22 1. Pro-: 3 2. Et refpondit mihi Dominus, & dixit: Scribe vifum, & explana eum fuper tabulas, ut percurrat, qui legerit eum. 1.—f;mihes pf * * lvorate - e Ffs3 3. Quiay j fml ! '(um f ? pulcherrima queq cum fuum vertit. ue vorat p n füc- : quo, & arcem capiant ; fic .prop'he.; ;nignis 0ct- ta fe. attentum . fuiffe fignifieat, ne p 17. Proprer boc ergo expandst fagenam caufam, quam ipfe tuebatur, Deus ; agete Né« fnam , 8c.) Ideoque cum hoc pifcan- ret. argumentis infirmaret, aut infringe- bus, quodf- di ftudium tam belle illi procedat, Pagninus, Vatablus, & aliiex yes , t ( totus in eo eft , ut alias gentes ca- Hebrzo fic vertunt: Ez qeidrefpondeam 351 &C' piat, fubigat, & fpoliet , & fe ma- 4d di[ceptazionem meam vel ad argumen- gis , ac magis femper ditet. ,..xris funt p* tun meum: id eft mihi propofitum ab l: Q'Uper cuffodiam. meam, ) Rem cu- improbis , qui pütant Deum non curare À qo p ftodie meg commiflam , ut fo- humanas res , eo quod fortuner im- lent excubitores in mcnib pios , quafi dicat: expectabo refpon- T: conflio pugnaculis arcium. us & l.)ro- fum Dei , ut ex eo refpondeam im- Msl Et figam gradtïm ,Efc'.) ER ejusdem probis, qui ejus providentiam fuo- jlot , bec V* fententiz repetitio. hoc argumento impugnant ; & accu- mid dicatur mibi.) A Deo fuper fant ; Vel ut refpondeam, & intel- ysim hm iis , que illi proxime propofui. »tibus 0 qui lectui meo arguenti me fatisfaciam. iam fedgit Ef qnid refpondeam ad arguentem me.) 2. Scribe vifum.) Vifionem, quam perta Vh In Hebrzo eít , qud refpondeam cor- nunc tibi revelabo, ut memorta il- im ! reptioni, vel redargution: mes , quafi lius perennis fit., eft enim magni mo- dicat : Prafagit animus Deum liber- menti. . M,U*) Ti -tam i m tatem meam loquendi increpaturum, Evplana eam fuper fAbulas, ) LXX. & reprehenfurum ; cogitabo ergo, bzxum : foilicet buxeas tabulas. Per- | Dei' vin quid refpondendum fit, & qua ratio-. fpicuis & diftin&tis charaéteribus fcri- ne porro urgere poflim rationes, & dH n f]""u) be, ut a Quolibet facile legi .pof- int. |la s fcilictt di&a mea defendere; fumpta eft alle- $, qui goria a militibus excubantibus in mu- Percurrat ,| qui legerit eum. ) Ut s of* ris, & arcem propugnantibus ; ficut ftatim affequatur , quidillud legerit. garm Í bi hk enim milites hi. attenti. funt, & foli- Ut de plano le [ Vic. Latini. gi poflit , dicebant wpï & Citi, ne qui obfident, irrumpant ali- ()p:imä f 250 PROPHETIJ HABACUGA A Nit - Quïa adhuc vifüs procul, & apparebit in finem , & non. fuícitabu mentietur; fimoram fecerit, expectaillum ; quia veniens ve- L niet, & non tardabit. s Q *Joan 4. Ecce qui incredulus e ft, non erit re&a anima ejus in fe- qui reliq z & iniq"glïï 3- 35- metipfo : * juftus au:em in fide fua vivet. «Oom. * c. Et quommodo vinum potantem deci pit: fic erit vir fu. 9. V2 in excalt Gul perbus, & non decorabitür: qui dilatavit quafi infernus ani- 10 C0 a.1r. mam fuam , & ipfe quafi mors , & non adimpletur; & congre- mulis, ó Lebr gabitad fe ommes gentes, & coacervabit ad fe omnes po- r Qu 39- 38 pulos. 6: N joncuras umquid non omnes ifti fuper eum parabolam fument, &loquelam zenigmatum ejus; & dicetur: Vse ei, qui multi- GaTER n v um lutum? plicat non fua? ufquequo aggravgt contra fe denf H iæqz:i: & * f 2 Numl ponent de htjusmoti conftans in expectatione ebtum,quæ (8. Vijus. Id , quod vifione often- tationts , i ditur : v1 : etiam nomine ngiöcanc promi ft1. 7 mhetzphoris. Hebrai, q i^ 5. Ef quoroc £ lo oinu;us pctän;em deci- W*;;»/:m ui-dquid fenfu , aut intelilke- pit,€c.) Docet Dominus momen- &u percipitur, tan2am. effe, & caducam malorum vias, & r Procsl. )« Poft multum tempus im- . Volando, plendum eft, - fcltcitatem , & quamvis gencratim » loqui videatur, non eft tamen ditli- Zlfy;ltguc Infinem. ) Fandem,licet poü Xtempus tdi divit diuturnum, aderit, & implebitur. Ad cile intelligere , Nabuchodonoforem * iiandi ? literam loquitur deN abuchodonoforis, peculiariter notafi;fententia ergo eft: quemadmodum vinum potrantem de- Agau & Babylonici imperii everfione, & Tu- vis idem t deorum ex captivitate liberatione. cipit, quia eum primum exhilarat , multis , y Simul Chriftum refpicit huimani gene- deinde humi fternit, & ridendum om- "nibus exponit , fic impiorum felici- 34' 18' L | ris liberatorem ex. demonis , & pec- * [0/7/7] /, cati fervitute. tas » qua fuperbi ebrii funt, ad tem- Dl*?l[zm'; l Vesiens: vemiet. ) Omnino veniet; pus eos exhilarat , fed tandem dolo- rem aifeit , & dedecus apud omnes. QU& Qenfn implebitur omnino vifum , & pro- tatcäm5 & | phetia , Chiiftus omnino aderit fuo Non decorabitur.) immo dedecore, ibl]S, aut tempore. & ignominia notabitur. Qui dilatavit quafi zufernus , €fc.)) U$ Dirte Non zardabit.) EE : Ultra tem pus pra- gr&vam, h fcriptum. ^Qui vafto animz defldzrio. divitias, Non evit retla anima ejus 12 femet- & imperia captar, inferno, & morti Ro affe fimilis, au i & quodammodo dilatat fe, ln & i^ m | ijfó.) LXX. habent ,,Nes cemplace- d QUs bt anima mta ia e0. Nimirum non ut multos, quos vorat, capere polfit. placet Deo , qui non eft re&us; nec re- Congregabit ad. fe. ) Suo adjunget XD " EE imperio. nrgy &us eft, qui non credit. ( fufius autem in frde [nacviuet 2 Ve- 6. Super eum parabolam fenent. J Á . za, recta, pacata, felicique vita fidei, Carmen lIngubre de ejus calamitate Per ? compofitum , nimirum de Daltaffare, M qu fpei, gratis, & gloriv; in Deo enim Unt te qui vera €ft vita, ejusque promiílis fub quo Regnum Chaldeorum ever- Eljl ( '4( defixus , illi- grasus erit, & charus. fum eft : fic Michzz 2. 4. dicitur : Vim f ï]n;m Qui bonus, & PWDFS eft, manebit Gusetur [tpir vos paratola. L N 9A "CAPUT E 1, non "9. -ü*amquid non re pente confürgent, qui mordeant te: & enlens ve» fuícitabuntur lacerantes t&, & eris In rapinam eis? 8. Quia tu fpoliafti gentes multas, fpoliabunt te omnä-:s.) eusim " qui reliqui fuerint de populis , prop er fanguinem hominis, & iniquitatem terrae civitatis, ó&z omnium habi.antium in ea. eritvit (u. .9. V8 , qui congregat avaritiam malam domui fuse, ut fit fernus an in excelfo nidus eius , & liberari fe putat de manu mali. : & conge Io. Cogitafti confufionem domui tuae 77 * : c?,ncidifti po pulos omnes p» multos, & peccavit anima tua. 1r. Quia lapis de pariete clamabit; & lignum , q : UQd- .inte-xf m foment jun&uras sedificiorum eft, 1'equndebiitr. | : qui mult* um futon? 12. Væ- Er loguelam .sm'gmdm-m' t*jm; ) Com- Qui manus , & crudelitatem tuanm, ^. Num- ponent de eo gnigmaticum carmen ; effugere potuerint. * — ád hujusmodi enim eífe folebant lamen- Proprer.. [anguinem Lomimis.) CQQuia 1e eortm, qué tationes , quze multis. , & obfícàris multum effudi(ti humani fanguinis. metaphoris, & allegoriis conftabant. Et iniquitateg lerra. civitaris. ) ln ;e!znfem da« pus momene Mulgiplacat noz faa. ) ln alienas di- Hebr. eft, &$ rapizas terra, €Y civi- vitias, & re gna igrumpcndo, & in- £4£is , id eft propter tyrannidem, qua m sdlorumi volando. vexafti terram. Juda, & civitatem [e- ji; genenm lisgutquo ? ) Quis erit finis conge- rufalem, & omoaes habitcantes in. ea, ; tamen (ifti rendi divitias, & re gui fines ampli- hec mala tibi eventient. hodonoforeta ficandi ? 9. dvari/zam malam.) Divitias ma entia ero & . "Regravar.) Wlultiplicat; nam gra- lis artibus partas. gotantctm e vis idem fzpe eft in.Scriptura , quod Ut f!'t i ex(ggyo ; 6c. ) Putaàns fe q exhilant, multis , ut patet Exod. g. 24. Pfal. 34- 18- I. Machab. 1, 18. propterea ab omni malo immunem idepdim o a fore, & extra calamitatum jactum, Xorum feit Coztra fe ) In perniciem fuam. ut butz funt aves. quz in celfis rupi- gt al Denþ;m dzfum. ) Div tias intölligit, bus, & editis locis nidulantur. engem doe quz dcnfüm lutum vocantur ob vili- l0. Cogitafti confuffonem domui tua.) 2 'Jd omue tatemm , & quia cum ex rapinis, frau- Pu:abas te' inagnam glcriam: compa- qo dl dibus, aut quibuscuique malis arti- rare pofteris tuis, fed contra accidit ; bus putg funt, animam inquinant, nam magni dedecoris caufa illis fuifti. Ámiui ,U 2 gravant, tenaciter illi adherent, quia Concidiffr populos 24205 ) Chald. 4e- erio diritité magno aftecu diliguntar, & tandem in exitium traliunt. pradatus es. LXX. coz umpft;/zzi. : , & mori chius. Apte .N auma- - YI-Quia lapis de paricte c!zzmaäit.)E(,c (o diatat 16 M M " 0 IC- adagium fignif&icans crimen, &injuriama capett f Xevcüg ro wcwig &c1 ïgcïgn(u,gog. pubiicam enormenm;quz celari nequeat; O00 aj urum E argeutum Bulvis Jent. dicat: tua tyrannis, & yiolentia tan- ; /:471[/"- ) 7. Qui mordeant te. ) Cyms, & ta eft, adeoque mgnifefta , u£ licet. Perfe, qui ut fortiores ferx lacera- : homines t:ceant, tamen lapides, & : . C;damiiäïe bunt te. ligna parietum vaftatarum, « diruta- r purdlatty Et fzfcimbzznmr.«)g ER repetitio ejus- rum edium , contrate clamatura fint; il Orüm eVEf' em fententiz. Lignmem, 6c.) Hoc lignum Graci " ;l ,, dicr * l [ ,9- Q reliqui fueriïaf*' de fop'u/i:, i vegaxzïc cutodscquo) vel Inayrec,quang It 232 P-.ROPHE.TLä"HABACUC "Q -E-zgc, - z,*i*Væ*g'qUi zedificat civitatem in fanguinibus, &» praepa- * Qeterrel 24.9- rat urbem in iniquitate, "N afie funt a-Do.ïmïho äxerciiuutn? Labo- & cvità 3. Numquid non hac * 3.. Is f abunt ent m populiin multo igne, & gentes in vacuum; & 1 Q - con£ati deficient. . 14. Quia replebitur terra, ut cognofcant g z lc;riarh Domini, quafi aquae operientes mare.- * 9e 1914 ä? i:. Vsae, qui potum dat ami co fuo mittens fäl fuum, & in- Centi, n a, d ebrians, ut afpiciat nuditatem ejus. 16. Repletus es ignominia pro gl oria; bibe -tu"quoqüe, & Qp * circumdabit te calix dexterze D confopire; : ;omini ,& Vomitug Cjus 0mi igngminiæ fuper gloriam tuam. .-17. Quia Tnore temi décoras v ficitur red vocem Suilas interipxcetatur S*ämvï tatem pïbpi'n'atweti'am amicis Regibus ; hoc eft, qui eos crudeli tyrinnide di- flatum. $Ne», lignorum colligaciong*m, vel fiexuute. vexat, & donec eos regno, bonis T. Inn Xq9. Crvitatem. ) Biaïbylkdn eni. .Oomnibus , & ipfa libertate pudende Liani, ) & adirri(ionemdelpoliet, & deddet. in templum, To faneninibus. ) Pecunia parta cz- dibus, & oppreffionibus pauperum. Aliqui locum hunc fic vertunt, & pro Lolani ] interpretantur : V zió£, gui propimas -plum dicta Praparat tebem.) Adificat uzbem. 155 &. - 13« Nurnmq: dd mom bac, €fe. ) Que * amico comjuntülufimo vinmm tumm cali- contra te vati icinor, ftatim atque fub- . 4wmt, wt ineiries emuz, deinde afpicias quod effe « ejus-pudenda , qua. allezoria fignifica- altum inflr ju»gam. Üpirier t LaLerabuut pa]mlz" inmulio igue. j In- tur perfidia, Chaldeorum , qui fcede- cendetur D abylon a Medis, & Per- ribus illiciebant populos , quos po- paw. ftea ignominiofiffime tractabant. E Wf;.*n fis ; Chaldeorum popult , ac gentes I6. Repletus es ignomimia pro. gloria.) Quis Chii aliarum nationum , qu& €is adhare- bunt, conabuntur extinguere incen- V illi ; nam lege talionis fimili mo- viltrunt fe dium, fcd fruftra Iaborabunt. do ab aliis fepe nudabitur , parique Qrucukcnze: P nominia, & irrifione mulétabitur. D'cj,'?cile?zta ) F&figaäünm/r,. ut vertit ig eris percgl N atablus. Bibe t» quoque , E$ con[opsre. ) "Tu Conttrentur, ferra. ) 'Totam ^quoque bibes de calice ire Dei, & Dt janyy; JG4. Quia roplebitar m i Chaldeorum terra implebit multi- confopieris iore ebriorum, qui large A homig tudo innumerabilis Perfarum, & Me- vinum hauferunt, quafi dicat, punie- B i)u'?!:'l,', ris acerbe, & vehementer. üjtr inio dorum , ficut 2q1$€, que operiunt al- veum maris: ut cum Babylon vaíta- Circimdalbit te calix dextera Domtmni.) Atiüttm ter tafuerit, cognofcant omnes gloriam, Vallabit te, & «comprehendes ingens fax t " calamitas, & atfiictio. Iin Hebrzo & potentiam Domini punientis tyran- Sic defohïï'ïi Na nos, & alienorum bo.:qomm direpto- eft: Ferter fe fuper ze calix , 6c. orte, m $es. * dicimus italice, $4 volrara ;/'vafo , € iripits Jf waitara com 1l fondo 1 f9. j&. Pa, qaipamma'ztz amice f40, &c.) Ij Quid Va abuchodonofori , ejusque affe- Et/ vomitus igmomimia fuper gloriam tl Ch clis, qui fel.fuuni, id eft fuam bi- fuam ) lantum tibt ex calice vindi- p lcap, (te Dsi hauriendum erit, ut non fo- lem, (X amaritudinem, vel ut habet 08 Dütibase Aquila, fwererem f[uum, us que ad ebrie- " lum inebriieris ; fed etiam "evomas bii], agf 0 CUP UC * fl 233 V pepe 17. Quia ifïiqüitäs Libani operiet te, & vaftitas animalium ( l deterrebit eos de fanguinibus hominum , & iniquitate terrae, t^ Labo. & civitatis, & omnium habitantium in ea. Qu & 18. Quid prodeft fculptile, quia fculpfit illud fi&tor'fuus, confatile, & imaginem falfam? q uia fperavitgin figmento fictor i Doniti, ejus , ut faceret fimulacra muta. : 19. Vse, qui dicit ligno: Expergifc efe; Surge, lapidi ta- m &it centi numquid ipfe docere poterit? Ecce ifte coopertus eft auro, & argento, & omnis fpiritus non eft in vifceribus ejus. wque, & 20. * Dominus autem in templo fantto fuo; fileat.a facie "Pfal- k vomitus - T. ORA" IO- Sc ;*jus omnis terra. N ! Quia more temulentorum , & vomitus in bis.proderit fculptile , quia non eft p m st decoras veftes tuas redundet : figni- Deus, fed opus artificis. Cozflatile, &c. ) Nihil vobis prode- ics egibus? ficatur redigendum | ad ignqxniniolexn vinide d ftlatum. rit idolum , quod, ex auro , vel alio 7- deiquitas. ) Pana ini(quitatis. : immetallo ab hominibus conflatum eft «qo, Doni in fornace & formatum. ate padende Libani.) Qua in Libanum, hoc e in templum Jerufalem faviiftt. Chald. Er imaginem fAlf2m. )! Artifex fecit & demdet. pro L4£2ni habet , fastisarii. 'Tem- conflatile , five fculprile effe imagi-. ; Va nem falam , & mentientem , quia qui p plum dicitar Libanus etiam. Ezech. 17. & Zachar. II. 1. fortaíte, nullum verum numen reprzfentat. a tun d- uod effet e cedris. Libani, vel quod Quia fperavit im. figmento fitler.) E j p altum inftar Libani. tamen adeo demens elt hómo, ut ille r d gni o 0;».72;: te. ) Abundantér veniet fu- ipfe, qui fecit idolum , fpem fuam j Ui m'*le' per te. in eo collocet, ideoque fecerit fimu- y, qui p lacra: ejusimodi , qu& nec fermonis E« vaft jfas Anim;;li'ui;;z deterrebit eos.) idabante Quia Chaldai trueulenter quafl fere ufum habent, nec rationis. "T g/ari;:. vaftarunt Jerufalem ; idcirco viciflim 19. Qui dicst. Higno ex;ärg:j[äe'n s yis fimii o* &c. ) Qui ita fua alloquitur idola, ac truculenter a Medis, & Perfis, qu4fi r , priq feris percellentur , vaftabuntur , & fi fentire poffent ; fic vero Dco, & conterentur. viventi bene dicebat David ; Exzrge, m;)&gbitüf- quare obdormis Domi;ne. PÍal. dT QX v ) De jlz;zgtsiniäm.) Propter fangui- g UH ^uem hominum copiofum, juem fudifti. in Hebrzo eft : Vs dicents ligno : ex- jd, Qu i Er imiqnitate terra , Cj uUinatus. ) pergijzcre : f&zjfäizg ze spfaon .- lapida fa- CCAR?£. hs pun* Propter iniquitatem , vim, & expi- "h. lationem teriz Judzes , & civitatis Nmquid irfe docere poterit? ) INum i Dorim ) fan&z Jerufalem , quia diripuifti, & lapis poterit cultori fio aliquid dice- oen re, & indicare utilia, aut noxia? defolafti Judzam , ( Jerufalem, p ri n Hare forte, & jure tu quoque defolaberis, Ecce 1ffe, Uc) Nihil aliaud eft ido- j. d & diripieris a Medis, & Perfis. lim,; quam lapis , aut lignum auro UE 1t)h teum , vel argento , vita , fenfu, 44 ! Ig. Quid prodefó fculpts/e ,. .£fc. ?. ) Iridet Chaldeos , qui in fuis idolis ic fpiritu carens. UL QO. Dominus eutem f t-:mpfo, $) j j f Jj , fpem locaba»*, & fe ab eis protegen- ;« (À Jice V . dos putabant, quafi dicat : nihil vo- At non talis Dominus nofter, qui Bilél. culf Com, Menoch. T.Vl. p 0 Wm PA 2334 : ***" *** - *'** * per 2 1930 R A-T I URU $5l HABACUC PROPHETA | P j At ke PRO'IGNOR'-«ANTIISQ CAPUT IIL Lomeunl - 2. Tum pro pr Omine, audivi-audit'ionem-Afüam ,& timui. Domine, o *sit, lii pus tuum, jn medioannorum vivi&ca morue mir illud. P cim popult fueris , mife- um indu In medio annorum notum facies: cum iratus ricordisae recotdaberis. fenificit f beret ex J aran. daturus if 3. Deus ab f&u&ro venigt , & SanGus de monte Ph Ope. fito, &c.f Auflale: f ^O. dudivi auditionem tuam. ) Qra- eft in.cclo , ut Dominus omnium, mm, & D. & inde cuncta videct, & moderatur. culum , quod a te mihi revelatum ant 1 indac Stleat 2 facie ejus 02/2724$ terid.) LXX. eft, de vaftatione Judze per Chal- etiam fe oft dzos , & de clade Chaldeorum pert Revereatur faciem ejus, Sitque illi fub- Qui in mon je&a ; nam hoc fignificat nonnun- Medos , & Perfas ; Opus etiam Y olim a quim filentium in facris Literis, ut magnum , quod pro hominum falute propheta aj facturus es , carnem affumendo. cum dicitur de Alexandio Magno I. 9t de Sigs Mlachab. 1. 2 Ef /ilm't terra : con- E: tizaui. ) 'Timore reverentiz. Ob- *IW./;/.J ! fff/lp'?. fücclu ejus , fubje&a fcilicet, & nihil ftupui admiratione tanti operis. LXX. addiderunt , Cez/féderaw: epera tua , &5 ( 66 frnif; amplius aufa contra illum mov ere, OP"W (& aut hifcere. expavi Grgce é£'eoc . " nie is, tij I. JJRO ignorantiis.) In Hebrzo eft, Gws fum. 71: » Extra iue fa- üperat. nmyam figionerb, quam vocem In medio 4nkornm.) Calamitofo- Leudy; 6a nonnulli exiftimant fignificare mufi- rum , captivitatis , cum calamitates pnorum, | mm. cum inftrumentum, aut certum quem- erunt in fummo, fic vulgo dicimus ; dam harmoniz modum. adhibendum in medio tribulationum verfor, id eft 4 Splj; in hac oratione, flve cantico modu- in fummis tribulationibus : fane Chri- Titàg d Dlet lando. ftus in medio annorum peccatis, ob- Alii vertunt pre voluntartis , EW m ]ï"ïl fcilicet deli&tis ; alii pro eccupatson:- livione yeri Dei , & idololatria plenif- TM Ü mije óus ; alii de rebus perplexis ; alii aliter. fimorum venit in mundum. BOTNON Vivifíca illud. ) Fac,ut prodeat, ne da Per zgzoraztias ergo vulgatus Inter- n *&lm Tàc pres ad mentem prophetz fignificat patiaris tantum opus a te promiffum 3 r "] ï.'?z peccata populi, quafi dicat Habacuc; jacere quafi mortuum , vivifica illud. OrO, Dotenti i. omine, pro peccatis, populi , Notum facies. ) ldem fignificat,quod Vns eft " ut illa condones , & diffimules, ne vivifica illud. Prodire tacies. Yttil i ; proprer illa differas opus liberationis Cum iratus futris, 8c.) Licet pec- catis hominum iratus fis, tamen cum TnEtpret n noftre ex Babylone, & multo magis j rnibus opus incarnationis Chrifti, & redem- tempus adveneric , mifericordiam ! Spere ptionis generis humani a. te promif- tuam non fubtrahes. fl fum. P y C 3. D/emï ab dufhro venicf. ) F utu- ül 421/( 7,:(/14 PROPHETIE HABACUC CAP, IIl o5 Operuit ccelos gloria ej'us , & laudis ejus plena eft terra. 4. Splendor ejus ut lux erit: cornua in man Ibi abícond:ta eft fortitudo ejus: d ibus ejusï n $. Ante faciem ejus ibit mors, )e Et egr*ediet,ur diabolus ante pedes ejus. Gg2a Q.Ste- : * *2f. rum pro preterito , V'ex;e? , pro ve- hifce cornibus*,yrquc");dammodo latet um vivitea Incipit enim propheta comme- fortitudo ejus, quam tamen exeruit - morare mirabilia,quz Deus patravit, in Chananzos , & in. Chaldaos ex- eiüm populum fuum ex JEgypto edu- promet ; fic in Chrifti cruce abfcon- ers, mue- - &um induxit in terram promiffam, ut dita eft fortitudo , quia in carne pa- fignificet fimilia fa&urum Deum, utli- tiens; Dominus infirmus videbatur. beret ex Babylone. » Pharan. Ut ergo legem &. ddnte f'actem ejus ibit mors.) Loqui- daturus in Sina , venit Deus ab Au- tur de pefte , & ftrage , quam Deus 0pe ftro, &c. fic aPerfide, & Media,qux immifit Chananzis,ut venientes Ifrae- / Auftrales funt Chaldez , adducet Cy- lit facile eosopprimerent. Promife- | tun. ) O- rum, & Darium,qui Babylonem va- rat id Deus Exod. 23. 97. Terrorem ;ihi revelatum ftent, indeque nos liberent. Deus meum mitam iu pracurfum tuum , 65 etiam fe oftendet in carne ; ille idem, g2 per C eccidam omnem populum , ad. quem iz- veorum t qui in. montibus Seir, Pharan, & Si- gredieris €5c.. emitteus evabones Drizs , us &t naà olim patribus apparuit.- Alludit &«. id autem re ipfa praftitiffe Deum propheta ad illud Deut. 25. 2, Dom;- omimum falntt patet ex Jofue 24. 12. fic antequam ffimende. uus de $ima venit , E de Seir ortus' ef exfcindatur regnum Chaldgorum,pla- everentiæu : " Jnobgs , apparuit de monte Pharan , 68 g* famis , aut peftis immittentur a eum eo fautlorum millia, M ide ibi dicta. Domino t optrii u Ante faciem Chrifti ivit j qera Ms Operuit calos gloria ejus, &c. ) .Me- inors, quia moriendo mortem vicit, niet is , cujus illaque fuperata , & pudibunda aufu- , lu m j fuperat. gloria calos i(.mplet . git. 4bforpta eff mors $m villoria. [, z Cilmitob- Laudis ejus, &c. x Operum ;hude Cor. c. 15. dignorum, feu perpetuo celebrando- . £t egredsetur diabolus aute pedes ejus.)) um lat rum. vulgo dicimis Pro 4/a£e/:w , in Hebreo eft mw^» -4. Splendor ejus, t lux erit.) Cla; refcepb , quod fignificat, quicquid vo- m veror il ritas , fplendor Dei advenientis ad lando adurit, ut funt fulmina , fagit- jbus:fant t " C(',üügyo' j dandam legem erat ut fplendor folis; tx ignitz, fcintill, &c. fignificat ergo fimili majeftate veniet contra hoftes immi/Üeues per .4myelos zmalo: , vt lo- gyolatri pkm noftros ; claruit Chriftus luce do&tri- quitur David Pfalm. 77. 49. cum fci- ndUm- n2 ,& miraculorum. licet fulmina , peftes, fagittas igueas PT Cormua :m manibóus ejus.) Robur, & in Chananzos mifit Dominus, ante- e promla porentia in manibus ejus. Omnipp- quam invaderentur ab Hebrzis , in- : ,vivifïca illul tens eft dextera ejus: hiíce cornibus nuens Ítmiles in Chaldxos immiten- ) ügm catquo ventilabit inimicos fuos. Non male das, omnis fcilicet generis calamita- interpretantur multi de cruce , in cu- tes Optime de Chrifto hoc intelli- Llcgt pec- jus cornibus confixe& funt manus Chri- wmcn cum gitur, qui Diabolum vicit, & de hu- $ Il$, fti , & per quam fortiffime adverfa- jus mundi poffeffione exturbavit jux- il foricortia £los vicit. ta illud , Nwze princeps mundi cj!cie- lä-i aä/coædita efé fartitudo ejuj.) In ter foras. m p)m ] 236 PROP A& H L£ p 4 A i i Y^ o * 9) r C x 1 f "nv u [ 6. Sfetit, & menfus eft terram. iti funt montes fzeculi: jo. V Aípexit, & diffolvit gentes, & contr Incurvati funt colles mundi, ab itineribus seternitatis ejus, tranfilt Dei 4. Proinic les terrze Madian. juitate vidi tentoria ']Ethilopjeï, turbgbun/tur pel- 11 9 $9. Numquid in fluminibus iratus es, Domine? aut in flumi- tüm t .l nibus furor tuus? vel in mari indignatio tua? & Qui afcendes faper equos tuos, & quadrigee tuse falvatio. 9. Suícitans fufcitabis arcu ? E m tuu.m,x juramenta tribubus, . l qua logutus es. Flu- Perc " ejus uf 6. Srzetiz , &f men[us ej?' zerram. ) lim feceris , Domine , ZEthidþibus ,' Keumecco Deus expugnata per Hebrxos terra id eft Medianitis pro zzisnitare , id eft - promiífa, tandem menfus eft in funi- propter fcandalum fornicationis, & Arcum & culo diftributionis., fin 5 culis tribubus cultus Beelphegor, quod ip(i objece- in JE;yp—! portionem fuam affignans. Vide AQ. runt filiis 1frael fubmittendo in eo- d furanz 7. 45. & Jofue c. 13. & fequentibus. rum caftra filias fuas, que ad utrum- Ut ef & Pariter expugnata Babylone per Cy- que fcelus eos pellicerent. Num. 25. mento CQ rum, in eo quafi victor confiftet, & 1. Cognovi enim, quod eorum pelles, Titeras. Perfis , ac Medis vi&toribus partie- tentoria & caftra turbaveris, (& »ro- P.u.l';lo: tur , & tribuet.. Chri(tus fubactam fligaveris per Jofue, ficut ergo turba- Jortanis predicatione terram divifit Apofto- fti Medianitas per Jofue ,ita turbabis, 0T. Fj lis, & fuccefforibus eorum , ut eam affliges , & exfcindes Chaldeos per In Hebrz fpiritualiter colerent. Cyrum, & Perfas. Chriftus turbavit, il dt m Alpexit , & diffotvit gentes.) Solo & evertit caflra /Ethiopum, id eft dia- i most quafi afpectu, minaci vultu Chana- boli , & peccatorum fceleribus de- ordams, n&OS terruit, & timore folvit, ac per- formium: ünt imp culit, eumdem terrorem experientur 8..Num7uid influminibus ir;zng;*e: ? 00 dolue "Chaldei. Chriftus afpexit, & omnia Domine : ) AÁd fatvandum populüm tibeentu fceleribus, & infidelitate plena vidit ; tuum lIfrael, videbaris , Domine, ira- Guvges , credentes autem in fe a peccatorum fci, & indignari Jordani, & fluentis inhibits. vinculis folvir. maris Rubri , eorum naturam im- Dedit Contriti funt montes faculs. ) Per mutando , fimili modo per Cyrum de- montes feculi, & colles mundi- in- tülf m l duces Euphratis alveum in foffas, & Vttibus telligit Reges , & Principes , qui in per eum ita deficcatum Perfas immit- majoribus fuis longiflimo tempore re- tes in Babylonem : détaenim.a Cyro Átid; Mu gnaveruntin Chanaanitide. Hoc Do- captam memorant.. Wt x )* n minus contrivit , & idem accidit Qui 4]2:1;des fuper e250$ tuas.i-) Quan- Chaldeorum Regibus. Chrifto ctiam dotu, ut populum. tuum falvares , Dus lus r , veniente montes, & colles hi humi- corttra Pharaonem pugnaturus afcen- Dere, liati funt ; nam fe do&ring, & legi debas nubem, quafi currum bellicum. ejus fubjecerunt. Et quadrtge tzua falvatio. J * in He- Hs IODO)P b itinevibus aternttatis ejus. ) Ob breo eft , &5 qzma'rigas fnua$ ad (alm adventum zterni Dei. tem , Ícilicet populo tuo dandam. hæos) J . Pro imquitdte vidi tentoria &&tbio- LXX. habent , & equitatio tua falms. d lbam, À 9. ;ufa'tam fuféirabis. aretm tuum. ) pie ) Vidi, id eft, cognoivi ; quid:o- figitis - C,A PAU T ltI. 257 Fluvios 1;ci1;des terrae: » PA " ntes fl 1c. Viderunt te, ? & dolueru nt montes: gurges aquafunï nitats $i, tranfiit. buntur pel- .Vocem fuam: altitudo manus fuas levavit. Dedit abyffus 11. Sol & luna fteterunt in habitaculo fuo, in luce fagitta- at in fmi. rum tuarum , ibuntin fplendore fulgurantis haftze tuae. 12. In fremitu conculcabis terram :& in furore obftupefacies — x falvatio, gentes 2 tribubus, 13. Egre ffus es in falutem populi tui, in falutem cum Chri- íto tuo. Fl Percuffifti c aput de domo impii: dänudaüi fundamg'ntum LXupNI UP YTADCS PA ejus ufque ad Follum. , Kthidpius, Gg 3 14. Ma— riniat il micationis, & Afcum tuum an;ipuäiïi, ,&,jacülatus fulguribus grandini permixtis hoftes 1od ipft objcte in /Egyptios , eos perdidifti. Ifraelitarnm impeteres & profterneres ; nittendo 1 e0» Juramenta tribubus, qua locu/us es. ) tunc Ifraelit per Jucem eorumdem ful- Ut eff &a dares promiffa tua . jura- minum, ac fulgurum ( quz funt facit- que ad ütrüme tx, & hafte Dei) illefi, immo illu- . Num. 25 mento confirmata, que lIfraclitis pra- - ( eorum pelles, ftiteras. firati inimicos infectabantur. - averis, & »ro- Figvio: [cimdes tferre. ) Fluenta I929. lz fremitu. ) Fremens P & furO- re plenus, & vinditz cupiditate fla- Tont érgo tuie jordanis, & maris fcidifti. fne t turbabi OI. F;deruzt fe 69 doluerunt montes-) grans late dedifti , & porro dabis ; Chaldeos pet In Hebr«o eft, & eremzuerunt montes , firagem inimicorum tuorum , ideo horribilem , ut omnes obftupefcant. hriftus turbait id eft magn& aquarum moles ad in- yum, id eltdia- ftar montis affurgentes, in. tranfitu I3. Egreffus es 12 felutema popsli tui.) Jordanis, & moris Rubri , reverita Cum eum liberafti , &. eduxifti ex /E- l fc;leribus Ü funt imperiám tuum, & quodammo- g pü). ais t £ do doluerunt , quod la fuo curfu in- [07777) Cbrtfa 240. ) Per Moyfem', hibexentur, —. quem fpiritu tuo unxifti, ut effíet dux, andum pop .«'.un " Gurges aquartm Pranfeis. ) Receffit, & propheta populi tui ; fimili modo 1 ;, Domiti, d- i, & ents inhibitus , & retroactus. egredieris cum Cyro in aciem contra m gataram i Dedit Abyffues vocezm [uam. ) Fre- Babylonem, ut ex ea liberes populum muit mare, «& ftrepitum edidit colli- tuum captivum. Hinc Cyrus ab Ifaia j prCgrum dentibus fe fluctibus. "IY C. 45. I. vOcatur Chriftus , dum ait : - Mitimdo manus [uas levavit, ) Alte Haec dicit Dominus Chriflo meo' Cyro. a al immie aquaruin crepidines utrinque elevate Egrelius eft etiam Deus cum Chiifto i enim a yIO funt, ifa ut mare vidcretur ad te ma- Jefu in falutem popali fpiritualem nus fuas fupplex attollere , & pre- pér opus redemptionis nobis partum. u tit-) Qui- -ari , ut liceret. folitum curfüm te- Percu/Ffls caput de domo izmpiz.).Pha- tuim. falyatity nerc., raonem intelligic , qui erat caput do- enaturus à u Jic II. $eL6$ luza ffetermnt 1m babitacu- mus impii Cham ,. qui fuit nequiffi- um Xf Jo f40.) Pugnante Jofue contra Amorr- mus, & primus Rex /Egypti, qua in- y4tlh hzeos, Jofue 10o. 12.' $ de dicta eft 7e4 Cbe» , Pfal. I0o4. 4l WH » !ädï " da dlm t dm duce fagittarum. tuarum. Cc. ) 235. & Pfal. 77. 51. Vel, ezpur,id eft ] ]banc , g'el iverunt , fen(us eft : cum capita , hoc eft Principes impii Pha- u fl //i/ll "T j fagittis tuis , id eft : lapidibus ; '& raonis, Simili modo percuties Bal- A d 4 238 PRO*PHETI]E HABACUC s 14. Maledixifti fceptris e ]u5, capiti bellatoru um ejus , veni- r.H entibus ut turbo ad difpergendum me. Meat Exultatio eorum Abíc fcondito. , ficut ejus .qui devorat pauperem in ab- fepibus. 15. Viam: feciíli in Xmari'equis tuis, in luto aquarum mul- tarum. * T2 ]el'u mec I6. Audivi, & conturba tus eft venter meus: a voce c;oäntre- Is D muerunt labia mea, quifi ce Ingrediatar putredo in offibus meis, & fubter me fcateat. ER .. Ut req Denitm. uiefcam in die tribulartionirs: ut afcendam gd popu- i, Ium accifx&um noih*um. :17- Fi- taflarem , qui eft caput in domo im- I5. Vram feciféé 12 mari équis futs.) CETAGEr£en r pii Nabuchodonofor per Cyrum. Ca- opulum tuum favore tuo quafi in put in domo Diaboli eft potentiffimus equos fublatum tranfportafti per al- grgatum, ex ejus dormnefticis , id eft Antichri- nit Patrib veum lutofum maris Rubri ; ita ta- ftus, quem C/är(fus-infcï/?ciet fpirstu men, ut non inquinaretur, nec ledere- [7. fia eris fu;. tur, complanata , & exficcata via; Tanta eri . Denudaft fundamentum cjtu nfque tüm , tant fimili módo Deus viam faciet Perfa- & defolati «d colltm.) Ignominia eum perfudifti rum equitatui , ut Babylonem victo- turpiter profligatum, dedecore illum res ingredi poffiat. Déus Apoftolis Deatum ?e afficiens , non fecus ac (i totum ejus fcidit lumina , & maria , cum illis ment, & Qhup, corpus a pedibus , qui funt bafes , & totum mundum pervium reddidit, & fundamenta humani corporis , nudaf- predicationi eorum patefecit. p fes ufque ad collum, & fummum ver- 16. Aud;vi.) QuzDeus contra Agy- Ciet, ticem. T ptios fecerit, & quz facturus (itcon- - I4. Maledixsifts fceptris ejts. ) Cap'ï— tra Chaldzxos. quod 1X tibus, & ducibus exercitus ejus , quos Conturbatis eff venter mens. ) Inte- timiram maris Rubri gurgitibus merfifti : fi- riora mea, cor meum. 1060 mjl mili modo Deus maledixit fceptro 4 voce. ) Quam audivi hzc predi- Btylabs Baltaffaris, & Chaldeorum per Cy- centem. rum ; Chriftus vero fceptro , & ty- rannice dominationi Antichrifti. Coz:iremuerszzt l2bia mez.) Utiis accidit , qui multum timent. Verientibus u£ turüo,*C€c. ) Qui , Ingredigztur petredo sn offibus mei;.) magno impetu veniebant , ut popu- Emoiiar Domine , ne tam atrocis * w lum Ifrael perderent , vel in fervita- cladis fim fpectator, tem /Egyptiacam retraherent. ür reqtziqï'am-) in fepuïchro, Exu'ratio eorum, €$c. ) Eixultabant - popslum: acciniluz: noférzm. ) Ad JEyyptiorum duces , quod me con- catum Abraham, lfazc , facob, Jo- clufum in rari cernerent ; putabant fue, aliorumque virorum fanctorum, énim ibi me devorare : ficut potens fortium e populo meo , qui olim aliquis exulta£, cum pauperem quem pro gente fua armis accincti infiznes macare, vel fpoliare intendit, in re- de hoftibus vi&to:ias reportarunt. duc&o aliquo ab arbitris loco depre- Vox Hebrea , quam vuleatus vertit, heudit rée. f ubi nullus ei poflit opem f£er- * accintium. noffrum , fignificat etiam unitüm , colle&um , colligatu?n, con- - CAPU T Il 239- ]U5, venj- 17. Ficus enim non florebit , & non erit germen in vineis Meutietur opus olivae, & arva non afferent cibum. - fem n ab !j Abfcindetur de ; ovili pecus, &'non erit armentum in pra- fepibus. amum myl. 18. E ]e(u meo. go autem —in/DAomino', gaudebo, & exultabo in Deo Xe COntte- 19. D eus Dominus fortitudo niea, & pbne"t pedes meos quafi cervorum. " Ye feiteat, Et füper excelfa me 1 4d pypt nentem. a dedücet me vittor in Píalmis ca- p 3 n T- Fecureeseerram-) 7 f?lti! mir.) TT n PRO— o quil in gregatum , conjun&tum , quod conve- tafti par d- Inv.Dea J«l me.) LXX. Salvatore, ubn ; it tàe nit Patribus in limbo degentibus. Chald. Redemptore , qui ex captivita- , nc ledetee I7. Fiees emim mom florebir, &fc. ) te Bibylonis, & deinde per Chriftum "Tanta erit Babylonis clades per. Cy- ex fervitute peccati , & diaboli libe- sficeaa Yi ; rum , tanta rerum omnium vaftitas, ravyit me. liciet Parbo- & defolatio , ut. éxarefcant ficus , vi- joner ia 19* Dews Dominss for;imda"mea. ;; Apoltoli nearum germina , olexs pereant , ar- Fortem me etficiet , nec aliunde for- menta, & greges. tituslinem fperabo. : j, m ills Gézm. ) Tritiéum. reddidit, & -fcindetur. ) Peribit, vel defi- Ponet pedes meos quafí cervorum. ) vt:clc' ciet. Celeres ad fugienda mala ,& ad tran- filienda impedimenta, qux profpero, contra Efy- I9, Gasdebo.) Exultabo; jubilabo, & felici ftatui. objici poffent. ars fitcot quod LXX, dixerunt éqaizoouci , nimirum propter opem , & falutem Et fhper excelja mea., ) Juga colllium, j ) ht & montium Judzz. ab eo mihi przftitam. Vsttor.) Degs, cujus beneficio ego Exnltabeo. ) Geftiam. i ec pred etianf victor factus fum. —— z:..f,) U: iis /j y eno ) « Ji i ( xx S /fhur meis '.) z ey N N - —— e2 — N 20 Q j 'm auocts - — d ichto il - A: j rW)Ad '): E — .«;()ï) J AE l ] faodorum y o )äx infigne at vemt, atl gdtuæ; COP' 240 .* **- * o* u1 tis; v * PROPHETIA I5 dies C Qjes ne A SPHNIä 16.1 anguios QAPUTPRIMUM; ". E Quo tempore Sopbonias propbetaoerit: qui primum feccatoribus Domh fhus, univer[is ,. deinde. SFudeis comminatur , ob idololatriam , C? Dei conitemptiutm , "divinam | ultionem. iJerulalen. quoque. lucernis IJB 3 liberare fcmianda dicitur ,. & quam erit amara, dies bitur o ultionis Domini. 4 - fad I. rbum Domini, quod fa&tum eft ad Sophoniam fili- m Chufi, filii Godolize, üluAmarlæ, filii EZechize, in diebus Jofice filii Amon regis Juda. 2. Congregans con"legabo omnia, a facie terree, dicit [ Dommus' tit, Er? congregans volatilia nem, ( 4. Congregans hommem,, & pecus coeli, & pifcesmaris, & ruince impiorum eruat: & difperdam [polium, u hommes afacie terrze, dicit Dominus. Dl l Du . Et extendam manum meam fuper Judam, &fuper omnes & exodi habltantes Jerüfalem: & difperdam deloco hoc reliquias Baal, Bahylo h'l 4f€, & nomina-zedituorum cum facerdoubus. lüeerie. $. Et Comylorat Tïlvu'g* l gmquc j N diebus ïofæ ) Quo tempore 4. Etextendam manum meam.) Vm- bu: luis f etiam Jeremias prophetavit ,-ut dicem. I$ Zre patet ex-]erem. I. óuper Judam. ) Duas tribus intelli- itione g git, Jadam, &Bemamm Q. Congregdms congregabo. ) Cólli- Trniftans cam , & coaceryabo in captivitatem Reliqmias Baal. ) ]ta ut nullum re- Utürg i Chald. delezs delebo, id eft omnia om- maneat veihfnum cultus prophani 16 ) nino delebo ,& perdam ; nam colli- tdoli Baal. Nomina ædztuarum ) In Hebrzo eft hn n . ere in Scriptura aliquando fignificat Ci)nn vitam a dimere, LXX. habent; defe- rÍy355 Cr»emaïzm, quafi dicat Accenfo- Clh(l?x (id ä/nnc deficiet bouao , ffjfxmefzta reg xgms,& thuris, thurificatores, a ra- m dice 3233 Coamar , id eft, accezdzr, u/fit. Ruine mpiorum. erunt. ) [mpu, Áitulo, qux me relicto idola fecuti funt, mag- Cum facerdotibus.) Stirpis quidem In iulis nlS & meiu&ablhbus calamitatibus Aaronice, fed idolorum culconbus. U Vide Ezech 9. opprimentur. 43, 4N; CAP-UT E 243 x4. Juxta eft dies Domini magnus, juxta eft , & velox ni- mis: vox diei Domini amara, tribulabitur ibi fortzs. .* Dies irze, diesilla, dies tribulationis, & anguftiae, *Tere, dles calamitatis ; &mlferlæ, dles tenebrarum, & cali glnls? 3o- 7 dies nebulze, & turbinis, j 2, Iï r6. Dies tubæ & clangorls fuper civitates munltas, & fuper Amos angulos excelfos. P d : 18 17. Et tribulabo homines, & ambulabunt ut Ccwci, quia wtattril Domino peccaverunt, & effundetur fanguis eorum ficut hu- & ]i imnus, & corpora eorum ficut ftercora. [ucarnis *18. * Sed & argentum eorum, & aurum eorum non poterit *Ezec liberare eos in. die iree Domini: * in igne zeli ejus devora- 7. 19- !/)' nr. bitur omnis terra, quia confummationeni cum fefcmauone 4 faciet cun€tis habltantlbus terram. 9 8. yonjam f L hs 1 Ezechiy Hh 25 C A- ti&, dC tit Erit^ [nbfüantia eorum in direptio- "mbulabint u eaci. ) Nefcientes nem. Chald. eruzt divitia eorum im prz anxietate animi , quid confilii as volatlia fþolmm. capiant, aut quo fugiant, & ex uno ; difpera 14. Jwxta eff. ) Prope eft. 7 periculo in aliud gravius incidentes , ^ Dies Domini, 67c.) Dies vmdr&æ, ut ceCi , eum fugiunt, uper omnes & excidii Jerufalem, & cæpmvxeatts 2;4 Domzno pea'c.»z'vfrunt ï Et qul- Bahylomcæ. dem jufte hxc patientur , quia con- ER Baali Vox diei Domini amara.) Quiain il- tra Dominum peccaverunt. Sicut biomus.) IMagna copia, etiam la die erit clængor, ürepltus, tumultus, comploratio, &c. Italice, cum mlgnam rei alicujus co« j Tribulabitur ibi fortis.) Fortlfhml piamn. fwm[ïcatfe volumus , dicimus : €ome terrd Aliqui vertunt, Af pul- uique ejulabunt, nec poterunt viri- "i Vij bus fuis fibi parare incolumit:tem. z ntdth. ) 15. Dies 174 dies ?lla, & c.) Ingemi- Corpora eorumy, &fc. ) Cadavera eo- natione nominum idem, aut fere "idem rum infepulta propcuentur , ut fter. []u; lllteu COrda: fïgmficanuum oftendit magmtuchnem l l future calamitatis, Ig. lg igme zeli.) Ignem zeli vocat ut nu]lu mte 16. Dies sb , &f "clangoris,) Pla- furorem vindicte ; cum enim irafci- wus p ) hati rimz €nim tubz hoftium audientur, tur homo, fervet fangms Circa: cOr; & clan 5 cor exhortans imilites ad ex- Zelum vocát quafi viri erga uxorem ; ] Heore? d fcindendam , & diripiendam Ur- habuit enim Deus fynagogaín ut fpon- dl g m bem. fam. a ificatora 6 Angnlos excelfos. ) "Turres éxcelfas Can/itmm;znmem cum fe, szzt:one f;z- 3[ [.,M/lf,u UL in. anguïls murorum exzdificatas. ciet.) Hac liragés, qua omnia con- fumentur, & evertentur, prope abeft, (,WIS qm I7, Tribulabo l:amme:, €e) Pagni- mox aderit. yn ^ ultoïl La nus , Qü/fm ;zäicmm, 544 PROPHETIX£ SOPHONI/E- p] s H QAPRUT H & jurat Hortatur Propbeta populum, ut ad Deum comvertatur , prz';t/ï & quam ira Domini ei [uperveniat , omne[que man[uetos terra , ut quæfxea 7. $i Dominum querant: denuntians defiruttionem immintre Pbi- -liflbeis ,: Moabitis ,. ZAmmonitis, Ztbi quia pr qpibus, ? 1 & Zjlyriis. ps & I. 'bnvenite, congregamini gens non amabilis. ) velte p 2. Priuíquam pariat| juílio quafi pulverem tran feukn-— D teni diem, antequam veniat (uper vos ira furoris Domini, an- imen in tequam veniat fuper vos dies indignationis Domini. , & 3. Quarite Dominum omnes maníueti terr& , qui judicium ejus eftisoperati; quaerite juftum, quaerite manfuetum: fi quo- Ed modo abfcondamini in die furoris Domini. $. $ 4. Quia Gaza deftrutta erit, & Afcalon in defertutn, Azo- excitari ) 13, üt f tum in meridie ejicient, & Accaron eradicabitur. Müiign ; orum : 5. Vae, qui» hgbitatis funiCqum maris, gens perdit Ver- Stellas. r Adorant I. Yonvenite.) Simul ad placan- & maníuetudinis. — Vel awerite maz, Difysdan f«etum , id. eft, querite manfuetudi- u & — dum Deum per prece $, & po- per utrar nitentiam. : nem, hoc eft Dei clementiam expo- 6 Qu Non amabilis.) Deo: amore indigna. fcite. LXX. riadifciphnata , feu imerudita. Si qwo modo abfcondamini.) 'Vanta Doni,) ( Chald. No/ezs comvertz. erit acerbitas fupplicii , ut vix etiam tur» M : * ,Q/'!/I:Z vert Q. Priusquam pariat juffio , &c. ) jafti liberentur. Qu pos Convenite ad preces publicas, ante- 4- Quia Gaza deffritla erit ,.'EJ'c.) quam Deus juflu fuo pariat, & pro- Quafi dicat multum fane vobis ti- & . [ents ?on 754114.'1'1 ducat diem excidii Jerufalem, & ca- mendum eft Judzi, quos Deus pr&- tneyt Dy privitatis Babylonice , qui dies ve- cipue flagello -Chaldeorum petit ; beü I6pi niet ficut pulvis rramfiens, fcilicet qui nam etiam. Gaza, & aliz Paleftinz a vento rapitur, id eft veniet fubito, urbes , Azotus, Accaron , & Afca- Bationem, T Site & cum impetu, n lon, qu& per occafionem tantum ve- timete, & 32 Omnes nian[ueti terra.) Flumiles. ftram cladis erunt participes , deftii- X una virtute vult ceteras intelli- entur, atque ideo dithcillima erunt gi,ac fi diceret ; omnes jufti, qui vobis effucia.. Tiney. 71(&' l4 flfi in hac gente reli&ti eftis. Iz defertum. ) In Hebro eft , 8* gedicium ejus effis operati.) ld, quod defolattonem , Ícilicet erit. juftum eft, & wquum ; id, quod le- In meridie ejiczent.) Meridie, clara P at ge praefcribitur. luce, aperto Marte, non ex infidiis titgdinem «s YOc; Quarite juflum. ) : 1n Hebr. eft, dejiclent , & evertent. Querite juflitiam, quxrite Deum, qui S. Funiculum maris.) Tradum ma- 34 j J en juftus eft, & mitis. — Vel quzrite , ris, oram maris Palzftinsz. -al & fecamini ipfas virtutes juftitis, ans perdito'run?.) Hebr.*Gezs cere- PROPHETIE SOPHONIEXE CAP. L ag s. Et eos, qui adorant füper tecta militiam cceli, & adoranty Y i, rj & jurant in Domino, & jurant in Melchom. . 6. Et qui avertuntur de poft tergum Domini, & qui non ïerm, u quzfierunt Dominum , . nec inveftigaverunt eum- r Dj 7. Silete a facie Domini Dei: quià juxta eft d ies.Domini, ^ quia praeparavit Dominus hoftiam, fanétificavit vocatos fuos. 9. Et erit: In die hoftize Domini, vifitabo, fuper princi- v* pes, & fuper filios reg : vefte peregrina: is & fuper omnes, qui .induti funt - | tranfeun- 9. Et vifitabo fuper omnem, qui arroganter ingreditur fuper Jotmini, dn- limen in die illa: qui complent domum Domini Dei fui iniqui- , tate) & dOlvOo s j judicium IOo.Et um; fique- Deced 5. (Supfr eHa.) In qui.bus facile maéctandas has hoftias &'ad epulum 3 ruth, A2o- excitari poterant arg, cum effent pla- ex iis apparatum. na, ut fzpe dictum eft. 9. !» die Loflia Dewnni.) Excidii erdilorum : Militiam celi. ) Solem, Lunam - ,' & Jerufalem , quando ipfa futura eftho- Stellas. ftia mactanda a Chaldeis Domino. vet Adorant , 6 jurant im. Domino , c. ) Vifetabo. ) Puniam morte. a ts Difperdam eos, qui fimul colunt De- Principes.) Qui aliis exemplo effe ] qurile m4», um, & Melchom, id eft, Moloch, & debuerant, ideoque gravius peccave- e manfüenute per ucrumque $que jurant. runt. Ita factum narratur 4. Reg. 2«, mentiam expo 6. Qui avertuntur de pofü tergum 7. Jugulavit ; inquit Rex Chaldzus , Domsini.) Qui Dominum non fequun- filios Sedeciz in oculis ejus ; fed & ji) Tun tur, fed abeunt poft idola , Chald. omnes Priücipes Juda occidit. , ur vir a Qui avertuntur vetrorfum a cultuDomini. -Qui induti fnnz - veffe peregrina. ) Qui yon. qusfierunt , & c.) Etejus- More vicinarum gentium conform ata, fla erit ,' Uf',) dem fententie repetitio. LXX. 9 patrio more relicto una cum religio- fane V()bis i non requirunt Dominum, C qui non re- ne. Pertinebat etiam hzc veítis mu- £unent Dominum. Adhibetur a pro- tatio adlevitatem , ambulationem, & uos Deus l?fæ- pheta repetitio , ad fuperbiam , ut patet ex fequentibus. gorutm penF ] yationem. .1nf1jorcm exagge- yig P 12 *Graci vertunt é»óUuara aNNoTGia , À Í f7. Sileze a. facie Dowini.) Silentes veffes alienas, viri fcilicet muliebres , if0n y timete, & reveremini Dominum. IZo- feminze autem viriles veítes: fumpfe- yem f4 jtum vt runt. A Gentibus ad Hebrzos tran- ticipes v delute dem fenfu dixerunt LXX. sUA«(85c9t Tz-metre. fierat hic mos idololatricus, ut Ve- fcilima ént* guxia eft dies Damf'ni.) Ju&itiæ, & nerem in Tartis honorem armis in- vindi&ctz exercendz. duerent ; Martem vero viciífim cul- [ehrgo d ? Praparavit Dominus boffiam. ) Mul- tu femineo, In 4. lib. Anthologis erit titudinem interficiendorum a. Chal- Grecorum epigrammatum extant ali- Met idi& dm daeis vocat &efram , ut etiam Jfaias. gn & 1 (idiis quot epigrammatarin Venerem arma- tanm. 34- 9. Jerem. 46. 1o. Santlificavit vocatos fuos. ) Paravit , Q. Super ltzmen.) Superbos, qui cum ; Tuom " & inftruxit Chaldeos ; invitatos ad faftu limen templi ingrediuntur. Hoc szlæ' Bibl, euma Com. Menoch. Tom. FI. H ! 242 -P*ROPHE.TPI'JE SOPHONI]E Io, Ft erit in die illa, dicit Dominus, vox clamoris a pörta : dicebat pifcium , & ululatus a Secünda, & contritio magna a collibus, 1r. Ululate habitatores Pilae: conticuit omnis populus Cha- plius: ( ü p f2 naan, difperierunt omnes involutiargento. à , em in lucer- I2. Et.erit in tempore illo: fcrutabor Jerufal nis, .& vifitabo fuper vitos defixos in fzecibus fuis: qui dicunt in cordibus fuis: Non faciet þepelDominus, & non faciet Á T i male. 3 Caleran ) ï *Am 13. Eterit fortitudo eórum in direptionem , & domus eo- "r : 5 1 rum in defertum:. & * sedificabunt domos, & non habitabunt: &*'plïantabunt vineas, & non bibent vinum earum. I4.]uxta eft , quod etiam Amos reprehendit tacebit, ut folentï calamitate prelfi I.VR cap. 6. T. Va qui opulenzs eflss. in *Sion, Chald. Fra&ws ef£. ^ xb mo- m Dom ingredientes pompatice domum lf[rael, Cbanaam.) Sicvocat Judeos o - Domini Dei f2i.) ldoli , quod co- res, & impietatem.: 1ta Ezech. 16. quavit. lunt. Pagninus & Vatabl. vertunt; dicitur Radix tua, &f generatio tna de zerra Chazaan. Md v Dominorum fuorum. Vel fenfus eft, dices ej qui malis artibus , & per injuriam Involuti argtnto.) Undique opibus quzfita, Deo offerre volunt , quafi fepti. Chald. Dzvires opibu:. CumxxseEte- hujusmodi oblationes grate illi eilTe pom nt. omnes angulos fcrutabuntur. mini; àvi IO. Vox clamoris a porta pi[cium. ) Im lucernis.) Sumpta eft mecaphora Thrantur ab iis, qui aliquid diligentiffime que- Nam per hanc portam Chaldai in ur- Vx cag bem Jerufalem irruperunt: runt, ideoque lucernam accendunt, nf n A fecunda.) Scilicet poita, qu&erat ut mulier illa Luc. 15. in fecundo muro ; nam Jjerufalem Defíxos in. facibus fuis.) More vini, 1debunt | enim erpy Seprentrionem verfus juxta templum quod fuper feces fuas confervatur Qutyia; triplici muro erat circumdata. quietum,in divitiis quiefcentes. Chald, tenalo. 44 collióus. ) Sionis, & templi, aliis- Tzdnyui[lijïme feuentes . dyuitiis f'ris. bur Nini que fimilibus, ad quos utpote muni- Eft eadem (imilitudo Jer. 49. 11. Civitas e[ tiores, capta a Chaldzis urbe confuge- Non faciet bene Dominus, 6c. ) Mox It. H runt Judzi ; fed a Chaldeis perfequen- Politicorüm, & Atheorum, qui Dei Qrophers. tibus ibidem comprehenfi, coóntriti , e toliunt providentiam, ajuntque De- hh llt;:;y & trucidati funt. um res mortalium non curare, nec iqui, k II. Habirtatores Pz'l.e:) Id eft mortarit. bonis , & integris benefacere , nec E fceleratos plectere. Hoc autem non 0fym Aquila vertit , ONuo» mortarizum. lta mbeh m vocat voraginem Mello , qux etiam audent palam profiteri, fed dicuntin Ml/d!a Tyropgon dicebatur , quafi diceret. corde fuo; fic etiam David de hujus- Quemadmodum 1m pila. frumenta , velte modi hominibus ait Dixi£ IPopius Píalm. tibie defüper feriente tunduntur , ita de porta 22 corde fuo , uen eff Dews. pifcium , €8 de . fécunda, && de collibus IB- Io 4j proruens im vos exercitus , comtundet. , I3. Fertitudo eorum, ) Divitie fj Cs T E$- comminuet vos, ut ait D. Hieron. eorum, in quibus cónfidunt, & for- Conticuit,) Contufus, & moftus el'fi et' 3 titudinem fuam locanf:, Pagft?xnus ver- que fCilic; w * , ^CAPUT IL & IIL 247 ls2 purta rg. Heec eft civitas gloriofa habitans in confidentia: quee à Gollibus, dicebat in corde fno: Ego fum, & extra me non eft alia am- julus Cha- plius: quomodo fa&a eft in deíertum cubile beftice? omnis, n lacet. qui tranfit per eam, üþilabit, & movebit manum fuam. . qui dicut COP U.T 11I. nod faciet 4trguit S'erulalem, & precipue re&ores ejzls, (quilim munalur celerem Dei vindi&ctam , quod neque beneficiis , neque flagellis fint domus eo- Vabitabunt: ad ipjum converfi: de felicitate nvve legis, ac multiplica- L Hone credentium, penaque iniquorum - 4 L4 uxta [radicitur. —— WY 1. X77E provocatrix, & redempta civitas, columba. nitate prell .2. Non aüdivit vocem, & non fuícepit difciplinam: üdgos ob ho in Domino non eft c € onüfa,' ad Deum fuum non ap'proPin- t Boech, 16 quavit. e N : generatio m X i ncipes ejus in medio ejus quafi leones.rugientes: ju- Ezecg mane. 22.27 ylique opibus dices qus"lgpi vefpere, non religquebant in * Muich J * 4. Pro- Suneuoee p .L Chaldaos, qui buntut. minit avium, & apimalium, .Er redempta,) laxat Jerufalem in- eft meiphort morantur nifi in folitudine. quæ'noni gratitudinis, que cum a Deo redem- Vox cautantis i2 fenefira.) In fe- pta effet ex /gypto , & deinceps e ventillune quie m accendutt, neftris jam defolatis, & defertis con- fervitute aliarum gentium , Deuum fidebunt , canentque aviculx ; nulli tamen idololatria, & aliis fceleribus enim erunt habitatores , qui abigant. pergerec provocare. . More vil Quontam attenuabo robur ejus, ) ax- , confervatr Civitas columba.) Columbä vecors, ':fce[]tes. As tenuabo, & ad nihilum redigam ro. & feducta , ut loquitur Ofce L] II. , djuitii i* bur Ninives , que nunc florentiffima Faünus eft Ephratm quaff columba fedu- civitas eft. - &a. Wel qu&e jam tuifti columba, q.4 "n IS. Hac eff ctut?as , €c. ) Infultat ;;//J,ffc MA licet jam nunc non fis Jrom , jí D propheta ruing fuperbz civitatis. 2, .Focem. ) Divina prscepta. Halitaus im confdentia. ) Secure quique Á nec agens, & fibi nihil timens. Non fwfcepit difciphimam. ) Corre« l cüratt - Ego fum.) Solaego fum, & cetere pta, atque punita noluit refipifcere. me&Cere ! fec urbes mecum collatze nihil funt. le Domino uom eff conjï/k..) Cum c jutem 201l malis premebatur, fed in hominibus Sibilabit, €fc.) Sibilo, & complo- M il fione manuum irridebit , & inful- fpem fuam locavit, modo in Aily- ) ,jid de j tabit. rio.,, modo in-/gyptio, modo in . Dini i In Chaldgo, fepe & in illorum idolis. À LE pravatdtrix, ) Vs tibi E]eru- penn falem , qua& femper tuis pec- Nom appropinquavit. ) Ut illum in- catis Deum provocas ad iracundiam. vocaret; ei obediret, illum amaret, & ) piriti fincere coleret. jfty Ü & ttr- Verti etjàm poteft, Va amaricatrix , j qu& fcilicet Deum ad bilem cgncitas. , hij 3 Quaff leones rugientes. ) Effun- - 249 PROPHETIE SOPHONIZX | verbur 4. Prophetze ejus vefani, L viriinfideles: facerdotes ej z us pol- di [perd luerunt Santtum , 1nj ufte egerunt contra legem. &E s. Dominus juftus in medio ejus non faciet iniquitatem; Corüm. mane mane judicium fuum dabit in lucem,. & non abíconde- tur: nefcivit autem iniquus confufionem. s TL * ibi p 6. Difperdidi gentes, & diffipati funt angul i earum -: defer- qui rl tas feci vias eorum, dum non eft, quitranfeat: defolatee funt tem eor civitates eorum, non remanente viro, neque ullo habitatore, $ Ài . 7. Dixi: Attamentimebis me, fuícipies difciplinam , & non peribit habitaculum ejus propter omnia, in quibus vifitavi eam: for: q füper t verumtamen dilucul nes fuas. o fufgentes corruperunt omnes cogitatio- j Dr '8. Ql—la- r thm. P. peccata erubefcere nefcivit, & con- fiomer W dentes fubje&orum fanguinem , & ex LXX Q rapto viventes. fundi, & p«nitentiam agere. 6.. Di[perdidi gentes.) Multas gen- vd r cuc I. 8- Lupi vefpere. ) Mide di&a Habaf tes perdidi, & diffipavi. Valpato, Aizguli earum.) Angu los vocat arr- peititis ANon velinquebant P mane, Oc. ) pahe G Omnia ftatim vorabant, ita ut nulle ces, & münitiones, quzin limitibus in tempus matutinum reliquix fu- regnorum excitantur. Vel intelligit Witrfrien, fatrapias , & precipuas partes, in pleta Ca pereffent. Sic firilem pl 4. Propheta ejms vefzni.) Fanatici, quas regnum tributum eft. & fpiritu malo correpti , & infitni- Helvetiorum Refpublica divifa vide- moloria c entes. tur ; de qua vulgari. lingua dicimus , lonem l? Cantoni di Suizzeri. f€&0lt&s, - Infideles. ) -Chald. Mezdaces. Toip Sacerdotes , &c.) Sacerdotes facri- Dum non eff , qui tranfeat. ) Occi- legi? nam polluerunt fzzélez ,-id eft fis, vel abdu&tis civibus , qui per il- Ver 61!7/ las tranfire potuiffent. Un) 'Dec templum- Philiias Injzg?e egerunt contra legen. ) Legem 7. Dixi.) Per prophetas meos. fransgreffi fumt , vertit Vatabl.. & Attamen,) ln Hebr. et. x ac^, Quifta qu& particula more Hebrzorum poni Pagninus. folet initio fententie ornatus potius &f 5. Dominus juftas 22 medio äjw.) Cum Deus fit in medio ejus, & om- caufa, quam fignificationis. j Iu nia videat, non erit iniquus , ut illi ; Tiíebis me. ) limeas me, ut tibi "m.) l parcam. . . illa, w ha fed peflime civitati , que merectur, U&is, Ye reddet. Velnon inique faciet, fi eos Sufeipt es d?/l';pli;14M. ) Cörre&io- puniat. Noz gl farä £erto. nem, & admonitionem meam, & ex toum & Mane mane.) Valde cito, citiffime. illa proficere ftude. H 7 Qs i, Vel quolibet mane , ut fenfus fit : Et nom pertbit babttaculum ejus. ) Deus quotidie, & quafi quolibet ma- Habit:culum tuum non capietur, non telilqgi " ne edit aliquod exemplum fui judicii ; evertetur Jerufalem propter peccata, Wi ff ; nunc hos, nunc illos fceleratos puniens. quorum caufa hactenus eam punivi. Cantur. Ne[ciuit autem iniquus conf uffonem.) Contentus ero pconis, quas e te ha. Iniquus camen populus meus poft tot 44, T t &enus fump : CAPUT IL 245 /Vbrbu'rh Domini fuper & 6j polf vos Chanaan terraxPhiliRhinorum,«& difperdam te, ita ut non fit in habitator. tiqutaten, 6. Et erit funiculus maris requie s paftorum, & caulz pe- | abíeonde. corum : 7- Et erit funiculus ejus, qui remanferit de domo Juda: vUm: defer- ibi pafcentur, in domibus Afcalonis ad vefperam requiefcent: fo]atee funt quia vifitabit eos Dominus Deus eorum, & tem eorum. avertet Captivita- habitatore, um, &non g. Audivi opprobrium Moab, & plafphemias filiorum Am- "ifitay] eam mon: qua exprobraverunt populo meo , & magnificati funt fuper terminos eorum. $ cogiado- L Pljopte,l'ea vivo ego, dici t Dominus exercituum , Deus La Hh5. t Ifrael, —— f/;im-— Porro- vox Cerezbigm ; vel eft pafcuis oves revocantur ad cauläs, (civit & o nomen proprium gentis, ut accipiunt agentur ad dirutas illased es, ut ibi LXX. qui vertunt accele Cretezffum nocurno tempore ftabulentur. i apete vel eft appellativum , ut accipitur a ) Multas gen Quia v Hf Jfirabit eos.) Judsos, uni re- i Vulgato, & aliis, qui vertant, Gezs manferint in Babylone. perditionis ,| vel Gezs. vaflatrix. Vel Avertet czzpti'v;'hztcm.) Captivos rilos vocit u* paífive Geuus exterminatum , vel Gens wgin líritibus interficienda. per Cyrum re:ittet in Judzam.. Vd 'mtelligjt Alloquitur ergo pro- 8. -4udrvi.) Aderam, & audiebam ; pheta Ceretheos, qui incolebant Au- licet hominibus abeffe viderer , quia gg p " ]|^ ftralem plagam Palzftine, & ex ety- non puniebam. * um eh mologia captat illos irridendi occa- ica divila vide Opprobrium Moab, &fc, ) Probra, fionem, quafi dicat : vos eftis inter- convicia, que in vos o Judzi , ja- [ingua dicimus, fectotes, & vaftatores , fed vaftabi- &arunt Moabiteg, & Ammonite. [n- mini, & interficiemini. nfet ) Ocäi' Verbum Domtni fuper vos Chanaan , faltarunt enim vobis, dum Jerufalem caperetur a Chaldxis, ideo fcelus eo- Ji$ « QUi m €&'7.) Decretum ultionis contra vos rum impune abire non patiar. , Philifthzos , qui eftis Chananszi , fi- Magnificati funt [mper terminos: eo- juns 60 gnificat non folos Cerethim, fed om- nes omnino Philifthzos rum.) Mebr. Magnifcabant os fuum,Gc. bt, d n i effe. «»vaftandos fuperbe &arroganter locuti funt, & fs oumpon minitati fe invafuros fines Judxorum, oruns o* .6. Requies pafforum , &5 (.Gztü[& peco- ciort rum.) lica a Chaldzis vaftabitur ora quos defertos videbant, & irridentes yt tii €0s;, partem eorum fibi vendicabant. us m illa, ut habitatoribus occifis, vel ab- Vide, Ezech. 35. 12. Et Abdiam ductis, vertenda fit in pafcua armen- num. I2. Corredio torum , & caulas gregum. &a 7- Et erit funiculus, 66c. ) , Et tra- 9. Moab ut Sodoma tr;t.) Everte- q m tur funditus. &us ille adeo deítruetur , dB Judsi j m !jtff ' ) reliqüi ex captivitate redeuntes poll:f- Siccitas f,loinamm. ) Ita deferta , ut furi fint illum , & reges fuos, & nihil ibi poffit inveniri przter fpinas, ropm peccam' armenta in illum aturi, ut ibi pa- qu& etiam arefcent fponte, folo ma- s d p fcantur. ligne fuccum, & alimentum illis fup- g 4d véberam. requie[cent. ) Cum e peditante, - ; qlMS N 246 VPROPHETiEi $SOPHONI Q Ifrael , quia Mo ab ut Sodoma erit, & filii Ammon quafi Go- lis . & defertur) ufque — [ reuor morrha, ficcitas fpinarum, & acervi fa * mel i diripient eos, & refidui gem ge in se'ernum : reliquice populi gna.mn gentis mese poffidebunt illos.. 10. Hoc eiseveniet pro fuperbiafua: g uiablafphemaverunt, zeli me & magnificati funt fuper pop ulum Donmint exercituum. "u & attenuabit omnes deos omnes 11 1i. Horribilis Dominusfuper eos, 1o U terree, & adorabunt eum viri de loco-fuo , omnes infulze gen- " fperfora tium. 12. Sed & vos fÉthiopes interfe&i gladio meo eritis. 1t. Ir bus tuis - 15. Et extendet manum fuam fuper Aquilonem , & perdet idm 1 medio ! Affur, & ponet fpeciof in folitudinem, & inï invium , & * uafi defertum. i amplius * Ifaie unt in medio -ejusfgräges-,, omnes beftiae 14. * Et accubab [ 9* ! centium , & onocro tálus; & ericius in liminibus ejus mora- Verumt buntur : vox cantan tis in feneftra, corvus in fuperlä;mirmri3 AE l])ü fi quoniam attenuabo robur ejus. tentiam , ( 15. Hæc a, 6 Qum prim f LEf*täCEf"UI. /:;l;f. ) S'»:*al* ugïno fa fiet, per.n. 9 quafí dicat, Moabitz, Ame« deernt, & fterilis , aut imundatione vicini monitz, & vos ZEthiopes va*ügbi- Chinati, mini, & interficiemini. $. Qu "maris mortui, quod mare falis Scri- d hi ptura appellat, aut Dei peculiari fla- I3. Extendet. manum.) Childeus , gello vertentis rerram frfHiLferam im victor. Eï[(?fc'[lg ; ut dicitur'Pt. 106. Affar. ) A!Ty'riäxm H . Qic Sulici fal/l:ginem ; Ponet [pecio[am ! " þlitud;'nen;, [2 ) erufalen Religuiæ' popsh "aels 1) E, Babylone redeuntis. In Hebrxo e*fï,— Poauett Niarvem inm de- l! 5/1,*'7& II. Horrililis Domints , 6c.). let- félationem Ninive.enim fpeczofans futt mort fignificat. «t qui ribilem , & formidabilem | fe often- dp invium.) Locum defertum , & Vétam, det Deus contra, has nationes. " Attennabit. ) LXX. Difperdet: humanis veftigiis noa fignatum. lontm Mdoralumt emm viri de [oco if:zo. ) dqs Ommes beffia gentium. ) Mici- k ftt!m narum , qua& eo adducent fuos greges, Unüsquisque in patria fua verum De- ut herbidum Ninives folum depafcan- Wupore f ; um adorabit. Noti adorgbitur in fo- j Oxmvaþ fu la Jude:, fed ubique. Per judeos tur. V ritteb szocrotdlus.) Eft avis cygno fimi- captivos multi de gentibus difcent lis, it1 difta a fono , quem edit, ab- li any unum effe Deum , & quisque dmþi pha, fus eum colet. fono, &incondito , ut q»vodammodo 'I' IiS Gemik Omnes in[unla gentium.) Adorabunt tudentem afluum videatur referre ; m. udæm 0»og e n eft afiuus, & xeoroc foni- eum. Lebrei Iefmizs vocant omnes Vide di&ta Levi- rcgiones, ad quas e judaa non niü tus, vel crepitas. h igm navigio adiri poteft. tic. IÍ. numer. I9. 3l expuch'ü 12. Sed Éf wos Jrbiopeg, €c.) H&&c Ericigi. ) De quo vide di&ta Ifai. I4. num. 23.. Ut expreifius fignifi- tuäæia' non cohgrent cüim proximo verficu- cet magnain valtitatein futuram, me- Bj lo , fed ne&enda funt cuin dictis fu- h (un J CAPUT II. 249 i quati Go- 58 Quaproþter expecta me, dicit Dominus, in die refur- um uque reCtionis meze in futurum , quia, judicium meum ut congre- ; & iefidoi gem gentes, & colligam regna, & effundam fuper eos indi- gnaionem meam, omnem iram furoris * Sup, qmel: * in igne enim L & I- I8- VCIDaverun, zeli mei devorabitur omnis terra. tuum, ut invocent - 9. Quia tunc reddam populis labium ele&tum , omes deos omnes in nomine Domini, & ferviant ei humero uno. i infülgger- Io. Ultra flumina /EÉthiopizee, inde fupplices mei, filii di- * fperforufa meorum deferent munus mihi. - ritis, 1r. In die illa non confunderis fuper cun&tis adinventioni- , & p bus tuis, quibus praevaricata es in me: quia tunc auferam de j inviut, medio tui magniloquos fuperbiae tuae, & * non adjiciesexaltari , E amplius in monte fan&to meo. ynnes befte | 12. /Et s gu m q Verumtamen diluculo [urgentes , &c.) Tunc reddam populisiabium eletlum.) uPerlliminarl, At ipfi non folum &on egerunt pcni- Labium mundum, ut vertit Symma- tentiam , fed etiam ad ommne nefas chus, ut fcilicet labia non invocent | I;,Eæc ; affetu, & defiderio ferebantur , & falfos Deos, fed verum Deum. Hoc -—-—"M cum primum ; potuerunt' * efteftum autem fiet tempore Chrifti. Hiumero u40.) Uno corde, una men- Moajite, N chinati. dederunt, quidquid mali fuerant ma- . te, eft metaphora fumpta ab iis, qui d v $ napropter.) Avolat So/pho nias fimul humeros ponderi . fupponunt. ad Chriftum more prophetarum. Excutient jugum d&monis, & jugum :,;) Ch.&*læus x Expeila me.) Vindicem in extremo meum íÍíuave fubibunt. die judicii , vel cum per. Romanos IO. Ulma flemina thbiapit. ) De Jerufalem evertam. remotiffimis quibusque nationibus 91)!2:50!77;1'65') Refurretlionis mes-) Cum mea vir- venient ad Ecclefiam, & offerent mi- f NirïiWW ;(l d tute mortui. excitabuntur ad vitam, hi munera in fignum obedientiz. ; aim fj & egoqui refurrexi, judicaturus ad- Supplices zei. ) Mhihi fupplicantes, veniam. Velcuni poft meam refurre- & me ut Deum colentes. m defeftümï & (tionem per Romanos vos. plectamn. Filii difperforum meorum, 6c.) Filii j ngztum- i gt lo futuram , 6c.) Quaz longo poft Ecchfie variis regionibus difperfi. g(e06» tempore futura eft. Alludit ad Judzos variislocis difper- cent i h 5 Quiajïudiciumïmeum.) Conftituam, fos, quos per Cyrum Deus reduxit fol g & exercebo. in Jerufalem , ubi hoftias Deo obtu- « f Ut congregem gentes.) - n valle Jo- lerunt in gratiarum actionem pro re- i t faphat. Vel Judzos intelligit ex va- ditu. Vel f difperforum, funt. filii i qam p eülà riis Gentibus, & regnis congregandos fpirituales Apoftolorum, & virorum IU tq10 d»mm) 0 in Judzam & Jerufalem , ante- urbis Apoftolicorum , late per regiones , VIJ " gelette a hujus excidium. quas predicatione verz religionis ex- ngTO ( [og! In 2gne enim zel me;. ) Hc fupra coluerunt , difperforum. II. ls die Hla non confunderis.) Lo- explicavimus cap. I. num. I$. f H'Jl: 9. Quia4,) Redundat more Hebreo- quitur conver(is ex Judaifmo. Non j vide rzum. confundemini propter peccata ante TT u Biédl. c;,:m Cor. Menocb. d. FT. H ? ; spref ;uräl n;le ü! 250 -PROPHETiZE S()'P*'HJO'NIEE 15. Et derelin : ] juam in medio tui populum patip*erEmg! & j egenum: & fperabunt in nomine Domini. - gï ; p 13. Reliquiz Ifrael non facient iniquitatem, necloquentur mendacium, & non invenietur in- ore eorum lingua dolofa: lä " e dlit quoniam ipfi pafcentur, & accubabunt, & non erit, qui ex- terreat. i 1j .14. Lauda, filia Sion: jub pore jl omni corde, filia Jerufalem. ila Ifrael':x laetare, & exulta in nt, o omfi i€ rs. Abtftulit Dominus judicium tuum, avertit inimicos tuos: J rex Ifrae! Dominus in medio tui, non timebis malum ultra. 16. In die illa dicetur : CODgTé; ]erufalgm: Noli timere: Sion; non difï"olvantur manus tuge. Peumecmepsrrucs 17.—D 0- | I7. D: admiffa; nam & per bäptifmum tol- Dominus iQuontam ipfí pa[centur, €c.) 'Tan- Farti. lentur, & poftea ad eadem pacrgnda ta fanctitate prediti erunt , quia De- It valet. non revertemini. us erit eorum paftor, & ipíi, ut o- Adinventtonibus ) ves, fe ab eoduci finent. Pafcentur bvabi Confiliis ; T five & boftib: operibus. autem verbo Dei, & Euchariftia. Magniloquos fuperbia tue. ) Super- 4ccubabunt.) Quiete agent , nec Gaudili bos, & elatos magiflros tuos, qui- erit , qui eorum quietem , qua fruen- bus tibi placebas , & — fuperbiebas, denss qu tur in Ecclefia, perturbet. Selit Scribas fcilicee, & Pharifzos; habe- I4. Fia Srs.) lta vocant primi- 30 diledi bifque illum magiftrum, qui de fe tivam Ecclefiam , quam Chrituse dixit: D/fote a me quia mitis [um , Judsis collegit in Sion. ffquitur, &6 bumils corde. Tans in ea Pagnuinus vertit , ( fubtla Ifrael. ) Kepetitio CIamä ; Eul Qui exultant 15 [fuperbia tu£, id eft & exulta, Deum laudans prs letitia. qui exultant, & geftiunt ob tuam di- Eilia Jerufalem, bit Chri gnitatem , excellentiam , magnificen- quod filia Sion. ) ld?m fignificat , €i, Cum tiam. F IS. 4bfiulir Dominus judicinm tuum.) Vtt ope Exaltars dmpliw 12 moute f an&to meo.) Peccata, quibus daninationem merue- 18 M Non amplius de templo Salomonis ras. VGCCHQH Solebant Judzi valde gloriaberis. dimicos 1405s. ) Dæmonesï, & vitia. t idola j fibi placere ob templum, ideo apud Rex (/ï'del.) Chriftus Dominus. i Jerem, cap. 7. n. 4. reprehenduntur, la medio tui.) Protegens te, juxta L qui dicebant : Templwm Domizi, tem- promiffum Matthei ultimo Ecce qum Yo plem Domint, templam Domini eff. ego vobifeum fum usque z : d cenfumma- Ono, hC I2. E derelinquam in mediotui, 66) Honem [eceuls. Mem z "u Pro Scribis, & Pharifeis dábo tibi Non timebis malum ultra.) Vacile Ch&)ön Apoftolos pauperes , humiles, & eo- omnia:;pericula contemnes, Dei auxi- M'lþe'l " rum difcipulos pifcatores, & illitera- lio freta. 4fe | tos , quos tamen divinitus docebo. 16. Dicetauv Jernfalem.) Ab Apo- ?unt 0bty I3. Reliquis Ifrael.) Piimi fideles, ftolis, & Evangelii redicatoribus. o[&(!// ld & Chriftiani ex Ifraele ad Chriftum Nom diffieantur manu: tua. ) Ne las dfe ( converfi, & prefertim Apoftoli, & deficias timore, etiam fi tyr agmi per- "mþm fï fequantur te. Perfe&iorifs vitz fectatores4 (w:ö,h d CAPSUOTI : 95I qem, & 17. Dominus Deus tuus in medio tui foms, ipfe falvabit? gaudebit fuper te in laetiii2, filebit in dile&ione füa, exulta- loqtentut fuper te in laude. ya dolofa: b]ä g. Nugas, quj a lege recefferant, congregabo, qma ex te t) qu ex erant ut non ultra habeas fuper eis opprobrium. Ecce ego interficiam omnes, qui afflixerunt te in tem— [ exuita m pore 1110 & falvabo claudicantem, & eam, quae eje£&ta fue- rat, congregabo , & ponam eos in laudem, & in nomen , in micostüos? .omni terra confufionis eorum. 1m ii 20. In tempore illo,- quaadducam VOS, &m tempore quo congregabo vos: dabo enim vos in nomen, & in laudem Sioft, 0R 1172 -omni- r.De. Msl 17. Dominus Dens tuns, ) Chmftus Quia ex te erant, ) Exx numero cle- Dominus. orum , fc) Tm Forris. ) Cui nulla poteftas refifle- - Ur nom ultra babeas þ;per er$ oppra- t qia De re valet. briun.) Ne tibi amplius exprobren- & ;yü ut o Salvabit , €'e.) À perfecutoribus, tur mali eorum mores. & Pafceutut « ho&lbus liberabit. 19. Jnterficiam 0names , qui- ajfixe- achariltia. r;mt £e. Perfecutores tuos , o Ec- D vam w Gandelit fupær ze 5 Mtiria. P Vx- dens, quam generofe certes. clefia Dei, Judeos per Titum, & Ro- T qua fruen- manos; alios etiam multos, qui pro- bet. Silebit im dileflione fua. ) Qulefcec xerea male perierunt, quod Éccle- vocant primt in dilectione fua, qua feilicet te pro- fiam effent perfequuti , ut ]ullanus m Chnüuse fequitur, & ftabilis erit, & pexfwe- Apoftata, &c, rans 1f €a, Salvabo claudicantem.) Vu*es ad- &rio ; Cami, Exeltabit fuper te i2 laude.) Liauda- dam in fide infirnis, & claudicanti- g pre hriti bit Chriftus Patrem, & gratias aget bus, virtute facramentorum, öz pre- jum ügmücdc ! ei, cum' viderit fortlcudmem, &præ- dicationis verbi DEI. clara opera tua, Edm. que cje&a fz'emzf 5 cangregaäa , dugium mj Ig. Nwgas, qui a lege recefferaut. ) 6:. ) Ecclefism , hoc eft fidelium ionenm mene Peccwtores, qui nugas fuerant fectati, & idola inania, & ilius fimiles facti cctum , quem Judzi, & tyranni aver- fabantur;, & qlcxebans, nec fecum 1f63 v & fuerant, niugaces nimirum, & nihili. effe aus vexfari patiebantur. j D()mmm "YO Nega, inj Hebrgo eft, *333 »ge, Ponam eos 42 laudem, Oc.) Faciam eTBTFre 1 10xtA quam vocem D. Hieronymus , ut " fono, eos inclytos , & illuftres, yrmo * fic etiaui fignificatione putavit- In omns teyra confuffonss eormm,tfc.) ] Ad CM/QMMM idem effe , uod. Larinum ; Naga. Chaldea paraphrafis fic habet : ä&:z Is omnibus' illis locis, in qmbns de- fadle smpedierunt feffos dies £uós, eos. procud preffi prius fuerant. & aftli&ti. Ac- ita ) cidit Hoc Ecclefis Chrfti tempore )5 D V 4 te fegregabo. Va ;üs, qui portave- .rüunt opprobrium (id éft arma ) conrra Conftantini, & deinceps. M p - dllud , id eft contra. libertatem feftos QO. [ tempore 1llo, 6$c.) Kepete, Z« ferfreciaim omnes , qui affixerunt t6, prædl wonbus N dies agendi, & facrificandi, quod fíne Mnm' I templo fieri non poterat. Je/tato claudicantem , &fc. CongrSabo, ) Ad Ecclefiam, Daie euim ves £5 mmm, & c.) Idem f ;yrapm p i 252 PROBHETIE AGGEI ! : b 1 omnibus populis terrze, cum convertero ca ) ptivitatem veftram (&. l ice coram ocul£is veftris, dicit Dominusf ; - , NU . demonis & peccati libera'ven;cæ queaüs, eft, quod præcedenti . ;Jerfïcqlo : Po- mam in laudem , &c. Coram oculis veffris. Y Vüobis viden- « Bit Czm (gnvertcra captivitatem — "we- tibus, & gaudentibus ad tam. feliceim vettrafü mutationem. f *5 firam , EJ'c.-) Cum vos 4 caPcki-vitrateþ non efti & non& in faccul AGGAI. , / Hs PROPHETIA * : " per vias CAPUT PRIMUM. $ Ài fum: à Qub tempore propbäta-vit Zeseus , qui increpat Sfudaos, 'gu/od r TUs Weglefha domo Dei, propria cdificia .curarent : ob quam cau- . Re fam dicit illis immil]am a .Deo fTerilitatem: eoque. tempore. dux tulits i Zorbbabel, €? Stefus [acerdos magnus una. cum. po- Douiny : pulg | exc? tati incipiuni ædü?care domum d [ d finatis u Dei. ERE *Esd, I N anno fecundo Darii regis, in menfe fexto, indie una j Er]Q S. I fiora ver menfis, fa&tum eft verbum Domini in manu Aggsi tobabeli, rophetze , ad Zorobàbel filium Salathiel, ducem Juda, Wmm C0 nong & ad Jefüm, filium Tofedech, facerdotem magnum , dicens: 2. Haec ait Dominus exercituum, dicens: Popvlus ifte di- Utiverfo ee. $ N ..cit: Nondum venit tempusydomus Domini zedificand Vobishp ï- 3'. Et - " delunt y COncamer I. Ari? Regis. ) - Darii Hyftafpis Eiliam Salatbiel.) Atlib. 1. Paral 3- Q; ( de Regis Perfarum. Vide likb. E 1. I9. dicitur fuiffe filiusPhadaje. Quo- &tm jl Efdrz c. 5. modo hic nodus folvendus fit, dixi- ekmm ( Men[e fexto.)) mus ad eum locum, quem vide. 5' PW?( Scilicet , Julio, vel Auguíto ; Nifan enim primus . erat " Duacem 7::44.) Supl*hmum admini- t4, ) Di menfis , qui partim Martio refpon- firatorem Reipublice Judaicz , qux velu & ! debat, partim Aprili. hoc tempore Keges non habebat. 6. &mim In wna menfi.) Prima menfis $ Sacerdotem "agnum. ) Summum l ponunt enim non infrequenter He- Pontificem. Qatam j brxi numerum cardinalem , pro ordi- Dl int nali, fic dicuntur una fabbacorum, 9. Nondum venit tempus, ) Revera, Wa ag id eft prima fabbatorum. jam tempus advenerat, fed ipfi metu, | Ienif;, dn manu Aggti. ) Pex Aggaum, & - focordia &dificationem differe- bant. tollepidt opera & minifterio Aggsi. Yaitis, * CAPVT 1 253 m velitam 3. Et fa&urr; eft verbum Domini in manu Aggsei prophe- tze, dicens: temþ"us vobis eft, ut habit(etis in domi 4. Numquid & E bus la ïiber.wew,. queatis, & domus iíta deferta? Vobisviden 1 tam felicem s. Et nunc haec dicit Dominus exerci-tuu m ponït;—: corda veítra fuper vias veftras. . 6. * Seminaítis mul tum, &intuliftis parum: comediftis, & *Deut EXCXCGUESTITEIT) non eftisfatiati: bibiftis, & non eftis inebriati: operuiftis vos, o5, 3$ mifit eas Mich. & non eftis calefatti, & qui mercedes congregavit, 6. I5. in (acculum pertufum. 4 ituum: Ponite corda veftra fu- . Hzec dicit Dominus exerc per vias veftras: 8. Aícendite i n montefn, -þortate lizna, & sedificate. do- mum: & acceptabilis mihi er it, & glorificabor, dicit Dof l, qui minus. : gle (l 9. Refpexift is ad amplius, & ecce fa&tum eil:»minusr, & in- & exfufflavi illud: quam ob caufam, dicit p du tuliftis in domum , j jh Dominus exercituum ; quia domus mea deferta g'ft, & vos fe- ftinatis unufquifque in domum fuam. . io. Pro- «Iig, 3. Er faum. efd verium Domini. ) Et non. eflis fatíati. ) Prm inopia r , indiveung Priora verba verficuli fuperioris Zo- quia paucos fra&tus congregaftis in m Aggal robabeli, & Jefu filio Jofedec dicta horrea. funt, ut intelligerent fermonem populi Ez non effis inebriati.) Non potui- iucemJu ) ftis ad fatiecitem bibere, quia parum Deo non placere, quz nunc fequuntur, im, QIcens: univerfo populo dicuntur. vini collegiftis. vlus iffe d Numquid tempus vobis eff, E6 ?) E; non eflis calef atl z.) Quia paucas, Vobis füppetittempus, & animus, nec & pauperes veítes habuiítis, cum ha- d. berétis paucas oves, & parum lans. 3.t defunt pecunis ad domos laqueatas, Concameratas , & ornatas conftruen- Ef qui mercedes congregavit , €fc.)) das; & defunt hezc omnia ad templum uicunque five ex negotiatione, five jj 1. Pal5 meum inítaurandum , quod adhuc ex labore fuo mercedes, & lucra con- pad;jn AU0* defertum eft, & fqualidum ? gregare ftuduit, perinde fecit, ac fi lus ff (s t pecuniem in marfupium perforatum &. Penite corda veftra fuper vias ve- milfe effent. j vide ftras.) Diligenter confiderate opera um admini' veftra & quid vob is acciderit. 9. Ajcendiee im mostem. ) Ut inde 6. Seminaflis mu lum , 6$c. ) Nihil ligna cedatis templo xdificindo. udlicæ ! quz vobis fucceílit propter veftram negli- "cceptabilis mibt erit. ) Domus &- dificata. In Hebr. E cam/vl:zæäa :2 e4. entiam in inftaurando templo ; quam | ) Summum ple&o infaufto eventu rerum, ad quas E gloriffcabor.) lbilaudabor ab ho- manus admovetis. minibus , « ibi me magnum often- o - Intulifis parum.) Parum frumenti dam , & magnis vos beneficiis affi- ciam. 4 0 [imety collegiftis , etia * mg mukum femina- onel jitfe weritiss —— g. Rejþexij'iis 4d.4mpliw.) OEtäRiS, L 254 PROP'HE,TIZE*AGG;EI G À P. 10. Propter hoc fuper vos prohibiti funt coeli , ne darent rorem., & terra prohibita eft, ne daret germen fuum: 11. Et vocavi ficcitatem fuper terram, & fuper montes, & Bj i fuper triticum, & fuper vinum, & fuper oleum, & qucecun- ii T0j ( que profert humus , & fuper homines, & fqpefïumenta, & fuper omnem laborem manuum. jrüras i 12. Et audivit Zorobabel fi lius SalathieI, & Jefus filius-]o? fitt fa?ï fedech facerdos magnus, & omnes reliquiee populi, vocem 16"14 Domini Dei fui, & verba Aggeei prophetee . ficut mifit eum Dominus Deuseorum ad eos, &timuit populus a facie Domini. Yi 15. Et dixit Aggaeus nuntius Domini de nuntiis Domini, ] ea populo dicens: Ego vobifcum fum, dicit Dominus. ,1n 14. Et fufcitavit Dominus fpiritum Zorobabel, filii Sala- eft verà thiel, ducis Juda, & fpiritum Jefu, filii Jofedech facerdotis magni, & fpiritum reliquorum de omni populo: & ingreffi 3. Lo. àd Tefu funt, & facif:bant opus in domo Domini exercituum Dei.fui, E quos po & Qu - glra fü C A- non itae $-U E — Ó 1 forire & fpera'f.ïis M 1huïtum tritici , &c. illa mägüa" multitudine ; que Babylo- OrDnis pa €ollecturos , fed fpes vos fefellit , nam (quoniam nem migraverat, reliquix fuerant, & parum collegiftis. in Judeam venerant. 6 Ve Exfuflav:. ) Evanefcere feci , feu Timutt populms.) 'FimuertmtDomi— terra F. xedegi in nihilum, at folet fegetes ven- num , ne majora mala immitteret. tus urens. Ita perirefeci, ficut pe- P 13 Nuntins Domini de nintiis Domi- rit emiffus halitus,- 2/.) Unus ex numero prophetarum, L Feffinatis unukræä&!!e, -&u. ) Quif- qui a Deo mitti folent ad populum. * que fuam domum diligenter «dificat , Ego volifcuhs [um) , dicit Domunus.) I At s ^ vel providet domui fus. t Hzc, & fimilia fepe repetit , qnia Ut di qO. Probibiti fünt.) Scilicet a mä. populus pavidus erat, & animo de- - [ 0 r p EI. Siecitatem.) Chald. Szersiístazen, 3 je&o, verbis autem Domint ad fpem | E 4 Dtedj / feu penuriam. bonam plurtmum erigebatur. primum t Super bomines , €5 /i.?,bär .'jumezzta.x ) 14- Sufcitavit Dominus ]þirilum;) Qi!!'d 00 Ex ficcitate enim ,. & aeris inflamma- Intus animum ejus movit, & excita- lis obis h tione multi morbi peftiferi , tam in vit, alácritatem addens, ut o peri ma- IE fs u hominibus, quam in jumentis enafci —— num admoverent. lieebant v folent. Er faciebanz.opus.) Miateriam para- &ndi ten Et fuper ommem laborem. ) Supér om- barit nam ftructura non eft ccepta Ort um & ante diem vigefimam quartam noni nes hortos , & arbores, quas mani- 3 l! ädf ag bus veftris rigabatis. - menfis,ut babetux cap. feq. num. 16. | t 2 Tüi mm 12. O?zne; reltgui 4 —papuli. ) Qua " & nun. 19. 'IX ? *oR æ** : **æ £ lhtent 255 ; üm: CAPU T L Tones, & & quen- Et/i templum ïeæzli]?caium mibi videatur. priori collatum , þg/?ea lamen «veniente Me[fia, veplebitur gloria majori, quam. fuerit Jumen, & priores templi , C? ficut Sfudai ob negle&tam templi re«dificatio- füs Elius]o-- nem fatli f uerant imundi coram Deo , ipfirumque facrificia , & a ouli, vocem d fierilitas addud? » ita pof? inceptam reedificationem omnia ut mifit eum MO icre Domini, ?bfis Tatta [unt profpera.. 35 Domiti, N die vigefima, & qu'arta menfi [CE in fext o menfe, in aqnd ; fecundo Darii regis. * T 2. In feptimo meníe, vigefima, & prim a menfis , factum eft verbum Domini in manü Aggael prophetae, dicens: ch facerdotis . Loquere ad Zorobabel filium Salathiel ducem ]udä, & : & ingeli umDeifui. ad'Jefum filium Jof.dech facerdotem magnum, & ad reli- quos populi, dicens: 4. Quis in vobis eft dereli&tus, ciui vidit domum iftam in gloria fua prima? & quid vos videtis hanc nunc? numquid non ita eft, quafi non fit in oculis veftris? M s. Et nunc confortare Zorobabel, dicit Dominus: & "coä- d fortare Jefu fili Jofedech facerdos magne, & confortare omnis populus terrae, dicit Dominus exercituum , & facite g, qui Bo (quoniam ego vobifcum fum, dicit Dominus exercituum.) — que foerant, 6. Verbum, quod pepigi vobiícum , cum egredcremini de l'imertotDome terra /Egypti, & timere. lfgiritus,meus -erit in medio veftrum, nolite h immittett j de niatitt Dutti« TE 7.Quia - go prophdarm - gt 4l populum. I- xto men[c.) julio, ve Augufto, ea animum de re ceffetis. fpondeaïtis , & ab ope- du o ut dictum eft fuperiori c. n. r. ,:J? fe?em j 4"13 9. In manu dggei) Per Agguum. Facite.) Promovete opus xdifica- ; O& anin o . Derelius.) Ex iis, qui viderunt tiónis templi. Vel potius ( quod in- terpunctioni. Romanz magis conve- ,Dïomlfüi ij fpaa primw n templum. nit) fenfus eft, facite verbum, id eft f*gb Hut Qm' d vos videtis hanc nunc?) Qua- il fz;trt/;tïïi lis vobis hzc v idetur? Hoc dicit, quia fervate legem, quam in pa&to vobif- ov excita fenes, qui viderant templum primum, cum inito , quaft conditionem fade- enme ris a vobis preftandam exegi: ego vi- gr op lugebant videntes fundamenta hujus fecundi templi magnificentia, & fplen- ciffim praftabo, quod meum eít ; vos qaram p dore cum Salomonico non conferendi. enim protegam, (&& opem feram , ut )M ^ 0 Eü æptïf ïï Qnafé non [f ) Quaft fit res nihili. difficultates omnes fuperare poflitis. IG 6. Spiritus meus erit 4m medio ve- if qda a n Tuit tefte Jofspho £»3eerepog Ó »acc j TU qoU mahaepo inferius templum. antiquo. fir«m.) Ego fpiritu meo vobis adero, ) vobifque afpirabo fpiritum providen- &. Etumnc confortare.) Ne propter- * 256 PROPHETi'JE, A)GGJEI m: * Adhuc unum n E aHeb 7. Quia hec dicit Dominus exercituu legem, ( M 1226 modicum eft, & ego commovebo coclum, & terram, & mare; D & aridam. iu &t l, ET VENIET DESIDERA- 9. Et movebo omnes gentes: aj viu TUS cun&is gentibus, & implebo domum iftam glprig:dicit * fcsbitur Dominus exercituum. !) [ 9. Meum eft argentum & meum eft aurum )- dicit Dominus nibus hi excrcituum. dotes, 1c. Magna erit gloria domus iftius noviffimae plus quam prie i Ec mze, dicit Dominus exercituum : & in loco ifto dabo pacem, iaante dicit Dominus exercituum. tygm € tà noni menfis, in Aanho fejcur'ïd:o 11: In vigefima, & quar Cmï';ï. Darii regis, fattum eft ve j rbum Domini ad Aggæurïl prophe- 165 E 'þam , dicens: tequum 13..Si um n tiz, fortitudinis, a'lacrï:atis;&c. ut opus ejus morte terra inota eft, & rpetre Jo, Inte inchoatum perficere poffitis. fciffz funt. quæfïiones Adbuc unum uodicum. ) Loquïtui* Q. Mevelo ommes gentei. ) Vel per net hg de Adventu Chrifti in carne; & licet bella tempore Auguíti, ut di&tum eft, fpoafís r H vel per cenfum fub Tiberio, jubente de- ; bric ten r üngenti adhuc anni ufque ad Chri- um fupereflent, dicit tamen eod;- fcribiuniverfum OxbelnRoxnanuxn;-vfallä E mauda lor eum, quia breve eft omne tempus com- per Evangelii predicationem , & mi- 13. C2 paratione xternitatis, & quingenti an- racula Chriti, & Apoftolorum, molatzm, &C- á 1 ni fi comparentur cum tot fzculis an- Dt fen te, & poft lapfis, & quz labertur , : Ventet deffderatus cuntlis gentibus.) Numga modica eft temporis particula. Chriftus, quem omnes electi omnium fadm eí nationum expeCaverant , '& defide- ""Cewmovebo celum , 65 ,terram.) Ut Dixerm omnes homines, & angelos per mul- raverant, ut Job in terra Hus, &c. cató fanü ta, & magna prodigia excitem ad at- Vel cujus adventu , & redemptione fanifice omnes maxime indigebant , & ideo tentionem operis magni, quod patra- t0n tzme turus fum, fcilicet ad Chrifti incar- Defideratus dicitur, ut terra, cum fic- ts ao nationem , legislationem , & redem- ca eft, imbrem defiderat. qun, & Et tmplebo dommn iflam g[ori4.) Ob p"tionem. Prodigia, que facta funt l"dü.&it te nafcente Chrifto, nemini funt ignota; Chrifti, redemptoris przfentiam , qui &i nàm Angeli apparuerunt paftoribus , in. illo frequenter verfabitur. H üuut ftella vifa eft a Magis, &c. 9. Meum eff argeutum, O meum eff Hj 1 Mare €f aridam. ) Éxplicat, quid aurum , 65c.) Si velim , facile poffim nomine terrze intellexerit, commotio- templum hoc ornare auro , & argen- ( hon nes-in mari factm funt, & in terra to, fed ornabo te pretiofilori, fcilicet E.X m ' tetio bh iU [22014 propter Romanorum bella civilia tem- Filit mei przfetitia, & doctrina , &c. pore Augufti ; Facta etiam eft com- IO. 4z loco if/fo dabo pactzm.) In loco Vitm, ; motio in mari, quiaChriftus maris flu- ifto per Chriftum dabo pacem, id e(t Dii?ru &us commoveri juffit, & quiefcere pro benedictionem , & bonorum omn i igm B;HA 3.11 arbitrio fuo, — In terra autem ; quia in copiain. CAPUT' 1. 257 huc um 12. Hzec dicit Domin us xexer;cituurin : Interro ga fa;eräotess. m d marg, legem, dicens: 13. Si tulerit homo carnem fan&ificatam in ora veftimenti JESIDERA füi, & tetigerit de fummitate ejus panem, aut pulmentum, ; aut vinum , aut oleum , aut omnem cibum: numquid fan&ti- ploria: dici ficabitur? Refpondentes autem facerdotes: dixerunt: Non. cit Domitus 14. Et dixit Aggseus: Si tetigerit pollutus in anima ex om- nibus his, numquid contaminabitur? Et refponderunt facery- J5 quam pri dotes, & dixerunt: Contaminabitur. . & pop—&lus »iFreQ,' &fic gehs libo pacert, 1 5. EtrefponditAggeeus, & dixit : Si iftaante faciem meam, dicit Dominus, & fic omne opus ma- no fecondo nuum Corum, & om?liar, qua obtu:!erunt ibig contaminatæ erunt. z & sum prophe- 16. Et nunc ponite corda veítr ia die hac, & -fup-i*a;.,x än- Domini. 1.5 tequam poneretur -lapis fuper lapidem in templo rÁ nl [ ER " E T. (?um m iib ei, & petrs 12. loterroga f;;berdotes , & c.j Duas nam €x ritu legis veteris ,mim(;g, I3- & 22. pollutus ex conta&u cadaveris, quaftiones jubetur propheta propo- j ) Và Wt pere facerdotibus, ut ex eorurm re- vel morticinit, omiiia que tangebat, , ut didum dl fponfis arguat judzos de neglectu fa- contactu fuo immunda reddebat. brice templi. Italice diceremus,; 2Dz- 15. S/c populus £/fe , &Yc.) Contamïfw r ubente de- Romatum ve manda loro quefli cafi di eonfcieuza, nat quidem oblationes , quia imrmun- ionert , füil* 13: Carnem fantisfrcatam.) Deo im- dus eft peccatis, ac nominatim negli- 1 olatam. gentia , & inobedientia templi rez- Apdlolonm, dificandi, non tamem ab ipfis fancti- De fummimte ejzs. ) Veftimenti, 21 gerzt/!u!.) Numquid [antifrcabitur 1 ) Ad, quod i ficatur, quod. eas tan 5 gat fanctificatas ; fattum eft. £am licet ex contactu rei fanctificate dedti omnimm Dixerust nom. ) WeCe ; nam licet contrahat exteriorem quamdam fancti- Bt! & de lde' caro fantificata,fi tangat veftem, eam tatem legalem, tamen ulterius fancti- fan&ificet , ut habetur Levit. 6. 27. ficatio hzc non progreditur, nec ad K - gelemptone non tamen ulterius veftis contactu car- fanctifcandam animam pervenire po- afit , & io teft. Sic Jerem. 1:. 15. dicitur - N- QUE cum fc- nis fanctificata, fi tangat panem , vi- num, &c. ilud fanctificare poterit , quid. earnes [antla auferent a te zæmlz'gigg fanctitatem fuam illi-communicando, inatf. 4m quibu: gloriata es v j:,; !/Wiä') Ob $4c 0mmue opus zaanuumm eorum. ) Pol- .fentam , Q? & in illud. transfundendo. * Apodofis ümüitudi*nïs habetur infra num. i5. lutum erit quidquid fecerint, quia la- jtu be petcati inobedientie fordidi funt. , Umm d I4. Polluzzus im-anima-). Ob. conta- (ium hominis mortui. 16. Et nunc pouite cordaveffra, c. ) ;j ln Ex ommibus bis. ) NMerbi gï&ï'i& $ ü Agnofcite caufam , cur hactenus vo- u & agem ioftris ; (licet tetigerit punem , aut pulmentum, aut bisomnia male ceflerint ufque ad diem vinum, ut dicitur numero fuperiori. hanc 24.. meníis noni , qua cepiftis qodint ^ [n o Dixerunt , contaminabitur.) Re&e ; reædiü&:are templum , ut cum dein- l (// j , K 4Cetll d B. m:n Com. Memch.- Zom. V1 N —— 258 PROPHETI& AGGZEE 17. Cumaccederetis ad acervum viginti modïorum, & fie- M ) tent decem: & intraretis ad torcular, ut exprlmeretls quin- JotQb quaginta lagenas, & fiebant viginti. nam t Aqmos 18.'* Percuffi vos vento urente , & aurugine, & grandlne tUm 4 . 9. omnia opera mánuum veftrarum, & non fuit in vobls, qui reverteretur ad me, dicit Dominus. Rem f a*zww 6 19. Ponite corda veítra ex die ifla, & in futurum, a die Dmerä mnorientu vigefima, & quarta noni menfis : a die, qua fundamenta ja- &a funt templi Domini, ponite fuper cor veftrum. ir. J "4 A71 20. Numquxd jam femen in germine eft: & adhuc vinea, promitout & ficus, & malogranatum, & lignum olivse non floruit? ex tantum F die ifta benedxcam at Qm 21. Et fa&tum eft verbum Domini fecundo ad Aggaeum , eeumcanmsm in vigefima & quarta menfis, dicens : 22. Loquere ad Zorobabel ducem ïuda, dicens : Ego mo- sebo coelum pariter & terram. 23. Et fubvertam folium regnorum , & conteram fortitudi- nem regni gentium: & fubvertam. quadrlgam & afcenforem ejus, & deícendent equi , & aícenfores eorum : v1r in giadio fratris fui, 4 In ceps profpera evenerint , caufam quo- femen eft im borreo?. & adbnuc viris, 65 m que intelli gatis. /ïcm £E5 mn/ogmnafum 6 arber oles WM . Gum accederetis ad acervum vi- non tuiit [rzuclum ? lententia autem cft : femina adhuc funt in horreo , vel fi 6 Dyt gmtt modiernums. ) Cum. quxfplim ve- ftrum accedebat ad cumulum manipu- terre funt tradita, adhuc latent fub il- itj ; lorum, & fPlCdlum ; qui daturus vi- la. Pari modo vinea , & ficus non debatur viginti modios tritici , po- dum floruerunt, cum ftt nunc menfis ftea illum virga excutiens non co]hge- nonus, id eft pars Novembus, & De- bat nifi decem. cembrw j non dicetis erpo me ex fi- I9. Feutzo urente , £0 aurnmgie. ) (TI'HS divinare. Quamvis ergo nul- Quid fit ventus urens diximus Amos lum fïfmum videatis fextnhtacm, tamen 4.n. 9. Quid vero aurugo, Jocl c. prædl(.o vobis annum proximum uber- I. num. 4 rimum ,. quia jam templum mihi zdi- Qui reverteretur ad me.) Peccata Catis relinquens , & ad templi edificatio- Benedicam.)D3bo copiam fru&uum nem fe accing'ens. cQ. Moevebo celum , pariter €$ ter* IITM i Ig Ex die ifla, €9 im fumrum.) Ut ram.) WMide dicta fupra num. 7. npo videatis, quam profpam vobis futura 23. Subvertam [olium pegnorum, £$c-) D fint omnia , qum templum sdificare Nam Perfas tunc. dominantes Judzis copiftis. contrivit Deus per Gracos; Grzcos dCHAlI j trur n 20. Ntzmqmd jaem /emm in germine vero per Romanos; Romanos perinu- DtVitat eff, &c. ) Pagninus vettit, Nopge adbue tua bella civilia. e 3Q CAPUT Il . 259 24. In die illa, dicit Dominus exercituum , afïu&zam te, **HEcfi. Iefetis qui. Zorobabel , fili Salathiel, ferve meus, dicit Dominus : & po- 49.13 & Ptandine nam te quafi fignaculum $ , quia te elwegi, d;cit-Dominus exet- cituum. 1Y0bi, qi Regni gentium, ) In Hebr.s: eü, yee Quaff /z'gnaæl;zm. ) Annulum fi- gnorum Geztium. gnatorium, ut quemadmodum annu- Irm, a d lus femper in manu habetur , & di- dtmenta Defcendent. equi. ) ;C,adent in tgx:ram, morientur, E ligenter cuftoditur, ita & tu . mea pe- ferveris. m Vir.) Unufquifque. culiari cura protegaris , 24. -Affumam te Zorobabel, E56. ) Hzc Eleg; £e.) Ut ex te Chriftus nafca- Ihyc ving, promittuntur Zorobabeli non in ejus fomt? q tur. Chaldæus , m te mibi complacus, cantum perfona implenda, fed.in ejus d Aggun, etiam poiPceris, & precipue in Chrifto. $: Ego - * — PROPHETIA . m fortitudi- afcenforem virin gatio ( AC À ER U CAPUT PRIMUM. m Quo tempore Zacbarias prophetaverit: qui bortatur populum. ad j al il J u u 47'60!' dei refibifcentiam , ue. imitentur patres [uos ,. qui propbetas contemnen- yria autem dlb zes puniti funt : duplici figura oflendi Dominus fe puniturum Gen- hotreo , Yd 1 yc hrent f i tes, que populum fuum ajflixerant ; bunc autem in ferufa- , & fs 102 in qua edificabitur ipfi Domi- fic nunc ais . lem jefuocandum : no iemplum. vetnbils X U gpo me h H N menfe ó&avo, in anno fecundo Darii regis, factum jis « n r ii n eft verbum Domini ad Zachariam filium Barachiee filii z : * 1 TO numulu CF' Addo; þroph&tam, dicens 2 2 P Iï'a" VP] EE A chbdrikmf/ium Barachi4.) Ali- PU ;- Nme;zfä oäava.) Qu—i Octobrzi no- ug'm , »:ï: t * (tro fere refpondet. qui cenfent hunc effe "Lachariam il- p Jum, de quo ait Chriftus Matth. 23. 4 fiüme 7 Anno (ecundo Davti. ):Darii Hyfï'a- 35. Ür veuiat [uper.'vos emuis [anguit 7 7:55,'7:0/11/ f $) ; fpis Regis Perfarum, ex quo app aret jfus , qui effu[ns efl füper terram a achariam coevum fuiffe Aggao, & ninanes 'kaælg i2 utrumque ccpiffe prophetare poft ca- fenguine Abel jufhi , ufgne. ad fangui- 0 uem Zacharia filti Barachia , quem oc- 5in8063Pcr r ptivitatem Babylonicam anno fecundo 9 5 aitare. Al , Darii. cidi,f??s mtey pemplum € v ' . e60 PROPHET ZACHARI . -AyJ* e Iratus eft Dominus fuper patffäs veftros iracundia. r 1 * Ifaie 3. Et dicesad eos: Hsec dicit Dominus exercituum: * Con- 8020 X $ fl 2112. yertimini ad me, ait Dominus exercituum ) & convertar ad H m fx e V SI. 6. VOs , d;cit Dominus exercituum. - , Ü 5.22. er.m 4- Ne fitis ficut patres veftri, ad quos clama bant prophetæ fum, ( ^ 12. priores, dicentes: Hzc dicit Dominus exercitunm * Conver- pot a echtimini de viis veftris malis, & de cogitationibus veftris peffi- j E 19-30. mis, & nona ; pdus, Oi 'guinus. udierunt, nequexattend.eænt ad me, dicit Do- hac. Ofee 14. g. 5. Patres veftri ub'i,funït ?&p I0, * rophetee numquidi in fempi- jod! ternumvivent2 2j 19: Nis1a. 6. Verumtamen verba mea, & le'gitima'mea, qua manda- p e M vi fervis meis prophetis, numquid non comprehenderunt pa- 3 & ".H tres veftros, & converfifunt, & dixerunt: ficut cogitavit Do- nminus exercituum faàcere nobis fecundum vias nott fpdnäe: ! * ras, & fe- x");: cundum 'Rgdinven;*ione;s neftra-c, fecit nobis? qv L r 7. Iln ' j L] for ) ;lfï.« * " & ere áta fa&a funt omnia, ut a me p:zdi- contra putant eum , C'tlillls meininit i Á Chiiftus , fuiffe Zachariam »atrem .&a funt. Ítaque cavete, ne conte- If f. € « inci Joannis Baptifte. Utraque mnatis me modo per prophetas lo- Ad au fenténtia graves habet auctores patro- quentem, ne pari pena involvamini. qufi n08, & fuis nititur ccnje&uris—,, quas Vl fenfus eft : nonne falfi prophetz, Yole referre non eft qui patribus veflris profpera pollice- hujus brevitacis?" quam IU & [ profitemur, bantur, & ipfi mifere mortui funt, Q. irarus c]f Dom;nm /hper; petres ve- vel jslidio , vel &rumnis captivitatis myt abfumptif ? Nin Q firos ivacndia. ) Contra patres veftros enm Dei exarfit iracundia , eorum pecca- 6. Verba mea, 69 legitizna mea, 6c.) tis provocatus, adeo ut eos duci vo- prot Precepta, & mandata mea , que ad- byla luerit captivos in Babylonem : Quare junQdam habebant comminationem , cavete ne illorum impietatem , & fce- nifi illis parerent. - Vel i non expref- n lera imiteminl. f ( fam ,' certe, tacitam. habebant , cum iee 3: Convertinini ad me.) Per ve- notum fit Dei juffa. facere negligen- a ram poenitentiam. . tes impune abire non poíle.- in i Cozotrtar ad vw,') Pi*dpitius vobis Comprehbenderunt. ) d eos pervä- Vnt ero, & benefaciam vobis femper. nerunt, illifque malis per minas in- a tentatis affecti funt. 5, Patres vefirr; ub funt, 6c?) Pa- pa tres ili veftri perierunt, fed. & pro- Er converff [unt, & r!ixerzmvt.') Ca- m phete mei, quiillos monebant mor- ftigati , & ad fe reverfi , viderunt fe i . fic dicebant Da- tui funt ; homines enim erapt , nec ju e ame- punir , hu femper. vivere poterant , fed licet illi niel. g. Peccevimnus , iniaquitaiem fc- cinmus , 6 c. omnes perierint , verba tamen miea non perierunt, nec irrita fuerunt, fed Facere nobis. ) Pænatfl inflfrendo. t E. CAPUT L Z 5 : icundis, ! 7 In die vigefima , & quarta undecimi menfis Sabath, in fim: *(os: anno fecundo Darii, fattum.eft verbum Domini ad. Zacha- Convertar ad riam filium Barachize , filii Addo , prophetam, dicens : . €$. Vidi per no&em, & ecce vir afcendens fuper equum ru- Xnt prophate fum, & ipfíé flabat inter myrteta, qus erant in pmflgmdo: & m Coner. poft eum equi rufi, varii, & albi. Domine mi? & veltris pefi 9. Et dixi: Quid funt ifti :dixi,t ad n'Le/Ani- 1e, dicit Dv- batur in me: Ego oftendam tibi , quid fint ge*lu - eec. $ qui logue il in.feqp- IO, Et refpondit vir, qui ftabat inter myrteta, & d ixit: n funF) guæs mifit Domin—us ; ut.perambulent terram. que mante "d kKk5 ": m enderunt pt MA Mm/:'sv Sabatb. ) Qui noftro re- patet ex fequentibus. Per hos' equites cogitavit - fignificantur Angeli éuftodes variarum oftras, &f fpondet januario. Dicess. ) Oftendens id , quäd fe- nationum, & gentium, qui, ut dici- quitur. tür n. TO. perambulabant terram, id ".T 9. Ef ecce. vir. ) ÀÁngelus humana éft unufquäï'que fuam luftrabat pro- forma. Angelum fuiffe putet ex n. 1I. vinciam , & hominum, qui in illa erant, curam gerebat. —— — & ereditur fuilfe Michae] prefes po- puli Hfraelitici.. Equi raff.) &uo colore : ngifïcaïga- ut a me pl Afcendens . fseper equum rufum , &fc. ) tur vindi&am effea Deo fumendam de yete , n COIl- illis nacionibus, qus alias injuria affe- Infidet equo quafi celer , & feftinus cerant. r prophetts l- ad auxilium populi fui, eoque rufo, z ivolvamii. Varii, U& alli, 81. ) Quibus' figni- fift prophes, uafi finguinarius, & vindex acer, in ficabantur varii ftatus, & fortune po- hoftes judeorum. rofper lii Stabat zztfer m)rteta.) Id eft , loca palorum illorum , quibus preerant, e mortui fur, vel ad quos deftinabantur, partim 1g- myrtis confita. Notat Babylonem , xis captivits in qua Judsi fuerant captivi ; myrtus tz, partim trifles, partim .ex utroque enim ol: ficcitatem amat loca demiffa, mixtz. aT 9. 4ngelus,) Hic Angelus videtur itima T d) profunda , & irrigua , qualis eft B mei , qué 9* bylon, qu& vicina eft B uphrati & cuftós prophete, & alius fuit a Mi- chaele, cuftode, & prxfide totius po- gumipationdt y rl'ygri. : Equus rufus, five fangui- f n2 a pre- nei coloris, cedes (ignificat, ut vide- puli, qui apparebat 'Zacj'nari&&ans*» re eft Apoc. 6. 4 fed quia myrtus inter myrteta. adant , P Qui loqueäatw imme) ddef, quem cere nglgel arbor eft voluptatis , ideo equus hic olle in myrteto, & quidem profando, re- ego non oculis corporis , fed imagina- tentus ne inde exiret , fignifiz:t bellum rie videbar videre mecum loquentem , d eos p & cum IVlichaele. * alta pace reprefium , neim pequam Jate per qunas 1 patebat Pérfirum imperium. 14 (':on- Ego effendam £ibi. ) iHebr. Videre :* ix:rimf-) ol eruit initiis Darii: faciam , fcilicet fuperiore Angelo re- In profundo. ) Significat convaligm velante. , vilen É dicbant v humilem prope flumen. 10. Ifli funt, 6c. ) Hi funt Angeli TM prafides regionim , quos Deus mifir j ii " Pofl ewm equi. ) In equis , luftrare eafdem. celligunteir eti.am illorum fefiores, ut uf 252 þRopHäT.zACHARiæ i Et refponderunt Angelo Domini, qui ftabat inter myr- yg H teta, & dixerunt: Perambulavimus terr j E Y am , & ecce ompig ] hac? & terra habitatur, & quiefcit. 19. Et refpondit Angelus Domin E dixit: Domine äxer- julz, o, Bt cituum, ufquequo tu non mifereberis Jerufalem , & urbium p M Juda, quibus iratus es? Ifte jam feptuagefimus annus eft. — 13. Et refpondit Dominus Angelo, qui loquebatur in me fünt corr Temo £0l verba bona, verba confolatoria. 14. Et dixit ad me Angelus, qui loquebatar in me: Clama, i, tt dé *]nfia dicens: Hsec dicit Dominus Exercituum: * Zelatus fum Je- Peï (CITà! $. 2. rufalem & Sion zelo magno. 15. Etira magna e£o irafcor fuper Gentes opulentas : '-quia ego iratus fum parum, ipfi vero adjuverunt in malum. Appurd I6. Propterea hac dicit Dominus: Revertar ad Jerufalem Jhimn « in mifericordiis, & domus mea adificabitur in ea, ait Domi- ) qrit, nus exercituum: & perpendiculum extendetur fuper Jeruía- Atr atj lem. z I7. Adhuc clam a, di&ens : Haec dicit Dominus exercituum: Adhuc affluent civitates mese bonis, & confolabitur adhuc K ) . Dominus Sion; & eliget adhuc Jeru—ïalem. $. E faiän I1. Omuis t;)'?;z.) Scilicet vicina ]u 14. Zelatm*fär;n Jerefalem , &c.) Id d dzz. » eft, doleo multum, & irafcor, quod o ejus Habitatur; & quiefcir. ) Id'eXPc, nul- ita Jerufalem ab hoftibus afili&a fit. Ja provincia deferta eft, omnes ha- $. Super gemtes opulemza:. ) Contra — bent habitatores fuos, nec bellis tur- potentes populos , qui hactenus [ju- Ciís eir al bantur; fuit enim pax fub. Dario. dzos vexarunt, Cujufmodi funtChaldzi. ts Tepr 192. Refpondir.) ld eft, locutus eft. Quia ego iratus [wm parum.).Mo- I $ss "dngelus Domini.) Michael, vel An- derate vindicare volebam fcelera Ju- CO a. ir gelus cuftos "Lacharig. daorum;illi vero modum excefferunt, tüor mund Uíauequo mom mifereleris? ) Jerufa- & plus jufto fevierunt. ulem. d lem , & urbium ]uda , ut Judzi om- ifürterems Adjwverunt in malum.) Gravitisf-a'f- ldtim e nes in fuam patriam reftituantur , & flixerunt, quam debuerint, aut quam habitetur hec provincia, ut c«terz. ego . Volebam. 20. Qu Iffe jam,-,&pmdgefmus annus eff. )Quo FUOT Alxgï 16. Revertar ad Jera[alem. in mife- tempore ftatuifti populum tuum atam ricordis , 65c.) 1d eft , deipceps pro- ibrilius s dinturnis €&rumnis liberare. &l ? 3. Refpendzt Dominus Angelo.) An- pitius ero Jerufalem , eam magnis be- [30] n [ [2] , ut per. eum pro- neficiis profequar. U $clum ,docet Deu Domus mea.) " Femplum. pheta doceatur, ut pofcit aptus ordo H &t eor divine pr ovidentiz. Perpendiculum ! extezndetur. ) Id eft, I 000 vj Verba b&oza. ) Id eff, confolatoria, iterum zdificabitur. I !t ut flatim explicat.' . Chald. re?a. E«,nopü 17. Ehger ædäucg : /emþzf'em.) Bæ:le fi- ! L ^CAPUT I. 263 |fet Tyf- 18. Et levav,i,/oculos meos, & vidi: & ecöe quaf,uor cornua. C& onnis 19: Et dixi ad Angelum, qui loquebatur in me: Quid funt hac? & dixit ad me: Haec (funt. cornua , qus&e v?ütilaverunt | ]ne exet. Juda;, &. Ifrael , & Jeruíalem. t urbium 20. Et oftendit mihi Dominus quatuor fabros. us eft 21. Et dixi: Quid ifti veniunt facere? Qui ait, dicens: Haec. U in ne unt cornua, quae ventilaverunt Judam per fingulos viros, & nemo eorum levavit caput fuum: & venerunt ifti deterrere : Clamsy ea, ut dejiciant cornua Gentium, q fum Je- us levaveruynt corrju fu- per terram Juda, ut difpergerent eam. CAPUT-3E - t "quia L) l [ .Aþþaiet vir men[uraturus Sterujalem , que .pofi. capti "Ü z'mz*en; : erufalem Jolutam «ebementer replenda. eft babitatoribus:: cui Deus pro mu- j Domi- ro erit , & afflictis Cbaldeis , ac ceteris, qui filios Ifrael afffi- : Jenifo xerant , mulie gentes una cum Sion lata vivent ad fervien- vcitüum. dum Domino, quas ipfe Jülcipiet n populum. r aduc T levavi oculos meos, & vidi: & ecce vir, & in manu -1—. E eius funiculus menforum, 1-83- 2. Et dixi:. quo tu vadis? & dixit ad me: Ut metiar Jeru- fä]eln 5 & mfjc.) M videam quantd fit latitqu ejuäg & quanta longitu- do ejus. €0f , qro s Et TH)&K if 3 ciis eam afficiet , ut eleam, licet ha- fs ] lere, fed illos premebant , &Hdemifi:o' arClulde- éteaus reprobata vifa fit. capite jugum fervitutis portare coge- J8. Qnsaruor córzza.) Per quatuor bant. ) Mo coinua.intelligit repgna , qua a qua- Fenerunt deterrvere -eu ) Pägnï- fclari ]r tuor mundi plagis in Judeos, & Je- nus , ad zerrendam eos, id eft, ut hos sclerutt rufalem , & lfrael variis temporibus Principes, & Reges per cornua figni- infurrexerunt, & malis affecerunt, ut ficatos terreant, & eorum potentians ;;,,fviu,s'/af; ftatim explicatur. dejiciant . & comminuant. QO. Quatuor fabros. ( Yd eft, qua- ax qui Qua levaverunt corau. ) Que gentes tuor Angelos , fabrorum habitu , & hoftiliter infurrexe , if fabrilibus inftrumentis inftructos. & Jerufalem. runt c(on'trg Judzos, Bh Per ff gulos viros.) àn Hebr. eít, I:: WPS pïO' 1 fecundum os viri.) hoc eft quantum -7/ Cce vir.) Id eft, Angelus fpecie. lgglliS v viri, Archangelus Michael. quifque illorum voluit; tanta enim erat eorum potentii, ut Judai refiíte- i Faniculus mmen'orum.) Go folent ar- re non valerent. chitecti metiri longitudinem, & lati- Ef neme eorum levav p caput, ) ld tudinem edificiorum. ) li eli eft, nox;ügebant ]pdæos caput attol- 2. Et dixi.) Sciicet ego "Lacharias )Bmeä- - PROPHETIJ LACHARIE. 264 S », 5. Et ecce Angelus, qui lo qu - Q Sic ebatur in me, .ä-g;r"e'(ïieba;tur, & Angelus alius egrediebatur in occurfum ejus, ) Qua 4. Et dixit ad eum: Curre, loquere ad puerum iftum , di- me a gel cens: Abíque muro habitabitur Terufalem, prae multiudine tangit p ? hominuim, & jumentorum in med?o ejus. 9 O'ua hls g. Et ego ero.ei, ait Domin us, murus ignis in circuitu; & &d in gloria ero in medio ejus. Quj exerd 6. O, o fugite de terra Aquilonis 0. Laü ; diqi't Dominus: quo- nus. habitzbo it niam in quatuor ventos coeli difperfi /VOS? dicit Domi - 7..Q nE: CR a ia la, &enu ad vitum habfencerh füniculum menfo- ^it, quafi dicat : putas, "Zacharia » riutn- M «quia vides non adeo magnut n f kk. i i H i glo- fcies, qui .ür metiar 787'?!;/:1 ['crä. ) Scilicef are- mum in manu Michelis, parvam tu- [ am, in qua rezdificanda erat. turam Jerufilem? INe dubita; erit a- enim hortzni Ut videam .7;.54711;2/17.) ld eft, quans deo anrpla, & frequens , ut illius mu- ris multitudo incolarum contitieri non rem figam, ta futura fic, aut elle debeat latitudo, & longitudo ejus- poflit. Hxc, ut reliqua , que hoc Deterra Á "» . mzelus , qui Logsuebatmr 1 ;755.)": capite-habentur, ad literam de Jezu- refpetbo tema f. [ p Angelus cuftos "Lacharg , ut dixi fu— dem intellizenda funt; fenfu tamen Qmim j allegporico, & a Spiritu fan&o magi periori cap. nim. 9. ff w;,) ( Eeredicbatur.) Guafi peratto man- intento de Écclefia accipienda funt ; rloft , quia dato a me abibat. uare etiam quedam dicantur angu- üPm Ta "ngelins 4!1?4;.) 'lertius quicïam a- d iora', quam ut. urbi Jerafalem con- um popil lius An & gelus preter. Michaelem , & veniré poflfint, plene autem quadrant cm coalelca cuftodem "acharie. Ecclefie, quam maxime refpicit. Spi- ) 06 ríitus fanítus. Ig occtirfuza. ej55. ) In occurfam A n- Porro abfque muro ii fl habitatur Ecclefia , quia innumerabi- celi cu(ïodis ZLacharig ,^ut per eum lis hominum multitudo ad illam venit,. i dylos, doceret Zachariam , quanta fntura ef- E aqïf()d B fet Jerufalem. Hunc tertium A ngelum Hominum , & jemenzorum. ) Per ho- [2 77 multi. pütant fuiffe Gabrielem. mines allecoricz fienificantur viii eru-- um D 8(' * i diti;-per jumenta [ 4. £t dixit ad eum, €c.) Ad An- funplices , & rudes. - dicit ng"m j Vel homines font Judsi, jumenta, Gen- (iE Ploram gelum cuftodem "Lacharvis. j d puermm ifíium,) Zacharim, pue- tile's,xht explicat D. Hieronymus. trufiem oj $. Eyo bb P Damimzs, HLHY M5 igm':.) e Gabrice ro norn etate, fed conditione, & fta- tui; quià fgilicet erat puer , id eft, Etsamfíi muros non habeat, non ta- ; Drtter fb men erit expofit « : | hoftium. incurfioni- Chfto d cliens, & difcipulus Angeli fui cu- f ftodis. Homines enim refpe&tu An- bus.; ego enim ero ei quafi murus e lorum fünt quafi pueri , ut ait S. igneus, qui hoftes terreat, & pro- Jriicen s B ieroninmus. Probabile etian efi pius accedere non finat.. A[/ Gt*/ tet UE "achariam juvenili £tate proplhetare Iz g!ari,g ero in medrio ejus.) LXV- A vo) copifte. Ip glorizza, lcilicet reddam | eam otio« fa m«s Vel fenfus eft , ero in gloria Q'". 6l iA'äfgf!ue msure baletalitur ïerzfalem.) id eft, ibi i 'Ianta erit hominum , domorumque [s glorificabor. lie ()H»md 1 Ql m fr—egugmie.? ut muro ambiri non pof- À v o TALOP e. )— Id e(t, heus ., h:us: eft lfe LT W C CA P-—ü T OH 26$ eïmwr, B. O Sion,-fuge, quse habitas apud filiarm Babylonis.- 9. Quia hac dicit Dominus exercituum: Poft gloriam rnifít ïm a di" me ad gentes, q us e fpoliaverunt vos: qur enim tetigerit vos, tidint tangit pupillam oculi mei. . 9. Quia ecce ego levo manum meam fupei' eos, & erunt vt & pr&da his, qui ferviebant fibi: & cognofce ;js , quia —D»omäï- nus éxercituum mifit me. $: qu ':o. Lauda, & lsetare, filia Sion : Tüs habitabo in medio tui, ait Dominus. quia ecce ego V'enïQ? & ir. Et applicabuntur gentes multa&e a d Domïn:um ,in die il- la, & erunt mihi in populum , & habitabo in medio tuij & i »^ fcies, quia —Dgümixnus exercituum mifit me ad te. n u 13. Si^' rit d v enim hortantis , invitantis ad cele- bialis ; nihil enim charius pn:pilla [ [ non rem t;ug,am, culi, nihilque majori cura , & follici- 1 U Deterra 47uilan£;)DeBaby1*9ne, quz tudine cufto diturg Ue Jv refpectu rerrz erat ad. Septentrionem. Quoutem in quatuor ventos.cals di- |je deps eiauum vredfs fuper eos. ) Ut (rht i illos feriam, vobifque predz dem ; & I*CRH*'IQ 5 U erf vos. ) Quaft dicat: Fugite eBa- Yi hr st, bylone , quia ibi difperfi eftis, & dif- fubjiciam : fenfu allecorico faftum eff fipati , & venite in Judseam., ut in hoc, cum Chriftus per Apoftolos e u- ur anpu« d&a ortos fubjecit emnes gentes. unum populum, unamque rempubli- ; 'Uxx 1l cam coalefcatis. E£ cognofcetis, €/c, ) Hxc enim vi- o | x J 9. 05/057. ) O Judzt. . Que habïtas furi erant Judei , & inde cogniturt Apud filiam Babylonis, ) ipfum effe vertim prophetam, & haec u m in Babylone, filia enim Babylonis idfäm a Deo accepiffe, ut ipfe affeverabat ; umerdbi« m vtl eft, quod Babylon. fublimiori yero fenfu dicemus , tunc g. th'tid bac dicit Domtinus Deusexer- reipfa patuiffe Chriftum miffum cffe a ) paho- cituum , c.) Senfus verficuli eft: Hzc -viri ert dicit Dominus exercituum , quod Deo patre, cam eigentes inimicz fub- & [UchI ditz funt. oft gloriam Jerufalem, id eft pott n;g,GH]" j erufalem eloriofe reftauratam, mittet Io. Lauda ,löjcr. ) Excitat Synago- (lb me Gabrielem ad Gentes , ut eas illi gam Babylone redeuntem in Jerufa- j igrii- fortiter fubjiciam; fenfus przcipuus de lem. ad gratiarum acionem ,-& jubi- qon .H* Chrifto eft. Poft exalt«tionem meam, lum , quod fenfura fit Dei, in fe ha- & afcenfionem in colos mifit me, ut bitantis prefentiam , opem , & glo- curfïoni' 1 murus pr£dicem gentibus per A poftolos meos. riam. Major, & potior letitie cau- & p* 44 Genres , qua fpeltavcrunt ves. ) fa adventus Chrifti Domini in carne Ut ilas vobis fubjtciam , qug prius ad hominum falutem. vos vexaverant, & fpoliaverant. IÍ. Apþ!imäszur*gmtes multa d D T ,f 000« ui enim tetigerit vos,&1c-) Gravif- Doninum.) Convertentes fe ad reli- fime-offendar , fi quis vos p upiliam o- gionem Judaicam, plures vero pojtea Phrafis e j prover- ad. Chriftum. culi mei Ixferit. s; & LI. Biä(. cwg'Cjom. Meno?b. T.' V1 ) 256 PRoþHE,T'IJE'ZACHAMJE , Qu 12. Et poffidebit Dom/nus. juda partem fuam in terra (an- Gificata, & eliget adhuc Jerufalem. ces: Aul m 13. Sileat o Ecce abfm; habitaculo fan&to fuo. mnis caro a facie Domini : quiä confqrrexit de ; Ed pofterunt CAPUT IL eum vl 6. Eteo Sfefüs [acerdos exutus fordidis, induitur mutatoriis , qui judicatu- T. HC rus eft domum Domini ,- fi in 'olis ipfius ambulet : adducet. Domi, vers, & t&ius Jervoum [uum Orientem : C? de lapide agit , fuper domum m quem- Jepiem oculi [unt. te$ delis. 1. Y7?T oftendit mihi Dominus Jefum facerdotem magnum ftan- 7 Ü aUC'] tant Corem tem coram Angelo Domini ; & fatan ftabat 3 dextris e- jus, ut adverfaretur ei. ADDUCA '4. Et dixit-Dominus ad fatan: 'Ichepet Dominus in te fa- hasss E * tan , & increpet Dominis in te, qui elegit Jerufalem: num- vofibus fr&u' j«qit 1 quid non iftc torris eft erutus de igne ? H ed t 3. Et Jefus erat indutus veftibus fordidis: & ftabat ante [2- Chilios, E ciem Angeli. - 4. Qui rita , a La iz j'ud;zm. « ) Vribum, ]uda $^ Babylone redierat in Jerufalem , ibi- ficem heee ^ Benjamin. que erat fummus Pontitex. [ tüads i - Partem [gam , 66c.) Portionem he- neglägentem Coram JAngelo.) Michaele tutore Sy- reditariam , & fibi charam. nagogz, qui pro .ejus capite Jefu Pon- 0 d temp]i Ào terra fanti:ficara. ) ln terra fan- tifice contra fatinam decertat: ftat Je- dbibendo a, in terra promiflionis, fus tanquam reus, Angelus, ut advo- Tüm conjoer Eliget adhuee |JTermíalem, ) In 'qqa Chri- catus , & judex, fatanas, ut accufator. atQue ideo | templum habeat, & colitur. 2. Dixi£ Dominus. ) Angelus Mi- Mfeum, flus partem fuam , id eft Apoftolos, chael, qui Dei perfonam fuftinebat, Angez'i..) ] & primos fideles, ex quibus conflavit - Increpet Dominus in te.)Dominus re- 4 Pf Ecclefiam fuüam , felegit , & poftTedit primat, & compefcat furorem tuum, 4 &, in terra fan&ta, hoceft in Judsga, quam ne fummo facerdoti noceas, aut tem- Tt.Tnorog Ang fua przfentia fanctificavit. pli edificationem impedias. -13- óHeat,) Keverenter , & fande fnd'u;' it , Qui elegsz. Tevuf aleoan. J Ut ig ea fi- ; e:ris, &pr eum colat, & illi fubjecta fit: - bi templum zdificaretur, Wituteg, & Oi5 cáro, ) Omne humanum ge- Numquid non 1ffe torris eff erutus de ) nus, igne. ) Id eft , ut torris, quafi dicat: * I$ vids liberavit eunm Dominus de incendio Belitéte Confurrexit de babitaculo faníto fua;) i TA qo ] ,;.'L;; Qvi: de cclo habitaculo fanéto fuo captivitetis Babylónicz, quo ambuftus quafi confurgens opem nobis tulit,quod eft, fed eum Deus eripuit, ne penitus V g, abfumeretur ; quare friftra niteris per- t Cgþ'm 1 maxime verum eft per aflumptam car- C alibi. nemn, & per opus redemptionis no- dere eum , quem Deus liberare decre- ftrz, quod in cruce confummavit. vit Ó t 71 Il CXrfum.) Vilium Jofedech, qui in 3. dndutus veffibus. fórdidis.) Zefu: M [UUT lone J inquit D. Hieronymus , rméwemr erar Mi LR eo tempore vivebfft ; jamque Ctora M s C À PU TX HLP 263 f (n- 4. Qui r&fponditæ & ait ad eos , qui ftabant coram fe, di- cehs: Auferte veftimenta fordida ab eo. Et dixit ad eum: texit Ecce abítüli a te iniquitatem tuam , & indui te mutatoriis. s. Et dixit: Ponite cidarim mundam fuper caput ejus, & pofuerunt Cidarim mundam fuper caput ejus, & induerufit eum veftibus: & Angelus Domini ftabat. 6. Et conteftabatur Angelus Domini Jefum, dicens: T 7. Hxec dicit Dominus exerCituum: Stin viis meis ambula- ! Doi, veris, & cuftodiam meam cuftodieris: tu quoque judicabis um domum meam , & cuftodies atria mea, & dabo tibi ambulan- tes dehis, qui nunc hic affiftunt. 8. Audi: Jefu facerdos magne, tu & amici fuï, qui habi- umf . XLUIS C« tant coram te , quia viri portendentes funt : ecce enim ego *»p,.. EUM ORIENTEM : 9 $g. ADDUCAM ,SE'B«VUM M L12. 9. Qui 1 tefi- » ff« äsþliäü: fordidis tr!:b/z'citär, vel ob con- confecutus , mandata Dei diligentius jegium dlicitum, vel ob peccata popnls, fervet , & ab aliis fervari curet. vel propter fguallbremr CaptrUifafis. 7.« Cuffodiam meag. ) LXX Prece- te f« C haldans, Lyranus, Vatab. $a, Ma- f ea. riana , a Lapide, & alii ajunt Ponti- Tz guäqu! u dicalas Jomz?m mmm,*j (ut ]jgm , - ficem hunc in populo rudi propter ca- Simul cum "orobabele judicabis, & ptävitatis diuturnitatem inftituendo gubernabis populum meum. negligentem fuiffe, & in eo excitan- €uflodies atria mea.) lug curm tator SV' dibor- do'ad templi inftaurationem , eumque concredentur templum,, & atria. rfl? abfirahendo ab alienigenarum mulie- Dalo tili amónlantes de bis. ) Dabo m : [E rum conjugiis (vide r. Efdrze r0. 18.) tibr ex hoc Angelorum numero, qui . adio atque ideo harum culparum fordibus miht adítant , quorum circuinvalleris Mcuf&t()ä'. infectum. auxidio, & ab omni hoftium fraude velus Vi Ange[lr.- ) Mich aE fecurus fis , & tecum ambulent , & vftineit defendant, » R ,»minüï fe 4. Re[pondiz, ) Yd eft , locutus eft. "d eos, qui flabaut corauz [e, ) Ad . dudi fefz.) Propter magnitudi- em tlf Yrinores Angelos. nem rei dic*exæfïæ denuot captat atten- qut £t tioneni, lndai te amtatoris)) Weltibus pul- .-. chris , & pretiofis , que gratiam ,& Ta , U enici fui.) Éd eft, cuteri- TL Í- virtutes , & dona fignificant, ut Lu- ? rophetz amicitui, v. g* Ageeus, acharias, &c. grum:—d? c& 1$. videmus in filio prodigo per penitentiam gratie reftituto — Chald. ia wiri portendentes J/kn*f. 3 Por- f dicit: dadus ie ]Z: 4£às. tenta I/raelis , fa&is , & oracülis ad- mirabiles, & port:entoiï; portenditiïf-k smbultus 5. Cidarim.-) Eft Cidaríe ornamen- gitu tum cayitis Pontificis, Exod. 29. 56- que & premonfítratis. Chritum , & r & alibr. ejus mylfteria. g p Servum meum arientem. ) In Hebr. ye d eft, n rzfemacb , id eft germez, 0- 6. Conpteflalatur , 6c. )k'ïld! eft, pra- vi oratione palam admonebat quafi rien$ ( fubftantive ;; eft enim. Greco ; M?a; adhibitis teftibus, ut remiffionsm pec- d»crohá non d»ariAkev ) five gevrmen w M" f"! catorum ? & Pontificiam dignitatem dicitur Chriftus, quia.ex emoxtua fe- - 168 PROPHE 'fï E*'ZGA/C-H AREE 9. Q—üia ecce lapis quem dedi coram Tefu: fuper lapidem l fe?tem cermis, q unum feptem oculi funt: ecce ego caelabo fculpturam ejus, ait Dominus exercituum: &a E f s uferam iniquitatem terrze illius una 2 fiti j in die una. - Á [t t ro. In die illa, dicit Dominus exercituum: vocabit dicens: Q k—c*um fuum fubter vitem, & fübter ficum. L , Etft CAPRUT I ) ad me: 1 . De tghdelabro, aureo cum duabus oligis, lapide: þrimario, '&9 þm. mine mi, 6 t e neo, ac feptem oculis Domini , &? borum interpretatio: quod- miniad Z . que templum a. Zorobabel fundatum ab z'pþ Con- fed 1n i r fummqbz'mr.' l T reverfus eft -Angglus, quiloquebatur in m e;&mæþ et lip EduC Y. E 'tavit me, quafi virum, qui fufcitatur de fomno fuo.. 2. Etdixit ad mé, quid tu vides? & dixi: Vidi, & ecce CUM NI as L; fias, candeiaerm-aur?um totum, & ;ampas ej:qs fgpel-capu.t ip € pea 30m Qied re Patriarcharum radice, tanquam no- cis, làncea militis, & . fagellis, quibus Sper u vus furculus prodiit, & detofíus in cafus eft. o ftiite, 1 i E fe tem terra germinavit ,. & in magnam ar- fti. du die tma.) In die pamohis Ch.l'i? Ex vf l! borem crevit, cujus rami funt filii Ec- cleítz. Io. Vir.) Id eft, unufquifque. Prodt t ] Vocabit (s Duper. Aesuns ) Dax li, au 9. QuiA ecce ldpi:,þszcx.)þ Id eft, quem Qs Jefu. oftendi per revelationem , quem erit, & convivabuntur fecure invicem, communicantes inter fe bona fpiritua- idem elly i prius vocavi germem & oriemtem , lia, quibus abundabit. Ecclefia, totdem' cal nunc appello /zp;Zem propter folidita- Ic ttájoris m tem , & fortitudinem , qua omnia re- Neeius , qui loquebarzur. im me,) Vide dicta cap. I. num. g H ffp:fr.'i : gna contriturus eft, & potiffimum quia Canaliedlys, futurus eft lapis aneularis veri templi, Suféitavit me. ) Qui vifionem, quam id eft. Ecclefiz expreffz typo templi, cap. pr&cedenti videram , ruminans , eosdem apy ^ & admirans, hgrebam quafi ftupeta- t 08 1ugge quod nunc «dificat Zorobabel. &us & attonitus. » ^ Selþtlem oculs fuper lapidem unum.) Q. Er ecce candelabrum aurenn.) Al- i 1j Id eft, in uno lapide incifi feptem o- Iudit ad candelabrum tabernaculi, quod &botég oli culi fignificant plenam, & perfectam fabricatus eft' Movfes. IExodi 25 3I- Chrifti. providentiam , & vigilantiam i l«nmg;. N s Non tamen eft idem plane cum illo ; circa templi, id eft Ecclefix fue fa- nam Mofaicum non habebat feptem PH kcf) bricam erigendam, augendam , pro- infuforia, nec duas olivas , ut hoc 6 u movendam, & confervandaám. Alii "Lacharie. lel, Candelabrum hoc ügnifï- ; de feptem Spiritus Sancti donis in- cat templum per Synecdochen; pars Tobibe]. telligunt, qu& animam illuminant, & enim ponitur pro t.to, Rurfus:can- NW- U ex quodammodo occultam reddunt. delabrum, & templium Eccléfiam fi- Calabo fctzlffurdm ejus.) Clavis cru- gnificant fenfu fublimiori. e xtbrim.pü CAPUT IV. 259 lasidem & f'aptem lucerng ejus fuper il 11ud & feptem mfufoma lu- Im es cernis, quae erant fuper caput ejus. ^ lls .4. Et due olivae fuper. 1i1ud una a dextris iampadzs, & una a finiftris ejus. VIE dftl 4. Et refpondi, & ajo ad Ange]um, qui loqucbatur in me, dxcen Quid funt heec domine mi? s. Et refpondit Angelus, qui loquebatur in me, & dixit ad.me: Numgquid nefms. quid funt hæc? Bt dixi:: Non, do- mine ml. ? [ 6. Kt refpondit, & ait ad me, dicens: Hoc eft verbumDo- (ud mini ad Zorobabel, dicens: Non in exercitu, nec in robom, fed in fpiritu meo, dicit Dominus exercituum. . Quis tu mons magne coram Zorobabel , in planum ? & &foí educet lapidem pmmarmm, & exequabit sratiam gratiee ejus. - ) fuo o 3 8Et L emum ( ecce Lzmpdf ) ia Hebr. eft 853 galla , magnifici non perficietur induftria ve- ? tipffas, yas convacuum , & fphericum ad ca- ftra , fed Dei virtute, & fpiritu vos ( uvev loW piendum oleum. adjuvante, & impedimenta tollente. Super caput, &c.) Id eft , in fum- Quemadmodum huic candelabzo om.- $j qm&)dï mo ftipite, five haftili candelabri. nia neceffaria miniftrantur non hu- muna, fed divina virtute : ita T em- nis Chti E* fäptem Iucerna f]m' f'per zlllud. ) Ex vafe illo concavo , & fphxzrico plum a Zorobabele perficietur, & res- rodibant feptem roftra, five canalicu- publica fuo decori reftituetur non ope fqte. l humana, fed divina. , aut tubuli;in orbem difpofiti cum ) Dax fuis ellichniis ardentibns. Vel quod. 7. Quis £u mons magne,c. A?) Mon- 1dem ePc feptem lunpades minores per fpintuà totidem. calamos arcuatim ex fundo te hoc fignificantur omnes zmuli r & À potentes adverfarii Judeorum, qui co- majoris lampadis prodibant. nabantur impedire fabricam templi, [ mfu) Et. feptem mfæ;aæm lucermis,) Quos quales erant Sanaballat, & Samaritz, canaliculos, five tubulos vocavimus, ii 6 qui fe opponebant Zorobabeli in re- m,quam eosdem appellat infuforia^, quia per ftauranda urbe, & templo. miulat? y eos fuggercu itur oleum ellychn'h Coram Zorobabel, 6$c.) UE audeas te fuycià o Lo] Et du oliva fuper i1ud. ) Hinc, Zorobabel opponere. & inde.a latere candel:ibri dug erant Ip planum,tfce.) Scilicet , deducaus um)/U arbores olivarum ftillantes oleum te, complanabo, &. numllnbo te- [, qUO in lamp: adem. Et educet lapidem Pr:mdrwm ) Fe 271 R Numgu:d nefct.r ? Quafi dicat: bricam Zorobabel vobis invitis pro- ml 0j Pxo heta es, & hegc non mculhglb? movebit, & educet prtmnmsl apides, ; fopte 6 - Hec eff ueräum Domimnt ad Zoroba- quales illi funt qui poft xundamf*ata hoc lel. ) ld «it, hzc vifio pertinet adZo- ftatim ponuntur in fabricis , & plus frrnlh ryobabck ceteris eminent , & procurrunt ali- Nenm im exertittu , nee in robore , M ) L qnantulum extra ordinem ali »rum. j P.ïl'! us JI? ER explicatio vilionis ; quafi dicar Et exaqualit gratiam grarit ejus. ) Id fam^ * Fabricaetempli tam. magni , & tam eft , templum Zorobabel equabit tem- 2 PROPHETIE ZACHARIE. g. Et fa&um eft verbum Domini ad me, dicens : 9. Manus Zorobabel fundaverunt domum iftam , & manus eius perficient cam, & fcietis Vilumon. fit me ad vos. , quiaDominus exercit—uum qmi- du 10. Quis enim "defpexitdies'þarvos ?2& læïz;i)untur , & vi- ! de bunt lapidem ftanneum in manu Zorobabel. Septem ifti oculi funt Domini, qui difcurrunt in univerfam terram. ï. VTC[ fne i. Etrefpondi, & dixi ad eum : Quid funt duse olivze iftze, ad dexteram candelabri, & ad finiftram ejus? N 12. Et refpondirfecundo, & dixi ad eum: Quid funt duse uren vo : fpicsee olivarum , qua fun eus cece funt fuffuforia-ex auro? t juxta dusä roítra aurea , ikn —'qui,bus ) E 2 13. Et ait ad me, dic ens: Numquid hefciä, quid fant haec; * Wi Piu[vi & dixi: Non, domine mi. eft ] m 14. Et dixit: Hfti funt duo filii olei, qui affiftunt Domina- 4 Ed ; domum f (tori—u;nixverfæ terræ, eh GAPQT - — plum Salomonis, fplendore, & glo- n. 7. Alii feptem hos oculos effe fe- i , ( ria, non auri , orn^mentorum , aut ptem tubulos, vel canaliculos , aut fi- fet; Lorob firucturz , fed prefentia .M . $ ifiz , qui ftulas lucerng accenfz , de quibus di- Gs populi in illo converfabitur. um eft numer. 2. quibus ctiam fi- quim $us Q. Geiesis , quia Dominus exercitunm gnuificabatur divina providentia om- reipablics, , I anifft me ad vos.) Cum fcilicet vide- nia circumluftrans , quam nihil latet, E/1771 ritis me veracem efle prophetam , & —.& cujus nutu oómnia gubernantur. omnia ad unguem impleri , que ego II. Refpondi.) Kefpondere ponitur phan A Vi predico. € " pro loqui, ut fape in Scriptura. IO. Quis ezim d. J pexit dies ;mrvw ? ) I2. Er refpondi fecundo , &c) An- 923 neg Aliqui ex Hebrgeo vertunt, Zies ex;- . gelus, ut prophete defiderium acue- branam , | qui " fellp',. guitatit. Quafi dicat : Quis defpexit ret, tacebat , ideoque idem iterum , li- üptr culin ftracturam hanc fabrice templi, quod cet aliis verbis ; interrogat. cito fieri videretur, indiligenter , & $ "Dua fptct olivarum. ) Duo rami oli- legit .CV'mq* quafi tamultuarie ? varum,. Gout, Cy] pamenti af Et Jatabziztur , &c. ) Chaldeus ita Juxia dao roflra 4ur?4. ) Duos tu- habet: Nezzme ecozvertetur $, €5 latabi- bos, feu fiftulas intelligit ex feptem, volvi poffit duos inquam viciniores duabus oli- terunt d iB omanu Zorobabel ? uY ,€4m viderit hapidem ffrpen(äicæli Ine mbmm : vis, que ftabant hinc , & inde. Lapidem flanneum. ) Globulum ftan- y quibis ]ziniþxjfl"zþria ex dz;ra.)Qui ïülumen V"l neum intelligit, quem alligant archi- tubi funt,fuffuforia, five , ut vocavit 9 loan, AD teéti funiculo menforio , ut illum di- Tilay;. Y nurb. 2. infuforia, ad fuggerendum o- ftendat ad parietes menfurandos. leum ellychniis. x-imam dii óeptem sffd ocull fpmt Domini. ) Ali- 14. D»za felit olei, &c.) . Jefus facer- PICOI* va, qui putant feptem hos oculos in ftan- dos fummus, & Zorobabel , qui vo- epanfüm. neo perpendiculi elobo fuiffe infcul- cantur filii olei, id eft un&i oleo,five EU i j *5 Vtrto ptos. Alii in lapide primario , de quo Chrifti Domini , qgia nimirym Jefus lus qud. kÜa E 271 BU CATUT YV Volumen velans , Q'ub iniqui judicabuntur : mulier ín ampbora.[e ;uum'mi- dens cuim wa[ja plumbi defignat impietatem, & due mulieres . i ? alatæ»lewnt illam in aera. ytem ifl p T cönveäfhs fum, &levavi oculos meos: & ecce iVO-ïu«' * u v2 ilta, I.,E men voians. a. Et dixitad me: Quid tu vides? & dixi: Ego video vo- ünt du lumen volans: longitudo ejus viginti cubitotum , & latitudo | quibus ejus decem cubitorum. ..3. Etdixit ad me; Heec eft maledi&tio , quse egreditur fu- ht ha? per faciem omnis terree: quia omnis fur, ficut ibi fcriptum eft, judicabitur: & omnis jurans,. ex hoc fimiliter judicabitur. Jotriftd- 4. Educam illud, dicit Dominus exercituum: & veniet ad domum furis, & ad domunm jurantis in nomine mevo m eqdæ« C1i- xPLïT - * ese l: lu MEDENAD j eiïä fe- inunctus , & confecratus. erat Ponti- Longituda ejus 'vigim; eubitorum, f$c.) $ , 0E Tl* fex; Lorobabel vero conítitutus Prin- Hac menfura notatur univerfa Judea, ceps populi: & aflüiftunt Deo tan- quz duplo. erat longior, quam latior. ïuibus lJ etiam 1 quam ejus adminifiri in gubernatione " ln hanc enim ; utpote ubique rapi- ntia ottt- reipublics. oni$, & pauperum oppreffionibus con- taminatam volabat hoc penarum vo- hilhtdt I., Culos zeos. ) Non corþorirs,fle*d lumen. Vel hac menfurarum diverfi- anit / phantafie , & mentis. e poni:uz 9. Volumen volan:.) ln Hebrzo, eft tate fignificatur major &terni fuppli- üro. cii longitudo, feu'diuturnitas, quam o x5 megbillab, id eft chartam , mem- intenfio ; illa enim fempiterna eft & ;) À branam , v«l lihrum convolubilem, fine caret , hec autem eft finita. iij KCL'?' qui in feipfum complicatur in orbem m l- 3. Mateditlzo. ) ld eft, fupplicii fen- fuper cylindrum, quem fortaffe intel- tentia , & imminene punitio. lexit Symmachus, qui vertit xeaAr, Per furtum in- qmi olie Caprt. - Cylindrus enim. ad caput pér- Quia omnis fur. ) gamenti affuitur, ut füper illum con- telliguntur etiam reliqua -peccata inm proximum ; per perjurium etiam re- )uos t« volvi poffit. Aquila & f'heodotio ver- liqua in Deum. fcgtert terunt dio9£ea» ; eft autem diphthera yus oli membrana e pelle cspre. Huic fimile Sicuz ibi feriptum eff.) In volumine volumen viderunt Ezechiel. c.2. 9. & - volante, ;;.)Qqï $. Joan. Apoc. 1o. rc. eautietur. Pusietur. Fadrcabiter.) Chald. LXX. Per- Volans. ) M olans dicitur , ut celer- rimam ultionem fore fignificet. Sü- jsrans. ) *cilicet, falf;o. dum 0 Ex boc-) Scilicet, volumine. Ípicor etiam . vo/azs idem cffe quod j facäru expanfum , & apertum ; membrana 4- Educam iilud. ) Scilicet: volu- g Yo- enim in aere pofita, fi complicara non men,id cft penas illo volumine con- fit , vento movetur , & extremitates tentas : educam , inquam , illud , id !CO&HW f fuas quafi alas commovet, - eft ethciam, ut g.uod tu modo per vi- À 272 PROPH'ET. ZAICH*ARLA;*,. —. El €iKter , & commorabitur in medio domus ejus, & cohfumet eam, & ligna eius, & lapides ejus. egretient dfas Cnilv] $ Etegreffus eft Angelus, qui loquebatur in me, & dixit ad me : Leva oc E IQ.E*( ulos tuos, & vide, quid eft hoc; quod egref deferurt ditur? - 1 It 6. Et-dixi : Quidn kam eft? Et ait: Heec eft amphora egre- diens Etdixit: Hzc eft oculus eorum in uünivería terra. 224 & f 4 7. Et ecce talentum plumbi portabatur, & ecce mulier una fedens in. medio amphorze. g. Et dixit : Heec eft impietas. Et projecit eam in medio emphors, & müït mafífam plumbeam 'm os ejus. 9 - Et * Deus praftituere folet , ut cum ad üonem-cognofciisq 'illfi re ii)ffa expe- riantur, eum ventum fit. fupplicium fuma- LOAT EXR Venier.) Scilicet máledi&io, &pu- tur. fitio. Ha atione ; pl € ef oculus c U. ) Intellige p:.if- pondus dam KEt ligna *cjh:,;, Ef lapides ejus. ) Qua- five , & obicdtive, quàfi dicat, huc feden fu i fi dicat, prorfas totam. 5ic de po- tantum áfpiciunt, nam adeo effrena- 0. Dus m ma perjurii oraculum eít a pud Heror te ruunt in peccata , ut nihil aliud tientes in af ï dotum in Erato, fpeCtare videantur , quam ut hanc menfuram celerrime iinpleant. N$ muliere (ugr/ Tuifie PT cc:' QXv ( Talentum plumbi.) Scilicet, maf- J0tn. daos Zwpapbas óMeg yf»ecäv ,X* C TEOY T 6s f.a quzdam ,üt vocatur num. fequea- Corcumetpertt donec omment ti donofor, & Tont Jerofil Corripiens perdat generationem , € Portabatar. y Mafd , inquit D. Hie- dom»gm FOf A. x ronyinus, izflar Lapidis ferebatur, vel x'äbïlonem c «o Ipetu , vel demint juffiont , vel fe- EACEN 5. fEïgw*Fu: vf ngelus. ) Id eü ,& rebatur. ab tEr30) Qecen xalz'-a y €CHj4S$ momen tgcitw:m Wüm, fuperiore vifione ad. hanc. amphore eft. exhibendam , quod eft.dicere , illum n A/Firiu,; egreffum ut novam prophete revela- le medio 4772,0!90?'5.) Super Epha, tionem afferret: Vel, ut interpreta- B9« Hae efl impieras. ) Scilicet, po- Véntum eolt puli hujus impietatem vwocat, uic- THdgtto impe tur Éómman 5à, egreffus eft; ut ab An- gelis fuperioribus novam zevelatio- quid fan&itati , & juftitix opponi- - Habelay, tur. 165 tam mj netn acciperet. , &uod egreditur. ) R(epræ fentabatur Präfecit am in medio 4mpbohe ) Fe- lairi p enim tanquam aliunde egrediens,qua- Cit, ut tota effet intra amphoram, & Wa p W nulla eJus pars extra maneret , ut ita O n fi dicat, quod in afpe&um tuum ve- nit. , amphora , five menfura impleretur. ,gmnrm J t 6. Hee eff Aampbawz'. ) Hebr. n5N Mifrt mal[am plumbeam im os cj.'zs.) u O jg Ditc d Wi t)ha , qux eft certa menfura capiens Id eft, os amphore talento illo plum- tres modios frumenti , fed hic , ut bi obílruxit, ne' eziret mulier. Hac Datum IOcv N etiam alibi , pro menfura in genere mafífa pluinbea fignifïcatur completa le mj Dore qu accipitur. Amphora hzc fignificat menfura peccatorum , & Judzxos diu | eextüm numerum peccatorum , quem ". manfuros in fua impiyctace )« dam- lii MTO - CAPUT V. 273 Diumef 9. Et levavi oculos meos, & vidi: & ecce duse mulieres egredientes , & fpiritus in alis earum , & habebant alas quafi Y dixit alas milvi; & levaverunt amphoram inter terram , & coelum. d . Io. Et dixi ad Angelum, qux *JOclueba'tur 1n me: quo iftae deferunt amphoram t T 11 Et dixit ad me : Ut sdificetur ei domus in terra Sen- ITà, naar, & ita'bi 4 liatur, & ponatur ibi fuper bafem fuam. ; ier'una medio f i t nX N D Cum ad CONLARES CA PU—'lj a fmþ.:r fatione plumbum enim fignificat ;nfer calum, 8' terram. ) ld eft, per pondus damnationis , quam propter aeretm.. gt nf fcelera fua incurrebant. jt, hut OIIe Ut ed5fcetur er domu: i'nl ferra ffrena» 9- Dza. mulieres egred'i*eme:'.- ) Ve.- Sennaar. ) In Baby.one, ut veitunt LXX. | aliud nam in terra Sennaar . eft Bïa;bya nientes in afpectum Zacharie. Duas n. 2. fivnifi- t hanc has mul 1 eres Ribera interpretatur lon, ut patet Gea. L. fuiffe excacarionemr , 69 indurationem. cat "Zacharias impios Judeos a C L al- ;:,maf- dais abductos fuiffe im captivitatem Corn. duos demones , vel Nabucho- Babylonicam , ibique multis annis, ii donofor, & Nabuzardan, qui vafta- runt. Jerufilem , & Judeos impios ím hoc eft , feptuaginta fuiffe ; Rurfus ) He- Babyloneim tranftulerunt. Alii cum Jerufalem per l'itum everfa abducen- dos in captivitatem , & exilium uni- lf v Te Chaldao putant effe duas gentes, al- ul ft- teram decem , verfale , & totuuv orbem: illis fore acutum buum. alteram du-a*ru.m;,trï- tezram Sennaar , id eft, terrapz excof- ffenis ; hoc enim fignificat Sennaar , ad E£ [pirituserat im alis earum.)ld eft, quam fcilicet terra fantta excuíli, va- Eyht. ventum collegerunt ad volandum, & gi«& profugi delati funt. 4 po- magiuo impetu terebantur. Stabiliatur , Ó pomatur , E7c. ) Quafi quie dicat, alto , & firmo loco ftatuatur, Habebant aler 71/4þ",.milvi.. ) MAp- ;poüi- te ; nam milvus habet magnas alas, ut folent idola.. Significatur ergo tam & laborí pares diuturni volatus. Pra- impietatis culpamy, quam poenam in E terea naturg iriftinctu cognofcit,quan- Babylone , five terra Sennaar loca- Ils donam. migrandum illi fit in aliam re- tim, ut-.cum in ea impietas fteteric , ür i gionem ( nam ut habemus Jerem. g. per definitam a Deo menfuram, tum etul 7. Milvu:s imcelocegnovit tempss fmum ) peecatorum, tum temporum puniaturs 1 j nec defiftit a volitu, donec ad defti- & plectatur , primo per Cy'rumr-,—, e- )l j natum locum. pe;venerit , ita ergo cundo per Darium , tertio per Chri- F duz hx mulieres celeri volatu ; tem- ftum, qui Babylonem , & Babylonios !lilem pore fuo jJudxos deferunt in cert va' m Antichrifti affeclas dilperdet in fine ; dii perditionem. mundi. Mm ( : Bf'ä/. uf Com. Menochb. T. F L. 274 :PROPHET,ZACHARfm C CAPUT VL j uid funt | ; r Quatuor Wadfigaz "if de medio duorum tmontium ereorum , qua- venti agl zuor vcenti funt egredientes tn terram : de coronis in capite Je[u nis fetta. Jacer dotis imponendis: de "iro, cujus nomen Oriens , qui 6. M lonis: £a demplum edificait. Domino , & dominabitur . in. folio. fuo. 1.T? T converfus fum , & levavi oculos meos , & vidi: & E PUR mm À L ul « ecce quatuor quadrigae egredientes de medio duorum qe, & di ambulate : montium: & montés, montcs eerel. X zi tuln x ia .2. In quadriga prim a in quadriga fecunda equi $ Bt v * : equi.rufi, &1 nigri. errediunti ntum me 4. Et in quadriga tertia e L qui albi—, & in quadriga quarta e- 9 Etfa qui varii, & fortes. A Et [ RRE Y f 'Opver[u: fum. ) Id eü , iterum dua, pér quas Babylonii , & Pel'fäa vidi aliam vifionem. Alexander quoque , & duces ejus in itirtes vid Syriam, Judeam , ZEyg Machibais Ecce quatuor quadriga. ) Sicut Da- foliti.: prum þt:ran(ïre fieli c, 2. ita nunc Zacharie propo- T equ abi tr nuntur quatuor imperia quz fibi or- Q Ín qu.ta'rig'a llþrz'mzz equi ruf.) i etus Ale dine fuccefferunt, & fefe. mutuo e- Hoc eft iinperium Chaldgorum fan- Tlas. guinarium , & crudele pr&(ertim in verterunt: & poft illaimperium Chri- Id ensd; fti Domini , omnibus illis diuturnius, ]udeos. Bene etiam colore rufo de- Ü forter. ) ut norint omnes non fignantur |Chaldai , qui hoc colore forte ob & poténtius dele&abantur in veftibus : quare Na- cafu, fed Dei voluntate hec imperia quia non fe floruiffe, & concidiffe ; regnum vero hum 2.3. dicitur: Cfypemss ejws ignitzss t3, & Prj; Chrifti femper manfurum. Ui exercitus ejus in coccineis. Porro, t&in fodleon cum]legis Qzdzgas , intellige etiam Egredientes de medio duorum mon- afcenfores earum more Scripturs. j H a : tium.)Hi duo montes fymbolum funt ! dicat , ]y potentizc , & providentis Dei , cu- ln quadriga fccunda equi migri.) Hoc ttt ft congl eft impcrium Medorum; & Perfarum. jus dug partes, & quafi montes, funt &C Yiolenter mens , & voluntas ; puta fapientia, Equi funt nigri, quia his regnantibus übvepene & decretum , five difpofitio, & defi- Judzi graví metu, atque lu&tu atfii- &i funt per edi&um Allueri, Efther nitio , vel preordinatio , & executio. gt Adde etiam his imperantibus C definene. Hæ igitur quadrigge montibus illis - li fegr. n1eis , antequam exirent , Contineban- luxiffe Judaos ptopter impeditam x- 4 6jus j 112 nf.s" tur, ne alias nationes bello infefta- dificationerm templi. qui etiam nigri famem fi 6. lious. rent, proinde ac fi fepte ellent mon- 6 gnificant , ut Apgcal. Funs m Q tibus validiflimis , & infuperabilibus. cö 6.5 mperium ( Cum autem adfuit tempus a Deo prz- 3. E quadrisa tertia equi aläz'.) Re* Erael, ftititum , ut imperio potirentur, tunc gnum Grecorum , quod cepit ab Ale- Cf eins egreile. funt. Vel hi duo montes xandro, qui clemens fuit in Jadzos: )'lOerl ( Praterea tempore hujus Meonarchie func porte Cilicie inter montium ar- d ,quilonæg CAPUT VL 275 4. Et refpondi, & dixi ad An gelum, qui loquebatur in me: Quid funt haec, Domine mi? "i, qu- & Ef refpondit Angelus, & dixit ad nie: Ifti funt quatuor venti coe D Ml lij qui egrediuntur, ut ftent coram D'o-minamre Oi nis terrae. p 6. In qua erant equi nigri, egrediebantur i h térram Aqui- lonis: & albi egreffi funt poft eos, & variiegrelfi funt ad ter- ram Aulítri. vidi: & "L. Qui autem erant rob-z,lfti-f?('nïmi'7 exierunt , & querebænt ) duorum ire, & difcurrere per omnem terram. Et dixit : Ite ambulate terram, & perambulaverunt terram. 8. Bt vozavit me, & locutus eft ad me dicens : Ecce qui yda equ egrediuntur in terram A C i juilonis , requiefcere. fecerupt 'fpi- quarta e ritum meum in terra Aquilonis. Ctum eft verbum Domini ad me , di-cen,s: * 9 Et 12 4 B Mm 2 IO. Su- d * & fates (es ejus i Md terram Aufiri. ) Romanos di- Machabzis ducibus ifm(xïgnes victorias reportärünt Jücïäci Poftuntetiam m tanfire cit exiiffe in /Eeyptum, que refpectu equi albi triumphales fienificare per- Jerufaiem'; er«s Auftralis ; quoniam memorat tantum bela horum regno- &gkï m/f) pezuas Alexandri Macedonis 'vi&o- rlasz. orum fte rum,quibus priora regna deleca funt., sfertim il IÀ quadrigia quarta equi vari, Auguítus autem victis Antonio , & « rulo (e- &€& fortes. ) imperium Romanoram Clcopatra, Grecorum regnum, id cft forte ob bellicam virtutem 3 Varium, yoc colre Ptolomeorüm in /Égypto extinxit, uarg M quia non femel mutata reipublice for- illudque ad fe , & ad Koma þm'os tran- 4 i ima, & Principum toluntas im gen- Itulit. tein Judzorum, f POHO, 7. Üui eutem volufiifEmi erant. ) jpe etii 3. IUf£ funt quatuor venti celz.) Qua- Fortiflimi quique Romanorüm du- iptürse fi dicat , hz quatuor Monarchiz in- ces , quales Scipio , Misrius , Sylla, ter fe confligent, ut venti contrarii, Pompejus , Julius Cafar &c. de his i ) Ht ac. violenter, & celeriter quafi venti enimloquitur propheta,quifuerunt an- mantibüï fubvertent omnia quocumque ir- te Chriftum, nam ia Chriftum, & Cliri- j fti regnum definere vifi (unt. Num. r2. ( x affli & definent, ut folent venti. ruent : denique velociter tranfibunt , Ee dixito, r2 22 , Ef € , €&c. ) ScHicet Deus;, erantibu lt flewr. J Quiafi parati ad. excipien- qui illis poteftatem fecit egrediendi. da ejus juffa , & perficienda. 9. Et voravit me. ) Narrat Angelus. dirm v üi etiat . 6. ln qua erant equi nigri.) De equis Zacharie fe vocatum a Deo, &quz rufis nihil dicit , quia jam tranficrat fequuntur ab illo audiviffe. Apocïl- Imperium Chaldeorum. - Requtejcere fecerunt [piritums menm. ) Egreaiebantur in tevram 4 uf'lon;.r, ) E/mavca» T$ Sugó» us , Requie(éere Ji) Re Períe enim , & Medi debellarunt Ba- feceruns iram meas , ut habent L XX. T bvlorcm; q f«tisfecerunt mihi irato in Chaldxos , àdg09 uE xefpe&u Jerufalem eft dum eos vaftarunt. yurdti Aiguilon:q;,isg- 276 PROPHETIE ZACHARIJE 10. Sume a tranfmigratione ab Holdai , & a Tobia, & ab r B Idaja: & venies tu in die 1lla, & intrabis domum Jofia, fl Donini : VOs. E Sophonie, qui venerunt de Babylone. ir. Et fumes aurum , & argentum: & facies coronas, & veltri. pones in capite Jefu filii Jofedcc facerdotis magni, 1^». Et loqueris ad eum, dicens: Hzc ait Dominus exerci- Luce tuüm, dicens: * ECCE VIR ORIENS NOMEN EJUS: & 1. 78. ^junit, fubter.eum orietyr, & sedificabit templum Domino. 13. Et ipfe extruet templum Domii - RUOAT , 10, & ipfe portabit glo- tatiebagt : riam, & fedebit, & dominabitur fuper fo!io fuo: & erit fa- þ;.ï?ïüä : cerdos fuper folio fuo, & confilium pacis erit inter illos duos, I4. Et corond erunt Helem, & Tobizae, & Id 2j8, & Hem, filio Sophoniae memoriale in templo Domini. p— * 13& LET A bün IO. $ze. ) Scilicet , quod infra Subter eur orietur , &$c. 2 Ex illo, dicitur. id eft Chrifto geiminabit novus po- eft Cade A tranfmigratione. ) 1d eft , atranf- pulus , hoc eft, fiiii Ecclefiz. ?. Em inigrantibus, hoc eft; ab iis viris, qui 4Edrfrcabit templum. Domino. ) lllud veserunt BDabylone, quos invenies in nimirum, de quo 1it Chriftus, Matth. &yiri, q domo Jofiíz. Verba , & fenfum ita 16. E:t Í[uper bhanc petram edifcabo —— À ordina, quafi dicat : Venito , o Za- Eccleffam meam. charia , indomum ]Jofiz filii Sopho- 13. Er iple extruer templem Dormine.) M 6&, px*& niz,in die, qua mvnera oblaturi funt Ipfe , inquam , non alius zdific .bit Impofüeris &tVabls, u Holdai , "'obias, & Idajas, qui jam Ecclefiam ; quod* addit ad majorem recenter venerunt de Babylone , at- amplificationem veritatis, & firmi- Qu dcdeny que ab eis accipies aurüm, & argen tatis. nomlna qu tum, qu& quafi domum per cos tranf- Md eas AUf Portabst. eloriank. ) *Coronam glo- mittunt , & templo offerunt Judzi, riz , gloriofi Pontificatus , & regni, t , feili qui olim in Babylonem tranfmigra- juxta illud Pfal. 20. 4, Pofuifii i2 ca- ]æ, &Hen runt, ibique adhuc degunt, ut ex eo pite ejus corenam de lapide pretiofo. £üm, qui s. YOCar]. He], àcias coronas ponendas in capite]e- Et. [edebit , 69 dominabitur. ) Ut ve- fu Pontificis. rus Rex totius populi Dei, Luc. i. C& fgf*") hi II. Facie; coronas. ) Chald. vertit, Er vegnabit im . domo David £m ater- tuomi j 722222. Facses. coroznam magnam DL XX. etiam POtius,qM n. I4. vocant corozam , mom corogas ; Et erit facerdos. ) De quo dicitur, 1 Wt, u fortatle fuit fimilis tiare& iXomani Tw es [acerdos in ateruum . fecundum Is oj Rotis Pontificis , quz una quidem eft , fed ord;zem Melchifedech. Píal. og. 4. QQs tribus coronis redimita, - Et conftuum pacis erir tater illos duos.) UOb j IQ. Écce vtr oriezs momen ejus, ) Qua- Scilicet thronos , id eft ille dignita- fi dicat, non tibi propter te iiponi- G t tes, & poteftates , regi. fcilicet , & Préct fs ! tur corona , fed ut figura Chrifti fis, facerdotalis, inter quas non fatis con- 'dhemuS , & ejus typum geras. Chriftum vo- venire folebat, nunc valde concordes qugi"do trar cari orientem , & cur , diximus c.' 3. erunt in uno Chrifto. /fd; !ta;u' n. $. I4. E corome erumt Helemn , &c. ) Wm ' jW'eu Mllücium | CAPUT VI & Vil 277 iä, &ab OYg —Et—'qu-i procul funt , venient, & zedificabunt in templo li, fi Domini & Íícietis , quia Dominus exercitaum mifit mc ad VOS. 'Onts, d Erit autem hoc, fiauditu audieritis vocem Domini Dei ngcri : - E $ exerti- CAPUT v :JUS: & Srejunia , quibus Studei per feptuaginta anmos captivitatis jeju- naverunt , non placebant Domino ,. quia in iniguitatibus fuis per- abit l. Lerit fa matiebaut : proinde bortatur eos ad refipifcentiam , uam quia pra- 05 duos, pbetas olim non audierant , dilper[it eos Dominus in Gentes, & Har terraque dejolata fa&ta eff. propter ipforum ? iniquitates. ts B — — ( T fattum eft in anno quarto Darii regis, facium eü ver- E bum Domini ad Zachariam , in quarta menfis noni; qui ; Ex mO, Casleu. pwüs po Id 2. Et miferunt ad Domum Dei, Saraíar, & Rogommelech, ; ) TIlud & viri, qui erant cum eo, ad deprecandam faciem Domini. 25 Mathe Mm 3 j df z C Ut Id eft, poftquam coronas capiti Jefu 60. JEdifitibunt felhi peregeimorum smm- y Dumint.) impofueris , detrahes , & in templo rosí £4Z95. eiific bit fervabis, ut fint in memoriam eorum, Er fétetis , &c.) Cum fcilicet vide- majorem qui dederunt, ideoque incides in eis bitis oraculd mea implet.. & frni- nomina.quatuor virorum illorum,qui S: anditu audieritis , &c. ) Hecvo- ad eas aurum , & aArg 5 entum obtulc- bis contingent , fi divine legi,& ejus um gl runt , fcilicet Helem , Tobiz , 1da- voci fueritis obedientes. Hac enim & rgnh je, & Hem. Notandum autem eft conditione vobis promittuntur. j jn t eum, qui n. Io. dictus eft He/z; , hic '11/0/0- vocari Heíezm : & qui ibideim dictus I. l )Arii. ) Hyftafpis Regis Perfa- rum. Ut ve- eft Zeffas, hic vocari Hez; erant enim Menfés noni.) Qui refpon'det noftro | luc w binomii , & hec nomina breviora Novemori ; hic eniin. menfis eft no- jn attre potius,quam prima illa longiora,ele- &a fuünt, ut coronis inciderentur. nus a Nifan, five Martio, qui primus erat anni apud IHebreos. dicitity l5. Qu procul funt. ). Qüui in re- 2. Mileruut, &c. ) ld eft, miferant. þmnduï/l motis locis habitant, horum exemplo Quui miferunt, videntur fuiffe Jadai in 9) 4 excitati , aliquid. conferent ad fabri- jJudzea fed extra Jeruíalem habicances, [jndutt ) cam templi. Sublimiori fenfu , 9 quod indicare vidctur refponfio Domi- dignitt procui funt , Gentiles fignificant ,' fic liceL habemus ad Ephef. 2. Ves, qui aü- ferr&sy (c. ni num. 5. Logaere 4dwamnem popuium yris of -qufzmia eratis lomge. 44 Domum Dei.) Id eft, id te . ïn; ncortd 4Edi ^cabunt in remplo Domiai. ) Mlul- hic enim erat locus orationis , eque tum juvgbunt, (& promovebunt hoc ac oraculi, quod omnes Judai adire, n,gf') æc!ificium Eccle,fiæ,. fic legimus Ifai. &. confulere folebant. Miferunt À P ^. 278 PRO pæ;[ET [ E 'Z ACHARIZJ/E o. * ] 3. Ut dicerent facerdotibus domus Domini exercituum , & solite cal prophetis, loquentes: Numquid filendum eft, mihi in quinto : de füo. menfe, velfanttificare me debeo, ficut jam feci multis annis? u E A. Et faétum eft;verbum Domini exercituum ad me, dicens: dentem, $. Logquere ad omnem populum terre, & ad facerdotes, j E *Itigdicens: * Cum jejunaretis, & plangeretis in quinto, & feptimo 58- 5.per hosfeptuaginta annos : numquid jejunium jejunaftis mihi? g, x fno per1 .6. Et cum comediftis , & bibiftis, num quid non vobis co- * mana à- mediftis, & vobifmetipfis bibiftis? I 3. Ll L '7. Numquid non funt verba, quas locutus eft Dominus in j C l n qmoout manu prophetarum priorum , cum adhuc Jerufalem habitare- I4. H tur, & effet opulenta, ipfa, & urbesin circuitu-ejus, & ad efolata. Auíitrum, & in campeftribus habitaretur? , 8. Et fattum eft verbum Domini ad Zachariam , dicens: &' pofte g. Heec ait Dominus exercituum, dicens : ; Judicium verum judicate, & miferior diam, & mifelj-ationes/fadite, unufquifque F ais cum fratre füo.g -ncs pexaccio cu as Mifmm 1o. *Et it] Hai bram , & ergo ad fa&crdoces,qui in rebus con- Sicut. jam feci emultis anmis. ) Yem- diam facie troverfis confuli debebant , ex lege pore captivittis. Cum fh Deut. 17. 9. $. Nwequid jejumium jäjuzz;g/!i.? "i- dQ bi?) id eit, quod mihi gratum effet. I0. j Sarafzr, &c.) Sunt nomina eorum, qui nuncios miferunt in Jerufalein. Vide Ifaiam 59.. num. 5. & dzinceps. [*t poten: d deprecandam j4ciem | Doiint. ) 6. Fobss cemediflis. ) Scilicet , ad d. LXX Ut pro ipfis orarent , & quæfcionis rcun ineum. V.Oltq)gatel.n,,vofïrazþ , non ad hono- eptr folutionem reportarent. tnter, d 7. Nuwquid nem funt werba , &c. ) 3- Numquid flendum efh mibi , &c.) Quafi dicat : Numquid non hzc ea- Nt cjg um jam templi fabrica crefceret, quzcent , an adhuc templi przteriti deni verba, nimirum quod,jejunia ve- fhjirtargs flra operibus bonis deftituta , & ma- IL.-4y incendium flere debeant, an vero ob lis inquinata mihi difpliceant ; olim novi furgentis fabricam letari , & fen, ) A Y exultare. Hc eft queftionis fumma, vobis per prophetas locutus fum ? ATünt, vide Ifaiam loco citato , & Jerem. cui dirccte refpondet infra cap. g. n. I4- I2. ne f;*«al:k 19. fiéC parer: VEt ad Aufirum E6 in Campeflribus, Qtfllis s In quinro men[e. ) Qui H ebreis 4£ &c.) Cum taám pars illa Judzz quE dicitur , cujus die decima templum . 4uey fu €ft ad Auftrum, & eft montana, quam liet , e Vcombuüum fuit a Chaldzis. planities, habitatorum inagna frequen- Tholi den Wb fastzfrcare.) Mebr jï.Jn Zin- tia celebraretur. Oütütaya bazer ,1d efï', nazar&are, hoc eít, age- 9. 7«ditium verum jttdio;kle.) Si mi- I2. U re Nazareum, in(tar Nazar&orum,ab- hi placere vultis, recte judicate, nul- ftin:ndo a vino , & deliciis, & jeju- lo habito refpe&u perfonarum , nec rimmng ; 6 p a f corrümpendo j (A-Gü:.-'; indo- juxta legem gis preícriptam , juftitiam ac.c:pcionc L .J'/:nï'iz Num. 6. mun»crum. udug. CAPUX IX 279 wm& 1o. * Et viduam, & pupillum, & advenam., & pauperem "Exo- ! quino nolite calumniari, & malum vir fratri füo non cogitet in cor- 27 ?2 1 ic Is annis) de fuo. 23e w(] Cenb. 11 Et noluerunt attendere; & averterunt fcapulam rece- 3 cremqa erdot lt dentem, & aures fuas aggravaverunt, neaudirent. - 5.28 leptmo 12. Et cor fuum pofuerunt ut adamantem5 ne audirent le- Osmii? &em, & verba, que mifit Dominus exercituum in fpiritu QUIS 0 fuo per manum prophetarum pmorum , & fatta eft mdlgndtm magna a Domino exercituum. fic Qu 10 I3 Pt facwm eit , ficut locutus eft, & non audxerunt clamabunt, & non emudïam dicit Dommus exercituum. doitare & d t4. Et difperfi eos per omnia regna, quae nefciun:, & terra defolata eft ab eis, eo quod non effet tranfiens, & revertens: & pofuerunt terram defiderabilem in defertum. Cens | verum * - - C A- gd' que Miferscordiam , mz/cratmnes faci- Per manum ! Propberarum. ) Per imi- M ze. ) Hzc gem'natio Ggmfï"at cre- nifterium Prophetarum. bram , &- omikis generis mifericor- Et falla efd : ndzgmetla magua. ) Id T n diam faciendam efle. eft, Punivit eos atrociter per (..hal- dæos uQo. Cum fratre fuo, ) Cum proximo ulir t T S4cuz Zacutu: eff. ) Sicut fuex it ynt[CE 1o; Nolite ealumniari. ) Opprimere mïmtfttus fe puniturum eos. per potentiam ,bona eorum ufurpan- h CCP3 Vc clamabuut , 6f nom exaudiam. ) cé et, d s do. LXX. habent xwraäxuvxgwrw, id Ut ego olim clamans ab iis auditus d lon0. eft per potentiam opprimere , impo- non fum ; fic viciffim ipfis clamanti- tenter, & ryrannice dominari. bus non emudlam 4,&) Non cógrtet. ) Non machinetur. 14. Per omuia regmz, gue ne/äumt ) hgc eà LXX. habent m wonoixasíra, ne - frt 1njnrt4rtmz 2e720F, Per Syrmm ZEgyptum , Mefopo- untd V II Averterunt üäpulam receden- tamiam , Perf'dem Mediam , & alia &um regna prius illis ignota. j ol.m tem.) Averterunt fcapulas, & recef- Term de[olata eff ab eis. ) Id eft, ferunt. italice dicimus , z volzaro- ; fun ? mo*le fballe, id eft rehquerunc me, lpüb recedentibus, vel abductis in ca- Jcrem- ptivitatem regio relicta eft folitaria, fiec parere voluerunt preceptis ; aut & intrequens. confiliis meis. é /&' VR Jures füas aggravaverunt, &c.) Sci- T* szem', E5 revertez$. ) Id eft, ul- BZ»qJæ tro cu:roque comtseans. It dice dici- licet , velut plumbo , aut alia hujuf- e,quäm modi denfa, & gravi materia injefta mus, Aon c e,chi vada innauzi, e d rgQüen obturdverunc dietro, I2. U* 4dam4ntem.) Qui lapis du- Defdembtlem ) Optlmam & OrR- |Sim! riffimus eft, ideoque a Grecis dictus nis generis frugibus abundantem. pil eft , &duuag , Id eft /ndomabilis. Ip de[ertum, ) Nam terra Judzz ' ntc I [piritz f20.) Per fpiritum fuum habitatore caruic toto tempore ca- PCIOM fanctuif , quem dedic Prophetis, ptivitatis 2. Paral;cap. ulti. n. 21 28o PROPHETIJ' ZACHARLZ C ATUT. VHL 6. at pculis rel Sicut Dominus propter peccata populi fui afflixit eun, & defola- oculis me tam fecit Xeru[alems fic nune facit illam plurimum babitari, omnia- ?. Bd que dabit prolpera , modo ei Jerviaut , quibus adjungentur €? alia ulum me . Geutes :- de finbria "yudai a. decem viris etbnicis E erünt moh appreben[a. — & injott FEFLET fattum eft verbum Domini exercituum, dicens: , Haec 2. Haec dicit Dominus exercituum: Zelatus fum Sion veltre, ( zelo magno, & indignatione magna zelatus fum «eam. phetatum 3. Haec dicit Dominus exercituum: Reveríius fum ad Sion, uttemplu & habitabo in medio Jerufalem:. & vocabitur Jerufalem civi- 1o. Siq tas veritatis, & mons Domini exercituum mons fan&tificatus. merces Y .4. Hec licit Dominus exercituum: Adhuchabitabunt fenes & anus in plateis Jerufalem: & vir erat pax ] . i baculusin manu ej—us. pree quemque multitudine dierum. c. Et platez civitatis complebuntur infantibus , & 'puellis T ludentibus in plateis ejus. A 6. 8 vidi 6. Haec 1. Qui t Ciptivitte , E/(.-.n;s us , &c.) Quafi dicat , Ig. 27« EÉz monte fatvum te fac. lx luntur.; Z ' zelotyp ia profecutus fum, eo- hoc. monte propius coleftia comtem- mum eft, que indignatus , quod me tantopere icitas doctrina. plamur, & in eo eft altitudo , & fir- Dtym tne fe amantem dcferuerit fynagoga. Ve- ttim cecia zum quia ipfa malis vcxata. refipuit , Mozs [anttificatus. ) Sacrificio Abra- ?1&;313 he , Gen. 22. 14. Crucifixione Chri- jam zelum , cupiditatemque vindict contr« illius hoítes convertamn. Iti: nam Calvariz mons eft pars, five ij " 37 Reverjus |nma «4d Siou. ) ldeft, jyrgum quoddam montis Moria: tem- plo 9alomonis , quod'in eodecm mon- pl«cotus fom jeruialem , & genti Ja- 1 : De te dazorum ; ha4bitabo in ea , nom eam te excitatum . faerat : predicatione 00 inte]l dcferain , Egcle[iæ m« femper adf:'- Chiifti, qui in eodem ccpit congre- ro, gare , docere, & inftizaere IZccleftain uRruxn j Civitas fidelis dsi fuerint Cruitag veritatis. ) fuam , quae eft ctiain ipfa inons fan- ibylogica Deo fuo. '|.lis eft Ecclefia, quia ctificatus a Chrifto fuis meritis , do- Tüütam in in ex tráditur veritas de credendis,; & &rina , gratia, facramentis , &c. P&ntiüm. o agendis , numlla falfitate adulterata. Adhuc balitabunt jä*)zes. ) S-igni- L ABtS Copr D. Paulus F. ad Timoth. 3. vocat ficat Jerufalem fore pacatam , & fe- deftam, Ecclefium columgam , & fimamnen- licem , ita ut abund«t civibus omnis tuimm. veritatis. &tatis , & fexus , pueris, & puellis 8- I?l Ve f6, & Wi AMons Domini exercittitme ) Mons ludentibus in. plateis , civibufquelon- hic eft $ion , & Moria, in quo «difi- g&vis. ld ita contigiffe pátct 2. Ma- Cüftodiam catum €ft cemplum , qui. fuit typus qum ptoi chab. 3. T. fenfu faüblimiori fizynifica- Colar N Ecclcftz , qux eft mons Domini, in tur E.cclefig ,& fidelium pax , multi- tudo, & long&vitas. e 9' CW-J [ $uo feko*.fa,l(vi fiunt ,lrwmines ; Genef. Bl 8 RUPNNRMERURM URRU CAPU T VIII. 25I 6. Hæc dicit Domi nus exercituum: Si videbitur difficile in & dl oculis reliquiarum populi hujus in diebus illis, nümquid in oculis meis difficile erit , dicit Dominus exercituum? 47j tj 7. H&c dicit Dominus exercituum: Ecce ego falvabo-po- Ar G dit i pulum meum de terra Orientis, & de terra Occafus folis: 8. Et adducam eos, & hàbitabunt in medio Jerufalem, & erunt mihi in & 1n juititia, populum, & ego ero cis in Deum, in veritate, : en$; fum Sion 9. Hec dicit Dominus exercituum : Confortentur manus " veftrae, qui aud:tis in his diebus fermones iftos, per os pro- phetarum , in die qua fundata-eft domus Domini exer d Sion, : cituum, lem clvi- ut templum aedificaretur. 10. Siquidem ante dies illos merce shominum non erät, nec "nficatus, unt fenes merces jumentorum erat, neque introeunti, neque exeunti ' erat pax pra-tribulatione : & dimi ejus pra fi omnes homines, uünum- qqemque contra proximum fuum'. 2 Nuhc t puell 6. $i w;'deäiturv:difici!e, &c. ) Id efi, Qui nunc hsc auditis ex Aggeo , & . HC ! ii$ , qui reliqui funt ab exilio , & Zacharia, profequimini , quod cepi- — nl captivitate hoc difficile videtur , fal- ftis , ut fitis Deo obfequentes , tem- luntur ; naim potentie mex facilli- 7 [ix mum eit. pli fabricam promoveatis, & a pec- catis abílineatis. | comtetn- Nonm eff impoffibile apud Quemadmodum e- »,&fr Deum omne verbum , Luc. I. 37- Linus nim , antequam inciperetis templum etiam cecinit : xdificare , adverfe vobis erant res ; ao Abf P'aài« navra StQ , xaf. ddsveerov &9tY. L4 N jam vero poft inchoatam fabricam )fje Cer profpere funt; ita fi pietatem cola- Facilta funt ommia Deo , 69 nibil tis, non defiftam vos magna bono- p.u's,h've imlpajibile. rum copia, quz polliceor , atficere. TERIIUA a inot 7. De terra Orientis , &c. ) Per hec In d qua fundata eff, j LXX. ex licationt duo intellige etiam Aquilónem , & quo die fundata eff , &c. anC- Auftrum ; quafi dicat, quocumque Ja- IO. Merces bomimun- non erat. ) La- 40 dzi fuerint difperfi per captivitatem "D ] j Atl bor omnis vefter , & jumentorum 7 f&n' Babylonicam , inde falvabo .eos ; & veftrorum , five in agricultura, five reducam in Jerufalem fignificatur in mercimoniis , atque alits operibus, T do« gentium- omnium ex omnibus mundi Hritus erat & inanis , nullamque ex NG )5 plagis concurfus ad Chriftum, & Ec- €o mercedem , aut fru&tum percipie- cleftàm. batis. . &f 8. In veritate , 65 in juflitia. ) Ne- Negue ;21708272!;,, &c. ) Cum enim j Omnis re, & fideliter preftans eis curam , introire, aut ex urbe prodire voleba- puellis of cuftodiam j pacem , & profperitatem, tis , armis,, & infidiis externorum y,ie A t quam promifi ;. viciffim vero ab iis premebamini. ,QIJV colar fideliter, conftanter, & fanéte. Tribelatione. ) Hoftium. circumje- 101603' "multi 9. Cenjortentur manus veffre, &c.) &orum , qui vos gmigeba&t. n ! Bi4M. cBo Comi, Menoch, T FX $8 282 PROPH.ET IJE "Z,ACHARIZE domoi u 1. Nuncautem non juxta dies priores e gO faciärfxi reliquis claras: Vi populi hujus , dicit Dominus exercituum. 12. Sed femen pacis erit: vinea dabit fru&um fuum , & 40. H& terra dabit germen fuum, & coeli dabunt rorem fuum , & puli, h poffidere faciam reliquias populi hujus univería hazec. J E 13. Eterit: ficut era-is maledi&tio in Gentibis, domus Ju- ts , & da, & domus Iírael: fic falvabo vos, & eritis benedi&tio, exercitug nolite timere: confortentur manus velftrze, q. Et tendam T 14. Quia hsec dicit Dominus exercituum : Sicut cogitavi, ut affligerem vos, cum ad iracun faciem D fi;am, p'*x/*övocafï'en,t patres veftri me, dicit Dominus, 1 Ha I;. Et non fum mifertus: fic converfus cogitavi in diebus bts appre iflis, ut benefaciam domui Juda, & Jeruíalem : nolite timere. wb, ag Vobifcum 16. Haec funt ergo verba, qus& facietis: * Loquimini veri- tatem unufquifque cum proximo fuo : veri " tatem, & judicium Ll pacis judicate in portis veftris. L 17. Et unuíquifque malum contra a micum fuum ne cogite- tim Jario, illis Tammai tis in cordibus veftris, & juramentum mendax ne diligatis : jejunabant , omnia enim hac funt, quae odi , dicit Dominus. eflet marus. 18. Et. fa&dum etít verbum Domini exercituum ad me, * fiione Cha dicens; $. 2f Jjmim IO. Haec dicit Dominus exercituum: Jäjunium quarti , & mi erit dicebatur ; jejunium q.uin-ti?& jejun'iu-m feptimi, & jejunium deci Julio, parti do- Cma feea combuun Dimi/i amne:'ha;nine:. ) Permifi non admodum ufanes gentes prius vos tem, $2, folum foris przlia, quibus ab exter- execrabantur ; ita e converfo nunc ]dwsim nis vexabainini ,. fed eciam feditiones laudabunt , & magnificabunt. 1$ VOCatur intus,unoquoque contra proximum ! d5. 5£e comver|zs, &c, ) More hu- þïi, þ'äïfm' fuum infurgente. 1Inano loq' "utur quia converfi eftis jts die tert IL. Nwzcanutem. ) Cum domus mez ad me , decrevi multis bonis vos af- Godolias fabricam curg, & cordi habetis. ficere , modo legem meam fervetis. &t 41 us dies priores, ) Longe aliter 16. Ferba. ) es, five opera. Jimien. me geram , quam olim gelierim, udictum pacis. ) Pacificum , de appellabato I2. Semen pacis.) Profperitatis ; quo nemo merito conqueri poflit. Cembri x quafi dicat fata lzta erunt, & uberem In portis veffrss.) ln curiis, & pre- H'—'PS ls Irugum iuarum proventum afferent. toriis veftiis, Notum eft Hebraos in & die obf Germen fuum. ) Fructum fuum ex portis civitatum pratoria habuifíe, & illa germinantem. ibi judicia exercuifle. Ch äxe;'aig 'Af Eni d Ceíi dabunt rorem fuui. ) Apte hoc 19. Jejunium quarti. ) Refpondet Vot folu promittitur ; nam in Judea propter quzftioni de jejuniis a Judxis propo- Dià, fed . raritatem pluviarum imagna cft ro- fite cap. fup. n. I. Guuod dicitur ris utilitas, & necefficas.. quarti , fubintellige menfis. Quartus f6 pratl, n0n cü: [ I3. Sreut eratts maledictio. ) Quem- ergo raenfis , qui. refpondtbat par- tüdos, * - - I d 4 CAPUTM:VHL- 283 1m felquis domui Juda in gaudium , & lctitiam , & in folemnitates prze- Claras: veritatem tantum , & pacem diligite. /20. Hze dicit Dominus exercituum : Uiquequo veniant po- fnm, & fum, & puli, & habitent in civitatibus multis, | d .alterum' diäentes sE 21. Et vadant habitatores, unus a domus Jt- mus, & deprecemur faciem Domini, & quaeramus Dominum enedidto, exercituum: vadam etiam ego. N 22. Et venient populi multi, & gentes robuítae, ad quc- t cogitari rendum Dominum exercituum in Jerufalem; & deprecandam faciem Domint. S nÍ pattes .25. Hzec dicit Dominus exercituum: in d iebus illis , inqui- in diebus bus apprehendent decem homines ex omnibus linguis Genti- te timere, um, & apprehendent fimbriam viri Judaei, dicentes: Ibimus mini ver- vobifcum: audivimus enim, quoniam Deus vobifcum eft. Nna judicium CA du5 Lgim ]ur&iko ,partim Juiio , dicebatur ab Veritatems fautumh , 67 pacem diligi- ye corite- fisdie nona — fe. ) Id pracipue a vobis requiro ,ut illis Tzmmaz , & hujusmen vetitati ftudeatis , & paci. diligais : jejunabant , eo quod illa die fra&tus eflet murus civitatis Jerufalem in ob- Qo. Ufgtequo , &c. ) Hiec verba pem- fidione Chaldeorum , ut patet Jerem. dent a preccdentibus , quaf? dicat : aj me, amaftitia jejuniorum convertetur in 52. n. O. fejün;hm' qw"nfi. ) | Quintus menfis ]ztas folemnitates , efquequo , id eft xutti, V * dicebatur 4 , qui refpondet partim adeo, vel in tantum , ut pópuli eo- cimi erlt Julio, partím Auguffo. Hujus die de- rüum fama ille&ti veniant, & con- fluant , ut iis interfi - d cima jejunabant Judei , quod iHa die nE 3 & fe lee' —Ó combüftur effet templum a Chaldzis, . &ent. 3erem- 520 IQ- pI Ef Vadant babitateres 3 «6 ) rus Ws Chaldeus fic habet.: 89 ;&snt unins yedo 00 Jejunium fiptimi.) Septimus men- incole crmm alterins urbts babitatoribus , Ifb fis vocatur T//ri , qui partim Septem- bri, partim Octobzi refpondet. Ha- diceztes ; EWUnmtfes eawus eratum faciem More l* jus die tertia jejunabant, quod illa die Domini. nea ü €rh:h' Godolias occiilus eilet ab lfmaele, Vadam etiam ego. ) Eftvox unius as y08 2 ]erem- 41. 2. civitatis , & populi , vel hominis ad [rrvetis jejuniumdefimi. Y Decimus menfis alterum dicentis : Ego etiam vobif- opeï&- cum venire volo. 2 ficum , ' appellabatur Teéez , qui partim. De- cembri , partim Januario refpondet. 23- Apprehendent decem äOmii-ze;,&c.) Hujus decima die jejunabant , quod Plurimiex omnibus gentibus fient pro- 'iisu &pï,æ. éa die obfideri cepta fit: Jerufalem a fclyti, & facra Judeorum fufcipient. jebraos -Merius hoe factum eft in Chrifti E;c- nb Chaldzis 4. Regzm I- 25* 5- Erit domui juda sm gaudium , &c,) clefia,ad quam gentes innumerz con- Non folum omitti poffunt hxc jeja- flixerunt. Refpondet nia, fed vertenda fuut z folemuita- Fiobriam.)Oxram veítis. Fimbriam gis propo z5 préclaras , in quibus jejunandum illam przceptam in lege Num. I5. " dicituf non eft, fed dies feftus hilariter agi- o. D«ut. 22. 12. Hac nota Judai a : Quartoó tandus, * gentibus aliis dignofcebantur. E 284 P'RXOPHE TIX 'ZACHAR;-E. ; O XTTUT D s Vid & Accarc Vaticinatür adver[us civitates Syrie , & Jufperhos Phili]lhæäs: u3 & rex Chriffus venturus eff ad Sion infidens pullo afini , & ablato e &f Philiffhunc bello imperabit mundo in magna pace : qui etiam emifit «inclos de lacu in Janguine teflamenti [ui : omtiia dicuntur futuro populo ". Ka Dei profbera, quoniam ipfe eum proteget. nj ejUS Deo noft I. Nus verbi Domini in terra Hadrach ,. & Damaíci re- ia 3- m ag GE p li d U af at o i Tebuíevs. quiei ejus: quia Domini eft oculus hominis, & omni- j Etc um tribuum Ifrael. 2 euntes, d 2. Emath quoque in terminis ejus, & Tyru s,. & Sidþn : af- quia nutx fumpferunt quippe fibi fapientiam valde. 3. Et sedificavit Tyrus munitionem fuam, & coacervavit e Eeumeseen, argen:um quafi humum , & aurum ut lutum platearum. 4. Ecce Dominus poffidebit eam , & p Et lucien ercutiet in mari for- devarait £ l'ide titudinem ejus , & hac igni dexvorabitur. : 5- Vi- Phiiftnor Qlwddm 4 I- Á )Na; , &c.) Onerofa, molefta, urbes intra terminos hujus oneris Do- & putabat & triftis prophetia. mini contineantur, & cjus participes . Sedebr fint f'ture. Emath , vel eft Antio- ffpmtar ;] Hadrach. ) Contra Hadrach , qui vicus ; five oppi $ dum ePc'rjux«ca, Da- chia, vel fZpiphania, quam multi pu- &t , ]d eü mafcum.. tant effe Alapiam , vulgo .z/epro. Álerandro Dama([ci requiei ejus. ) Hadrafch, & fpurius hu Affump[erunz 75413/3: ff fapieatiam Damafcus erunt requies oneris hujus, u valde.) (uia Tyni, & Sionii (ibi nïS, & et od vaticinor ; nam Hadrach , & arrogarunt fapientiam; ( fuerunt enim fere Phili b amafco incumbet, in eisque requie- Phonice: 1! ventores litecarum,) q':afi lei n fcet hoc calamitatum pondus. , per eam efílent infuperibiles . hinc putiog v.; Domins eff oculus bomizis, &c.) Do- Deus .eos infipientes efle oftendet , Aleundi imnini oculus.videt , curat , & reoit eosque per Alexandrum Macedonem, genre; pa omnes homines, eque actribus Ifrael, & per Machabzos debellabit. domin;s j ^ Q0lua £ ut fcilicet impios puniat. plos vero 2 E£ adificavst ,. &fc. ) Quamvis tueatur, & protegat. Vcel Domini, munitiflima fit ,- & ditiflima, tamen qui dyidie id eft ad D« minum refpicit oculus expuguabitur. T05 ab uro hominis. Vel Domini eft converte- V fenara Q«aft bumtum.) Magna copia; fimi- re ad fe oculos. omnium hominum , lis phrafis habetur fu Aum quanto ergo magis lfraelitarum , .ut n.I7. Vide ibi dica, pra Suphqn GR (qus, ).] LE illos defendat , & eorum hoftes per- UUdC di dat ? 4 Dominus po/Hdebit eam.) Per du- dh Ye ces ; & exercitus , quos mittet. ad .Q. Emath quoque in terminis ejus. ) ler /;m,]m Particula ejw referenda eft ad osz; expugnanddm eam. d Vij Domini quafi dicat: onus requiefcens Percuiiet g2 mari fortitudinem ejus. ) Licet in mari fita fit, ideoque m in Damafco pertinget quoque-ad E —uni- Car:]ihus : tiflima. Vide Ezech. 2g. 2( «450,57;;' 4 math, T'yrum, & Sj-donem, ita ut hz ï!'iS xdohg CC AJPOUCÉ HX 285 .t n v. Videbit Afcalon, & timebit; & Gaza, & dolebi ithis, & Accaron, quoniam confufía eft fpes ejus: & peribit rex de hifhen: 3 5 P WU " w Gaza, & Afcaion non habitabitur. - - Ü (l v d 6. Et fedebit feparacor in Azoto, . & dif perdam— fupäer,iam' Philifthinorum. | populo. 7. Et auferam fanguinem ejus de ore ejus, & abominatio- nes ejus de medio dentium ejus, & relinquetur eiiam ipfe F Deo noftro, & erit quafi dux ii jud2, "G Accaron quafi maíci re. &oma Tebufeeus. g. Et circumdab o domum meam ex his, qui rhilitant mihi euntes, & revertentes, & non tranfibit fu per eos ultra exa&gr: idon : äfj eis, quia nunc vidi in oculis m - dcervavt à Nn 3 9.* Efï-- IIf Er bac igui devorabitur. Q st ipþziigni Relinquetur etiam ipfe Deo noffro. ) mari fot- devorabitur.) ut vertit Pagninus. Populus Azoti fuba&us Judzis rclin- 5. Videbit Afcalon. ) Sunt civitates quet idola, & veram a Philifthinorum "T yro vicins. Ícipiet. | religionem fu- - Quoniam coufi Non i;o- xDSESumrId u[a eff [pes ejus. ) QLI;L Bt erit quaft dux im Tuda.).1 oneris 0. fe putabat potie refiftere. lum admittet veram rcligionem, fed — .6. Sedebit feparator in -"4z00. ) V,OX aliis etiam pregibit , & auctor erit, putticipeg feparator , in Hebreo eft 41535 zam- ut eam fufcipiant. Videtur hoc fa- d Autio- j multi py zer , id. eft, /puriss , quod . aliqui de étum ex parte tempore Machabzo- Atj Alexandro Macedone intelligunt, qi rum; plenius tamen tempore lcgis fpurius habicu.s eft, alii de alienige- gratiz , cum rota illa ora ad Chriftum Mi:/ztim convéria eit. sloni. ( nis, & externis, qui non erantex ge- erunt eiia nere Philifthzorum : hos enim Phili- Et 4ccarom quafi Jebufaus..) Sicut fthei mamzeres , id. eft alienos, & olim Jebufzi habitarunt in Jerufalem, ,r?ïmy)*lnl fpurios vocabant. Significatur ergo ita piriter Accaronite focjabustur ls ; hint anndet ) Alexandrum, five Judeos, five alias jJudais, -& habitabunt in Jeruf:lem, gentes peregrinas fefluras tavquam ac vicilfim Judai pacifice deg.nt in facedontem, dominas i» Azoto. Juxta Vulgitam Accaron. J noftram feparazor eft quilibet victor, 9. Domum meam.) Vlemplum. Quimvis qui dividit predam, (&, fi vclit, vi- Ex hi5 , qui militant mili, 6c. ) Tu- ij tamell ros ab uxoribus, fratres a fratrious, tabor templum meum per |Machabzos &c. feparat & deducit. fortiffimos milites meos. g. Anujeram fanguimems) ejus de ore ]ia; fïmi- Exatlor. ) ^ Scilicet tributi, tyran- ejus. ) Id eft minas cjus fanguinis et- nus , qui exactione injufta avare po- ylon &^ funde di , & patrandarum czdiurm. pulum expilet. Chald. vertit, & 4ifperdam comeden- Quia nunc vids 12 oculis meis) Et Vidi ) Pardi tes anguinem , quod intelligi poteft Hebzaifmus , pro ecws mei:. mittet. 4 de victimis, quas Deo fio Dagon of- oculis meis erumnas, & vexationes, ferebant, ex quarum fanguine , & quas ab hoftibu: pafli eftis, atqueideo carnibus epulum deinde inft, ;ebant.- vicem veflratn. miferatus, non patiar um i ) ; la- Que mlml' Abomigationes , &c. ) Intelligit car- vos impofterum fimilia pati. ) nes idolis facrificatas. &um , cum populus fidelis in Chri- 296 PROPHETIJÉ ZACHARIE *Ifaig . 9. * Exula fatis, filia Sion, jubila, filia ïerufälþem:xECCE i. Q 62.131 REX TUUS veniet tibi juftus, & falva*or: ipfe pauper, & Ephraim Mistt- a(cendens füuper afinam, & fuper pullum filium afinze. co: & o 10. Et diíperdam quadrigam ex Ephraim, & equum de je- ij E rufalem , & diffipabitur arcus belli: & loquetur pacem' Gen- gur, j tibus, & poteftas ejus a mari ufque ad mare, & a fluminibus n turb ufque ad fines terrae. . IX .Iir. Tu quoque in fanguine teftamenti tui fübjcent tuos de lacu, in quo non eft aqua. | emifxüi Vinügs vno, & 12. Convertimini ad munitionem vinCti 16 E fpei, hodie quoqu? annuntians d—uplicig reddem tibi. s u of li aominat j 13-—qu0ï* omuiius , Ij us ftum credens a tjrrannide diaboli, & cum, & cum proximis pacem ineant , talcat , id vitiorum liberatus eft. & colant. lent eaim . Exnlta L mari , 66. ) Id eft, per cotum tare. jkti':.) Vehe/menterr l- orbem. titendo e tiendam fs Fa Siom.) Jerufalem. 1lI. T* quoque. j, 197 (ChriRe*Rex Imyf/i'fï'tl , Jubila, &c.) Eft repctitio ejusdem Sionis. fententiz. Impletur a lm langmine telamenti tui,) Nirtute attridlo ne Rex 1u55.) Chriftus Dominus. fanguinis Écderis novi teítameni, da eltint Venict. fibi. per quem reconciliafti Deo genus hu- diceremus tuam. ) ld eft, ad falutem manum , & veteres inimicitias diffol- vifti. ? Db J«fsi) jutus , & juüifïcans te - partim ex fuo fanguine. De Lieu. ) ld eft, limbo, feu purQ triouus £ gatorio. Vide Augult. ep. 99. & 12. retl Savater. ) Ut te ab hoftibus libe- üfipuy de Gen. c. 25. Cum tete, Pauper.) ld eft, Mazfzerus , ut ha- I2. Comvertimin! ad munitionem. verbi [jai bent Chald. & LX X & fic citatur Íd eft, ad Chritaum, & Ecclefiam, Matt 21. & * velad legem Evangelicam, qu« eft latriam & arx Chrifti imnunitiffima. Dupnarnr Et fupev pullum.) Chriftus enitn fuc- Fi.'lllüi [ celiive fuper utrumque fedit; necfine Fintli[pesi.) Nos, quosfpes Chri- iyfterio ; nam per afinam , five fub- fto devincit, & fpe cum illo ita eftis ttlliit . a Siper f jugalem , ut vertunt L.XX. intelligun- colligati, ut ab eo omnino pendeatis. ipicntia g tuür Judzi jugum paffi veteris legis 5 Tales erant Judei fideles expectantes per pullum vero Gentiles : utrosque redemptionem Ifrael. 'lales etiam téris Àpo per Evangelium fibi fabjecit Chriftus, erant Gentiles habentes fidem Dei , pisfertim & Mefliz ante Chrifti adventum. tüi, IO. Difperdaim quadrigam ex /Epb- PM.tm ] r4mm,) Non erunt.bella, fed fumma dunuhttans. ) ld eft, annuntio. pás cemp(j're E*Vangeliiï, non folum Dysplicia. ) ld eft , inultiplicia, & duí [ in Judza, fed etianr in. decem tribu- magna bona. ( 7CCVHMQ d[flltw';'/-:fl bus ad Clhiiftam . converfis. — Reddam ) Ideft, prö laboribus. Leguetur pacém Gentilbn£s. ) Pacifice ? . 2i5, ) Eft enallage perfonz ; nam Olfla, De & aniice els loquetur , hortabitureos cüm prius alloqueretur vinc&tos fpei l pto j P per E.vangslii prædicgtionem, ut fe- univeríim, nunc unumquemqfie appel- bttilig ^ $ CAPUT IX. 257 »: EOCE r3. Quoniam extendi mihi Judam quafi arcum , implevi üper, & Y. Epbhraim, & fufcitabo filios tuos Sion fuper filios tuos Grze- ] ; Cia: & ponam te quafi gladium fort:um. m de j 14. Et Dominus Deus füper eos videbitur, & exibit ut ful- 'em Gen- üminibus gur, jaculum ejus: & Dominus Deus in tuba canet, & vadet in turbine Auftri. d 1$. Dominus exercituum '"proteget eos: & devorabünt.) & | vintlos fubjicient lapidibus fundae, &bibentes inebriabuntur quafi a vino, & replebuntur at phialze, & quafi cornua al:aris. e quoqie 16 Et falvabit eos Dominus Deus eorum in die il la, ut gre- u m Q lat nominatim, ut intellipant non tam lis ptignancis, & fuis illuftrationibus, omnibus , quam fingulishzc promitti. & infpirationibus mentes tam audien- T —HÜ 153. Quowiam exiendi, 600 ) Mebr. tium, quam docentiumApoftolorum, 'em ineant, calcavi , id eft, calcando extendi ; fo- quafi coleftibus jaculis ferieutis. lent enim arcus baliftarum pedibus In tubacaner.) Przdicationis Eivan- per totm nitendo extendi , & aptari ad excu- gelii. tiendam fagittam. Vadet im turbiue "Auftri. ) hifle Rex Jmplevi Ejbrabs. ) GQuafi arcum, ftar turbinis venientis ab Aufítroom- Impletur autem arcus balifte , cum nes convolvet , & fecum . abripiet. : Vi attratto nervo, fagitta, qu& emitten- Hifce bellicis metaphoris fignificatur eameni, da eft in hoftes, illi imponitur. ltal. vis, & energia przdicationis E2van- ; genis r diceremus ,. Ho carécata la baleffra gelicæ.. itias dillol« d' EXBraim, intelligit Apoftolos, qui 15. Devoerab P zpntu) Sgilicec hoftes partim ex- Juda , partim ex. reliquis fuos. , fen put- trivwbus fuerant, que per Ephraim Subjrcient eos Lapidibus funda.) LXX. defignastur; hos ergo tanquam ar- £$ obruent eos lapidibus f"»4a. Lapi- D cum tetendit Chriftus , & farittis des fünde funt verba Scripture, que sititnell ) verbi Dei inflruxit, ut contraidolo- facr1 fundibularii, concion:tores , & do&ores in hoítes Eicclefie ; & veri- pcdefm latriam géntium ad- earum falutem l, quæ D pugnarent. tatis, & in vitia contorquent. Filjos tuos Si 0n, )' Filtos Ecclefiz in- Er bibentes knebriabuntur quaft a pi- telligit , ac nominatim Apoftolos. no.) LXX. habent, B;/&est eos ffcut [gg Chïi' j i diir Super fiios ros Gracia. ) Qu licet vipum , fanguinem hoflium fuorum xultati? fapientia glorieris , refiftere non po- copiofe fundent, & illo perfundentur, teris Apoftilorum predicationi , ac & quodammodo inebriabuntur. gpe&ames Replebuntur Wt paiaie.) iXeplcbuntut le5 etiam przfertim Pauli Doctoris gentium, & dem Dii, tui. fanguine ficut phialg, quibus excipi- Ponim te. ) O Sion. tur fanguis victimarum.- QOnaft gladium foriinm.) Ut vincas, Et quaft cornta altarís.) Super qu& jntio & occidas, & fubjicias tibi omzez fanguis fundebatur, Lev. 4. & I6. pliciä j altitudinem extollentem f? adueríus fci- fignificatur illuftres triumphos re- entiam Dei. Q2. Cior. fo. 5 portaturos Évangelicos hofce preco- J nim 14. Swper eos videwfur.) Pugnans nes, innumeros fpiritualiter debella- pro illis. turos , & fubjecturos Ecclefiz. (i0$ 1'pcl (þe 31)P€l" 1 Jacultm ej«:.). Scilicet Dei pro il- 1'6: Et falvabit ces Dumitits Dens eo, * 258 PROPHE*TI!E LZACHARLIZ gregem populi fui: quia lapides 5 Qüiä ^ fan&i glevabuntur fuper ter- mendaciu ram ejus. : 17. Quid enim bonu m ejus efts &-qu-.i'd 'pul—c'hruäm ejus, nifi LP G tb n bantut : ] eft eis pad frumexntum» ele&torum, & vinum germinans virgines? ^, 9üp€ CATUT X fibo : Q mam fut Selus Deminus potef] petita preflare , qui confortabit Sfudceo:: & Eul €» milertus ipJorum congregabit eos de-variis locis captivitatis E E N 2513 Dineiaaad * exipfo ec in erram priffinam ,. bumiliatis. ipforum imimicis, - * atiles fínt n — tem , vide 2 Bhrtam i 1. 3Etite a Domino pluviam in temþore ferotino, &'»D.omi- nus faciet nives, & pluviam imbris dabit eis, fingulis ciplofam , A. tünt,. Dj Talis enim ; herb am in agro, 2 Quia fï igiïäns. Daht i, zum utgregen.) Maxima cüra libera- —— Frozzeztio eledorum. ) ln Hebr. & tnallipe p bit eos a periculis , ut paítor oves. LXX. eft, jsvezum. Euchariftia enim Angudr b Cuim eos oves appellat, tacite docet eft frumentum electorum, quia.facit habet, Dy 4 eos non pugnaturos armis corporali- felectos juvenes , hoc eft , validos, d'zdum , & bus, fed verbo Dei , & manfuetu- alacres , & expeditos ad omne bo- 2 us [ dine. num , & ad quodlibet pralium. ten- Quafí dica tationum fuftinendum. E Teiltitem Lapides fantli clevaluntur fuper ter- ram ejnmi. ) Iios lapides intelligit, qui Germinans 'virgines.) Id ä('c , faci- prethre g in titulum , & imonumentum victo- ens caftos, & puros €os , qui digne Ltr:a.«; fu. hac facra myfíteria percipiunt.. Terüm enyi rix eripantur , quafi dicat : duode- cim Apoftoli in ijcclefia in titulum " N rempore ferotizo.) Daplex plu- iilacra Q vittorig, & poiieilionis adite a Chri- via frequenter memoratur in um f.*.l(zl1 ó Scriptura , temporanea, & ferotina. ) fto-eriventur, ut olim totidera Jofue Y 3 i/ Ui U erexit. in. Galaal, Jofue 5. 19. qui '"JVemporanea eft, qux tempeftive , id À. Tif;m A poftolorum fgymbolum £uerunt. n eft tempore fementis decidit menfe Prpietas, j Hebrao eft, /zpides córoze ,id eft, co- O&obri. Serotina, qus fero, id eft, Et femy;;, rona ex lapidibus folent paftores adultis jam fegetibus ad illas incraf- *jtidem f Japides in ozbem difponere, quogre- fandas, & ad maturitatem perducen- geimn includant, ne evagetur. igni- das menfe Apriüli. Has , monet, ut ficatur paftorum BEcclefiz. follicitudo petant non ab idolis , fed a Domi- Vaj u | in grege Chriftiano cuítodiendo. no. GitiS wpoj. ] 17. Bonum ejus. ) Mox ejas, tam in Er dominus faciet nives.) Quafi di- '4! Kde f Grxco, quam in Hebrzo eft mafculi- cat, poft fementem petite a Domino, liir " ni generis: itaquenon refertur adter- ut tempore fuo det vef(tris fatis plu- UM ram, fed ad Deum, & confequenter viam ferotinam , & ipfe , quippe be- nignus, votis veftris annuet, & non QUà diyins ejus populum ; ficut enim Deus ni- Rioabine hil melius , aut. pulchrius hoc. dono modo pluviam dabit, fed etiam ni- N T fthtgy Euchariftiz dare, fic nec populus ac- ves in hieme, ut illis tegantur femi- l x n4, & firimores agant radices Quuam e xlbl cipere poteft. Blw. [wa( CATUT X" E 289 fupetter: -* a*.:Qüia fimulacra locutz funt inutile, & divini viderunt.- mendacium, & fomniatores locutifünt fruftra: vane confola- ! ts, nif bantur : idcirco abdu&ti fun s . t quaüïgrex : afïïi*gent'ur'ï quiiai nom eft eis paftor. * 5. Super paftore s. iratus efï filror"meus**.j-.,,'& fuper hgfylco's vi- fitabo : quiavifitavit Dominus exercituum gregem fuum ,. do- mum juda, & pofuit eos quafi equum glorize fuze in bello.. : Judtns: i uU URMT UET P TMUUIUTNEN 4. Ex ipfo- Angulus, ex ipfo paxillus ,. ex ipfo arcus prselii;, e ex 1pfo- egredietur omnis ex a.&gr fimul. $. E.tf utiles fint nives in- arvis poft femen- preda Chaldeis oljeái;. d- quia carebant: tem , vide apud Plin. l. B " vero paftore, qui. eos doceret, & tu-- & Dämi- Plroiam. iwibris) ideft, pluviam t arétur, & ab hifce fuperftitiofis. er-- copiofam ,. & uberem. LXX. ver-. roribus abduceret:. ; finguli tunt, Pl/zviaem hiemalemzs dabit eis hie- 3- Suptér paflores . e.). T ratus fiim malis enim. eft. copiofa eque ,. aC re-- falfis bifce paftoribus, qui gregém pere . Quia i*ige.rans.« diderunt... — D;Z!?t.f e2$.. ) Pro: dabit vobis, eft Et [éper. lircos vifitalo.) 'E't*iallniarri* |n Hebr. & enallage perfone.. horum: paüorux.n malos moress. WVo- villia enim /Sin(guär berbam: in arros J Y Chald. car. hircos: ob fatidos ,, & damnatos: uia facit habet, Uz 4e£ eiS8 frumenium ad come- mores, & quod bedos fibi: fimiles ,, ; vililos, dezdum , €5 herbarn jemestis m agro- verbo ,. & -exemplo: $ ignerent:. In: omne bo- 2. Quia fimulacr aloczta funt imutile.) Greco eft; i 36 duyss &miextspopas: aliüm tél« Quafi dicat, petite:a Deo imbres, & — fzper agnos vifitato; juxt aquam lectio- fertilitatem.,. quam. iuta fimulacra: nem fenfus erit : ! Regibus, & Ptin- preftare. non poffunt.. deü, fic- cipibus excidium immifi ; at populum: : quï digne Lecuta. funt inutile. ) Dimones: de:. premi quidem: volui, fed: non radici- iuat« rerum copia ,. vel inopia confultüiper tus extirpari ,. ut aliquando' videns fe: H ni )apler pl ulacra dant. refponfa: inutilia, im-.. a Reg ibus, & Principibus deceptum,. noratür i mo fdfa, & noxia..- divina ope: in patriam rediret; Divint: viderunt. mendiciun: ; G ) tior efiet in pofterum.. j & (:Iau--- ( ferotint DXX. sz'ms fl)fas.. Chald.. Dzvizz peflive ) OLAHfUt. Quid vifrabit: Dominus exevcituum: 3 iit me^ prophetaur f alfizatem €$ vane com j gregeo- funn.. Z Uc eum: tueatur, & £t jomniateres, €7c..) . Eft repetitio: ex. eo: conftituat. duces , qui eum pro- 10, i & as Amcrx o ejusdem fententig : itasvocatdivinos, pugnent: accipitur enim Hoc verbum: d qui' ex: fomniis: divinabant, vel fua. vifitandi in bonurmr, ut: patet. ex fe— Íomnia pro craculis venditabant; quentibus.; L nonet, W Fane: confolabantur.) lnwmediis pec- E£ pofast: eos- 7;;45?7:;&3-' glorik fre. )* catis profpera fpond ebant populg.. Hi autem propugnatores , & duces: Mide Ezech..15. 9. 1o.. erunt quafi equi' generofi Dei ad bel-- lDominO; ldeirco: abdntls: fumz quaff grw;. i Idj la.pro populo. ftrenue: procedentes ,. eft, Judziabdudi funtin captivitstem, & illius hoftes: profligantes.. "Fales: faris pI quia divinatoribus hifce fidemaccom-- fuerunt: Machabzi ,. de n ( modabant. tur hic efle- fermo.. quibus videf j T a 'no-n 4 igentur quia non eft ejs paffor. Y 4« Ex ipfo: angulus, J- Eix ipfo Juda;, etiam n ] ld eft, ibique affii&i fünt,. & r E X gente - Jud q-uafi id. eft e O eorum. ptgdïbit:: ) um Jibl.cuf C.ä,n. Menoch.. Tom.. Vl * . . 290 PBROPHETIEX ZLVA CH.AR DE f s. Et erunt quafi fortes Conculcantes luütum viarum in pfæ lio; & bellabunt ! i. ,quia Dczmi»nm cum eis; & confundentur afcen- IO ï fores equorum. ! | 6..Et confortabo domum Tuda, & /domu'm Jofeph falvabo, gregabo 10n InYc & convertam eos, quia miferebor eorum: & erunt ficut fue- runt, quando non projeceram eos: ego eni ALE m Dominus De)uls & contun eorum, & exaudiam eos. s 7. Et erunt quafi fortes. Ephraim , & ]aetabitur cor eorum perois Ài quafi a vino: G - 1. C z filii eorum videbunt; tabít cor eorum in Domino. & l* :abuntur, & exul- 4 tabuzt, d 8 $. Sibilabo eis, & congregabo illos, quia redemi eos:- C 5 )t1 multiplicabo eos ficut ante fu,er/a,n;t mu'lt;ipl,icf D d änguius. Porro. aængu:ïus; metal)horxi- deis adjunxerant, *-i'df.*oque.p.eïusldem €e vocatur rin;eps ; 'qui rempubli- falutis, & felicitatis participes futuri cam fulcit. erant. Paxillas. Idem eft ,' quod angulus Convertam eof. ) A fuper&it—ionc fed alia dictum metaphora ; Princeps idolorum ad veram, & patriam reli- Jomenexee . Em enim iu republica idem eft , quod pa-. gionem, velad proprios lares. xillus, aut clavus fixus in pariete, ex Et erunt.) Yam Judei quam re- tvocibo, Q quo arma, vafa,' vel fapellex fufpen- liqui lfraelitz ad .dec.em t:ribusï!percï- n Jerifaer ditur, (ic ex voluntate P;incipis omnia : nentes. tempore Ch Mi pendent. 1 Sucme fmerunt, q:mmla,nm þr'aiece— Quta nl -rcus, pralii. ) - Vrodibit fortitudo ram e0$.) Sicut fuerunt ante captivi- EU hoftibus bellica, fortes milites, & diices. tatem Babyloticam , & Ailyriacam. dxmosis, Et exanmdiam eo0s. ) Propitius ero Exatlor.) Pagninus vertit , Prafe- AErmyris &us, qui fcilicet a fubditis militarem eis$ ; quacumque in re opus habueriut 05.ad &am exigit difciplinam, aut a civibus ve- auxilio meo. At s. at &igalia Principi debit:, quibus one- 7. Et emaent quaft fortes Epbrasmm. ) X Qdlb ra reipublice fuftinentur. Exuünt quafi heroes Éjphraim fortiter bellaites belli - Domint. 'Tribus 0. Er fem &. Conemlcantes lutum viarum m pra- olum inty Jio. ) Conculcántes hoftium cadave- Ephraim inter ceteras erat Fortidima: &l ad Afj ra in pr«lio, ut lutum platearum. Hinc illad PfAL 77.9 Fl Ephrem t & n Aftenfüres equormz.) kioftes eorum intezdentes, Ginittentes areunm Acwngji àvitim r viribus fuis, & fuo equitatu prefiden- fzzm* m die bellz, tütin] tes. ügi Et Letabitur cor eornss, Cc.. ) Pró- H z-,i.f?;r . 6. Et eonfortalo domum. Juda, 6c.. ) pter frgquentes victorias. L Quaff a. cvins. ) Uc illi-lapantub. "iptivitas Has portabunt vi&torias, quia ezo vi-- Daréntibus yes eis fuggeram ad. prsliandum, id- qui haufto generofo vino hilarefcunt. Et ,"f-w),f circo dithicHe videri non debet, quod * Et fili eorum.) kili, nepotes, & * patrim ( polliceor, pofteri eorum cernent , audientque I0. 4dq Et domam 7n/€ply fai-bz;'lwg ) Domus patrum , & avotum fuorum trophsa, 1 fudgam lofeph funt decem tribus ,. uarum indeque exnltabunt in Domino, & caput fuittribus Ephraim filii j ofeph. a eandem gloriam zmulandam, ac- Tiüs; &.Gä Dicit fe falvaturum domuim Jofeph, cendentur. — 1 fnge US Capeæ | quia multi ex decem tribubus fe Ju- g. abe en , C y SSibilg eos W ! E C-A*P'U T X 291 n ipyre 9. Et feminabo eos in populis, & de longe /ïfeïborcï'abünmr antur aftis. mei: & vivent cum filiis fuis, & revertentur. Io. Et reducam eos de terra /Eg pti: & de Aiï'yrijs cOorn- h falyabo, &regabo eos, & ad terrám Gala I ^ ^ t ttcut fge- non invenietur eis locus: 'adj ; & Libani adducam eos, & M j 1n ü U Deus 11. Et tranfibit in maris freto, & percutiet in mari- fl Cus, & confundentur omnia profunda fluminis, & humi Cor eorom ] i'abiturv ftï-:-- — perbia Affur, & fceptrum JEgypti recedet. r &eu- I2. Confortabo eos in Domino, & i Bu- n go.mi';le, ejps am qieo: q h Eabllint , dicit D ominus. E » E:. que qusdem Qcipes fürum e M fuper&itionc s B OÓ6 5 : CA- pitram Itli- L. À s lares. gi qum r evocabo , & cong&*egabx;),: Qeï*uc Qves II- E tranfäi/l"'in ä?qriï'— freto.) AE in Jerufalem, & in fynagogam , & ladit ad: tranfitum: maris Itubri. Sen- | trïbusäparr:ï- tempore Chrifti in. Ecclefiam. fus eft : & difficultates. obftantes 77 p;'la;*m- Quia. vedemi eos. ) Quuia. (Latni illos fuperabunt divini auzilii beneficio , ab hoftibus liberare, & a captivitate an;e cipilre dzumnoals.. quemadmodum olim patres eorum Arriacim. mare Rubrum trajecerunt. s EruRfiplicabo þco;r, &v.) Adducam ?mpïcius i Ef percutiet Pp mayifladlus. y . AX f €0$ ad eam muititudinem,. qua. flore- haberent virgam. illam Moyíis mira- T h:buerins' bant , antequam tot calamitatibus;, bilium effe&ricem.. & cladibus attriti minuerentur. 7 E;,ö,r/zlm) Et confusdeutuar ommía profunda fla. gim fortit .. 9. Er feminabo eos ia postlis.). Non snis. ) Erubefcet quodammodo for- Tribis folum intra füos fines profpereagent, danis ,. cutm: fibi parendum etfe vide- j e ortid fed ad alias ctiam. gentes fe confe- bit, fentietque aquarum fuarum cur rent, & religionem veram, patriam, fum inhiberi.. * jij $jv & avitam rctinebunt, etiamfi verfen- u at Hyumiliabitur [mperbta JJB;*; éf'c. ) tur in lf'«nginquiä'regïunibus.- C-omïprimctnrr'A;iïyri(wu'm', [gsy t ptio- Et vivent cum fíüis a5 ): Non erit q.) r rum , alia-wmque inimicarum genti- j captivitas , aüt.fervitus, quz filios a um füperbía , & potentia, ne populo: parentibus feparet. meo nocere poffint. . jj la hilareicufo Ef ï'e""l)eïf:nfüï-') Et cum vol'enc,:,, 19. Cemjorta£o' eos $m Domni 720,.) ?ïffr;.- patrium folum libere repetent. tute TDomini, anuxilio meo. 0 ott$, * IO. .42. ferram . Galaad, €&& Libani.) | gudienfque -Etgm nomtnue ejus, ET. ) Ego illis: In Jud&am , cujus limites funt Liba- opem feram, ut poffint totum.iter (uzm m p nus ; & Galaad.. peregrinationis perficere , & ad Jeru- )oino: ^ Non. tmvenietur eis Jotus. ) Qui il- falem. ,. hoc eft , ad. Ecclefíam mili: dodaa ! los.capere poflit ,, tanta. erit multi- tantem , & tandem ad. triut 3 tudo. nphan tena b Jl k 9 in cadlis pervegixe, l ld — 292 Vï'P R QO P H BIIJ Z AC H ARIZE QUATP UT Xb : ä pubet ,Dom'm'us palci becora ocdü'änis, .quibus mon parcet , qzïtz'a vende: pallores eorum ton. parcebant eis: de duabus *oirgis tandem ab- fom Mbt Jeiffis , C? tribus paftoribus umo menfe fuecifis « de appenla mercede 6 H driginta argenteorum proje&orum ad flatuarium: de alio malo - Domini 4 y * : pa/iqz*e 4 Domino fulcitando. pmximi non emu. Peri Libane. portas tuas,. & co T. : Á tuas. ^ medat ignis cedros nE m E 2. Ulula abies, quia cecidit cedrus, quoniam magnifici va- & alerz 4tati funt : ulul ate quercus Bafan, quoniam* ïfuïccifüs eft (altus - munitus. 3. Vox ululatus (Vïpaüor'ilm 4 quia vaftata eft magnificentia .Corum: vox ru gitus .:leogum ^ guoniam vaftata eft fuperbia j Difie ü]ord anis. * bi Dá x * m A Hæcw o te; & i tea, id & 'ert'. Liäzme. ) Per. '*Lil");t-lulun;'l r&ati autem. dicunsur magnifici, quia oriculis v l .A. 4 üdgos de —* gemplum. intelligit ex .cedris qui magnifice habitabant, exuti funt Libani .confectum , & candore lapi- fuis edibus. emendent, dum candicans, ut Libaaus c . ndore tem eïmtug nivium. Duercus Bq;":i:ä.) Per quercus Ba 'fzm Peos Per Lib:snu:m autem & tem- potentes, ( divites intelligit. Vel 6cci AOPII f plum totam Jerufalem , de cujus ex- cidio per Romsnos hic loquitur Pro- idem fignificat, quod modo per abie- tem. &cora de * Corà Qt pheta. Satus amunites.) — Jerufalem, quam Comedat £gnit cedros 4 at Deisi inoyes j in eadem perfiftens allegoria arbo- ps, & pes civitatis ( qui inter cives eminent, rum, vocat faltum , vcl filvam, fzc- It cum | ut cedri inter reliquas arbores) con- eifus ef , pro fuccidctur. fumentur extrema hac urbis calami- ^ 5 du 3 Vox ulslatus pafforgm. ) Quafi bernator: tate, quafi a quodam incendio, fum- dicat : videormihi audire vocem gu- mos Princip * z es, & Pontifices lin.tell..i- N Qves. git. — bernatorum populi ululantium. b?.:ct, üt Magnifitentia eonrmm. ) Urbes, & U 2. ll/sla abies.). Per abietes intel- Et yy , ligit Prepofitos, Senatores , & pre- templum magnificum. fectos minores , quafi dicat : ululate Pox mgz'tm Zeonum.) Quos voOca- tnpeban vit Pafore; , vocat nunc. Leozes obra- fenatores , && wagifttatus. minores, H R?Cülïf:, quia ceciderunt. Principes , qui .vos pacitatem , & crudelitatem, u nota- alebant, & protegebant, ac proinde vit D. Hieron. DI.CS)J.'(W £ráts [ etiam.vos manet excidium. Hoc eft Vaffata eft (uperbia 707-(:[.4721'&. ) J enim quod fubdit. Quoniam inagpni- perba eorüm palatia, & ville , quas Qto d'm fci (ideft Principes) vafzt; jJum;. Ve] Et af juxta |]ordanem poffidebint, : Quemadimodum per cedros urbs Je- j]udea tota, & ejus gloria ; folent elln p rufalem , ita per abietes minora Ju- enim amnes pro regionibus nominari, fCEb;:m. 6 dææ, oppida fignificazi poffunt. Va ut Éuphrates pro Babylone. r N "g uU CATUT X 293 4. Hec dicit Dominus Deus meus: Pafce pecora occifionis. $. Quse qui poffederant, occidebant: & non dolebant. & erf, (uiü iaondn aj« vendebant' ea, :dicentes. Benedi&tus Dominus, divites faCti fumus: & palítores eorum non parcebant eis. a merteda 6. Et ego non parcam ultra fuper habitantes terram, «dicit Alio dl - Dominus: ecce ezo tradam homines, unumquemque in manu proximi fui, & in manu regis fui: & concident te : rram, & non eruam de manu eorum. i cedns 7. Et paícam pecüs occifionis propterho c 20 p-äuperes gre- gis. Et affumpü mihi duas virgas, unam vocavi Decorem, amifi v & i 3s elt faltus alteram vocavi —ïj* uniculum: & pavi grege-m: 8. Et vnificentia e '-00.3 n [ fuperbia 4. de?? pecora occt]ïa;;zi:.) Sunt ver-A 'tos devora'-yerunc., nequ 'cerunt. * e il(lis p"eper-w ba Dei ad "Lachariam , quafi dicat : la manu proximi [ui. ) Moc dicit , Hs ego te , Zacharia ,. conftituo pafto- -—.—& rem, id eft prophetam, ut tuis hifce propter feditiones, quz.fuerunt in oraculis pafcas, ddoceas , & moneas erufalem obfeffa a Romanis, de qui- ipifidy quia ]udmeos de futuro excidio, ut mores bus fofeph. lib. s. de bello Jud. cap- t, exati Jont emendent, atqué ita cladem imininen- 9. lib. 6. capite T. & 4. tem effugere ftudeant. ln manm Regis fa1.) id eft Cafaris; sercus Dafan Pecora occiktogis.) ju deos 'i:itelligic ipfi enim dixerunt ]oan. g. Nez £a- li V Occiflioni a Romanis quafi oves, Demus Regem nf Cacfar-em. Vel.appellat pe- Concidemz terram. ) Vaftabunt , fci- od pembie- pecora deftinatos. licet IRomani. Vatablus wertit, «02» cora occiflonis , quia i eos , quail » falem, qum inmoves impune graffabantur. Princi- &eret regionem p fam. pes, & Pontifices; quod bene cohzx- E£ paft:am peeuss &'t. ) Sunt ver- enoria o [ mvam, [ E ret cum fequentibus. ba Zacharig fufcipientis onus pafcen- S. Qu qui voffe ederant , €c.) Gu- di oves occiltonis, quod illi num. 4. bernatores , & Principes occidebant fuerat impofitum. s Quf , vocem gll" has oves, ut comederent , & vende- Propter bot , 0 pawperes 'gr e gï: ) S uþ- bant, ut ditiores fierent. Vide Jer. ple, attendite ad ea, quz dicturus mtïä!m- fum. Arias.ità vertit : Pafcam oves Ürbes, 23f 1. & Ezech. 34. 2. E4 non dolebant. ) Mifericordia.non occiffonis propter U0s, o baltperes gregis, cangebäntur. Vel non putabant fe ut fenfus fit : quia oves hz funt oc- cifloni deftinate, & quia a Deo con- (uos Yoct p-QCC:'LiïC. LXX. Noz rzgeäzmt ;aïmtfn- * ftitutus fum paítor earum , propter June: 00* HA. m, E 000 Dicentes, Beneditius Domiantts.) Quafi hoc pafcam eas, prefertitn ut vos, O pauperes gregis, tum ab occifione gratias Deo agentes, quod fiae pec- imminente , tum e manu . improbo- Jut od Cato ditati eífent. E£ paffores eorum, Gc.') Cam ipfi rum paftorum veftrorum liberem. illti qd 5 V effent paítores, Vel feníus eft : iniiruam miferam b [l tamen ei's non igno- fnltnü fcebant. d plebem a rectoribus objcétam tot ce- jfhy 6. N* p«r cam ä!tm.) $Sed neque- dibus, ac malisegregio doeumento, notii quod jam fequitur, ut fcilicet & cau- o ego igaofcam paftoribus, quia fubdi- i 9 2»4 . PR OP H ETIE£ ZA CHARIJE " It Y d . &. Et füccidi tres paftores in menfe uno , & contra&ta eft. anima mea in eis: fiquidem & anima eorum variavit in me. fic pj* as ULL €. Et,dixi: Non pafeem vos: quod mori r, morlatur: & qini &t. quod fucciditur, fuccidatur: & reiiqui devorent unufquifque J I^ E / j d en carnem proximi £fui. TetC v to. Et tuli vi TC* g. ammeam, quae voc abamrxDegusn, & abfcidi fnercede eam, ut iwritum : fs;cerem foedus meum , guod percufti cum "m omnibus populis. decorü ii » ginia ang -.n. Et :H 1m. fam malorum intelligant , & fibi ca- Et contratla efh anima ma.z m chs ) a Dt. Pre moleftia, & triftitia coar&ata, Et aæ:mg/; mihi duas vi?ga&, DUO'S & qua(i contracta. LXX. Grawvata baculos pafforales, ut paíftoris habi- € , alii, 4mimza mea mauleat inoeids. n22 "l tum 5 &que ac officium affumerem. nima eorzmi. ) ld eft ipfï.f Jrü,ü ;mm, iE J llaam vocavs Decarem.) Hebr. COy?3 Variapit im me.) Ín meo cultu, & At K: zobam , Qquod eft decor, fpecies, ju- in legis mez obcdientia , aliquando (de .: cunditas, grátia , amabilitas, fuavi- me colentes , & inihi parentes, ali- dui i d tas, maníuetudo..- Per lianc virgam quando .a meo cultu, ( obedientia recedentes. £t (ogni: fipnificatur regimen amoris per con- Pagninus vertit, & etzam * folationes, monitiones, ( beneficia, anima e€earaoa mau[emoit i:mue. gubernandi Pasperes quod poít tempora Zachariz Deus 9. Quod moritur. moriatur. ) Non f j ! F XPG exhibuit Judeis per. Machabzos, & erit mihi curz veftra falus, fi qui di- pQ maxime per Chriftum. Ícrimen mortis adibunt, per me mo- l .j('(l-ll C H Et eteraw) Uvocavx Puniculum. ) Per riantur, non ero follicitus, ut ólim, 3tem ! ut liberem eos. lunt Vil 1 hanc fignificatur regimen durum per feveras leges, & edicta, quibus po-. Succideiur.) Ab hofi—ibus—, & cla- (etvant in j QQM L polus, quafi funibus colligatur, con- dibus, quibus$ aftligemini. fcent hoc füingitur, & fi peccet agellatur , Reliqui. ( Qui his mortis generibts 1 vineitur , illaqueatur,. l, Qu 3 H ] non confumentur, mutuis fuorum 02 Itnit, P 9. Ef fücidi tres paffores 1m ;.nmfä vulnéribus conÉciantur, & cadant. 2. Ef 4 uro. ) LX X. daferam rmrei paftores £m IO. Ef £ul? virgam meam,6c.) Su- Tachars memjesno. Nidctur intelligere Judam, ftuli regimen hocarmoris, & humani- Tonatham , & Simoncm Machabxos tatis, & huic contrarium induxi feve- (30 mu 5,-- & ïfiäj fratres , quos Dieus uno menfe an- ritatis, & rigoris. D / !g:ïnend'ur norum , id eft intra triginta annos fu- U: (ritun f acerem fedus m eam:) Si- jftulis ; fed fub his tribus. pofteros, gnificat fecdus, regimen amabile, & 'L:xch.a;i.uf 1 AOrlS, i xeliquosque populi prircipes usque ad placidum, quo Judeos regebat, & re- Orntia Qix Chriftrum intcllige. Hi enim popa- Curüs erat , ob eorum rebellionem lum rcxerunt uno ;menfe, id eft exi- frangcndum effe in morte Chrifti. Ie ipïa, j cr 5 cuo tempore virga decoris, & cum Quod percm/fr cum ommibus gentibus. ) Q äq—;;g S! h!;g,j ea a Dco. ob iniquitatem , & roebel- Dicitur hoc fedus percuffum fuiffe M Aionemt populi, prefertim. dum Chri- cum omnibus gentibus, quia otnes w [ vulta Ífto reftitit , eumque occidit, fuccifi ejus participes effe poterant, fi reli- .fïüï:«r,* " mihi Te funt ? fed Zacharias, qui hic loqui- ionem ]judzorum fufcipere voluif- tur, dicit, /scczZz, quia loquitur tan- Íent. Vel quia fcdus primo initum pf cum INoe , a . quo omnes. Ifmines " H q;ugim propheta, & Dei Vicarius. " quti ^ CAPU T. XI D 205 V tria ef H 1 iv ha 11 Et ï-;n irritum dedu&tum eft in die illa; & cognoverunt r d fic pàüperes mini eft. gmgis, qui cuftodiunt mihi, quia verbum Do- uf:idäfque I3. Et dixi a deos: Si bonum eft in oculis veltris , afferte V & df mercedem meam: & fi non, quiefcite. s * RE gpg&ndæüüt .'* ïa.tt*, £t fnercedgm meam triginta argenteos. CUf cum 13. Etdixit Dominus ad me: Projicé illud 24 ftatuarium, Et tüli tri- decorum pretium, quo appretiatus fum ab eis. ln.Et ! —— — ] ginta argenteos, & ci illos ia domum Domin! ad'&atw- 4 lum. pj'oje 264 1 tits ) z 4 — coarQatz, L. Grevala x 14. Et E propägati fïïh'z, traductum eft ad Abra- neque enim v;ePcza mercede, cultu, pirï, Á h Bene refpondet iam, & Tudeos, & in iliis perman- aut laude indigeo o culti & fit. Vel tindem per omnes gentes Italica phrafis : / thudndo 5onm välat: , dafciate duodecim tribus intellizit. ftare. rentes, dli- Et appeuderuut. ) Non folum nu- obedientia Ii. Je die slla.) Mortis Chrifti. Et cognovertnt fi.) Eix illa magna merarunt pecuniam , fed in libra ap- ' d :tia,ïll gubernandi ratione cognofcent. penderunt , ut conftaret, an -juüqm Pasperes gregi:.) Humilss, & man- pondus haberet uf) Not fueti, drigiuta /zrgmt'äa*;ficlo:.) Unus autem , fíqui di- les. AApoiiolli -fcilice-t, & alii fide- ficlus (1 x [ d juatuof fuliis Komanis zquiva- or me mo- Qui 'C'I»t/?'ü[.'liüü.t mibi. ) : Qnui Dei vo- -9 dicitir Parifliis effeunus ex illis ; üt Olim, luntatem fequuntur, & precepta mea arpenteis nummis , quibus venditus eft Chriftas, « effe pooderis tantum fervant in inei gratiam. * s &de. Owia verbum. Domint eff. ) Cogx;o- duorum Jaliorum. Credibile eft fi- clos, & femificlos cudi folitosy & il- fcent hoc effe juffum, & opus Domi- ni, ui Judzos impios impune abire um nummum, qui eft Parifiis, effe .reéneriDls ui fimul cum a- s fuorum non finit£. ^ tantum femificlum , lis partimi integris ficlis, partun fe- ca(f&i]b I2.-Et diXi ad eos.) Ego fcilicet c'inta "Lacharias paftor ovium occifiouis, de müficlis fümmaim conficeret tíi r([ ) Sl!' äcl()- t homatte quo munere paftorali diximus num, aryenteorum, hoc eft, —tfigintg rum. lusi feve 4. & fequentibus, Memoria tamen retinendum , quod fupra monuimus I3. Prj ice 1líad, fi e) Zacharia pfo i pa- munere fuo paftorali juftum pretium 'r,/m-) 5 GZachariam typum gerere Chrift ue reprai entare,- - H C poftulabact, fidem niinirum, ( pieta- Ebde ! & ftoris, illumq omnia dixit , & gelfic Zicharias non tem ex corde; fed pro eo.datum ef a, ( illi vile pretium ,*quod a Deo jutfus yellionem re ipfa, ftd mentaliter, & per vifio- nem imaginariam. eft projicere ad ftatuarium : fic Chri- hrifti S: bonsum ef ,'M.*IVPIW' m oecmis veffri:, ("f; ) ftus pro fuo &vangelizandi minifterio Si vultis, í 1 placet vobis. juftumepretium poftulavit, ut fcilicet ;m füü.e et vll 6* has, Dei- Afaaræ mercedegs meam. ) Reddite fibi crederetur, & ut .M 1 ()lïmes mihi mercedem aliquam pro cura que filius haberetur; at illi pretio tri- ; f idie cginta dfgenteorum éum xitmiverunt. eyiloi piftorali, quam fuftineo. t E: ff non, quie[cite.) . $i mercedem (Q:emadmodum autem propheta indi- Ollni gnatus projicit pretium , (& eos, Qui mmfn?f 7 c'enüäcxfere gon vulc*is', non co2o; - — 296; PROPHETIE ZACARIXE 14.. Et przecidi virgam meam fecundam , qusze appellabatur 17.02 Funiculus,. ut diffolverem germanitatem inter Tuda,. & Ifrael. fuper bt: r5. Et dixit chium 6j * Dominus ad me: Adlïug füm;e? tibi vafa pafto- ris ftulti. E brefcens: . x6. Quiz ecce ego füfcitabo paftorem in terfa*, qui derelicta non vifitabit, difperfum non queeret , & contritum non fana- bitz & id'? quod ftat,. non enutriet,. & carnes pingulum co- medet,, & ungulas eorum diffolvet. ii f ; i?0 . affisetati äilud dederant ;.ita: Chriftus: projecit ficere . planeque p&rmitci'c,.,ut:ingeïiio nf Tudzos ,. eofqu z e tradidit. Romanü Và- fuo: utantur ; &in preceps ruant. ftandos.. Ut deffolverem germatiitatem, 6fc.) d flatuavitm. Y Vox:Hebraica: 43* Diffoluta eft germanitas hzc.a Roma- T jetfer.,. figulum fiznificat , aut eum, nis fub: T'ito, cum' capta eft Jerufdlem i .qui ex metallis conflatis fig.na format: & Judzi, aliique: Hraelitz ex decem LOT& l D.. Hieronymus: ftatuarium. vocavit, tribubus Hierofolymis degentes, huc, hominis 1 ut. fignificationem: utramque. comple- illacque difperfi, & diffipati funt, ut Geretur.. Pagninus,, Vatablus, & alii germanitatis: viaculum , quod. prius ?. Ecc thefanrarinmm. vertunt ;; putapt, entm habebant , jam retinere non 5poffent. J Z 5 um jorfer pofitum: effe peo: * t erfe^, IA , " Ec j;zä:-;s £b , 'jï:) Hatfte- bus popul ue vox thefaurarium , id. eft: prte- nus Zachariàs egit paftorem fapientem, á ]erulfalem um thefauri templi fignificat.. jube- & bonum ; nunc. ex: adverfo jubet il- tur ergo- Zacharias projicere- argen- lum Deus agere.perfonami paftoris ftul- — ÀMÀÀ * teos ad conflatorem, five thefaurarium, ti ,. & pravi.. ut illi';, qui metallum hoc', & ex eo Fafa: paftroris fldlei , &f 2X u E Cestyilum tontufts osil formatas pecunias trattare folent, «- infirumenta paftoris. ftulti, id'eft fce- plb ftiment: pretii: hujus. vilitatem... Id ve- lerati ea: funt. ,. que- prorfüs ejus emo- vo jubetur, facere: pioplheta;,. ut. ipfo Iumentis deferviant, ovibus. autem ni- Quod fia v LYX facto reprafentet vilititem pretii, quo hil profint, aut etiam noceant, ut ba- Cliriftus; venditus.eft ,. que: etiam pe- Vrulas « culus nodofus,.& gravis ad. percutien- cunit fumma. in templüm projecta eft, dum, gladius aptus: ad jugulandum, lento i. & converfa im: pretium apri figuli. peri, in qua cibum fuum paftor re- X unguhs Vel fenfus.eft : projice tanquam rem ponàt; nihil autem: quod' ovibus aut I7. pf nihili faciendum ad. figulinam , id. eft ad paftum ,. aut ad. medicamenta utile "Qu non eg ad acervum: vaforum confracorum.. effe pof w:.. iv lia palori Decorum pretium.) Per woniam di- 16. Ecce ege f'ufcitabo pafforeme, t5c.) Glad, f citur, quafidicit:: egregium. vero pre- Paftor hic. fignificot omnes perverfos 'adith 9) Pontifices ,. & principes, qui jJudaos E]US, N Q'R tium ,. quo' operam: meam , & me ip- füm: dignum.putaverunt.. . poft tempora."Zacharie rexerunt, aut H Iq- £t pracids. virgam: imeam: Íecun- "Pontificatum , & principatum invafe- Riltst omne diun , 61c.); Sicut. num.. I0- confcidit runt, qualis fnit Jafon 9. Vlachab. ne P-nmm 3 priorem.virgam. fuavis gubernationis, 3. & frater. ejns:- : Menelaus eodem lib. Uv admiri &' fecundam: apprehendit: feverit ttis : cap: 4- & alii hujufmodi. Acere inle ità nunc etiam hanc przcidit, animad- Derelicla "non. vifittabit ,. ) Qves Tecidat. vertens: fe. nec. humanitate ,. & blan- . nimirum feffas, claudicantes, errantes, drid iaf ("iïjt:ii's,,n,ec.afgericzzte:;,.& terzoribus pro- flqinetis implicitas , &c. non«equiret. N z CAPUT. XL. & XIE 207 Deltur 1'7; O paftor, & idolum, derelinquens gregem: gladius fuper brachium ejus, & fuper oculum dextrum ejus: bra- 9- p 'tfa palt- chium ejus ariditate ficcabitur , &, ,o.cul;u;s. dexter ejus tgge:- brefcens obfcurabitur.- dereltta n0n fm- ^CAPUT -XII. - m - | : ?ua'a- ,' em .?e;;ujglgm a variis regnis afffigentur , /ädfumiy*äm veduthi filii l/rael in terram. [uam fuperiores erunt bis, .qui - fe 10 cUxocum nE afffixerant : effufoque a Domino. [piritu gratie Juper babitateres , ütüngenio - — Sferufalem a[picient ad eum ,. quem confixerunt, C? fuper p5r uant. VM t t) eum. dolebunt, plagentes fingule fczmil;i.cg eor|utn.. M 1 Ronu- 3 J ] eufilem 1. Cet Nus-verbi Domini fuperlfrael. Dicit ADcmïnus exten- ; fx de . dens coelum, & fundans terram i , & üngens», Ífpiritüm Wt u - hominis in eo: a0d vpriuä 2. Ecce ego ponam Jerufalem fuperliminare crapule omni- 1 fien . bus populis.in circuitu 25 DW . Ü ; fed & Juda erit in obüdiope contra £el 'Jenxlijal.em,.q 5.Et «ï(;n] fi paiïoris&ul- b "Grurs hum mb f'oiabr ) Sagc , du dio: pr.:;e-cifuu*ms 'ar.efcet*; atque d& if- ) Vif [vt contufis ovibus medicamenta non ap- li adimet omne robur , & potentiani.. . p Pli cabit. is ejts ett L.f 'Nl-m.f) Oherofzr $ tæifïis-,f, & fu- ' Quod /lkt'..)"* .S'zmas- & i'nt'egras [o d nefta prophttia.. s qutem f ves. LXX. nrferram non diriger. Snper Ifrael.), Contra Jud«os.. cint, ut Ut« dlegulas eorus diffolvet. ) Mio- ] petcutiet* Extendens celam.) QUui tam: potens: Tento i&to: baculi crura. percutiet., & eft, ut ccelum quaff pellem, aut ve- yrilandütt, & ungulas- excutiet. lum. quoddam. fuper terram: extende-- ; flor re 17. O'paftor, & idolum.) O'paftor, rit vezbo fuo. ovibus 4l *qui non es. paftor , fed. idolum ,. & Fundans tevram.) Stabiliens, & col- vent ttle larva: paftoris.. - 2 locans ita , ut immobilis fic. : Gladits. fuper brachium . ejus ,. &c.. ) Fiugens fpiritu z.. ). Formator anima- fjrtit ff[) Vindiéta Dei veniet fuper brachium rum., ideoque. creator , & Dominus: : Per(:'ef 08 ejus , id eít fuper fortitudinem: ejus.. tam vifibilium., quam. invifibiltum.. y Jndeos Et fuper oculum dexterum ejus. ) &- O " Pouam Jerufalem.| fuperlzmzisare np.* 3115 t ( D mittet omnem. providentiam, &.om- erapula. ) Ad litteram loquitur de Je- um ia ne fanum, atque utile confilium in re- rufalem arétata , & afllicfa. ab Antio- . Macab bus:adminiftrandis, ita ut omnia, que " . cho Epiphane ejufque Afífeclis, quos: ni ft eaan ]udas, & Machabzi ceciderunt, & eodem hb' facere i [ ic.ue,ra;, in. nihilim. tand * recidant: it^ corruerunt. Senfus ergo eft: ho- Qs «ar sditate [fccabitur.^) Brachium gla- ftés Jerufalem fe putabunt illam. in- ; arante Bibl. cueo Con. Menoch, T. VL..- p ,u.'e(]ïïjra' '«PRXOPHETKZEVZA"CHAR:I,JE. 298 . j. H i, Ut 3. Et ernit: In die illa ponam Jerufalem lapidem oneris f omnes, qui levabunt eam : concifione lacera- bitantg cun&is populis : yT buntur: & collig entur adverfus eam omnia regna terrae, dicit Dominus, percutiam omnem equum in erit, qi 4. In die 1lla,. ftuporem , & afcenforem eju s in amentiam: & fuper domum Dad : H Juda aperiam oculos meos ; & omnem equum populorum per- cutiam caecitate. que vt da in cörde fuo: Confortentur mihi 10 E s. Et dicent duces Ju habitatores Jerufalem in Domino exercituu m Deo eorum.. Jeruíde a ficut cam inum ignis in li- 6. In die ilia ponam duces Jud quemc o: & devorabunt ad dexte- cefirug gnis, & ficut facem ignis in foen ram, & ad finiftram omnes popu los in circuitu, & habitabi- primog. tur ]exjufale'm rurfus in loco fuo in Jerufalem. ». Et pb Sieut ;5 (;1?77, fe'»ïl grefiuros vi&oresl, fcd faciam, ut im- pondus fubeunt , cui attollendo , & d vox | & quafi temulenti cadant , ferendo pares non funt. *ä .;Cl*.t, fed pingant , m illi, Et co'lygentur aduer[us eam omnia ve- fibique noceint potius, qua igais d i ut ebri qui, in limine, poftibus , gna terra. ) Cum ita. (it, tàmen non Habi la aut fuperliminari oftii impingunt , erit populus , qui aliquando illim non fueat & cadunt , & ad lapidem aliq.uem'al- perfequatur. Veriflime hoc dicitur de Ecclefia, que ubique Gentium con- In ;er lifi caput frangunt, aut cruentant. loco, ul * Qmnibus ])apu/i:.') Judæie infeftis. cuffa eft, & aliquando perfecutionem T du Sed, 6 Juda, 6c.) Non folumGentiles paífa. * 4 Percutzam omnem equum. ) Hotti- da B. ferufalem impugnabunt,fed etiam]udzi & verz religio- mos, & perfidi, & transfug« , Jlem, puta Antiochi, & Grzcorum per feventu nis defertores, qualis Jafon , & Me- Machabaos. Sirat i nelaus. Vide 2. Machab. c. 4- & 5. In. ffeporem.)]ta ut omnes ft upeant, Vel ita bac Des . Poznam jkru/älem lapidem onerii, qui eos percuffos viderint. dlrenti &c. ) Omnes populi volent experiri ut ipfi equites pre ftupore, & pavore bärur, quafi verfi in amentiam, nefciant quo Ut g fuas vires in Jerufalem. oppugnanda , ficut in urbibus Palzftine, & Judzz, fugere, vel quid agere debeant. vid. ) Uy juvenes immanem lapidem tollunt ia Aperiam ocsu les meos. ) Ut illam be- poller]) nigne afpiciam, & p rotegam . li, d altum, quifque pro. fuis viribus, ex- Ef omnem equum , &c. ) Bf reypeti- periendi roboris caufa, * D. Hiero- bunt eni nymus, & alii. tio, & inculcatio ejufdem fententis. di. Cacirate,) Stupore mentis, pavore, B f[( Omnzes , qui levabunt )cam.r) Neeeffe confufione, & quadam amentia. eff , inquit. D. Hieronymus , « dum n levatur, 12 ipfo nifu,6 elevattone pon- $. Duces Tuda. ) Machabzi preca- ) Tiale buntur Deum , ut animos , & vires Tittür, deris graviffimu: lapis [eilfuram aliquam, vel rafuram in levantium corportbus de- ufficiat Judzis ad impetum hoftium nrg relinquar. — Sententia ergo eft, potius frangendum . fhiaorib. fibi, quam Jerufilem nocebunt , qui 6. Sicut cam nskoi igni:.) 'Lelo ar- Gnte * dentes pro falute populi. illam oppugnabunt, ut fibi nocent, qui. - — ^!CAPUT XIL $s 299 p J 1 , Et falvabit 1Dominus tabernacula Juda, ficut in —princi-v L em otetis fice glorietar domus David, & gloria ha- one laceni- plo. Ut non magn! - bitantium Jerufalem contra Judam.- erma, itatores ]erüfalem ,& 8. In die illa proteget Dominus hab fi David: & domus 1 equuniit erit, qui offender it ex eis in die illa , qua Jer domunt David quafi Dei, ficut Angelus Domini in confpettu eorum. lorum pet- o. Et erit in die illa: quaeram conterere falem. U omnes Gwen—*tes-, quae veniunt contra Jeru entur mihi 10. Et effundam fuper domum David & fupär hab,itgtores- €orurm. m: Jerufalem fpiritum gratiae, & precu * & afpicient ad me, *Joan imis n lan&u quafi fuper uni- 1237 quenr confixerunt: & plangent eum p . d dexte- [0] i2 p enitum, & dolebunt fuper eum , ut * doleri fglet in morte habitabi- * p * rimogeniti. 'yr.In Pp2 . 'M Sieut facem igni. ) Alü l,eguntx f«- g. Qui effenderit , &c. ) In Hebrzo eft, qui imfrrmus j erit. wolleo , & cicm, fed in Hebr. eft «55 Zappid, uz vox lampadem, five facem fizni- Qraff David.) Exit fortis quafi Da- Dcat, fed fenfus idem eft, facies enim H vid. 4m mia f ionis eft fax. X Y Es domps David.) Et principes Ju- , tamen 001 da, 1 i erunt ex pofteris David, fci- Habitalitur 7??5!]21!6 m.) Qe prius licet M Machabzi. ydo lum 001 fuerat civibus fuis viduata. ; hoc üctur In- Terufalem. ) In. codem fitu, & Quaff Dej.) Admirabili quadam, & Gentiim cill divina fortitudine prediti erunt. loco, ubi prius fuit. P . Sicut n elizs ngini.) Principes hi perfecutionfm Saluabit Domumus fa bernactla fu- da , &6c. ) Divína vutute fiet, ut do- iMachabzi erunt quodammodo cum guit. ) Hite mus, & cives Juda ab hoftibus tuti Angelis conferendiin fortitudine , pro- ferventur. videntia; & regimine populi, Crgcorum p lo con[petiu eorum. ) judeorum ci- Sicut im principio. ) Ut olim facie- bar Deus , cum fuavi, & forti fua in- vium, & commilitonum fuorum , & , fpetm hoftiliuimn etiam copizrum. if n dvlgentia, & providentia populum tue- 3 Q. QuUaram conferere. ) Semper mi- , & p* batur. hi erit curze conterere. Ur non magnifíce glorietur domus Da- | gelciant o vid.) Ut Jerofolymitz , ac prefertim Io. Ee effundam.) Affurgit ad Chri- ebf:?ü tl ftum more prophetarum. Per /hri- [jcidom he potteri David nequaqam gloriari pof- ftum fuper Ecclefiam. copiam effun- fint, id eorum opera accidille ; vide- bunt enim mirabili Dei auxilio:faä?nm dam-Spiüitus fan&ti , quo grata mihi F& repetl effe. fit, &ea ficiat, que mihi placita funt. Ef precum.) Spixitum orationis , ut lnf MI Pavom OEt oglria bebitentum gerulelem. ) LXX. habent, &6 e/a:io balbitaroruss nonquam fibi confidar , fed in omni- zmentla Jerufalem , Ícilicét magnifice non glo- bus confugiat ad Det auxilium , illud- Aybei r* rietur. que per fupplicem orationem obtineat. vitf Et ajpicient ad me, quem confrxerunt.) 08 1 Contra fudam. ) Contra ludsos in gin ! oülum Eft prophetia de Chrifto in crace con- ininoribus Qppidis., aut in vicis habi- fixo , ut patet ex Evangelio 5. Joau. tante ? F .) , el() r 43» PROPHETIJ ZACHARIJ/E CA P. XII. 9 Par. ir. In die i lla magnus erit plan&us in Terufalem, * ficut 35-22 plan&us Adad remmon in campo Mageddon., Cut .t2. Et planget terra: familize, & familize feorfum, familize )j itl ^ J j H il r domus David feorfum, & mulieres eorum feorfum. 13. Familizee domus Nathan feorfum, & miulieres eorum fe- fs quæ ; » orfum: familie domus Levi feorfum , & mulieres eorum dlurg feorfum: familize Semei feorfum, & mulieres eorüm feorfum. 14. Omnes familize-reliquee j familiae , & fangiliæ feorfum, & mulieres eorum feorfum. T 1 a C A- a2 l -- 1 ) dam nom Cap. I9. num, 33: ubà hoc-teftimo- & pfewd nium citatur. gnifï,ncatuhujus Nathan nepotes luxiffe, [C]TÀ, Loquitur autem de Ja- vel per pofteros Nathan prophete fi- dzis, qui Chriftum in ctuce. afpexe- jificat prophetas, hoc eft viros pios, 4.ete & J ruht, prefertim iis, qui ei compaffi reliviofos, qui orationi, meditatio- ter eus, funt, de quibus dicitur Luce 23. 48 ni, & divinis laudibus vacabant; hi 6 omnis rnia, 6$e. percutientes pedlo- enim phrafi fcripture. filii propheta- quia mei ra [ua vevertebunrur. rum appellantur 4. Reg. 2. 3. & alibi. Cum) pat Plangemi enz. ) -Paffionem , & mor- - Familia domus.Levi. ) Eadem etiam pheta er tem ejus, Hucufque locutus eft Chri- hic quadrat explicatio ; nam inter ma- 4 Bt ftus de fe in prima perfona, nuncve- jores Chriftiin genealogia ejusdem cap. ro loquitur propheta de eodemin tertia. Luce num. 24. evi numeratur « vifto CIn0, u Qsaft [nper »w:geaimm.) Luctu ma- Chrifti proavus. Vel per Levi figni- £2o, qualis effe folet, cum luzetur ficantur pii aliqui Levitz & Sacerdo- f. unigenitus , aut primogenitus, quierat tes, qui Chrifti mortem luxerunt , Ccolumen totins familiz. quoniam quales fuiffe- probabile eft cognatos II. $Szczz p!;m&u: Adadreumon, €$c.) "Lacharig patris fancti Jo annis :þaptiï- Gu a s Adadremmon urbs eft juxta Jezrahel fte, & alios, qui vinculo propinqui- l [N die in campo Maggeddon, ibi mortu:s eft tatis Chriftum attingebant , aut qui m oftas : ficut j lanxerunt olim Judsi Jo- in illum credebant. fiam regem optimum a Pharaone cz- Ent fcr, Familie Semci, ) Loco cïtafO.'Lucæ Qu eff f fuüm in campo Maggeddon,ita in die 3. num. 26. Semei inter progenitores illa fideles plorabunt indignam Chri- Chrifti numeratür ; horum ergo ne- mani pene i necem. | 4 Ali intel- 71;): '/ïf,",'*, potes "Chriftum luxerunt. C , * I2. Terra.) Juda. : ligunt per Semei, vel Sammai difci- "p i^ Faomilia, E fdmi/id.) Sing ülæ fa- Prtatis, milis. pulos , hoc eft, fcribas aliquos, & do- hwï 3 iMd; Seorfim etiam viri cum vi- Cores , qui Sanimai magiftium , & & for $Qu ris, & mulieres cum mulieribus. do&torem habuerunt, ut tradit D. Hie- Qts, tinïiS Av . FPamiite dosms David fzerfum.) Ali- l ronymus in hunc locum, & quzft. 1o. ii ex domo , & gente Davidica , ut ad Algafiam, & Ifaie c. g. itlïl &n Ü eate Virginis , & Chrifti confagui- I4- Ovznes familia relique, 9c.) Mi : tollebat nei, qui erant ex fimilia David. etiam familiz luctus hujus erunt par- .Lj 3. Famihe domas Natban. ) Ínter ticipes ; nam Chriftus plurimis vivens Dpredc. proavos Chrifti S. Lucas cap. 3. num. Oracu] 23 benefecerat, ideoque par eft credere - tmunds 31. Nathan numerat, V?l ergo fi- multos in illius nece doluif(e. u J RUE : À P. Xjt, * * 3F E * * * * * 30f d m) d üCU.f [j ] * CAPUT xIl 1y familis Cum fuerit fons þm*em domui David in ablationem þebmïqrisl, ! zollentur idola ; & pfeudoprophete a fibi cbariffimis lapidabuntur : eorum fe que [int plage in medio manuum: percutiendus paflor , & ovves 6$ eortm 1 feotfüm, dilpergende: dua partes bominum difpergentur in omni terra, - feorfony, þ öï*x leriia per ionew probabitur, N die illa erit fons patens domui David , & habitantibus I ! Jerufalem, in ablutionem peccatoris, & menftrua:e. CA T. 2. * Eteritindie illa, dicit Dominusexercituum : Difper- Ézec- cnanspdd: dam nomina idolorum de terra; & non memorabuntur ultra: 5?*?3 & pfeudoprophetas; potss fsf E fpiritum— immundum auferam . de I : xropnete ll terra. L viros puos, S.et erit Acum,prophetavlerit quifpiam ultra, dicent ei pa- ; meditàtio- ter ejus, & mater ejus, qui genuerunt eum. Non vives: acbant; hi quia mendacium locutus es in nomine Domini , & configent * jj proplete eum pater ejus, » & alibr . & mater ejug,' genitorgs -ejgs, cum pro- adem etiam pheta» erit. m inta m 4 bt ert: In dieilla'confundentur prophetze, unufquifque jusdem ap. ] numeratür ex vifione fua cum prophetgv?rit: nec operientur pallio fac- cino, ut mentiantur: Ler flgui- $. Sed dicet: Non fum prophet va, homo agricola ego fum: & Sacerdo- : luxeruat , lum meum ab adolefcentia mea. quoniam Adam exemp N 6. Et t cornatos CPP3 ,mnisHBïPfli" ^ I. N d;e -illa.) Cum videbunt Chri- E E£ erit, &6 ) "Tanta religione ftum in cruce conPxum. Deum colent, ut f1 falfus doctor fur- TE qni Estf fon: p;ztms. ) Chriftus , qui fa- rexerit , eum vel fui parentes confi- ia Ducs &us eft fons quidam fanguinis ad hu- gant, & de medio tollant. mani generis peccata abluenda. $i 4. Corfundentur propheta. ) Iidem pfeudoprophete , cum. viderint , non l ermü ne quis fftit, weniar ad me, & ?ibgt, ]oan. a lii intd CZIP- y recipi fuas prophetias, & fua dogma- Peccatoris, &5 menfirmats. ) Àd ab- ta, fed fe potius contumeliis, & pla- Wmdi dlfbi' gis afRci, etiam a fuis. ;05, 0 d- luendas quaslibet peccatorum maculas, f , & . fordes. Aludit ad. aquas expia- Nec operientur pallio facci;zor.) Pag- tionis Num. 19. II. quibus immun- ninus & Vatablus paAo pilofo, id eft ci- d D. He OI ditia ex. menflruo , morticino , &c. licino, ex pilis contexto. Hujufmo- que Sen- tollebatur. di paliiis utebantur prophete. 9. Difperdam nomina idolorum , 8$c.) fus eft: non utentur pallio propheta- ,f) In predicatione Evangelii ceffaverunt li ad ad mentiendum, & gult pu .ad decipien- miS viyetts oracula, pfeudoprophete , & fpiritüs dum popiulum. immund] ex corporibus ejecti funt a- R. dam excjmp!um mcum.) Scilicec f atttt 4 pud jJud&os, & Gentiles. 'agriculturg, quafi dicat: imitor Adam, ) ab 302 VPRO,P HETIJE ;Z,ACHJXVRIJIE C A P. XIIl. -- 6. Et d'cetur ei: Quid funt pl ägæ iftaa in medio manuum tuarum ? Et d i di- His gæl;zgatu;s fum in domo eorum , qu f Pojiqamf;ï licsebant me. - Ee E ? Wfat. itare fupe; paftorem meum, & fuper virum qe; d uti . Eramea fuf : 96-3! cohserentem mihi, dicit Dominus exercituum: * percute pa- !, femfa arc ftorem, & difpergentur oves, & convertam manum mgaqg Serujiit 14- 27 ruti d .ad parvulos. 8. Et erunt in omni terra, dicit Dominus: paft&s dua in fü | -ea difpergentur, & deficient; & tertia pars relinqueturin ea. . Et ducam tertiam partem per ignem , & uram eos ficut uritur argentum , & probabo eos ficut probatur aurum, lipfe " N vocabit nomen meum , & ego exaudiam eum, & Dicam: Po- d pulus meus es, & ipfe dicet: Dominus Deus meus. 4. 1 CA- . & capie buntür: qui ter ram colebat. Vel fenfus eft ftor : finam eum comprehendi, & in juxta C haldeum , Hoeme al/qwis docmst crucem agi. Locum hunc de fe ipfo teliqui . zi« , ità - ut Adam non fit explicat Chriftus Matthzi cap.26. 33 ) E me & Pttfrl Dif, J P —€7' £ nomen proprium primi parentis ge- entur oves.) Fugient præk ti- ias, f neris humani. more difcipuli. 6. E£ dicetur 6 , &f« ) Poft di- Comuertam mamum meam a d paräu.- LE les. ) Non deferam difcipulos meos qu ef eflionem de pfeudoprophetis redis Varüm ; acharias ad. Chriftum. humiles, & pauperes, fed eos iterum Quid funt plaga if du ) Quafi di- ad me vocabo poft refurre&tionem. Vel praem omodo cum fis fons benigni- fenfus eft: percuifo Chrifli capite , cat, qu tatis, ( homines inftituas ad. falutem, percutiam etiam membra permittens qu.ilon video plagas clavorum in ma nibus tuis? difcipulos, & fideles ejus variis modis Ip domo eorum , qui dilz'geäam "me. ) vexari ut capite fpinis horrido, non fint membra delicata. Percutiam In populo illo , in quo multos ha- nos parvulos, D bere folebam , aut debebam , qui dili- paftorem , & etiam a j gerentme. . LXX. s» dorno diletli mei, id eít, recens ad Chriftum converfos. D ] met. Q. Partes dus. ) Judwi, & Gentiles. hac d) fcilicet populi Difpergentur , 69 deffcient. ) Veram Dli': g. Framea ffc Giiare.) Alii vertunt, ded denudare o gladie 5 alii, excitare 0 gla- falutem non confequentur, vel nume- die. Eft imperativus pro futuro. Sen- ro minuentur deficiente Judaifmo , & tilitib Gentilifmo. 2 ( fus eft : gladius denudabitur , id eft, Tertia pars relinguetur. ) | Populi tiochi Judzi Chri f(tum. ad necem üfque per- Etr fequentur , & tandem occident : fi- Chriftiani , qui magno numero fuc- ^ decretum de Chrifti mor- crefcet. fdþ!tl gnificit Dei 9. Ducam tertiam partem per zgnem.) A g te futura , ex pravifa & permiffa a fe 0n Judzorum malitia. E Huünc populum falvandum exercebo , Paflorem meunm- ) Chriftum Eccle- & probabo variis tribulationibus , ut Tithim fiat quafi aurum mundum. lter fiz paftorem. Vocabit nomen meum ) luvocabitme, Cobarentem mibi. ) Coniuncétum mi- gredi hi, & coxzq'alem, quatenus Deus eft. quia credet in me , & a me folo om- urbe Percute. Pafforem. ) Percutietur pa- nis generis bona expettabitg R 1 6:) APE * * *** oU djo mamum lem. qui di CAPUT. XIV.. : P(Jläuam- Jerufalem palja fuerit captivitatem, a liafque afi&ia- fier virum nes a Gentibus , erit dies nota Domino, cum exibunt aque vive - petcute p de Sferulalem , & filii l[rael revertentur ,. babitaturi fecure in aDnum meam . Serujalem: percutietque Dominus plaga Gentes , qu& . pugnave-: T'tes duä Ih runt adver[us Sferualem, & barumreliquie a[cendent, ut ado- jUeturine. $m vent Dominum in S'erufalem, jan&umque erit , quod m eos ficut eft fuper frenum equi, urum, . Iple Dicam : Po- 1. 7 Cce venient dies Domini, & dividentur fpolia tua in me- dio tui. I CA 24. Et congregabo omnes Gentes ad Jerufalem in praelium, "& capietur civitas, & vaftabuntur domus, & mulieres viola- —— — rehendi, & in buntur: & egredietur Media pars civitatis in captivitatem, & unc de feipho N reliquum populi non auferetur ex urbe. gi pf 3- 4. Et egredietur Dominus, & prsliabitur contra Gcntes 'ugieut p ti illas, ficut praeliatus eft in die certaminis. m 4 pa;vu- 4. Et ftabunt pedes ejus in die illa fuper Montem olivarum, Cipulos meos qui eft contra Jerufalem ad Orien:em: & fcindetur Mons oli- f«d eos itérum varum ex media parte fui ad Orientem, & ad Occidentem, etionem. V8 preerupto grandi valde,. & feparabitur medium montis ad A- willi captte s j permittens qtïilonem; & medium ejus ad Mevridiem. variis modis - s. Et horrido, 101 e. s Domini.) Cum Jerufalem ca- 3- Egredietur. Dominus, ) , Excitans Parcutium - pietur ab Antiocho Epiphane quodammodo zelum , & potentiam og uml fuam contra ÁAntiochum, & Gentiles. n cOIWeI 08, . Deo judais irato, & eorum peccata & Gennles hac clade ple&ente. Praliabitur contra Gentes.) Per Ma- Dividentur [polia t&2, t$c. ) Spolia chabaos. ,,N. Yaam detracta Judzis in media Jerufalem a In die. certaminis. ) Scilicet incly& , V um« militibus Antiochi dividentur. . illius, cum demerfit /Ezyptios in ma- udai[mO ] Q. Ümnes gentes. ) Exercitum An- re rubrum, Exod. cap. I4. * tiochi ex- variis gentibus conflatum. 4. Stabunt pedes ejus. im die illa fu- i Popllli « Egredietur media pars cyuitatss im per montem olivarum.) Uefcendet Deus sumero J cum fuis Angelis in montem Oliveti captivitatem.") Ita fatum eft, ut con- d ftat ex lib. 2. Machab. c. QES I ut ex eo propugnet Jerufalem, & pro- . )u igllm') Non tamen media pars exacte ; d d- fliget copias Antiochi. Sub hoc ty? TX rithmetice intelligenda et, fed mora- po fublimiori fenfu fignificatur Cbri- ;Onibus j u ftus Deus factus homo ftaturus,.& ver- liter, quafi dicat: una prs civium e- gredietur in captivitatem , glcem in faturus in monte Oliveti , in quo di- vocibit h urbe remanebit. fcipulos docuit, oravit, & ex quo af- e folo 0 R uum popul: zon azfere!ur ex mur- cendit ad codum, Mlifcet enim Za- d uia dedent fe Antiocho. L de.) charias typo antitypum , & ad Chri- é ? 394 PROPHETIX ZACHARIE pH . «. Et fugietis ad vallem montium eorum,quoniam coniun-.- m edim - Amocs getur vallis montium ufque ad proximum: & fugietis, * ficut m 0 | 4 11. fueiftis a facie terreemotus in diebus Ozise regis Tuda: & ve- ( niet Dominus Deus meus , omnefque fantti cum eo. ; - eni g, 9l 6. Et erit in die illa : Non erit lux, fed frigus,. & gelu. 1o. F 7. Eterit dies una, qua nota eit Domino, non dies ne- C0 li H " le g. Et. que nox: é& in tempore vef?gri erit lux. ER H bita ftum mente fertur , de cju:d hic que- —— Quoniam corjungetur tAllis nontium.)) l$. p']O' dam dicuntur, & de ejus Ecclefia au- Pagninus, & Vatablus ex H«br. ver- tunt, P'ertingft vallis mo;tizs. ) id uaque a( gufliera , quam ut temporibus /Mla- chàbzorum. convenire poltint. eft vallis, five vorago faétà ex montis £W € * Scindetnr mons Olivarum. ) Midetur fcilfione pertinget ufque id prc':ximu?n; 2l ji 49 Ui &c. * hoc fa&um tempore Machabzorum , de quibus hic fermo , licet in. Macha- Meontiugs.) Dicit, moztium , i pla- Pux,öc lta fi0. , baorum hiftoria non narratur. rali, quia poft fciffionem jam erunt N d fciflus eft mons multa humo. egefta, plures montes. lud 02 ut magna ejus pars hiaret , & humus Lfi—we ad proxipiuum. ) Alïq:ui ver- fcamim & comportata partim ad oppugnanda A- tnnt; zfqwe 44 feparatuem , cWMicet a ranti f quilonaria, partum ad oppugnanda. terrz&motu , ideoque fecurum locum. Auftralia. templi. Aliqui tradunt mon- Aliqui retinent Hebraicam vocem 51 x 10, Qui rient hn tem: Olivarum tempore judicii fcin- "4tfal , .quafi (fit: nomen proprium loci. dendum , ut fiat planities, ia qua ex- Sicut fugiflás , €8. ) Ka. trepidatio- Ncqne ] cïpifzntur- judicandi , vel ut aperiatur ne, celeritate, & turba , qua fugiftis ts qu damnatos. abforbeat. B vorago , qQque a terrgmotu , Qqui contigit tempore Seufa fu^luniorr iVlons Olivetr , id veperim Oziz , dequo vide dicta Amos cap. 1. eft E;cclefia fcifii eft , cum ibi Chzi- nuim. I. x jus calan mlum, fto afcendente ! juffi fünt- Apoftoli ire Veniert Deominus Dens ,.6c.) Prolia- Yent N in muadum univerfum , & Evange- turus pro Jud«is per Machabzos con- , lium -l,ræ(ïi;:zu*e Oinnrt creaturz. 0. Eu tra Antiochum , eümque protriturus. Videtur Prernupio gz-.äzndi- valfe , (fc) Mía- Omnes Santli. ) Angeli. Senfu (le aquis gna vora gine pa tefacta. z * : fublimiori fignifizatur defcenfus Chri- * Fs eds ad vAllem montium 'eo- litm n | fli ad judicium extremum. &xta Cv yu.) Kibera ait maniteftum eíle men- 6. Nem eri? [ux:) Allegoria tene- film font dum, & omnino legendam Moztzun J "6 um, ut conftat ex Hebreo , & ex brarum denotatur tempus calamitatis, Commo d n T LP & afili£tionis Judeorum in. perfecutio- ifura l EXX. mnw íque- antiquis. ( recem- :h tioribus h retibus,. & ex transla- ne A 10 Aiiiie Dies etiam jüdicit erit us dl tione, qu eft apud D. Hieronynium, dies afflitionis, & tenebrarum pecca- Qu erm toribus, qui etiam evadere non pote- atque ex ejufdem commentariis. Sen- btm ii runt; nam omnia illis obtenebrefcent, fu 'ergc) elt, cum fcindetur mons O- T liveti, fugretis ad vallem | montium eritque fuga illorum impedita, ut cem- LE meorum, id eft i valle Mello, five B pore hiemis cum luto, & olacie vi Jiediy icdze funt. Sic dicitur |Vlatth. cap. Ád m, ".l";yj,:(-)ï'væï . qux. fmterjacet inter mof- , téni Sion j & montem, Moria ; hi e- 24. Orate ue /ï.»gr, fuge vefira im hyeme, T* Thoit vel fabbata.* nia fünt montes.mei ,"quia in iVIoria 'ots N 7- Ertf dies ua. 1$- perfe- Cidros habeo meum témplam, in $10n vée- ) 'lem p L J xo arcem. Divida cutionis. ij « L "« C A PUT .:X 395 t COnun- "g..Et erit in die i lla; Exibunt aque vivee de Jerufalem : f 21 1 n [ Lis, medium earum ad mare Orien ta'e, & medium earum ad mare i dve nov ffimum : ,in aeftate, & 1m hyeme erunt. | 0. 9. Eterit Dominus Rex fuper omnem terram; in.die illa hi ids L erit Dominus unus, & erit nomen ejus unum. * ü dies ne- d defertum, de 10. Et revertetur omnis terra u fíque a $. Et colle Remmon ad Auftrum Jerufalem: & exaltabitur, & ha- bi:abit in loco fuo, a porta Benjamin ufque ad locum portee ls entium.) Yer- rioris , & ufque ad portam angulorum. & a turre Hananegl [ Hvibr. 7 ) i ufque ad torcularia regis. ex monts " qr E xostmum "d m.ah; 'novz;lglämurk.*) Altergx pars . Qu uota efl Domino. ),Quod tem- refpiciebat mare mediterraneum ver- 'W , pli- pus, & ejus acerDitas nota eft Domi- no. L ^ fus Occidentem, ubi erat fons Gihon, i um &t Nom dies, me ifque duplex fuperior, & inferior. que -:-mx. ) 'Tem pus"uil- & lud non videbitur efie dies; quia ob- de effate'y 65 . in. /z)'f:'näe erumt. ) Aliqui ve- fcurum erit, -& maoftum propter T y- aquae perennes €'I"JI'IC, nec unquam : , lalicet à ranni fevitiam ,. & tamen non erit deficient, ne in fummo quidem «ítu. rum Jocum. nox, quia qui eo tempore vivent, hau- CO. VP erit Dominzus rex fuper omnem vócem 93N ferram.) Mix hoc Machabzis conve- rient hanc folis Iucem , & claritatem, yprum lod. Neque letitiam dici habebit, neque nit, & eorum tempori ; apte vero - trepidatio- Meifie, & Ecclefie ; nàm Chriftus noctis quietem. qu ïugiftfs E£ m tempore ve, H f; peri erit [nx. ) Ad converfa ad fidem gentilitate regnuim pit temport vefperam erit lux, id eftad finem hu- fuum per totum orbem propaeavit. Si imos cip.L. de |Miichabais tantum — intellicamus, jus calamitofi temporis folvetur hóc nubilum , & lucem.profpcrit«tis affe- per omnem terram intel].';g;unus tan- tum terram Judaam. D Pralie rent [Viachibzei reipub. judaice. Nomen eus unum.) Non enim au- abz0s COf Q. Ex4bunt aqua vivs de Jerufalem.) Videtur hoc ad literam intel'igendum , dientur nomina idolorum, fed tantum protritums. G nomen veri Dei. Mv enfu de aquisl fontanis, aut artificio cana- lium in Jerufalem inductis, & deinde IO. Rervertetur ormmis ferra.) Judsi f ; C IMachabzi e- extra civitatem emiffis. qui in. perfecutione Antiochi huc, & illuc fugerant, revertentur ad patrias nim fontes, & aquzductus civitatis ad »oria Il commoditatem, & ornatum videntur fedes. in Heb. eft , Ciresmdabirur omnis stv terra Uelut planiries ,& fenfus effe po- inftauraffe. Senfu fublimiori per has yereeuto teft* omnis terra aquis illis fontanis, ulici &i aquas defignatur evangelica do&rin », qua erumpit ex Ecclefia, ut totum or- quarum tentio facta eft circumda- j Ifai. c. II. dicitur: Re- bitur,eac 'rig,abituy, ac fi effet plani- bem irriget. k/pz'atgz eff terra fcientia Domini , feent ties ; vel circumquaque, habitabitur. «qua maris operientes. Ulgue ad defertmm, 65c. ) Inclufive , ur t Medium earum.) Pars earum. id eft &que, ac defertim. Ín Hebreo vid plicié Ad mare orientale. ) Refpiciant ma- eft Fcut es d.:ïjef-tum, quaü dicat : figh. re mortuum, nimirum Fons Siloe, quemaämndum etiam revertentur, qui i þ)wf ! ad deferta loca confugerant, ut faluti, Fons Rogel, Fons Draconis, torrens Cedron , & probatica pifcina. & fecuritati fuz .confulerenc'f * j M l Bibl. d&un Com. Menoch, Tom. VI. Qq 0 Pa x 306 PkO'P"HETIæ:*ZACHARUE 11. Et habitabunt in ea l ,& änathefna non erit amplius, fed V f t U fedebit Jerufalem fecura. j g»( i n 12. Et hsec erit plaga, qua percutiet D ominüe oHilice Gel:z— B5 gï : j tes , qua pugnaverunt adverfus Jerufalem :. tabefcet carouni- emgium ufcujufque ftantis fuper pedesfuos, & oculi ejus contabefcent EPT lac in foraminibus fuis, & lin ö.: a eorum contabeícet in ore fuo. )6, t 13. In die illa erit tumultus Domini magnus in eis, & ap- prehendet vir manum proxim qu& ve ifa,& conferetur,manusvej,us' wt adort fuper maaum proximi fui, . vitatem B 14. Sed " st i'l : f fdem, De-/ colle Remmonz.)1n Hebr. utetiam ny;-;æ d parm'mf; 2gs ornm. ) uara Villipandus in typo ferufalem con- pet eos :apud LXX. eít, 44 Gaiaa ad Remmon i. ( ad Auftrum Jerujalem , fenfus eft, re- ftituit in angulo^, qui partem muri vertentur ex colle, five ex Gabaa, qui Occidentalem , & A ( jungit. q uil.cinamm con- [ du erat limes Aquilonaris regni Juda, uf- que ad Remmon, qui erat alter Judxe A turre Hananeel. ) Quue erat ul- mutuisqug tima civititis veteris , indeque copict Vd taatà Jimes ex parte Auftrili, quafi dicat : Judsi difperfi ad extremos regni li- augeri civitas adjecta Bezeta. exanimes mites redibunt in patriam. Vel certe Uique ad torctlaria.Regss. ) Qus e- in pivort *rant in adverfa parte reraotitlima , hoc Gabaa , & Remmon ponuntur pro lo- ximt foi co eodem, ut fint terminus Aquilona- eft, in monte Sion ,1n quiþus vinum fe vudon ris; conftat enim ex lib. Judicum cap. Regum eszprimsbatur. e iL nzathema mom erit amplius. ) dm app 20. 47. Petram. Remmon non longe 14. &t abfuiffe a Gabaa. Vide que diximus Hebr. t33Hm eherem , id eft excifio, dzi parti fucciflo, occifio ; amplins non exfcin- I. Reg. c. 14. 2. quafï» dicatur: a Ga- biate, ( baa, & Remmon , qui rerminas eft detur , nec vaftabitur Jerufalem. gent fe Aquilonaris, & ufque ab ultimis fini- -I29. Tabefcet caro-uniu[cujufaue &ca), Non peribunt ferro , fed lenta tabe, ta Faf bus Auftralibus ejusdem regni Juda füp c. redibunt in patriam. & invi(ibili morbo confumentur ho- Ef m;g Et exaltabitur.) Jeru falem, tam do; ftes Jerufilem, ut viventes , & am- bulantes fe mori fentiant. A ccidit mixum £ mibus, & muris, quam fama & gloría. trám [x E: babitabit in loco fuo.) Loco prifti- hoc Antiocho lib. 2. Machab. cap. 9. 5. Antiocij Q.uli ejus contabefcent. ) latrorfum no rezdificabitur, ibique quiete, fecure ; vit f&,fug & hilariter populus deget, nullos ho- conde tür emacisto corpore & vultu. lachab, Ítes metuens. 9 . Lngma torum contabe[cet. ) Avetcet, & loquendi vim amittet. ly E 4 porta Benjamin.) Que erat 'jn*eä Cüt dhi arte civit:tis , qux Bezeta dicitur, 13- Twmultas Domiai. ) A Domino Tütry p excitatius. orro Bezeta, quam aliqui Ccnopo- Oo,it lim vocant, id-eft novam civitatem, n eis, ) Hoftibus NIachabæoi*um , Tulig o ars erat Jerufalem de novo addita, & fidelium. 16. 0 x novo murocircumdata, vetere non Et conferetur manus, &c.)1 n Hebr. ng-;— diruto. eft, Et afcender manus ejus fuper ma- 4feng lfque ad loeum porte prioris. ) Ubi aum proximi fui , & videtur effe fen- íu tantus erit hoftium tumultus,ut gulis anr erat prius ;orta Benjamin; antequam pol us adderetur b ezeta. * infe invicem verfi manus donferant i, Y ( - - * CAP UT XIV. 307 iplius, (ed i4.. Sed & ];xääs' pugnabit adverfus Jerufalem, & congr 5 gabuntur divitiae omnium SGentium in circuitu, aurum,; & »mnesGer:- &rgentüám & vefles multa fatis t Carouni- 15. Etfic eritruina equi, & muli, & cameli, & afini, & ntabecent omnium jumentorum, quze fuerint in caftris ill?s,;ficut ruina t ote fno. hzc. L es, &q- * 16. Et omnes, qui reliqui fuerint de univerfis Gentibus, Danus ejos qua) venerunt contra Jerufalem, afcendent ab anno-in annum ut adorent Regem Dominum exercituum, & celebrent feftü- vitatem tabernaculorum.: . $« 17. Et erit, qui non afcenderit de fam r mcax| iliis terrze ad Jeru- falem, ut adoret Regem Dominum exercituum , non erit fu- . i. ) um ? * alulem cone per eós imber. pti non afcendefit, & non vene- putém mati rit onarem cot ;8. Quod & fi fgmilia Jgy * Qq2 r m rummeyy ag erit ul* mutuisque. vulgeribus fe conficiant. ti fuerunt, plen ïüsconv.eniunt:, qu& "Mel tanta erit trepidatio , ut metu hic dicuntur, Chriflianis, qui frequene yleqie capt /eLd. exanimes ,.conferti inter fe , .ut fit tant templa, & faltem fingulis annis i. ) Qu & in pavore , quilibet apprehendat pro- Euchariftie facra myfteria partici- otilima, ximi fui manum , quod hac ratione pant. luibus vingm fe tutiorescredituri fint, naturali qua- Fä/?t'vitat'emu Taäernmülbrum.) Quz dara apprehenftone ad id incitante. eratuna ex maxime illuflribus fefti- vitatibus Iepis antiqu&. Chriftiani t agl ) I4. $e4 C^ 34das,&c. ) Multi Ju- ] eft excills dzi partim metu, partim ex impro- per defergum hujus vitz feftinantes, bitate, fpe opum , & honorum jun- & im terra civicatemr permanentem 1 exfci non habentes , ita dirigunt vite fus ;rufglem' gent fe Antiocho, & pugnabunt con- "Mju/qw & tra Jerufalem , & Nlachäbæos.r Vide curfum , ut ad calefíem patriam per- jlena ts fupra c. 12. 2« » venire poflint., habituri in 'ea ftabi- Et congregabuntur div11, &C. ) Ni- lem sternitatis fedem. pmentu ( 17.. Non erit fuper eos snler. ) Qui ites 1,& n mirum exfpoliis hoftium. — Sic ad.lit- 'team fpoliis Nicanoris, aliorumque ad templum non venerit in Jerufalem " Accidft Antiochi ducum , & copiarum dita- ftatis temporibus , agrorum aridita- a cip t te , & fierilitate mul&tabitur. LO-t ]yonam vit fe,faofque Jadas VMachabaus lib.2. Machab. cap. 8- 27- quitur autem de Judeis, quod indi t & Wku' $. E: féc erit vusAa eqit , &c- ) Si- cant verba illa , de familiis terra , Íci- ,J Aidith cut dixi-n. I2. cedendos homines , & licet Judez 'nam de gentilibus fta- ruituros eos qui erunt cum Anti tim loquetur. Spiritualiori vero fen- A Donint cho , ita idem judicium de equis , & & fu omnes , qui ad Écclefiam venire i s imjlis eorum. noluert.t, arefcent, & peribunt , ut dpsonm 6. QOmzes, q.y; ? e/iqui : 27 Yint) pereunt fata , qu& de colo non irzi- E firage pralii gantur. Non veniet faper eos imber RI fot. Ajcendent ab anno m 472*:?2;1:8.) Sin- Spiritus fandti , & gratix. y p ^ ulis annis. ld factam ab eis, qui 19. Quod etfí. fomtiia ä;:ypfi, &t. ) yr & Í poít has victorias ad Judaifmum con- $i familiz gentium , qu« afflixerunt f 1tm111tu"'u verfi ff Vorum, quia hi non mul: Ecclefiam , noluerint venire , non T2 jgib 4 * L] D 4$PROPHETIJE Z'ACHA"'*REA*;CAP.,XIV;. : rit: nec fuþer eos erit, fed erit ruináà,.qua'percutiet Domi- nus omnes Gentes, q uce non aícenderint. ad c*elebrandam fe- itivita:em tabernacu'orum. Io. Hoc- erit peccatum f/gypti, & hoc päccatüin- omhium Gentium, 4 u tabernaculorum. i& non afcenderint ad celebrgndgnn. feftivitatem [ 20. In die illa erit, quc')dïfuper ficenum equi eft, fan&tum Domino: & erunt lebetes in dom A Tam.abati; 0 Domini quafi phiala . co- ' P')'Oþk:.ï;'. 21. Et erit omnis lebes in Jerufalem ,. & in Juda fan&ifica- 7 Afl.;?,J j tus Domino exercituum, & venient omnes 1mmolantes, & UTNET fument ex eis, & coquent in eis: & non. erit mercator ultra * Attj Zfa/;ifz in domo domini exercituam in die illo. u D'Jh PRO- L erit fuþver eas imlser. Vel;pc:r fami- bus coquende funt victim« , tanta j lias /Egypti-intelligit Judeos , qui futura fit copia , quanta phialarum alio tempore effe folet. Sic in Ec- erant in ZIzgypto , & eo iverant cum Onia , & ibi Templum excitarant ; clefia Chrifti maxima eft facrificio- de quibus Jofephus l. 13. c. 6. An- rum frequentia , & calicum , thuri- dilexità tiquitatum & * dii ]qda,icarum , & de bello bulorum, ceterorumque facrorum va- l. 7. c. 37- forum fupellex copiofa. E 19g.. Hoc erz£ peccatum /Eg)'P"i') Po- &I. Et evir omnir leles , &c. ) 'Tan- na peccati. - tüdinem ta erit immolantium multitudo , ut Qo. JQuod fuper framum eyui eff , &6,) ex omni Jerufalem , &.]udza certa- Intelli pretiofa ornamenta frono. tim afferantur lebetes,in quibus care ii rum , gät cum his phaleras, ceteraf- nes victimarum coqantur , ac dein- n Nut, que manubias , quas Deo , & ejugs ceps lebetes illi , quafi jam victimis templis , principes, & duces Chriftia- illi fauctificati in ufum templi rema- ph ni confecrabunt. ftori, nebunt , erunt que ,De»c? & templo 'A"*J -j/l.'lft ^^ Lebetes/) Lebetum ufus erat in co- confecrsti. quendis carnibus victimarum Deo im- Non erit mercator. ). Hebr. LXX. I/;'Mi , fes molatarum. putat D. ] zon erit Chananaus ,id eft omnes eam- : prophatia Quaff phiale. ) Magr;a in templo dem fequentur feligikmem. INofter i copia erst phialarum , quia multi- Interpres vertit zzercaror, quia Chana- ixtum ]. I Tans plex earum ufus , verbi gratia ad ado- n:*i mercaturam exercere folebaut,& lichig, p, lendum thymiama, ad libamina vini, in facris i,iteris pro eodem aliquan- &c. ad excipiendum fanguinem vi- do accipitur Chanangus, & mercitor, tvit fob Gimsrum. arum j Quare in templi fuppel- ut cum dicitur Proverb. cip. 51.,24- lectile plüres folebant eífe phiale, Sindonem fectt, 85 vendidit 6T cimgulum RUTN quam lebetes. Dicit ergo propheta zvadidit Chamamao. Vel fenfus eft, rumï f:d mus, tantum íore gentium concurfum in non emetur hzc vaforum fupellex.a Jerufalem' ad. facrificahdum in- fefto mercatoribus, fed 'Tem 2« Djl ris dono dabitur. plo a piis yi- APOGO J abernaculorum, ut lebetum, in qui- TC, qu al : À à P. N s * — 399 det DO'D randam P OP ä"HA ] ommum [5 efttvitarem M ACHIZ/. t. fantl * C ATLI PRIMUNI )hiale co P7 opbetia Malacbie ad lfrael, quem Dominus arguit. ingratitu- dinis , anctfica -quod non agnofcebat /e in Jfacob, unde delcenderat , dile- ideo-conqueritur [e ab Jrael olantes, & Gum , rejecto Efau cum populo [uo : cator ultra f0n bom»mu , neque timeri, quodque lacerdotes de[piciant nomen — Domini , quorum rejicii þcrz/mm, gratam babens oblatie- um mundam qug in omni loco ei 9 AO. offertur. —— — iung , tafta Wuq verbi Domini ad Iü ael in manu Malachiae 1 phialarum Scin Ec Prophetze. 2. Dilexi voss dicit Dommus & dixiftis: Inquo [E facrificio« um , thütt dilexifti nos?. Nonne frater erat Efau Jacob dicit Dommus, R & * dilexi Jacob. factorum và 30 Efau autem odio habm9 &. pofm Seir montes ejus in foh Iu[ ) T(m tudmem & hwreditatem ejus in dracones. defertl uleitado , àt Qqa 4.Quod juda catà Quibus Care I Nm.) Triftis, & minax pro- hac dilt&ione injurias miht & pec- jt,9 deite phetia , ut jam fzpe dictum eü cata rependitis. um vidlinti fvpra. EF dixiflis. ) Nexti etiam poteft,guod anli rcml : ,& remplo 444 Iffael. ) Quia non dicitur cezzr2 f dicatt:. Ifrael , fed 44 Ifrzel, myfterium effe lg quo dzlexz/it naf?) Quod fï"num habemus dile&ionis iftius ? Hebr [X putat D. Hieronymus , & fignificari Dilexi J4c06.) Dilexi vosifraelitas ornes git prophetism- hanc abiquid ! habere ad- Müer mixtum lenitatis , & confolationis. magis , quam lduug:os" fratres ve- Ip mans Maachis.) Minifterio M a- Pcros ula (bati- Efan autem odio babui. ) Cujus. (olebanty lachiz. Porro Malachias hic prophe- tavit fub Dario Hyftafpis Rege Per- odn argumentum ftatim fubdit. em 3h Ium farum', , ac deinceps , füb quo etiam, Er pefui moates ejus im folitudinem.). & merc itofy Quafi dicat cum. tam vos , uam Aggeus , & Zicharias prophetaye- idumzos vaftandos tradidiffem Chal- fj zwgf d runt, fed poft eos , ita S. Hierony- mus, deis , vos reduxi in patriam , Idu- 2. Dilexi vos.) Catera tacentur per uieos autem in captivitate reliqui, eo- [upellex 1 rumque terram in folitudinem redas Io HPW »l Apofiopsfim, quafi impediente dolo- €&am draconibus habitandam dedti teé, quait dlcercc dilexi vos, & pro * 32 TÓ PROPHE'TIZE MALACHIE í n a 4. Quod fi dixerit Idumzea: Deftru&u fimus, A f i * & TOVETS p. Sit i MÓ L Domt- l fioffe tentes edificabimus, qus&e deftru&ta funt: Hsc di nus exercituum: TIfti adificabunt, & ego defiruam: & voca- fet 'fiïud tuatn, ( bunturtermini impietatis, & populus, cui iïatue.ei?:Deminusf * ufque in s&eternum. . .9. Et s. Ét:oeuli veftri videbunt, & vos diäeþis: B'f'*gniücetur (de m * faci vt Dominus fuper terminum Ifrael. 6. Filius honorat patrem, & fervus dominum füum: fiergo i Q Pater ego fum, ubi eft honor meus?. & fi Dominus ego'fum, meut g. ubi eft timor meus, dicit Dominus exerci uum ad vos,* o Dus £xer x facerdotes, qui defpicitis nomen meum, & dixifis: In quo II X defpeximus nomen tuum? * * » fiomen itare meum pa«nem p.o lutum, & dicitis: Qtiera HVvl 3. Offertis fuper a [« " In q e u) ^enía Domini de- LE uo polluimus te? In eok quod diciti fpg&a eft, & 9. Si GuEswtace n . 3. toratur , Qua i'nx re nonghonm';-;vimüs te debi- QCItUT, a 4. Ifli. adifrcabunt :66.) äiiddmæi to honore ? Di-/]?mz/zlafiänis imyfzdm- wdificare incipiant , ego deftruam , Merfa quidquïd ilh &dificaverint , cum ex da DHuluu: con[cemiie proreguat , inquit t$, jim : 123 adverfo fabricam teipli veftri, & ci- j8r Hi;mnynms. ide vilà vitatis veftrig protexerim , & promo- 7. Pantm polietun. ) Panem pollu- fint. verim. KEcde ergo odium Efau , & tum vocat quamcumque vicdimam £. Nur poliutam, tum fimilg , & panum, quos dilectionem ]Jacob. L lum efi, Vocalumiur terminií mpietatis. ) ldu- quafi facrificia cremabant Deo in al- Qj.ar. 2 m&a-vocabitur terra inops, (& male- tari , vOcabantque wizchs , ut patet Levit c.2. tum carnium; Hebrzi enim Vr di&a terra ob impictatem defolata. 0] t il s. "Magnifceiur Dominus. [eyer ter- Päüc*ln vocant'quamcu.mque efcam, hi, qui | ininum Ifrael, ) Laudetur Dominus, etiamfi caro fit. Vidimg vero , & carum carnes altari imponebantdt, tusillud, quod tam amplos terminos l1fraeli re- t 1illi off liquerit , illifque benedixerit , cum iafi €ffet convivium ; quod Deo in- hoc teni í - ruerctnr. Porro he viftimz non uno interim ldumzos e fuis finibus exclu- bebant, ferit. modo polut« eife poterant, vel quod $1 Pa 6. Filius bonorat patrem , t$c. ) Re- cece efient, aut maculate& contra ]e- gem Levit. cap. I9. 22. quod indi- Gbit d cenfitis fuis in Judeos beneficiis tran- 8 ff : fit ad eorum Qinmeioranda male- cat prophéta numer. fequenti , vel AQtico v ficia , qu& ipfi ingrate rependerunt. quod zon ofterrentur debito ritu , vel quod offerrentur ab impiis facerdoti- illo goft Senfus eft: ego primum emnium cu- Vecteris enim le- 9- Ef; jiebam , ut me , ficut bonos decet fi- bus, & fceleratis. ä ios , honoraretis , vel faltem ficut gis facrificia. non valebant , nec im- tur ilfc Vt([mm fervi me timeretis, timore tamen li- "petrandi vim habebant ex opere ope- enim im beral, ut ita a peccatis abftineretis, rato. fed neutrum feciftis. In quo pollutenus te ? ) Pollutum pa- juxta di Vil ü - "d U0$ 40 Sacerdotet. ) Orationeni, nem , id eft victimam obtulimus ti- & uerimonias meas converto. bi? Deus dicitur pollui, cum ei pol- malli. Pr MUS pia:: dz 4ue de[pexiums. nomen. tuum $) luta munera offeruntur , qia ipho- L] Dt w ] a* ? ^CAPUT L g IJ*J iv Lt . Si offeratis ccecum ad immolandum , nonne malum eft? D m & fi offeratis.claudum, & languidum, nonne málum eft? of- m; 6, l 0- l L fer illud duci tuó, fi placuerit ei ,. aut fi füfceperit faciem s in nmb tuam, dicit Dominus exercituum.; L d $ 9. Et nunc deprecamini vultum Dei, ut mifereatur veftri [;rn fic t (de manu enim veílra fattum eft hoc ) fi quomodo fufcipiat facies veftras, dicit Dominus exercituum.- um: üerg;) Ig. Quis eft-in vobis, qui claudat oftia, & incendat altare 5 ego füm, meum gratuito? non eft mihi voluntas in vobis, dicit Domi- & vos,«o nus exercituum & munus non fufcipiam de manu veftra. -- $: I quox 11. * Ab ortu enim íolis u(que ad occafüm, magnum eft«pr.- nomen meum in Gentibus, & in omni loco facrificatur, & r12. 3. , & Qs offertur nom i1n ía4 imeo oblatio munda: quia magnum eít nomen Domini de-- meum in Gentïbus, dicit Dominus exercjtuum. Io.Et : * N st noratur, & quaáfi co:*.temptibil;s ju- Vos enim lizc ,-qüæ dixi; univei*fa fmuy t& debr- . dicatur. & z feciftis. ytt nmpdtn- Menzfa Domini de(geita. ) Quia dici- $; quo;;a-oda /igfälpiat faeicj:*f'vfääras.) egint , Iquit tis, jam viluit alcare Domini, ac pro- Uritur dubitatione , ut rei ifficulta- inde vilia qu&libet in eo offerri pof- tem oftendat; quafi dicat: cum Deum Pa;ïemäpoml- ; funt. habetis valde iratum , orate ardenter, ye vidimam 8. Nezme malm;ie/l ?) Omnino ma- & inftanter , ut vos, & velítras ob- lationes admittat. ; panum quos lum eft, quia contra lezem Levitici nt DCO E cap.2I. 22. Que pofcit vitimam in- TO. Qvs eff im volis, &c. ) u 14 , t past tegram , & vitio carentein. crimina facerdotibus , & Leyitis ob- : Hebreienim Offer illud d«ci £so. ) àuomodo mi- jicere. Sententia eft : nullam munus pqie dam, hi, qui Deus fum , placere poteft mu- exercetis in domo ntea gratis , quan- nE VCFO, V nus illud , quod homini non placeret, tumvis: minimum , quale eft claudere fi illi offerretur H ? 1 onfb&nti J Ducem dicit , quia oftia, ignem fubjicere holocauftis cre- [uod o i hoc tempore Judei Regem non ha- mandis, &c. fed pro omnibus deci- img n0nuno bebant. mas exigitis. af v?] q'd() $; placzerit er. ) Nullo modo pla- Non eff mihi va!?mm: m vobis.) Non g Conttd Cl- cebit ei, mibhi placetis, non eftis mihi grati ob &i fafieperit faciem fuam. ) Nonte hzc que peccatis in cult: meo. ^ quod ibd* genti , Y ámico vultu intuebitür , nec que ab Il. 46 ortu euim folis , 6c.). Brevi jto 1iti illo poftulaveris, concedet. igitur per Chriftum efficiam , ut no- - Et nunc depretamini, &c. ) Mor- men meum Gentibus toto orbe pra« js facertoti yig enim tatur illos ad penitentiam. dicetur, illeque me ubique agno- "N i Valtur De. ) Vobis iratt ; Deas fcant, adorent, celebrent. enim irato vultu afpicit peccatores, Sacrifrcatur.) Sacrificabitur. oj 0* juxta di&um Diavidis P falm. 33: 17 Oblarto munda. ) Sacrificium corpo- Vuins amtem Demins fuper f;:ciente: ris , & fanguinis Chrifti in Euchari- Vllutum pf* mala. Pxecaminiigiturfaciem Dei, ut ftia. Dicitur mzzzZs ex 'lridentino pralimus - vos placato, & amico vultu intueatur. Sefs. 22. cap. I. quia nulla offeren- - s De mdhu enies v«yimfa&mtf ooc. ) tium indignitate polluitug, g!ia j (b * * 412 p PRÓPHETIXE MALA c.'Hgï AL uod dicitis: Menfa Do- 12, Et vos polluiftis illud in eo , q mini contaminata eft, & quod fuperponitu * EE F. contempübile Commifw eft, cum igne, qui illud.devorat. i, fj 13. Et dixiftis ; Ecce de labore, & ex (iBmatiis.ilind. ais Qs p » Dominus exercituum , & intulifis de rapinis claudum,' & . d fufcipiam illud de dcens 4 languidum, & intuliftis munus: numqui manu veflra, dicit Dominus? ui Ja 14. Maledi&us dolofus, qui ha bet in grege £uo maículum, & votum faciens immolat debile Domino. quia Rex magnus . eg e 'o, dicit Dominus exerzcituum , & pomen meum horribile in ^ Gentibus. & I-ET' cr, X mittam fris, ( 3- la vultum vos fec 4|E pE C A- —* N * 4 Maenum eff nomen mgzäm. ) Magnum, Et exfeffafiis iud. ). [XX' vertunt, | E.X-*fijd;;gz'vi. C xfufflatione mea d ignum 5 üavit ,'; & inclytum e-tig: nomen Kmeum-, & Qr Pl g]oria, mea. feciltis, id eft, ut ego exfufflarem il- lud , pro nihilo haberem. attente I2. Er vos poliui 9s illud. ) Nomän Intulifl qn& meum vile , & quafi pollutum effe- flis de, rapinz.) Cum camen lt d ciftis in eo , quod factis , aut etiam diceretis efle de labore. 14. Maledttlus: dolofus, ) - Oftendit üt par verbis dicitis menfam Domini conta- meo al minatam effe, eos non paupertatis , fed avaritie caufa offerre tales victimas. Do/ef;em ügiüfo Contaminata Gjc.) Dcfpe&a , vilis; vocat eum , qui vovit , & imperfecta, hor, 6 contemptibilis, vide fupra num. 7. aut mutila offert, licet enim effent qui- Qimas Quod fuperpomitzr , . ) Vi&ima ; dàm defectus tolerabilessin hoftiis vo- n aut holociuftum , & ignis ; qui ad- luntarie oblatis, non tamen iniis, quz j tivab hibetur ad incendendam vi&imam. offercbantur ex voto , uit patet Leviï. ils H q1 1'3 Ecce de labert , &$c. ) Vos tam cap. 22. num. 25. maled, facerdotes, quam laici offertis hoftias Quia Rex magnus ego. ) Cui proin- haboy Cfatio vitiofas , & languidas, & dicitis; de de parva , & vilia offerri non de- noftro labore bzc,qualiacumque funt, bent. 3' /i offerre potuimus , nec habemus me- Horribile. ) Dignum. omni timore, ImeJ & reverentia, LXX. habet, égiQa»t6, liora , quia Dabylonc pauperes veni- o $para finus. id. eft , »»cdyeum , rtlnftre. li ] D ^5 TP * * 31 3 Manf T ia U0 ] ^eta GORA PO . LE Uii!.'im*i)flbüe ' Comminatur. Dominus, fe maledi&urum benädiä?ionibm fezceräo- 3 lllnd, dici tum , mfi refipifcant : ipfius enim legem contemnunt , irritum fa- ;ïaudum(& am illud de cientes patfum Levi , qui bic laudatur : tranforeffus eft &? Studa ducens alienigenas , -qua própter non-re[piciet. deinceps. Dominus I ad facrificium eorum: de uxore. diligeuda, feu. dimittenda: ) mafeu| , E ] ) ;2 JDominum -in. Jermouibus 6X Thipnus : labyümrc fecerunt [ hornbile in - fuis. 1. T? T nunc ad vos mandatum hoc, o facärdotes. . 2. * Si nolueritis audire , & fi nolueritis ponere fuper *Lev. cor, ut detis gloriam nomini meo, ait Dominus exercituum: 2614 eut, mittam in vos egeftatem ,. & maledicam benedittionibus ve- 28. 15 ftris, & maledicam illis, quoniam non pofuiftis fuper cor. 3. Ecce ego projiciam vobis brachium , & difpergam fuper vultum veftrum ftercus. folemnitatum veftrarum , & affumet vos fecum. 4. Et fcietis, quia mifi ad vos mandatum iftud, uf ef Tgt pattum meum cum Levi , dicit Dominus exercituum. L (À "Sw Pa- M D " 4 V0f -m/ma'dtïz;m hboc. ) Audite projiciam , commotus, quod vitima hoc, quod mihi Dominus m PH.I'I- YX. vertünty | davit, ut dicerem vobis. aut manca, mihi non placuerit , quia immunda, tnea G ignum fuflarem d Q. Ponere fuper cor.) Dilïge-rï-lter, & Difpergazm [uper vultum veþ'rum Fär- ' attente cogitare , cordi imprimere, eus folemnitatum vefrarum. ) Ut ar- €or, & mentem applicare. mus debebatur facerdotibus in hoftia Crm tamen Ur detis gloriam momini meo. ) Me, pacihca , ita etiam ventriculus , ut Oftend ut par eft, colendo , & jurando, ut habetur Levitici loco citato. Senfus meo altari, victimis , & univerfo re- ergo eft, offenfus peccatis vefh*is gon ] av ligiofo cultai fuus conftet decor, ho- tàm dabo vobis ys Iubf nor, & gloria, mundas offerendo vi- cntriculum , quam inperteti ftrum. ejus ftercus projiciam in vultum ve- &imas , &c. Vel fimpliciter fenfus eft.- eient u Maleditam benedilionibus veffris. ) folemnitates veftras, quas ut ftercug hofliis 0* Privabo vos bonis , que dedi, V«l abominor n iis,quïæ & in v ; rejiciam indignabundus , st Lerte iis , quibus vos benedixeritis , ego ultum veftrum projiciam. maledicam , feu , ut indicat Chald. dífzmer ves [ecum. habebo vefiras benedictiones fibi , ) Adjunget vos (yi r crationibus, pro exþ- L € vobis, ut femper fordidi j no &* illo fitis, ideoque contemptibiles, & a. Projiciam wvobis: irachium. ) Ar- execrabiles. inum , quem lege Levit. 7. 31. vobis 4. Et fezeras. j tmorta imput feparavi, & dedi, indignanter vobis infiigam. ) Do8i pæn'a j q-u;m ) Rr x-B:iä/., o Com. Menocb. T; FT. m * ]ï 314 PROPHETIE£ MALACHIE . 6 PT0f X. Pactum meum fuit cum eo vitae? & pacis: & dedi ei ti- ompibus morem, & tmuit me» & a facie nominis mei pavebat. faciem if .6. Lex veritatis fuit inore ejus, & iniquitas non cftinventa 100*' inlabilsejns: in pace , & in eequitate ambulavit mecum , & quïö 9of multos avertit ab in:quicate. qui(que: 7. Labia en'm facerdotis cuftodient fcientiam, & legem Tüm: requirent ex ore ejus: quia Angelus Domini exercituum ett, II /'ï 9. Vos autem feceffiftis de via, & fcandalizaltis plurimos &n in lege: Douini irritqm,—»feciül's pa&um Levi, d'iciF Dominus exet- g:i.tuum. 9. Propter » uaeestmm * gäuzzmz/z' þad Vos nm?m'dtunzï 1f d. ).- pléndo , uod eftambulare ín equi- ) Hlu Intelligetis prophetam , qui ad vos tate. LXX. habent , Jz pace dirigens Aj venit hujufinodi mandáti nuntius, no- ambulavit mecutzz. . U Dbi zz pace dirige- judicafti. mine meo vcenifle , & a me tuiffe re ett profpere agere, hoc enim ett, Íe peïf miffum, ut-moniti mores emendare- * *artvS3vt» , quem fenfum ctiam ex- rom fl tis. hibect vulgata editio, Ur -effe? patium meum ctem Levi. ) Ut 7. Labia enim faccrdotis cuffodient Jo. à Wfrum pa&um , quod ego cum Levitis inii, fcientiam. ) Cognitionem rerum ad femper ftaret , bene fentiendum , & agendum necef- prehen nefacere; pdiïemque yobis be- fariam, ut finc quafi arca teftamenti, & o VXors 5. Patlum meum fuit cum eo vite, O in qua erat Lex, Qs, ; þdci:.) Pepigi , & promifi Aaroni, Legem vequirent ex ore cjus.) Ktex flem 1 X pofteris ejus longam, pacificam , ore ejus legis interpretationem acci- rent a profneram , opulentam ; & fclicem pient, & quzrent, l vitam , fi meum pactum, & meas fan- a»t Quin dnge'us Domini exercttutm eff.) dac E Q&iones , & leges ád facras ceremo- -Nantius Déei, ideo ejus oracula ita & 0 ( nias fpectantes. religiofe fervaffet. tradidit , ut accipit , nihil addens, omne: Ez dedi ei timorem. ) Et ipfe , alii- aut detrahens. Kortafle Divus Hie- him , que ei fimiles me reverenter, & cum ronymus confulto non vertit , Nzz- Contt religiofo timore coluerunt , huncque reverentie fenfum h ?ips , led, Jsmgelzs , ut oftenderet An- Catis meO.-' h a-bperul?q mune;e gelum dici , non folum quia volun- fangu tatis Dei nuntius , & interpres eft ; Tiabe A faci;e nominis mei pavcä;tf. ) 'CO- .fed etiam quia Angelorum fanüita- N ram me .trepidabat , pr& ingenti re- tem , & puritatem imitari dcbet, verentia, & t;emebat. Du: Semper veram, 9. Recefifhss de vta. ) À re&titudi- ülte 6. Lex veritatis ,£c.) ne morum , & obfervantia legis, dixi doctrinam, & falutarem docuerunt. Et igiquitas nom eff imuenta , Bc. ) Scandalizaffss. ). Malo exeimplo ve- de i ftro, non fervantes legem. Qu Neminem deceperunt, ut a vero Dei om £ultu aberraret, deritum feciflis patlem Levi)) Hebr. lo pace , Cf im aquitate ambulavi: Carruþtfis- Non impletis pr&cepta Qu bil pecum.) Solicite mihi fervierunt, pa- familiz veftre tradita, adeoque indi- cem mecum , & cum proximis fer- nifa&i eftis , quibus promiffa vo- & vando , & omnia mandata mea im- bis facta ferventur. 1 :« ] n CAPUT 1. 315 &deäi ib ] - 9 Propter *q.uo'd & ego dedi vos co'ntemptibiläs, & humiles yebar. omnibus populis , ficut non fervaftis viaszneas , & accepiftis 20 inyenhy faciem in lege. . Io, * Numqui d non äater unus omnium noftrum ? num- Matt. ecum, f quid non Deus unus creavit nos? quare'ergo defpicit unuf- 23. 9- - pue l & lenn quifque noftrum fratrem fuum , viol * ans pactum 4patrum nofcro- . 6. rum2 Cltuüm ejt ts plurims EE O Tranfgreifus eft ]udä/, & abominátio fa&ta eft in Tírael, Iinus exer. & in Jerufalem: quia contaminavit Judas fan&ificationem Domini, quam dilexit, & habuit filiam dei alieni. 0,Propter Óf Rllr 2 Abjiciendo filiam , aut fororem e- Yulare i &qui- 9. Hamiles.) Abje&tos , & viles. '71. piae dirigmf ecepiflis faciem im lege. ) Injufte jus- m pate dinite judicaftis , non caufas attendentes , Patlum patrum noffrorum? ) Legem hoc enim elt, Deuter. Cap. 7. 3. de non ducendis alie- fed perfonas. Acceptores l)eïfozxa- üm Criam ex rum fuiítis. nigenis. If Tran[grcfu: (/7 j«42. ) Tmnf« t cuffulient 0. Nwemquid mom pater umus ommium greffionem vocat acceptionem alieni- nofirum ) XYranfit Malachias ad re- m rerum ad prehendendos facerdotes , principes;, elitarum. genarum uxorum, ac dimiffionem Ifra- ndum necef- Idem etiam intelligit no- a tebomenti, & populum , quod reverfi Babylone mine abomzzarionis. uxores fuas dimitterent macie confe- . In dfracl. ) In Juda 5 poft reditum &as, aut deformes propter fatigatio- (j;u.) Erer nem itineris , aut. xtatem , « duce- enim ex captivitate non erat alius I- fr^el, quam Juda, & Judei- Velno- 'ionem actie rent alienigenas contra legem Deuter. mine lfraelis intelligit paucos illos, cap. 7.2. ldem vitium taxat, & emen- dat Efdras Malachig. cowvus lib. I. qui ut decem tribubus Judsis adhz- itum d) ferant. oracula ità €. 9. & Io. Senfüs ergo eft : cum Et m Jerufatem.) Que fanttor ef- hil addens , omnes habeamus unum patrem Abra- fe debebat , cum habebat templum , ham , tam viri,quam fe"mi-næ,»quzïre N Divus Hie & facerdotes. ertit , M contra hoc commune vinculum pec- Santlifiarionem Domms. »; ) Sandlita- enderet Nj* catis , & forores veítras , ejufdem tem, quam habebáàt ex eo , quod cf- fanguinis participes , alienigenis poft- quia VU/(IH' fet pr& omnibus populis Deo dica- n et ; habetis ? tus , amifit , aut corrupit , mifcendo Tl fanfïica- fe cum alienigenis ; vel contamina- Numquid non Dens umus c?edvit nos ? ) vit vinculum matrimornit a Deo fan- Dus funt dileionis caufe maxime ; | 're&itudi- altera communio generis ,de qua jant citum, & facratum in paradifo. €hald. vertit-, Fiolaveruat Wirb dommus Juda [ Iegigu dixit ; altera - communio religionis ; de qua nune loquitur , quafi dicat : antmaus [gam , qua evat fantlificata n emplo Ye cum Deus unus nos omnes creaverit, Yam Domino , 69 dilecla, Qmam diéexst.-) Dominus s 2 2 * * omnefque hunc creatorem colamus, Habpit flliam De 4 altents ) Dusít ;,',)- Jier cur dimittitisuxores, qu& eundem vo- ia bifcum Deum , & creatorem colunt , üxoreim cultricem Dei alieni, pro Za- yque ind- & ducitis idolorum cultrices: buit eft, 5173 £ghal ; ide ut WXOFCIN i?* , pofledig ;ni!fä y» Defp'n'i unu.f?tæifqlue* frqtremfäüW' ?) K- [ fR*OPiiE-TIE. M'ALACHI]E 316 12. Difperdet Dominus virum, qui fecerit hoc, magiftrum, 15 & di(cipulum de tabernaculis operie mino exercituum. Jacob, & offerentþm munus Do- ercitut 13. Et hoc rurfum feciftis, operiebatis lacrymis altare Do. j ] (ixitis mini, fletu, & mugitu, ita ut non refpiciam ultra ad facrifi- cium , nec'accipiam placabile quid de manu vettra. Omris tales & 14. Et dixifis: Quam ob caufam? quia Dominus teftifica- tus eft inter te; & uxorem pubertatis tuze quam tu deípexi- fti: & haec particepstua, & uxor focederis tui. 15. Nonne unus fecit, & refiduum fpiritus ejus eft? Et quid unus quaerit, nifi femen Dei? Culftodite ergo fpiritum re. veíftrum , & uxorem gdolefcentiæ tua noli defpice 16. Cum I2« Magifirum, €5 di/c;þtq!um.) Si- Particeps fua. ) »Uxor tuä ,h focia ve fit facerdos, & magilfter , five lai- tua, Itali etiam uxorem appellant Cez- j cus, & difcipulus. farte, Uxor federis 1j.) Cum qua fadus De rabérnaculis Tacob. ) De urbius GE lfrae/, ut vertit Chaldzus. inivifti.. INam altera, quam duaifti, Et offereutem munus. ) Etiamfi fic non eít uxor tua; fed concubina,inii- LAX h i vero cum illa legitimum todus. qurit L quivis alius, qui munera multa offe- rat, & illis fperet Deum effe placan- I5. Noenze umus fecit, Go Deus, iöem pï( dum.. Vel cum Chaldzo , & aliis per qui unus eft, Adamum etiam unum, aliud qi offerentem munera, facerdotem inte]- Evam unam fecit , ut nec Àdam Thonja | lige. * aliam uxorem quzreret, necJEva ali- pulus f I3. Ef bec rurfnmife?zj/iï;s. ) Prior»ix um maritum., Decet ergo vos fan- vt eft. fceleri , quo alienigenas ducitis, fe- &ionemn hanc Dei, unitatemque con- us K cundum adjicitis. re. jugii non difcindgre , aut infringe- ET Operiebatis lacrymis altare Domins.) lls , ue Lacrymas intelligit uxorum dimilfa- Et refidusum fpirttus ejm.) Eft aliud 'C;:foa rum, a Deo petentium vindictam, & * 7N argumentum ad idem probandum. Et tintte v auxuium, pro fpiritu intelligit flatum Dei, qua- tefim Mngita. ) Clamore vehementi. fi dicat , Deus in hominem infpira- vit fpiraculum vitz, & refiduum fpi- Abmhæ l4 ut nom ve[pictam utra ad facrift- UY tum. ) Quia afpicio ad lacrymas, & ravit in mulierem , id eft zqualem Sünt mugitum uxorum , quas vos oppri- animam illi dedit, ficut & viro. Cum mitis ergo corpus mulieris fit ex cofta Ada- &eufan magis enim ille , utpote ju- iCät i ftz , miferabiles me movent , quam mi formatum, & anima ejus fit qua- lictt ho iniqua , & impuüra Sacrificia crude- fi refiduum fpiritus , flatus, five ha- lium. litus Dei, par eft virum , & uxorem Cit. te üs wf I4. Donminus teflificatus 614, Efc) Ex tantam conjunctionem non diflolve- teï dw Hebrzo verti poteft , 72/2424; ef? , id re, quod vos facitis aliis ductis uxo- eft teftis füit contraéctus matrim ribus, & primis dimiffis. Vel fen- tübere Qnii I p»!' cum inirctur. fus eft : an Abraham ita egit , cujus ( 3 Uxortm pubertatis £ua. ), Quam 1e- de fpiritu refiduum.nos fumus, id eft gitime duxiftir cum qui fumus illius pofteri ? Orcr, prïmum factus es tj ) l puber. Er quid | unus qu&ris, Uiff f. ?fmm Deu?) P | ] CAPUT II 317 Tagitrun, « 16. Cum odio habueris, dimitte, dicit Dominus Deus Tfrael : munus D- operiet autem iniquitas veftimentum ejus, dici: Dominus ex- ercituum: cultodite fpiritum veftrum , & nolite defpicere. diare Do. 17. Laborare feciftis Dominum in fermonibus vettris, & &d facrifi .dixiftis: In quo eum fecimus laborare? 1n eo quod dicitis:. , Omnis, qui facit malum, bonus eft in confpectu Dngmi ,& : teftifica- x deipext tales ei placent: aut certe ubi eft Deus judicii? ia o fpiritum 't. 16. Cum r tua , focia :ppellant Cttt« C A- Rr5 s aua fadus i - nam duxiüia xcubiua, inil LXX. habent. Qw4 aliud þræterj&men reduhdabic), eminebit , & exuberabit i &æüus. quarit. Deus : eft aliud argumentum tua iniquitas , ut nullo veftimento f ) Detts idem probans, fententia eft : nihü occultari , aut diflimulari pofiit, Hoc aliud quzerit Deus , cum vult matri- dictum videtur, quia lex permittebat etiam Unutth t nec À am monia fociari , nifi ut propagetur po- quidem. uxoris. dimiffionem, fed ad sec Ea li pulus fidelis, fitque vere femen Dei, duritiam cordis eorum , itaque crimi- hoc eft, ex fidelibus parentibus na- ne non vacabat , qui temere , & fine Vel semque Con tus , & bene justa legem inítitutus, jufta caufa illam dimittebat. & educatus, non autem ey alienige-. fententia eít : 1 tamen uxorem ecx TM iumnge' nis , ut vos facitis. folo odio dimiferis, operiet ce gravis » Fftaltod Cuffodite ergo [piritum ve[f'mm.)Re- culpa , & infamia xque , ac pena, tinete uxores veftras , quas dixi eífe ua Deus hoc fcelus in te vindicabit: pandum. 2 refiduum $ m D quie piritus Dei , n fpiritus 17. Laberare feciffis.) Mole(tia ai'fc- sm inlpit Abrahs. ciftis. LXX. 44 zram provocaffis. 16. Cum odio babueris ( ; dimitf;. ) In férmonibus veffris. ) Cum dicitis, dilium J* Ümuts , qui f«e malam , &c. TE em Sunt veiba Judgorum factum fuum excufantium permiffione legis, quafi Bonzus eff. inconfpetlu Damini. ) Kxat. qio U dicat.: cur nos reprehendis ? Àn non hoc aliud crimen Judeorum , quo' z colta M& pauperes e captivitate reverfi, viden- eis f que licet hoc per legem, quz facultatem tes vicinos idololatras florere divi-^ facit repudiandi uxores ? Vel fen- " üve hi fus eft: cum oderis uxorem , dimi:- tiis , & profpere agere , divinam pro- & uxofem videntiam requirebant , Deumque in- te, dato illi libello repudii , ut alteri ;; dilolve u nubere pojfit potius , quam eam do- cufabant , quod fuos cum erumnis ' du&iä mi perpetim ut feryam aflligas, ver- confli&ari pateretur; infideles vero,& : d fa- a beres , &c. impios omnis generis bonis augeret. iefi Operiet autem iniquitas veftimentum Ubi eff Deus judicis ? ) [uftus judex : um ide ejus. ) ln Hebrzo eft , Operzet iziqui- ubi et divina providentia ?. LXX. | x 125 fuptr veflimentum tuum , V eft ita 7"fitis. /"n:?i ) 9. 818 PROPHETI£ MALACHIX QAQSUT HL E flios L JDe pmc&]&re Chrifli , €? bujus adventu, ac fumm judicio; emnz : qui purgatis filiis Levi gratum babebit Jacrificium Tuda & Teru- i E Jalem; comminatur. [celeratis gravem. ultionem, quos tamen ad fe dies fz revocat, plurima bona comver[fis promittens : conqueritur :de in- $H CIS4 &* gratitudine filiorum Jfrael , & quod iplum in decimis fuis configant, mec quodque dicant Deo. non. e[fe cure fuos cullores, cujus con- hi f irarium tandem . experientur. * : GE iMatt. f ; 202 &f Cce ego mitto Angelum'mäum, & pfæparäbit viam ante II.IO faciem meam. Et ftatim veniet ad templum fuum Do- Marc minator, quem vos quiseritis: & Angelus teftamenti, quem Lscg VOS Vultis. Ecce venit dicit Dominus exercituum: (r quam d 2. Et quis poterit cogitare diem adventus ejus, & quis ftabit & herba 7- 27' ad videndüm éum? ipfíe eni ]tliceve m qgalï ignis conüanä, & quafi herba fullonum : ánimas | 3. Et tedditam a ) B ass I. f/ce.) Vox ,yecce, magnum dof lus, quia Chriftus nuntius fuit, & in- fuxcori quol f cct effe, quod fequitur, & at- manifeftavit hominibus. terpres fidus divime volunta,tis;/quam Enini tentione auditorum dignum., Alflur- git ergo propheta ad tempora Chri- Q. Ertquis poterst cogitare ££e. ? ) Quis s , i fti , & de adventu , & predicatione poterit cogitando comprehendere , farius, quanta futura fit diei illius gloria, E m S. joannis Baptifte vaticinatur. tovi L ngelum meun. ) joannem Bapti- cum filius ' Dei homo erit inter ho- ? L tunt f ftam , ut Dominus explicuit Match. mines II. :O, funt verba Chrifti. ; Qais flabit ad videndum eum?) Quis mos, & A 0&01: Praparabit. viam. ) Docendo ad lucem , &- majeftatem folis hujus ju- iUt j lt ventum meum , exhortando ad pec- ftitie ferre poterit ? üottm ( nitentiam , & ad recipiendum me. - lpfe enim quaff 12915 confaq;.) Nul- Ad remplum fuum. ) - d templum lus ad tantam lucem,tantumque amo- lddixm ris , zeli ipfius ardorem non cà- E tl Hierofolvinitanum ,-ut ibi predicet. atq.xxe à Doeinator, ) 1n Hebr&o eft cum lefiet ,& liquefcet , nifi durus fit, ob- articulo 337]x71 Paadon , id eft ille De- ftinatus , & rebellis lumini. ]gnis &pbaf 0m2H4:, (fic etiam in Grgeco óxvgiog , — conflans eft ignis , quo metalla fol- Tillcator vuntur, (& purificantur. Chriftus e.*Cema: Dominus ille, qui cum eminens fit , fs plenum , & fupremum labet in omnia Dominus- Luc- 12. 49. dicit veniffe domin:tum. €, ut ignem mitteret in terram. h [ Quem vos qu&ritis. ) Herba Fullonum. ) e. Hic'rcnym) in CRQ | Expe&a'tis, & V. fie, venire optatis. cap. 2. Jerem. n. 22. tradit herbam "ngelus teþ*amenti. ) Fo;:de.ris ,& ' hánc Borith , five fullonum -in viren, Cüpite ] paQtu Angelus in fodere promiffus, tibus , & humeGis PalzAinz locig I/l U(( nafci, & ad eluendás fordes, & m4. &i de quo mittendo Deus vobifcum ini- Eed«f a Lic £cdus, culas e pannis eandem vimn*habere, Dicitur autem ' Ange- lon, ( . b d s CAPUT IL. "BI9 .Et fedegit conüans, & emundans a rgen'um, & purgabit filios Levi, & colabiteos qualfi aurum, & quafi argentuin, & ?? fultij; erunt Domino offerentes facrificia in juftiija. "G u i. Et placebit Domino facrificium ;uda, & ] erufalem, ficüt ama d f dies fzeculi , & ficutannt antiqui. r d ip- teftis velox malefi- . $.. Et accedam ad vos in judicio, & ero PAtnfpan, cis; & adulteris, & perjuris, & qui calumniantur mercedem jus a. mercenarii, & (r) viduas, & pupillos, & opprimunt pere- erimum, nec timuerunt me, dicit Dominus excrcituum, viaomante ^.6. Ego enim Dominus, & non mu or: & vos hi J-acoþ fuom Do- non eflis confumpti. - T A t quem (I) Viduas, «« Eä;kt. Slt'xt,- additur & Bumiliamc vidþu;.s. Szcut dies foetli ,.Ec. ) Sicut dieä uam habet micrim , & fapo , unde quis fabi & herba faponaria tum Latine , tum antiqui, qui f bus prifci fan&ti viri A- ; &quí Tt4lice vocatur : fiznificatur Chriftum bel; Noe,i [ i iV lelchifedech ,. Abraham &c. facrificaverunt ; fic in. Canone animas purillumas , & candidiïiimasu redditurum. T Miffe dicimus : Szcuzz accepta babere H 3. E: fedebit co nj'/dn:: ) ! Non per- digmatus 6s mumera pueri ii jufi - — Àáüm a eel. M fun&orie mundabit, fed ex profeffo, ; fot, Kir quod fitus fedentis indicat. &. Ef accedam «ad vos in jeadicio. ) a58, quit Emundams argentum. ) Animas pur- Redit ad querelam . Jadgorum di- centium fupra cap. 2. numero ultimo, gans , ficut argentum purgat argen- A Uli eff. Deus judicii ? Reiyondct enim, i)rehCHdeF ] Et purgalit flios Levi.) Sacerdotes ecce brevi veniam z j4ud£:zo , vel ut Jigs glori» hovi l'eftamenti , quorum figura fue- aliqui vertunt, «d jediciswm , fcilicet t inter 20* runt filii Levi. Dabit Ecclefiz opti- defcendam in carne , & iafpiciam mos, & purgatiflimos facerdotes, ut perdiros hominuim mores ; accedam & eorum fucceflores. etiam in ultimo adventu ad judicium, ,n!) ( , Apoftolos , Jis hyjyos J Multi enim ex Levitis familia facer- ut reddaim omnibus juxtà €aà , qu& - merici funt. dotum fe Chrifto'poft refurrectionem Ero tefiis.) Ego , qui futurus fum fett. Ni addixerunt. Act. cap. 6.7, jqoe am Et colabit eos quaff aurum. ) Ahis, Judex , ero etiam teftis 5 nihil enim em 11 C teítibus indigeo , cum omnia nudg atque aliis verbis- idem repetit ad rl ft, o emphafim purgationis. Aurum puü- fint, & apert: oculis mzis. ifll ?fl rificatur igne, & colatur, ut penicus Vefox. ) V—atgb.lus Vercit , Premp:us, - alii, Feffzzzs. : geil h fecernatur fc.oxia, & immunditia om-- Maieftcis. ). Incantato i 'jb.us- ,& ma- Choittus nis. - ficic d Et erunt Domino offerentes , €e. ) gig deditis. * Cafte, & fan&e miuiftribunt , non : Q-m' calumni antur mereedem, ) Qu terrim [ic'rOUym' j ut facerdotes , de quibus fuperigri per vim , & fraudem privaat merce- h capite locutus eft. narium mercede fua. ijc hm 6. Ego eutm Do nus, O von muror. ) i 4fi virtn. da juftia.) Ji&e, & perfecte, 4« Sacrificium juda , O Jefalem. ) Vos putabatis me indol«m m taíie, Eccle Chriftiane , que nova cit & cum primum juftitiam amarem , def, & Te * nova Jeruialcin. i0ho59t; Sion, M nunc: malos mihi piacere , Ífcd no.aità - OI 320 PROPIUETAE MOX ADIVE 7. A diebus enim patrum veftrorum receffiftis a legitimis It R fritum t Zach. meis, & non cuftodiftis. * Revertimini ad me, & revertar ad B vos, dicit Dominu Domints temur? - s exercitüum. — Et dixiftis: In quo revie'r.' i H 9. Si affiget homo D eum ; q'üia vos configitis me?. Et dixi- terra def ftis: in quo'configimus te? In decimis, & in primitiis. UE .9. Etin penuria vos malediCti eftis, & me vos configitis u H 'gens tota. nus elt, ( Io. In ferte omnem decimam in horreumx,- & fit cibus in diViIT.US s domo mea, & probate me fuper hoc, dicit Dominus: fj non Domino: - aperuero vobis catarattas coeli. ? & effudero vobis benedi&tio- 15. Erf nem ufque ad abundantiam, ati funt | fat funtt 1. Et d " I?, ] eft ; egzo enim Deus fum , & immu- tabilis. cem , aut lancea tranfy'erberet W,.deci- L Cum prox | mas, & primitias facerdotibus Et "vos flii 7 4cob nen effes confumpti.) viticis debitas non perfolvendo. QG Lg-* Sicut feotentiam non muto, & mi- lz dectzis , &T ia primiti.) Hifto- hi femper mali difplicent, cofquepu- riam habemus apud Nehemidm ; orta apt:m mtt nio fuo tempore; ita virtuti , & pie- ellent ia c« eft enim magna fames,ut dicitur ejus tati. femmper faveo quare licet malis libri cap. 5. n. L. & feq. ita ut pro- H fffaa'f multis vexati fueritis ad correptionem, pter penuriam decimw Levitis non rilhmam : non tamtn confumpti eftis ; vosenim nalcuntur darentur a populo, ficut idem au& . or mea providentia fervavi, & e malis fcribit CHp. I3. n- IÓ IL I eripui , licet vos eodem fitis femper Prohibel ingenio cervicofi , refractarit , & le- 9. Et tz penuria vos m;z!ed:;cffi e/fis.) Immifit in vos magnam fterilitatem, Calid an gibus meis rebelles. Simileillud Thre- qug maledictionis nomine folet intel- ng norum cap. 3. 22. Mifericerdie Domini, ligi , qnia pari modo me vos confi» I2, De; euia non fumus com[umpti. gitis, & afiligitis egeftate, & fame, t taotaq 7. 4 degirizns zueis.) Legibus meis. meos-Levitas laborare permittentes. Déo as ? tiam. *R'evertimi:?i 4d me. ) Per pæuiten-. lO. 4z herreum. ) 'T'emlili.' EfiffJ' 6 E; Kft eibus £m doso mea. 2 Quo mi- duf t Et revertar ad vos, ). Per gratiam , niflri mei alantur. LAX. d amicitiamr, & beneficentiam. Ef probate wne ff,gper boc. ) Experi- Tontm r lo quo revertemur? ) Quuid ficien- rientum capite, an fciam benefacere D. Hiro: dum nobis eft, ut ad te revertamur ? fervantibus legem meam. non enim Ya hgir, " videinur noblis a te recef- $2 20 aperuero volis catarattas c-æ- Yenem &j fiife. l. ) Si non dedero vobis copiofum $. Si affiget bomo Dewn. ) Nerbum Thüdbug L imbrem , quo fruges vobis large pro- I3. ln Hebraicum y2p quabah , fignificat af- veniant, habear mendax , vel iion exi- TOplieta fígere , per metaphoram affigere , & ftimer Deus. Cataractz funt cancel- vehementi dolore aíficere ; qui enim late portarum fores adverfum hofti- , Prvalüa clavis atfiguntur, graviffimo dolore lem impetum p endulz , qux ingruen- cruciantur. Senfus ergo eft, quáfi di- tibus hoftibus atim demittuntur. 'Ta- X Obttur cat: an &equum eít , ut homo Deum les etiam cataractz adhibentur ad fu- ltiï"ï [n ftinendum aquarum fluxum * de his fuum fauciet , & qyuafïï agat in cru- E BW: a ho N dAPUTlu" 32r- lepitimis Eu t increpabo.pro vobis devoräntem, & non corrumpet evertarad fru&um.terrze veftrae; nec erit fterilis vinea in agro, dicit 4 3 3 o rey"er. Dominus exerci uum. 12. Ét beatos vos dicent omne s' Gentes: eritis enim VO " ? Et d- terra defiderabil is, dicit Dominus exercituum. u$ z 43. * Invaluerunt fuper me verba veft:a, d * E icit Deminus. * Job. Configiti xiflis: Quid locuti fumus contrate? Dixiftis ; Va- 2- 15- 14. Etdi nus eft, qui fervit.Deo: & quod emolumentum, quia cüfto- t clbu in divimus precep:a ejus, & quia ambulavimus trifles coram: * / I5: f] non Domino exercituum? »nediQo- .15. Ergo nunc beatos dicimus arrogantes: fiquidem zedifi- cati funt facientes im pieta.em , & tentaverunt Deum, & falvi faéti (unt. v 1. B mET UA 15. -u nc locuti fünt timentes Dominum, un'ufquifqu,e beret , deci. inus, & audivit: & fcriptus tibus, & Le- cum proximo fuo: Et atLgnd-it Dom eft vendo, 7 ii Hifo- nium ; ort4 aut.m metaphorice loquitur , quafi phemiisu ; quibus plures a me avertie efient in calo. tis, quam prophete mei fuis concio- At es Et effadeio vobis 6cnedi&ianäm.)Lar- nibus ad me conveitant. ? ità üt pro- Jitis nont giflimam fertilitatem omnium , que l4- Fanaus eff. ) Fruftra, & in váa naícuntur in terra. num laborat. ider audot 1I. dperepabo pro vobis devoramtem.) ambulsvimus trifles, ) Ponitentia, TT Prohibebo, quaft increpans , locuftas, & do! re peccatorum. & aliá animan;ia;, qu& vorant fru- IS. E;go nurc beatos dicimus arro- terilitaterty gUS- gantes. ) Cum hac vidcamus , beatos foletintel- I2. vos colitle Beato:l p d(.cent,ifc.-) Admiran- vocamus arrogantes, qui contra Deum tes ta;tam fertilititem , & ex ea vos fuperbiunt, & blafpherant. p & fame, Deo caros eíié judicaaste:. S; quidem adificata ust.) Re fami- myittemST Eritis euim wos terra deffderabilus. ) liari aucti fünt , & filiis , quod ma- Ji 2&146 terra . de[iderabilas ,, Ut vertunt gnz felicitatis putatur ^adeo non ) Quo mi LXX. id eft ; optimum fructuim bo- funt extincti , ut etiam multa prole Vel, ut ait aucti finc, & divitiis abundent. norum operum feretis. Est D. Hierouymus , omnes in terza ve- Tentaveruzt Deum,) Peccatis eum ftia habitare defiderabunt, propterin- irritantes, & provocantes. xbenefac'ayre ficnem ejus tertilitatem. . Lribuit ho- Er falvif &i funt.) N'ectamenquid- '47',4&49' ((f* minibus , quod terr& eft.. quam adverfi illis accidit. ; copiolum I Invaluermnt fup.r me. ) Redit I16. Tuzc locuri ,/;ent.) Jufü hec vt- ; luge pro Propheta ad blafpheimiam Judsorum, dentes locuti funt inter fe, quod ju- ye] iion Xl de quo extremo cap. 2. -fenfus eft : ftos decebat, & fe mutuo funt cohor- unt C prevaluerunt cootra, me , & ficut o tati. ad. defendendam . Dei providenti- - rf foute * nus gri.ve quodaumodo . opprim int, am, & juftitiam ;cum proximis, pro- T mgruen- & obruunt me ; fempcer enim . perfi- ferentes quae opportund erant, & ftitisy inino crefcitis in veitris plaf- ex facris Literis didicerant. z turtar. '3. .muf Jd h?' Bibh. c$z Con. Meznoch. T. V1 Ss "L de lii » 322 PROPHETIXE MALACHIZJ ;,*Et eft l'ber monumenti coram eo timentibus Dominum, & cogi- - tantibus nomen ejus. & fanitas tuli de an 17. Et erunt mihi; ait Dominus exercituum , in die, -quä ego facio, in peculium: & parcam eis , ficut parcit vir filio 4 , Ka fuo iervienti fibi. veltrorum 18. Et convertemini, & videbitis, quid fit interjuftum, & 4* tn Horeb: impium : & inter fervientem Deo, &non fervientem ei. CA E UE IV Dumccemotm Dies Domini inflammabit omnes facientes impietatem , evulfa ipfo- Mul , rum radice: orietur fol jufHitie Deum timentibus , qui. calcabunt & fpem bo fum volunt fmpios ; jubet reminilci legis' Mayfi; Elias, antequam veniat. dies &bolebin. Domini, mitiendus predicitur , qui comvertat cor zds la g rg/fa r ad filios. patïqm 9. Bt etit Cce enim dies venie fall patier t, fuccenfa quafi fcath'ïnus ; & erunt fol julitie, E.E ommnes fuperbi, & omnes facientes impietatem , ftipula: &lo ad ju. & inflammabit eos dies veniens , dicit Dominus exercituum, tüt priftio | km,& q qu& non -derelinquet eis radicem, & germen, pter ]euitia 2. du tio, quia [ d 268 tendbr Er attendit Dominus, 9 audivir.) Et porcam ei:.') Non 'filnam -l-l'c eos form. ( Qus jufti pro Dei providentia, & tribulatio , aut vexatioexcrutiet, aut &t2 Cordn que impii contra illam loqueban- inoleftiam inferaf. * tur. M $zest parcit vir flie fue.) Quem qïüa & t E£ /lrlptus*;'þ liber monumenti.)' Li- duplici nomine amat, & quod filius D hoc a, ber memoriz , ut fcilicet unusquis- fiz, & quod morigerum illum fit ex- Bnpendet 1 pertus. j que fuo tempore, aut preemium re- Em & t ferat, aut ponam eornm, quz locu- Ig. Et comvertemiut. ) Sententiam Senitas ; £us fuerit. mutabitis vos impii. pons, & . imentibus Dominum. ) Iïn fävorem, 1,./ Dïf: vesiet. ) ]Judicii. propter do & gratiam timcntium Dominum, qui wcemja. ) Ktpropter ignem ts [ femper:. ejus- recordantur , & de eo ; pr&cedentem faciem judicis, propter. Hg s; cogitant. ignem infernum, qui damnatos exci- V;H"le, & 17. Et eruzt.) Jufti, & pit. piet. Daniel. 7. 9. lcgimus. — Finvins Wam, & lz die, qua ego facice.) Cum qux igneus, vapidusque egredtebatur a facie B affee: dixi, effe&ta dabo, penam infligendo ejus. Íceleftis, & premium largiendo inte- D ss Sfi,aula.) Nlon q—uod finem habita- & ho gris, & probis, cum judicium faciam. rus fit ignis ille, fed quod ita cele- T4d]l i Erunt mibi ... 12 pecnulium. ). Serva- riter eos corriplet, ac ft effent (tipu-' bo eos, quafi peculium meum, erunt Wt ln ayil la, quz fe ab igne proximo defende-. bus Uürje mihi in populum proprium, & pecu- re non poteft. us h:aml liarem mihi dicatum, & ex meivifio- Inflagmabtt eos Dies veniens. ) Nam 2e, & fruitione beatum. dies fuccenfa erit. e - Rabit, T Erreda j -— CAPHET. IV. 323 ; tgi- E * Et o-rï-rettï'r-vobi- s timentibus nomen meum Sol juftitide, Luce & fanitas in pennis ejus: & e grediemini, & falietirs ficut vi- /1--' 79 1 die, qu tuli de armento. It vit fili 3. Et calcabitis impios, cum fuerint cinisfub planta pedum - veftrorum, in die qua ego facio, dicit Dominus exercituum. jetum, & 4. * Mementote legis Moyfi fervi mei , quam mand.agi ej Exod QO« li f.*l. in Horeb ad omnem Iírael, praecepta, &-*'judi;ci—aæ .Deut. SS$ 4 56- £* Ees ul if- - Radicem , &* germen.) Omnia bona, hac vita, vel. de fepulchris obviam j tülbunt & fpem boni abfumet. Omnes eo- Chriíto. rum voluntates, & divitias penitus Saltenise ) In altum tollemini dosee vt diit abolebit.. ltahice. etiam — dicimus , agi'lit—i t i $. Non ci vefferd nb vamo, nó vadice: Szcut vituli de eymento) LXX. ffcue pdtrzgfn 2. Er erietur vobis, 6$c..) Cum hzc vitali de vincults velaxait. Hac fimi- mali patientur , vobis juftis orietur litudine fignificatur, l. Abfoluta fani- .. & erutt fol juftitig, id eft Chriftus veniet de tas , robur, & vigor corporum: bea- €alo: ad judicium. Chriftus fol dici- torum. z fhpula: ll. ingens Jatitia. 1M. dos etcitutfn, tur primo propter fplendorem vifibi- apihtatis, qua prediti ezunt. lem , & majeftatem. Secundo' pro- ^ pter ]etitiam quam juftis afferet. "l er- 3 Calcabirss impifos. ) Sub.pedibus st Et | eos habebitis victos. Quod . Chrifti tio., quia adyentu. fuo fugabis om- p nes tenebras, id eff, afüictiones ju- eft, juxca illud Pfal. 109g. F. 2Domee- ftorum. Quarto, quia: patefaciet ar- ponam inimicos tu0s, 6$c. vvibuitur fan- (inam ut«oi €ana cordium, &is, quia etiam ipfi. fuo modo: judi- icrütit, at caturi funt. ol jufiizia-) Dicitur foI juftitiz, quia ea omnia. qu& habet ,. ut fol, Cum fuerint cinis. ) Inftar cineris 7 j Qüem : U'Jd 51103 hoc. eff , in quibus foli fimilis eft, comminuti , & humiliati, contemptif- impendet juftitiz ,, hoc eft, in. favo- fimi factr , & abjectiflimi. ilun fit &t rem , & commodum. juftoram; Iz die, qua ego facio, ) Vide di&ia Gententiatt Samitas £m pennis ejus. . Sanitas cor- fuperiori cap. n..7. poris, & animz. — Corporis -quidem propter dotes impaflibilitatis , agili- 4« Mementote legis Moyff. ) C'um tane il tà premia-maneant bonos, legem fer- tatis ,. fubrilitatis, claritatis &c.-.. . A- Vate . ut. tunc. falutem: inveniatis. pter igem nimz propter mtegr-itat«cam' omninm-: js, proptt virium ,. & tacultatem ipflus ,. & 1z- Loquitur honiinibus fui remporis. Ea- dem- ratione precipitur Chriflianis ,. t4t0$ exþ!' titiam, & beatitudinem , quam- ele- gs, imim &is affere:. ut fervent le,g.em Chrifli. air a t lo Horeb.) Übi data eftlex, & eft - Mp pennis ejuy.j In radiis ejus 5 fic enim hos vocat l:cutione poetica ;. mons Arabiz, ad Galat. cap.4. 25. ap- em habitl radii enim folis funt.in eo quafi pen- pellatur etiam Sina.. X C ng& in avibus. Porro Chriiftus doti- Pracepta, 69 judicia;) Velhzc funt jfoas füp bus corporis fui qua(íi radiis folari- fynonima, vel ft diftinguere placeaz ,. yo df bus beatorum corpora , «& animas fa- per legem inteiligere debemus prece- nabit, inftaurabit , & recreabit.. pta moralia ; per prgcepta, caremoe 72 ) N Egred/&rini. ) De hocíxculo, de 9 nialia; per ju.di(-;ia,judicialiar « 34 PROPHETIJE MA/LAC/HIIE C A P. IV. Mhatt. $. * Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam,.ante - qu a?n 17.1o veniat dies Domini magnus, & horribilis. Mare 6. Et convertet cor patrum ad filios, & cor filiorum ad pa- 9' IO. Lucz tres eorum: ne forte veniam, & percutiam terram anathe- ; r E MA 9. 19 mate. | LIBEIi Ll Mi /"» 10p Mi Ub g. Elam prophetam. ) Qm defigna- fideles , & gratoä ipfis patriarcgis tus , & fervatus precurfor fecundi Abraham , 1faac, Jacob, &c. fii ]nà adventus. Ne forte veniam, 6c. ) IN€, cum Pii i " &t Dies Domini.) Dies judicii. venero , forte inveniam terram in fda ii 15 1 Magzus.) Quia ma gna in eo factu- incredulitate, & peccatis adhuc he- d rus eft Chriftus. rentem, atque ita i 4 llam funditus per- Ingonj " f.ïl Horribilit.) Propter fententiam, dam. tncet; VKOR & damnationem impiis infligendam. Terram.) [ta vocateos 3 qui tegrena "h Magnus juítis , horribilis peccatori- fapiunt, quales precipue fantJudai. l 1T€€ Wl bus. Anathemate. ) Anathema vocat per- fehoris. 6. Conmvertet cor pairum ad filios. ) ditionem integram , & occifionem ; Cor patriarcharum averfum ^ filiis nam Hebraica vox r235 cherem (igni- du; fuis in Chriftum non credentibus con- ficat excifionem, qua res ftirpitus ex- vertet Élias ad filios , reddens eos fÍcinditur , intérimitur, & perditur. s NSSS [ N "H E — m — [f C d u..i T QS i — N ] E—E 1u/pl] 2 C — U2 Ej g A Inter NITCUS ) Q* E« 76 mlh'f'[un 7f ü Dey L Priny, pnmm l D ft" '*'bllæl Wg lY ( df]m h(]dl" & tali v i& Á* * * CAP IY 325 , .antequam um ad p- LIBER PRIMUS ram— anathe- RUM. MACHAB.£O UTR CAPUT PRIMUM. MUa UE nrECTU u Mortuo. Alexandro Magno, qui Darium percuffrat , fucce[fit ; patrirdis —tandem in Gracia Antiocbus illuffris : fub quo [celerati quidam ex N filüs l/rael propbanarunt Sferualem; zntiocbus autem , devicto ) N am Ptolemao rege Amypti, imoafit Sferufalem , C ablatis. omnibus terram iaf ris adbüc ha- vafis templi , ac tbeauris, fecit cedem agnam , unde ortus eft fanditus p ingens plantlus ; . fimile fecit & princeps tributorum ab eo mi[]us, 8 qui teirena incenja SFerufalem , plurimilque in captivitatem. duciis : Zfntiocbus faut Jadai. leges idololatrie S'udeis flatuit , ablatis cun&tis dioini cultus ce- na vocit t remoniis , €? edificaio idolo. defolationis , renitentes milere truci- occilinnem ; cherem Ngute daus; cujus edi&ta plurimi impii fecuti funt , pii vero re[bue- s lirpitus ete -runt , siortem potius fubire parati. & pardinur T fa&um eft, pofhjuam' percuffit Alexánder Philippi « Macedo, qui primus regnavit in Graecia, egreffus de :erra Cethim, Darium regem Perfarum, & Medorum. 2. Conftituit preelia multa, & obtinuit omnium munitiones, & interfecit reges terrae, /4. Et pertranfiit uíque ad fines terree: & accepit fpolia multitudinis Gentium : & filuit terra in confpe&q ejus, Ss ^5 ! 3 4. Et YOX SPGUDUE U T falum. ) P-;,lrticula,väf, abun- Ii;a'i. Dien n I. ubi hoc explica&imus. L2 dat per Hebraifmuam. 2. Cosnfliruit prtliamuita.) Frequen- ter cum hoftibus conflixit. Percuffit.) Debellavit. Primus vegnavit in. Gracia. ) Qui Qàrinuit omnium munitiones. ) Cum nullo boflium unquam comgre[[ms eff , quem primus toti'us Grzcie regnum adeptus € D monm "icerit ; "ullam urbem obfedit, qeam mon expugnaverit, nullam geutem De zerra Cethbéim. ) * Id &Pc de regio- sibus Judes tranfmarinis ; has enim adiit, quam non calcaverit: inquit ja- Judsi vocant Cethimos; uti funt Ma- ftin. hift. lib. I. ad finem. cedonia , Grzcia, Cyprus, &c. Sic g. Usque ad frnes zerra. ) Nam . ad hodie eos, qui trans Alpes habitant, extrema Orientis usquead Oceanum 1tali vocaxn,c Tramontamos, WNidedi&Ga perv enit. P * 326 LIBRI r...MACHABZE-O'RUM' .4. Et congregavit virtutem , & exercitum n Iné f ortem nimis r& E , exaltatum eft, & elevatum cor ejus : tunt 11 $. Et obtinuit re glones Gentium , &t»yranno*sk & fatti funt | cum Gend ili in tributum. - 6. Et poft haec decidit in le& ab e5, m ïum, €ognovit quia n 91?6- rctur , 1 n E t n E 1. Et vocavit pueros fuos nob i:IQ-S:,-. qui fecum erant nutriti & ded 1!' ajuventute : & divifitillis regnum fuum, cum adhuc viveret, 1. Ea 8. Et regnavit Alexanderannis duodecin, & mortuus eft.- ges Nati 9. Et obtinue i runt pueri ejus regnum, u.nu(q—uvi.fq;u;e in lo- 16. £t co fuo: fanto, & 1o. Et impofuerunt omnes fibi dii'ad'emätæ- poft mortem ejus, CeTent ma & filii eorum poft eos annis multis, & multiplicata funt mala $ V in terra. fegnare 3 11. Et exiit ex eis radix peccatrix, Antiochus illuftris , fili- us Antiochi regis, qui fuerat Romee obfes; 15 £ & regnavit in & elephz anno centefimo trigef;mo feptimo rwegn.i Grecorum. 1. Hic r2.ÍIn Multizudinis Gentium. ) Multarum fucceflores , xindeA magnis Cla.d.ibus af- Is 2uor Genutium.. , fecti func populi. hi anmi(de Siuit. ) Quievit, non aufa refifte- II. Exuzex eis. . Bl 3: Prodi'i;c » proge- re, quafi dicat : fe illi fubdidir. nitus eft. fcelerati if "U4e Virtatem.); : AUIFGCMH),& exergicum, Radix peccatrix. ) P'ifa duaprehoe, í (Uffï-, ex: copias militares. germen fcelezatum. Nam quemad- ligïonis, N S. d fributzzn. ) Tribumriyi.,þ R modum. radix ramos portac ,. ut ait Diywnan 9. Pueros. ) Y'amulos, aulicos, five D. Paul. ad Rom. II. I8- & ex ea fedus, D. duces exercitus fui. rami, fructus & folia nafcuntur; fic lium moje Divifét illis vegnum füumy Uc) Ne- ex Antiocho multus impietatis, & fce- tem frfciy gant hoc prophani . fcriptores , fed lerum proventus excrevit. ini.e e gravior ; potior apud nos facrs "ntiochus ili«firis. ) "Antiochus co- 5cripturg auctoritas, que ita fa(tum tc ylane atlirmat, gnomento Epiphanes; €wipaygenim Tom apud Curtius ctiam docct famam Graece idem eft, quod J//zf£;is Latine. D jf vulgaffe, ab Alexandro divifas fniffe lta appella provincias , licet ipfe famam hanc ge" av tus eft poft aliqua ptzgclax*e [et ration Elius dutiochi Re XS- G)'im absque ratione rejiciat. Jofephus i 5j .Antiochi cholas, à vero filius Gorionis plane Scripture magni. coufentit; ait enim ,. Parzizus eff ter- n anno centefmo triscftzo festimo re- pttflitiof . lullle imp *am iM QUaLHOY Principes magnos e fa- £: Gracergm. ) uod in Alexandro QUs ven »ilia [ma. Magno fumpfit exordium. INoncom- Q. Unssquisque im loco juo. j Unus- putantur tamen hi anni ab initio re- Serund;, quisque in ea provincia, qua fibi ar- Morem , mis, velíforte obvenerat. gni Alexandri Macedonis, nec ab il- Wm, lius morte, fed incipit hzc era aban- Io. Maltipiicata frst mala.) Mutuis no I2. & nenfibus g. exactis a morte UMT p.rtma N enim. bclis col-lifev;runt;- fe Alexandri Alexandri ; fic enim eam Seleucus il- It cite "- M .CA"P UT L 'V?;Wï m ninise & 12. In diebus illis exierunt ex Tfrael filii iniqui, & fuafe- & fatli fnt runt mu]is, dicentes: Eamus, & diíponamus teftamentum 'cum Genübus, quae circa nos funt: ab eis, invenerunt nos multa mala. quia ex quo- r-egeiüm-u;s : quia rore. 13. Et bonus vi us eítfermo in oculis eorum. erant nutnit] I4. Et deftinaverunt aliqui de populo, & abieruntad regem: lUC viveret, & dedit illis poteftatem, ut facerent juftitiam Gentium. ortuvs eft, IS. Et zedificaverunt gymf'naïfïum in Jerofolymis fecundum leges Nationum : Íque in lo- 16. Et fecerunt fibi V-p«-vræpütfia., & recefferunt a teftamento Vorter ejus, fantto, & jun€ti fant Natio nibus, & venumdati funt, ut fa- t ^ cerent malum. t [unt mala 17. Et paratum eft regnum i con :fpe&u Antki-*oc"h'i, & coepit Duftris, fi- regnare in terra /Egypti, utregnaret fuper duo regna. 18. Et intravit in /Egyptum multitudine gravi, in curribus, regnavi in : " & elephantis, & equitibus, & copiofa navium multitudine: jl 19. Et conftituit bellum zdverfus Ptolemseum regem Agypti, ht Md is cladibus " lms auéctor conftituit quare etiam &ione quadam , & medicamentis re- hi anni feleucidarum app:ellari folent. ducendo, ut pelis ad tegendam pu- otdiit, progee 12. FH5 imi4u. ) Degeneres, & dendi glandem extenderetur. S.Pau.- fcelerati ifraelite swaezyopoi transgref- las I. ad Corintb. 7. 18. vocat, «4- dacere praputium 810 TGGÜcu. Vide fores, exleges, (& contemptores re- am quemad- ligionis, & apoftata. Corn. Celf. . cap. 2 : at , t ait Diiponanmus z*ä/Z:m:—*emum.) Pactum, Teflamento [antko. ) Pacto, feu lege fcdus, Dci c ltu abjeCto , & genti- £l f &au Íeuntur , i lium mozes Llimnitandos & fuperüicio- Venumdati funt, us facerent malum-) nem fufcipiendo. ltdti$1 &fce. Qmuia ex quo fempore , C c. ) Vide A concupifcentia fua commodi , & honoris quafi pretio traditi funt fu- ;riochus ( huic plane geminam querelam Judzo- perftitioni; & fceleri , faCtique funt ;juic m rum apud ]erem. 44. t5. ejus mancipia. 4 Jufram gentiam.) . Ynitituta, Que -venumdan-tur, j,j; ]itine. feu rationem vivendi fequerentur. traduntur. T præcl.u'e 17. Capiz regnare.) In Cræco eft,onz- I5. G.ymmzfum.) Aliqui putant tuiffe fcholas, in quibus prophanzg, ac fu- ^aj3e, cogitavit, deftinavit, confili- Antiochi perftitiofe literg docerentur. Al um iniit, affeQavit regnare. Italice diceremis, Pezsó , diffe gn,ä di regn fuifle impuras libidinis officinas ma- -s ; 6);7!1'7/10 r fÍcule veneri deflinatas. farþ' pe«drone del regno. Alesandto Secundum leges nariogum. ) — juxta , Dno regna,) Syrie, & Egypt;i, Non cort morem ,^& confuctudinem genciü-& - IS. Iz mz;!:z'wdinegmvi. j Cum ma- ) jnitio f utu. gna multitudine, cum ingentibus co- 'nCCï* l &i 4b 2 I6. Fecernunut ']t'ä:' praputia. ) Sup-' piis- ig 1 morr preffa, & quantum fieri poterat, abo- I9. Verz m cef. ) 'I.'imuil:.AmiQ1 lita circufncifione, przputium attra- cnuim. guucus u L 328 LIBRIIL MACHAB£ORUM & veritus eft Ptolem 2 p E vulnerati multi. eeus a fa,ci? ejus, &fugit, & Fcïeciderunt : Yvenes 20. Et comprehendit civitates munitas )j 0 ; in Terra ZE,gypti, & x thoro m accepit fpolia Terrae Egypti. 0. E 21. Et eonvertit Antiochus, poftquam percuffit ZEgyptum in centefimo , & quadrageümo tertio anno ,. & afcendit ad [2 domi lírael, o E 2323. E t Aa(,c-en"dit Jerofolymamin multitudifne gravvi*. terum m 23. Etintravit in fanttificaionem cum fuperbia, & accepit . H derunt € altare aureum, & candelabrum luminis, & univerfa vaíaejus, & menfíam propofitionis, & libatoria, & phialas, & morta- n E riola aurea, & velum, & coronas, & ornamentum aureum , g magr 9 quod in facie templi erat, & comminuit omnia. 24. Et accepit argentum, & aurum, & vafa. concupifcibi- firixit ( 3. E lia: & accepit thefauros occultos, quos inveniþ , & fublats omnibus abiit in terram fuam. federun 25. Et fecit ceedem hominum, & locutus eft i'n"f11perbiä .E ma Alllal 4 mo, & Y E eorum s; 26. Et fattus ett plan&us magnusl in Ifrael; & in omni loco & cony; 27 Et trepve 3. 2I. Comvertit.) Id eft reverfus eü; &tum ISan:&orum erat appenfnm- Hic [3/ 13 v » c ob ego crediderim fignificari velum. pri- [ T. l; Ceasefimo & quadrageftmo tertfo. an- mim, quod anté partem eam templi, so. ) Regni Grecorum , ut fupra qua dicitur Sanctum, pendcbat. Duo dejedi, ftuln. iI. enim vela pependiffe in cemylo patet SJ!(/':*,'f Dowftti 23. Santhificationem. ) id eft, tem- ex l Machab. 4. 5I. ubi legimus : ]um. Pofuerunt [uper menfam panes,t$ appen- bribus d Altare.) Thymiamatis. derzztuvela. Etc ex D. Paulo ad Hebr. fitiam | 9. 3. Poft velamentum , Wquit, fecan- 29. M Va[z.) Infirumenta ipfius Can- delabri ; nam in Greco eft ex£UM dum tabernaculum , 7uod d c;fur* Sanila $u feie Sanüornum. Pim ite &vrüg, « refertür ad Auyvixv, cum 39 & utraque vox fit generis feminini. 'Fa- Cgram:. ) )Aureis enim coronis tem- lia vafa, five inltrument: erant tor- plorum poftes ornari folitos habe- Btopter, mus infra cap. 4. n. 57. erzaveruat 4'7'1,".;? Cipeés, quibus lucerng emungbantur, V Q'4 Wt c & patelle , in quibus emuutta exci- fæzäi'em temþ[; COFO$. piebanturs & extinguebantur. Vide 24- Cozcusiltibilia.) Id eft, pretiofa. n 2 Locurus eff in /2:/767'624 mfzgnzi. ) Kxod. 25. 38- ?Qä 'dïn Ürnamentum. anrenum 72.-0:! i2 facte Malis, qu& intulerat, graves minas (tor; templt erat. ) Paulo ante. meminerat addens. lipsndis vclt ; cum autem velum dicitur, il- 26. lm ommi loco eorum. ) In omni X preenre ditione Judeorum. e luct falet intelligix ; Quod ante San- Dj* j ICAPDT T 329 Cecidenunt : 2*. Et inge'muemlnt principes, & feniores, virgines, & juvenes infirmati funt , & fpeciofitas mulierum immutata eft. Ea t 28. Omnis maritus fumpfit lamentum thoro maritali, lugebant: 4 , & que fedeþ—ant in t ïgm ütn u 20. Et commota eft terra faper habit alcendit ad antes in ea, & unlive;?? fa domus Jacob induit confufionem. L] 30. Et poft duos annos di erum, mi fit Rex principem tribu- V. torum in civitates Juda, & venit Jerufalem cum turba magna. , & aceept 31. Et locutus eft ad eos verba paciüga in dolo, & credi- fa valaejus, derunt ei. . & mora- $32. Et irruit fuper c.ivitatem*rep»c-':nte-5 & percuffit eam pla- n agreum, gamagna, & perdidit populum multum ex Ifrael..- * .33. Kt accepit fpolia civitatis: & (uccendit eam igni, & de- ncopifcibi- ftruxit domos ejus, & muros ejus in circuitu : , & foblais 34. Etcaptivas duxerunt mulieres, & natos, & pecora pof- federunt: y fuperbia 35. Et zedificaverunt civitatem David muro magno, & fir- mo, &turribus firmis, & fatta eft illis in arcem: r [oco 36. Et pofuerunt illic gentem peccatricem , -viros iniquos, & convaluerunt in ea: & pofuerunt arma , & efcas, & con- y. Et gregaverunt fpolia Jerufalem; * m d 3 1. Et repofuerunt iHivc: & fg&i funt in laqueum magnum, penf.zm- HiIC 38Ft i vdam pte 27. I;gfrmati'jt;nt.) -ld eft, animo chab. c. 5. num. 24. vocatur Apollo- eam tempil deje&i. nius, dicitur vsnifie cum exercitu vt« idcbat [)uo ml ptte Specioftas mulierum. imzmutata eff. ) ginti duorum millium, & juffus fuif- Depofitis Ixtitiz veftibus, & lugu- fe ab Antiocho, emnes. perjetha atatis ji icgimuSI bribus affumptis. Faciebus etiam tri- anterfcere, &c. üf&äf d?ftï,:. flitiam & merorem praterentibus. 35. Crvitatem David.) Partem eam yload o ; nit) /f./m- 28- Maritus- ) Seonfus , »wuQrog. . Jerufalem, quz dicebatur civitas Da- Qu fedebat im thora maritals.) Spon- vid,. & erat edito loco in monte Sion. 17 " fam intelligit. C * 36. €omvalutrunt im e4. ) Fortes 29. Super babitantes 17 ea. faéti funt. ltalice-di'cimLFS', f& forri- ;anis feiie propter calamitatem habitantium in ea. ffearono £m effa. ^ Jitos hat Indatt confuffonem. ) ld eft, valde 3 U. Fai funt im laqueum magnum. ) at afllict: eft, & turbata. Ut inde videlicet captarent occafio- 30. Poff Zuos anmos dzermum. ) Id eft; nem judeos , tanquam laqueo feras, 3&1 Pretmü. poft d'os annos plenos & integros. comprehendendi, & venandi, fi qui Primcipem triburtormm. ) A"g)gov"rc? adtemplum adirent ad deplorandas ca- 7 W"g/),/!' lamitates fuas, quod explicans fub- rive $ mmaS Qoechoeia , qui defcribendis, & col- lipendis pecuniis , & vectigalibus dit, & fatlum efl hoc ad infidias fam- preerat, Princeps hic lib. 2. IMa- üifieations. lo BiblSum Con, Menoch. Tom. VI. JTt ' 339 L:IBRI LMACHAB/XEORUM 4 —..V 38. Et fat&tum eft hoc ad . in gt üdi,as- fgn.&iiica.tiopi , & in dia- fieriin! bolum malum in Ifrael: 39. Et effuderunt fanguinem innocentem per circuitum n fanétificationis, & contaminaverunt fan£&tificationem. 41 E .^40- Et fugerunt habitatores Jerufalem propter eos, & fa&ta i €ft habitatio exterorum & fa&ta eft extera femini fuo, & nati ..' lati Gir .ejus reliquerunt eam. " u- E ^Tob . 41. Santtificatio ejus defolata e ft ficut folitudo, * dies fefti atimas ! '2. 6- /e jus converfi fünt in lu at oblnh Amo &um: fabbata ejus in o, probrium, ho- ;89 1190 nores ejus in. nihilum. n Dei - 42. Secundum gloriam ejus multiplicata eft ignominiaejus : pE & fublimitas ejus converfa eft in luétum. ^ fiochi, 43. Et fcripfit rex Antiochus omni regno fuo, ut effet omnis LE populus, unus: & relinqueret unufquifque legem fuam. prapo 44. Et confenferunt omnes gentes fecundum verbum regis & I Antiochi : H $1 4$, Et multi ex lfrälel confenferunt fervituti ejus, & facri- liquer. ficaverunt idolis, & coinquinaverunt fabbatum. 61 ,46. Et mifit Rex libros per manus nuntiorum in Jerufa- lus 1 lem, & in omnes civi:ates T* z J;uda»:— ut fequerentur leges gen- tium terrge, gefim UE EGU 47- Et 28 Et ,iihz; diabolumgs maíum. ) ld eft, ta fortaffe major fuit ignominia. Si- calumniatorem , five hoftem perpe- milis phrafis Apocal. 19. 7 Ssan- $? £uo intentam, & tum . glorificuit fe, 69 m delicii:f:git, lacan cendum. excu.balï;t.em ad no- lud »T £antum date illi tormentum , €8 luclum. Nun 39. Centaminaverant. ) Prophana- 493. Unus. ) Moribus, & religione; m ufcepta nimirum fuperftitione Gen- 40- Extera femini [ue. ) AMiena iadi- tilinm, & cultis idolis.- LU Nbu: genis, & ab exsteris poffeiffa ; extera Relinqueret unusquisque legem fman.) fuis, & fua alienis. Voluit legem eífe generalem, ut Ju- feïuen |ANasé ejm re,liqzærunr eam. ) Cives dai, quos fciebat moris, & legis fus hY ejus reliquerunt eam, vel capti ab ho- retínentiflimos, facilius iaducerentur iddlgïa ftibus , vel in voluntarium exilium li ad Gentilifmum. Wolor profe&i. 485- Confenferunt fervituti £u5,) In Cn; 41. Im epprobrium.) ScMicet igno- rgeco eít, rX A«refíz avro), quod P mintam , feu vituperium ; quia nuni- Religioni ejus vertere polflis. Düm rum, expofita hoftium ludibrio. LT Nibtlum.) Whigi£ovOtvecu», in eon- Coinquinavtrunt — fabbatum. ) Iljud zemptum s iucceffit enim honori con- prophanaverunt, fcilicet. non obfer- j yantes. um ] temptus, & vilipendium Titat 49. Secundum gloriam ejus , &fe. ) 46. Liiros.) Diplomara r-egia , de- Quuanta prius fuerat gloria ejus, tan- creta, edicta. e 6 W &a Ed M VAPUSE L 33 ; Vind- 41. Et þro*hiberent holocaufta, & facrificia, & ,p.l"aCa-ti'ohe»Sv * * fieri in templo Dei : - Citcultum 48- Et prohiberent celeb rari fabrbxaætum , & dies folemnes: 2 49. Et juffit coinquinari fan&ta , & fan&um populum Tfrael; 0 S; & t -' «o. Et juffit zedificari aras, & templa, & idola, & immo- U0 & nf lari carnes fujillas, & pecora communia. $1. Et relinquere filios fuos incircumcifos, & coinquinari * dies fell animas eorum in: omnibus immundis, & abominationibus, ita brigm, bo- ut oblivifcerentur nes Del. .legemx,æ & immutarent omnes juftificatio- 5 niniaeus: 52. Et quicumque non feciffent fecundum ve rbum regis An- tiochi, morerentur.. effet 6mnis /853. Secundum omnia verba hzec fcripfit omni regno fuo; & .— fgam, preepofuit principes populo , qui hec fieri cogerent.. s4. Et jufferunt civitatibus Juda facrificare.. x bum repis $ $5. Et congregati funt multi de populo ad: eos , qu i dgre-*- , & ficti liquerant legem: Domini, & fecerunt mala fuper terram : $6.. Et effugaverunt populum Iírael.in abditis,. & in abfcon- 2 n fenuf- ditis fugitivorum locis. $7. Die quintadecima menfis. Casleu 2 q*'üiht'o , & quadra- leges get gefimo-., & centefimo. anno. eedif.cavit. Rex Antiochus. Abo: 'Tt2 In1- p ts um SHÉD ominis 9 47- - Placationes.): Sacrificiaad Deuta jzgä:f&:riaäz;. ) Præ-cqpca,&'Ain(ï:"ituta..'s . d placandum , quale peculiariter. erac il-- 52. Moreregtur.) loterficerentur.. Adici fult, lud , quod.pro peccato offerebatur ,. 53.. Principei.) lm Gr&co eft, émi-—- , & um Num.. 5,.8.-ubi- vocatur p/acatzlis: bo-- cxomouc , quafi dicat :' infpe&tores , C rdligionti fis. * H qui fcilicet' obfervarent; an regiaedi- itione Utl 49.- Co inquinari.). Id eft,. propha-n'ari éta fervarentur, & Judeos ad obedi-- rebus contrariis templi fan&itati, quas endüm cogerent: F. 84 7ufferunt eiv tatilus Tada -/Z;-cri;» 7!/71/24";') fequenti verficulo enumerat: em, utJl &o.. Templa, ) VLucos' in: honoremr ffcare..) 1n Grecoeft, Sveiaft» x«rà: idolorum ,- five. delubra.. zOX ,X ROND- Ut fcilicet per fem- " )ggls iug l1d:la.). . Grece eóeMNua ,. loca:ad gulas civitates f[acriffcaretur ,- nimiruimn: [ucerentur idolorum cultum deftinata. idolis.- 2 Communia.) ld. eft,. immuada, fic 5$* Cengregate 'fu'nf'ad-'ea:.) Gre&cus: j j ) Ta S..Perrus in vifu.AQ. I0.. 14, — 4f textus fignificatad prefe&os , & prin- Z'Q'Jy quo Domine ,.-; A punquam mamincgvi*am- cipes fe:adjunxiffe ;: Latinusvero ad. ne commi-.e , 65 immundam. judeos legis defertores. Sed. res eo-- " Tl 5I- "Abaminationibus.) Scilicet cibo- dem récidit: : rum lere prohibitorum. V el perabo- 56 l9 abditis. ) Ín al)dïtä',, & ab- yon oD minationes' idola intelligit, ut etiam fcondita, ad:que confugiebant.: ea vocat Ezech.. cap. 7,. nqmer- 29. 57. Memffs/Casleu. ). Qui INovembri: & cap. $- n.. IQ« .noftro ;e.fïgondet; : .g.ig.dc 33* LIBRIL MACHABEORUM (5 Ecnt minandui idolum defolationis fuper altare Dei, & per uni- J d funt: verfas civitates Tuda in circuitu sedificaverunt aras: e - s8. Et ante j anuas domorum, & in plateis incendebant thu- » 67, Ea T3, & facrificabant: $9. Et libros legis Dei combufferunt ]igne, fcindentes eos: : n 60. Et apud quemcumque inveniebantur libri teftamenti W^ at Domini, & quicumque obfervabat legem Dómini, fecundum jriphaui edi&tum regis trucidabant eum. 6r. In virtute fua faciebant haec. populo Ifrael, qui inve- r tlj d jeratun: niebatur in omni menfe , & menfe in civitatibus. " am fs 4 J 62. Et quinta, & vigefima die menfis íacrificabarnt fuper aram , quae erat contra altare. (w9) tll j. Et mulieres, quae circumcidebant fil ios fuos - trücida. TU CXEG bantur fecundum juffum regis Antiochi, Lntici p 64. Et fufpendebant puercs a cervicibus per univerfas do- tos eorum: & eos, qui circumciderant illos, trucidabant. enpo J 6s. Et multi de populo Ifrael definierurt apud fe, ut non manducarent immunda: & elegerunt mágis mori, quam cibis L.TN die coinquinari immqndis. 66. Et sU Quinto , . auadragefimo , & centefr- Im 0mmu: wenfe. ) Qüia nimirum fin- feditin z -b auo.) Scilicet regni Grecorum , ulis menfibus die vigefimaquinta fa- ?. Kl ut $"upr.-: m If. Á crificabatur Jovi, ut dicitur num. feq. Gaddis: Ad5bomsaandum idolum. ) Id'olum Jo- Idque ad abolendum facrum Neome- vis Olympii. niz diem , qui facer erat Judzis. ]ta- R3 que milites Antiochi eosobfervabant, De[olationss,) Ydolum 'defoïatiodis illud dicitur, per quod defolatur tem- ui Neomenias celebrarent , & male ) tractabant. Yetà de co] plum, & prophanatur. "Vel fic dici- 62. Super aram, qua eat contra al- ; UtDatet ex tur, quod magna fit defolatio , & z4re.) (Quuia altare holocauftorum, in magna abominatio, tale quid ftatui 67 Ia in tznplo Deit; eft. enim abominatio quo ftatua Jovis locata eft, amplum fen puniti erat ideo in eo, przter ipfum fimu- G. Des; defolationis, idem quod abominabi- lachrum Jovis conftitutum eft etiam lis defolatio, vel abominatio defola- eorum fed toria. aliad parvum altare, in quo idolo fa- Cter a À crificabatur. ltaque aliqui- vertunt, Super altare Det.) Supex; altare ho- /upgr aram altari -impaftai?. Nln Greco EX j Jocauftorum. enim eít, ém? feucv» Og $» &mi roU Wa Im circuzta ;I .* D falem. ) Gux funtkci-rca Jeru- Svo'iaeerov. (utior x ] 63. Malieres , qua eircumcidebant. f- SQ. Jucendebant thbura. ) Scilicet dos fmos. ) Poterant enim mulieres [ His "XM idolts. filios circumcidere , ut patet Kex fa&q prostma T 61. In virtute.) Id eft pro poteftate, Sephorg Eixod. 4. uamhabebant, vel pro viribus & ty- 6 « Sufpendebant pzzerok 4 cervicibus. Ciente , a Reïdom rannice. ltalidicuht, f/ar 4 porenza. [nfantqlcïs necabant, & eorufh cada- II a. M CCAPUT.L&IL 333 3f per wi 66. Et/noluerunt infringere legem Dei fanctam, & truci- dati funt : fd'ebant thü NÉLSL 67. Et fa€ta eft ira magna fuper populum valde. entes eoy: CAPUT IT. t teltamenti fecundum ',Täsjf[atbalbz'af cum filüs luget. affi&ionem civitatis , &? Sanäïamm ] Propbanationem , offenfisque. fignis mafTitie , re[poudet bis ,. qui 4 vege mil]t erant, uec fe ttec cognationem [uam impio: decreto obtem- ; qu'imve. peraturos : otccifisque idololatra SFudeo, C? regis miniflro, fugit oart fupet cum filiis in montes; . plurimi nolentes. obtemperare , irucidantur,, cum nollent [abbato inimicis refiflere: Matbatbias , colle&lo pio- , trücide- rum exercttu , revocat Dei cultum,. defiructa idolelatria, cefoque Zntiocbi prafidio ; C? moriturus bortatur filios , ut patrum ex- irerías do- dabant, emplo [emper tueantur legem Domini, dans Simonem filium fe, ut non Juum in confultorem , & Tudam in militie J principem. LA JUAm cibis && E LIN diebus illis fürrexit Mathathias filius Joannis, filii Sïig meonis, facerdos exfiliis Joarib ab Jerufalem, & con- yocrARTU fedit in monte Modin: siminum fit '2. Et habebat filios m.aquintt 12 quinque, Jd annem, qui cognominäbatur — Gaddis: um Meone- inabatur 'Thafi: udis du B E Simoneml,wqui cognom l feryabatts 413 4. Et i, & mit 'wera de collo raatrum !'ufp*cn!dsbant * populi electione admotus eft. , entra d- ut patet ex libro 2. cap. 6. n. Io. Ab Jeru[alem. ) Nefctenium cum -67. Ira magna.) Id eft, indignatio, verbo /zrrexzr , id e(t difcelic Hiero- ufforim it folyma. b anpin feu punitio, fcilicet Dei vel Antio- fum ffv chi. Deusenim fuccenfens Judzis ob Ia monte Modigz.) Nicum Judes vo- T eorum fcelera permifit eos adeo atro- cat Jofephus lib. I2. cap. g. AtScri- citer ab Antiocho vexari. pturà civitatem appellat hoc capite p idoloh n. I5. & alibi. Adrichomius. collo- j yatults I. £?X füüs Joarit. ) Cujus fors pri- cat ia tribu Dan I Grgco . ma exiit tempore David r. Pa- fed ea in antiqua 1 tal- 24.. 7- Fuitque prima in viginti diftributione finibus tribus-Jude con- j y m m quatuor vicibus, qux omnes erant de tinebatur. D. Hieron. delocis Hebrai- "his Aaron, ibidem num. I9. Licet Cis Modin, ait, vicus juxta Dio/polin, :iif&düt /';' ; muliie Mathathias non eflet oriundus ex ftirpe unde fuerunt Machabas, quorum hodie- 15r0xïma Pontificum , tamen illa defi- que ibizem fepsichra moaftiastur. etet W;O ciente, ad eum, quafi prime claffis 2- Gaddis. ) ld eft acervus, vel iab facérdotem devo!vebatur Pontificatus, cumulus fragum. ad quem etiamn Dei defignatione, & 3. Thafr.) ld eft , hircus,vcl exci for. g l- 334 LIBRLEIE MACHABZAEORUM 4. Etjudam, qui vocabatur Machabceus : 9t &05: fed ) g. Et Eleazarum, qui cognominabatur Abaron: & Jona- than ,. qui cognominabatur Apphus.. b j E 6. Ht viderunt mala, quae fiebant m popuïo Juda, & in Ut Math: Civiate . ]erufa em.. 7. Et dixit Mathathias.: Væ mihi , ut quid. natus fum vi-, ) g dere contritionem populi mei; & contrxtxonem civitatis fan&æ, omnes £« & federe Hlc, cum datur in manibus inimicorum ? lem: & & $. SanCta in manu extraneorum fa&ta funt : au, &2 templum ejus- ficut homo ignobilis. 10. orhnes Bet 9. Vafa glori&e ejus captiva abdu&a fünt z trucidati funt fe- nes ejus in platels, & juvenes. ejus ceciderunt in g!adm inimi- quea fern €orum.. ejus 1o. Quie gens non haereditavit regnum: ejus , & non obti- so. E toftrorum nuit fpolia ejus? rr. Omnis compofitio ejus ab ata eft. Quæ erat libera, fa- aL Pto &a eft ancilla. lepem, & 12. Et ecce fantta loftra, & pulchritudo noftra, *& clari- 22. Nof tas noftra defolata eft, & coinquinaverunt ea gentes. tranferedi 13.. Quo ergo nobis adhuc vivere? 2 i I4. Et fcidit veftimenta fua Mathathias: & filii ejus , & in omni operueruntfe ciliciis, & planxerunt valde. N din, fen 15. Et venerunt illuc, qui miífr erant a rege Antiocho, ut 241 EL €ogerent eos,. qui confugerant in civitatem Modin, 1mmolare, wus. & & àaccendere thura , & a lege Dei difcedere. I6. Et nfliens 5. dbarog.) ld eft, fortis , -»3: fic Ezech.. 23. 26, ubi legimus , Vafä ld Y Cwf enim eft potens, fortzls gloris ?&4, in. €rzco eft, XéX 0696 Apphus. Y ld eftira confilii . vel. gloriattonis , five jatlznris,. lto n9n 1e volans. confilium; |ta Pagninus in. v 18, Man nom.. Hebr.. IO. Qu« gens mon bareditavit regnum Mvg ta Vb p eju:? ) Uctineo, velut. in paterna à Ju3 4 cæztr:tzanem) Vaüatlonem Du- hzreditate dominaretur, pulfis, aut &a cft metaphora e vafis fé&ilibus. ï9 0[76(1'/ Vide If. cap. 30. num. I4. Polycar- caíis legitimis poffefforibus ; quod e)'wd"fc pus apud Eufeb. lib. 5. cap.. I9. ex- maxime pextnec ad Sionem , & ar- ?. Prm clamare folebat : cem regiam,in qua cum przfidio erant o boge Deus,im qua prefecti regii , & duram in ]udxos | QU Y n bempora me rej?rwät ut bec patiar ? fideles tyranmdem exercebant. Camus N Sedere ilíic. ) Illic habltare ïüflf/dr 9 SazGa. ) Sanétuarium, II Gompofztto. ), Ornatus; Grzce €Qeth , fec enim eft, xccquog.. Fatta, ). Data. juti fum Ignobilis.)! Contemptibilis, & vilis, Iq. Seidir 'vqüz/nenm f*2 6«.) Spon- 22. ll C« Vafa glorie..) Gloriofa, pretio- t€ fufceptis corporis afflictationibus ,. telini 5 lonem faque fupzllex templi, de cujus pul- divinam- indignationem in.]udzos fa- ü0et, j chrirudine , &. pretio. gloriari foles : vientem mmöaxe cupiens. 9 * Darte a UM CAPUT I 325 i6.. Et multi d—e populo Tfrael confentientes accefferunt ad on: & hg "eos: fed Mathathias, & filii ejus conftanter fteterunt. N 17. Et refpondentes, qui miffi erant ab Antiocho , dixe- o Juda, &i runt Mathathiee:. Princeps & clariffimus, & magnus esin hac civitate, & ornatus filiis . & fratribus. natüs-fum vj- 18. Ergo accede prior, & fac juffum regis, ficut fecerunt vitàtisfanda, omnes gentes, & viri Juda, & qui remanferunt in jJeru(a- um? ] lem: & eris tu, & filii tui, inter amicos regis, & amplificatus - tempuneu ] auro, & argento, & muneribus multis. 19. Et refpondit Mathathias, & dixit magna voce: Et fi icidati füntfee omnes gentes regi Antiocho obediunt, ut difcedat unuíquif- gladio ititt .que a fervitute legis patrum fuorum , & .confentiat mandatis ejus: 20. & ton od Ego, & V'fiïlii mei, & fratres mel -.obediemusv I-e.gi patrum " noftrorum. * nobis Deus: non eft nobis utile relinquere rat libera, f« 21. Propitius fit legem, & juftitias Dei: [ra, h d 22. Non audiemus verba regis Antiochi, nec facrificabimus oneS. tranfgredientes legis noftrae mandata, ut eamus altera via.- 25. Et ut ceffavit loqui veiba haec, acceífit quidam ]udaseus | in omnium oculis facrificare idolis fu per aram in cjyitä.te Mo- din, fecundum juffum regis: 24, Et vidit Mathathias, & doluit, & conti*emuerunt- renes AnUOChOa uti ejus, & accenfus eft furor ejus fecundum judicium legis, & n inmt infiliens trucidavit eum fuper aram : $9 25, Sed ne latum quidem unguem a veritate j legimiss M 16. Conffanter flezerunt.) ln propo- z s di gt fito non recedendi a lege Dei. difcedamus , & legitimo Dei cultu. antits ^ 19. Mauneribus multis.) In Greco eft, 23. -cceffit quidam Judew.) Vor- taffe de induítria comparatus a inini- gt vgpm &T 06 0Nd1Gs mifäa:., fcilicet munerum a Reoe. firis regiis , ut verbis exempla con- li, in pittrma w palHSs Wi 19? Obedinnt. ) Pro oLediant. junécta veliementius permoverent legis Servitute.) Obfervantia. patrim tenac:s , fed fal(i f j um: expe- Jforibus ; Q oI. Propitius [it. ) Faveat, quafidi- (tatione fua. (ioge , & "* Q4. Comtremuerunt renes ejus.) Vi- t præ"fl ijio etatt cat.: ita nos Deus fervet, ut nonfa- fcera, & interiora ejus dolore, & ze- yam n J udä()S. ciamus hoc, quod jubemur. guffitias. ) ldem fignificat , q u-;) d lo commota funt. cépan legem , fecundum quam ambulantes Secundum juidicium: legas.) Prout po- )rnatis Grgct ftulabat amor, feu zelus legis, qua. jufïi funt.' Deut. 11. 6. jubet occidi eum , qui o2. lt eamus altera via.) Alteram h) Spotr religionem fequamur. Grgcus textus alios a patris religione, Dsique cultu j aï'dl fprionill» habet, dexfera, vel fégiffra: ut aliqua abducit, uti faciebat hic Judgus Jovi s nj ex parte æ.re&a via,aberremus, — Vel facriücgns'. Non defuit Miathatbis. )i€H3'. LIBRIIL MACHAB/UEORUM 335 ?. DW —85. Sed & virum, quem rex Antiochns miferat, qui coge- eltes- bat immolare, occidit in ipfo tempore, & aram delttruxit, & telt ditis 005 ü 9 Nu. 26. Et zelatus eft legem, fic 25.13 Salomi. . . üt fecjþPh'inees Zamri filio $L & uxo es 27. Et excl amavit Mathathias voce mägnav in civitate, di- fii Il a cens: Omnis, qui zelum hab ? et legis &gtu?ns 'te&amentum, exeat poft me. e y E buerunt: 28. Et fugit 1 pfe, & filii ejus,in,montejs., & reliquerunt quaecumque habebant in civitate. 4 40 H ttes nof 29. 'Tunc defcenderunt mul ti quaerentes judicium ,V & ji;- ftiiam in defertum: pro amm 30. Et federunt ibi ipfi & filii eorum, & mulieres eorum; difpetde gt E & pecora eorum : quoniam inundaverunt fuper eos mala. 51. Et renuntiatum eft viris regis, & exercitui, qui erat Cümque adverius inlïerufalem civitate David, quoniam difceffiffent viri qui- dam, ui diffipaverunt mandatum re Íratres gIs, v-in loca occulta in deferto , & abiiffent poft illos multi. J &T 23 ts virb 2. Et ftatim perrexerunt ad eos, & conftituerunt adver-. fus eos praelium in die fabbatorum, 4 g. I fit ftr 3 4. Et dixeruntad eos: Refiftitis & nunc adhuc? exite & facite fecundum verbumregis Antiochi, & vivetis. 1 * j E 34. Et dixerunt: Non exibimus, ne que faciemus verbum* regis, ut polluamus d:em fabbatorum. Eu Sï In 3$. Et concitaverunt adverfus eos praelium. cm, 36. Et non refponderunt eis, nec lapidem miferunt in eos, ? n q. T nec oppilaverunt xloca occultä? abrai 2 : 370Di' us Aïf?m 4l. € au&toritas juris publici, ut poffet fine 31. Diffigaverunt. ) Violarunt. h aïmf noxa ]udeum interficere; erot enim Summus Porntifex, & fummus reipu- 32- I die fabbeterssm.) In die fab. pote fil bliez Judaice eo tempore pratectus. bati, quo die Judei a tractandis armis dam Tion abftinebant ; ea enim. omnibus infe- Orcili; Q6. Sicuf feci!' Pbszees, Efc) Hifto- derat opinio, non licere eo die, ne TWt. tiam habes N. 25. I3. Q7. Smatuens feflamentum, ) Stabili- ad defenfionem quidem arma captífe- 43 $ re, & hoftibus repugnare ; que igno- Yel iide re, & aflerere volens tcítamentum, ratio zelo legis fervande , & amore; C f'je id eft pactum initüm cum Deo; Le- & reverentia in Deum, qua move- gem Dei , que fecundum fodus ob- . du nf fervari debet. þ.mtur, excufatione digna eft. & corj 56. Nec oppilavermut loca occulza. Yitum tl 29. Judicium, & jufiiiam.) ïuft'oi, & fanéte vivere, INec clauferunt loca occulta, & late- RodoN 30- Sederuaz.) Habitarunt. bras fuas , in quas fe recepeant. - M CAPUT lT. 837 in fimplicitate noftra: & 1. qui tore. 47. Dicentes: Moriamur omnes le iryit, & teftes erunt fuper nos coelum & terra, quod injuíte per- $ Zamti fil ditis nos. 38. Etintulerun t illis bellum fabbatis: & mortui funt ipfi, civitate, (i. & uxores eorum, & filii eorum, & pecora eorum , ufque ad mille animas hominum. * teframentum, 39. Et cognovit Mathathias, & ami ci ejus, & lu&tum ha- . teliquerunt buerunt fupcer eos valde. 4o Et dixit vir proximo fuo : Si omnes fecerimus, ficut fra- dum, &j tres nofiri fecerunt, & non pugnaverimus adveríus gentes pro animabus noftris, & juftificationibus noftris: nunc citius ieres eorum, difperdent nos a terra, , H - C05 mala. n die illa , dicentes: Omnis homo qui- .A41. Et cogitaverunt 1 cumque venerit ad nos in bello die fabbatorum , pugnemus tri, qui t adveríus eum: & non moriemur omnes, ficut mortui funt ent Viri qui- c2 occulta in fratres noftri in occultis. 42. Tunc congregata eft a d eos fynagoga Affidaeorum for- yünt advet- tis viribus ex Ifrael , omnis voluntarius in lege: 4. Et omnes, qui fugiebant a malis; additi funt ad eos, & fa€i funtillis ad firmamentum. t^ eute; & . s .44. Etcollegerunt exercitum , & percufferunt peccatores in ;r'ms verbutt 37 In fimplicitate noftra.) l-I.'l[.iHnO- quafi facri milites, ut nunc funt equï- centia, feu integritate. tes IVlelitenfes, arma tractabant. Vi- de Serarium in "Friherefio lib. 3. cap. etunt if e05 Super zo:. ) Pro nobis, de nobis. 4o. Fir. ) Quisque. 7. num. 7. & Corn. a Lapide hic. aubralus noffri:.) Mita noftra. Foluntarims im lege. ) Mle dicitur juflifcarionibus.) . Legibus. voluntarius im lege , cujus voluntas j* A terra ) INe vivamus fuper terram. prompta eft ad obfervandam legem. —— — 41« Cogiraveruat 22 die Mla, &c.) 43 Malis. ) Pe.rfecu*tione.,- feu g'a-« Violnnte Ex abfurdo intclligunt cum tanto ri- lamitite. |diii fuzt.) Adjanzerunt fe. , ln (ie fab« gote fabbati obfervantiam retinen- n&gndiS a dam non effe. Fatt; funt illis ad fermamtntum.) Fue- Occklti.) Locis, ubi fe abfconde- rant illis magno prafidio. ()mnibus if* rant. 44- Peccarore:-) Peccatores fïngulla- a €0 ( Y , armá apae 42. Symagoga Affidaorwm. ) A ffidei, riter in Scriptura dicuntur, qui apo- -^ vel iidem fuerunt cum Efienis, vel ftate facti funt , ut non femc] in li- ge; ia certe fuerunt. familig, & fe&s quz- bris Regum, & Prophetarum occur- jg, & as dam inftitutis valde inter fe fimiles, runt exempla. , qua move* Profitcbantur Effeni In ira [ua. ) lrati. & conjuné&tz. n oh D. vitam theoréticam, erantque quodam- Cereri. ) Hoftium. modo Monachi illius 2v:. At Affidei Nationes.) Gentiles. 17 geilti) , &i Uu lt - Bibl. egn Com. Menoch. Te. VI. a 3 58 LIBRI I MACHAB EORUM in irafua, & viros iniquos in indignatione fua: & ceteri fu- « *l gerunt ad.nationes ) ut evaderent. te&au ei x 4$. Et circuivit Matha:hias, & amici ejus, & deftruxerunt 5 aras. ef 46. Et circumciderunt pueros mcxrcummfos, quotquot in- d' atehh venerunt in fin'bus Ifrael: & in forti-udine. * v 47. Et perfecuii funt filios füperbise , & profperatum eft opus in manibus eorum : » 48. Et obüinuerunt legem de manibus gentium , & dexma- i nibus regum: & non dederunt cornu peccatori. fünt de f 49. t appropinquaverunt dies Mathathisae moriendi, & dixit fo filiis füis: Nunc confortata eft fuperbia, & caítigatio . & tem- 6 E pus everfionis , & ira 11*dlgnatïoms quia 0n so. Nunc ergo, o fili, seemulatores eftote legis, & date 6 H animas veftras pro teftamento patrum veftrorum 5;. Et memen;ote operum patrum, qus fecerunt in ge- 3115 l 6 H nerationibus fuis; & acmpletls gloriam magnam, & nomen æternum. [üs e *Gen. 52,-* Abraham nonne in tentatione inventus efc fidelis, & 22. 2- » P reputatum eft ei ad juftiriam? *Gen. $. * Jofeph in tempore anguftise fuæ cuftodivit manda- qua Ma erant, N 41. 4O tum ,& fa&us eft dominus /Egypti..- 54. * Phi- Teland Cum fci 46. Et in fortitudine. ) ln Grgco äo /Fmülzttores) Zs lacoreb, &V&l- ilim M non eft conjun&xo & ; habetur enim de ftudioft. Q N ZAnimas vefira:.) Mitam veürdm. Atceb tantum £» Jexvi sa. fertzrudime , id eft , fortiter. Pro tzeffamento. patrum wveffrorum. ) HICP 1 47. Filios [uperbia. ) Hoftes fuper- Pro cuftodia legum. patux arutn. PWC u SI. I2 ngemt:muw f*« ) Suo ffü 0vi bos Judeorum. Profperatum . eft opm.) Bene fuc- €vO, cum elffent in vivis. tem jmg ceflit. &Q. Ia tentationo.) Cum Deusjuflit !&m "t illum immolare lfaac. filium. fuum , n . 48- Obtimmuernunt legem de masnibus .. Genef. 22. I. tb Regum. ) Obtinuerunt lecis. obferva- tionem , quam hoftes, ö( Reges im- Reputatum eft ez ad jz /?ztmm ? F'.L - '"ï I5 que in eo dp d Deum juftus habitus, g& Tt pedlebant Et g0m dederumt cornm peccatori.) feu jufte agens ; perfectae juftitiz lau- Dum [ Non permiferunt, ut peccatores, & dem, & eximium meritim confecutus O t hoftes prev3lerent. eft. pandi te 40. Cenferiata eff. ). Invaluit. 83. lm tempore anguflia [ua ) Cum puo dix Cafligatio.) Dei per hoftes nos af- ab uxore P itipharis cilumniam paf- $. I fligentis, & punientis. fus eft, & in carce:em conjectus. üm h ETUN bverf $His.) Kerum noflrarum. sz/iad;"wt mandaium.) legem Dei bb rï&lh Ira ZW([IUWAAZOWIJ ) Vehemens Dei violare noluit, nec confentire in adul- h" E(( ira, & ad puniendum incitata. terium , Genef. 39. g. e E ) €brcp M CAPUT Il 339 &mmmï v4. * Phinees 'pater nofter, zelando zelum Dei, accepit «N« a 028 [3 leí [ 'Uxerunt teftamentum facerdotii zeterni. 4. * Jefus dum implevit verbum, fa&us eü dux in lfrae ], Eccli. 4*5. 28 s6. * Caleb, dum teftificatur in ecclefia, kaccepit haere- * Jof; quotquot in. ditatem. 2 : $7. * David in fua mifericordia con fecutus eft fedem regni * .U. fperatum eft " I 6. in fzecula. [j Hleg'is, receptus eft ih coe Ium. * Jof. ; & de i. 398. * Elias, dum Zelat zelum I4. 14 * Ananias, & AZarias, & —Mifael' credentes , liberati *2 i(eo xdi, & dixit funt de flamma. 6o. * Daniel infua fimpli'citat)e liberatus eft deore leonum. "4 27- ä;. uo, & tert- 61. Et ita cogitate per generationem , & generationem : 2- II* atle z5, & Qte quia omnes , qui fperant in eum, non infirmantur. 3- $o. 62. Et a verbis viri peccatoris ne timueritis: quia gloria *Dan. 6. 32. runt in ge- ejus ftercus, & vermis eft. 63. Hodie extollitur , & cras non invenietur: quia conver- 3 & nomen itatio ejus periit. fus ett in terram fuam & cog Uu ^5 64.Vos fidelis, & S54- Pater ng/ler. ) ita loquitur, tur, Jofue cap. 14- 14-4gsa fecsras eff Domizum Deum lfracl. i;fit mandie quia Machabzi ficerdotalis generis erant, & a Phinees genus ducebant. 57. In fua mifericordia, ) Pietate, Zelando zeimm. ) Zelo arde(cens, manfuetudine, clementia, quam pra- 54.* Phl Cum fcilicet ifrxelitam, & impuram fertim cum Saule exercuit, — atores, &vl ilam Madianitidem pugione confo- 3 598. Elas, dum ztlat zxelum !egi:.) dit, N. 25. 9. Occidens prophetas Baal lib.5. R eg. c. Accepit u:/fümentt-zm facerdoris.) Pro- 18.40.& contra idololatriam pugnans. m veltum. miflionem facerdotii in pofteris ejus dictum enira Recepeus eft d cæl;tm.a) lib. 4. Reg. n yej/fMi'lM- perpetuo permanfuri cap. 2. II. repoarü eft Moyfi de Phinees Ecce d& ci pa- KO. Lié£erati funt de jlzzmma.' ) Hi- fi, ) 99 cem federis mei, (5 exit tam Ipf, quam ftoria eft apud Danicl. cap. 3. 6o. Simplicitare. ) Sinceritate, in- femini ejus pattum acerdoiit | fémpster- :cn Dgujjümc, züm, qua zelatus efl pro Deo. fuo , & tegtitate. Blj fa. s Liberatus rji de ore /eanum.) l*liüfo— expiavit fielus filyorum Ifrael. INum. riam habes Daniel. cap. 6. 25. 12. ,fh'.fm;,') ht 85. 7e»:. ) Jofue. 61. Per generationem, £f geueratio- ftus Inbitu Dum impl evit verbam. ) Præceptum nem. ) Piríingulas etates. ; vuftitie lte Non infirsiantur.) Mibus non de- Dei tranfeundi Jordinem, & occu- ficiunt, nec fuccumbunt adverfis. m conbecutts pandi terram promiffam, eamque po- 1 pulo dividendi, Jofue cap. 1. 2. 69. 4 verbis. ) Minacibus. n ] Cum 56. Dum ftefhficarur im Ecc!ei'i'zz.j Firi ;)ecmtarz's,) Antivöchi , & mi-—ä guaiam £* Dum horratur populum , ut audeat niftrorum ejus. gpjt aggredi terram promiffam, Num. 14.6. S.ercus, 65 vermis eff. ) Pro velut Im Eccleffa.) in ecctu populi. ftercus. Vel cito definit per mortem | eg&m P in ftercus ,, & vermes. n&ire EL "eetpit bareditatem. ) Nimirum 63. Gonver[us eft £m ferram fnam. ) L Hebgon', quam urbem ac.ccp'ïffe dici- 340 LIBRII MACHAB EOR UM C A P. II 64. Vos ergo filii confortamini, & viriliter agite inlege: quia in ipfa gloriofi eritis. uod vit -cgoh jfuzlaf 34 6$. Kt ecce Simon fratervefter, fcio, q Qlii*efz : ipfum audite femper, & ipfe erit vobis pater. RTE - ti, £jUd 66. Et Judas Machabzus fortis viribus a juventute fua, fit vobis princeps militize , & ipfe aget bellum populi. na au 67. Et adducetis ad vos omnes fa£&toreslegis: & vindicate tioctu, | vindictam populi veftri. hdiin f 68. Retribuite retributionem gentibus, & intendite in pra- Qu ceptum legis. 69. Et benedixit eos, & appofitus eft ad patres fuos. 7o. Et defunttus eft anno centefimo , & quadragefimo fexto: & fepultus eft a filiis fuis in fepulchris patrum tuorum 1 D in Modin, & p)lanxejrunt egm omnis Ifrael'planétu magno. 1 ?. E A fe conjt cum lz a fxcjrlxz C A- tegebat 4.5i Solvitur in terram , & pulv;:rem od 67. T)indicate- izdti leonis ; mint injurias. ?4;72. ) Ulcifci- quo formatus eft. H Cogitatso ejus periit. ) Quzcumque 69. Rerributionem. ) Scilictet ; bb machinabatur, in nihilum reciderünt. 64. Im spfza gloriofi eritts.) Nonvult quod par eft eis rependi pro injuriis, 6IE & damnis populo fideli illatis. eos gloriam quzrere ; id enim vani- Iatendite im praceptum legis. ) Sol- Operat * tatis eft, & indignum fan&is viris, Ti n fed eam fecuturam ait, ficut umbram liciti eftote in legis obfervatione: $: Ccorpus. 69. ppofitus eft ad patres fuos. ) In H limbo patrum fuorum cotui aggrega- operil 65. l»fe erit wobis pater.) Pro- pter confilii preftantiam , non pro- tus eft. Vide di&a Genef. 25. 8- pter etatis prerogativam ; nam ]Ju- 4nnuo centefino quadragefimo fexta. ) das , qui in Pontificatu fucceflit, na- tu maximus erat, fecundus Joannes, Non ztatis, fed regni Grecorum ,ut fupra cap. I num. II. tertius Jonathas, quartus Simon- Ita 7O. Iu fepulchris patrum fuorum " füper Jofephus, Seder, Olam, & alii. yrimo, -66. .4get bellum populi. ) In Grzco Modin.) Ex quo apparet Mathathiam & & cum liberis fuis,licet habitarentin Je- eft, moNsuqoti m oNeuo» Aecy , &ellabzt rufalem, oriundos tamen fuiffe ex op- lortis bellum populorum, quod idem eft; fin- pido Modin. lo 66 gulg enim urbes habent populum fu- Q f um. Nifi- explices bellum populo- Plantlu magno.) Lacrymis ejus mor- unus HC;*-L rum, id eft contra populos judzo- i tem , honeftis exequiis ejus D rum inimicos. profecuzi funt. neye, * CA Jr * x W* * R 34* iglte inhge: CAPUTT 1II. t confilrel Studas Machabeus. dux eximius pradicatur , qui perambulans civitates S'uda , trucidabat omnes impios , & occifo: duce Zdpallo- efüa, fi h m nio, ejulque exercitu di[per[o , «icit cum paucis potenti[/omum. Sy- ri& exercitum una cum duce Serone: iratus autem ob boc rex zín- & vindicte i tiocbus , profe&tus in Perfidem couflituit Lyfiam viceregem , dato ditein p belli in ffudæoJ apparaiu , qui mifit contra terram Sfuda Gargmm cumexercitu: Sfudas autem &. fui ad bellum fe paraut, maxitme fuos, oþembm ponitentig , C oratione . ad uadracefttmo Deum. luorurm T furre»ut Judas, qui vocabatur Machabzeus, filius ejus tagto. p pro eo: 2. Et adjuvabant eum omnes fratres ejus, & univerfi, qui fe conjunxerant patri ejus, & pralicbantur preelium lírael cum laetitia. 4. Et dilatavit- gloriam pOpulo fuo, & induit fe loricam (À ficutgigas, & fuccinxit fe arma bellica fua in praeliis , & pro- tegebat caftra gladio fuo, -/ 4. Similis faétus eft leoni in operlbus fuüis, & ficut ca:ulus ) Ulcilci leonis rugiens in venatione. 5. Et perfecutus eft iniquos perfcrutans eos, & qui contur- Gcilicet ) [ babant populum fuum » eo0s fuccéndit flammis : ][ Pm mjumï, 6 Et repulfl funt inimici ejus pre timore ejus, & omnes ; illatis operarii iniquitatis conturbati funt: & dire&a eft falus in ma- egu ) SO nu ejus. ayatione T^-cEt exacerbabat reges multos , & letificabat ]acob in gf ) L operibus fuis, & in faéculum memoria ejus in benedi&ione. gtl aegrett Lab 3 S. Rt LJ 2) 6 T fwæ ) T. furrexit J«das, 6c.) Succeffit, 9. &curt gigas.-) Id eft ficut herm, egcorum j " & inftitutione patris, ut patet ficut vir fortiflimus ; hoc enim ali- qumdo fignificat gigas in facris Li- fuperiori capite , n. 66. & jureetiam teris, ut cum dicitur Pfalm. 32. 16. m um n pnmowemcuræ, ut volunt Serariis, M itmthim & Salianus. Nec fi Scuprum jx,dx Noz j:z[ï/mzm; gt 2454 m;ut;tud:newr- j gt fortitüdinéem commend:t numero il- futis jüte lo 66. citato , dum caufam affert , S. Perfecutus e/l 1ziquos. ) Vide, faifeex ?* u& infra dicim n. I15. cur fuffectus fit patri , ideo ipfum negat fuiffe primogenitum. 6. Repulfe funt.) Cohibiti. yi5 gurm Pro eo. ) in utroque fcilicet mu- 7. Exattrbabar. ) Provocabat ad j gni nere, & Ducis, & Pontificis. iram,quafi dicat : molePnam exhibebat. 342 LIBRII MACHAB £O RUM 15. Ul 8. Et perambulawt civitàtes Juda, - & perdidit impios ex T dixerunt j els & avertit iram ab Ifrael. mumä » ,-4 9 Et nominatus eft ufque ad noviffimum terree, & congre- JUUIO Uv gavit pereuntes. 10. Et congregavit. Apo!lomus gentes, &a Sama*rla virtu- comm: & tem multam & magnam, ad bellandum contra Iírael. in Wllï 11. Et cognovit Judas, & exiit obviam il : & percuffit, & 1() OJ occidit illum: & cemdærunt vulnerati multi, & reliqui fu- fed deci gerunt IHU 12. Et accepit foolia eorum: & gladium Apollonii achuht Per ,U Judas, & erat pugnans in eo omnibus diebus. & ï no f i3. bt audivit Seron princeps exercitus Syriae, quod con- p 40 1; gre avit Judas congregationem fidelium, & ecclefiam fecum, M r cut oftri Faciam imihi nomen, & glorificabor in regno, " & debu labo ]udam & €0s$, qui cum ipfo funt, qupcrne- E quem ne l; bant verbum regis. ML« 15. Et praeeparavit fe: & afcenderunt cum eo caftra impio- ttitus € rum; fortes auxiliarii, ut facerent vindi&tam in filios Ifrael. a.L 16. Et appropinquaverunt ufque ad Bethoron: & exivit Cbpurs ïudas obviam illi cum paucis. fuperunt 17. Ut s. K nac P 0m lx.»a. M Lr Keges mu 2 . ) Ancmdmm Lpr- idem enim fignificat Ecclefia, & con- phdnrm Antiochum Expatmem, & gl e'Tdtl(*i. Tartayan Demetrium ; cum bhis enim omnibus I4. Faciam hi "omen. ) Glonam belluin (refht comparabo, & Regis gratiam, facmo- d Douddione. ) Id eft cum Jaude, re ah'mo egregio pà tmm. — M 9. Iram.) Noxam, feu afflictio- Vcwum RM;S ) ]uif! & pxæce- CMf,f nem, qua Deus ad illim diem popu- pta Ántiochi. lo fuo iratüs eum attrivcrat. 15. Af('m!crrmt eum eo caffra im- (]H tatmen Du Coni 9. Usgue ad novt [rsaum terra. ) Us- prormm.) HWec impiorum auxilia re- T. £, que ad extremum téerrg, C:ynæ nimt- gio exercitui addita Jofephus ait fuiffe rum, vel &gypti. per perfugas ]udsorum,qui fcilicet fi- COhtat m dem, & xeh olonem e;urwcr ant, này mpt Perbuprts ) Periclitantes ; & alio- o quod ilum Vic qm pæmuroz. viderent Judam , & fuos fibi effe in- fenfiffimos; de iis enim paulo ante 'en-w 6* IO. Congregavit Apa/'/mzms £en/es. ) dixerat E£ perfecutus eff inquos , per- ilüüli Erat hic. Apollonius pro Rege An- tiocho Samarig prefectus , ut vult Jerutans eos , 65 qui coniurtabant popu- [um futia , eos fuccendtt flammis, &f ve- lu näg«- ]Of'ephu:. lib. I2. c.lo alii Celefyriz, pulf£ [pmnt sasmatcd ejus, G c. Rilitum & Pheonicis. Hi ergo fe R üte» Fártutem multam.)) Multas copias. regiis copiis adjanxerant. I2. 4z eo. ) Cum eo. 16. Usgne ad Berboron.) Qu urbs E leo 13. E& Eeelefiam. ) E,ft repetitio j erat in tribu Benjamin juxta*Gabaon L CAPU--. HI 3 g dit ial ex 17. Ut autem viderunt exercitum venientem fibi obviam, dixerunt Jude: Quomodo poterimus pauci pugnare contra mu tnudmem tantàm.s & tam fmte:n, & nos fatigati fumus- $ n jejunio hodie? 18. Et ait Judas: Facile eft concludi multosin manuspau- amaria virfü- lir » ? [ h | D corum: & .non eft diferentia in confpe&tu Dei coeli liberare -percufit & in multis, & in paucis: 19. Quomam non in multitudine exercitus viétoria belli, Y reliqui fü- fed de coelo fortitudo eft. t abftuli 20. Ipfi veniunt ad nos jn multitudine contumaci, & fa- perbia, ut difperdant nos, &uxores noftras, & filios noftros, & ut fpolient nos: y qud cor chm al fectm, 21. Nos vero pugnabimus pro animabus: noíftris, & legibus. noítris : J0r n Te?00, 22. Ft ipfe Dominus conteret eos ante faciem noftram:vos quifpetne autem ne timueritis eos. 23. Ut ceffavit autem loqui, infiluit in eos fubito: & con- caltra mpio» Rlros Dfrael tritus eft Seron , & exercitus ejus in confpe&u ipfius: 24. E: perífecutus eft eum in defcenfu Bethoron ufque in y; & exrit campum, & ceciderunt ex eis o&ingenti viri, reliqui autem fugerunt in terram Philifthiim. ï 25. Et cecidit timor Judze, ac fratrum ejus, & forrmdofuper r omnes 6811!85 in CXI'CUHU eorum. 45. Et pervenit ad regem nomen ejus ; & de preeliis Judæ j celetioy &COU narrabant omnes gentes. A j.) Glorzm a Ut mm"ï ficinoe Guon patcis. ) Cum omnibus fuis, I8. Cozciud;. ) ld eft, tradi victos: ïih&Præce qui tamen patci crant , fi cum hofti- Ie muls. ) Per multos , auxilie "N] ( La bus conferrentur. multorum. n mxtl ; ïe 17 Éatio m*zþ,rrus jejunio Lbedie. ) N'e- IO. Fieria. ) Scilicet, COntmglt- INNNUIEEEESEEEEEE cellitatifue ,Àan religionis caufa je'u- Forzitudo. ) Sedicet ; advmcend ime navcrint, non confäat Fortafie ho- QO. l» seciitudime comtumaci, € fü- w crin*)q 10 ium . ViCinttas fubito animadv rfa perita.) Yv miviüei óBesec, xai dyo- id ef't, i multitudine contume- X()cem tempuszeficiendis cibo viribus eripait. P'*æ p Tortaife etiam voluntaria fuit inedia ; fa. ;nqu:m,zs , multis fcelcribus illud enim 2oZ;e diem jejunio dicatam degravati , & odiofi Deo /Z n P Quod fi ita «f ; ; notanda 7) 7 4Wf /0?9 figmäcat 2[ Pro amtmabus noftris. ) pro vita H//ï/"'» miitum pletas, qui armati, & iter nofira. agentes, & pugnaturi Deum jejunio 24- Per/äcz;tm efl eum. in de[cenfu Hr ago Bezkoroz. fibi propitium reddere voluerunt, vel ) ]am nobilitatus fuerat olim a lege g;ælcnptum obfervare. hic ipfe defcenfus Bcthoron , Jofue QII'B ur()! JXH.GMO ia n a i ais 344 LIBRII MACHABIEORUM 1 : 27. Ut audivit autem rex Antiochus fermonesiftos, iratus eft ii JUJ animó: & mifit, & conglegavxt exercicum univerfi rcgni bus ^i fui, caftra fortia valde: ADUOCMG 28. Et aperuit aerarium fuum , & dedit ftipendia exerm ui in annum: & mandavit illis, ut eiTent parati ad omnia. mk E?Jx [abat Vüp* 29. Et vidit, quod defecit pecunia de thefauris fuis; & tri- buta regionis modica propter diffenfionem, & plagam, quam 3 E fecit in terra, utt clleret legitima, quae erant a primis diebus: norem. 6 50. Et timuit, nenon haberet & femel & bis, in fumptus 2 n & donaria , quae dederat ante larga manu & abundaverat millia qu eam fecur fuper reges , qui ante eum fuerant. 31. Et conflernatus erat animo valde, & cogitavit ire in g E Perfidem, & accipere tributa regionum, & congregare ar- & applic 4l gentum muïtum 32. Et reliquit Lyfiam hominem nobilem de genere regah ; acceperu, fu er negotxa, regia, a Humme EuPhrate ufque ad flumen Veneruni add Agypti: 43 Et'Gt nutriret Antiochum filium fuum, donec rediret: i E 34. Et tradidit ei medium' exercitum, &.e elephantos, & mds, & mandavit ei de omnibus, quae volebat; & de inhabitantibus Tünt ve Judsam , & Jerufalem: & con 3;. Et ut mi teret. ad eos exerextum, ad -conterendam , & I extrpandam virtutem I/rael, & reliquias Jerufalem , & aufe- dej CUT h rendam memoriam eorum de 1oco. & WUs ] TM 46 - h)) m* d tlones, lo. II. immifla colitus in fugientem Leg:-!mzt .) Legem juizorum, quam abolere. nitebatur Antiochus. $. E hoftem l»:phi itione. grandinis. 29. Dejecit pemma de the /aurts]uts ) 3o. £t /cmel &f àis ) Id eft, out : icer magnam auri , & àrgenti vim dll as habüuerat. 41!* in expilatione templi c onfecilet , ad- PIFF huc tamen eget, Douariay, que dederat ldiga Uauu. ) quod impiis princi- Hec etiam caufa fuit exhaufti xegn Ál ltn pibus, Deo tacxencx, ufuvenire folet. &raril. nf!um Tributa regionis modica , bfc' ) Hxc Abundaverat. ) T argius dederat. ^5 n unz ex caufis tuitdefizientis pecanie Artiochum flism fvum. ) Qui &en, ) ln in thefauris Regrs, nimirum tenuitas diäus eft Ancrmhue Eupator, qui vectigalium in expilata provmcu, & patri ad triennium in reono fucceílit, Diem h (]UB ff*'äü'l nos ]am 'éxercitus nutneb At : $i & cum Lyf'i a Ucmetno Sotere con- ne*&nx Accedebac grave tribatum , quod Ro- fobrino interfectus eft. manis a F Rege pendebatur, cujus men- 55- 4d ee:.) Contra eos (emr & tio lih, 2. Machab. c. g. n. IO0* | Virzutem. ) ld eft; exercitum ad Thüs Ql Itus ngï'nf fozem.) Bellum. dclendas copias ]udæorum e Nl 4 UM ,CAALE UT IIf. T ; fos mf : '36, Ft ut conftitueret habitatores filios alienigenas in Omni- verli Tpni — bus finibus eorum , & forte diftribueret terram eorum. 7;. Et rex affumpfit partém exercitus refidui, & exivit ab lia exereim Antiochia civitate regni fui, anno centefimo, & quadragefi- omni, .mo feptimo, & transíretavit Eup r hratem flumen, & perambu- s fuis, & tri- iores regiones. s NI ] . labat fuper lagam, quim 35. Et elegit Lyfias Ptolem ee ym filium Dg)rymini, & Nica rimis d)ebus: norem, & Gorgiam, viros potentes ex amicis regis: L , I fümptus 49. Et mifit cum eis quadraginta millia virorum, » & f'eptvejrri dbundaverat :nillia equitum , ut venirent in terram t juda, & difxpe;'derefnt L eam fecundum verbum regis. nv rrem . 40 Et procefferunt cum uni verfa virtute fua, & venerunt, fipregare at« & applicuerunt Emmaum in terra campeltri. z 41. Et audierunt mercatore s regionum nonien eorum, & "rere repall , acceperunt argentum , & aurum multum valde, & pueros:& ? ad fomen venerunt in caftra , ut acciperent filios Ifrael in fervos , & " additi fünt ad eos exercitus Syriz , & terrse alienigenarum. - oc reditet: 42. Et vidit Judas, & fratres ejus ; quia multiplicata funt x)hmmö 3 & mala, & exercitus applicabant ad fines eorum: & cognove- habitantibus runt verba regis, quae mandavit popul Y o facere irjx, interitum,* & confuümmationem : erendam, & 3. Et dixerunt unufqui fque ad þroxïmum fuum : Erigamus om, & ag deje&tionem populi nofri, & pugnemus pro populo noiiro, - & fan&tis noftris. 44. Ét congregatus e ft conventus, ut effent paratí in prse- lium; & ut orarent, & peterent mifericordiam, & mifera- 36. 5 tiones, . — E rtum: j ïæmfumu q'.läm 45. Et ]eruf;llem non h gbitabatqrï fed erat ficut def non iochts a i ) Md - ^ 4I^*,:Nomfn.-) [d*eüg fimain, : San i ;;ojä**r;s. ) Tämplq ,; & inbus Peeros.) Famulos, vel fervos. facris. s : J at ) ' Alienigenarum.) Scilicec Philifthi- 44. Conventus,) — Grace fynagoga, p rqgi norum , aliorumye gentilium. cctus Jud&orum. 42. . n jnïeritamf v cm/lmzmnt.ia- Mifzric rdiam , 65 miferationes.) ld us dederat. zem.) Ín ruinam , & extremam per- eft, copiofam Dei mifericordiam. niciem Iud&orum. 48« Santizn.) Id eft templum. Eu Xatof v qu 43. Egamus d. jetliosem.) Faciiraus, 4Ablata efl vo utas,.a Jacob. ) Omni- eno (ucciiih b ne geus noftra dejiciatur, & pellun- bus mcrentibus , & lIugentibus, quod i Ggtere COl detur, & qu& jam afHlitta funt, erica- tam indigne fan&a tractarentur, & mus, & in priftinum ftatum reftitua- quod urbs ad folitudiaem eflet redacta. £0$, mus. M«l ablatae M eXCICifu mad Bibl.um XX ft veluptas ,Xirace ff'g'»lzsg, j $ Com. Menoch. .T; VI. 346 LIBRIX MACHABXEO RUM non erat, qui inérederetur , & egrederetur de natis ej':asi & )n. Dd fan&tum conculcabatur: & filii alienigenarum erant in arce, ficiemus ibi erat habitatio gentium, & ablata eft voluptas a Jacob , & defecit ibi tibia, & citharà, SI.IEï Í faceudf*kex 46. Et congregati funt, & venerunt-in M afpha contra. Jä— LÉ rufalem : quia locus orationis erat in Mafpha ante in Iírael. - dilperdan Pt 47- ; - s jeiunaverunt illa die, & induerunt fe ciliciis, & ci- pQ nerem impofuerunt capiti fuo , & difciderunt veftimentafua , tuDaus 48. Et expanderunt libros legis, de quib Z us fcmtaþ.antur gentes fimilitudinem fimulachrorum fuorum : g E : 1 j E ; 49. Et a'tulerunt ornamenta facerdo-alia, & primïtïas, & nt dies: centur.orn M d-e.civmas: & fufcïitav.eruntNazafæos ; qui implevera " so. Et | UXOTGS, anaíquik deletlatio , gandium , q-uoï].ud'æi affi- -not-z;c Beda quzft. 27. in libros Re- £iebanturin celebratione feftivitatum, gum. Senfus eft ergo , qual! dicat q. k in quibus inftrumenta mufica perfo- facer hiftoricus : expanderant . facros fraura. nab:nt ; fic David Pfalin. 26. 4. ex- libros, ac fi Deo dicerent : en Do- g. E petebat videre Domwimi -woluptatem , mine, qui mirabilia magna fecifti pro Grece rsomyór4ra, id eft, deleclaric- fervis tuis, & fimilia his te, cum opus ellote pa €onvenel Aem percipere, & facris folemnitati- fuerit, facturum promififti, en , in- bus cum.voluptate intereffe. 1 quam, ea impii, & prophani homines 46. Locus erationis erat s Mafpha, fcrutantur , & mendaciter, & facri- In. Grzcis [ m ante in. Ilrael.) Intelligit tempora Sa- ege diis fuis affinguat. muelis. Nam I. Regum 7, 5. dixit codicibus Vaticahis eft,aeei à» &£gotu- tus fe al ; Samuel : Conpregate unsiverium lfrael promiferan »a» rà s9vq & OuoicucoTa, TO £1900y i Mafphat, st orem pro wobis Domz- «vrGy , qug verba cum noftra Vulga- werat ,( nufm, Oc. erat id oppidum in edito ta confentiunt: verim in multis Gre- ante Dens loco fitum,. in confinio tribuum Ju- " cis codicibus eft ro) tmuyezpn» m fofis quai &UTO. da, & Benjamin pofitum , ut putat Ut infiriberenz in ipfs , id eft limiriti r Adrichomius in defcriptione tribus ut in ipfis idolorum faorum imagiaes « que ia f :a Benjamin, num. 88. depingerent, & 'ut templum fimula- Q Keg'xs h 49- Expanderum: [3bros degis, ) Quua cro Jovis prophanaverant, ita etiam : Féende er icæremo-nia videntur voluitle quodam- facros codices polluerent, illis idolo- W v a modo commonefacere Deum de pro- rum fuorutm imagines appingendo. 0f 6] E dC miífa venia penitenti populo fuo, & 49- Ef aztuleruns: ornamenta , $c. ) Tsl jm auxilio fupplicibus fuis, & de hofti- : -Meftes ,ornamenta , oblationes primi- N el culi bus coercendis ; fimile factum IZze- tiarum , & facros homines ante divi- tio bene chiz 4. Reg. 19. 14. ne Majeítatis. confpectum ftatuunt, n Deesquióbus férntabapniur Gentes ! ffniti- -ut tot religionis fy mbolis Deum ad L q mifericordiam cominoveant, & ut]a- tudinem fimulachrorum fuorum.) Putant dl f'ib? 1 Scrarius , & Salianus Gentiles infi- mentarentur,quod jam nulluseffet fa- « Atl il gnes quasque hiftorias , & Dei mira- «crorum illorum ornamenptorum ufus, eOw i Wt i uafí auctores ula ad deos fuos , Sufcitaverunt Nazaraos , qui tmpleve- U* nH travsferre ftuduifie, uti de Eliz qua- rapt dics.) ld eft, eos,qui ad impetrvan- BOUAT üriga in Solis quadr?gam verfa, ut . dam pOpz.urlQ falutem leges & azarga- D Xn Gbl W y jM E CAPU ITI. 347 lna ]s e) hn & 70. Et clamaverunt voce magna in coelum , cncentes Quid Vant 1n as $ Jaepb, & faciemus iftis, & quo eos ducemus'? p. Et fané&ta tua conculcata funt,- & contammat*a funt, & facerdotes tui fa£ti funt in lu&tum, & in humilitatem. 4 Contra, la. te 1n [rael 22. Et ecce Nationes convenerunt adverfum nos, Ut nos difperdant: tu fcts;; -quze cogitant in nos. Cilic CIIS, & CI- 53. Quomodo poterimus fubfiftere ante. fac1em eorum) nifi h"flenfalua, (cru tabantur tu Deus adjuves.nos ? .$4: Et tubis exclamaverunt voce. magna* $5. Et poft hzec conftituit Tudas duces popult , trlbunos, & pnaitas, & centuriones, & pentacontarchos, & decuriones. verant dies s6. * Etdixit his, qui aedificabant domos , &. fponfabant Deat.. o E ut redlrem O 5 —— ááÀ uxores, & plantabant vineas, & formidolofis., unufquqæ in domum fuam fecundum legem. ia Iibros Re o, quil dicat 57. Et moverunt caftra, & collocavexunt ad- Auiïrum Em- ]udl(w wï erunt facros 1inaurmn. £ '/ erent ; en DO .58. Et ait Judas: Accingimini, & eftote filii potentes, & viena fectfti pro eftote parati in mane, ut pugnetis adverfus nationes has, qua& W 3 cumopüs convenerunt adverfus nos, difperdere nos, & fan&ano&xa : HH, €H m onhani fomines E Xxz$2 ?9 Quo- "Chah & flC['l Ed ünt, l[l GzïCls cendi enim erant ad oümm taberna- Lt MM tus- fe ad aliquod. tempus: fervaturos promiferant ,. &. tenpus illud exple- cult , ut prefcriDitur in lib. Numen gra 9) ia verant , ftatuerunt ,. & collocarunt loco: citato. » aoftra Valge i ; i multi m ante Deum , ut precibusad Dominum 51 Fa0; f»mt zn lutlum. ) Lugen w fufis quafi jure repofcerent tante ca- ipfi . vel miferabilis eorum ftatus, & &6 g/üfiJ PT Ta: mcati rem-dium , &. ut. hoftias, conditio lugétur.. rml?f!?' í U:B in jorum lmï"meg pe Nazar&atus ex præfcnp- Hamilitatem.- ) Id. eft $ ab]e&wn to legis Num: cap. 6 n.. I3. - offe- nem. * lum ümu [2 rendæ erant.,. rite offerrent. V el.N2^ c i m qu llb td() zamz Y Qui wzpi werant dies ,. Grgce ES. Tribuuos. ) Tubum mille prz-- m;n 0. de imNioraup T« g duteag» unt- Naza- erant militibus : quate etiatn a Gns- 4 )hx rxi ]am fenes, qu: totim: ætïtem in Ci8. x zoXCE v dicebantur.. T W'h ytíones pïlml Dei cultu contriverant,. que exp ica- Centuriones. ). Quui centum- militi- tio bene convenit cum Rq uentibus. bus nræru nti ines * gt divie 5o. £uid faciemus iffis $ ) Quafi Pmmra iztarcbos. ) Qul pr xfunt quin d LIJCUUM! dicat: Senes- hos q,zr)modo tantzx cla- qvn(m*tz b0JI$ [eom T di (übecshemus,.cum exppdlte nos: af- Decurzonés. ) Qui decem. eatit , fectari non poffint annis gxavosa Amn Jmseilec & R") Secundum legem.) Deut. 20, 4 u$v €os 'h()nh predarni reli: nquemus : ? Vel 6. Vide ettam Judic. 7- 3. eptorum ! £U fententia. eff : quid' ficiemus hifce j 7»!1 [/ '7 INazargis ,.ut rite compleant, quz in :ö Acrzngtmmz ) Almls P vel pa- j ad!m petra fine INaggraatus complenda lex pre- -ràti eítote. mu. fcribiz, & quo eos ducemys ? Du- ii gwenm.) Fortes ,. & fizenui. Lo] * 2 4$ IJBRILMACHABEORUM uoniam melius eft nos morli in d $9. Q | bello , quam *Vildvei'g 1nala gentis noflrze, & San&torum. iribus | Bs 0i hat : -60'. Sigut. autem fuerit voluntas in coelo, . "E L Á h] CAPUT IV. tausit g E Gbrgias querit-Srudam z. at bic fuos. bortatus fudit boftes , rur- titudine fumque Gorgie exercitu. fufo colligit [polia ; € iterum fufis ad 3 JDeum precibus , devincit Lyfie exercitum, ac. pofmodum purifr- rubl'rö, : cato templo , novum erigit altare, & 'omnibus que ad Dei.cultum 1o. E requirebantur . praparatis, Jacrificilque oblatis , magna letitia ffinüs. teret €x celebrant illius dedicationem diebus ocio ; flatuto etiam bujus dedicationis anmuo feflo ad dies ocio. I E írzel, T affumpfit Gorgias quinque millia virorum, & mill4 1. f f*'F | x , equites ele&tos, & moverunt caftr a nocte, venient 2. Ut applicarent ad caftra Judaeorum, .& percuterent eos s fubito: & filii . qui erant ex arce, erant illis duces. - hi, qu 4. Et audivit Judas, & furrexit ipfe, & potentes ;.percute- '14,E & re virtutem exercituum regis, qui erant in Emmaum. n camg . Adhuc enim difperfus erat exercitus a caftris. ( s. Et venit Gorgiasin caftra Judee no&u , & neminem in- Tunt .ez venit, & quarebat eos in mo Nntibus, quonifam dixit : Fugiunt hi anobis. - ^ vt 6. Et 16 . p 59- oan&'?;ï-miä.) Sacrorum. dux aberat cum parte regii exerci- bellum Orgias.) Qui a Lyfia dux fue- £us. g. Et venit Gorgias in caftrra Juda, x rat ele&tus ; fupra cap. . n. j €6c. ) Interim. dum Judas, cum fuis C s Su&;'to. )Nec opinantes, & impa- Emrmaum verfus iter intendit , Gor- ratos. gias alia via venit in caftra Jud«o- . [* Et d ruimn. 1 &tl er Ejhi, qui eratt ex arce.) In Grgco 6. Cum tribus millilus virorum tan- IO. n eft, EJii arcis , id eft , qui arcem te- " Slïm j nebant. £um , €/c. ) In Greco textu. eft , &v | Duces. ) ó9wqor, Duces itineris. TeiG XANoIG dyOuoot : NI xaNu uTA um pat xai paxuleag 8 exo» xaSgg efSouNovTO, V pofla 3 Virtutem exercitzmm:) In. Grz- id e I. R co eft tantum «c5» V " a . Virtu'tem, , cum e£ribus milbus wirormm -Hed id eft exercitum. cezerum tegumenta , €y g.-'da'i.cs zom ba- Adkbuc enim difper(us evat. éxerci- &ebant ffeut wolebant. Hoc eft quod porum f 255 ) ld eft, dum adhuc divulfz e- fcribit Jofeph. lib. I2. cap. I1.. Dzcezs d um o rant copix, nec omnes iisdem caftris Iria virortm mtilia nom-Tats. inflyutla continebantur , a quibus QGorgias armus propter inopiam. tiper Y Gti!!o lr vu CAPUT IV. Y 3-99 x a yiste 6. Et cum dies fa&tus e(fet, apparuit Judas in campo cum tribus millibus Vlrorum tantum qui tegumenta, & gladms iil non habebant : 2' 7. Et viderunt caftra gentium valida, & lorlcatos, & equ1- tatus in circuitu eoru m & hi do&ti ad praelium. 1 bfet, nir- $ 9. Et ait Judas viris j qui fecum erant: Ne timueritis mul- titudinem eorum, & impetum eorum ne formidetis. *W uf al Bu Mementote qualiter falvi fa&ti funt patres noftriin Mari Exod tmdum purij- 14- 9- àd ]a.ulium rubró, cum fequeretur eos Pharao cum exercitu multo. Io. Etnunc clamemus in coelum : & miferebitur noftri Do- L agna At * minus, & memor erit teftamenti patrum noftrorum,, & con- ia OMW teret exercitum iftum ante faciem noftram hodie: 11. Et ícient omnes gentes , quia eft qui redimat, & llberet Tfrael. wn, & mili . 12. Kt elevaverunt ahemgenæ oculos fuos, & v1derunt eos ) Venlentes ex adverfo. cuterent &o$ I3. Et exierunt de caftris in prællum & tuba cecmerunt 1C&5: hi, qui erant cum Juda: yes Qercu 14. Ét congrem funt, & contritee funt gentes, & fugerunt maum in campum. I5 15. Noviffimi auütem omnes ceciderunt in gladio& perfecutl geminem if . aünt eos ufque Gezeron, & u(íque in campos Idumszm, & M Fug n Azoti, & Jamnise: & ceciderunt ex illis ufque ad tria millia 4 VlïOI'um -16. Et reverfus eft Iudas a & exercitus ejus, fequens eum. u 17. Dixitque ad populum: . Non concupiícatis fpolia: qu1a bellum contra nos eft, ^- pe ngi 7 .18. Et Gorgias, & exercitus ejus prope nos in monte, fed x 3 ftàte "7 caj?rd j d d m'*'ndlt J " Et hi dotli. ) ScMicet erant , hi fed eadem aivitas utxoque nomine ftrensi erant, & exercitati milites. app: llabatur dicebatur etiam Gazer. g alba J IO. dz celum. ) ld eft, ad Deum. Vide Adrichomium in Ephraim n.46. jjy vinrm 19 Teflamenti patrum. ) Id eft, pa&tt I7. Nem concupiftaris fpolia. ) Nec 1 cum patribus initi ,de favendo ipfis ullus fe illis oneret , aut eorum de- j toxu. & 1 )xJW/-U ) & pofteris. trahéndotum caufa ordines dcferat. d RI. Redimat.) ld eft , eripiat. ; /;9/'/5 r)),v WF Qvia Lellums contra nos eff. ) Id eft, jj v 414« dn campum. ) Per aperta cam- imminet nobis dimicatio, contra vi- nti Porum fugerunt.- cinum hoftem ,& ex adverfo haben- J W,r; f 15. N,wa'mz 5 Scilicet Fugien- é .lï(' tium » qui.non ita cito fe fuga pro- tem copias. ycn , ap Tl WF,W rlpere potuerunt. Ig. Prope.mos im monte. ) Ex irrita j Q:!/f 4 Gezefon. ) ]ofeghus habet Gadara ; fcilicet yerationejreverfus., - 330 LIBRIL MACHABE«&Q UM to. ftate nunc contra inimicos no * 1[35'1-*0—5j & expugnate eos, &fu metis poftea fpolia fecuri. bj E rediQu Io. Et adhuc loquente Juda h tis in.m .æcl 5 €eCCO appäfuit pai*s q:;,u:æ:- um m dam profpiciens de monte.- ^ 20. Et vidit Gorgias, quod in fugam converfi fünt fui, & j LC contun fuccenderunt caftra: fumu a seïn.-im:*-,— qui videbátur,, dxeclv—gra;b,at, 11 2^ ] quod fattum eft. . * Ài 21. Quibus 1 lli confpe&tis timuerunt valde, afpicientes fimuil & com & Judam, & exercitum in campo paratum ad preelium. 3.l 22. Et fugerunt omnes 1n campum alienigenarum: Jmna . 23. Et Judas reverfus eft ad (polia caftrorum , &acceperunt 3 L Vil aurum multum, & argentum i marinam, & opesmagnas. T &—"h:ya.c.in!.:hp.m ,& purpuram 35 z 2 daca 24. Et converfi , hymnum canebant , & benedicebant De: 1 umin ccelum , quoniam bonus eft, übiit Àr .E1u011;iaxn. in faeculum mi- fericordia ejus. türent i , 35.. Et fatta.eft falus maenz im lfrael in: die illa. 51 26. Quicumque autem alienigenarum evaferunt, venerunt; at & nuntiaverunt Lyfiee univerfz, quse acciderant. VaI€, 27. Quibus ille auditis , confternatus animo deficiebat : »t quod non qualia voluit, : Tmmonten iandavit rex. . j —ttalja; c:gn:ti gerunt inírael ,f- & qualïa, 3 ] 2g. Et fequenti aano congregavit Lyfias virorum ele&orum Wum, fexagintamillia, & equitum quinque millia, ut debellaret eos. ïmï Y 29. Et venerunt in Judaeam, & caffra pofuerunt in Betho- FOn & occurrit illis Judas cum decem millibus viris. ?0. p Qu .So. Et * MM * (719, Pars quadam. äarintbüma. ) Lanam., $ d ay piarum. ) Hoftilium Sor coloris hyacinthini.. aut veftes rf UGNIN QO. Surcenderunt C'äj??d':) Judai fcili- Parpuram mariaam. ) ld eff Eyriam, 3. Get , caftra gentiliuim. ug omnium' érat preftantiflima , & CD Efu)f j í u . CccOo marinorum: conchilioruur infe- cet f!]gcn 22. Ím campum aliänig'endru,är,. ) d a gerram.y ut eft in Greco. QOIEN 24« Comvtrf.) Ed eft, reverfi, - 52' ï.'l 23» - [polia. ) Scilicet. ,. decmaäex;— lIe celum. u da ,. & colligenda. fublata.. ) ld elt , voce in altum T «mï; 0, düurtim , argentum y. byacintbunz , €f Quoniam bomus,t0$0. Llud Pfalmi Ti f jerparam.) Nidentur hec allata £fuif- ingcminantes Confrtemini Dominmo, A -2111-&; , fe « mercatoribus, qui precer pecu- iniantin i AK LR 7mn;iam- 074 . guonias m jJacuium mi- m eo; niam etiam merces attulerant, quas. fericordia e jese Tdentes c victori exercitui venderent, aut cum Q5« Sales AU H ) : Cgmï*ïfz captivis Judais commutarent.. Ea ; & incoluinitas. E ertase victo- IT 1 - CAPUT IV. $ 05, & f 20. Et viderunt exerCItum fortem & Qrawt, & dixit: Be- nedittus es falvator Ifrael , *oqui contrïvlül impetum poten- *rRe, pits que tis in manu fervi tui Dav1d * & tradidifti caltra alienigena- 17.50 *rRe. rum in manu Jonathee filii Saul & armigeri ejus. - 31. Conclude/exermt um illum in manu populi tui Ifrael, & !* t uttu, & declaraba confundantur in exercitu fuo, & equitibus, 32. Da illis formidinem, & tabefac audacmm virtütiseorum, nies um Y u | & commoveantur con:ritione fua. zib 1335 Depce illos gladio diligentium te, & collaudent te ii 3mnes, qui noverunt nomen tuum; in h)lrms. 314 Et commiferunt pralium: & ceciderunt de exercitu aCcepert Y purpuratt Lyuæ quinque millia virórum. 35. Videns autem Lyfias fugam fuorum & ]udæerum au- ceban dacxam & quod parati füunt, aut vivere, aut mori fortiter, eculum m abiit Antlochlam, & elegit m111Les, ut multiplicati rurfus ve- nirent in. Judaeam. 36. Dixit autem Tudas, & ^fratres ejus: Ecce contriti funt — nimici noftri: afcendamus nunc mundare fanQta, & reno- venerurit VarL. Qennlpbal 31. Et congregatus eft omnis exercrtus, & afcenderuntin montem Sion. |, & qui 58. Et viderunt fan&üicatxonem defertam, & altare propha- na.um , & portas exuftas , & in atriis virgulta nata ficut in faltu, vel in montibus, & paftophoria diruta. ha hre e08. - . in Betho- - - 59. Et vlf H " 30- Petentis. ) Lx.dicet Goliz vali- 2 Dz!zgentzzzm » ]udænrum ^5. E d1 , ac robufti bellatoris. bi decantantes. Collaudest £2 bymmnis. ) Hymnos ti- . In manu jonatba. ). Miftoria: habe- m , 40 v:&es tur-I. Exe'ï I4. I '*( Mundare f(znfia ) Temgïum 2f Canclzyde ) ld eft, trtde. purfmre & expiare. & CR Fr t M'l-, Cosfundaniur 42 exercitu [mo. ) Lá- 398« ödrä:jfcdtzanem. ) 1d eft ; tem- ptmmnm?- ! m teeeeeeveiegnemenum tUR u Itv m m cét ingentes habeant copias , 1gnomx- plum Ailioram iv niofe mm en vincantur. V:rgulm mata ficut im [aleu. :j Qula 2. -Tabefac andaciam , 5c ) T 5£o» pxæü diarii, qui erant in arce, irruebant rW»H Sgæmc labefac, miiolve timore in ompeq qui t«mplum adire vole- inimiffo, & c« ;mpreäïm ingentibus ho- bant , c.nfque inale mulctabant. ( 0Ce l J aleumm ftium f'urita'ms Paflopbor:a.) QQuug tum exedre,tum fj Pl 1 ml Aædzzczam vitutis eorum. ) Auda fT?Z()PhV;d(.H, zdicule , aut cubicula ciam eorum, quam viribus fuis pre- dicuntur, variis ufibus deftinata, tam min j Dun y fidentes conceperunt. ^ ii fuenit j It in porticibus , (luam ad latera 1pfius &dis fanéte : - Commeveantur,. ) d eft, coiícutian- macog fignificat thala- tar , deéeantur. mum , inde paiï()phormm ; quafi fe- d äg.vl&o x E 352 LIB RITI MA C HABZEO RUM s i - Rt fcideruüt.veüimenæ' fua,; & planxeruüt» ?E 39 plan&tu ma- gno, & impofuerunt.cinerem fuper caput fuum. ; -- icavero & l g H 40. Et ceciderunt in faciem fuper terram,. s exclam avä— runt tubis fignorum , & clamaverunt in coelum. * z. trinfecis ' A4t. Tunc ordinavit Judas viros, ut pugnarent adverfus eos pH brum, 5 qui erant in arce, donec emundarent (anéta. 42. Et elegit facerdotes fine macula, volun qo. E tatem habexnt(-es Tucernas in lege Dei. templo- 43. E: mundaverunt fantta, & tul 2 ) erunt lapides 'eontïïninæ tionis in locum immundum. g. E & contü 44. Et cogitavit dealtari holocau ftorum : quod propiïaiia;11m . T erat, quid de eo faceret. menfw " 48s. Et incidit illis con fïlium..bonüm, t deftruerent illud: o&m | ne forte illis effet inopprobrium, quia cdntaminaverunt illud gentes, & demoliti funt illud. j holocz 46. Et repofuerunt lapides i n monte domus in loco apto, $ "qïgoadufqure veniret propheta & requnderet de eis. 41. Et Les —— ln rens thuilamuxrn , v€l via, aut tranfi- Im locum immmndum.) Locus hic in trutur &us ad thalamüm ducens , five porti- quem immunda projiciebantur ,/erat torrens$ Cedron , five convallis Ce- In i cus, ut etiam 7eo7rag , oc eü.v lpc,us an- mund. te thalamum. dron, five "Topheth ,' ubi combure- 59. Er feiderunt vefl imenta [ma, &e.) bantur immunda , & ufque ad. cine- 2',/04 res redigebantur. Vide 2. Paral. 29. (XX'.Q?R f E:fi confufe jám fciebant , quam lu- qui - &uofus eífet templi ftatus , tamen ob- I$j, & 16 & 4. Keg- 23. 4. culun je&ta oculis miferabilisejus fpecies Ia- d 'Ef-cag:trz"-uit. ) ]udas tanquam Pontifex. tullüi eryiias excivit, & figna doloris ; qu£ H 4l hic recenfentur. * Prophanatum erat. ) V el immundis 4o. Tubis fignorum. ) Quibus fole- vi&imis , vel potius quia illi fuerat 4! impoficum idolum defolationis. (upra lii bat fignum dari in bello , vel in fe- & ftis. Vide INum. IO. 2. Cap. I-.n. 57. " te.n'g A AI. Uf pugzarent , &£c. )S; forte e- 45. Ne fc rfe : ^ lis effet ?'n apþrobrium.) ]u deos eni m Echnici irrififfent, & il- 3 rümpentes hoftes emundationem cem- Qu pli impedire conarentar- lis objeciffent ; quod communia ha- Qu 42. Sfue mactla. ) Q«ui non effent berent facra , & idem altare , quod cxci, vel claudi,, vel fra&to , vel col- magnuni fuiffet dedecus verz rceligio- N nis cultoribus. dad lifo pede , vel manu, ut prefcribi- turlege Levitici cap. 21- 17- Demo!ini [mmt illud. ) Lapides ta- z '*Volfim.;ztgm babentes. ) P ld eft, Iegïä* men , quibus&fuperpöümm fuerat al- eti: tare gineum , quia facris: ufibus. in- uni fervande ftudiofos. N der 4d Lapides comtamimationts. 7 Si- fervierint, non abjccerunt cum cete- imulachra idolorum comminuta , & ris lapidibus prophanis. Y . In monte Domus. ), Extra templi aras la pideas ir cqrum honorem excri-- "gatase fegca, fed in eodem moate9 in quo. Mi sss nE M CAPU T IV 353 t Pïan&u It« j 47. Ft acceperünxt lapides integros fecxuïndum'legem; & sedi- ficaverunt alrare novum fecundum illudy quod fuit prius: Lexdamas | - 48. Et eedificaverunt fan&ta, & quae intra domum erant in- [ w trinfecus, & aedem, & a;ria fan£&tificaverunt. 49. Et fecerunt vafa fan&ta nova, & intulerunt candela- adverfus,eos, brum, & altare incenforam, & menfam in templum. j! so. Et incenfum pofuerunt fuyer altare., & accenderunt ïer.n habehtes lucernas, quse fuper cand.e-l'abrum erant', & lucebant in- scontgminæ templo.: si. Et pofuerunt fuper menfam paäes,& appenderunt Velä, Tophanatum j & con(ummaverunt omnia.opera, qua fecerant. - $3. Et ante ma'utinum furrexerunt quinta, & vigefima die erent illud: menfis noni (hic eft. - o€tavi annl: N m*enfis Casleu) centefimi quadrageür)ni "a veruntillud 3 ; füpe:r altare 3. Et obtulerunt facrificium fecundum legem 15 doco qpto ' holocauítorum nov-qm,'quod fecerunt. L a 54:XS$- g pv Locus hic i domus, & templæim Domini erat ex- templï, & atriorum collapf;s inftau- truétum. rarunt. bantür ,/erat In loco apto. — j ld eft , honefto , & Santgfcaverunt. ) Legitimis vide- onvallis Ce- inundo. [ hi combure- licet expiationibus, Buoadufque venire ? prap/.vel'(g, ) Per 52. 4dnte matutinum.) Idf.efï:, dilu- * jut ad ciae quem confultus Dominus refponderet, culo. 2- PM]- 29' * Menfi: Casleu. ) Qui no firo Novem- f quid illis effet faciendum : nam ora- culum Domini ex arca jam pridem bri refpondet , L: & partim. Decem- 17 tnqum : bri. nullum crat. Vide iïlfra cap. I4- n. I Centeþ'mi qu;za'r:zge/imz" aclavi ;mni.) ] immundis g 9. SBt äcce;;erunt dapsdes integros. ) Itaque tre. fluxerant anni, ex quo &- ; ili fuerat Laàpides impolitos, quos ferrum non dificavit Rex 4ntiechus idolum dejb/a- Konis fupra tjoxis [wper altare Dei ; id emum fa- tetigit , juxta legem. Exod. cap. 20. 25- C&um eft anno centefimo quadrsgeü- ? pra;'////m-ï ^ Secundum ;,[h!d; äu;d feit prius. ) mo quinto , ut fupra dicitur cap. I- WZ*I f &i Quale illud tuit , quod a IMloyfe fa n. 57. 5Sed obftare videtur , quod l. 2. muntà M cap. IO- n. 3. ubi eadem hi(toria nar- m UT UPM U TU &um defcribitur Exxod. cav. 38. I. :We j qulo INam peuuria przfens poft immenfas ratur, dicitur purgationem templi £a- g 1digo clades , & valtirates, 5alomonis ma- (&ain poff Lzennitn.. Dicendum propha- nationém templi per facrificia oblata gnificentiam non admittebat , quam ,g[)ides " etiam ob caufam unius candelaóri, & idolo exiftenti fuper altare holocau- füerat 9 unius menfz panum fit mentio , que ftorim triennium tenuiiie , ut dicitur ufius i dena fecerat Salomon 2. Par cap. 1. lib. i. eitato- Cum vero di- : ATS 7 g. 3 Cu[n cett ita Serar. & Salian. citür cap. Io. lib. 2. biennium duraf- 48- 4Edi/cuverunt. [anila. ) Partes fe, i'ntelligitur;fub jude Pontificatu ; r rl « :, iü quox , Xl',Biþg. &un Com. Menoch. Toz. V. 354 LIBRIL MACHABEORUM $4. Secundum. tempus, & fecundum diem, in quavconta-— j minaverunt illud gentes , in ipfa renovatum eft in caniüci z. 87& f líra Cytharis, & cinyris, & in cymbalis. fuis, 2 55. Et cecidit omnis populus in faciem , & adoraverunt, ma (die & benedixerunt in coelum eum, qui profperavit eis. Éo. ] 56. Et fecerunt dedicationem altaris diebus oCto, & obtule- runt holocaufta cum laetitia, & facrificium falutaris, & laudis. Circuit Gentes 37. Et ornaverunt faciem templi coronis aureis, & fcutu- lis: & dedicaverunt éi. ] portas &*pa&ophoria, & impofuerqnt nivit e eis januas. f muniti 58. Etfa&ta eft lzetitia in popuïo' mägnfæ valde ,& aveïfuxï; eft opprobrium Gentium. 439 * Et nam eo loco facer textus pecaliarir.ef crificia pacifica, quz in actionem gra- agit de rebus geftis Jud« ; itaque & tiarum offerebantur. u ! tempus quo illa gefta funt , adipfum 37- Ornaverunt faciem templi coronis- udam referendum videtur. 1ta Sera. aureis. ) Coronare templa non eft a- rius , & Salianus, alii aliter apud' eof- liud , quam facta fronde illa conte- dem fufe de hoc difputantes. gere , & ve(tire. Dicuntir coronz 54. Secundum tempus 0 /äcunduw aureg, quia bra&teolis aureis frondes diem,€c.) Quo tempore , & quo die ille afperfez erant, vel quia'inter prophanatum fuerat , eadem die in- frondes, ut etiamnum fit, auri ftri- flauratum eft, nimirum vige(ima dentis folia pendebant , vel quid (i- mile. Vide Carolum Pafchalium. de quinta Menfis Casleu. Vide fupra cap. I. n. 57. & 62. Coronis libro 4. cap. I9. In cytharzs , 65 eiyris. ) Hoc loco Sentulis. ) Rex Salomon aurea fcu- f cytharg a cinyris diftinguuntur, fed ta templo affixerat 5. Regum 10. Ro- 2. Paralipomen. 29.-25. ubi noftra boam pro illis erea , ibidem cap. 14. vulgata habet zz cyrbarzs, Grgcus tex- Hi noftri neque fcuta , neque xrea, ib illig Á tus habet £» xnveaug , i2 cyniris & hu- fed fcutula quidem, fed tamen au- loneft.t T65, tt jus libri. . Machabzorum , cap. I3. rea. -[ta Serarius ; verum quia fcuta SI. cytharas cum cinyris copulavit Salamonis, & Roboam in domo fal- ls f nofter interpres , cum Grece tantum tus Libani, aut *in regio armamenta- rio fervata dicuntur, nec adhibita ad $9. legamus £y wnieaig) i2 cizyris. 1- Reg. HOC £ IO. n. 5. & 2. Regum. 6. 5. ubi no- ornandum templum , fed potius ad RD ftra vulgata habet iz cizbaris , Grecus cohoneftandam .pompam Regis ad üm, & textus legit &y xovecié. — Itaque hsc templum procedentis ; crediderim fcu- 6V Er inftrumenta mufica admodum fimilia dentia in facie tem tula hzc tuiffe ornamenta aliqua pen- videntur fuiffe inter fe , & fortaffe pli fcuti forïnam ffc)"þ fola magnitudine , & fidium numero habentia , & deaurata. 1 at inter fe diftincta, ut apud nos ea, que À Dedicaverunt.) Legitimis fan&ifi- I$ gf vocamus, vwiole , e violimt. cationibus, & benedictionibus, 55. Profperavvit eis. ) Profpera om- S8- 4dver[um cfl opprobrium gentium. Culodia nia illis dedit. [ Sublatum eft dedecus a gentibus in. 61. I uflum rebus facris, & temglo, quod milites 86. Sg/utis, & laudis. ) Id eft , fa- CAPUT IV'.k 355 ond- ds & $9. * Et ftatuit Judas, & fratres ejus, & univerfa Eccle-f]oam fia lífrael, ut agatur dies dedicationis altaris in temporibus 1922 fuis, ab annoin annum, per dies octo, a quinta, & vigefi- "Unl, W ma die menfis Casleu, cum laetitia, & gaudio. : 6o. Et sedificaverunt in tempore illo montem Sion, & pe bïuleQ audis, circuitum muros altos, & turres firmas, nequando venirent [cutu« Gentes, & conculcarent eum, ficut antea fecerunt. Jerunt 61. Et collocavit illic exercium, ut fervarent eum, & mu- nivit eum ad cuftodiendam Bethfuram , ut haberet populus eþfum munitionem contra faciem Idumææ. J —À em gra- ; cirintt net & contee cotong fmndes' 3 t Jri Rri- qa;id f ium de Yy2^ C A- reà fct [s SOUSPUORUN jo. :4Pv 14' àab illis idololatrico cultu fuerat de- tbfuram. ) "Textus Grzcus ainbiguus honeftatum. V«l ita funt reftitute eft, an Bethfura munita fit ad cufto- jef at* res, ut non auderent amplius Genti- diam loci fancti , an . exercitus ; qui ja fcoti les fidci populo infultare. juxta temxlum ofitus erat, tam tein- mo fil plum , quam [ ethfuram cuftodiret. $9. Ur agatur dics dedicationis, 6T E metá» P Hoc feftum appellabant Enceznia Jo- Utrumque verum eft, fibi enim mu- bita ad an. Io. 22. id eft , inftaurationis fe- tüas operas przftare poterant: prior nug 2 tamen fenfus videtur. convenientior , ftum , & renovationis. quam fecutus Vatablus ita vertit: Co- jUiS [ 60.. JEdsffcaveruns . montem Siom, rim fcu pias ibxdem prefidis caufa collecaverunz, ££7.) lemplumin Monte Moria, cui eidemque tueudo Bethfuram , «t praft- lua Pen a dextera, levaque imminebant Sion diuma baberez populus aduerfus Idumtam, jormám & Acra montes , in quibus h« tur- Berb[uram.) Eftlocus Judes mu- fan&ffï' res zdificate intelliguntur ad templi nitiffimus, quinque ftadiis Hierofoly- cuítodiam. ma diftans , ut patet ] .. J n. 5 & -gb. 2. cap. II. ,471!/'147":) 61. Exercitum. ) (I'd eft, prafidiarios 3 . Coztra us 1f« inilites. farirem Idumes.) Unde ho- , 00 Et nfv enm d cuflodiendam Bej- ftes pleruznguc ]udsam invadebant. 355 LIBRI I. MACHABJEORUM 5 d CAPUT V. 6 E (ipopu Pewuf 1 cïudas þlummas Gentes ]ïmtzmas obfel]ofque. Galaadi- LE ias, C? Galileos ipfe una cum fratre Simone liberat , €? devitto confp E Jemel, atque iterum Timotbeo , captaque, civitate »prmn, que tranfitum ipfi præbere noluemt €? omni ma[culo ipfius inter- in ! o empto , tandem integro numero lætz reveriuntur in monitem Sion fus Ira ad Jacrificandum . Domino : interea | qui relicli fuerant. duces . in Tugerur Sterulalem ,. dum contra. S'ude preceptum pugnant adver[us Gen- 1o. Tes, caduntur: udas vero percutit Chebron , & zdzotum, te5 fubverf 7s ipfarum f mulacbris, nos auf . T fa&um eft, ut audierunt Gentes in C1rcu1tu., quia zedi- "R Coniu? ficatum eft altare, & fan&uarlum ficut prius, iratae funt ) valde: L 12 Cecidi 2. Et cogltabant tollere genus Jacob, qu1 erant inter eos, & cceperunt occidere de populo, & perfequi. V terfett st 3. Et debellabat Judas filios Ffau in Idumsea, & eos ; qu1 in erant in Ardbathane, quia; circumfedebant Ifraelit a$, & per- AL cuffit eos plaga magna. l4 f 4. Et recordatus eft malitiam Hllorum Bean, qui erant po- Tür 1t d. - ba x pulo in laqueum &.in fcandalum , infidiantes ei in via. s. Et conclufi fant ab eo in turribus, & applicuit ad eos, 15] D. & & anathematizavit eos, & incendit turres eorum igni, cum omnibus, quiin eis erant.. T10$ Coi 6. Et 16 1 Cotver 2 Rant.) ld eft, habitabant. Fortaffe ab urbe Bean Amorrhæo- rum , cujus mentio Num. 32. 5. di&i qu ER orabardae: ) Acrabata func Beamtæ ( inquit Adrichomius in defcriptione dimidis tribus Manaffis juxta Jorda- &C LE nem n.4.) urbs una ex undecim Ju- In laqueum, 6c.) Quomodo effent Cdere daz toparchiis , forte tertia , a ua Judsis in.laqueum , & fcandalum fta- tim explicatur, cum dicitur ,j mfa'z- $ G Acrabatena,feu Acrabitena toparchia, Antes c'l £m "Uf« L [n W & regio nomen habet.; terminus eft Ut i Samarie , quemadmodum & Hiero- Anatbematizavit ) Penitus de- Qïdire pnymus in locis Hebraicis confinium ftruxit , ut deftructa eft Jericho a Jo- Amorrhzorum Acrabatane VOCdrl do- fue , qui fic de illa militibus fuis pra- t f l d cet. Ceplt ff* cvitas . hsc anatbema , 65 pida j 4 Hlicuh ldR .) Qui fint fi'ii Bean amma qu& im ea funt Domino , lofüe $. ] obfcurum eft, cum hoc tantum loco 17. Hebrei anathema p293r) Cée- eorum fmem;m fit in facris Literis. rem vocant ,"id. eft occifionom , per- Gd Wl L Jofephus ifignificat fuifie, Idumzos. dmoncm , exciflonem , dev$tionem, - m ol RE CAPUT NV. 357 6. Et tranfivit ad filios Ammon,;, & mvemt manum fortem, 4ttl &populum 'copiofum, & Timotheum ducem ipforum: 7. Et commifit cum .eis przelia multa, & contriti funt - ia ( confpettu eorum, & percuffit eos: (l .8. Et cepit Gazer c1v1tatem, & ühas ejus, & reverfus eft fifof« in Judaeam. Sun .9. Et congregatæ funt gente*;, quae funt in Galaad, adver- u fus Ifraelitas, qui erant ia finibus eorum, ut tollerent €05, & fugerunt in Datheman munitionem. G 10. Et miferunt litteras ad Judam, & fratres e]us, dicen- 1 tes: Congregatee fünt adverfum nos gentes per c1rcu1tum, ut nos auferant II. Et parant venire, & occupare mumtlonem, in quam d fün confugimus, &: limotheus eft dux exerci:us eorum. P2. Nune ergo venl, . & eripe nos de manibus eorum, qu1a cecidit multitudo de nobls [ 605 Í Et omnes fratres noftri, qui erant in locis Tubin, ín- terfe&i funt: & captivas duxerunt uxores eorum, & natos, T & fpolia, & peremerunt illic fere mille viros. u- 14. Et adhuc epiftolze legebantur , & ecce alii nuntii vene- runt de Galiloa confmfï]s tumms, nuntlantes fecundum ver- it o ba hzc: 1s. Dicentes convemfï'e adverfum fe a Ptolemalda1 & Ty- | e05, ro, & Sidone: & repleta eít. omnis Gahlæa ahemgems, ut cum nos confumant- 16. Utaudivit autem Tudas, & populus, fermones iítos, M convenit ecclefia magna cogitare: quid facerent fratribus fuis, * ttgo* qui m )Zï'lbu atione erant, & expugnabantur ab eis. [ ^le Tvg 17. Dixit- özc a radice —53H Charam , qus oc- . Inlosis Tubin. ) In Gr&co eft, cidere wmfïca: & fro:g lwe/s , im lecis Tobia , Vlde ! efent dicta infra n. 25. jun fiz- "9. Gartr: )In textu Greco eft7a£7e m/ïdl de quo Jofue cap. 13. n. 24. & vide- Spoíza.) A'noowsudsq» fuppellectilem, tur diftincta a Gazer , que eft cis Iq. Secundum verba bec. ) ld git, Jordanem in tribu I£phraim , cum ]a- fimilia ; vel potius dicentes , & nune s d zer fit in tribu Gad. tiintes, que fequuntur. 03J Elias djus. ) Id ePc VICOS - fïve op- . 16. Eecclefra, ) 1d eft,. concio , (ïve p pl'æ pida Jazer fubjecta. conventus populi. 7416 9. Dathemaz. ) KErat in monte Cegitare,) Id elt, confultare. ,Jofte Galaad, inter Bofor, & « üt- & Mafpha. Expugæ464ntur ) Id eft , oppugna- I2. Cecidir multitudo de nob;s.) Mul- bantur ; nám in Gr&co e& y WOAf« N ti e nofjris ab hoftibus cxfi func.! [ el—LäFOl- (onettdy LA 358 LIBRIL MACHABEORUM 41 17. Dixitque Tudas Simoni fratri fuo : Elige tibi viros, & Sofor- vade, & libera fratres tuos in Galilaea: : ego' autem , & frater mateul meus Tonathas ibimus in Galaaditim. D füccent 18. Et reliquit Jofephum filium Zacharise, & Azariam, du- 29 ] ces populi, cum refiduo exercitu in Judzsea ad cuftodiam : tionem .i9. Et precepitillis , dicens: Praeftote populo huic: & : 30. ! nolite bellum com ; mittere adverfum gentes , donec rever- Ce pop tamur. : ls, & 2o. Ét partiti funt Simoni viri tria millia, ut iret T Gali- pugnar leam: Judee autem o£&to millia in Galaaditim, * * L] or. Ét abiit Simon in Galilaeam, & commi fit praelia mþul'tqa j ] ditad. cum gentibus, & contritae funt gentes & facie ejus , & perfe- 3. ] cutus eft eos ufque ad portam velirs 22. Ptolemaidis: & ceciderunt de gentibus fere tria millia ; virorum , & accepit fpolia eorum. 3 tübis, 253. Et affumpfit eos, qui erant in Galileea, & in Arbatis, cum uxoribus, & natis, & omnibus qua erant illis, &adf $ & reft duxitin Judaeam cum leetitia magna. [ & ceci 24. Et Judas Machabzeus, & Jona thas frater ejtäs tranfie- runt Jordanem, & abierunt viam trium dierum per defertum. . . Eam, : 45. Et occürrerunt e! s Nabathaei, & fufceperunt eos paci- &f W fice, & narraverunt eis -ömnia? quae acciderant fratribus au- rum in Galaaditie, * 26. Et quia multi ex e1 S cofnpreli'enü funt in Barafa, & Bo- Tej ^^ AU for, & in Alimis, & in Gafphor, & Mageth, & Carnaim: hze tüm a omnes civitates munitae, & magnee. l ditidis tenentur 'comf- 27. Sed & in caeteris Civitatibus Galaa prehen . i, & in craftinum conflituerunt admovere exercitum civitati na die. bus his, & comprþhendere, &,toller—ej eos in u $ " M Bofor tur defertum, five folitudo Bofor ab 25. ] - Qo. Partiti funt. ) Paffive fumïtur,' dïl erai in Graco enim eft , £useio30oc. hac civitate ; q uz illic fita eft. Jo- *5 23. -f[umapfft e05 , qui erant in Ga- fue 200 þ8' & QI. $ M lilsa, &c.) Ejos inde abducunt, ut re- 25. Nabutbesi. ) Populi Arabiz, qui anotiores fint, & aipericulo tutiores. etiam dicuntur NNabatheni , & INaba- H llt : [ E inArbatis.) Qum fint Arbata thzi , & Tubianzi. Vide Adricho- " AQ/ mium in defcriptione dimidiz partis L q u mon fatis conftat: apparet tamen effe Cagypy oppidum , aut regiunculam Galilzeg, Mianaffe ultra Jordanem n. 12. inde fortaífe oriundus fuit Abialbon 26. Comnprebenfr.) id eft, caEti,vel .1115, 5 Axbathites , unus de fortibus David conclufi , fcilicet ne poflint exire, tur &0g 2. Reg. 23. 31- .Q7. Conflituerunt admovere excrcis eluft t 49um. ) Nimirum hoftes JudsOrum. tuliffe 24. Per defert .. ) Quod appella- E CAPUT V 359 28 Et convertit Judas, & exercitus ejus viam in defertum N Tat Bofor repente, & occupavit civitatem: & occidit omnem mafculum in ore gladii, & accepit omnla fpolla eorum, & y i fuccendit eam igni.- 29 Et fürrexerunt 1nde no&e ; & ibant ufque ad munl- & tionem. 30. Kt fa&um eft di luculo, cum -elevaffent oculos fuos, ec- CVT ce populus multüs, cujus non erat numerus, portantes íca- las, & machinas, ut comprehenderent munitionem , & ex- Gili- pugnarent eos. — 31. Et vidit TJudas, quia coepit bellum , clamor belli afcen— nul erfee dit ad coelum ficut tuba, & clamor magnus .de civitate: 32. Et dixit exercitui fuo; Pugnate hodle pro fratribus nillia veltris: 33. Et venit tribus ordinibus poft eos, & exclamaverunt tubis, & clamaverunt in oratione. ydli quia Machabzeus eft, tl 34. Et cognoverunt cafcra Timothei , & refugerunt a facie ejus , percufï'erunt eos plaga magna, & cec1derunt ex eis in die illa fere oCto miilia virorum. qftee 35. Et divertit Judas in Mafpha, & expugnavit ) & cepit tUrT. eam, & occidit omnem maículum ejus, & fumpfit fpolia ejus, p & fuccendit eam igni. a 56. Inde perrexit, & cepit Casbon, & Mageth, & Bofor, & reliquas civitates Galaaditidis. Bo hd 47. Poft heec autem verba congregavit "Timotheus exerci- tum ahum, & caftra pofuit contra Raphum trans torrentem. nom, 48. Et NTRCSS EO tuim jie. 99. Oceupavit eivitatem. ) Scilicet randum divinum auxilium , , & acuen- Bofor. dos animos in przlium, j 29. Munitionem. )Smlïcet in qua]u- . Ordinibus.) Scilicet mlllcum di- r à dæl erant conclufi, Datheman. fpo itis per diverfa loca. ) . Eos- ) Scilicet qui intus erant. Poff eos. ) Scilicet hoftes Judæo- 1 Clamor bell; aj 'cezdit. ad cælum rum,. 7 qu fcut tuba. )In Grzco eft x« 5 xeavfyn C!amavemnt ám oratione. ) Scilicet Vabie TüGc "0A6GG avn,ïn zlg v0» Sgay0» c'G- orantes . D'eum , & ad illum claman- icho auy£i x2 Qæmq psyx)vq , id eft, & tes ; ut propitius adeffet, & Dei no« clamor cruitatis. alcendit i cælum, ta- men Adonai ingeminantes , vel fa- gami baoth, vel q'id fimile. bis, E5 voce magna. ltaque ügmfïca- "0 P[,ïei tur eos P] qu intra mumclonem con- 3 Traus torremntfem. ) Eum A- clufi erant clamerem ad celum ex- drichomius in tribu Gàd. n. 23. pu- ;Llft tuluil'e » & tubis infonuiffe ad implo- tat effe ]aboc , v&l [eboc ; quo divi- fll» - s " r a - -* I aR 560 LISRIT 'MAR—(IJ"EW-I.,AB,A«: OKR/.UXM 48. Et mifit Judas fp'ecülari exercitum ; & renuntiaverunt ingref €i; dicentes: Quia convenerunt ad eum omnes$ gentes, dextra .in. circuitu noftro fupt, exercitus multus nimis: s g, i 29. Et Arabas conduxerunt in auxilium fibi, & caftra po- portas | füerunt trans torreh.em, parati ad te venire in preelium. Ft 4 ] abiit Judas obviam illis. L terram *40. Et ait "imotheus pri nci.pibuks.'fäQXe'röitUS' fui: : Cum ap- fibimüs .propinquaverit Jadas, & exercitus ejus ad torrentem aquea: 4 E fi tranfierit ad nos prior, non pot:er ïmus fufti,nerex eqm: (äuia unuaqu potens poterit adverfum nos. «o. E AT. Si vero timuerit tranfi re,.& pofuerit caftra eextra flu- 1lam t 3 3nen, transferemus ad eos: & poterimus adverfus illum. Qu: 42. Ut autem appropinquavit Judas adtorren:em aquee, fta- g. I tuit fcribas populi fecus torrentem, & mandavit eis, dicens: dicayit Neminem hominum reliqueritis: fed veniant o X 4mnes in prae- vitatem lium. jl 43. Et transfretavit ad illo s prior, & omnis populus pb& eum, & contritze funt omnes gentes a (acie eorum , & pro- faci;m 15l jecerunt arma fua , & fugerulnt' adfanum, quod erat in Car- pulum naim. : $ i 44 Et occup avit ipfam civitatem, & fanum fuccendit igni & obhy cum omnibus , queeerant in Ipfo: & oppreffa eft Carnaim, & Ievert non potuit fuftinere contra faciem Judee. - litas, qui erant in 8 i 4s. Et congregavit Judas univerfosTfrae Galaad Galaaditide, a minimo, ufque ad maximum, & uxores eo- lais rüm, & natos, & $, exercitum magnum Valdgj gtfvenirentxin terram Juda. * 9 TAre—. na in Ts | 46. Et y/ener*u nt 'ufciue Ephrc.n,',& haec civitas mag in- — —— Qifferun nius p debatnr tribus Gad a tribu Manaffe 43 Tran fretavit.) Vorrentém tranf- : trans Jordanem , Jofue 12. 2. D«ut. mifit. V 4l 3. 16. féd Raphon pratermifit , quam. 45. Congregavit. ) Sive ut tutio : l ü, g effent ab hoftibus; five ut .a pericu- I(gy & urbem £uifle Jofephus affirmat lib. 12. à 4 I cap. I2. lo amittende religionis removeren- 40- Si tranff ferir ad moi prior. ) Si- tur; five ut terram Juda cladibus de- ittt 3nile omen captavit Jonathas 1. Reg- fol«tam £requentem redderet. $t 46. Ufgue Ephron. ) E,A Ephron trans 777 14. g. vide ibt notata. Poreus poterit. ) ld cft , prevale- Jordanem civitas mucita, cujas imen- & ] bit. tio habetur intra lib. 2 C'd.p. I2..fn. vel aj 42. Seribas p—apu/i. ) Qui fcilicec de- 27. & 2. Paral. 13. 19.. Neque eft ea- ri erteJ dem cum Éphrem., de qua Joan. r11. Valire. fcriptos habebant milites , & tribu- mi militum eránt , vel centuriones. 54 & hoc. lib. cap. IT. 34- Ngum;ut ait ET / m UO PU V "6]; ertnt mzrefïu pofita: munita valde, & non erat declinare àb ea que dextra vel finiftra, fed per medlam iter erat. - i p0 4T. EtlnclLlfe,runt fe, qui erant in civitate, &obihuxerunt po1tas lapidibus: & mifit ad eos Judas Verbls pacificis , j 48. Dicens: Tranfeamus per terram veftram, ut eamus in terram noüram & nemo vobis nocebit: tantum pedlbus tran: d a) fxblmus ; & nolebant eis aperire. jue 49. Et praecepit Judas preedicare in caüms, ut applicaret quia unufquifque in quo erat loco. .50. Et applicuerunt fe viri virtutis: & oppugnavit civitatem à lu 111am tota die, & tota no&e, & tradlta eft civitas in manu ejus : Y l" I [] Et peremerunt omnem mafculum in ore gladu, & era- CQ dicavit eam , & accepit ípolia eJus, & tranfivit per totam ci- p vitatem fuper interfectos. $2. Et tranfgreffi funt. Jordanem in campo magno, contra poit faciem Bethfan. po- $3. Et erat Judas congregans e*(tremos, & exhortabatur po- ( pulum per totam viam , donec venirent in terram Juda: :$4. Et afcenderunt in montem Sion cum lstitia; & gaudio, igni & obtulerunt holocaufta, quod nemo ex eis ce01d1Fet, donec , & reverterentur in pace. - ss. Et in diebus, qu1bus erat Judas,. & Jonathas in terra um Galaad , & S1mon íÍrater ejus in Gahlæa contra faciem Ptole- ;&e maldxs. pc I 56 Au- * n2 n "Toletus loco cit. $. Joan. annot. 19. - fculis , qui fhrpem rnnoVarenc, ferro N differunt & fitu , & fcriptione , cum fublatis. unius principiu.a fit y 447 , alterlus '82. Contra factem j Id eft, e re- N N Ale]m gione, feu in confpe&u, vel prope. 4n iegreffe.) In tmnfïtu, Berbfan.) Eam urbem locat Adri- jtiores Irer-erat.) Necellario faciendum. chomius in tribu Iffachar , Scytho- ercu 48. Pedibus. ) Quuafi dicat : recta polim dictam a Grzcis, ait TJofephus. iter facientes , pec in aliud intenti. yerenm 53. Congregaus extremos. ) Eos,qm j d 49- Pradicare.) E.dici perpreconem. cunctabanrur , vel pre ign: avia , vel 4ipplicarez. ) lYnvadexct. pre infirmitate , nimiaque defatiga- ytranf 50 Vz/z virtuti:. ) Viri exerutne, tione.in poftremis h&rebant , urge- ; inel vel Z»9eig àviceoc , idem eft, ac vi- accideret. bat, & colligebat, ne quid mali illis p ri fortes. italice dxcxmus, Huomznz di '"Hoc eft, quod in (Jræco J u valorr figmfïcanter dicitur., Fmievyayti» T8g 51« Eradicavit. eam,) Omnibus ma- f)'Xa'TtZ(. »T«Ge . IH ZA n,lMc Bii* €um Com. Menecb. T.. FA 362 LI'BRI-L MACHABEORUM nm & /s6. Audivit Tofephus Zacharice filius, & Azarías prince ,PS P. cecdit: virtutis, res bene geftas, & praelia, quae fatta fünt, s7. Et dixit: Faciamus & ipfi nobis nomen, &eamus pu- r u gnare adverfus gentes, quze in circuitu noftro funt. 58. Et pree j 'exercitu cepit lhi-s-, qui erant in * f d0, & abieArun? " jamniam. L Ahiid .. $9. Et exi ] T vit Gorgïää 'de *cix)itäf;ä 5 & v/iri* -eju;" Q(V)Abvliam E t dhnan; in pugnam. tidit jr - 6o. Et fu gati funt x!ofe.p-'ims", &-Azafiavs üfque in*fih.es ]'u- ) ii dzeze : & ceciderunt illo die de populo Ifrael ad duo mill ia ViI»"i—, & fa&ta eft plaga (1) magna in populo: u i du . 6r. Quia non audjerunt Jud am, & fratrensk ejus,ïexiinïimans- tes fortiter fe fatturos. " 1100 i 62. Ipfi autem non erant de 'ieminþe virorum illOrfum , per ( (f quos falus faCta eft in 1írae]. ficati Vfanttvalde. in confpe&tu omnis 63. Et viri Juda magni Yfrael, & gentium omnium ubi audieba:ur nomen eorum.- / D 64. Et convenerunt ad eos faufta acclamantes. 65. Et exivit Judas, & fratres ejus; & expugnabant filios T Tsm Efau, interra , que ad Auftrum eft, & percuifit Chebron, & filiasejus: & muros ejus, & turres fuccendit igni in circuitu. M 66. Et movit caítra, ut iret in terram 'alieþigenarutn d t&, ( perambulabat Samariam. tex M facgerdötESJ in -bello', .durh volunt 67. In die illa ceciderunt * fortiter facere, dum fine confilio exeunt in praelium. & nom nigena- Vilàte 63. Et declinavkit Judas i'n Azotum in terram alie x " ruüm, | decnimda r fot In "&ulgam Edi. Zegitur : fuga magna. $ 56. " gofephus Zacharta filius , äfc) f amiia , quam Dom/inus eleg&r'at: $ G De quibus fupra hoc eodem cap. n. 1 t tingeret. ut per illam falus fideli popglo Con- 57. Facia;;g:u zolir nomem. ) .Pare- ['4&4 f/?» k ) Faciända erat. xnus nobis famam , nomen noftrum 03 r Juda. - di Graco eft ,. 6j. inclytum faciamus. E dyig V'édug , at ol dv pol obri , id qmäz eft, Vir Tudas , &' fratres ejus ^ 58 Aerant Tamnt am. ) Civitas ISU eft maritima in tribu Dan , quam . 65. Ghebren. ) Urbs eft in monta- Adrichomius propeé Joppen collocat. nis Judez , quam hoc tempo : re þene- " B Hanc urbemjtenebat Gorgiás , quem bant Idumzi. dfCitm 65.':Alienigemzr*üm. ) Philifthezo« U. n Seriptura lib. 1. c. 8. n. 9. bellifcien- [] rum. tiffimum appellat. " 62. Nom erant de famine virorum il- 767. Sacerdotes. ) Scilicet fofephus OE * j larum.?) Non eragt ex Machab&orum - & Azarias; de qu-i—qbus n. 56. (QCABRUT V£5 & VI. 363 dtps rum, & diruit aras eorum, & fculpuha, deorum ipforum fuc- cenditigni: & cepit prha c1v1tatum, &rpverfus eft in ter- 8 vam ]uda. 'etunt CAPUT 'VI Hh Antiochus repulfus ab opulenta civitete. Elymaide venit in Balfy- lonem ; ubi auditis infortuniis, que fui in Sf'udaa pa[fi erant, in- es Iu cidit pre triflitia in mortis languorem , confitens boc fibi contzgz]e l Vlïl ob impietatem , quam in. S'udaos exerctierat : quo.ibi mortuo , C& guda arcem Serufalem. obfidente , Jucce[Jor - ejus filius Antzochus, Mif di&us Eupator , congregato ad*verfus Sfudam potentiffno exercitu non poiuit eum "oincere : €? Eleamar, occifo ingenti elepbante, ab ) per -eo oppreffus interiit ; Rex autem oppugnans SferuJalem revocatur à Lyf 4 /ed pof? juratam pacem mon [orvat . Vs - jusjurandum.,. T rex Antiochus perambulabat fuperlores reglones, & US E audivit effe civitatem Elymaidem in Perfide noblhfï - mam & copiofam in argento , & auro, bron, w 'cuttu. .. 'Templumque in ea locuples valde' & illic velamma au- :rea, & loricee, & ícuta , qua rehqmt Alexander Philippi m)& réx Macedo , qui regnavit primus in Graecia, 4. Et vcnit, & quaerebat capere civitatem, &deprædau eam: volunt & non potuit, quoniam innotuit fermo his, qu1 erant in ci- vxtate 1gena- üffly . Et infurrexerunt in præhum, & fugit mde & abnt cum trlftltla magna, & reverfus eft in Babyloniam. s. Et venit, qui nuntiaret ei in Pelüde quxa fugata funt 5061'(", caftra, quæ erant m terra Juda : [o 01 Z2 6Et 68 lm Jzotu;m. ) tQue erat una ex ' dicicur voïuxffe capere civitatem , at ;C&! quinque fatrapns Philifihzorum. lib. 2. cap. g. n. 2. dicitur, mgreiï'us Ji94 E Perfepolim. Fieri poteft , ut' Prin- Nï!ll'pw::ares regwner ) Scilicet Afiæ, quz erant ultra Eupbratem. ceps a!xquxs fit in civitate, nec tamen qont Elymatdezs.) Qu etiam Perfepolis illa potiatur, quod Antioho contigit. " teti dicitur , ut infra vocatur lib. 2. cap. 4. Reverfus effl. ) . In Graco eft, n. O. awog;»s Lai.. wf reverreretur , neque Q. Vilamina atrea. ) Ve&es]mxhta- enii pervenit in Babylonem , cum ifigoe res auco graves. dicatur intra lib. 2. cap. 9. n. 29. Pe- fools 3« Suarciat e. p.ve civitatem-) Hinc vegre $n montibus wita juntius. u UA iA LIBRIEJY. MACHAB/EORUM 364 u F "6; Et qma abi't Lyfias cum virtute forti in primis , "& fuga- tus eft. a /acie Judæorum & invaluerunt armis, & viribus, iuit eu & fpoliis maltis, qüce ceperun: de caftris, quae exciderunt: 1s.] adduce 7. Et quia dirmerunt abominationem quam sedificaverat fu- per altare, quod erat in Jerufalem, & fan&tificationem, ficut gnuet. 16 I .prius, c1rcumdederunt muris excelfis, fed & Bethfuram civi- tatem fuam. quadra 8. Et fattum eft, ut audivit rex fermones 1&05, expavü ni .& commotus eit valde: & decidit in le&um, & incidit in füituit r Centem languoaem, pra triftitia, quia non faétum eft ei, flicut: do- gitabat, 19 f 9. Et erat illic per dies multos; quia renovata eft in eo San&boi Gen triftitia magna, & arbitratus.eft fe mori. Io. Et vocavit omnes amicos fuos, & dixit Jll]s- Rece[ïit 1. ] verfum fomnus ab oculis mels, & conmdl, & corrui corde pra fol- licitudine. 20. ] II. Et dixi in corde meo: In quantam trlbulatxonem deve- Ino qu q(n jucun- 1. | , &in quos flu&tus triftitie, in qua nünc fum; dus eram, & dile&us in poteftate mea! Jünxer 22 12. Nunc vero reminifcor malorum, quae feci in Jerufa- falem, unde & abftuli omnia fpolia aurea, & argentea, quae Wdlc erant in ea, & mifi auferre habitantes Judeeam fine cauía, 2 13. Cognovi ergo, quiapropterea invenerunt memalalfta' Cpts. "& ecce pereo triftitia magna in terra ahena 14 Ft at Ra qui f »o 6. Virtute. ) Soxeicitu. fcelerum, & preguftatione imminen- Tant, & Abominationem. ) Idolu n. tium tormentorum,. Deg lerü Arbitratus eft [e smori. ) Sufpicatus Civitatem:. fuam. ) ld e(t, Antio- eft hunc morbum fibx lethalem. fo- ipftm ; chi , quam fcilicet antea lpfe occu- Is d p avit. re. Quod-h 9. Commorus.) Id eft, turbatus. IO. Corrus corde pra. follicitudine. ) Velet lacidit im lamgmorem pra trifliia. ) Concidi animo, & magna triftitia, & limi Dum languoris "caufa hic affertur tri- folllcxtudme premor. IY ftitia, non excluditur altera plaga, & . feemdus) ld eft, Iztus, Gre- ce xcms ; benignus, feu bonus, fcx- W ! . dolorum dxvmlcus me&nrurn $ quo- em rum mentio lib. - Cap- 9. n. licet felix, vel letus. m 9. Br erat . il/ic. ) In lecto, cui me- I poteffste mea. ) Dommacmne, Ej i dio in itinere affixus efít ; nec enim Grzce ££ovoita. ltd el jactationem ferre poterat, & iter pro- I2. 4uferre, ) Delere, Gragce ££2225 &t ice fequi Bahylonem verfus. d. eft tollere. fät, l Renovata effim eo triflitia magga. ) Sine caufa. ). Caufam quidem ad- Nimirüm ex confcientia admiflorum miferant Judai, cur talia paferentur, n m CAPUT VI 365 t füge- I4. . Et vocavit P* ilipp m- onem de emicis fms, & præpo- : lnbus, .fuit eum füuper umverfum Ti yxum füum: emunt; rg. Et decit ei diadema, & ílolam feam, & annulum, ut tat f adduceret Antloc*ïum filium fuu*n & nu:riret eum, & re- i- ylict gnaret. n Qu 16. Et mortuus eft ill ic AntlochL.S f6x, anno- centefmo N -quadragefimo nono. a 17. Et cognovit Lyf'as, quamam mortuus cfï rex: & con- idit if flituit regnare Antiochum filium ejus, quem rnutrivit ado ef- üt CO centem: & vocavit nomen ejus Eupator. 18. Ethi, qui erantin arce, concluferant Ifrael in ci:cuitu I €0 San&oru.m, & queerebant eis mala femger, & hrmamentum Gentium.: eceff To t cogltawt Judas dl(perdere eos, & convocavit uni- *e fol verfum populum, ut obfiderent eos: 20. Et convenerunt fimul, & obfederunt eos, anno centefi- deye mo quinquagefimo , & fecerunt bali as, & machinas. 21. Et exierunt quidam ex eis, qui obfidebantur, & ad ücut JuDXPrunt fe illis aliqui impii ex x lirae, etuto- 22« Et abierunt ad regem & dixerunt: Quoufque non facis judicium, & vindicas fratres noft1os? , u |4d, 23. Nos decrevimus fervire patri tuo, & ambulare in pra- ]il CeptIS e)us , & obfequi edi&lis ejus: Zu3 24 Et lEt qui fponte ad gentilitiosritus tranfte- nis, & illam nomine Anticchi tene- rints ö(templum Deuque in €o cultum bant ymiden "Conclufetant Ifzrael , C$c. Si gmhc*&-— neglexerant , verum in Antiochum e€ ipfum nihil dehquet ant. tur Hebreos fepe comprebenfos ipfof- pmacus IS. Dedit ej Diadema , €c. ) Non que , aut cmÍos , aut male m uï éta- a f quod-hifce regni infignibus eum uti tos ab iis , qui erant in àrce, dum in t ) vellet, fed ut fuo tempore Antiochum templum , aut orationis , aut facri- fllxum iis cohoneftaret, & in regni pof- ficiorum caufa ibant. titidy feffionem mitteret. Et quarebant eis mala femper , &. ) In:enti femper erant. Judeorum dam- Græ I Cm/t'ztmtregmzre ) Conftituit egem. 1]15', ut vires eorum attererent, cofq'le xusi rC! Euparor. ) Mle dicitur a. Gracis opp.xmerenc fumum yero poc»ntmm ftabilirent, 3;]0081 Einzrep ,cui bonus pater contigit. Ita ergo appellatus eft Antiochus, li- Q2. Quonsquen rarzfm:;s]adirmm, fff ) cet fceleratum parentem nactus ef- Quafi a judeis violarentur, cum e- Qu fét , nimirum adulatione fubditorum. contra illis ipfi effenz infefti, ideoque 19. Hi, qui erant in arce. ) Prafi- Judam adegitfent ad Sonfliem capien- gn zi diarii nfllites , qm erant in arce Sio- dum de vexatione fuorum tollcnda. rentuls 366 LIBRI.I MACHAB/EORUM :.T 24. Et filii populi noftri propter hoc alienabant fe a riobis, qUOCU, & quicumque inveniebantur ex nobis; mterücxebantur, & MS haereditates noftrse diripiebantur 96* per JH 25. Et non ad nos tantum extenderunt manum, fed & in omnes fines noftros, Viri vit Magit 26. Et ecce applicuerunt : hodle ad arcem in ]erufalem oC- cupare eam, & munitionem in Bethfuram münierunt: 9 E fes ,U i 27. Et nifi praeveneris eos Velocms majora quam haec fa- cient, & non poteris obtinere eos. E eplonil 28. Et iratus eft rex , ut hzec audwlt & convocavüomnes $9. 1 duerus amicos fuos, & puncxpes exercztus fuij & eos, qul fuper equites erant. lfris, 9. ] 29. Sed & de regnis alus, & de infulis maritimis venerunt ad eum exercitus condu&titii. * fo, & '30. Et erat numerus exercitus eius, centum millia pedltum, 4L. ] & viginti millia equitum, & elephanti triginta duo, do&ti ad tuba. - præhum Cnift e . Et venerunt per Idum&es im , & epplicuerunt ad Bethfu- ram & pugnzverunt dies mul toe.) & fecerunt machinass & CC d4 exwlunt & fuccerderunt eas igri1, & pugnaverunt viriliter. 9. | g2a- Bt Teccfl't Judas ab arce, & movit caílrra ad Bethzacha- onc ram cm va caftta regis. eitet. 33* Et furrexit rex ante lucem ; & concitavit exe1c1tus in | Jmpttum contra yiam Bethzacharam; & comparaverunt fe fi ïän Q €xcicitus in preel mn & t:ubis cecinerurt: & 34. Et elephantis oüenderunt fanguinem üvae, & morl, ad ficiens acuendos eos in praelium. lluc, 55.-Et diviferunt beftias per legmnes, & aftiterunt fmgulls i ( elephantis mille viri in loricis concatenatis; & galese serece in *6. À nt fcu capitibus eorum, & quingenti equltes ordlnau un1cu1que be- tge ele&ti erant. Vn Idextu i 36.Hi lmþ):l" V v AlI. Exzerunmt ) Bethfuræ C1yesg, 24 Sangumem sUA& .Ef5 mor:. )Suc-— ) rf Succesderunz eas. ) . Machinas cum ex moris & uvis expreffum , qui- tole ] fanguinis fpeciém quamdam pre fe- 0 01by 33. Concitavit exercitus. ) . Scilicet fert. Lyfig, & fuum. 85. La lericss concatenatis. ) Id eft, pitur N i Betbzacharam. ) Vextus Grecus Be- hamatis, hamis inter fe confertis, & tazachariam vocat, id eft , domum more cateDarum vin&is' juut etiam COHIUm Zachari&. &unc Jorice fiunt. 4L. ( turae " CAPUT VL 363- '- tiobis, " te atem/þïls, ubicumque erat Be&ïä, ibi erant : &/[ | ; U.« quocumque ibat, ibant, & non difcedebant ab ea. - tes fug *37. Sed & turres ligneze fuper eos firmse protegen & fuper eas machinze: & fuper fingulas d Ui | per fingulas beftias, viri virtutis triginta duo, quip - ugnabant ddefuper , 1 & .lndu'sf em o Magzifter beftiae. 538« Et xefi duum eqqita't.um hinc, & inde ftatuit in duas par- iac - tes, tubis exercitum commovere, & peru ? legionibus ejus.- gere ;:onüi;patos in 'ofmnes 89. Et ut reful fit fol 'in»clypeos aureos, & sereos, refplen- ; füpet duerunt montes ab eis, & x refplenduerunt ficut lampades lenis. : ft nerünt 4o. Et di in&a eft pars exercitus reg—is Vpef,/rïnontes excel- fos, & alia per loca humilia: & ibant caute, & ordinate. ditum, Ar. Et commovebantur omnes inhabitantes terram a voce odi ad tubae, & inceffu multitudinis, & collifione armorum: erat enim exercitus magnus valde, & fortis. 2 . 42. Et appropiavit Judas, & exercitus e Detht» jus in præ;iu/m S& EM ceciderunt de.exercitu regis fexcenti viri. l de beftiis loricatam jmiter, 43. Et vidit Eleazar filius Saura unam loricis regis: & erat eminens füper ceteras beflias, & vifam d- eit ei, quod in ea effet rex: .44. Et dedit fe, ut liberaret ts in populum fuum, & acclüïrerat unt fe fibi nomen aeeternum. — da&ter in medio legionis ', inter- - 45 Et cucurrit ad eam au ficiens a dextri c,.atque lori) ad - $, &a üni&rig & cadebant ab eo-hu 46. Et ilï'gc. [ïngu]'is ".ï-Ellegzar ffhus, S;am. ) in Greco 36. Ante tempus: ) I;e& , opportu- orex 1 ne, feu citiffime. p eft, E^:eZfao 6 Ziavaog? Jofephus ait 37. Protege Abf f 4 en/;-'tzlgu!;:.f beflias ) fuilfe Judz Machabzi fratrem , quod Ple b Id eft turres lignes fiagulis elephantis probabileexiftimant Salianus , & Se- rarius, qui pro ]7.713253 ÓSAÓÁnra putac le- impofits ipfos eliphantos procegebant. d - Viri virtaris. ) Bellatores. gendum, 4ifas A4u-a , five Abaron, ut ; gg.Per:trgfïä-) Scilicet ad preliam. aliqui vertunt , & appellatur fupra c. Vulgatus 2. n. 5. cum autem in Grzco dicitur 7 )S"C Cor fl ip4tos 42 legionibus. ) 'um,qul' nofter legit, $v vZic Qaa'y£i , 42 pba- E'Wdïa.g d Zavaxo», fubinteligen- corn- langibus , üve legionibus , at nunc le- dum efít xaAsuevog , appellatus j pIæ le itur , £» uG Qépayer s (m vallibus , fentir etiam Jofepho alius Jofephus filius Gorionis, & eamdem fenten- li d five in abgu&is faucibus monciunp& tiam videtur innuere Ézmmnanucl $3. collium.. lföl'tiS! A. Cadebant 4b €0.) in Grsco eft, jt « I. Commovebantur.) Scilicet, adf & x lforro , dividebaniur , id eft aditum miracioxfe ;Ns timore - . LIBRIL MÁÀCHAPBEORUM 368 5 ] 46. Et ivit fub pedes elephantis, & fuppofuit fe ei, & oc- Tat &O5 cidit eum; & c ecidit in terram fuper ipfum, & mortuus efþ 3 illic; ; 4 tex À 47. Et videntes virtutem .regisl,, & im petgm k.exgrcitus Ejuä,* , fimm um diverterunt fe ab eis. z 9 A48. Caftra autem regis afcenderunt contra eos in Jerufa- ahjef m, & applicuerunt caftra regis ad Judaeam, & montem Sion, fotia 49. Et fecit pacem cum his, qui erant in Bethfura: & exie- tunt de civitate, quia * d non eranteis jbi alimenta c'»oncliufis, quia Defici fabbata erant terrae: obfider so. Et comprehen dit re); Bethfuram5 & conftituit illic -cy,ul-l n ftodiam fervare eam. Tepno. locum fanGtificationis dies 'vmul'- $ sr. Et convertit caftra ad tos: & ftatuxt illic baliftas, & machinas, & ignis jacula , & Cum il tormenta ad lapides ja&tandos ; & fpicula, & feorpios ad mit- 8 tendas fagittas, & fundibula. prus: $2. Fecerunt autem & ipfi machinas adv - fUDï, : er,fus.ma,chinas eo- 0. ] rum, & pugnaverunt dies multos. $3. Eícse autem non erant in civitate, eo quod feptimus thifit a ór. | annus effet: & quiremanferant in Judaea de Gentibus, con- i:iont fumpfenant. reliquias eorum, qua repoficae fuerant. ( — $4 Pt & m faciebant irrumpenti. Verum eft ta- - 7ir;utem Regis. ) 'Té» iex»vwi, liruer men, quod habet Vulgata ; nam pro- potenti :m, fortitudinem : videntes Re- 61 pterea cedebant, quia cedebantur, & gem tantofuperiorem numero exer- cadebant.- citus. - WMVen uN 46. Crcidit.) Scilicet elephas. 49. Fecit pacem cmm his , qui eramt l, Morttu: ef. ilic.) Egregium lauda- im Berb[nra. ) Qui fcilicet amice fe Re- torem habet Eleazarus $. Ambrofium gi dediderunt. l. 1. offic. cap. 4. INec peccavit Elea- Sabàata eran? ferra.) Sabbata terre zarus hoc fa&to, licet dicatur n. 44. vocat annum feptimum , quo terrg sd tantüm opus accefliffe , s cqus- vocatio dabatur ex Lege Levit. cap. $4 R Ib témp reret fibà momem «Leimum. - Nam glo- 2.5. " D P riam quzrere, modo-in ea finis ulti- 5O. Servire eam.) Ad fervandam, *0u$, & primarius non ftatuatur, vel & cuftodiendam eam. huc j ll immoderate non appetatur, peccatum 5I. Cenvertit cafira b 2d [loczm /kn- öcïx non eft , cum fit res indifferens. Vi- ificationis. ) ' Urbe poticus, teraplum de Abulenf. T. Reg. 15. qualt- 73. obfeit. & Porr . Eleazarus facinus hoc aggref- Scorpz;o:. ) Catapultas , fundibu- fig, ) ] fus cft, ut liber:ret populum fuum hOc ini la. Grece eQsiovoag f/uzdas , baliftas cui primarig intentioni alteram ac- majores, que lapides fundebant. Vi- Yi quireu dg de Veget. ]. B. CADT ER jungere. gloriæ' fine culpa potuit ad- 4« .Lipfxum lib. Jj . Pol*iorcec. dial. 3. CAPET VL. 369 & o Pa .. €$4. Et remanferunt in fantis viri pauci, quoniam obtinue- iüs eff rat eos fames: & difperfi fant unufquifque in locum fuum. $s. Etaudivit Lyfias, quod Philippus, quem conftituerat rex Antiochus, cum adhuc viveret, ut nutriret Antiochum s ejuä,' filium fuum, & regnaret, x emft- $6. Reveríus' etfet a Perfide ,& 'Mediä, & exercitus , qui 15101, abierat-cum ipfo, & quia quarebat fuícipere regni ne- Leyfe. gotia : 57. Feftinavit ire, & dicere ad regem, & duces exercitus: $ quà Deficimus quotidie, & efca nobis modica eft, & locus;quem IC Cll- obfidemus , eit munitusj',- & incutmbit nobis ordinare de regno. j ; ml« $8. N unc itaque demus dextras hominibus iflis, &faciamus cum illis pacem, & cum omni gente eorum: r * - h, & timis fuig fïcut d mit- $9. Et conftitaamus ilüs, ut ambulent in legi prius: propter legitima enim ipforum, quce defpeximus, irati : X5 60 funt, & fecerünt omnia hzc. ? . * 6o. Et placuit fermo 1n con fpe'&ü regis ..,-l'& prihcipum: & mifit ad eos pacem facere, & receperunt illam. plmus 61. Et juravitillis rex, & principes: & exierunt de mu- , Q* nitione. '62. Etintravit rex montem | Sion, & Vidi;t munitionem loci : .Hl & rupit ci&us juramentum, qucd juravit: & mandavit de- iaxvvf ] Ítruere murum in gyro. 65. Et difceifit feftinanter, & reverfus eft Aätiochiam, & ts M j u invenit Philippum dominantem civitati : & pugnavit adverfus eum, & occupavit civitatem. 7877 cfoRe , CAPUT j f j teti $4- Remzt—nv/ï'rzwt' m fan&is. ) ld e&; vertit ex Grzco, in quo habäiür eiméy in templo ad ejus defenfionem, myög BaciN£a. Y p Difgerff [unt, &c.). Urgente fame Ordiasare de regna.) Rggnï nägotia andam huc illuc dilabsbantur. curare ,& ordinare. g. Phippus, quem conflituerat Rex, 4 &c. ) Mide fupra n. 14. 59: Legitimis f»is. ) Legibus füis. j [! Defpeximus.) In Greco eft , 2itove- 3mphlm 56.. Guarebat- f[ufcipere regni nego- Oacaptv, difperfimus. ;;'4,) Redaéto in ordinem Lyüa ,qU.i hoc munere fungebatur . 6I. Exterunt de munitione. ) Scili- jdbo Dicere ad Regem. ) Dicere Re- cet Judei forte obviam Regi officii * piita caufa. fl j gi ; Vulgatus de verbo ad verbum Aaa Bibl. eum Com. Menochb. 1. V. j li 4 3 ) 4 o LIBRII MA'CHABJE,ORUM'- C AT VIIS di Tu de ïþr ) Deme?riu& Seleuci filius , occifís An?z'ocbo., e Lj;fa, äobzf.z'nczf re- [ exi gnum patrum fuorum :. qui , accujato apud [e S'uda. Macbabeo , mittit ducem Bacchidem , €? acculatorem. Zllcimum. con[Hitutum Ja- pum'aj * cerdotem ad affligendum filios Ifrael: fed cum non po[Jeut adverfus itan Sfudam prevalere , mfus e[?. a rege Nicanor , qui ut & prio- ïi fhum. res, cum dolo nequiret , oà Judam aggre[fus , femel,-atque iter- um ab eo devictus eff , C? prami[fis ad Deum precibus cum tote ition fuo exercitu. occilus, " amputato ipfius capite, ac dextera , quam lo! irrifis S'udeorum facrificiis [uperbe contra locum [antium exta- terrar lerat : cujus viclorie dies anmuus apud &ad! jfudæos li, celebris in[liuitur. quia Nno cengeümo quinquagefimo primo, exiit Demetrius I2. I.A Seleuci filius ab urbe Roma, & afcendit cum paucis fcrib viris in civitatem maritimam , & regnavit illic. 2. Et fattnm eft ; ut ingreífus eft domum regni patrum fuo- bazlxä : rum, comprebendit exercitus Antiochum, & Lyfiam, ut ad- * l4. ducerenteos ad eum. Dit, eorum,. 3. Et res ei innotuit, & ait: Nolite mihi oftendere faciem E Qicer 4. Et occidit eos exeïrcitus.— Et.fedit Demetrius fuper fe- 16 dem regni fui: U! TO s; Et venerunt ad eum viri iniqui, & impii ex Ifrael: & f n Alcimus dux eorum, qui volebat fteri facerdos. p erdi- 13 efüq 6. Et. a;cufayerunt populum apud regem, dicentes: P dit A d l Esaetrius Seleuci fflius.^?) Seleuci magno avo debicum-, t:inquam prie mog:nito Seleuci, ejus primogeniti. dni qui fuit /Antiochi Epi»phanis frater. 3. Nolte mihbi offendere, 65c.) INe htell 4b urbe Roma.) Ubi obfes fuerat exciter ad mifericordiam, & illis par- 6l pro Épíphane-patruo , & unde cum cam. Vos illos ,' quafi me infcio, $1 paucis clam autugit. interficite. d &. Qui vele&at fferi [acerdos. ) Sci- In civitateu mariktimam.) 'Tripolim Tüüm fE; riz. licet fummus ; jam enim erat ex or- u Regnavit illl'c) Id eft, ibi primum dine facerdotali. Vide 2. Machab. TR * ut Rex Syrim acceprus , & falutatus 14- 3. Whine eft. 6. Amicos tuos. ) Duces, & mili- ttley Q. Regmi patrum fuorum.) Sibi fci- tes Syros ab.Antiocho Epiphane, & atd licet à patre Seleuco , & Antiocho e Yero Eupatore miifosv. CAPUT VII. 3/I dlt ]udas, & fratres ejus omnes amlcos tuos, & nos dlfperfi de terra noftra. M f 7. Nunc ergo mitte virum, cui credis, ut eat, & videat le, exterminium cinne, quod fec1t nobis, & regionibus regis, & "]i puniat omnes amicos ejus, & adjutores eorum. I) 8. Et elegit rex ex amicis fuis Bacchidem , qui dominaba jrii trans fiumen magnum in regno, & fidel.m regl & mifit cum, 9. Ut videret exterminium , quod fecit Judas: fed & Alci- MR mum impium conftituit in 1acerdot1um & mandav:t ei facere Mif ultionem in filios Ifrael um 1o. Et füurrexerunt, & venerunt cum exerc1tu magno in m terram Juda: & miferunt nuntios, & locuti .unt ad Judam, & ad fratres ejus, verbis pacificis in dolo. 11. Et non intenderunt fermonibus eorum : vxderunt enim, QUIR venerunt cum exercitu mawno. etrius 12. Et convenerunt ad Almmum & Bacchidem congregatlo a cas fcribarum requirere, quae juíta funt: 13. Et primi, Affideei qui erant in filiis Ifrael & emmn*e-— ! fi]ü bant ab eis pacem. tad 14. Dixerunt enim: Homo facerdos de femine Aaron ve- nit, non decipiet nos. jaem -1$. Et locutus eft.cum eis verba pacxfica : & juravit illis, dicens: Non inferemus Vq!ïs malum, neque amicis veftris. Dr fe- 16. Et crediderunt ei: & comprehendlt ex €eis fexaginta Viros, & occidit eos in una die fecundum verbum, quod J fcriptum eft : 17. * Carnes SanCtorum tuorum , p fangmnem ipforum *Pfat. 'er(li efïuderunt in cxrcmtu Jerufalem,.& non erat, qui fepeliret. /g I, dit - Aaaz 18. Et 2.&4- U D gRIO, j] 1&1' i Vi;um, 0ui eredis.) 'lrbl fidunmi, metientes; fïdem adhibendam p 4mices ejus , ET adjatores eórum. J verunt, fed fuo malo. (mu Intelligit Affidzos, ut patet ex 3. lib. I3. Ef priz Afa'w, & ) Ordo )Ne €. 14. n. 6. eft: & Alffidei, qui primi erant in jj pat filiis lfrael, fCIO' 9. Trans flumen.) 9c11*cetEupBratemf exqmrebant ab eis pa- Magmum in veguo.) Mirum primae cem. fínm inter regios fatrapas. r 15 Ef locztus ef, &fc. ) Qutfï di- ) b Il. Er non mtendetuut [evmonibgs eo» cat fuerat enim Iocucus ;«c. &j ]ura- ex of rum.) judas cum fuis ex divino lu- vérat« achab mine, & rerum militarium peritia ini- I7. Cavnes fantlorum , ffc.) S'm&l tejlexit dem non efífe ad^ibendam erant Affidei pmfefïïone religtonis, r mlh Bacch:d; nec Alcimo facrilego. Alii & fidei: fumptum eft hoc teftimo, "T vero vm minime mali ex fell jfis alies nium ex Pfal. 7g. 2. 1 X 372 LIBRII MACHAB/EORUM 18. Et incubuit timor, & tremor in omnem populum, quia ) viris dixerunt: Non eft veritas, & judicium. in-eis , ';ranfgreiïi funt enim conftitutum , & jusjurandum, quod juraverunt. " cifice Ic. Et movit Bacchxdes caftra ab Jerufalem , & applicuit in Bethzecham, & mifit, & comprehendit multos ex eis, qui a fe 20 eum effugerant, & quosdam de populo maétavit, & in puteum * Ciem i magnum projecit. 20. Et commifit regionem Alcimo, & rehqmt cum eo auxi- jL' ume - lium in adjutorium ipfi. Et abiit Bacchxdes ad regem: 21. Et fatis agebat Alcimus pro principatu facerdotii fui- flam 72. Et convenerunt ad eum omnes, qui perturbabant po- pulàm fuum, & obtlnuerunt terram Juda, & fecerunt plagam 1 Vif ^^ magnam in Ifrael. O'» 23. Et vidit Tudas omnia mila , quae fecit Alcxmus, & qui exIE Cum eo erant , filiis lírael , mu!te plus quam Gentes: m D ]f | 24. Et exiit in omnes fines Iudææ in circuitu, & fecit vin- 4 dictam in viros defertores, & ceffaverunt ultra exire in're- fü t gionem. ä 2$. Vldlt autem Alcmms, quod praevaluit ]udas., & qui &e cum eo erant: & cognovit, quia non poteft fuflinere eos, TO n & regreffus eft ad regem, & acculavit eos multis criminibus. i Mac magn 26. * Et mifit rex Nicanorem unum ex principibus fuis 36 I5. I. nobilioribus: Pe. xercens Contra Ifrael faris &T qui erat inimicitias rhandavit ei evertere populum. 3'- 27. Et venit Nicanor in ïerufalem cum exercitu magno , Diom & mifit ad Judam, & ad fratres ejus verbis pacificis cum HEUS dolo, )U at 28. Di- ds, 18. Jwdiciwm. ) ld eft juftitia feu Pro pr/mtp;zt;s facerdotis.. . Hrgl probitas. apXiseeovsig , de [ummo [acerdetio." Canj?;tu fHüm. ) Id eft, pa&um. 22. Feceruut plagam magnam. ) Ex- $ 2O0. Canmnft reg:anem Aleimo. ) Ut cürfionibus faciendis, in quibus etiam l ! fcilicet ejus gubernator effet,' & Pon- cedes patrabant, rapinmas , &c. tifex loco jJude, eumque omni ope, 24. Exire,) Excurrere, popularl ber & ftudio profequeretur. 26. Nicanerem.) Prepofitum Ele- Qs j' Àp adjwtorium ipff.) Ut Jude ref'- qU u Rere. poffet. phantorum, ex lib. 2 i4. I2 ii Ql. Et fatss ageäæt AIcimus 4 €$c.1) DÀ erat zzzmtctt/(z: exercezns comrtfra m 25 Sollicitus erat, & conabatur Ponti- Iþ*ae!) Fortaífe erit Judeis infenfus, lt ficatu fpoliare Judam, eoque fe juxta quia turpiter ab illis victus profuge- Demetrii voluntatem mduere rat Autiochiam, ex lib- 2. c6,8. 35 D 3 ; 373 CUCAGUOUSCE I nïquia 28. Dicens: Non fit pügna inter me , & vos: v-e&iäm bc;:um mlf viris paucis, ut videam facies veftras cum pace.- at 29. Et venit al Judam, & falutaverunt fe invicem 'pa- cuit it Cifice: & hoftes parati erant rapere Judam. . dolo veneftat ad üi 2fe 3o. Et innotuit fermo Jud &&, quoniam cum Juteum eum, & conterritus eft fa—b €o, & amplius noluit Vigefe* fa- ciem ejus. 0 a0xi- ; quoniam denudatum eft confili- 3t. Et cognovit Nizanor umejus: & exivit füi. falama. x Qþviam Jud»æ in pugnam juxta Caphar. int po- -- 32. Et cecider änt 'de Nicanoris exercitu fer À e quinquemäl- à jligam lia viri,' & fugerunt in civitatem David.. .33. Et poft hzec verba afcendit Nicanor in montem Sion, & exierunt de facerdotihus populi falutare eum in pace, & de- W & qui monítrare ei holocautomata ,' quae offerebantur pro rége. it Viti» 34. Et irridens fprevit eos, & polluit: & locutus eft n 16 fuperbe. 35. Et jurav ; it cum ira, dicens: Nifi traditus fuerit juäas? & exerciius ejus in manus mezs, continuo cum regre(fus fue- " qui : Q ro in pace, fuccendam domum ift—ama Et exit f:um itd magna. YnTots, DI J5 fuis a. Et1 ntraverunt facerdotes , & fteterunt ante faciet al- taris , & templi: & flentes dixerunt: iel, ad invocaïuäuirt 31. Tu, Domine, elegifti -domum iftam nomen tuum in ea, ut effet domus orationis, & obíecratio- 1050 » j CUl nis populo tuo. 9. Fac vinditctam in homiue ifto, & exercitu ejus, & ca- dantin gladio: memento blafphemias eorum , & ne dedetis J eis, ut permaneant. Aaas f[rl 39. Et gfc!l.(!.l 34- Fo/?'uit.) Ici» eft, ignominio fe 721 by 1bt. 3e Conrerritde eff.) Id eft, tixmþuit: x tractavit, $ulaytey dvr G. . v u etiam a. Juxta C:zþ/?m'faffzma,) Quántur- 36« Siereranr.) WNon figuificat ere- bem Adrichomius in cribu. Manaflis &o corpore fuiffe, fed /fezerus£ pofi- cis Jardinem collocat ;- poffeaqse ait tum eft pro zzazfe; guft,. fcilicet oran- ab Herode reftauratam , & a parenté lx:g tes ut par eft ciedere, fexis genibps. t'lm E!e Íuo- Antipatrida appell;tam.- e Aate facitu altaris, ) Holocaufto- 2 2. dn ciuitaiem Dau.d.) Hoc eft, rum, qnod erat in atrio facerdotum u um ante ipfum templum. mf'*n[ U5 b;int. in arcem, quam adhuc þoües tene- 38. Ur permanean;,) Ut vivant, ug pronge fuperftites fint. ) 33 /!"'54') Id eft , gefta. l] 374 LIBRIIL MACHAB/EORUM : 39.. Et exiit Nicanor ab Jerufalem , & caftra apphcmt ad Be- i. E thoron: & occurrit illi exercitus Syriae. Canoris 40. Et Judas applicuit in Adarfa cum tribus millibus VII'IS' füperbe & oravit ]udas , & dixit: ( E AReg A41. * Qui miffi erant a rege Sennacherlb Domme quia. Iettia : 19 35 blafphemaverunt te, exiit Angelus, & percufïit ex eis centmn 49l QI ottoginta quinque millial: t2 dee li.Lch 42. Sic.contere exercitum i iftum in confpettu noüroïaoche : j E 48.24 & Íciant ceeteri , quia male locutus eft fuper fanQa tua: & * lfaxæ & 'udica illum fecundum malitiam illius. 234 oiViac 43. Et commiferunt exercitus praelium 'tertia decima die - menfis Adar: $* 19 & contrita funt caftra Nicanoris, & cemdx* ipfe jult primus 1n praelio. b]/ / r 44. Ut au.em vidit exercitus ejüs, quia cecidiffet. Nlcanor, jrel pro;ecex unt arma fua, & fugerunt : ab Adazer us- (J'f/"z 45. E; perfecu:i font eos viam unius diei, quequo veniatur in Gazara, & tubis cecmerunt poft eos.cum fignitica ionibus: 46. Et cxierunt de omnibus cattellis Judaese in c1rc.u1tu,, & Ti ventilabant eos cornibus, & coónvertebantur i:erum ad t.,OS, tbe m & ceciderunt omnes gladio , & non eft reli&tus ex eis ne unus, 2. H Cerunt 47 Et | trw Lh E 43- Mmfs Ad;zr.) qu F'ebruario 39« Occurvtt ilíp . exercitus Syrta ) tefate Inciementuim copiarum ex Syria. noftro rcfpondet. & poff (45. "b Adazer.) Loco pralii , qui 40« 1p Adasfa.) Miunc vicum tri- fi. 40« dictus eft Adarfa. ginta tantum ftadiis a Bethoron abtuif- fe fciibit Jmcphuq' licet enim Adar- Cum fignificationibu:. ) Ut fcilicet j« 01 fa inlocis Samarig, & tiibu Ephraim Omnes undique convolarent ad fugi- i W0 effet, Bethoron autem in tibu Benja- entmm hoftium czdem. In Greco l ut inin, contigug tamen erant crabux il- , fgnoræ/n á qmuuq fcili:et dari CO"'[; 4 lg, nt abfurdum non fit tam exiguo folebat ngum bellu.um feu (.laiït- fpdtlo diftafie inter fe. cum canl. SQ QIA u 4Í. Qg&t m:ji e;iant A che Sennd- 46. Ventslabant eós cornibus.) ldeft 4 | elerit, &c.) Hiftoria habetur 4. Reg. vehementer illos perf quebantur, & ls QU *U) *o6j 1g. 35: impetebant metaphora fumpta eft a N 49. Super fanéla.) ld eft, contra CdullSo /22 PT&LH templunm. ü ICet Lerum: ) Subindé : quafi dicat fz- Jediea, &6 ) Puni, vindica; utexi- pe c&dendo ,. donec tandem omnes 1 ts git malitia cjus, delerent, Ad [r e n()n EIT " fed - p C AP U T VII & VIII. e] [a] /5 dBe. 47. Et acceperunt fpolia eorum in prædat;'l., & capu t Ni- VIfis: )* Canoris amputaverunt, & dexteram ejus, quam extenderat fuperbe, & attulerünt, & füufpenderunt contra Jerufalem. | quà 48. Et lzetatus eft populus valde ,. & egerunt diem ill n lgtitia magna. am iqin. 49. Et conftituit ag odie : ma die menfis Adar. - i omnibus annis diem i&am, te;'tja deci- u $0. Et filuit terra Juda dies paucos. CAPUT VIIL i 'die AK Itiple Sfudas , audita celeläerriina Remanorum fama, ac virtute, que bic recitant ur, mijfis nuntiis fedus cum illis percutit, ut ipforum :anof, refidio 5 [ idei a Gracorum jug o liberentur : Romani autem 9fu- [ $ - de remittunt itti federis refcriptum in tabu lis cgretfs fculptum, | ; Cufll quod bic refertur. IE T audivit Tudas nomen Romanorum, quia funt poten- ] 4 tes viribus, & acquiefcunt ad omnia, qua poftulantur U ab eis: & quicumque accefferunt ad eos, ftatuerunt cum eis n« amicitias, & quia funt potentes viribus. 2. Et audierunt praelia eorum , & virtutes bonas , quas fe- cerunt in Galatia, H tributum: quia oþtinuerunt eos, & duxerunt fub 3. Et quanta fecerunt in regione Hifpäniæ; & quod in pAO'-' yruario teftatem redegerunt metalla argenti, & auri, qua illic funt, ** & poffederunt omnem locum confilio fuo , & patientia : i, qii |4. Lo- Feilidd A7- Quam extenderatfuperbe.) Con- -8. Firtures 60n;:.r.5 ld en:, Cgregla L tra dg'mlum fanéctim omnipotentis facinora. Dei, ut dicitur lib. 2. c. 15. n. 32- Greco Coztra.) E regione, prope. ls Galatis.) Gallia ; nam Gallos . rl &o.- Si£zit. ) Quievit, pacata fuit. Greci l'aMzrag appellant. — Vel refpi- daffe l. cit bellum geftum contra Gallogrz- Cquieféunt ad omnia , qua poffu- cos , qui & Galli , & Galate. dicti lantur ab eis. ) In Greco eft; funt, qui in bello contra Auntiochum li d gudox8cuv E» mÀci TOig mpogiOfp.evoig "m duTCIG , quod verti pote&, Bezevolos magtrum a Romanis gefto a partibus Regis fteterunt. " fe pratenut us, qui fe dlis adjungunt , fcilicet acquiefcendo juftis eorum po- * 3- Metaíla.) Fodinas. ftulstis. Omnem l:cum. ) Scilicet Hifpanis, 4l fe- Ad omnia, qua poftulantur.) ld eft, vel generatim fenfus eft, omnia lo- non femel, aut in uno ali quo evenj ca, quze poflidebant, confilio fibi & patientia pararunt, .tu ; fed'perpetuo. 376 2 LIBRI L MACHABJEORUM I! 4. Loczque, qu ! onge erant valde ab eis , & Reges, qui . nant 1 fupervenerant eis ab extremis terrae , contriverunt, & per- u cufferunt eos plagaf—magna': gæþeri autem dant eis tribqtum beban omnibus annis : . $5 efant ", Et Phui poum, & Perfen Cetheorum regem, & csetero qui adverfum eos arma tu bant : lerant, & contriverupt. in belloj, & Ü obünuerunt eos : 6. Et Antiochum magnum regem Afi æ; qui eis pugnam bant: funt: intulerat, habens centum viginti elephantos , & equitatum, H & cirrus, & exerci um magnum valde, contritum ab eis. 4. Et quia ceper unt eum vivum , & ftatuerunt ei, ut daret batur E ipfe, & qui regnarent poft ipfum, tr ibutum magnum, & da- ret obfides, & conftitutum, trecer 9. Et regionem indorum, & Medos, & Lydos, de optimis V, Q Ib regionibus eorum: & acceptas eas azþkeis, 'dederunt Eumeni regl. * pulos at 9. Et qu! ] |ui erant apud Heiladam j völureï.vuntx ire, & tol- Umq | lere eos, & innotuit fermo his, io. A&w o -- Et mi lerunt ad eos ducem unum: & pugnaverunt con- Cb & captivas duxergnt uxo- ümlP] tra illos, & ceciderunt ex eis muiti, & terram eorum res ^orum, & filios, & diripuerunt eos, I8. poffederunt, & deftruxerunt muros eorum; . &in i*erviFUtem quod illos redegerunt ufque in hunc diem: rr. Et : Cürta 3l i : 20, Superventrant ei:.') Qui eos bel- j vDeþmeclrius.,'uc fcilicet fïbi detrahe- T rentur M:dia, Lydia, & India, & lo laceiiiverant. pacer Cuteri autem. ) Qui fcilicet ab eis Eumeni, Perzami , & Bithyrïxiæ Re- armis domiti funt. gi traderentur. 2l g. Et regionem Indorum , 65c. ) Mi- s. Cetbeoram Regem.) ldeft Mace- rum eft hic dici regionem l:dorum; doniz; nam hujus lib. cap. I. ftatim initio Macedonia , & Grzcia terra &c. ereptam ab Antiocho, & ditam Eumeni; nam Indiam neuter unquam Cþthim dicitur. pofiedit. Ad veritatem hiftoris fuf- glts ql Oirinuerumt: eos. ) Debell;aruht, vel Ms ET fibi fubjecerunt. * ficit Judam ita audiviffe, etít aliter l res forte fe haberet. Alquibus vi- fo 1ti 9. Et confüitutum. ) In Grzco eft dentur nomine indiz defignari remo- Z Vil OvicoNq 5 fignificat autem aliquando n SragoNj pacificationem, & reconcilia- tiores provinci ultra montem "T'au- -Vide Serarium. Cils nem animorum. Salianus putat idem rum fite. j 9. Qu erant apud Hellsdam. ) Id & fs valere JiagoAé» , quod. JaSimap ,. pa- N €tum, fedis, (ive federis cónditio- eft Graciam, ab accufandi cafu for- nes conftitutas. Vel àidc oj eft divi- matus nominativus, ficut & Ptole. li v E fio regnorum , quam pati coattus & :r;xaida ; Lampada ; 4tolog ,.intelll* lii C A P U*T VHI 3 5 qui rr. Et refidua regna , & m(ldas, quae&" aliquando reftite- U pae rant illis , exterminaverunt, & in poteftatem redegerunt. butum .12, Cum amicis autem íuis, & qui in ipfis requiem ha- bebant, confervaverunt amicitiam & obtinuerunt regna, quae (et OS-) erant proxima, & qu& erantlonge: quia quicumque audie- lo & bant nomen eorum, timebant eos: 13. Quibus vero vellent auxilio effe, ut regnarent, regna- Ugnam bant: quos autem vellent, regno deturbabant: & exaltatl DUnly funt valde. els. 14. Et in omnibus i(tis nemo portabat dladema nec indue- tdare batur purpura, ut magnificaretur in ea. M 15. Et quia curiam fecerunt fibi, & quotidie confulebant trecentos viginti, confilium agentes femper de mulutudlne, )pnmls ut, quae digna funt, gerant: umeni 16. Et committunt uni homini maglüratum fuum per fin- gulos annos dominari univeríae terrae fuce, & omnes obediunt &tol uni, & non eft invidia, neque zelus inter eos. ;7. Et elegit Judas Eupolemum, filium TJoannis, filii Ja- Y Cot- cob, & Jafonem, filium Eleazari, & mifit eos Romam con- at uxo ftltuere cum .illis amiciiam ) & focietatem : egruri 18. Et ut auferrent ab eis jugum Gra&ecorum, quia Vlderunt, totem quod in fervitutem premerent regnum Ifrael. 19. Et abierunt Romam viam multam valde, & introierunt , M curiam, & dixerunt: 20. Judas Machabaeus, & fratres e]us, & populus ïudæo- deahe rum miferunt nos ad vos ftatuere VOblfC'üm focietatem , & sdits pacem, & conícribere nos focios, & amicos veflros. n : 21. Et placuxt fermo in confpe&u eorum. Mi 22. Et doruf TV yagoant git.qui Antiochum , & Phlhppum I5. Cueriam.) Id eft Senatum. gn'i iu ad arma capienda .contra Romanos De imultitudine. ) Id eft , de populo glitet follicitarunt. reéte gubernando. Tollere eos. ) Expugnare. 16. Us;.)) Scilicet Confull. At xbüb Y d&o. erant : 12. Qui in 1pfis requiem,c. )* So- fed fic audiverat Judas , i Tit Cllq & fautoribus, qui illis £debant, ut etiam , quod fequitur de invidia, & fpem in eorum auxilio ponebant. &c. quod tamen íalfum eft. Vel I4q. E£ 42 omnibus 5/2/5, ) . Cum fci- 421 dicitur, quia unus in urbe, alter 1 )Id c /l fot licet tantum opibus, & potentia pra- in exercitu verfari, & imperare fole- ( Pmle ftarent. - bat ; & quia cum fimul agebant aiter- Bibh fun Com. Menoch. Tom. VI. Bbb m:elll LIBRIIL MACHABZEORUM 378 , 224. Et hoc refcriptum eft, quod refcripférunt in tabulis cereis, & miferunt in Ierufalem, ut eiTet apud eos 1b1 memo- : ( riale pacis, & focietatis. 23 BENE SIT ROMANIS & gentl Judæorum, in marl, Jut Ü & interra in eeternum; gladlufque & hoftis procul fitab eis. 24. Quod fi inftiterit bellum Romanis prius, aut omnibus 835 fociis eorum in omni dominatione eorum: t 2$. Auxilium feret gens Judæorum ; Prout tempus di&ave- i i l rit, corde pleno: U 26. Et preliantibus non dabunt, neque fubmlmftrabunt ff , triticum , arma, pecuniam, naves, ficut placuit Romanis: & cuftodient mandata eorum, nihil ab eis accipientes. pä;fï .27. Similiter aucem, & fi genti Judaeorum prius acciderit po [v beilum, adjuvabunt Romam ex animo, prout eis tempus permlferlt 28. Et ad*uvantlbqs, non dabitur triticum arma, pecunia, N ] naves, ficut placuit Romams, & cuftodient mandata eorum abfque dolo. Iu ii 29. Secundum hæc verba conültuerunt Romani p0pulo Ju- dæorum 2. füeni 30 Quod fi poft hæc verba hi, aut illi addere, aut demere ad hzec aliquid voluerint, facient ex propofito fuo; & qua- . cumque addiderint, vel dempfermt, rata erunt. j 31. Sed & de. mahs , quae Demetrius rex fecit in eos, fcri- d. píimus ei, dicentes: Quare gravafti jJuguimn tuum fuper ami- 4 torui cos noftrosy & focws Judaeos ? 32. Si nis imperabant , & alteri foli eo die dundaluat, ) Scilicet Romam, quafi fafces preferebantur. dicat : fuis impenfis Judzi copias au- &pof Vide Sigon. xulxareq mittent. 'Tota fententia de- Far; lib. 2. de antiquo jure Roman. c. 2 Zelus. ) ]Emulacm, fcilicet publi- creti eft, ut Judsi pro Romanis, & bimr ca, & qu£ remp. in partes fcindat, vice verfa Romani pro Judxis, fuis p ut poftea tuit tempore Sylle, & Ma- fumptibus militare teneantur, proare d rn, Cæfarls, & Pompeii, bitrio eorum, in quorum utilitatem . - Bene fft Romanis,6$c. ) Senten- pugnablcur ? hoc enim eft, quod di- ttrib tiam refcnpn refert phrafi Hebraica, citur, Cu/lodtent mandataeorum, Nam It hi uibus in bello neceffaria fuppedi- 25. Dill«verit. ) ld eft feret, aut tanda funt, ii non amici, aut focii , LP poüulavent. fed conduétitii milites videntur. At Corde pleno.) Ideft, promptiffime. 30- Ex propoffto fao. ) Pro arbitratu, alm*n 26. Praliantibus.) Scilicet Judais. confentientibus tamen partlbas. Oppic hjf CAPUT VHL&iX 3«9 dul -;o Si ergo iterum adierint nos, adverfum te famemus IHIS L 6Th0. ]ud cium, & pugnabimus tecum mari, terraque, CAPUT IX. a, jb eis Baccbide , €?. Allcimo conira. S'udam miffis a Dememo . dudas 1f]0U$ minimo exercitu f ortil]me refiflens' occiditur ,. ac lugetur granvi- daye 7erque afffichis piis l[raelitis , frater ipfius jfonaz*has in ejus lo- cum [ufficitur : quiob fmms J'oannis mortem percutit filios am-. ibun bri in nuptiis ; rurjumque perculfis de Bacchidis exercitu mille vi- E II & zis, lcimus ob impia in locum fan&um opera . percu[]us. a. Deo garalyfi ,- mortuus e[f , Jed &€? Baccbides cum mec dolo, mec i jer pojet S'onatban perdere, inito cutm eo feedere difce[fit , tiec dth- "mpib phus in S'udeam rever[us eff. [ Nterea ut audivit Demetrius, quia cecidit Nicanor, & CUDa exercitus ejus in prsaelio, appofuit Bacchidem, & Alci- PofUmm mum rurfum mittere in Judaeam, & dextrum cornu curm 1ll1s lo [ $, Et abierunt viam , quae ducit in Galgala, & caftra po- fuerunt in Mafa]oth, qüæ eft in Arbellis: & occupaverunt omere eam, & peremerunt animas hominum multas. que 3. In menfe primo anni centefimi , & qumqu.agefiml fecun—- fet di, applicuerunt exercitum ad Jerufalem: 4. Et furrexerunt, & abierunt in Beream Vlglntl mllha vi- aml rorum, & duo millia ,equitum. Bbb 2 sEt ^.5 Q. G iterum adiersmt mos. 3 judai, mius utramque in tribu MNephthali conftituit. j quf( expoftulantes, quod male tra&tentur. As bommum.) Id eft hommesa jja$ 4l Faeiemus 1llis judictum. ) Eos tuta- ld ö.?. bimur, & vindicabimus. Refpondet 9- .Menfe primo. h Nifan. i ; hrafi [tal. Faremo lero ragitene. nni centefémni , 61c.) Regni Grg« i Extrum cornu cum illjs.) Id eft corum. Vide dita c. T. n. 11. roar & illis eam partem .copiarum - Exereitum,) "Gorionideslib. 3. c:23, ait fuiffe triginta millium armatorurme- jiaem attribuit, -qu& in dextero cornu pugna- qu l re folebat. ^plicuerunt exercit um ad Jer uf;z/em.) 1 Nun 2. Caffra paj?ærunt i5 Maþ;/o:þ que Quzxrebant enim ]udam cum copiis eff in Arbellis.) Arbellam provinciam fuis. ipfo enim incolumi nihil ipfis pedl- facit Scriptura, in qua oppidum .Vla- tutum in Judza fore merito arbm*a- "u f)cnï bantur. h faloth collocat. Jofsphus Arbellam bítrast oppidum Galilez fuperioris facit , & "r Surrexemnt, & nätemnr.) Juda Mafalfth non meininit. A.dricho- non invento. j^ IÉ —— 380 LIBRI I MACHAB/ZEORUM | n s. Et Tudas pofuex at caíftra in Laifa, & trla mxlha viri de&l * cum eo. legio ! Ftwderunt multitudinem exercitus quia multl funt, & 13- Umuerunt valde: & multi futtraverrnt íe de caftris, & non D enam | remanferunt ex eis nifi c&tingenti viri. mlum 7411 Et vidit Judas, quod defluxit exercitus fuus, & bellum A perur;ebat eum, & confra&tus & elt corde, quia non h...bebat (s n Corac tempus congnganöx eos, & dillolutus eft. s. Et dixit his, qui refidui erant: Surgamus, & eamus ad ï& [3 adverfar os noftros, fi poterimus p.gnare adverfus eos. ufque Q B avertebant eum , dicentes: 16 Non poterimus, fed libe- remus arimas noftras modc & revertamur ad fratres nofiros, tum : & tunc pugnabimus adverfuïs eos: nos autem pauci fumus. qUx Q I. 10. Et ait Judas : Abfit iftam. rem facere , ut fugiamus ab eis: & fi appropiavittempus noitrum, morlamur in viitute fuit propter fratres noftros, & non 1nfe1amus crimen gloriae Is noítrz. 1j rr Ft mowt exercxtus de caftris, & fteterunt illis obviam: ie & fa- Mod; od & divifi funt equites in duas partes, & fundibularii, gittarii praeibant exercitumr, & primi certaminis 4 omnes po- tentes: ) & l I2. Bac- 21 A Cleb: In Beream. ) Videtur fuiffe opptdu- To. Iz virtute. ) Id eft fortiter. 2 lum aliquod non longe pofitum a Je- Crimen. ) Grgce éiría» , id eft accu- feci rufalem. Jofe ;»hus Bexzechum appel. fationem , feu reprehenfionem, quafi Jat. Bonfreriu t 5 in Onomaftico putat el dicat, ne minuamus glo:iam noümm, fuiffe in- tribu Bcn]amm, cum etiam eoque reprehendamur ; licet enim nul- 22 Laifa effet in ea tribu, in qua Judas lum effet dedecus cam lmpdres viribus 0mn caftra habebat , & Bacchidis exerci- ad tempus cedere, immo id rccta ra- türi tus eo animo in Beream venerit, ut tio poftularet ; erat tamenin ejus opi- cum Juda confligeret. Addlc, for- nione, ndque in Deum redundare exi- H taíle effe. idem cum Beroth in tribu ftimabat, cui vitz fuz terminos com- fe 3 Benjamin. mittebat, cum dicebat, ff eppropravit 5. lp Laifa;) Grsci textus habent fempus m)frum, moriamur, Eleafa, nec eft exdem hzc Laifa cum D ila, que erat , ad Libanum mon- II. Mawt exercttus. ) Scxllcet bac- r chidis. . x Qv tem , & fontes Jordanis , quæ etiam Dan di&a eft E: ffeterunt. sllis obuiam. ) Ex ad- Wm y 9. D;[o/mm- eff. ) Animo con['cer- verfo Judzis. E natus.. nl('r Equtte: ) Regu. 8 $2 poterimus pugnare adverfus eos,) In duas partes. ) [nduo cornua. m Primi certaminis. ) Qui in . primis l'ï dare eof, In. Greco eft, ff forte P*SJ jmus. debel- fono erant ordlmbus , fortiffimi &ant, Cuff(' N »x UT IX 38X Leledi r2. Bacchides autem e:at in dex' ero cornu, & proximavit legio ex duabus pariibus, & clamabant'tubis: 'ex pärte- Judse, n & 13. Exclamaverent autem & hi,:qui erant & not etiam ipfi, & commota eftterra a voce exercituum; & com- miffum eft preelium a maae ufque ad vefperam. bellum —14. Et vidit Julas, quod firmior eft pars exercitus Bacchi- abebat dis in dextris, & convenerunt cum .ipfq. omnes conftantes -- corde: 2 hss u 15. Et co ntrita eft dexterawpars.ab eis, & perfecutus eft eos ufque ad montem Azoti. ? D . Sd liBe—- 16. Et qui 1n finiftro cornu 3 erant, viderunt, "q'u/o'd contri- ofitoS, tum eít dextrum cornu, & fecuti funt poft Judam, & eos, müs, qui cum ipfo erant, a tergo. L mus ab 17. Et 1 ngravatum eft prae lium, & cxecidefuhyt. vulneratä vitüte multi ex his, & ex illis. ; gorie 19. Et Judas cecidit, & cateri fugerunt: —em fuum, 19. Et Jonathas, & Simon tulerunt Judam fratr bvfam: & fepelierunt eum in. fepulchro patrum füorum in civitate ,&fa- Modin. ^ 20. Et lleverunt e ) :m omnis populus Ifrael plan&u magno, s e & lugebant dies multos. 4r. Et dixerunt: Quomo a do ceciäit potens, ciui Rfalvur'—nlfa- oassastnti) ciebat populum lírael' -22. Et cstera verba bellorum ] udae,& vkir*cutumj quas citär. - effactiis fecit, & magnitudinis ejus, non fupt defcripta, multa enim m,quai erant valde. pofirarty 23. Et fa&tum eft: poít obitum Judze emerferunt iniqui in spim nb omnibus finibus Ifrael, & exorti funt omn 3 esþ ^ qgi Qpel"ab an- , viribif um tur iniquitatem. g p 24. In diebus illis fa&ta eft fames magna Väldeg- & tradidit fe Bacchidi omnis regio eorum cum ipfis. (are exte n [08 C()m" * Bbb3. 25.Et- Prp Fi/i?!/f 12. Ef ;roximzzvit legio. ) Phalanx I8. Judas ce?idit, 65' cerert fugerunt.) Grece more Macedonico hec erat Ut fere accidit, cum Dux exercitus icr bac- in pr&lio occiditur. -gravis armatura peditum , & precipu- 92. Verba.) Id eft, gefta. um robur exegcitus. DT Ex duabus partibus,)) Utrumque cor- 23. Exorzi [unt.) Coorti funt, emer- Amucontra fjudzos promovens. A ciés ferunt. .Qui fcilicet metu ]jude, aut abícondebant fe, aut pietatem fimu- enim regiorum erat lunata, fabant. I2. Commota. ) Concufl P reddito Omuao : fono, & 24. Fames magnua. ) Fortaffe ob .&uä j prim cuffo.* per montes, & »v.tlles rcpere nl ges ab thc corruptas. f LIBRI.I. MACHABZEORUM 382 as. Et elegit Bacghldes viros impios, & conftituit eos do- Y minos regionis. fü f iiv ! £5 £2, 26. Et exqmrebant, & perícrutabantur amicos ïudæ, & adducebant eos ad Bacchldem, & dexcabat m 1llos, & il- j frá udebat. 27. Et facta eft trlbulauo magna in Tírael qualls non fuitex Qu t1 k u3 V f die, qua non eft vifus propheta in Ifrael. .eg. Et congregatl funt omnes amici Jude, & dixerunt $ deruat Jonathee, 29. Ex quo frater tuus Iudas defun&us eft, vir fimilis ei 9. | non eft, qei exeat contra inimicos noftros Bacehldem, & €os, Thui Us qu* inimici funt gentis noftrze. eUb 1 3o. Nunc itaque te hodie elegimus effe pro eo nobis in prm- Cam mpem & ducem ad bellandum bellum noftrum. 40, . Et fufcepit ]onathas tempore illo principatum, & fut- & cec revat loco Judze fratris fui. & a« 32. Et cognovit Bacchides ,. & quærebat eum occidere. . 4I 33. Et cognovit Jonathas, & Simon frater ejus, & omnes, pforu qui cum eo erast: & fugerunt in defertum Thecuæ, & con- 40 federunt ad aquam lacus Afphar. verü | 34. Et cognovit Bacchides, & die fabbatomm venit lpfe, & 9 omnis exercitus ejus, trans Jordanem.. al or 35. Et Jonathas mifit fratrem fuum ducem populi, & roga- 4 vit Nabuthaeos amicos fuos, ut commodarent ilis apparatum i fuum , qui erat copiofus. 36 Et- uPer l 26 detraäat £2 2llos, & :lludebat. ) |94. Die faääatamm) Vel in conh- ind EfisrortOsprimum, erucsatosque ad (ibi- temptum legis Judaice , ut Nicanor ?um, E5 Po/fremO ommes ad unum eneca- infra, lib. 2. I5. T. vel ut quietos Ju- Verte &ar, inquit. Jofephus. daos, incautosque opprimat, exifti- L N 207 Ex die, qua moneff vifus propbeta mans non repurrnaturos propter reli« àz l/Tfael.) Sciicet a tempore rezdi- glonem diei. Wüpaji ficati templi quando. nimirum ulti- 35- Iratrem. fuum , ducem populi. ) W nm mi prophetz floruerunt, five, ut ha- Fratrem fuum Joannem cum manu peditio ftty ( bet J fephus , poft captivitatem Ba- militum , ideoque eum vocat d«tezz byïc n cam. POPIJI &li.f, W 3l* Prmæþatum ) '"Tum Ecclefïa— Nabuthaos amicos f2os. ) Qu1 longlus *et ( Tricui , tum politicnm. trans ]ordmem habitabant verfus Cltllï5 j 33. In defertum. Thecue. Y 'Tam de- Whetyda rientem, in urbe 7Xabo, in tribu / fextom ïhecuæ quam lacus -Afphar Ruben , Num. 32. 3 erat in tr ba judt, non longe a Be- lt copmodarent: 1/11: apparaium [u- thlehem. "Vide Adrichom. in Juda sm.) Ad verbum ex Greco habetur, Waj | h. 39 Deponere epud zpfes apparatupf, id € Comi CAPUT AX. 383 0s d0- 36 Et exierunt filii Jambri ex Madaba, & comprehende« runt ]Oannem, & omnia, quae habeoat ? & ablerunt habena e, d tes ea, 37. Poft hsec verba, renunciatum ei'c Jona thae, & Simoni fratri: ejus, quia filii Iambu faciunt nuptias magnas, & du- fuitex cunt fponfam ex Madaba, filiam unius de magnis principi- bus Chanaan, cum ambitione magna. xerunt 38. Et recordati funt fanguinis Joannis tratris fui: & afcen- derunt, & abíconderunt fe fub tegumento montis. lis el 39. Et elevaverunt oculos fuos, & viderunt, & ecce tu—- &. amici & 005 multus, & apparatus multus: & fponfus proceffi:; 'ejus, & fratres ejus obviam illis cum tympams 3 & muficis, & armis multis. npt :40. Et furrexerunt ad eos exinfidiis , & occ1derant eos, & füt. & ceciderunt vulnerati multi, & refidui fugexunt in montes 4 & acceperunt omnia fpolia eorum: 16 4I. Et converfze funt nuptiaein lucï:um, & vox mufcorum ipforum in lamentum. Imnes, L Cote 42. Et vindicaverunt vmd1&am fangumls fratris fui: & re- verfi funt ad ripam Jordanis: 45. Et audivit Bacchides , & venit die. fabbatorum ufque jpfe & ad oram Jordanis in virtute magna. 44. Et dixit ad fuos Jonathas: Surgamus, & pugnemus con- ropa rato tra inimicos noílros: non eft enim hodie ficut heri, & nudi- uftertius. »» od 435. Ecce enim bellum ex adverfo, aqua vero fordanis hinc, & inde, & ripee, &paludes, & faltus & non eft locus di- i o Nicanof vertench mos d 46. *N*unc Y eXI l 37. Verba.) ld eft , gefta. ^ er rel impelimenta , & fupelle&ulem fuam, ut nimirum ad pugn: andum eff&nt ex- 38- Sangnisis.) ld eft, cadis. - peditiores. Jofephus habet: Miffr fra- Tegumento.) ld eít, lacebra Popwh ) zrem (uum joannem ad Nubathaés Ara- 43. Veniz die faäbatamr ) Vide di- , 0U &a füpra n. 34. [ JXHW bas, nt apud eos zmþedtm:enm depone- x*ef Quare quod in textu. noftro di- 44. Nom entm eft hodie ffcut bert & ' Citur, eommodarent, aliqui legunt com- nudiu ertms.) Cum fcilicet eramus Jongii mendarent, propius ad fenfum Grzci in defzrto "Thecuz , & liberum erat verius nobis prelium aut admittere, aut de- textus, in quo habemus sa2a3: 'aSau, clinare. INunc autem hoftem ex ad. 36. Ex Madaba. ) Sita erat ea urbs ; *cr;me Jordanem in tribu Ruben, ad verfo , hoc eft, a fronte habemus, um f" "forrentem |Arnon, m tabulis Adrl- & idcirco neceffario nobis pugnan- habctufl chomii* dum eft, cum fiumme, & paludibus ! jl * ï A 3 94 LIBRII VMfRX(.ïHA*B)EORU'M . - 46. * Nunc ergo clamate in coelum, ut liberemini demanu inimicorum veftrorum. Et commiffum eft bellum.. oA * l fnagno 47. Et extendit Jonathas manum fuam percutere B a"cc'h»i- I dem, & divertit ab eo retro: E ä reyenï 1 - : 48. Et diffiliit TJonathas , & qui cum'eo erant, , in J?rda- $o nem, &tranínataverunt ad eos Jordanem. thas, 49. Et ceciderunt de parte Bacchidis die illa mille virij.' Et nunc reverfi funt in Jerufalem. : Qrnnes $o. Et aedificaverunt civitate s munitas in Judasa: munitio- , fo. nem, qua eratin Jericho & in Ammaum, & in Bethoron, & in Bethel, & Thamnata; & occult » Phara, & Thop(?ïmuris excel- fis, & portis, & feris. pfeher sr. Et pofuit cuftodiam potuet Iírael: ; in eis, üt inimicitias exercerent in 6L,. 52. t munivit civi fatem Bethfuram , & Gazaram, & arcem, malitio & pofuit in eis auxilia, apparatum efcarum: & «3. Et accepit filios principum regionis obfides 1n Be ,& quuit eos 1n arce in Jerufalem in cüftodiam. e. firma s4. Et anno centefimo qui nquagefimo teftio, menfe fecun- 6 do, prs&ecepit Alcimus deftrui muros domus fan&tze interio- ud i ris & deftrui opera prophetarum, & coepit deftruere. ó, s$. In tempore illo percuffus eft Alcimus , & impedita funt pura opera illius, & occlufumeftos ejus, & diffolutus eft paralyfi, ó & mandare de domo fua. & ed nec ultra potuit loqui verbum; 56.'Eþ ; 66 1 taly interclufi evadere alia rati;)ne hon O. VFdifcaverunt civitates munitas.) tutibu ü poffimus. Id eft, «dificando munierunt. $, 46. In celum. ) Ad Deum. L UL Pnimicitias exercerént in lfrael.) Id eft, ut bello infeftarent l(raelem, tafe j ( 47. Percutere. Bacchidem. ) Ut fu- blato duce reliquum exercitum in fu- & hoftiliter fe gererent; hoc en'fm] eft g;nn vertzret. exSealhitiy. Divertir.). Bacchides i&tum decli- 54- Mzros domsuts fancia interiori;c. - naylit. Atrii interioris Lev.itarum,- & Sacer- dotum. 48g. Diffliit Jemathba Q.) Jàm de vi- i L] étoria defperans. Prophetarum. ) : Scilicet, Aggzi, & 6I Et tr;znfmzmweri»m ad eos.) In Grz- Zacharig , quorum exhortatione poft P? a co eft xaj 8 3i£fgo a» &m' &urSg 6f noz eft rezdificatum. captivitatem Babylonicam templum Ies fuey franfiersnt ad eos, id eft. milites Bac- didi d 55- Occlujlzm eff os cjm. ) Ufu vOs & ] chidis Judeos ultra Jor(äanem non funt cis privatus. perchuti. CIO, n x 495 Rever/t'.ftmt. ) Scilicet, mili- Manudare de domo fua. ) Difponere Ü ord; tes Bacchidis. $ domui fuzg, teftamentum condere. hij JSOGATPU-T IX 3895 n H |$6. Et mortuus eft A lcimus m tempox*e 1110 cum tormento Inagno. cch. - Et wdxt Bacchldes, quoniam mortuus eft Alcimus: & reverfus eft ad regem, & filuit terra annis duobus. Jorà 58. Et cogitaverunt omnes iniqui, dicentes : Ecce ]ona- thas, & qui cum eofunt, in filentie habitant confidenter: it. E nunc ergo adducamus Bacchidem, & camprehendet .€08: omnes una notte. Unitlo 59. Et abierunt , & confilium ei dederunt : borof, 6o. Et furrexit, ut veniret cum exercitu multo, & mifit excel occulte epiftolas focus fuis, qui erant in Judaea, ut, com- prehenderent Jonathan, & eos, qui cum eo erant: fed non ent m potuerunt, quia*innotuit eis confilium eorum. 61. Et apprehendit de viris regionis, qui principes erant iteetty malitiae, quinquaginta viros, & occidit eos, 62. Et feceifit Jonathas, & Simon, & qui cum eo erant, f fuit in Bethbeffen, quze eft in deferto: & extruxit diruta e]us., & firmaverunt eam. jecun 63. Et cognovit Bacchxdes, & congregavit univerfam mul— ier titudinem fuam : & his, qui de Judaea erant denuntiavit.. 64. Etvenit, & caftra pofuit defuper Bethbetfen: & op- t funt pugnavit eam dies multos, & fecit machinas. yilyfl lj 65. Et reliquit Jonathas Simonem fratrem fuum i in civitate, à & exiit in regionem , & venit cum numero : 66. Et percuffit Oäaren , & fratres ejus, & iihos Phaferon . Ht in tabernaculis ipforum, & coepit cædere, & crefcere in vir- tutibus. * gtbl ) 67. Simon vero, & qui cum ipío erant, ex1erunt de civi- ,lfut ! tate, & fuccenderunt machinas. m ontitt d 68. Et . Ti ) 87. Siluit. ) Quievit a bellis. 65. Denuntitint. ) Ut præ&o eiïenc/ v od 58. In ffl:ntio.) Quiete. ad expugnanddm Bethbelfen, 65. Cum wuumero.) Militum. n'fïæls & (61. Apprehendit.) Jonathas. lbb) t Priucipes erant. malitia.) Qut aucto- 66. Odarez, &fc.) Vrant hi ex Bac- jtte p res fuerant pravi illius confilu Bac- chidis exercitu qnpt chidi dati. 62. In Betbbeffen. ) 1n. deferto Jeri- Cedere. ) Hoftes, Ua vO cho, in tribu Ben)amm, mon longe Xrefcere im virtutibus.) Rebue prg- clare geflis clarefcere. a ]ordane L lfpone" l]t&/. mm Com. Meneoch. Torn. VI. "*cec ndefe' 386 LIBRITL, MACHABJEEORUM CAPE. IX. 68. Ft pugnaverunt contra Bacchldem & contritus eft ab €15 ; afllüixerunt eum valde, quomam confilium ejus, & xl conglmius ejus erat inanis. Dent 69. Et iratus contra viros Imquos, qui ei. confi lium dede- p(/u(; ran:, ut veniret in regionem ipforum, multos ex eis occidit: lpk autem cogitavit cum rehqmb ablrv in regionem fuam. Al Iran " 1 .TO. Et cognovit Jonathas: & mifit ad eum legatos compo- 1üj nere pacem cum ipfo, & reddere ei captivitatem. ilut 7i. Et libenter accepit, & fecit fecundum verba ejus, & juravit fe nihil fa&urum ei mali omnibus diebus vitze ejus. 12. Et reddidit ei captivitatem ; , quam prius erat prædatus de terra Juda: & converfus abiitin terram fuam, & non ap- pofuit amplius venire in fines ejus. H IE'I 73. Et celfavit gladius ex Iírael, & habitavit Jonathas in Vit Pt Machmas, & coepit Jonathas ibi Judlcare populum , & exter- ;2 ? E mmawt impios ex Ifrael. pi oium 31 C5, 0 41 quam $1 Qum. 0. ] MOGE P IU ris d]ïu ( ( CAPUT de Qüt - Q. ] t WS 68. Cowfilium ejus , 2 co»(gre[m ejsus 72 Inp terram [uam.) Antiochiam erat 15anis. ) lrrita tanti apparatus ad Regem Demetrium. expeditio ; quz in dedecus, & cladem 73- Gladius.) Bellum. ejus caderet. 79- Reddere es captiottatem. ) Ca- lm Machmas. ) Oppidum, qued erat in confinio tribuum Ben;amm $2« 4 ptivis utrinque. redditis , ut fit cum Ephralm ijl pax cum hoftibus initur , etiam Bac- (]Ll Ti chidem captivos reddidiffe conftat ex gndicare, ) Gubernare , feu jus di- cere. dfm Y nume /2 omlpc A * X* X * * R 38 » é &f ab CAPUT X * L4 AU A'lexmd/o Nobzlzs A'nzfzochz filio accupante Ptolemaidam, conatur 1 dede Demetrius ferire feedus cum S'onatba ,. [emel 4c zzfemm þlurzma occidi pollicens : at ille praelegit oblatas ab Zdlexandro. amicitias : qui Qam "lexander. deviclo , occifoque. Demetrio , " ducit .uxorem. | Cleopa- 100 Iram Ptolomei regis: zdogypti ]ïlmm plwzmum jfomzz*ban bono- vans: porro Zipollonium ducem junioris Demetrii devicit. Sfona- Jus, & tbas , fuccenfa dzoto, C templo Dagori: rurfumque ab "le- eus xandro bonoratur data fibi Lccaron, ac fibula * am*ea edatus * 100 3p T anno centefimo fexageümo afícendit Alexander An- tiochi filius, qui cognommatus eft Nobilis, & occupa- has m V1t Ptolémaidam: & receperunt eum , & regnavit illic. [ extel . Et audivit Demetrius rex, & congregavit exercitum co- ploxum valde, & exivit obviam 1]11 in preelium. 3. EE mifit Demetrius epiftolam ad ]onïthan verbis pacxü- Cis, ut magnificaret eum, 4. Dixit'enim: Anticipemus facere pacem cum eo, prinf- quam faciat cum Alexandro adverfum nos. s. Recordabitur enim omnium malorum, qua fecimus in eum ,. & in fratrem éius, & in gentem ejus. 6. Et dedit ei pmefratem congregandi exercitum , & fabri- care arma, & effe ipfum focium ejus» & obfides , qu1 erant in arce, juffit tradi ei. * 7. Et venit Jonathas in Jeru'alem , & legit 'epiftolas m au- ditu omnis populi, & eorum qui in arce erant. 9. Et timuerunt timore magno, quoniam audierunt , quod dedlt ei rex poteftatem congrevandl exercitum. UT 9. Et traditi funt Jonathae obfides, & I"Eddldlt eos paren- tlbus fuis: um viochati Ld Cccz 10. Et — i. Lexander Antiochi filius. ) Flllus Prolemaidam. ) Symæ urbem. od Antiochi Epiphanis, quem ali- 09 e Ut mrgrtfcaræt eun.) In qu:bus mift ui nothum fuiffe ajunt ; alii fe qui- eum fe magnifacere oftendebat, &ad dem venditafie ut filium, fed fuiffe . majora velle promovere. J jUS d ominemeignotum, &flirpis incerte. 6. n arce,) ln civitate David. E - 388 LIBRI .I.'MACA—LfABzEORUM 4I ro. Ft habitavit Ton athas 'inv]erüfalem ,& coepit æd.i.üca.re, Lj nt & innovare civitatem. II. Et dixit facientibus opera, utextruerent muros, & mon- " gä ^ tem Sion in circu * fecerunt. itu lapidibus quadrgtis ad mtl'nitipneln : &ita ffis I2. Et fugerunt ,a!ienägenæ, qui erántin munitionibus, qua Bacchides cedificaverat: ; * * pnr I3. Et reliquit unufquifquä locum fuum, & abiit in ter- ram fíuam: : » -- &d I4. Tantum in Beth fura 'remanfe/runt aliqui ex his, qui re- : liquerant legem , & pr &cepta Dei: erat enim haec U-eis. adx re- d2 fugium. 21 "Is Et au divit Alexander rex promiffa, quae pomifit De- H l & metrius fonathee: & narraverunt ei praelia, & virtutes, quas ! ipfe fecit, & fratres ejus, & labores , quos laboraverunt, 16. Et ait: Numquid inveniemus aliquem virum talem ?.& & nunc faciemus eum amicum , & focium noftrum. 17. Et fcripfit epiftolam, & mifit ei fecundum haec verba, bis dicens : 18. Rex Alexander frzitri']onathæ falutem. 19. Audivimus de te, quod vir potens fis virib us ; & aptus es, ut fis amicus nofter: 4 2o0. Et nunc conflituimus te hodie,fummum facerdotem n gentis tuze, & ut amicus voceris regis (& mifit ei purpuram, m & coronam auream) & qusa poftra funt , fentias nobifcum, tifi fe e & conferves am.icitias ad nos. qu 2I. -Et' pu N Io. Haiitavit Tomathas im . Jerufa- fure propugnatores ad deditionem £t lem. ) Quia fummus erat Pontifex, & coegiltet. *4 Pontificalia exercere debebat in tem- As Virtetes.) Facta fortia. en plo & quia fummus moderator rei- 20. Corfiteimus te fummum . facer- publice Judeorum, dotem gmti: fu. ) Fungebatur JO- u ! II. Muros , 6f montem. ) Muros nathas jam inde a fratris morte fum- montis. mo facerdotio, ficut & principatu ; Ti Ad munitionem. ) Ut Civi(tati— effent erant enim eo temporé hec otficia l munimento. copulata , & ab uno eodemque gere- I4. Erat enim b«c eis ad rcfu;gium. ) bantur. laque illa Jonathas non po T Propter eximiam loci firmitatem, qui, accipit ab Alexandro prophano Rege, L ut vidimus fupra c, 6. 30. & feq. ma- fed illius adjutus favore, publice Pon- bu ximum exercitum Antiochi Eupatoris tificem egit, quod prius non poterat, cum Jerufalem , & Judza erat in Gen- LE contempferat, irritosque plane reddi- e tr tilium l)gteüftte. diiTe;c ejus conatus, nifi fames Beth- Pa DN CAPUT,X. 359 dificare, ar. Et induit fe Tonathas ftola fan&a feptimo menfe, anno centefimo fexagefimo in die folemni (cenopegise: & congres i &mon' gavit exercitum , & fecit arma copiofa. - 24. Et audivit Demetrius verba ifta, n :.&ita & conirifnatüs ;fc ni- mis, & ait: * Js, quis 23. Quid hoc fecimus ., qu—od preeoccupavit nos Alexander apprehendere amicitiam Juddeorum ad munimen fui? g 10 4 q 24. Scribam & ego illis verba deprecatoria , & dignitates, & dona: ut fint mecum in adjutorium. - j quite. 2«. Etícripfit eis in haec verba: Rex Dem .al re Hetf"i;l-s genti Ju- daeorum falutem. 26. Quoniam fervaflis ad nos pactum , & manfiftis in ami- viftt De- citia noítra, & non acceffiftis ad inimicos noitros, audivimus, ies, QUs & gavifi fumus. : erunb 27. Et nunc per feverate adhuc confervare. ad nos fidem, Jem 2 & & retribuemus vobis bona pro his, quze feciftis nobifcum, 28. Et remittemu - s vobis præüatiqnes'm.ultas,x& dabimus vo- * : verbt, þis donationes. & 29. Et- Cc C3 & aptus Mifit es purpuram, C coro'wm; Amure- ro obfides accepit, quos illi reddi juf- fit Dem:trius, jure fuo ufus eft; nam am.) Purpura hec , & corona aurea erdotem nihil pertinent ad amictum Pontifici- eos ad eam diem injufte Rex rgcinue- um, nec iis Rex ornare voluit Pon- rat, ut etiam injufte Judez domina- jrpuram tum fibi vindicabat. obifcut tificem , cum ejüsornatum ignoraret; fed ad eorum Dynaftarum amictum , 23. Praeccupavit nos. ) lwiqtc,endis qui amici Regis , & ex ami&u pur- donis, «& conterenda Pontificia di- fic. de gnica*te. . Nam alioqui D«emetrius al 'Et pureo purpurati dicebantur anteverterat Alexandrium in ambien- — Mardochzo legimus Efther. c. g. 15. eum procefliffe de palatio cerezam 4«- da Jonathg amicitia. deditionem vcam pertantem i Capite, £$ . amitdlum .94. Verba deprec.ztbri:z.) Grzce Ao- ld ferico. pallio, atque purpureo. qjsc magaxNjoses , verha exbortatoria , Qr. Sfo fanila, ) Mabitu chgrdo- quibus ad jangendam mecum amici- ;;;;;/71 frlf"' tali , feu Pontificio. B tiam exhortabor. eyatur J Dzgnitates 6 doua, ) Pfomimam, & gorte 1 In diefolemni [cenopegi 4. ) n fefto dabo. 'Fabernaculorum, de quo vide.di&a prinCiPM.i Levit. 25. Videtur Jonathas , argui 26. anm;amffrvzz/?is ad nos patlum, hec ol &c.) Callida captatio benevolentiz , poffe, quod acceptis ab Alexandro muneribus, Demetrii paulo ante ini- & diflimulatio geftorum a Jonatha, nath?s 00 tam amicitiam, que potior effe. de- ut tempus , & locum tribuat mutan- hago Mp dz fententie. buit, violarit, fed dicendum eft Jo- ailicePor natham regio quidem favore Deme- 28. Preflationes.) Kes, quas Judzi n potemrl trii ufum effe, - fed non promififfe fe Demetrio pre(tare cenebantur, quas mox recenf«t, n a paetibus ilius ftaturum. — Cum ve- u * ( d DLBRI.L MACHABIEORUM 397 29. Et nunc abfolvo vos, & omnes ïudæos a tr1buus, & ) pretia falis indulgeo, & coronas remitto, & tertias feminis: ffiiià 30. Et dimidiam partem fructus ligni, quod. eft portionis. m eveïc« meza, relinquo vobis ex hodierno die, & deinceps, ne acci- tlonio piatur a terra Juda, & a tribus cthatlbus ,.qua additeae funt 3- Ih ex Samarla, & Galilea; ex hodierna die, & in totum tur &i tempus : fus, | 531. Et Jerufalem fit f'm&a, & libera cum finibus fuis: & kl demmce, & tributa ipfius fint. San; 32. Remitto etiam poteftatem arcis, quae eft in ïerufalem' Obedi & do eam fummo facerdoti, ut conflituat in ea viros, quos- 3 cumque ipfe elegerit, qui cüftodiant eam. Qs, 33. Et omriem animam Judseeorum, quse captiva efta terra &om uda in omni regno meo , relinquo liberam gratisj ut omnes 40. a tributis folvantur, etlam pecorum fuorum. m 34. Et-omnes dies, folemnes , & fabbáta, & neomenise,. & 4 dies decreti, & tres dies ante d:iem felc.nmc.m & tres dies Tant poft diem folemnem 5 fint omnes immunitatis , & remiffionis In 05 ommbm Judzis, qui fünt in regno meo : 4 35. Et nemo habebit poteftatem agere a*:quxd & movere nezotla adveríus ahquem iliorum , in omni caufa 36. Et ^ : vrEDED ijipend Ürj; 29- Trefmf Lis.) N e&igal fdhs con- Et a tribus cwznzaäm, que addite. üOnn & remitto. » f'tot. i. ) N el hb Antiocho, vel a Pto- Reg:k Coronas,) Aurum coronarium, quod Ka61 « lomzo , velab aliquo alio addite fue- *gxk. dudum a Piovinciis ultro oblatum, rant provinciz Judze tres civitates ex pr)fïea quafi debitum exwebant Vi- Samaria , & Galilea, quas eodem pri- de *Vdroïum Pafchalium- de coxona ]. , üu ànt vilegio frui vult Demetrius. Pllt D. 0 5 D 3I. Szt fandla, ) Gaudeat .immuni- Ter?ias [ominii. ) Si enim quisduo- tato, qug decet fan&um locum. S'th -— xmcx quàm ; decim modios tritici, verbi gratia, 23«5 Omnem . animau-. ) Pexfonam, phanea feminaffet, quatuor modios dabat tem- ut vulgo dicitur. pore fneífis tribüti nomine; d 34. Neemenis. ) Feftum Calenda- d drày, 50. Dimidiam partem frutlus ligni, rum. Primus enim cujusque menfis Y o quod eff portionis mea. ) INon omnes dies feftus erat apud lebreos. hu&ua quirumcumque arborum per- buir p Dtes deecrets. ) Stati , fen ftatuti. 3 tincbant ad BR*:gem , fed alxqïmmm dOng tantum ; horufn ergo fru&tuum regiz 95. Et, nemo , &c.) Esplicat pre- portionis d:.mdwm partem remittit. cedentem nmnumtatem ; ut fcilicet & u nemo jJudaeos ad judicum tribunalia S er M«l remittit totam portionemregiam, vjum erat paxs dnmdndnl orum f£ructu- fe diebus illis fiftere poffit compel- em 1 Ellïlo lere. fuliü quaf CAPUT.X. SeT j & .46. Ft adfcrxbantur ex Tudseis 1 in exercitu. regis ad' trïgmta IQ5 ; millia virorum; & dabunmr ilis coplae, ut oportet omnibus 101 l$ « exercitibus regis, & ex eis mdmabuntur, qui ünt in muni- tionibus regis magni: ? fünt 37. Et ex his conftituentur fuper nego:ia regm ; quæ agun- tLU tur ex fide , & principes fint ex eis, & ambulent in leg! bus fuis, ficut pï*æcep trex interra 'ïcada $& 38. Et tres civitates, quae additee funt ïüdææ ex regione diett Samarie, cum Judsa reputentur: ut fint fub uno, & non obediant aliipoteftati, nifi fummi facer lo is: qUOb 39. Prolemaida, & confines ejus, quas dedi -donum fan- terta €is, qui funt in Jerufalem ad neceüar;os fumptus fan- €torum. JH . 40. Et ego do fingulis annis qumdecxm millia fidomm ar- genti de rationibus reæs, qua me contingunt: 2 41. Et omne, quod reliquum fuerit, quod non zeddlde« (dies rant, qui fuper negotia erant annis prmrlbus, ex hoc. dabunt fionts in opera domus. 42. Et fuper ha&ec quinque millia ficlorur argentl, quae )yere acci- L * * :36.. Copie. ) Grgce g:m, munem, forte eam eorum ope rccüuperare pof- hi Pnpendu fec , vultque reditus illos reimpli £um- Ordinabuntur.) Conftituen tür. pmb us , .& facrificiis addiei. PT ng!.fmdgizl ) In Greco eft, óxveo 49. Om/z.räc m lia feciormm. ) 5i- SPLO' * Maci TO U pUy a?xo:ä, m.«m; renibats ma- clus unus &quivaletquatüor Juliis R o- gt gïll!. tnanis. Ecaquc (lwu.iac*m millia ficli 37. guniur ex fide, ) Fidem po- etficiunt fex millia fcutorum e;uadem ates ef Qu dnt m pri monetz lhomanz. - Principes.) Prefe&i, & præ(ïues. Szcut pracepit, Rex , €$c. ) (*omra De vatijomibus Regis , qua me contin- ul guut. ) In Greco eft ex /ocis , qua me h quam nuper edixerat Antiochus Epi- contingunt, id eft que ad me igm ant, phanes.. prattl 38- Ef tres ciuitares , Quac: ante de- que proprii juris func Régum 5yriz. claraverat tributorum HHIDUHGS nunc I. Et omne, 7:;0:! reizyuumfæ ric 6 c.) 1enda- in eas jus fuminum ac reglum tri- Significat fe remittere fibia Judais menilé buit Ponmfïcx. debita fuperiorum annorum. $ 39 Q:m: dedi donum [anflis. ) Quam Im opera domus. ) Ad expenfastem- Ut dono cemplo Donat Ptolemaida , pli. t pE & ejus agrum : in eam quippe infen- 42. Ef fuper bac.) E,ft alia larfm:xo ciliceé fus erat, ut qug prima recepiffet ho- quinque millium ficlorum , qui de ftem fuum Alexandrum, qui & regni teinpli reditibus quctmms ac ;ipiebaa- fui fedem ibi collocarat. tur m itæque eam uinque millia ficlorum etfici- ] quafi frofcriptam Judzis tradit, fi unt duo millia fcutorum Romanorum. * - 392 * -DiBRLIL MAU HAB EORUM ] accipiebant de fan&torum ratione per fingulos annuosg & hzec tos feQ ad facerdotes pertineant, qui minifterio funguntur. 43. Et quicumque confugerint in templum , quod eft Je- feä: [ rofolymis, & in omnibus finibus ejus , obnoxii regi in omni Dere negotio dimittantur, & univ ^ ería, quse funt S:is fin regno meo» l j libera habeant.- - caftra 44. Et ad sdificanda, vel reftaura nda opera San&drüm, m s fumptus dabuntur de ratione regis: ]oam t 45. Etad extruendos muros Jerufalem, & communiendos &i f in circuitu, fumptus dabun tur de ratione regis, & ad con- i) ftruendos muros in Judzea. ï qui n 46. Ut audivit autem Jonathas , & poþulus fermones n iftos , * non crediderunt eis, nec receperunt eos: quia re- reg.a , Sllp. 6 1l cordati funt malitiae magn Ptoler laverat eos valde. £ quam fecerat ia Iírael; & tribu- Qit di 47. Et'complacuit eis in Alexandrum, quia ipfe fuerat eis princeps fermonum pacjs, & ipfi auxilium ferebant omnibus . diebus. 4 fecun) 48. Et congregavit rex Alexander exercitum magnum , & i admovit caftra contra Demetrium. filiam 49. Et commiferunt preelium duo reg es; & fugit exercitüs Thgn Demetrii, & infecutus eft eum Alexander, & incubuit fuper $. €osS f , zo. Et invalu it præläum nimis ; do.ne'cko—ccidilt fol: & ceci- ó5, dit Demetrips in die illa, * Teqim 5'1,. KF & It mET Li . Et quicummque confugerihf;' üGe) occifo a. Bachide ]uda Machabkæo,, ót, Viri j "Templum Afyli jure donat, ut non & variis illatis cladibus, qua&toto þi-ï.ll- folum perfong, que fugerintintem- no . cap. g. memogantur.l C05 f plum , violari non poflint , fed nec 47. Iz Alexandrum. ) Grgce , m ü fuerint. eorum bona, quocumque in loco fita Alexandro, id eft amicos effe Alexan- g dri. Toet Obnoxii Regi. ) Obligati regi. - 44- Derattone Regis. ) Éx wrario Prisceps férmenum pacis.) Primus ( j Q()pa regio , ex proventibus regiis. egerat cum illis bona fide, &,amici- g 46. Nom crediderunt ci.r.) Hzc tam tiam eorum ambiverat prior. 54 profufa promiffionum copia, hoc ipfo Omnilus diebus.) Quibus rerum po- fim f parum probabilis vifa eft, quod ab homine proficifceretur, qui rebus ipfis titus eft Alexander. lt ge l 50* Invaz'uitþi'æliztm.) In Grzco eft, 1* docuiffet fe odiffe Judeos. Uüm n Malitit 'magnä ; & c. ) Multorum éptpémot TO? TOMNM. 0» cemfirmavit e pra- damnorum, que intulerat, prefertim Jiirz , fortiter pügnavite jj - CA TU 393- &r. Et mifit Alexander ad Pto'emaeum regem JÉgypti lega- ' hise tos fecundum haec verba, dicens: £2. QUONTIAM regreffus fum in regnum meum, & fediin t omnt fede patrum meorum , & obtinui principatum, & contr1v1 Demetrium , & poffedi regionem noftram, I) . $g. Et commifi pugnam cum eo, & contritus eft lpfe7 & cafira eius, a nobis, & fedimus in "fede regni ejus; Jnuti, $4. Et nunc ftatuamus ad invicem amicitiam: & da m1h1 fi- endos liam tuam uxorem: & ego ero gener tuus, & dabo tibi dona, & ipfi) digna te. (r) | con $g Et leipondu Tex Prolewæus, dicens: FELIX d]BS, in qua reverfus es ad terrzm patrum tuorum, & feditti in fede 'IIOHES Aa Ie regni eorum. $6. Et nunc faciam tbi, quod fcripfifti: fed occarre mihi tribu- Ptolemaidam , ut videamus invicem nos, & fpondeam tibi, fi- cut d:xifti. rat els QUS $7. Et exivit Ptolemaeus de Kgypto, ipfe, & CIeoPatræ filia ejus, & venit Ptolamaxdam anno centefimo fexagefimo fecundo. », V $8. Et occurrit ei Alexander rex, & dcdit ei Cleopatram filiam fuam: & fecit nupiias ejus Ptolcmaidae , ficut reges, in fCILUS magna gloria: fupet s9. Et fcripfit rex Alexander ]onathæ, ut veniret obviam fibi. ( 6o. Et abiit cum gloria Ptolemaidam, & occurrit ibi duobus recibus , & deditillis argentum multum, & aurum, & dona* É & invenit gratiam in confpe&u eorum. 61. Et coovenerunt adverfus eum viri peftilentes ex Ifraeï habg0 s viri iniqui interpellantes adverfus eum: & non intendit. ad tot0. all €os TEX. od Bu s 6»;. Et (1) Dignisatem z» r4i ( Sixt, lLegstur. 58- Surt reges. ) Sicut Reges fo- lometor:m. 5I- Prolemzum.) Co rn(ïment:) Phi- o lent , conviviis, ludis, certaminibus , &4- Fi a fzmm.j Cul tiotmnetrt &c, celebratis. Cleopstra. Plur s ZEevptiorum Re- 59. Ut vemiret obvíam fibi-) Invita- anus tus ad nuptias honoris caufa. r amwl gum flie di&tz fant bïeop itrx. S65. Spondea :46;.) Dem tibi fpon- 616 Firb peffifeetes, €c.) ] iparet fan fliam meam, (& afcifcam te mrht hoc fuiffe de Apoftatis, quos jona- o um in generim ; in Creo erim eft, ézi- thas perfequebatur ; quem ipft vice e9 « )'pb oc QG CO cro. ti. d focer, Vel, fa- véerfa apud novum Regein, calumniis 400 di cmm fe geneir um metm traducere nitebantur. Bibigc..m Com. Menocb. 3. VT. yj' ]" 394 LIBRI I M-ACHAB*JEORUM | 1105 1f 62. Et juffit fpoliari Jonathan veftibus fuis, & indui eum virtus purpüra: & ita fecerunt: & collocavit eum rex federe fecum. l " 63. Dixitque principibus fuis: Exite cum eo in medium civitatis, & praedicate, ut nemo adveríuüseum interpellet de lio füi ante i ullo negotio, nec quifquam ei moleftus fit de uila ratione. 64. Ét factum eít, ut viderunt, qui interpellabant gloriam turm ejus, quae praedicabatur, & opertum eum purpura, fugerunt Omnes : ercit 6s. Etmagnificavit eum rex, & fcripfit eum inter primos neqi 1 amicos, & poíuit eum ducem , & participem principa:us. eft à 66. Et reverfus eft Jonathas in Jeruíaliem cum pace, & f ie 67. In anno centefimo fexagefimo quinto, venit Demetrius () Vi & filius Demetriia Creta in terram patrum fuoruüm. 68. Et audivit Alexander rex, & contriftatus eft val de? & C& N reverfus eft Antiochiam. 16. tU 69. Et conftituit Demetrius rex Apollortium ducem, qui LL preerat Caelefyrize , & congregavit exercitum magnum, & H acceífit ad Jamniam, & mifit ad Jonathan. fummum facerdo- tum, tem , r go. D icens: Tu folus refiftis nobis: ego autem fa&tus funt Cam dere in derifum, & in opprobrium, propterea quia tu poteftatem adverfum nos exerces in montibus: Comr 71. Nunc ergo fi confidis in virtutibus tuis, defcende ad D nos occu l lInterpcllantes adverfus eum.) Regem 67. Vesit Demctrt:u:, 6c.) Nimirum h^ interpellantes, & accufationes profe- paterni regni recuperandi caufa. I3 rentes contra eum. 68. Reverfus eff .4ntiochiam. ) Ut Uadt Non intendit ad eos. ) Rejecit accu- fcilicet Antiochenorum defenítonem Vtco t fatores, & calumnias eorum, impediret. fei 62. Sedere fecum. ) Quafi ejufdem 69. .44 Jamsiam ) Erat uxbs mari- p T eonfortem imperii. tima Paleftine egregie munita. fünt 63. Pradicate. ) Per prz&onem de- Lj 4 O. Ts foíus re/t'/iis z0555.) In Grz- Tb) nuntiate, & edicite. co eft, exrolleris , ffve elevaris fuper Grec De ullo negotio , t$c. ) Quafi nägo- z0:, intumefcis, vel fuperbis. pene *ia regia, aut rationes minus fideliter I opproärium. Contemnor. : adminiftraverit. 7I. Virtutibus. C Al citibus. ) Viribus, feru exer- On 64. Fugerunt ommues. ) Sibi ab h. potentia timentes. Comparemus illic invlrem.) Decerte- li 6s. Participem principatus.) Non -mus cominus. £f quidem regni fui focium , fed quafi Virtus bellorum.) ln Grzeco &ü 70- Quem proregem in omni regione Judeorum, Ase» crvitatum , fed. vul moNépuoy bellorun., ga:us legit , f'ïfm que. regi Syris fubeffet. — CATPUT.X. 395 ]u etim nos in campum , & comparemus illic invicem: | quia mecuni eft [ecun, virtus bellorum. medium 72. interoga , & difce, quis fum ego, & cseteri, qui auxi- jellet de lio funt mihi, qui & dicunt, quia non poteft ftare pes vefter 10ne, ante faciem noftram, quia bis in fugam. converfi funt patres glotiam tuiin terra fua, * ügerunt 73. Et nunc quomodo poter! s fuftinere equitatum, & ex- ercitum tantum in campo, ubi non eft lapjs, neque faxum, pritos neque locus fugiendi? àU$. 74. Utaudivit autem Jonathas fermones Apollonii, motus eft animo : & elegit decem millia virorum, & exiit ab Jeru- «ce, & falem , & occurrit ei Simon frater ejus in adjutorium: ommetrmus 7;5. Et applicuerunt caftra in TJoppen, & exclufit eum a ci- vitate ( quia cuüodia Apollonii Joppe erat) & oppugnavit eam. dde, & 7€. Et exterriti qui erant in civitate, aperuerünt ei, & ob- en. q, qui tinuit Jonathas Jopp 47. Et audivit À ppollonius, & admovit tlri4a millia equi« um, & fcerdo» tum, & exercitum multum. e 78. Et abiit Azotum tanquam 1 ter faciehs: & ftatim exiit in. d haberet multitudinem equitum, & confi- Cbus fürt campum , eo quo & deret in eis. Et infecutus eft eum Jonathas in Azotum, teflatem commiferunt praelium. 49. Et reliquit Apollonius in czftris mill e equites poft eos epde d Ddda 8o. Et 1105 at occulte. | um L urbium Joppe:]smnia, & Azotus erat ) Nimirm lp campo, ubi nom eff lapis, $ c.) ualis eft harum literarum A. B. C. aufa. Quafi dicat , ut habet Jofephus. Pre- um.) V q0co fe im eum locum , ubl armis , mon j onathas potitus eratJoppe, Apollo- im quo nullum nius caftra metatus erat in Jamnia, ibi- efenftontit faxisþ;vugnandzfm eff , & ue abiens verfus Azotum reliquerat pieffo eff. victis refugism. Ubi nulla occulte mille equites in quodam tor- funt antra, vel latibula. t,frbs m rente, ut ait Jofephus, ut cum Jo- Z5. Et exclufft emm a. CFU£tafe. ) In 1 nathas fequens Apollonium prater- It .ïn Gm- Grxco & ft, e;;cluþruni , fcilicet Jop- greffus eflet. Janniam, ii ex infidus varit [A9 penfes. 'biga emergerent, & judaorum terga ca- Cuflodia Apollonii.) Pxe fidium Apol- derent, of lonit. Et commiferunt pralz':m:.' ) In Gre- , ft" co eft, xaj cvrspo» aj mapipDoNa( eig Eg. Adimewit-) Inftruxit ad pugnam- Es exercitum multsm.) Pedeftrem, mbsuo», quod verti potelt, Ó appro- ) pecrte quem Jofephus ait fuifle octo millium. piv4uavei uni cEerCiius Ad commitiene Q. Er abf dzoim , tanquam iter dum pralium. Agnovit enim infidias ) e[,[ m,' Jonathas, antequam pugnaretur. faciens ) Situs , & difpofino barum ;41:113 legii; [] 35 LIBRI1I M'ACHABEORUM OX* £ 8o. E: coenovit m ]on'ath as ; quoniam infidize fun* poft fe, & circuierun: caftra ejus, .& ejecerunt jacu!a in populum a mane ufque ad vefperam. M 8:1. Populus autem ftabat, ficut pr æce*»pyerat Jonathas: & pu laboraverunt equi eorum. 82. Et ejecit Simon exercitum fuum, & commifit con'ra Dem fifídi legionem, equites enim fatigati erant: & fugerunt. & contiiti funt ab eo, (u lera 8 3. Et qui difperfi funt per compum, fagerunt in Azotum, tu in'raverunt in Bethdagon idolum fuum, ut ibi fe libe- . ; Tarenr. l) &4 Et fuccendit Tona has Azotum , & civirates, quse erant in circuitu ejus, & accepit fp olia eorum, & templum Dagon: & omnes , qui fugerunt in illud, fuccendit igni. 8;. Et fuerunt, qui cecider unt gladio, cum his qui fuc- T cenfi funt, fere, o£to millia virorum. $86. Et-. movit inde Jonathas caftra, & applicuit ea A fcalo- ootir nem: & exicrunt de civitate obviam illi in magna gloria. te'es $7. Et reverfus eft Jonathas in Jeruíalen cum fuis, ha- bentbus fpolia multa, exire 88. Et fatétum eft: ut audivit Alexand er rex fermones iftos, addidit adhuc glorificare Jonathan. , &oïix 89. Et mifit ei 1 'bulam auream ficut confaetudo eft dari co- 4 gnatis regum. Qon. in poffeifioncm. Et dedit ei Accaron j & omnes fines ejus €0] D po— CA- los, 5O. Cogrovit Jonathas, quogiam in- &3. Berbdagon. fídia fumr pof V fe. ) Cognovit , poft- idoh: Azotioruim. 3 xEdem Dagonfs M quam jam fuperaverat Jamniam , & Idolum.) Grzce sl2eMdov, templum illam fuerat prztergreflus. idoli. m Circsierunt.) Equitesilli, qui Apol- 96. I magna g lonio r-licti fuerant in infiüis. honore afficientes. loria, ) Magno (;liln ln popa'um. ) laexercitum Jonata. 89. Eiulam 4ure4m.) Exrat hocor- tur T 81. Popsie:. ) Stabat ficut prece- namentum paucis admodum, & non- perat. Jonathi.. Preceperat , autem , nifi Regum confanguineis concedi fo- ut ait Jofephus, ut abjectis fcutis ex- litum. Serarius putat vel ad pectus, d ciperent tela ab equitibus immiffa. vel ad cingulum, vel 4d q'amcumque La&oraverumt equi eorum. ) Scilicet aliam veftium, p«rt: m applicatum fuif- alienigenarum, fatigati funt diuturna fe monile, quo tanquam fibula fub- Püi] jaculatione. necterestur loneior Tent . £2- Ejeeit.) Eduxit in aciem. ftimenta. Sic v * a, & fluxiora ve- irg. /En. 4. & [6 aittriti [wst.) Scilicet Legionarii 4urea purpuream. [uinetlie. fibula LL pedites. 'Ue:/itm- e X Ty 1ap,d] N E R hC * x i&** 3 NI E. affane ÜCUAPUT XL Mortuo llexandro, & fmiliter Piolemzo , qui Alexaudri ;e- has: & gnum dolo imoa[erat, ablata ab eo filia fua ,. & tradita in uxorem Demetrio, bic Demetrius. JYonatban bonorat datis litteris immu- Con'Ta 1b 60, miatis a tributis : Jonatbas autem mittit ei auxilieres . milites, qui occifis uno. die centum millibus, regem a civibus Zntiocbie li- berarunt , C Zintiochiam incenderunt ; illo autem fedus cum Sfo- 2ottm, e [ipe- natba. initum prevaricante , - Antiocbus filius. Alexandri devicte Demetrio reznans , fedus init cum. Sfonatba , qui una cum £ erant fraire Simone Japius voitfor evadit adoer[us )agot: alienigenas. j füc« r. E T rex /Egypti congregavit exercitum , ficut arena, quee eft circa oram maris, & naves mulas: & quxrebat Loalo- obtinere regnum Alexandri dolo, & addere illud regno fuo. 1 2. Et exiit in Syriam verbis pacificis, & aperiebant ei civi- , D ta'es, & occurrebant ei: quia mandaverat Alexander rex exire ei obviam , eo quod focer fuus effe:. * 3. Cum autem introire: civitatem Ptolems&eus, ponebat cu- ftodias militum in fing ulis civitatibus. jl CO 4. Et ut appropiavit Azoto, oftenderunt ei templum Da- gon fuccenfum igni, & Azotum, & cstera ejus demoli a, & $; 6s corpora proieCta, & eorum, qui caefi erant in bell los, quos fecerant (ecus viam. O 5 tumu' 5 . $. Et narraverunt re gi, quia haec fecit. Jonathas, ut inv i Dagoni! diam facerent ei: & tacuit rex. 6. Et occurrit Jonathas regi in Joppen cum gloria, & invi- emplum cem fe falutaverunt, & dormierunt 1llic. 'rn() cum .. Etabiit Jonathas cum rege ufq ue ad fluvium, ,qUi vo'ca-' tur Eleutherus: &reverfus eft in Jerufalem. hocot BDdgda g.P.ex & m cedt 0 IR Ex JEgypti. ) Ptolemaus Phi- 5. Tacu;t Rex. ) Sicut Alexaudri loimetor. ruinam , am moliebat.r, diffimu- pe&üs ! Q« Verbis pacificts. )! Quafi gene- labat, ita Jonathz amici ejus. cumq um fuli ruin fuum revifurus , & magni mo- 6. Cum gloria.) IMsgnifico appara- menti negotia cum eo tractaturus. tu, & comitatu. 4- C4:e72. ) In. Graco eft , và m T. "d. fltum , qui vocatur Eleuthe- iora V pinoaa , [unburbta. , f5;. ) euem Adric:omi:s ultra Pto- Tumuls.) Acervos caduverum , vel lemaidem , & 'Fyrito collocit, non ',. fMd lapiduu? füper fepultos. longe a Sidone ex Libano mont pgo* 398 LIBRI L MACHABEORUM én 9. Rex autem Pto!emæus obtinuit dominium civitatum ufque CaiT Seleuciam maritimam :,' & cogitabat in Aïexandrum confilia H mala. metrium, dicens, VENEL comQ f€p l 9. Et mifit legatos ad De onamus inter nos paCctum, & dabo tibi filiam meam, quam habet Alexander, & regnabis in regno patris tui, u J fc:.tl 1o. Poenitet enim me , quod dederim illi ü?iam meam: quae- 4l fivit enim me occidere. - d concupierat re- qui: 1r. Et vituperavit eum, propterea quo thas gnum ejus. 4^ 15. Ét abftulit filiam fuam, & dedit eam Demetrio, & alie- La d m navit fe ab Alexandro, & man feftatee funt inimicitiae ejus. fb i( 14. Et intravit Ptolemzeus Antiochiam, & impofuit duo diademata capiti fuo , /Egypti, & Afise. 14. Alexander autem rex erát in Cilicia illis temporibus: Íen K qU ia rebellabant, qui erant in locis illis. b (l is, Et audivit Alexander, & venit ad eum in bellum, & tiam produxit Ptolems&eus rexvexercl:itum, & occurrit ei in manu valida, & fugavit eum. P tef 16. Et fugit Adexander in Arabiam, ut ibi protegeretur : Bex autem Ptolemaeus exaltatus eft. ^l &e 17. Et abítulit Zabdiel Arabs caput A]exanöri, & mifit Pto- lemzaeo. d. ít in die tertia : & qui 18. Et TeN Ptolemaeus mortuus e g l erant Vide eumdem in tribu I9. Dedit eam Demetrio. ) Non rumpentem. Afer n. 37. Ptolemaus tamen ultra q'JOd Demetrium magis amaret, quam « Libanum conflituit. Alexandrum ; neutrum enim cupiebat lm Q. Dominium civitatum.) Quas pre- regnum Syrie poffidere, ad quod ipfe 4 oculos adjecerat; fed noluit utrumque Tgj, fidiis occuparat. i n it dque Seleuciam mar zmam.) Eft e- fimul habere adverfartum, fperans al- 2] nim in maris mediterranei littore pro- tero fublato fe etiam alterum everfu- * Q rum. pe Orontem fluvium ; non longe ab I7. E aAbféulit Zabdiel, Efc.) Sive pref Antiochia.- d Q. dz regno patris t2.) Quoä Oc- fponte id fecit Ptolemso gratificatu- eupat Alexander, quem regno tibi rus , five ab eo redemptus ficarius, IQ. Rex Piolemans morzuns eff. ) Ex Ym debito excrudam. IO. Qwueffuit enim me occidere.) Ca- vulnere accepto in pugna, ut aucto- lumnia eft. res funt Jofephus, Scrabo, & Florus. pto Perierant.) Occifi funt. ref[,( 11 Vitupemviït em. ) Criminatio Ab bis , qui erant intra caffrra. ) In Tiny &onhéta, Com £j« ) Alexandri. Graco eft, Jg ipfés munst ionibue, Qu ol c—;ip UT XI 3 6 rj 9 uíque erant in munitionibus ? perierunt ab his, qui erant intra onfilia Caítra, I9. Et re gna&(it Deïïnetrius anno' centefimo fexag?fïmo ) Com- fep.imo. quam 20. In diebus illis congregavit Jonathas eos, qui erant in Judaa, ut expugnarent arcem, qu» eft in Jeru L Falem C & ' que- ecerunt contra eam machinas mui!:as. 21. Et abierunt quidam , qui oderant genten ] ; füam viri iniQ at f i qui ad regem Demetrium, & thas obfideret arcem. renuntiaverunt gi , quod Jona- k alie- 22, Et ut audivit , iratus eft: & ftatim venit ad Ptolemai- 1 e j " dam, & fcripfit Jonsthae, ne obfideret arcem, fed o —Cvcurreret it Qu fibi ad colloquium feftinato. 23. Ut audivit autem Jonathas, jufli£ obfidere: & elegit de fenioribus Ifrael, & de facerdotibus ) & dedit fe perjculo. JTIbUS: 24. Et accepit aurum, & argentum , & veftem , & alia t m & xenia multa, & abii t ad regem Ptolemaidam, & invepiïygra- manü tiam in confpeCtu ejus. 25. Et interpellabant a " dverfus eum quidam iniqui—'ex gEH- te fua. ' fetur ; 26. Et fecit ei'rex, ficutifecerant ei, ql..li ante eum fuerant: & exaltavit eum in confpettu omnium amicorum fuorum, fit lo 27. Et ftatuit ei principatum facerdotii, & qusecumque & qi alia habuit prius pretiofa, & fecit eum principem amicorum. Tafit 29. Et / m j.Nmn a qun erant in przfidiis, & munitis locis, riis ^militi;us, gffet!que id perfugium tam ex parte Demetrii , five Ptole- omnium fcelezatorum gentis fuez. Hu- cupiebaï jus ergo rei ut fidem faceret; fecum uod i mei, quam Alexandri, alteri ab . alte- duxit viros prímarios, feniores fcili- jmmque zis interfe&ti funt. rans La 21. Quidam.) Judsei patriz inimici. cet ,- & facerdotes fide digniífimos. - o0. lratus efd.) WNolens fibi exipi Dedit fe pericufo-) .Commifit: fe pe- , ere- riculo. prefidium illud, quo Jerufalem, & Ju- dxam habebat in poteftate. 24. Xenia.) Mlunera. ) 6t 23. J*f* ebfidere.) Urgeri obfidio- Q&. leterpelabant. ) Em accufa- nem. bant apud Regem. aríuS o6. Sicut fecerant, €&«, ) Ptoleineus 7 / d Elegit de fenioribus, &c. ) Omnino videlicet Philometor, & Alexander. probabile eft Jonathan parafle quid r au 0 refponderet Regi de obfidione arcis: 29. Statwit.) Confirmavir. flore —Er quacumoue babuit prius /iræt:o/)z.) nimirum fe id aggrefïum necellitate comprlium , propterea quod imultis Dig:;ic itis infign»ia, & gentisiuz prin- 7 ) l quotisie injuxiis afficeretur a prefidia- cipatuin. "LU 408 LIBR L MACHAB/EORUM 28. Et roftul'avit,ïonath'as a rege, ut immunem faceret Ju- 5 butor. deeam. & tres toparchias , & Samariam ,& confines ejus, & promifi: ei talenta trecenta. & co: 209. Et confenfit rex: & fcripfit Y omnibus, hunc modum continentes: ]onathæ! epiftolas de his hoc. ^" .40. REX Demetrius fratri J1 daeorum. Jonathae falutem, & gepti Ju- Jondï 31. Exemplum epiftolze, q uam fcripfimus Laftheni X p-arenti nollro de vobis, mifimus ad vos, ut fciretis: füo - 32. Rex Demetrius Laftheni parenti falutem. quem ROR 43. Genti Judaeorum, amicis noftris, & confervantibus, Contr: QUi quae jufta funt apud nos , decrevimus benefacere, propter benignita:em ipforum, quam erga nos haben:. * 34. Statuimus ergo illis omnes fines Judaese, & tres civita- & j tes, Lyddan, & Ramathan, quse additee funt Tudaece ex Sa- trum maria, & omnes confines earum, fequeftrari omnibus facri- chum ficantibus in Jerofolymis, pro his, quae ab eis prius accipie- bat rex per fingulos annos, & pro frué&tibus terree , & po- patris morum,. : au EN TQitt l 35. Et 4l ln Q9. Tres toparchbias. ) Intelligit tres vö'yäg'cïþafpsm;, xad hu3Ou», x&l Baua- qu civit:tes, de quibus fupra c. Io. n. 5o. Séu, id eft, &' zres p-efecluras ( hoc WO. vide intra num. 34. enim fignificant Noyuor ) .4pharema , Samartam.) Civitatém Samarig, cum 6 Lyddam, & Rbamathem. Adricho- ï, a tantu. fuis confinibus, & fubjectis Iocis. mius À pherema in tribu Éphraitm col- .Qg. Epiffolss.) Literas patentes. locat, juxta Lyddam, que etiam dicta fen te SI. Lafflheni pareuti moffvo. ) Inftar eft Diofpolis, & Rhamathan Samue- parentis Lafthenem colebat Demetrius, lis natalibus, Fabitatione, & fepultu- Ts quod ejus ope adjutus, ex Creta cum ra illiftrem. — Vids infra c. Ig. n. 5. exercitu veniens 1egnum recuperafiet. a civitatibus peefecture nomen acci- Vide Jofephum lib. 13. c. g. inGra- piunt, & promifcue accipiuntur. Sic €o tamen non eft, parezz; , fed cv- cum dicitar. Rex Neapoflis. , intelligi- fama syevé', id eft cogzare. Utrumque ve- tur etiam totius re 2 n i Dominus. e rum eífe potcft , ut fcilicet quis pro- Sequeff-4ri.) In Greco non eft hoe cegmci verbum, fententia videtur effe, voluif- 0l ii pinquus fit , & colatur loco parentis: adde hoc eodem verficulo Lafthenem Creiqy fe tres illas civitates, five prefecturas AR vocari etiam z«r£;« in Greco textu. obligari ad. ebendos fumptus facri- 3/ 33. Ce»sfervantius qu& jufla funt ficiorum in | erufalem. Ia aprd mos.) Jus noftrum fartum tectum tss Pro bis, que ab eis prizz:: zzca'pieödt cuftodientibus , nec illud. violanti- Rex, 6c. ) Ut proventus regius ex : bus. illis civititibus non jsm ia &rarium Ea j4- Ef tres civitates Lyddan, £ Ra- Regis inferretur, fed facro ufui facri- I ficiorum defa viret. alis zeathan. ) ln Grgco eft , xoi v2 vpát e lil C | ACP UT : XI. 40I .35. Etalia, quse ad nos þertinebankt, c.ïecimarum; & trí- & us & butorum ex hoc tempore remittimus eis, & areas falinarum, , & coronas, quae nobis deferebantur. de his 56. Omnia ipfi S concedimus: & -rufna f—rrïtum erit ex nihil ho hoc, & in omne tempus. Itl Jü- 41. Nunc ergo curate facere T*]orum exemplüm, & dgtur Jonathze ; & ponatur in monte fancto, in loco celebri. arenid 38. Et videns Demetrius rex, quod filuit terra in confpeCtu fuo, & nihil e1 refiftit dimifit totum exercitum fuum, unum- quemque in locum fuum, excepto peregrino exercitu, quem ttibus, contraxit ab infulis gentium: & inimicä erant ei omnes exer- optet citus patrum ejus. - 39. Tryphon autem erat qui cïärh *'par'tiyum Alexandri priusz ciatee & vidit, quoniam onnis exercitus murmurabat contra Deme- ex - trium, & ivit ad Emalchuel Arabem, qui nutrieþat Antio- : fücti chum filium Alexandri: ccipit- 4o. Et alfidebat ei, ut traderet eum ipfi, ut regnaret loco & p patris fui: & enunciavit ei quanta fecit Demetrius , & inimi- cidias exercituum ejus adverfus illum. Et manfit ibi diebus multis. : )l i 41. Et mifit Jo nathas ad Demetrium regem , ut ejicereteos, il 7 M-d' qui in arce erant in Jerufalem, & qui in preefidiis erant: quia 4 ( liot impugnabant Tfrael. jfurttd 42. Et mifit Demetr ius ad Jonathan, dicens : Non hsec Adrichoe tantum faciam tibi, & genti tuae: fed gloria illu «iiim col &rabo te; & : gentem tuam , cum fuerit opportunum. 4m du 43. Nunc ergo re&te feceris, fi miferis in auxili u ddibivr. y Samie ; fepulm m;osv: c;uia*. difceffit omnis exercitus meus. pv 44. Et en u g. 9t ; Aä-z»as*.jälinafkm;) In Grzco eft, ER inbmici erant ei, &t.) Idxeol.ue* Jfagna falis , Np»ag a^0c, id eft con- odium incurrit proprii exercitus e fua gtl ceptacula aquarum marinarum , qua ditione colle&i; dolebant enim mili- u$ t ] eH hot folis, aut ignis ardore excocte con- tes quod ftipendiis privarentur, qui- crefcunt in duritiem falis. bus hactenus fe aluerant.. à volii 37- Le monte fan&o.) Intemplo, vel jj urt 4 40- -4ffidebar ei.) lllum urgebat. us hao in atrio aliquo templi , quod a. multi- OUroiraderet eum /pfr. ) tudine populi celebratur. XAnri"oc»hunï 38- Silust terra. ) ( uievit a bellis. 'Tryphoni. mWM eK . Excepro peregrino exercitu, ) Quema 42- Gloria il/ü/??aäaöte.- ) Honores entis Creta fe cum duxärat,& e:.; vicinis in- tibi addam , augebo te dignitate. ulis.. fm jadr Bubl. 9»m Com. Mizo;ä- TFL Eee 402 LIBRIILMACHABEORUM: .44. Et mifit ei Jonathas tria millia virorum fortium Antio- [ " chlam & venerunt ad regem, & dele&atus eft rex in adven- tu eorum. - Tütuc te, 45. Et convenerunt, qui erant de cmtate centum viginti millia virorum ,' &. volebant interficere 1*egem. M telta 46. Et fugit rex in aulam: & occupaverunt, qui erant de civitate, itinera civitatis, & coeperunt pugnare. lam 47. Et vocavit rex Judaeos in auxihum, & convenerunt y omnes fimul ad eum ». & chfperü funt omnes per civitatem: Tyn 48. Et occiderunt in ilia die centum millia hominüm, & fo — te5: | fuccenderunt Civitatem, & ceperunt fpoha multa in die illa, & libéraverunt regem. Jlum 49. Et viderunt, qui erant de 01v1tate, quod obtinuiffent Qvit Tudaei civitatem ,. ficut volebant: & infirmati funt mente fua, ót & clamaverunt ad regem cum precibus dicentes: u 5o. Da nobis dextras, & ceiïent Judaei opp.xgnare nos, & jj d cthatem p sT Ef prOJecerunt arma fua, & fecerunt pacem, & glori- iE ficati funt Judaei in, confpe&tu regis, & in confpe&u omnium, lem qui erant in regno ejus, & nominati funt in regno: &regreffi 65 funt in Teru(alem, habentes fpolm multa. Den $52. Et fedit Demetrius rex in fede- reönl fui: & filuit terra VOl in confpettu ejus. & $3. Et mentitus eft omnia, quæcumque dixit, & abaliena- ltra vit fe a Jonatha, & non retribuit ei fecundum beneficia, quae 6s fibitribuerat, & vexabat eum valde: Qieb $4. Poft hzec autem reverfus ett Tryphon , & Antiochus cum eo puer adolefcens j & regnavit, &lmpofult fibi dia- m dema. * Quo ferat $5. Et congregati funt ad eum omnes exercitus, quos di- fperferat Demetrius, & pugnaverunt contra eum, & fugit, & s y terga vertit. 56. Et. Tis 1 "henti Md 46. . Irnera civitatis.) Micos urbis, $0. Da mobis dextras.) In fignum n ne quls ferre poffet auxilium . De- pacis, & reconciliationis. m m metrio , qui fe in regiam receperat. 52. Siuit terra.) Quievit a bellis. Ef 47- D'[per [c ]zmt omnes per ciuita- 54. Puer adole[cens. ) Grecus tex- &f £em.) Ut eos, qui variis locis vias tüs VOCat , waz&ap:ov »serspo» , adolef- civitatis obfidebant, de medio tolle- centulum , five potius puerulum de- y &ent. £ cem fcdwet, aut duodecim annorum, Wm 49 Irgfman j:m; ) Confternati. 55. Quos duperferat. Demeirius. ) n o E * 4 CAPUT X 493 .. Ànto $6. Et acvgepit Try*g)hon.be&ias:*ä & obtinuit An.tïiochiam,: dyen $7. Et fcripfit Antiochus adolefcens Jonathae, dicens: Con- itituo tibi facerdotium, & conftituo te fuper quatuor Civita- Vigitti tes , ut fis de amicis regis, sg. Et mifit illi vafa aurea in minifterium j & dedit ei po- int de teftatem bibendiin auro, & effe in purpura , & habere fibu- d lam auream: m qerunt $9. Et Simonem fratrem ejus conftituit duce 4 la t"erminis 'em Tyri ufque ad fines JEgypti. Im, & 6o. Et exiit Jonathas, & pera mbulabat fra-ns flumeh civita- tes: & congregatus eft ad eum omnis exercitus Syriae in auxi- e 1l lium, & venit Aícalonem, & occurrerunt ei honb-riüce' de civitate. ? uiffeat te fna, 61. Et abiit inde Gazam: & | edncïufgrunt* fe, qui erant Ga- Zi»: & obfedit eam , & fuccendit, quae e;ant—in eircuitu ci« vitatis, & praedatus eft ea; 0j, d 62. Et rogaverunt Gazenfes Jonathan, & dedit illis dexte- ram: & accepit filios eorum obfides, & mifit illos in Jerufa- glori yoiurt, lem : & perambulavit regionem ufque Damafcum. .63. Et audivit Jonathas, quod praevaricati funt principes egrel Demetrii in Cades, qua eft 1in Galilaea, cum exe * rcitu multog/ volentes eum removere a negotio regni: - t term 64. Et occurrit illis: fratrem autem fuum Simonem reliquit intra provinciam. 1ljen? 65. Et applicuit Simon ad Bethft;ram, & expugnabat eam , quæ €os. diebus m/uïltis ; & conclufit Eeeos 66.Et iochus bi dia-, (Quos Pc'ipändiis» fraudaverat, & dimi- . 60. Trans fluäzen-.) Jordanem. ferat a militia. 61. Que erant $m circuitu. civttatis.) jp; d- S6. B.ffias.) Elepha ntos. Id eft füburbiía. .glïïv 57- Super quatuor CioitALOS. ) Su'pe— 63. Prevaricati funt ) hl Greco. H riws n. 34. trium tantum civitatuim eft, mapgca» , id e(t , aderazt: nó- mentio facta fuerat , fed novus Rex L ter videtur legiffe,'zepéDoa» , vel » i addit quaxtam. iwn.) Domus fcilicet TTcpEyOgLI O (* 58. dp mniffer Enm.) Jonatham. ] fïgnum aut men f füz, ut patetex fequentibüs. Effe im purpura, Gc.) Ut purpuramy 44 negotio regni.) Vofeb;il;lt' enim Jo- 1 pellis & fibulam auream geítaret. - nathan in fuafn Judzam cogere, ne i A. terminis 7)71' zzfgue' mljf;ze: fe regni Syriz negotiis immilceret. 64. Provizciam.) judeam. , ngle j E ypti. ) Dedit totim oram mariti- jim & mam Palzíting , ut eam fibi Judao- 65. Expugzalat.) Oppugnabat. nn()fllïm Cenclaftt.) Obfi—dion'ej cinxit. xuin arsais fu»bje&ejm redderet. r 44LIBRILI MACHABAXORUM CAP. XI. 66. Et poftulaverunt ab eo dextras accipere & dedit illis: & ejecit eos inde, & cepit civitatem, & pofuit in ea praefidium. ji 67. Et Jonathas, & caftra ejus applicuerunt ad aquam Ge- Dan nefar, & ante lucem vigilaverunt in campo Afor. - elif . 698. Et ecce caftra alienigenarum occurrebapt in campo, & lun; tendebant ei infidias in montibus: ipíe gutem occurrit ex ad- : [j verfo. - 69. Infidize vero ex 2 runt praelium. " furfgxerunt de locis fu?s,* & commife- PA 70, Et fugerunt, q ui erant ex parte Jonathze omnes, & ne- mo relictus eft ex eis, nifi Mathathias filius ] Abfolgmi, & ]udas; Cs d filius Galphi, princeps militide exercitus. 71. Et ícidit Jonathas veftimenta à. : fua, & pofuit terram in eam capite fuo, & oravit. - - 42. Et reverf u se ft Jonathas ad eos in prääliiïm, & conver- tit eos in fugam, & pugnaverunt. Tün / 74. Et viderunt, qui fugiebant p artis illius, & reverfi fant Tunt ad eum, & infequebantur cum eo omnes ufque Cades ad ca- dum Ítraiua, & pervenerunt ufque illuc. - . Et ceciderunt de alienigenis in die illa tria millia viro- Tent * rum; & reverfus eft Jonathas in Jerufalem. Spu &f trib C ttes C A- fe & w 09' 66. Dexteras accipere.) Pacem faf ut pa/cet Jofue 11. 1. 1o- dml campo fn cere , ut fupra num. 50. fuo Nephthalin, ad quem locum no- 67. Ad aquam Genefar.) AÀd ftag- &urno itinere fummo mane pervene- tum. Genefareth ; quod etiam vocatur runt. — 68. Tendebant.) 'letenderant. L! mare Galilez , eftque in tribu "Zabu- r lon. £ O. Niff Matbathias , 6c. ) Hi foli ZAnte lucem v:'gil;zvu:unt. ) Summo cum fuis remanferunt. mane fe contulerunt in campum. 72. Pugnaverunt. ) In Greco g('c ; lts In campo Afór.) Afor gloriofa quon- X £Quvov, & fugerunt. trar dam civitas ant:ex ipfa Jofue tempora, vET Ifartis Hlius.) Scilicct, fonathe fün -- - . Xl * ox E x * FP 403 ls. & a C NPUT XIL diom. ac Spartiatis fedus renoodt ; principes m Ge- jfomL'bw cum Romanis , Demetrii ipfum invadentes fugat 5 perc uffisque zirabibus ordinat p, & edificare prafidia in Sfudea, & murus con tra arcem in Jeruja- exal e lem; fed a Tryphone cupiente regnum — Zdntiocbi invadere , um , apud Ptolemaidam dolo captus e[P, omne[- — mmife fg*emie; fe amic que, qui cum eo erant , interfetii, & ne iT vidit Jonathass quia tempus eum juvat , &—;elegit»vï- Judas ros, & mifit eos R.omarlnl, ftatuere, & renovare cum eis amicitiam : am 1f 2. Et ad Spartiatas, & ad alia loca mifit fepïftol-as fecun—dum eamdem formam. intraverunt fcurïarri., & dixe- onvet . Et abierunt Romam , & runt: Jonathas fummus facerdos , & gens Judaeorum mife- i fünt runt nos, ut renovaremus amicitiam, & focietatem fecun- 3d cà dum priftinum. - epiftolas ad ipfos per i;)ca,"ut deduce- 4. Et dederunt illis yent eos in terram ]uda cum pace. 4 Vitü s, Et hoc eft exemplum epiftolarum , quas fcripfit Jon axthas Spartiatis: ATHAS fummus facerdos, & feniores gentis, 6. JON & (acerdotes, & reliquus pop ulus Judzeorum, Sparþia;is fra- tribus falutem. ampridem m ïfïæferant epiftolae ad Oniam füummum fa- bat apud vos: quoniam eftis fra- cerdotem ab Ario, qui regna d fubje&tum eft. tres noftri, ficu t refcriptum continet, quo - g. Et fufcepit Onias virum, qui LI mi ffus fuerat, cum hono- ve: & accepit epiflolas, 1 n .quibus | fignificabatur de focietate, (À & amicitia. 9. Nos, C um nullo horum indigerethus, habentes folatio fanétos libros , qui funt in manibus noftris, m cump ycum 00* & EÉee 3 1o. Ma- df 2 PCI'VBHE' g. jam pridem.) Ante annos fere us. ) Opportunitas. at I TE;np Dederunt ) Romani. : nonaginca. Dederunt ilis epiffolas 44 spfos per Eflis fratres noftri .) Vide infra n. 2I. ) H fol Joca. ) Ad prefides locorum , per que Nos cum nullo borum indigeremus. ) — Nec focietate armorum. , debellatis j di tranfituri erant ; nam oj x«rd TO7zGy inimicis noftris, nec agnicitïa, cum funt figulorum lgcoiuxn prepofiti, : 1onath$ -* 406 LIBRI L'MACHAB/EORUM 1o. Maluimus mittere ad vos renovare fsaternitatem $04X 1 * amicitiam , ne forte alieni efficiamur a vobis; multa enim Quam : tempora tranfierunt , ex quo mififtis ad nos. ET 2 II. Nos ergo in omni tempore fine intermiífione a diobos tes f( folemnibus , & caeteris, quibus oportet, memores fumus ve- 2 ftri in facrificiis , quee offerimus, & in obfervati ? fiones onibus, ficut fas eft, & decet meminiffe fratrum. ^ itaqu 12. Leetamur itaque de gloria veltra. .15. Nos autem circumdederunt multze tribulationes, & mul- | Däe ta praeelia, &i adver x.xlpügnav.erunt* nos reges, xqui funt m circuitu noflro. . .14. Noluimus ergo vobis molefli effe, neque caeteris fociis; fione & amicis noftris j 1n his praeliis. plone 15. Habuimus enim de coelo auxilium x, & liberati fumus 26 nos, & humiliati funt inimici noftri. a Cive '16. Elegimus itaque Numenium Antiochi fiium ,, & Anti- 5 patrem Jafonis filium , & mifimus ad Romanos renovare cum lare, eis amicitiam, & focietatem priftinam. - Cüffo ,r7. Mandavimus itaque eis, ut veniant etiam ad vos, & H falutent vos: & reddant vobis epiitolas noftras de inno-vatiaf ne fraternitatis noftrae: 4 [Uïb ) àQC 18. Et nunc benefacietis refpo ndentes r:obis ad haec. j Ij, Et hoc eft refcriptum epiftolarum , quod miferat Onice: Tünt : n 20. Arius, rex Spartiatarum, Onise facerdoti magno falu- 30 tem. ". 2 l,. ]:[lï' tranf [ 3 & vicinos Reges, Antiochum fcilicet enim libris 'de' Ceth—uræ po*ü*eriä— fcri- & "Tryphonem, & Roma*-ngs- amicos ptum eft: wapaxAgoig , apud Graecos habeamus. Habentes folatio [autlos libros, | €$c.) nem. fignificat noninfrequenter aydm onitio- - Íd eft cum Dei beneficio, quiete, IO. Ne fb)-fe :z'/i'eäi" efferamur '4 va'-. aT pace fruatur refpublica noftra, & di- D/s. ) Amicitie enim ficut mutua com- vino cultui operam dare poffimus, & miunicatione firmantur , ita filentio,t& tatoru lectione facrorum librorum nos oble- hur; defuetudine diftrahuntur. (o ho &are , nullo nos interpellante : non ta- men veftri obliti fumus, &c. IuGreco Jdnlta enim tempara.) Hoc eft anni ff Q textu eft mapdxNoi» &yovreg v Doi- circiter nonaginta. Q im XIr. [o ebfervationibts.) In Greco di b B& déym, quod vertere poffis , Mul Documentum babentes libvos [fqn'äa:.- ]0-—— eft mpoo'vxaig erationibus , obfecratzo- fephius dixit dztooéi£m demonffrationem , ?zt'äüfc &b, | I5. Hwmiliati.) Aflliti, feu depreffi. u drgumentum , teffimonium, quod fra- tres fimus , quódque vos ex Abraham .K8. Benefac j tetis.) Gratum nobis fa- chg & ex Cethura genus ducatis; in facxis Cietis. e Ceg [ Tl'x P[ C Ai'PwU T IÉ 407 1 1, & Wt a édtum etc io o ptura ia Spartiatis, & Judae E 4 enim S; qUOf niam funt fratres, & quod funt de genere Abraham. 22. Et nunc ex quo haec cognovirmius , diebus x benefacitis fcriben. tes nobis de pace veftra: TU5 ve. : Pecora noftra, & poffef; 23. Sed & nos refcripfimus vobis is fict fiones noftrde, veftree funt; & veflrae, noftrae: mandavimus itaque haec nunciari vobis. E 24. Et audivit Jonathas, quon! am regreffi funt principes &mt Demetrii cum exercitu multo fupra quam | pri.us » ppgnare P "itCultu adveríus eum. . at'hite re- /2$. Et exiit ab Terufalem, & occurrit eis in Am y[ocilsy gione: non enim dederat eis fpatium ) ut ingredgærentqr re- gionem ejus.. fümus 26. Et mifi t fpeculatores in caftra eorum : & reverfi renun- 5 ciaverunt, quod conftituunt fupervenire illis nocte. k Anti- 27. Cum occidiffet autem fol, preecepit ïonathasxfuis vigi- re eum lare, & effe in armis paratos ad pugnam tota noéte, & pofuit cuftodes per circuitum caftrorum. v5. & 28. Et audierunt adverfarii, quo d paratus eft Iönathas cum t0yatio" fuis in bello: & timuerunt , & formidaverunt in cor—de fuo, N & accenderunt focos in caftris fuis. C 29. Jonathas autem , & qui cum eo erant, non cognove- : Ori: runt ufque mane : videbant autem luminaria àrdentia, go al 30. Et fecutus eft eos Jonathas, & non comprehendit eos: 1.111 tranfierant enim flumen Eleutherum. Zabadaei, p 31. Et divertit Jonathas ad Arabas, qui vocantur yuris ftti & percuffit eos, & ac;epit fpolia eorum, j Grecos A. Et — i;nenifïo' IH ass Supra quam prius. ) Majori,quam priue. ur 40 OI. I» Script:&a.) In antiquis Spar- tanorum monumentis. 25. In -Amathite regione. ) Recio:eft yra o $unr de genere Abrabam.) Quomo- juxta montem Lybanum ab urbe A- jendiot do hoc verum fit, & fieri. potuerit, math que frequentius Emat appel- latur in Scriptura ,, nomen habens. fufe difputant Serarius ad hunc lo- ;di at cum, & Salianus T om. 5. anno mun- Regionem ejus.) Scilicet Jonatha.. di 3821. n. 8. & deinceps. Nihil eft 26. l//i.) jud&is. certi. Vide que diximus in Repub. QQg. .Mecendermmt focos. im. caffris fnis. i Go Ut videntes Judzi frequentes ignes non Müatta- Heb. lib. I. cap. 2. 7. QA. Regre[ funt primipes Demetrit , fufpicarentur hoftes fugiffe. &c.) Bellüm inftaurant Demetrii du- QQ. Nom cognoverunt. ) llos fugiffe. jdepr d ces contra Jonathan , quod fcilicet go. Flumem Eleutherum. ) De quo nobis U fuperiort cap. num. 7. L "Eryphofi, & Antiocho adhzfiffet. 4g. LIBRI I.XMA.CHAB«E.O-RUM - $2. Et junxit, & venit -Damaf'cumg, & per ambulabat omnem. VIIC regionem illam. - 44 33. Simon autem exiit, & venit ufque ad Afcalonem ; & - aád proxima prae fhu -fïd»iaä, & declinavit in Joppen, & gccupavit eam , divit —ekn»i'm:, quod vellent praefidium tradere parti- büs 34. (Au fui bus Demetrii) & pofuit ibi cuftodes, ut cuftodirent eam. 35. Etreverfus eft Jonathas, & convocavit feniores populi, L. & cog J tavit cunt eis cedificare preefidia in Judzea, Qu & exaltare altitudi- 46. Et zedificare muros in Jerufalem , nem magnam inter medium arcis, & civitatis, ut fepararet BLUS trac eam a civitate, at effet 1pía üqg,uIariter', & neque emant, ne- : Yet que vendant. 47. Et convener unt.ut edificarent civitatemz & cecidit €ni murus, qui erat fuper torrentem ab ortu *fqlis, & reparavit eum, qui vocatur Caphetetha: tün 49. Et Simon sedificavit A diada in Sephela, & munivit 4eam, & impofuit portas , & feras, fen 39. Et cum cogitaffet Tryphon regnare Afize , & affumere diadema, & extendere manum in Antiochum regem: por 40. Timens, ne forte non permitteret eum Jonathas, fed 0m pugnaret adverfus eum, qu&rebat comprehendere eum; : & occidere; Et exurgens abiit ii Bethían. | (4;,1 Ef Tiai f 32- Perambulalat omnen regiopnem s[-. ftataunt, quia arcis expugmatio diu- lz.) Deinctrianos inquirens , & per- * turnioris erat laboris, & temporis. fequens. 37- EBt cecidit ZPkrus. JPro, nam ce- Hs »editione bellica.. ciderat. á (088- Exiir- ) Exq Ab orti folis.). Mexfus Orientem. Qccupavir eam. ) Krat.iln quidem in poteftate Jonathe , ut conft.t ex c- 38- -ddiada.) Uxbs intribu Dan, de fo.«41.773. & 76. fed dicitur occupaf- qua A drichomtus in tribu Dan, num.3.- ä Sephela. ) Nomen regionis, in qua fe , quia foppenfes ad. defe&tionem in- fita erat. Adiada. élinabant , ileoque Simon adífuit, ut. ilos in fide contineret. 4O. Pugnuarert aduer[us. esm. ) Pro 3 D 5 . Reveríus efó Tonathas. N J deíenfione nimirum. Regis adolefcen- h ) Ab ex- " tis bene de fe, & Simone fratre fuo á P*edfi.tione, faa in Judeam. 26. Exaltare.) Attollere.. meritiz fciebat enim. "Eryphon Jona- Ipfz.) Arx. tham virum effe fortem ,, ac potentem,. qïl & qui pietatem , ac fidem ambitioni , Q Singulariter. » Seorfim * feu femota & rebus omnibus anteferret. rorfus. Emant , €fc.) Qui im arce commer- Iz» Berb[zn.). Qu erat civitas im « cio prohibeantur, & commeatu. lta tribu Manaflis circa. Jordanefh. 409 CAPUT*XI.I.' If t 4r. Et Aexivit Jonathas obviam illi cum quadraginta millibus virorum eleCtorum in preelium, & venit Bethían. m 42. Et vidit Tryphon , quia venit Jonathas cum exercitu. üpart multo, ut extenderet in eum manus, & timuit. 43. Et excepit eum cum honore, & commendaviteum omni- part büs amicis fuis, & dedit ei munera; & pra&cepit exercitibus ]l fuis, ut obedirent ei, ficut fibi. ypuli 44. Et dixit Jonathee : Utqui d vexáfti univerfüm populüm, cum bellüm nobis non fit? litudi- 4s5. Et nunc remitte eos in domos fuas: .elige, autem tibi vi- pararet fos paucos , qui tecum,fint, & veni mecum Ptolemaidam, & tradam eam tibi, & reliqua praefidia, & exercitum, & uni- veríos P cecidit enim ventl. -ræpoütos, negotil, & converíus abibo: propterea paravit 46. Et éredidit ei, & fecit ; dieat dite d dimifit exerci- tum, & abierunt in terram Juda. f ecum tr1 ] edtt, 47. Retinuit- autem iá millia virorum: ex quibus remifit in Galilaaam duomillia, mille autem veneruntcum eo. wiete .48. Ut autem intravit Ptolemaidam Jonathas, clauferunt portas civitatis. Ptolemenfes: & comprehenderunt cum ; & ^ omnes, qui cum eo intraverant, gladio interfecerunt. 15 fed ,. 49. Et mifit Tryphon exercitum, & equites in Galileeam; & in campum magnum , ut perderent omnes focios Jonathae. so. At illi, cum cognoviffent, quia comprehenfus eft Jo- LE nàthas, & periit, & omnes, qui cum eo erant, hortati funt — femetipfos, & exierunt paratiin prelium.. - L itio Qit . sr, Et videntes hi, qui 1 infecuti fuerant, quia pro anima porie res eit illis reverfi funt: , at ( :2. Illi autem venerunt omnes cum pace in terram Tuda. enterrïr« Et planxcrunt Jonathan, & eos, qui cum ipfo fuerant, valde, Dgn, de ,Rum & luxit Ifrael Ju&u magno. [.) s3.Et- , inqu od campus IZsdr.lon , & Mageddo , & Dro 42« U: extenderet im evm mannus. ) Pl2nities Galiles. In G:xco cft;, £ e:r;gndere im eum mium in tribu Iffachar. Vide Adricho- : Zlofefcen' maunus t5onutt. [.".tre u(y 45. Prapofitos negotii. ) Et omnes, &o. Perif.) ita au»dierant,,þ fed fal- j Jont qui regia negotia curant , tibi fubji- um. ciam. &]. Pro auima ,67c. ) Rati fibi cum nbiti()fll; anam. ) Proprium defperatis, & pio vita .49. lp campum m certamen Iore€. Ppgnamibus eft, loci nomen , qi eétiam dicitur: F - 8 Bifl.'cum Com. Menoch. Tom. V. 410 LIBRIL MACHAB/ORUM 53. Et quzfierunt omnes gentes, quae erant in cucultu eo- rum, conterere eos, dixerunt enim : D65 : $4- Non habent principem, & adjuvantem nunc ergo ex- $ pugnemus illos, & tollamus de homlmbus memoriam - eo- loco rum 95 Q0b CAPUT XIII H Sufceþto Szmon princibatu pro fratre Sonatba . mifit þetztam & fot Jrypbone pecuniam , una cum filüs jfbnazlaæ ad ejus re- H tum demptionem : Tryphbon autem ,. accepta pewnia, patrem occidit ft j cum filiis : quibus fepultis, ac defletzs Smon magnificum extruxit [ parentibus , ac fratribus fepulwmm in Modin: Zrypbhon vero, Yen occifo. "Antiocbo , regnum ejus imvafit: &? Simon , impetratis a rege Demeirio litteris federis ac immunitatis , expugnavit. Ga- saram: & arcem SFerofolymorum obtinuit : propfeþ quod letum ttis [ mf agunt fefTum , quod etiam quotannis apud 3F precipitur. -udæos agt D thas H audivit Simon, quod consregavit "Tryphon exerci- Iru: tum copiofum, ut veniret in telram Juda, & &ttereret €am. eu 3. Videns, qma in tremore populus eft, & in timore: afcen- Rür dit ïerufalem & congregavit pOpulum. j 5 adhortans dixit: Vos fcitis, quanta ego, & fratres juf mei, & domus patris mei, fecimus pro legmus, &pro San&tis prolia, & anqu(has quales vidimus: m 4. Horum gratia perierunt fratres mei omnes propter Ifrael, & relictus. fum ego folus. $. Et nunc non mihi contlngat parcere animae mese in omni b fesi tempore tribulationis: non enim melior fum fratribus meis. E(US 6. Vindicabo-itaque gentem meam, & fan&ta, natos quo- hm t que noftros, & uxores: quia congregatæ funt univerfae gen- tes conterere. nos inimicitiae gratla. Ger 1. Et xeq 43 Comterere eos. ) Scilicet. Ju- Non entm melior D;nz fr;ztr:äus mei:.) Q dæos. Ecfi præ ceteris , ut vir confilii cele- [9, * H "um gYatiA Per:ertmt &c. ) Per bratus fuerat a patre fuo, fupra cap. has anguftias , & prslia. 2. n. 65. & 7o. h B. edemee mea-. ] ite mea. 6. San&a.—) J emplum. e ph b ^ CAPUT XIIL- 4ii Itue0« /4. Ft acceníus eft -fpilrr;vus populi fimul ; ut-apdivit fermo- nes iftos: * D0 t« . &. £t refponderunt voce magna dicentes: Tuyes dux nofter l: 00« loco Tudse & Jonathee fratris tui: LA 9. Pugna praelium noftrum: & omni a, qu&ecumque dixeris nobis, faciemus. rio. Et congregans om nes viros bellatores, acceleravit con- j d fummare univerfos muros Jerufalem, & munivit eam in gyro. u t ir. Et mifit Jonathan filium Abíalomi, & cum eo exerci- Qdl tum novum , inJoppen; & eje&ishis, qui erant in ea, reman- drintil fit illic ipfe. 12. Et movit Tryphon a Pto lemaida cum exercitu multo, ut 0. veniret in terram Juda, & Jonathas cum eo in cuftodia. (lt d I3. Simon autem applicuit in Addus contra facicm campi. i Gt- 14. Et ut cognovit Tryphon, quia furrexit Simon locofra- letun tris fui Jonathze : & quia commiflurus eflet cum eo preelium, 1 í mifit ad eum legatos; rs. Dicens: Pro argento, quod debebat frater tuus Jorma- thas in ratione regis, propter negotia , quce habuit, detinui- xetci mus eum. eretel 16. Et nunc mitte argentí talenta centum, & duos filios ejus obfides j üt inon dim?ffusi fugiat a nobis, & remittcmus * äfcen- eum 17. Et cognovit Simon, quía cum dolo loqueretur fecum;, rattes juffit tamen dari argentum , pueros: ne inimiciiam ma- antus lum Ifrael,. dicentem: gnam fumeret ad popu fadh ff 2.4 : 18. Quïæ lpimicitia gratía. ) Non q;ll"ï"a of- Greci codices vocant. Adrichomius ottdi fenfi funt a nobis , fed quia hoftili hoc oppidum in tribu Ephraim col- nos odio profequuntur, & quia ve- locat. Serarius eamdem putat cum Qels. ram religionem abolere , & idolola- Adiada , cujus mentio fuperiori cap. trianr inducere nituntur. qQ n. 38. ficque campt facies, qux hic di- pet- g- Accenfus eft fpiritus þap'ul't';-) Ala- citur, erit Sephela, qua eodem loce r cer fa&tus eft populus,& excitatus ad meémoratur. reipublice defenfionem. I5. lm ratione R&gi!*, &7.) Menti- E l1. Ejedis bb , qui eramt m ea. ) tur Jorathan detineri tantifper, dum Quorum fort:ffe fides erat fufpecta. debitam Kegi pecuniam folvat. rmeif') Remanfít. illie ipfe. ) ld eft, jonathias 16. Ur »oz dimiffas Jïzgikz: P 721051'3.) ij cdte 1 la ddus contra faciem campi.) Ne deficiat a nobis, & fíat inimicus, Jexta oppidum Addida, inquic Jofe. cumr fuerit dimiffus. in Gra&co enim n ap phus, in monte fitum , cui Jud«o- eff, ómog gj apibei; dmoparioy dgi xum Cfhpi fubjecti funt ; ita ctiam TpQ) s 412 LIBRI.L M ACHABEORUM 18. Quia. non * mifit . ei, arggntum , & pueros, propterea 2) periit. flós c I9g. Et mifit pueros pus non dimifit Tonathan. ,)&,ce-ntum Falenta: & mentitus efcg & y * X 20. Et poft haec venit Tryphon intra fegione&n, ut conte- huna 3! reret eam, & gyraverunt per viam, quae ducit Ador: & Si- mon, & caítra e 3 jus ambulabant in omnem locum, qupcum? &dol que ibant. ^5 21. Qui autem in arce er'änt., miferunt ad Tryplhonem? le- &fe gatos, ut feftinarct venire per defertum, & mitteret illis ali- 1nonias. fl bu 22. Et paravit Tryphon omnem equitatum, ut veniret illa &ij nocte ; erat autem nix 1nu1ta valde, & .ndn venit in Galag- ) ditim. ut f 253. Et cum ap propinquaffet Blafcam an, occidit : JohatHan, per & filios ejus illic. 24. Et convertit Tryphon, & abiit in terram fuam. 9 ( 25. Et mifit Simon, & accepit offa Jonathze fratris fui, & 3/ fepelivit ea in Modin civitate patrum ejus.: feg 26. Et planxerunt eum omnis Ifrael: plan&u magno, & luxe- runt eum dies multos. thy 2/7. Et sedificavit Simon fuper fep'ilchrum patris fui, & fra- ber trum fuorum zedificium altum vifu , lapide polito retro, & , ante: 28. Et ftatuit feptem pyramidas i /unäm contra unam, patri, « 8; matri? & quatuor fratribus: Es Qut | 29 -Et qu 9 * dici I8- Quia non mifft et argentum, Cfc.)) mon venit propter nivem , fed bt in 3& Videbat fe accufatum iri avaritiz , "Galaadit i. q quod vite fratris pecuniam prstulif- 9S. 4eceprt offa 70;241»64 ,'ö' e y'Et llrm fet , & ambitionis, quod , ut rerum Q uod dicit of- n| ipfe potiretur , fratrem vinculis exi- Jonathe, & filiorum. dl;n mi noluiifet- f24 non autem corpora , fignificat non hf ita ftatim . poft illorum caedem addu- 19. Mentitus eff. ) "Iryphon. (&ta fuiffe. ffy" 20. Istra regtonem. Judxs. Ibant.) Scilicet Hoftes: in Greco 28. Uzam contra. Unau. ) Sïngulas en eft, ;e«t, fcilicet "T'ryphon. fingulis adverfas , vel alteram e re- af QI. I arce. ) Urbis Ador. gione alterius , recto videlicet ordi- 22. lila ncBle, 6fc. ) In Graco eft :- ne , ut preternavigantibus a fronte e « E sl[a. notte fuir valde multa nix , & fingule apparerent, tril CAPUT XIIL 413 tetea 59. Ét his circumpofuit columnas m.agnaä: & fuper colum- nas arma, ad memoriam aeternam: & juxta arma naves fcul- T ptas, qua&e viderentur ab omnibus navigantibus mare. o. Hoc eft fepulchrum, quod x Onte- hunc diem. fecit in Modin, ufque m & - r. Tryphon autem cum iter faceret cüm Antiocho rege Ut adolefcente, dolo occidit eum. 37 p Et regnavit loco ejus, & impofuit fibi diadema)'Aüæ, ? le- & fecit plagam magnam in terra, Is all« /.43. Et zdificavit Simon preefidia Judaeze, muniens ea tur- ribus excelfis, & muris magnis, & portis, & feris : &. pofuit ot 1lla alimenta in munitionibus. . jda?- 34. Et elegit Simon viros, & mifit ad Demetrium regem, ut faceret remiffionem regioni: quia a&us'omnes Tryphonis ithany per direptionem fuerant gefti. * ba ifta refpondft ei, & fcripfit 35. Et Demetri us rex ad ver ; epiftolam talem: R L us Simoni fummo facerdoti, & amico l; i ;36. RE X. Demetri regum, & fenioribus, & genti Tudeorum , falutem. - luxe« 37. Coronam auream, & bahem, quam mififtis, fufcepi- mus; & parati fümus facere vobifcum pacem magnam, & fcri- kfta- befe ïpræpofit'is r egis remittere vobis, qu'æ/indulflmus. l 9 Wf : 38- Quæ-l patrf, &9. E« fuper /cal.:mnm v:zþrm:z g ties) Per direptionem fuerant gefli. ) Fue- Hzc arma videntur fculpes fuifle , fi- rant raping , & direptiones. cut & naves , eo genere fculpture, 37. Bahbem , quam m:f:j?i:.) In Grze- D quod vocant femitoreuma , & ltalice co eft, Bai»i» , qua voce videtur fi- dicimus,mezz» relzev?, vel,Zaff? re ievo. gnificari palma , vel aliquid ad pal- 39- Ufäuä iB banc. diem. ) | Scilicet mam fpe&Cans , quia:£«(» & B«ig "T ex taus. " Duravit. hoe fepulchrum ramus eft palmx arboris, Jodn. cap. ufque ad tempora $. Hieronymi; nam I2. 13. fortaffe fuit aureus palmz ra- f in.locis Hebraicis ita ;fcribit , Mo- mus miífus cum corona. dim vicusjuxta Diolpoum , unde fue- uiicit?f' vunt Machabas, quorzm badieque 2bidem rennem. Pacem magnam.) Fir:hami, & pe4- a on fipulchra menfrantur. Remittese volis , A?me indelffmus. ) In 32. Plagam magnam in terra. ) Ma- ni clade & perturbatione Syriam Grzco eft : & feribere eis, qui prafznt ne- affecit. $ goitis , remittere polis remifffones , id p eft, ut vobis vacationes & immuni- jer 34- Faceret remiffionem regieni.) Id tates concedant , nihil a vobis exi- j ordi' eftvacationem daret ab'oneribus & fottt tributig gendo. - 414 LIBRII MACHABJEORUM :38. Qusecunique enim confti uimus 4 , vobis con&äpü Mu- di, ( nitiones, quas sedificaflis, vobis fint. 39. Remittimus quoque ignorantias, & peccata ufque in vid & hodiernum diem, & coronam, quam debebatis: & fi quid ded aliud erat tributarium in Jerufalem, jam non fit tributarium. - 4o. Etfi q fiati ui ex vobis apti funt confcribi inter noftros, con- j Ícribantur, & fit inter nos pax. ; 41. Anno centefimo feptuagefimo ablatum meni ' | eft ]ugum 'gen- fam tium ab Ifrael. 42. Et coepit popul us Ifrr»ael fcribere in tab-ulis':, & geftis fis, publicis, anno primo fub Simone fu duce, & principe Judaeorum. mmo facerdote , magno leti 43. In diebus iilis applicuit Simon ad Gazam, & circumde- y dit eam caftris, & fecit machinas, & applicuit ad civitatem, ha & percuffit turrem unam, & comprehendit eam. 44. Eteruperant, qui erant intra machinam, in civitate m, VIT | - r| & fa&tus eft motus magnus in civitate. x 4$. Et afcenderunt, qui erant in civitate, cum uxoribus, & filiis fupra murum, fciffis tunicis fuis, & clamayerunt vo- ce magna, poftulantes a Simone dextras fibi dari, .5. Et dixerunt: Non nobis reddas fecundum malitias no- ftras, fed fecundum mifericordias tuas. (1) 47. Etflexus Simon, non debellavit eos: ejecit tamen eos decivitares & mundavit zedes, in quibus fuerant fimulacra, & tunc intravit in eam cum hymnis benedicens Dominum: '48. Et eje&ta ab ea omni immunditia, collocavit in ea vi- fOs, qui legem fa - cerent, & munivit eam , & fecit' fibi habie tationem. » "1 (1) Etferviemus tibi. i» EZiz. Six*t.addizkr;. :49 Qui lOc 38- Vobis cenffaut. ) Rata cffe vo- bere , fcilicet initium , ut. fequitur, hoc eft, 4zzo przmo, &fc. vide cap. f&- 30- Remittimus quoque. ignorantias , qnefti n. 27. " onftituit populus & ) Quuecumque contra me pecca- novanmi zram , fecundum quam fyn- is condono. "f'ribuit ignorantiz, ut graphge , & contractus fcriberentur. 4 culpam extenuare videatur., de 44- Et eruperant , €&c. ) In Graco & 40. Cn[ciibs imter noffros, ) — Auli- eft , && qui erant Intra machinam, eru- M €03s , vcl domefticos. pérent in crvitatcm. 4 1 42. seribere iv tabulis. &f gef?: pebli- 45- Dex:zras eis , 8c.) [n Grzco eft, ?» rai; cvy- dari. fibi dari. ) Pacem fibi Iy yecaiz , xei cvyZAN&ypuot, in fyn- 47. Mundavit «des. ) Ejecta idolo- f t graphis, &:*oætfaäihu ; ceoperunt fcri« rum immunditia , ut dicitur nefeq. h * CAPUT X 415 Mu .. 49. Qui autem erant in arce Jerufalem, prohibebanmr egre. di, & ingredi regionem, & emere, ac vendere: & efurierunt valde, & multi ex eisfame perierunt.. quid * 5o. Et clamaverunt ad Simonem, ut dextras accipereht, & , dedit illis: & ejecit eos ind d nationibus: 1 e; & mqndavit arcem a Canga*mi. 00« sr. Et intraverunt in e am tertia & vigefima die f&cundi vgm' menfis, anno centefimo feptuagefimo primo, cum lande, & Tamis palmarum, & cinyris, & cymbalis, & nablis, & hym- peltis nis, & canticis , quia contritus eft inimicus magnus ex Ifrael. S") Et conftituit ag : leetitia. - , ut omnibus annis ageregt;ur' dies hi cum tde- — $3. Et munivit m dätem templi, qui erat jyfe*cus arcem, & habitavit ibiipfe, & qui cum eo erant. A A 24. Et vidit Simon Joannem filium fuim qu od fortis prælii* vir elfet: & pofuit eum ducem virtutu iem, : / m unverfarum, & ha- biïavit in Gazarfxs. IDU, L YO* t €08 a ff« ; v libie Li - - CAPUT Ji tufw ) e p fb ,pulh&ä tem Wprræ(idiamm urbi & civibus in-- " 409- Probibebamtur egredt , &c.) Vi- feftum. ] f?y.næ yttth. cl«ïl fuper'iori cap. n. 36. & ibi di- S4. Fortis pralis vir efftt.) N ox fer- gmaco 5'1. Cizyris , &fe. ) Vide diQa cap. t;5. von eft in Grzco. j;, t h Virtütum.). Exercitus. lä':&äx: )V Quid fint dixi 1. Paral. s Gazarit.) In Gaza; patetautem y fl 15. n. 16. Ubi etiam ex ita interpretandum efie , quia cap. fe- p!icavi quid quenti n. 34. dicitur : Qua eff z fomi- iil fit cymbalum. but dzeti. * : 3 Mm» fb L. ) latelligit mili- f 416 L I B. À V. T .lc Av R 4X & [ a x &t && !EGRUM .CA P U.T XIV. Ó ra f Demetrio a. duce Zfrjacis. devi&lo €? capto, Simon cum fuo po- —Ó———ÁÉÉáÁÁ— — foun pulo magna pace fruitur : adquem mifJe Junt littere renvvati fa- deris a Spartiatis & Romanis , cum maxima laude Simonis , trad lC qui Romanis clypeum aureum mnarum mzlle * miferat, u glor Nno centefimo feptuagefimo fecundo congregavxt rex 1l " AN Demetrius exércitum fuum, & abiit in | Media:a ad con- frag trahenda fibi auxilia, ut expugnare: T'ryphonem. n 2. Et audivit Arfaces rex Perfidis & Medize, quxa intra- & vit Demetrius confines fuos, & mifit unum de principibus fuis, v ut comprehenderet eum vivim, & adduceret eum ad fe. fün 4. Et abüt, & percufht caftra Demetrii: & comprehendit eum, & duxit eum ad Arfacem, & pofui: eum in cuftodiam. qu 4- 'Et filuit omnis terra Juda omnibus d;ebus Simonis, & £ A t quæfiwt bonagen i P deiua placu:t illis poteftas ejus, & glo- g flà ejus, omnibus diebus. g $. Et cum omni gloria-fua accepit JoPpen in portum, & fe- IF Clt introitum in miuhs tnaris. fum 6. Kt dila:avit fines geniis fue, & obtinuit regionem. &c 7. Et congregavit captivitatem muïram, & dominatus eft Gazare , & Bethfurc, & arci: & abftulit immunditias ex ea, atii & non erat, qui reüfteret el, ln l 8Et i loc 4 Wtf ) Quievit in bellis. ) Feci* introitum , &c.. fic Itali portus Qu.gfwt £on4. ) Diligens fuit vocant , Scale d mare , per quos fcili- & llonge diffitas re- in promovenuo flst. bono 1 reip. cet ad infulas Poteff a L;m ) (JllberndthHlS ratio, giones g rac dum facere hcec 6. Qiringit.) Pacifice poffedit, vel NT qua ufus eft. puil G'oria ejus. ) Vel 1(ïem eft , quod gubernavxc & poteflas ejus , vel fignificatür -gent:em 7. Captivitatem.) Vel Judeos e ca- m judecrum dele&atam effe ducis fui ptlvnzate liber«tos intelligit , vel ho- ftes captivos faGtos; prior fenfus ve- gloriofis geftis , & iama faplentxæ & rior Videtur. d pntentlæ. q ä MEr eum ommi alarm f* , Uc-) KEt dominatus e? Gazara , &fc. ) Hec tï D Gloriofum enim etat ]udælb potiri ce- trn locd tanquim omnium munitif- Tnis fima commeiorat , quorum pollef- £ye leberrimo portu , ex quo in mare erufa- j infulas , five ad auxili& petenda, five fio prebebat fecurum. urbis ad. cdebnnda commercia liceret ex- lem dominatum Judes.& Pdleümæ fts currcre. Hoc enim eft, quod dicitur, Immund:tms .j 1dola. e Anci hr " CAPUT XIV. 47 -.8. Et unufquifque colebat terram fuam cum pace , & ter- ra Juda dabat fruttus fuos, & ljgna camporum fructum fit j fuum. x i fe. 9. Seniores in plateis fedebant orhnes, & de bonis terrae i, traCtabant , & juvenes induebant fe gloriam, & ftolas belli. Io. E: civitatibus tribuebat alimonias, & conftituebat eas; ut effent vafa munitionis, quoadufq ue nomina;um eft nomen gloriae ejus ufque ad extremum térroe. Vit f6y 11. Feci t pacem fuper terram, & lætatps eft Ifrael 1ætitia d cqn magna. 13. Et fe | n dit unufquifque füb vite fua, | & *fgb ficulnea fua: & non erat, qui eos terreret. . üs füis le, 13. Defecit impugnans eos fuper tefram; reges contriti funt in diebus illis. Cbhendit |diam. 14. Et confirmavit omnes humiles populi fui, & legem ex- quifivit, & abftulit omnem iniquum, & malum. 15. San&ta glorificavit, & multiplicavit vafa San&torum. &go 16. Et auditum eft Romze, quia defun&tus effet Jonatbas,þ & ufque in Spartiatas: & con:riftati funt valde.- ,&ïe 17. Ut audierunt autem, quod Simon frater ejus fa&tus effet fummus facerdos loc » o ejus, &jpfe obtineret omném regioncm, ffi & civitates in ea: Y u$ di in tabulis aereis, ut renovärent IS. Scripferunt ad eum ; x 62 amicitias, & focietatem , quam fecerant cum Juda, & cum Jonatha fratribus ejus. £ 8 lEt 19. Et lectee funt i n CODi pe&u ecclefis in Jerufalem. Et runt,- hoc ex,emplum epiftolarqm , quas Spartiatae mife 20, SPAR'—— l portus 108 fClli' 9. Ligna.) Arbores. fo of de Romanis, & Spartanis di- ftas 1* . Seniores 42 platezs fédebant , c.) cet , & rurfus cap. fequenti de lireris Seniores confultabant de utilitate rei- Roma fcriptis ad plurimas gentes in jublice , & juvenes armati , fi opus gratiam Simonis & Judzorum. m L] eflet, deliberata exequebantur. dezam. II. Fecs? pacem fuper ferram. ) Ja- st Gloriam. ) Yd eft fplendide. yd ho 10. Vafa munittonis.) Keceptacula, 14. Humiles. ) Afflitos. afisve quafi dicat , ut affervarent inftrumen- L«z*gcm iüqüæ'vl-f, ) Legi üudUit, ta bellica. Vel inftruebat. urbes ar- feu curavit,ut lex fervaretur, ] at mis, & commeatu in omnem belli IS. GenGa glorifcavit,6c. ) Orna- munit*: " egeventum. vit templum , & facram ejus fuppel- Buoad ufgue, &fc. ) la ut fit con- lectilem auxit. ) ponaef' fecntus , vt nomen ejus efiec ubique 19. Ecdefis,) Catus Seniorum , & 'el'llfa' Refpicit ad ea , quo pau- popuü. ? inclytum. [ L BibiStnm Com, Menoch, T. VI. Ggg 418 ÉEREE MACHABJORUM 1. 20. SPAR TIANORUM principes, & civitates, Sim(;- die q ni Sacerdoti magno, & fenioribus, & facerdo tibus ; 1& reli- tertic quo populo Judaeorum, fratribus, falu em.- 21. Legati, qui miffi füunt ad populum noítrum, nuntiave- pun runt nobis de veftra gloria, & ho * Tiam fumus in introitu eorum. nore ac 4lylætitia,x & gavifi 4 1j 22. Etfcripfimus, qua ab eis eran: di&ta in con,c'iliis po- Cjus puli; fic: Numenius Antiochi, & Antipater Jafonis filius, füe lega*i Judaeorum venerunt ad nos , renovantes nobifcum ami- hii vt citiam prift:nam. 23. Et placuit populo excipere viros .gloriöfe,. & ponere 3 facer exemplum fermonum eorum in fegregatis populi libris, ut fit ad memoriam populo Spartiatarum. Exem 4l pluþm autem horum Lem Ícripfimus Simoni magno facerdoti. 24. Poft haec autem mifit Simon Numenium 2 'Ro-mam , ha- bentem clypeum aureum magnum, pondo mnarum mille, ad Pav dedi flatuendam cum eis focietatem. Cum autem audiffet populus - Romanus finib .23. Sermones iftos * dixerunt : reddemus Simoni, & filiis ejus? Quam gratiarum .a&ionem preel 26. Reftituit enim ipfe fratres fnos , & expugnavit inimi- cos Ifrael ab eis, & fta-uerunt ei libertatem, & defcripferunt l; in tabulis aereis, & pofuerunt in.titulis in monte Sion. p Qh 27 Et &Icf n 9I. ls sirostu eorum. ) In advgnttx abeft a. Grzecis omnibi;ls y -X Ltinis ad nos. Mi codicibus , putantque Serarius, & Sa- n 22. Seripfonus.) In 4annalib. & &o- lianus ex margine, ubi aliqua expli- ftmà numentis noftris ad reji memoriam. cationis' caufa effent adfcripta, in tex- quod. Volontque hi auéto- 24. Pondo mnarum mille?) Mlina He- tum irrepfiffe. fen brza ex Cornel. a Lapide in opufcu- res yerba hzc populi Judaici effe, publi lo de menfuris, & ponderibus conti- non Romani; nam- refponfio populi Id 171/ nebat fexaginta ficlos, id eft drach. Romani habetur capite fequenti n. ?6. Q mas 240. uncias triginta , duas nimi- 26. Reflitutt enim tpfe 6 c. ) "'otus füpta rum libras cum dimidia, Dicitur Mi- hic verficulus in. Greco fic habet, vetran na, vel Mna a 5435 sazab , id eft Cam numeravit. $Salianus tamen tomo 6. E)a-fäg»zää w&e duróG, wad of dàENQOI GUTS,Xx&i ü OXog TS Tt&TeOG GUTS, Xl UW anno mundi 3914. n. J2. locum hunc emoMeuou» TS6 8XSe86 iIcoaqh dm m explicans, minamputat uui fere libre &U TGy), XX EO TO GUTO &AsuStoiav, Cl( refpondere, totiufque clypei pretium id eft ,« Nam ipfe emm fratribus fuis fuifle exiftimat circiter centum mil- i qu domoque paterna [ua conflabilrvi Iírae- £ lium coronatorum. Jem, &5 bcjziiäus belío 2 Populus Remanys ) Mox Rowmwnus tatem ctdem peperir. propu!fm.i: liber- « a '] C A.PUT XIV. 419 A de cima Simo- 51. Et hoc etft exemplüm fcripturae:: OCTAV die menfis Elul anno centefimo feptuagefimo fecundo, anno : reli- ; tertio fib Simone facerdote magno in Afaramel, . : 28. In conventu magno facerdotum, & popu li, & princi- tve- pum gen:is, & feniórum regionis, nota faCta funt haec : Quo- parif 4 niam frequenter faCta funt praelia in regione noftra. * 29. Simon autem Mathathize filius ex filiis Jarib, & fratresk !s po- filius, D ejus dederunt fe periculo, & reftiterunt adveríariis gentis T IT füze , ut ftarent fan&ta ipforum, & lex, & gloria magna glo- rificaverunt gentem fuam. 30. Et congregavit Jonathas gentem fuam, & fa£tus eft illis onere u fit facerdos magnus, & appofitus eft ad populum fuum. 41. Et voluerunt inimici eorum calcare, & atterere regio- horüm nem ipforum, & extendere manus in fan&ta eorum. 32. Tunc reftitit Simón , & pugnavit pro gente fua, & ero- n) ha' gavit pecunias multas ,& armavit viros virtutis gentis fuæ,'& lle, ad dedit illis ftipendia: yopulus j. Et munivitcivitates Judaeze, & Berhfuram, quae eratin finibusJudaese , ubi erant arma hoftium antea, & pofuit illic donem praefidium viros Judaeos. jnim. Ggga 34. EF pferunt lz titulis.) In colamnis. tionem rerum haéctenus ben& gefta 27. Menfís Elul. ) Qui eft fextus , rum , quibus populus excitatus eft ad antus u & refpondet ex parte Augufto. gratias Simoni referendas. — - Anno centeffmo feptuagefrmo fecundo.) porro perfonarum apparatus oftendit Regni Grgcorum. hanc non effe promulgationem Rotma- : [arii Anno terido fub Simone, €$c.) Con- ni decreti , fed proprii. Adde ;; quod 5j &Sd' decretum hoc lex quedam eft, at le- g a firmatur , & revocatur ad praszim, quod dictum eft fuperiori cap. n. 42. gem accipere a Romanis non effet ain E* obfervatum iri a populo , in tabulis eos habere amicos, & focios, fed Do- j at publicis , privati ue, annos Simonis. minos. s jj & y el, ut habent Gre- Nota fatla [unt bac. ) In aliquibus n Ajf;tr;zmel. ) Vatablus vocem cor- Grzcis codicibus eft z»orzmit nobis , ) popot CA Sararel. n ruptam putat, & legendum Jerefzlem, in aliis, zezum facimus vobis. Totis Seratrius ait retentam vocem Hebrai- Q9. Santla ipforum.) Lemplum eo- " hdbeï, rum , & facrz legis ceremoniz. g cam, q'z fignificat , 1» principe Deo, raope LU üt Sion dicatur facerdos magnus in 30. Appofrtus efh ad populmes fuum. ) TE Domino Deo , five Domini Dei. M ortuus eft. "m uf Wel certe. Afaramel eft nomen loci, 31- Calare, ) E?þüawsöa*&: invade- ve, penetrare. g in quo hec decreta funt a comitiis ! 775 þm generalibus. 32. Firos virtutis. ) Fortes. 772 d 28. lz conventu magno , €6c. ) Hoc .59. atrma . boffitem. ) Pxefidium ho- 4 li f ium, eft exomlium ad recolendam €xpofi- 420 LIB;RI.I.'M*A CHASBSEORUM 34. Et Joppen munivit, quse erat ad mare: & Gazaram, . quae eft in finibus Azoti, In qua hoftes antea habitabant , & regif collocavit illic Tudeeos, & quaecum que apta erant ad- corre- ptionem eorum , pofuit in eis. &f [iis 35. Et vidit populus a&um Simo nis,k & gloriam, quam co- gitabat facere genti fuze, & pofüerunt eum ducem fuum, & aCC principem facerdotum, eo quod ipífe fecerat heec omnia, & * jyuítitiam, & fidem 8 uam conferv avit genti fuze) & exquiü-« (UI, vit omni modo exaltate populum fuum. tip 36. Etin diebus ejus profperatum eft in manibus ejus, ut 4« tollerentur gentes de rezione ipforum, & qui in civitate Da- lion vid erant in Jerufalem, in arce, de qua procedebant, & con- 44 taminabant omnia, qua in circuitu San&torum funt, & infe- feeu rebant plagam magnam caftitati : - 37. Et collocavit in ea viros Ju daeos ad tutamentum ;'egio- fün nis, & civitatis, & exaltavit muros Jerufalem. t 58. Et rex Demetrius ftatuit illi fummum facerdotium. 39 Secundum hzc fecit eum amicum fuum , & glorificavit Ü eum gloria magna. & 40. Audivit enim, quod appellati funt Judsi a Romanis Sut amici, & focii, & fratres, & quia fufceperunt legatos Simonis X P gloriofe : 4t. Et quia Judaei, & facerdotes eorum confenferunt eum 4 etfe ducem fuüm, & fummum facer x dotem in aeternum , do- fie nec furgat propheta fidelis : 10j & ut cura eöiïet illi pro fan&tis, 42 Et ut fit füper eos dux , [in mememes fiü 24- Gazaram.) Gazam intelligit, ut 4I. Denec furgat propheta fédelis..) / patet ex eo quod additur, que eft in Quafi dicat , eo ufque, dum Chriftus finibus Azoti. veniat, voluerunt alium, ejufque fa- l Correptianem.) In Grzco CPC: D7 miliam populum regere , licet fint »oeS o ,inftaurationem , reftitutio- de tribu Levi, & principatus fpe&et nem in bonum ftatum. Aliqui pu- ad Judam. Vel fenfus eft, donec De- i tant in noftro textu legendum corre- us prophetam aliquem populo fuo élionem. Ita Vatablus concedat, & er eum nobis declarec, & Salianus, , Emanuel $3, quomodo conftituenda refpublica, & ad quem regni admini(tratio perti- I 35. um Simonis. ) Res geftas. In 6 GracisV aticanis efl, rjv noczi atf um, neat. Vide fupra cap. 4. n in aliquibus aliis r4» v/oru» , ffZem. 42. Pro fdntlis.) ld eft fanctorum ; d. 36. Caflitati. ) Loci fan&itati. fcilicet templi , & facri cultus. 39. Secwndumm pac. ) ld eft, adhac, $, r Praterea. & farta. tecta, per opera eorum. ) Ad fabricam, e V p : CAPU T XIV. & XV. 421 ia & ut confítitueret przepofitos fuper opera eorum , ; & fuper t & regionem , & fuper arma, & fuper praefidia: CorTe ^ 43. Et cura fit illi de fan&is: & ut audiatur ab omhibus,. & ícribantur in nomine ejus omnes confcriptiones m regio- m C0 ne: & utoperiatur purpura, & auro: m, & 44. Et ne liceat ulli ex populo, & ex- facerxd'otibus, irritum 4 hisj quae ab eo dicun- lid, facere aliquid horum, & contradicere quit- tur, aut convocare conventum in regio ne fine ipfc ; & vetti- ri purpura, & uti fibula aurea. y5, u 4s. Qui autem fecerit extra hæc, aut irtitum fecerit aliquid. eDi horum, reus erit. * k con - 46. Etcomplacuit omnt þopulo ft'atuer»e Simonem, & facere L It fe fecundum verba 1fta. 41. Et fufcepit Simon, & placuit ei, ut fummo facerdotio Tegio fungeretur, & effet dux & princegs gentis Judeeorum & fa- cerdotum, & preeeffet omnibus. ) 48. Et fcrip uram iftam dixerun t ponere in tabulis, greis, - i. ficarit & ponere eas in peribo lo San&torum, in loco celebr » 49. Exempl um autem eorum po ut habeat ls —nere 1 n ærgrio * prnad Simon, & filii ejus, fhonis CAPU'I; XV. : ad Simo-. ii eum ZAutiocbus Demetrii filius. litteras amicitiarum mittit nen: Romani federatos fibi Studeos ceteris nationibus per litte- , dO vas commendant : Z4ntiocbus , dum Trypbonem infequitur , mif- 2065 fum & Simone militum auxilium recufat ,. ittitqua ad eum. zitbe- gobium , qui multa tamquam debita repolcat ; & Simonis re[poti- "ilii.) - fà accepto, co nflituit adverfus eum. Cendebeum. ducem exercitus, Chrifus dpfe vero "Irypbonem per[equitur. f.Y? T mifit rex Antiochus filius Demetrii epiftolas ab infu- TR . lis maris Simoni facerdoti, & principi gentis Judeeorum, 3 t [ & univerfze genti: Gggs CRITESETE, ynec De Is . 48. 4Mudiatur ab omnibts. ) Omnes 49. ngäear.) In pote&ate, ut pof- Qeclateo fit infpicere, aut aliis oftendere. blica, * illi obediant. ^ Seribamtur 12 nom I.F ss Demttrii. ) Demetrii cog- 0 PCIBI- ine ejuss ö'c Vi- !Il omento Soteris , quem Ale- de di&a n. 27. xander interfecerat , frater autem De- n&OfUm ! 49. Dixerust. ) Conftituerunt. metrii , qui Nicanor di&:s eft. d Peribolo. ) Ambitu , feu porticu. Ab infulis maris.) Scilicet Rhodo; ybricut L Videefupra n. 26 ut habetur ex Appianf) in Syriacis: LIBRI I MCHAB/EORUM 422 a. Et erant continentes hunc modum: R EX Antiochus Si- Ij moni Sacerdoti magno , & genti Judaeorum falutem. füc 3. Quoniam quidam peflilentes obtinuerunt regnum pa:rum Il noitrorum, volo autem vendicare regnum, & reftituere illud, fel ficuc erat aniea : & ele&am feci multltudmem exexcltus, & Il feci naves bellicas. £int 4. Volo autem procedere per regionem, ut u'cifcar in eos tum qui corruperun:. regionem noftram , & qul defolaverunt ci- vitates multas in regno meo. l31 -$. Nunc ergo ftatuo tibi omnes oblationes, quas remlferunt 1tgt tibi ante me omnes reges , & quacumque alia dona remife- L] runt tibi: Mr 6. Et permitto tibi facere percuffuram proprii numifmatis Qu in regione tua: 7. Jerufalem autem fan&tam e(fe, & liberam, & omnia ar- :i lu ma, qua3e fabricata funt, & præüdla, quae conihumftl, quæ tenes, maneant tibi. ï&u .8. Et omne dcbitum regis , & quse futura. funt regi, ex pri hoc, & in totum tempus remittuntur tibi. Cum au.em obtinuerimus regnum noftrum , glorlücabl- mus te, & gentem tuam , & templum gloria inagna , ita ut ma- D0r mfeüetur gloria veftra in univerfa terra. iU 10. Anno centefimo feptuagefimo quarto exiit Antiochus in Tif terram patrum fuorum, & convenerunt ad eum omnes exer- citus, ita ut paucn 1eh£h effent cum Tryphone. 2 Ir k a E . Peffilentes.) Scelerati; Trypho- aurum coronarium , de quo diximus nem intelligit, & afleclas ejus, fupra cap. IO. n. 29 ? 4 Fracmïre per. regtonem. ) Syriam 6. Percuffaram proprii numifenatis. ) ingr edi. Quod fignum eft fupremi dominii 5. Orones oblationes.*) In Greco eft permifft Judais. vavT& Tà dQciofuuTA y ld eft omzes 7- Sancam effe , &$ liberam.) In Græ- pt ebl«tiones : quafi dicat : quæcumque co eft, & /a»la effe litera , id cfttem- t un nomine ve&lgahum , aut tributi au- plum, & qu& ad pietatem, & culcum ferenda erant , & in fifcum regium Dei pertinent..- mq deferenda , ea remitto. Juxta eum- 8. Qua futura /im*Regi )Quæ debe- n dem fenfum explicanda Latina ver- buntur, vel qug debercntur. n Gre- 1e fio , ut fit. fententia , omnia , quz co eft, BGacuiN x regia v dgo regalia offerre , id eft reprefentare teneba- dlcuntur, & Italice etiam eamdem V mini regio fifco, vobis remitto. vocem retinuimus ; appellamus emm uatuzque alia ;dena. ) Quale erat chagltc- e Ü CAPUT XV. 42y $$I rr. Et infecutus eft eum An 1 tiochus Xrex ,& venit quam fugiens per maritimam. . » : . Tut lludy I2. Sciebat enim quo d cofugregata fu-nt'mala'i.n eum, & reliquit eum exercitus. 56 ochus fuper Doram cum centum vi- 13. Et applicuit Anti ginti millibus virorum belligerat : ] 605 tum:-: n orum', & o&o millibus equi- E d- 14. Ét circuivit civ itatem , & naves a mari accefferunt: & vexabant civitatem a terra, & mari, & neminem finebant rünt ingredi, vel egredi. nife« 15. Venit autem Numenius, & qui cum eo fuerant, ab urbe Roma, habentes epiftolas , reg datls ibus, & regionibus ICriptas, in juibus continebantur haec: 16. LUCIUS confulkRomanorum, Pto lemæo regi fa- J at* lutem. qui . 1. Legati * Judaeorum 'venäi*uht ad nos amici noftri, reno- vantes pr! ítinam amicitiam , & focietatem ,. miffi a Simone ex principe Sacerdotum , & populo Judaeorum. 18. Attulerunt autem. & clypeum aureum mnarum mille. xC&bi- 19. P'acuit itaque nobis fcribere regibus, & regionibus, ut , Tme- non inferan: illis mala,. neque impugnent eos, & civi:ates eorum, & regiones eorum: & ut non ferant auxilium pug- us if nantibus adverfus eos. L) 20. Vifum au:em eft nobi s accipere ab eis clypeum. 3X€'1" 21. Si qui ergo peftilentes refugerunt de regione ipforum ad vos, tradite eos Simoni principi facerdotum, ut vindicet H in eos fecundum legem fuam. o2. Hzc eadem ícripta funt Demetrio regi, & Attalo, & : yimus 25. Et (1) Ariarathi, & Arfaci, 'df l/.(- ) (1) Arabsg ;z Edir. Sixr. 4dditur;. .m'mïi II. Doram. ) us eft prope Jop- vel Evergetes , & in regno fucceffit pén , in littore maris mediterranei : Polomzo Philometori fratri fuo. Grt modum fugz Tryphonis narrat Fron- oI. Peffilentes. ) Scelerati homines, h- tin, lib. 9. flratag. cap. I3.. Zrjpben, & publici boni, & patriz hoftes. inquit, $yz;ze Rex vilaes per totum ater Vindicet.) Puniat- . ult.um fugiens pecuniam fparfrt, eaque jJectaz- 22. Demetrio.) Qui ab Arface cap- (ebe zes Vntiochi equites moratus effugit. tus detinebatur , fed id Romani igno- rA 16. Lacius. ) Salianus , cum aliis rabant. utat hunc effe Lucium Calphuraium p ifonem. Alii L. Furium , quifuit Artalo.) Regi Pergami.- Confulanno V. C. 617. Ariarathbi.) Regi Cappadocis. eniil arthorum. Ar/.'w?.) Regi Pzolfuao. ) (-?ui di;ïais eft Pliyfcon, — 44 "TIL*»,IB"RI L MACHABEORUM lorian 23. Etinomnes regiones: & (1) Lampfaco, & Spartiatis, & Tatum - $n Delum, & in Myndum, & in Sicyonem, & in Cariam, & in Sanum, & in Pamphyliam, & in Lyciam , & in Alicar- 3. ram fü naffum, & in Coo, & in Siden, & in Aradon, & in Rhodum; & in Phafelidem , & in Gortynam, & Güidum, & Cyprum, patrunm pore p & Cyrenen. lum autem eorum fcripferunt y 24. Exemp * Simoni principi patruim facerdotum , & populo Judaeorum. )» - 45. Antiochus antem rex applicuit caftra in Doram fecun- bant It do, admovens ei femper manus, & ma chinas faciens $ con—x damus clufit Tryphonem, ne.procederet; - . veroun 46. Et mifit ad eum Simon duo mi llia virörüm ele&torum in auxilium , & argentum, & aurum , & vafa copiofa: ba 1f . 47. Et noluit ea accipere, fed rupit omnia, quae pa Gus eít a tus eft Ccum eo antea, & alienavit fe ab eo. 48. Et mifit ad eum Athenobium unum de amicis fuis, j! 3 ut tra&taret cum ipfo, dicens: Vos tenetis Joppen, & Gaza- ram, & arcem, quae eft in Jerufalem, civitatesregni mei:- exerci 29. Finis earum defolaíüs, & feciftis plagam magnaml in 39] terra, & dominati eftis per loca multa in regno meo. manda & dd) . 3o. Nunc ergo tradite civitates, quas occupaftis: & tri- buta locorum, in quibus dominati eftis extra fines Judcece. 4 31. Sin autem , date pro illis quingenta talenta argenti, & pleber terfioe exterminii, quod exterminaftis , & tributorum civitatum alia talenta quingenta: fin autem, veniemus, & expugnabimus vos. vidit 32. Et venit Athenobius amicus regisin ]erufalem, & $ glo- [ ii mytgíierg LU 3 (1) Sampfanz :im Edir. Szxts legitur. h 93. Lamp[aco , €&c. ) Recenfentur chus violavit in omnibus , quz fue- 3) hhic novemdecim partim urbes , par- rat pollicitus. in udg forüm | tim infule , ad quas Romani literas 28. Gazaram. ) Gazam — -, ut fupra e dederunt pro Judais, ne illis, aut in non femel. ^ Iib. itineribus ,aut alia ratione moleftiam 29. Feciffts plagäm maguam. ) In- Zenflby exhiberent. tuliftis magnam cladem. 10n fa Q4. Exemplum autem eorum.) Exem- JI. Ez extermunii quod extermimna- an lum literarum fcriptarum ad Reges fs &c. ( Pro clade, & vaftitate, & Wtlon recenfitos , populos , & infulas , &c. damnis illatis , pendite alia H5V71 Admovens , CGc ginta talenta. «quinqua- dlmhw E xDionem. ) Urgentes obü— 32- Claf'i:'afcm,) In- G:zco eft P QUi ( Q5. Ne precederer)) INe exire poffet, xvjuxeio» , id eft abacum, in quo cali- É me fuga fe inde proriperct. ces , paterz . & alia vafa aureà , & fgfsn 27. Rupit emmia. ) Kidem Antio- argentea in ufuim menfe repotuntur. biil CAPUT.XV. 425 gloriam Simovnis, & claritatem in auro & argento, & appa- t L1aff & ) ratum copiofum: & obftupuit: & retulit ei verba Regis. licar. 33. Et refpondit ei Simon, & dixit ei: Neque alienam ter- dum ram fumpfimus, neque aliena detinemus: fed hzareditatem patrum noftrorum t ; qua injui'ie abvinimlici*s noftris aliquo tem- pore poffetfa eft. 44. Nos vero tempus incipi habent&s, Vindicamus háereditatem patrum noftrorum. " .35.. Nam de Joppe, & G azara, qüæ—expo&ulas þ, ipfi facie- eCUfe C0f bant in populo plagam magnam, & in regione noftra: horum Et non refpondit ei Athenobius damus talenta centum. P Orurm verbum. 46. Reverfus au tem cum ira ad regem , renuntiavivt*eiver- useft ba ifla, & gloriam Simonis, & univería, qua vidit: & ira- tus eft rex ira magna. fuls; 37. Tryphon autem fugi t navi in Orthofiad a. 38. Et conftituit rex Cendebaeum.ducem maritimum ,. & od ez exercitum peditum , & equitum dedit illi. 39. Et mandavit illi movere caftra contra faciem Judzese : & n mandavit ei eedificare Gedorem, & obftruere portas civitatis ; & debellare populum. Rex autem perfequebatur Tryphonem. du 4o. Et pervenit Cendebaeus Jamniam ,. coepit irritare Jæ plebem, & conculcare Judaeam, & captivare populum ;, & in- i j dlià terficere , & edilicare Gedorem. YO * 41. Et vidit 34. Tempus. ) Oppormnia'acem , quod decima tantum pars eorüm,quä xalfä)h poftulaverat, fuiffet oblata. 35. Nam de J«ppe ,€/e.) Joppitarum B7 Orzboffada.) Qus efturbs Pho:- 2 lt in Iudæo» agmium .€um ducentos niclas - eorum fubmerferunt , habes in fecun- 39.. Contra faciem Tudae. . ) Contra fupra dU lib- Cap-' IQ- Quid autem a Ga- Judzam. zenfibus contra Judxos peccatum fit, |dEdiffcare Gedorem. ) U t inde impu- non facile rcperitur. ne poffet ex propinquo vexare Juda- )ln lz po lþu/a ; $ m regióne. ) Et os. Gedor eft civi:as ia tribu Dan , ,-miïl/ï' perfonis nocentes, & locis noftris. quz Jofue 15. 58.. Gedor dicitur , & " Horum dammus talenta ænmm.) Re- I. Par..4. 39. Gador, dimende vexationis gratia, liorum 40. Irritare plebem. ) Mezare ple- ique cauía offert talenta centum. bem, quz habitabat in pagis. 06. Reverfas autem efo cum ira ad CR, Et conculcare Judaam.) In fines Judeg | CSH' Regem,) Putavit enim fe contemptum; irrampere, in Graco eft, ZuGartvcy. 1) Bibl um Comn Mezoch. T. VL H tb 426 LIBRIIL M PANEORUM fentetr 4t. Et.collocavit illic equites, & exercitum , ut egrefüper; tranfre ambularent in viam Judaez, ficut conftituit ei rex. qutem CAPUT XVI ) E Simon [enex tnittit exercitum fuum cum filiis fuis, Studa & Sfoan- e&c Ae adver[us Cendebeum : 'quo devifto , Ptolemaus gener. Simonis nerat 91 dominandi ambitione inflammatus , — acceptos| comoivio. focerum eju/que filios Matbatbiam €? Sudam dolo interfecit , uf ita Sfte tem in cavit dec provincias obtineret ; porro nuncii, quos ad Sfoaunem dole I0 interimendum miferat , fust ab illo interfe&i , & SFoannes &í W pairi in fumtmo. [acerdotio: fucce[fit. Tum, T afcendit Joannes de Cazaris, & nunciavit Simoni pa- H tri fuo, quae fecit Cendebeeus in popul o ipforum. p Te 2. Et vocavit Simon duos filios feniores , Judam & Joan- v? I2 nem, & aitillis: Ego & fratres mei, & domus patris mel ex- pugnavimüs hoftes [frael ab adolefcentia ufque in hunc diem; Qem, tollere & profperatum eft in manibus noftris liberare lfrael aliquo- : -ties. i 3. Nunc autem fenui , fed eftote loco meo , & fratres mei, Pl0ne egreffi pugnate pro gent erich bifcum fit. e noftra: guxilium vero de coelo vo- ümO , 4. Et elegit de regione viginti millia virorum belligerato- Sibuth rum, & equites 5 & profe&ti funt ad Cendebaeum: & dormie- l runt in Modin. Catür s. Et furrexerunt—mane,x & abierunt in campum : & ecce Ym : exercitus copiofus in obviam illis peditum & equitum , & IÓ fluvius torrens erat inter medium ipforum. Ptoles 6. Et admovit caítra contra faciem eorum ipfe, & populus m. tor- ejus , & vidit populum trepidantem ad transfretandu z ren'. VE '41, Pcmm&alq-relnt v)'qm g«des. ) In .Ef egquites.) Nunc primum fit men- Et lmp judsam excurrerent , & eam popu- tio equitum in caftris Machabazo- Omtn lationibus infeftam haberent. rum ; [udas enim & alii pedites tan- 4 l, tum adhibuerunt , quod erat confor- h:,g ID E Gagaris. ) De Gaza, in qua &itho p eum pater conflituerat , fupra mius legi Deut. cap. 17. mhl.f H cap. I3. -n. 54* 08 Brtfratri; mei.) Jonathe. In Modiz.) Loco vicino Gedori. In v 6. Transfretaviz, ) Joann .0 4. Elegz. ) ]oannes dux a patre exercitus, e.s—Duæ conftitucus, l; ;CAPUT XVIE. 427 pet" fentem,' & transfretavit primus: & viderunt eum viri, & SS tranfierunt poft eum. i .1. Et divifit populum, & equites in med io peditum: erat autem equitatus adverfariorum copiofus nimis. Q 9. Et exclamaverunt facris tubis, & in fugam converfus eft Cendebaeus, & caftra ejus: & ceciderunt ex eis mul x T ti vul- nerati: refidui autem in munitionem fugerunt. f - 9. 'Tunc vulneratus eft Judas frater Joannis: oannes au- Yle tem infecutus eft eos, donec venit | Ceöronem, quam gedifi- d cavit: ^j Io. Et fugerun Mt ufque ad tui*res, quae erant in agris AZoti, & (uccendit eas igni. Et ceciderunt ex illis duo millia viro- rum, & reverfus eft in Judeeam in pace. "L 11. Et Ptolemzeus filius Abobi conftitutus erat dux in catm- po Jericho, & habebat argentum & aurum multum. .12. Erat enim gener fummi facerdotis. p |e- I3. Et exaltatum eít cor ejus, & volebat obtinere regio- jetty nem, & cogitabat dolum adverfus Simonem, & filios ejus, ut tolleret eos. D 14. Simon autem perambulans civitates , quæ erant in re- Ttel, £ione Tudaeze, & folicitudinem gerens earum, deícendit in ) V0* Jericho ipfe, & Mathathias filius ejus, & Judas , anno cente- fimo feptuagefimo feptimo, menfe undecimo, hic eft menfis Sabath. ra;o- iil2 I5 4 fufcäpit eos filius Abobi in munifiunculam, quae vo- catur Doch , cum dolo , quam sedificavit , & fecit els convi-i ecc vium magnum, & abfcondit illic viros. 16. Et cum inebriatus effet Simon, & filiiejus, furrexit Ptolemaeus cum fuis, & fumpferunt arma fua, & intraverunt in yulus .Hhhz (ot« m : j '8..' Exelam.;verunt facris tubis, 80), Quam adificavi?. ) Cendebzus. Et impletum eft , quod promiferat Io: Pugermaut ztfque ad turres, &c. )! Qui fcilicet in munitione Gedor ad- t men Dominus, Num. Io. 9- $& exzerizis j abæO' 4d bellum , €06. clam,etis ululaniibus tu- mitti non potuerunt. j LAf* 445 , ET erzt recordatio vefiri coram Do. II. Conffitutus erat? dux.) A Simo- mino Deo veflre , ut exuamini. de ma- ne focero fuo. onfOI" niàus inimicorum veþ!rarum.-,v I3. Obrinere regionem. ) Cum fum- In munutitione . ) Gedor. mo imperio loco Simonis foceri. lOïiv 9. Cedroneg ) idem locus efl cum I4. Mezfe unmdeerme. ) Menfe ,Fa*- fnuarioe Dus Gedore n 5$ LIBRIL MACKHABEOR['JM «CAP.XVL in convivium , & occid erunt eum, & duos filios /ejus ;« ^ quosdam pueros ejus. [ 17. Et fecit deceptionem mag nam in Ifrael, & rexd'did«it ma- b la pro bonis. l 18. Et fcripfit hzec Pto leþmæus,"& mifit regi, ut mittteret Mi €l exercitum in auxilium , & traderet ei regionem , & civita- tes eorum, & tributa. I9. Et mifit alios in G azaram tollefe -Joannem: & tribunis Sult , mifit epiftolas, ut venirent ad fe orar. L 1 aurum, & dona. , & daret eis argentum, & Birit,. 20. Et alios mifit occupare l'erufalem, & möntyem tempii. tfr 21. Et preecurrens quidam, mnunciavit Joanni in Gazara, quia periit pater ejus, & fratres ejus, & quia mifit te quo- que interfici. 22. Ut audivit autem, vehementer expavit: & comprehen- m dit viros, qui venerant perdere eum , & occidit eos : cogno- vit enim, quia quaerebant eum perdere. . 23. Et caetera fermonum Joannis, & bellorum ej us D & bO' 3. D narum virtutum, quibus fortit?r fegeíTit & sediticii murorum, uos extruxit , & rerum geftarum ejus: quod füonur 24. Ecce hzc fcripta funt in libro dierum facerdotii ejus, fuum. ?E cï:x quo fä&ljs eff princeps facerdotum poft patrem £JUS Y LIBER 4 1 &i aQ 17. Deceptionem magnam in Ifraet. ) $ Proditionem Ifraeli damnofiflimam. re Tollere Toapnem. )— Joannem occide- Yos d Rekidittz/malrz jro £onis. ) Fuerat e- Tribsnis.) Judaic&e militie. nim honoratus aífinitate fummi fa- 23. Bomarum virtutum. ) Egr«egie 'cerdotis, & Principis Simonis. factorum. I8. Civizates eoruz.) jJudzorum. 24. ln libro dierum , 6c. ) In anna- IPA I9. Gagaram.) Gazam. Tante libus ejus temporis. e. Vican & ; W W (; 3 Z2 & ftnt L?ä» ) E 3 &tl N Olyui ( A u qull ii (f N C Yevs eypto, OMET j j a temylo &l à 7 Vry NQR&: H GR LU xkx k at N 429 TE LIBER SECUNDUS litma ttteret Civitae | MAC CAPUT PRIMU M. ibunis Sfudei babitantes Sferofolymis fcribun t €Wudeis in ZEgypío com- m & morantibus mortem Z4ntiocbi ac f[uerum ,. que in Perfide conts- lebrent diem [ce- li gerat, gratias Deo agentes , € bortantes , ut ce ii uopegie , C? diem dati tgnis. po[t: redu&tionem. captivitalis : cujus rei narratur bic bifforia , C oratto Nebemie. 'ehet RATRIBUS , qui funt per /Egypt um, Judaeis, faïp- 0g00- tem dicunt fratres, qui funt in Jero folymis , Judæl T x.F i & qui in regione Judaeze, & pac LI em bonam. ( bo- nerit teftamenti fui, 2. Benefaciat vobis Deus, & memi Jrüft quod locutus eftad Abraham, & lfaac & Jacob, fervorum funorum fidelium: | ejui . Et det vobis cor omnibus, ut co latis eum , & faciatis & animo volenti. ejus voluntatem , corde magno, is fuis, ! 4. Adaperiat cor veftrum jin lege fua, & in præcept N & faciat pacem. a . Exaudiat orationes veftras, & re congilietur vobis, nec occidee vos deferat in tetïïpore malo. Hhh35 23 l.. '3. Volenti.) Promgpto.— atribus , 6c. ) Hs litere anfo ?gregic 198. regni Grgcorum, guber- Ada periat car-m/ir um in lege fe4-) ) at nante Judaicam rempublicam ]oanne Ut fcilicet legem intelligatis , & ad H yrcano, Sámonis fillo, cujus mentio praxim revocetis. Judei /Egyptii ma- L] eft ultimo capite fuperioris libri, mife je intelligebant fcripturam ifaiz, de fz funta Jüdzis habitantibus Hiero- ad Judeos, qui erant in /E- Altari in media JEgypto excitagdo 1fa, folymis, cap. 14. n- I9-. gypto, quos Rupertus , & alii tra- « ( Faciat pace'm. ) Profpera omnia dunt i n magno tunc errore vixiffe, templo in /Égypto sdificato contra vobis largiatur , ut folet iis, qui le- Dei legem, r m gem fuam fideliter fervant. 2. Teamenti. ) Pa&i, . Reconcilietur vobis.) À quibus il Servorum [morum. ) Servos fuos. lum averfum eífe veremur. Wofter interpres genitivos, ut func $n Gfco , ad verbum ?gprem:. Male. ) C»alamitofo. 480 LIBRI lL MACHABEORUM 6. Et nunc hic fumus orantes pro vobis. jr. 1 7. Regnante Demetrio , anno centefimo fexageürho nono, igimus nos Jude fcripfimus vobis in tribulatione , & impetu , qui I fupervenit nobis in iftis annis D tunt o , ex quo receffit Jafon a fantta terra, & a regno. " 114 8. Portam fuccenderunt, & effud eruütþfang*uinem innocen- menfas tem: & oravimus ad Dominum , & exauditi fumus; & obtu- facerdo limus facrificium, & fimilaginem ; & accendimus lucernas, & u. f propofuimus panes. & amici 9. Et nunc frequentate dies fcenopegise menfis Casleu. Ij ( Io. Anno centefimo o€togefimo oCtavo, populus, qui eft Cumi pa Jerofolymis, & in Judaea, Senatuíque, & Judas, Ariftobolo plutt, magiftro Ptolemsi regis, qui eft de genere chriftorum facer- dotum, & his um nitatem. ?' qui i'n,JEgypto funt, Judaeis falutem, & fa- effe fuda xi.De quemdtr —— dono inc 6. QHia fumus orantes þro vob;s, ) Ut culorum folemnitas fpectabat ad men. inmit J przdicta Dei dona recipiatis. fem Tifri. Exod. 23. & 34. Levit. quam fe 7- Demetrio.) Nidefupral. I.c. 1. 32 Vide Riberam lib. mipug | 5.» de feftis nig, initi Impetu.) Grgce áxp3, id eft, cum cap. 17. & 1g. tribulatio illa ad fummum vigorem Casleu-) Qui Novembri noftro re- eTatius pervenilfet, & nos vehementiffime ur- fpondet. Ar!fol eret & premeret, id eft in fummo hoc toftro difcrimine fcripfimus ad vos. IO. 4dnno centefimo octogeffmo oclavo.) Hoe multi putant effe initium alteri- biss lib, Receffit. ) Detecit , fcilicet perapo- us epiftole, fed Serarius & Salianus 0y a ftafiam. probabilius negant , voluntque effe lurgs | 9- Portam-) Urbis Jerufalem, 'T'em- fenfum, quafi dicant; & hzc quidem Anfuejj pli, & aliarum urbium impio Jafone : illo anno fcripfimus ; hoc autem an- f« fi infligante. no I88. fcribimus vobis, que fequun- quando i Sacrifretimo , €y f tmildg;kem u J tur. Ut autem conftaret , quinam « Sacrificia ex animalibus, addita fimi- effent , qui fcriberent, eos numerat, Pf's dd li juxtalegem. Vide Exxod. cap.29.40. ut fit initio Epiftolarum; cum prefer- Magf/-' "ccendimus lucermas. ) In candela- tim hac enumeratio ínitio Epiftole Áriltoe bro templi. fuiffet pretermiffa; dictum enimtan- Propofuimus tum fuerat, Zratrsbzs, 62c. nominibus &deptug ; pofitionis. Pdnf,:') In menfa pro- Q!.l']ug p eorum, qui fcribebant, non appofitis. in Raj 9. Ev »unc frequentate , €c. ) In Et Judas.) Quia Judas Machabzus Vel quy Grgco eft : & zuzc ( fapple fcribimus) dudum erat mortuus ante annum hunc ut agatis dies [Genopegia menfés. Caileg. Ciptu I88. propterea in eam multi fenten- tinents Scenopegis. ) Fecftum Enceniorum, tiam iverunt, ut verba illa 4zze I98. P !0/4;; quod inftar fefti fcenopegiæ celebra- &c. effent claufula fuperioris epifto- Ometor tur lib. z. Machab. c. 4. n. $2. &lib. le, & pofterior inciperet illis verbis; hoc fecundo cap. 10. num. 5. & 6. Cïib&rey Papulus qui eft. Tero[olymis, &$c. fed di- Omï'nus * Alioqui fcenopegia , five "laberna- u cendumJudam;cujus þic mentiodit,non ( t 43! *CAPUþ'n, 0n, 1. De magnis periculis a Deo liberati, magnifice gratias agimus ipfi; utpote qui adverfus talem regeim dimicavimus. .qu 12. Ipfe enim ebullire fecit de Perfid nda B. eDBS qui pugnave- runt contra nos, & fan&tam civitatem. : Ef * 13. Nam cum in Perfide effet dux ip fe, & cum ipfo im- menfus exercitus, cecidit in templo N $ lio deceptus 1 bt« aned , confi facerdotum Nanez, 5 k 14. Etenim cum ea habitaturus venit Aaid lo&ufn Antiochus, & amici ejus , & ut acciperet pecunias multas dotis nomine. IR j elt 15. Cumque propofuiffent eas facerdotes Nanes, & ipfe cum paucis ingreffu N »boIo plum, s effet intra ambitum ïv,f.—axni, claufemnmttem- CT 16. Cumv if äffe Judäm'Machabæum , fed Judam Chrifferum.) Un&orum, Xg:g'cäv-. quemdam, fecta. Effenum, prophetig II. Adverfzu tAlem R:gemdimica'vi- )e miu.) lntelligit Antiochum fedetem —— dono inclytum , cujus predictiones , inquit Jofephus lib. I3. c. I9. un- filium Demetrii Soteris, qui Trypho- (liéfls quam fefellerunt. FHunc ergo , quia nem perfecutus eft, &c. & Judsos vlb magng erat auCtoritatis & r.ligio- in multis afHixit, & Simone adhuc fs vivente, & poft Simonem, filio ejus nis, initio epiftole adícribunt. [ta Serarius & Salianus, Jo- Hyrcano principatum tenente. [0 Ive "riftobolo magifliro Ptolomei Regis. ) I2. E£ull;re.) Prodire in magna co- De hoc Ariftoebolo ita fcribit Eufc- pia, ut de ranis dictum Exod. g. n. 3. int) & de muribus I. Reg. 5. 6. x jlteri« bius lib. 8. de preparat. c. 3. -4riff;- erfïdem; &olus. autem ille, cujus fecundns Macha- De Perffde. ) Late fumit P Jianus beorum liber inttio memimit , quemque ut etiam Syriam comprehendic, Par- e effe r iflotelica peritum philofophia fut[Je con- thiam , Mediam & Chaldzam : fic yidett infra hoc codem c. n. 19. dicitur, ew ffat , f£militer manus , $ cetera memára, n af uando de . Deo dicuntur ,. intelligenda im Perfidems ducerentur patres noffri , qlllll'l' effe , iz libro. quem ad P(olamamm feri- id eft, Cbaldeam & Babylonem. jnam Vide Serar. ad hoc c. q. II. ngrdhy pf* . declarat, &c. ro Ptolomez Regisv. ) Videfur 1W4gi/1 13. Iu templo Nanea. ) Naneam ht Ariftobolus magiftri Regis nomen hanc effe Venerem- pluribus difputat ftole adeptus, vel propter librum illum, Serar. ad hunc locum q. 7. n cijus prosime meminimus fcriptum Confilio deceptis, 6$c.) Aliter eft in fibus in Regis gratiam , eique dicatum ; Grzco; fed noftre verfionis fenten- oütiS- vel quod Regem doceret res ad facram tia eft, fraudulento confilio facerdo- jbgus Scripturam , & legem'Mofaicam per- tum Nanez occifum Antiochum ; res hott tinentesS. autem quomodo gefta fugrit, ftatim pl Prolomai Regis.) Ptolomzum Phi- fubjicitur. ! 188' lometorem -intelligit , qui cum hac fcriberentur, mortuus erat, fed nihi- I4. Cum ea babitaturut. ) Eam du- piGO- lominus Ariftobolo nomen magiftri &urus uxorem ; hoc enim ngiü;anc etbif) Grzca, g cviuxqo 0v UT . Y Rgis remanebat, quod femel adha- m ferat, * 13. Propo[ws[]emt eas.) Vecunias. N ,02 LIBRII. MACHABEORUM 16. Cum intraffet Antiochus, apertoque occulto aditu ) T templi, mittentes lapides percufferunt ducem, eos , qui Dos, cum eó erant, & diviferunt fericor: "- Hmemþratim, & cgpi,tibus ampu- 5$ tatis foras projecerunt. 17. Per omnia benedi&us Deus, qui tradidit impios. DUs Qu & (anti 18. Fa&turi igitur quinta & vigefima die menfis Casleu purificationem templi, neceffarium duximus fignificare vobis: 26- , cuftodi ut & vos quoque agatis diem fcenopegise, & diem ignis, qui datus eft, quando Nehemias saedificato templo, & altari ob- 57 ( - viunt ( tulit facrificia. dem ducerentur patxfes noftri, facer- fciant ( 19. Nam cum in Perfi £5. à dotes, qui tunc cultores Dei erant, acceptum ignem de altari occulte abfconderunt in valle, ubi erat puteus altus & fic- füperbi 20 ( cus, & in eo contutati funt eum, ita ut omnibus ignotus effet locus. lelt Ml 30. $ 20. Cum autem przeteriffent anni multi, & placuit Deo; ut mitteretur Nehemias a rege Perfidis: nepotes facerdotum fümpti 3. C illorum, qui abfonderant , mifit ad requirendum ignem: & ficut narraverunt n dqua N Á Ll obis , non invenerunt ignem , fed aquam craffam. $( lu Ihine 21.. Et juffit eos haurire, & afferre fibi, & fàcrificia, quae * 3 I impofita erant, ] uffit facerdos Nehemias a fpergi ipfa aqua, & igna, & quxe erant fuperpofita. N 22. Utque hoc f:&um eft , & tempus affuit, quo fol /-reful- 24: En fit, qui prius erat in nubilo, a & ")&55*;5 3 ut omnes mirarentür.- ccenfus eft igniþs magnus , ita lvt beni 23. Orationem autem faciebant omnes 'faCerdotes, dum 2 D W ide confummaretur facrificium Fm) " , Jonatha inchoante j ceeteris au- ttts nf tem'lrefpondentibus. 24. Et. W Populum 4. n 16; "dpertoque oceulto aditz tem;-/i.) moriam templi emundati, quod etiam 9) In Graco eft, 4»o/£avrtg vX» T$ $a- feftum- Encgniorum appellatum eft. QUi m T»oj.aTOG XeucTqy Suea» , id eft, ape- Diem Scenopegis. ) |n Gr&co eft, Rülnt. vientes OcCultam . portam , Qqua erat in velut diem fcenopegie. C'mæ", laqumri. D l4 4 085 & m ignis. ) Cujus hiftoria Pcatirm Mirtentes lapides,) E fublimi loco. fubditur. Gþntileg 17. Tradidit. ) Morti, exitio. 19. Im Per(idem,t$c.) ln Chaldzam. " dl'V:"—x Vide dica numer. I2. 8 l 18- Pnrffmfiomm templi ,&rc,) Me- e lil CAPUT L 433 Mlitt 24. Et Nehemiæ erat oratio hünc habens modum: Domine j qm De€us, omnium creator, terribilis, & fortis, juflus, & mi- ampu. fericors, qui folus es bonus rex, 25. Solus praeftans, folus juftus , & omnipotens , & æ(ter— nus, qui liberas Ifrael de omnimalo äasleu & (anCtficatli eos: ; qui fecifti patres electos, yobis: 26. Accipe facrificium pro Univerfp pöpulo, tuo Iírael $ qui €uftodi partem tuam, & fan&tifica: .& fl ob- 27. Congrega difperfiorem noftram , libera eos, qui fer; viunt Genübus, & contemptos, & abominatos refpice : -ut ficer. Íciant Gentes, quia tu es Deus nolter. 28. Afllige op altar primentes nos, & contumeliam facientes in- Y X fic- fuperbia. 20. Conftitue 0L0 populum tuum in loco fantto tuo; * ficut 'Des dixit Moyfes. 80.13. 30. Sacerd otes autem þfal'lebant h & 5.. Deo, ymnos, ufquequo con- Infra. fumptum effet facrificium. 2. 19* jorum 31. Cum autem confumptum effet facrificium, ex refi duä u aqua Nehemias jufífit lapides majores perfundi. Lquam 42. Quod ut fa&tum eft, ex eis flamma accenía eft : fed ex lumine , quod refulfit ab altari) confumpta eft. u Per- 43. Ut vero manifeftata eft res, renunciatum eft regi U2 p efül- 24: Bonus Rex.) In Grzco eft, Ga- 29. Cenfhitue paþulam , &c.) Refti- s,lta giAsUg, x&i Yevcoc, Rex, € beoxn:, ram fanctam. tue patriis fedibus, & reduc in ter- five benignus. .Q5. Preffans. ) In Greco eft Xcgi- Sicut. dixit Moyfes, ) Deut. 30 3 durt voc , id eft zrunifens, feu Zeberats. & Fecifts patres. eletlos, ) Elegifti pa- I'. Z«/[ft lapsdes imajores perfundi, cis au- tres noflros. : &vc. ) Qui effent majores hi lapides , 26. Partem tuam. ) Hæreddït:at:em, non fatis conítat : fortiffe. intelligit populum fcilicet Ifrael. lapides inferiores altaris, ad quos fe- ) 27. Congrega di/þerf:'oyzem nf 'rdn; D] p- hoftiarum fanguis , ut nunc aqua, &c. ) Reducens in patriam Ifraelitàs, fundebatur, usque ad imam crepidi- | etiatm qui multis locis inter Gentes difperfi nem ejus. Vide Ezech. 43. numer. m e exulant. I5. & quz ibi notavimus. co 6 Contemptos , 68 abominatos.) Defpe- 32. Sed ex lumine. ) Pro, Nzz ex &os, & viles habitos , quos etiam Iumine, id eft ex igne, qui jam ar- debat in altari. fiici Gentiles abominantur propter religio- nis diverfitatem. (38.. Qui translati fucrant, $0. ) Du- ,. g8- Ia faperbia.) Superbe. &i in captivitatem. Jigi Bibl. eum Co;z. Menoch. T. VI. lia 424 LIBRI IL MACHAB/EORUM LE farum, quod in loco, in quo ignem abfconderant hi, qui translati fuerantfacerdotes, aqua apparuit, de qua Nehemias, arCati ? cum, ! & qui cum eo erant, purificaverunt facrificia. 44. Confiderans autem rex, & rem diligenter examinans, & vidit LE fecit ei templum, ut probaret , quod fa&tum erat. - t 3s. Et cum probaffet, facerdotibus donavit multa bona, & nac um 09 alia, atque alia munera, & accipiens manufua, tribuebat eis. 36. Appellavit autem Nehemias hunc locum Nephthar, quod fent i '3[4 interpretgtur purificatio. Vocatur autem apud plureslNkephi. j CAPUTIT IL ignotus puli , * f)feremia& Jub *'thylonicam caþzfz'vz'mzfem tradito tranfniigraktz*lyþs igne, C lege Dei, im ee monte, ad quem afcendens Moyles. vui- dit terram promi[fionis , ablcondit tabernaculum , arcam, & al- Cigrsums tare incenfi , ut ibi e[fent u/que ad populi reditum ex captivitate j lr ; um Jer Babylonica: quedem Moyfi , &? Salomonis fa&a bic attingun- Quom tur : de fattis Stude Macbabei , €? fratrum ejus ;; de quo N&l fui quinque S'afonis xoolumina in umum bunc. librum Jarfal faculum coæztmbunmr. Wb enun I.[Nvenitur autem in deícriptionibus Jeremia prophetse, plo Bo que ad ; quod juffit eos ignem accipere, qui tranímigrabant: ut V8t0 , ( fignificarum eft, & ut mandavit tranfmigratis. lus d hic hi 4. Et dedit illis legem , ne obliviícerentur praecepta Do- mini, & ut non exerrarent mentibus videntes fimulacra au- potuery tete car rea, & argentea, & ornamcenta eorum. tit$era 4. Et alia hujusmodi dicens, hortabatur, ne legem amove- & vtb rent a corde fuo. -4. Erat Quartan alian, Mänte 54- fecit e; tezplum.) 1n Grgco eft, te, ut quoticüe Heri videmus fn aliis Dfi h "seife 4£ac Q* 0 GaciNtüc Iepoy Emoigos, vocibus , quz hujusmodi fync-apa,sgl id eft, eum fepffez Rex faerum fecit, & mutationes patiuntur. Quàm [ id eft locum illum, in quo repofitus tis v l. [N Zcf:riþtianiäw,fgremiæ.) Qui Dom, c; fuerat ignis, qui d«inde muratus eft liber modo non extat. RU in aquam craffam, facrum effe voluit, h & illum fepfït. Itaque l'egcv fumitur lguem aceipere. ) Sacrum ignem,ne D I$ | adjcQive , & ad eumdem fenfum fa- periret. - - feunm quaf fire editionis. cile explicari poteft text. Vulg. no- Qui trakæmigaäant.) Qui qaptivi dlatan ducebanttr in Babylonem. 6. Vocatur autem apud plures Nephi.) Ut ffenificatum . eft .J) Superiori cap, Witet Vulgo appellationem loci corrumpen- num. Ig. e ln W hl CAPUT IL 435 i) QUi 4. Erat autem 1n Ipfa fcriptura, quöfno;dü tabernaculum, & AT, arcam juffit propheta divino refponfo ad fe fa&to comitari fe- cum, ufquequo exiitin montem: * in quo Moyfes afcendit, Deut. * Inats, & vidit Dei heereditatem. 34 L &. Et veniens ibi Jeremias invenit locum fpelunce: &ta- n,& bernaculum, & arcam, & altare incenfi intulit illuc, & ofti- yt els, um obítruxit. j 6. Et acceflerunt q ilïdam fimul, qui qutiebantur, ut nota- ephi rent fibilocum: & non potuerunt invenire, .7. Utautem cognovit Jeremias culpans illos, dixit: Quod ignotus eritlocus, donec co ngreget Peus congregationem po- znh'&u: puli , & propitius fiat: bj Qj- $ $E lii 23 & 4j Ia u - da ipfa Seripeura. ) Deik'criptior- tom. 5. anno mundi 3609. num 95 num Jeremiz. & fequentibus, fufe probat tunc ar- Angut- OQuomodo talernaculum, 65 arcam, 6$c.) cam, & tabernaculum, &c. inventa efe cum inventa eft aqua craffa, de qua j WNon fuiffe a militibus diripientibus Jerufalem ablatam arcam, aut "'aber- fuprac. I. n.20.. (uod admodum pro- naculum fatis patet ex Jerem. c. 52. babiliter dicitur; neque enim aliud tem- ubi enumerantur omnia, quz €x tetn- pus proferri poceft, qio h c Jeremiz uo vifibilis lo Domini Chaldzi abftulerunt, us- prophetia impleta fit, in q Jhette, que ad phialas , & mortariola , arce Dei majeftas apparuerit, ut Moyfi, n ut vero , & Tabernaculi nulla mentio. & Salomoni, quam hoc, in quo Deo prefentiam majeftatis in igne mira- lItaque h&c a Jeremia ablata funt, ut biliter accenfo demonftravit ; in quo hic habemus: quomodo autem id fieri ; Do- potuerit , & quando facum fit, an- nubes folem, & facrificia, & altaue r2 aU- tene captam urbem, an poft, difpu- obtegebat, ut Moyfis, & Salomonis I(ta etiama tat-Serar. in hoc c. qu. 17. & Bellarm temporibus contigerat. 20y€- de verbo Dei 1. 1. c. 15. in refp. ad congregatio popult non alia intelli- quartam obje&ionem. —Vide etiam enda videtur, quam qua& poft capti- fat Salian. to. 4. anno mundi 5446. n. 28- vitatem Babylonicam fa&a eít, fub i ïebO. Montem,. ) Cyro , Dario, & Artaxerxe. Alii Dei hreditatem.) 'Verram fanctam, tamen congregationem populi eam hic t &hïs quam Deus 'Moyfi ex arduo illo mon- intelligi putant, qu& erit extremo copshi tis vertice oftendit. Vide Deutero- mandi tempore ; tunc enim per Enoch, c nom. cap. 3- 4I . & Eliam proferendam arcam, ) Qu 5. Veniens : 6;' geremias. ) S0lus, uz explicatio ex eo confirmari po- nullis comitantibus , ut apparet ex teft, quod Jofephus libro 6. belli, nam, fequentibus. ltaque cenfet Serarius, capit. 6. affirmat tempore Romano- ueít. 18. arcam angelorum opera rum nihil omnino fuiífe in Sanco delatam fuiffe. Sic tanto poft, xdes San(torum. Vide Riberam in caáp. captivi Lauretana non femel ab Angelis de I. Aggsi. Non ergo tunc arca inyenta e ft, cum ex aqua illa craffa uno loco in alium translata eít. yi cip g. Ignotus erit. locus, &e. ) Saliamus ignis| emicuit. 436 LWRIH.MACHABEORUM 9. Et tunc Dominus oftendet hzcc, & apparebit majeftas N 3Reg 8. II . Domini, & nubes erit, ficut & Moyfi manifeftabatur, * & lum, ( " ficut cum Salomon petiit, oPar ut Iocus fan&ïificaretur magno Deo, » epu FJ ^ 6. I4 manifeftabat haec, !j v .9. Magnifice etenim fapientiam trattabat: & ut fapïentiam I6 4 habens, obtulit facrificium dedicationis & con fq»mm ationis erpo f. templi. 771 *Lev. IO. Sicut * & Moyfes orabat ad Domin üm á & defcendit heeredi 9. 24. ignis de coelo, & confumpfit holocauftum, fic * & Salomon Gf 2Par.oravit, & defcendit i i^ ^ 7: cauftum. gnis de codo , & confumpfit holo- *Lev. miferel 30. 16 Ir. Et dixit Moyfes, * ed C 1. . & 17. €rat pro peccato, confumptum eft. ]uod knon fit comeftum , quod part, I2. Similiter & Salomon o&to diebus celebravit 'dedica- 20 | tionem. pli mag 13. Inferebantur autem in defcriptionibus, & commenta- Al. riis Nehemice hzec eadem; & ut. conftruens Bibliothecam con- g£regavit de regionibus libros & Prophetarum , & David, & blen, 21 epiftolas Ifieg*um, & de donariis. . q .14. Sim- ioner tüdine 8- Sicutcmm Salomon,, Uc) Vid.lib. ,ejus- filii recenti fuorum cla de perculfi 35 3. Reg- 8. T4. 2. Par. 6. 14. & mcofti, hircum pro peccato non co- Cvitat Manifeflabat bac.) Deus nube tem- mediffent, ut debebant plum obtegens. p*er,l'egem Lev. fentu cap. 6. n. 26. 9- Magnefrce etenin fzz;::"e;ztix.:m £ratla- Er con[wmptumeft, ) Sacrificium illud 4. £ar.) Elec verba non funt in textu pro peccato, hoc eft, hircum: cum fay ter Greco, poflunt autem referri , vel ad Deum, vel ad- Salomonem. Ad ipff non comederent , combufferunt, i. ^utantes ita faciendum: effe ex le Be Qtem Deum . «t fenfüs fit, Deum fapien- eViC- Cr 7:; l'l*.- T7r Hiftoria hzc ha- tiam Salomonis, qui templum ex- becarcap. I0. Levit.num. 16. Vide, titudy truxit , magnifica nubis obumbra- tione cohoneftatfe. Ad Salomo- qui ibi aotavimus. . Sunt hxcaliquo modo cunr fuperioribus continuanda,, nemr, ut fententia fit , eum magni- & applicanda, ut nimirum quemadm2ó- ftü tati fica opex:a"edidi-fl'g confentanea.magng: dum ignis ceteras viitimas acce ndit ,, fapientix fuz. ita & hoftiam h W u IO. Defiendiignis.y Eliftoriam ha« fumpferit. anc pro peccato ab- p c—tis, egum bes Lev. 9. 2 ? 13- Inferebantur.) Grmce £ t»ro,, T. Suc E& Salamo 7Z -) Vide 2. Paral. id. eft zarrabaztur. " be : 1I. Ef dixit Moyfes.j Qiueftus eft Cozfrnuens bibltothecam , & 6 Per o congregationem: hanc lib rorum, qus Moyfes. a INchemia fatta dicitur , non figni- Xmn I Eo 24 od! non fft comeffum , quod erat ficaturlibros facros qu afi deperditos ;; m j*e pecaz ) Eo quod Aaron , & I$ efle ab eo, velab Efdra :eRBu:os,, butl CAPUT II a relos 14. Similiter autem & Judas ea, quae deciderant per bel- "& lum, q uod nobis acciderat , congregavit omnia, & funt Doo, apud nos. ntiam 15. Si ergo defideratis heec, mittite 3 quï þ»erfercant vobis, 16. ACturi itaq Lonis ue purificationem fcripfimus vobis: bene ergo facietis, fi egeritis hos dies. - 17. Deus autem , qui liberavit popu lum fuum, & räddiditï 'endit haereditatem omnibus, & regnum, & 0mmon ' d facerdqtium ,& fan-' &ificationem, holo . 18. * Sicut promifit in lege, fperamus, quod cito noftri Denut. miferebitur, & congregabit de fub coelo in locum fan&ctum. 39. 3- qud 19. Eripuit enim nos de ma gavit. gnis periculis, & locum EE Supra 20« xdica 20. De Juda vero Machabzeo, & fratribus ejus, & de tem- pli magni purificatione , & de arze dedicatione: entae 21. Sed & de praliis, quaee p ertinent ad' Antiochium No- COT* bilem, & filium ejus Eupatorem. : ' de coelo fattze f'u'nf ad j 22. Et de illuminationibus, qu&e eos, qui pro Judaeis fortiter fecerunt, ita ut univerfani re- lia gionem, cum pauci effent, vindicarent, & barbaram multi- * tudinem fugarent, i 23. Et famofitfimum in toto or be templum räicuper'arent', & ercullt jom CO« civitatem liberarent, & leges, quae abolitee erant, reftitue- 1 Ler. rentur Domino cum omni tranquillitate propitio fatto illis. 24. Itemque a Jafone Cyrenzo quinque libris comprehen- n illud fa, tentavimus nos uno volumine breviare. y curt ferunty 2$. Confiderantes enim multitudinem librorum, & difficul- tatem volentibus a : It ggredi narrationes hi:iliö*rifgrum proptermul- gc titudinem r'efunj,a : V,'de, Jlíis5 jJiquo u'.mdaf fed tantum bibliothecam extructam , Ig. Locupz p;zrg;ä'il*..j! Hzc V'f(f;;-' adm- in qua effent libri de Regijbus, & pro- tur effe ultima verba epiftole , ut do- endit, phetis, res ipfius Davidis, epiftolz cet: Serar. q. 20. Ito DA g..egum de anathematibus, five dona- EIHS- 22. llluminaticnibus. ) Favoribus- 779»76,, In Greco eft ,. &mioa nibus. ï-—s/cug' » «pparitio- I'4'..: Jeda:-) Videtur intelligt Judas Effenus , cujus fa(ta mentio cap. I. | pu ml Ine I O. 24- 4 ï;z/;ne Gjy-renæa*,. &c.) Vide ' qu? I7- Saenczfcationem. ) '"Yemplum. dicta ad. titulum horum librorum an- d fgnt* IS. Comgregab;t.) Etiam alios, qui te cap.- I.lib. T. ditos s 405 adhuctlifperfi funt. 2;5 "Aegredk. ) Scilicet Iegncïe. I 438 I;IBRIIL MACHABJEORUM. 3!1 25. Curavimus volentibus quidem legere, ut elfet animi & cari oblectatio: ftudiofis vero, ut facilius poffint memorice com- groit mendare: omnibus autem legentibus utilitas conferatur. 27. Et nobis quidem ipfis, qui hoc opus breviandi caufa 2l vitare, fufcepimus, non facilem laborem ; immo vero negotium ple- num vigiliarum , & fudoris affumpfimus.- ? ï tum d 28. Sicut hi, qui praeparant convivium , & quserunt alio- e, if rum voluntati parere propter multorum gratiam, libenter la- borem futtinemus. i 29. Veritatem quidem de fingulis autctoribus concedentes, ipfi autem fecundum datam formam brevitati ftudentes. Sitntt 30. Sicut enim novae domus archite£to de univerfa ftru&tu- ra curandum eft: ei vero qui pingere curat, quae apta funt qui f( oratitin in nobis. ad ornatum, exquirenda funt; ita seftimandum ett & jrü 31. Et- 27- Negotiz;m þlen.akz vtgiliarum , & ipfi audierant , & viderant, & mini- Gi fudoris.) Ex hoc loco hzretici probare ftri fuerant fermonis. conantur librum hunc non effe fcriptum 280 Sicut hi ] & Non 'é ui preparant COHUÍI- divino Spiritu , fed humano. vium , 8c. ) In reco eft./ Quemad- ficis (: enim adeo laborant, & fudant, qui- modum paranti cogvrutum , &f aliorum VE bus Deus dictat , qus» fcribant. He- ntilitatem quarenti facile quidesm zom nore Q fpondit Bellarm. dé verbo Dei lib. r. efl : tamen ut multis gratum fiat, liben- [rarm cap. I5. obje&ione fecunda: Deum ter laborem fbibinms. : * quidem effe au&torem omnium divina- 99. Veritatem quidem de fimgulis an- $ L rum Scripturarum , fed aliter tamen Omnes orsbus concedeztes. ) In Grgco eft, 70 adeffe folitum prophetis , aliter aliis , p dyaxpiB8» mepi &xae r T& Owygpa- prafertim hiftoricis. Nam prophetis Q mapax epryc'a»rec, id eft, zegorium tevelabat futura , & fimul affiftebat, diltgenter eogno[cendi, invefligandi ffn«. ne aliquid falfi admifcerent in fcriben- u gula, antlors ipff permittentes , O. ve- ffv) do, & ideo prophete non alium ha- linquentes. Videtur fïgni'fïcar"e fe libros poneba buerunt laborem, quam fcribendi, aut Jafonis Cyrenzi in epitomen quidem dictandi , aliis autem fcriptoribus Deus Ofem « redegiffe, velle autem, ut fides rerum primg, non femper revelabat ea, qu& fcriptu- fit penes au&orem. . Vide EÉmmanue- rjerant, fed excitabat, utfcriberent , lem Sà ad hoc caput n. 32. Verum Y E quz viderant, vel audierant, quorum cum ÉEcclefia hunc librum, ut Cano- Cl&'.mm recordabantur, & fimul afliftebat, ne Cendi s. nicum admittat , dieendum efl, quae ltüm | falfi aliquid fcriberent ; que affiften- hic habentur ex libro Jafonis excerpta, tia non faciebat , ne laborarent in co. veriffima effe, & indubitata fidei, Fie- lus v 33 ^5 itando, & querendo, quod, & quo- ri enim poteft , ut facer aliquis fcri- 54m modo fcripruri effent. Quare S. Lu- ptor aliquid fcribat Deo. calamum, ne cas in przfatione in. Evangelium a fe erret, dirigente, &tamen ille nefciat l. [Gir fcriptum , teítatur fe affecutum omnia fe dirigi;, quod hu videtur accidiffe. jus libri fcripto.ri N l diligenter, que ad Evangelii fcriptio- Tum ) go. Suemz emim nove demus: agchbitte nem -Pertin'ebant ; idque ab iis, qui Taeni CAPUT.'IL. & ll 439 2l 31. Etenim;intelle&r»m colligere, & ordinare fermonem, RU & curiofius partes fingulas quaíque difquirere, hiftorise con- gruit auCtori: * caufa 32. Brevi:atem vero di&ionis fe&ari , & executiones rerum nple. vitare, brevianti concedendum eft.- 45. Hinc ergo narrationem incipiemus: de"præfätione tan- Z tum dixiffe fufficiat: ftultum etenim eft ante hiftoriam efllue- er lt . re, in ipfa autem hiftoria fuccingi. CAPU T. IIL. D6 Simon templi prapofitus tbefauros ejus. Zdpolenio duci prodit : ad W« quos rapiendos mi[Jus a vege Heliedorus , poft fulas Sudeorum funt 10bIs, erationes , a Deo percutitur , fed Onie pontificis [acrificio , ac M precibus liberatur ; achi[que Deo , &? Onia gratiis , narrat: regi ac cateris omnibus Dei magnalia. : minl* I. [ Gitur cum fan&ta civitas habiteretur in omni pace, leges etiam adhuc optime cuftodirentur, propter Onis& ponti- D ctffüi« ficis (1) pietatem, & animos od io habentes mala, t a forum 2. Fiebat, ut & ipfi reges, & principes locum fummo ho- nore dignum ducerent, & templum maximis muneribus illu- g nm a [ihetr hia . ftrarent: 3. Ita ut Seleucus Afiz rex de redditibus fuis praeftaret zli! An omnes fumptus ad minifterium facrificiorum pertinentes. €PC ,.Ta i 4- Si- y(ï(]/?a' x MNIESCENS euttóm, vgatltm (1) Difpofitionem : i» EZzz. Sixt additzr. d f« &o.) Se , qui ftylum tantum ex fuo phanis , cujus mentio fuperiore lib. UEL ponebat, pictori domus comparat.. Ja- Cap. 2. petita eft. |ibros aiden fonem vero, qui hiftoriam fcripferat . Ozi«. ), Onias hic fuit hoc nomine erum. primus , architecto. tertius, cognomento fanctus, qui im- Q. Executiones. ) Yo éfspeyae rmi) mediate ante Mathathiam patrem Ju- anue elaboratam dictionem , exquifitum di- de Machabzi, Pontificatum g«ffit. ferum n* cendi genus, ita ut &£epqao rixó» po- "nimos odio babentes mala, &c. ) In fitum fit pro é£gpqac uevov. Flami. Greco eft tantumn , juconorgpía» , id ,Qui . nius vertit, /uvbzilem executtonemrerum. eft o4iom mali, & malorum, & adO- u niam faritum refertur; nectamen ma- d . 38. Effliuere.) Prolixtm effe. le vulgatus; nam etiam alicujus unius $ fcri Sauccingr.) Effe brevem. ominis animos, & fpiritus dicimus. i, f* Gitur eqm f[antla crvitas , 8 c. )Hi- 2. Locum. ) Sacrum , & templum, anCi&G | xj ftoria hec ab ipfa orizine turba- 5. Selezecus Afi& Rex.) Antiochi ma- [iPtO,ïi rum Judaicarum , a morte Antiochi gni filius, & Artiochi Epiphanis fra- magnia qui fuit pater Antiochi Epi- tyr, qui poft. Antiochum magnum, wr;!llfl' 440 LIBRIM MACHABEORUM 4. Simon autem de tribu Benjamin przepofitus templi con- . - vidudi fttutus, contendebat, obfiftente fibi principe facerdotum iniquum aliquid in civitate moliri. * i. 1 $. Sed cum vincere Oniam non poffet, venit ad Apollon E ? tis, in um Thar f cege fi'lium E lqui eo tempore erat dux C«lefyriee, & Ü z".n E Phoenicis: ; .6; Et nuncia " vit eij pecuniis ininum*efabilibus plenum effe s&rarium Jerofolymis, & .communes copias immenfas effe, ne, & M ua nonp ertinent ad rationem facraficiorum : effe aut'emjpof- f bile fub potefta:e regis cadere univerfa. bi "m . 7. Cumque retuliffet ad regem Apollonius de pecuniis, quae H ! furts. delatae erant, ille accitum Heliodorum , qui erat fuper nego- . tia ejus, mifit c " dato Íportaret. um mandaus, ut preedi&tam pecuniam tranl. N I5, 8. Statimque Heliod ie) jrus iter eft aggreifus, fpecie qüidem jv quafi per Coelefyriam, & Phoenicen civitates effet peragratu- legem fus, re vera autem regis propofi:um perfetturus. I6, 9. Sed, cum veniffet Terofolymam , & benigne a fummo ytlner facerdote in civitate effet exceptus, narravit de dato indicio ternun pecuniarum , & cuius rei gratia adeffet 5 apergit: interroga- b;t a;m-:-m; fi vere haec ita effent, Vi lo Igirunc w L um pécunia & ainxlä—-Mnjc/iocrhumi Eäp'i:phzmemþ re- qmept oc'fyopr/.vol././ag ; qliafï contentio fue- Vil , gnum tq nult. & ab 'l*ï;fï'fw aut de urbana zdilitate. rit inter illos de civili quopiam officio, ribus ) 4. De rrifu BezXamin. ) Cum ergo €x hac tribu effet ,| non autem ex Le- 3. d Mpollonium, &fc. ) Ut ejus o- Dus po: Witica, nec ex po ris Aaronis, pro- Ia.g babile non eft eum voluiffe füummum pera obtinerct, quod optabat ; & qui- ïl]i s facerdotium invade dem .interVentu multarum pecunia- ;1-e', ut eft apud Eu- rum; quas cum ipfe. fuppeditare non fium t; febium. Á To Ua Prapofitus temp/i. S,,Qui circa restem- poffet, aperiebat viam, qua alienz in JOfephd ejus, aut regis poreftatem venirent. pli aliquam prxiwturam exercebat , Prafectus OfEU ll qu& qualis fuerit, ex«facro textu non Dux , 6fc.) » & prafes lOte(l habetur. Serarius pu&Nt (uiffe . mili- conftitutus a Seleuco. lii l H tarem magiftratum , cui, & lictores , 6. Commmunes copias. ) Collectas ex Qþ« milNes ad templi cufzodiam effenr, vetigalibus, tributis, & id genus a- wT.Ept ex lib. Cap. um. Ór. Vide Si- liüs proventibus , que communes, fi- ml?/h gon. de rep. HeP. lib. 7. cap 13.. veprophanes dicuntur, & opponuntur Árge Coz|endebat : . * 4/f iniquum . aliquid facris pecuniis , unde fequitür , 44« Q e im ciXfate z bliri, 5 C-) In Grzco e&, son pertinent ad vationem facrifrciorum, h ]nm Órgv£X, dpXiEpé? 7repi * 'WüPOC" quas Seleucus fuppeditabat; ut fupra AC »0p446 , qll(.)d bene refpondet vulgate dicitur, num. mdnren Vexüqnyi';-i'n bi'bliis tamen regiis eft, Ms Tmn[portkret.) Ad fe affeures.. lii CAPUT. III. 441 l COtl- l0. Tunc fu t * ;mus facerdos oftendit depoüta,'efï'e hæc, & dotum vi&cuiália viduarum , & pupillorum. i1. Quaedar. vero effe Hircani Tobiz viri valde eminen- xlloni: tis, in his, quae de:ulerat impius Simon: univería autem ar- i t gerti talenta effe quadringenta, & auri ducen:a. 12. Decipi vero eos, qui credidiffent loco, & templo, m effe quod per univerfum mundum hornoratur , pro fui V.eneratio- ; elle ne, & fan&titate omnino impoffibile etfe. I3. At ille pro his, qusae habebat in mandatis a rege dice- n pof- & bat omni genere regi ea effc de erenda. sque 14. Conftituta autem die intrabat de his Heliodorus ordina- nego- turus. Non modica vero per univerfam civitatem erat tre- ] a pidatia. $ I«. Sacerdotes autem ante altare cum olis facerdotalibus widem ja&iaverurt fe, & invocabznt de colo eum; qui de depofitis gratu- legem pofuit, ut his, qui depofuerant ea, falva cuftodir:t. 16. Jam vero qui videbat iummi facerdo'is vultum, mente pmmo vulnerabarur: facies enim & color immutatus, declaiabat in- ternum animi doloreim. dicio 17. Cir- T0 —— —— H IOo. Depefga bec eæ;» &c.) Sive has p 77 -'/l;tuentm)'ï Que : fi Axttilca fint ,. ünc pecunias repofitas , & deftinatas ei.e unurjy millionem , ut vocart, confi- viduis , pupillifque fublevandis , five ciunt, & pratere« ducenta aureorume tio füe- ab ipfifinet, five 4b aliis, qui paupe- milla ; ff vero talenta (int Hebraica: ribus benigne ficere velleit per ma- fummam: duplo majorem. nus pontifcis. 8 I2- Decipi vero, 6$c.) Fraudari de- Ii- €sedam vere effe I—Iirmni»,y Bo L pofita pecunia, &'injäuriï.un illis fieri 5 & qu Qui eas loco projter religionem om- i Greco enim eft, zJvuSz»ar. . Sen- ycuntae nium tutilluno repofueiat. tentiz ergo eft ; indignum: ei:e, nec Tobia. ) Non filism, fed ncpotem; u non Jofephus enim lib. 12« cap. 4. ait eunx ullo modo feri pofie, aut debere, ut jgnz i pecunixe eorum, qui eas templo credi- jofephi filium tuiíle, "1 obiz vero ne- d-runt , suferantur per injuriam: hic 1201'.6(:';'. enim templi apud omnes gentes fancti præfes *Ip bis. ) Ex his. majeftas , & fecuritas violaretur. Que detulerdf..) I^ Grzco eft, äX; NDI (gcfnsp äv 3&6&/3&2&&» Q 300'6'8'»61;(: Z/IQ 6y5, 13- Oi genere. ) Omni ratione , zon f detulera: boipt^ Stnon. omni modo , omnino. 1n Grzeco e- ;enlIS d* nun eff, «a»roc, licet in bibliis vati- 11195 ! r ^orgenti tacenta effe cm dringenta. ) canis per errorem fcribatur aya»re»e ynntor Qvx conficiunt fumm m dicentorum j , 1 millimm aureorum, fi tacer testus de IS. 4Airsre.) Holocaufti, locus ora- iurith Atticis talentis loquatur ; duplo vero tionis facerdotum eratinter templum, p p majorem, fi de Hebraicis. & altare. Kkk Bi&/..cw Qems, Meuoch. Jom. V. a h - 442 LIBEI IL M*ACHABJEORUM 17. Circumfufa enim erat moeftitia quzedam viro; & horror 25 i COrporis , per quem manifeftus afpicientibus dolor cordis forem ejus efficiebatur. iodort 18. Aliüietiam gregatim de domibus confluebant: þ»ublica fup- amah plicatione obfecrantes 26 fet venturus. , pro €o qued in contemptum lpcus ef- opumi 10. Accinctaeque mulieres ciliciis pe&tus, per þlateas con- & ex fluebant : fed & virgines, quae conclufze erant, procurre- gis va bant ad Oniam , aliae au:em ad mu 2l * ros, quaedam vero per fe- neftras afpiciebant: maliz 20. Univerízae autem cabantur. protendentes manus in coelum depre- toriàp 20 21. Erat enim mifera commiftze multitudinis, & magni fa- didun cerdotis in agone conftituti expe&tatio. ferent 22. Et hi quidem invocabant omnipotentem Deum, ut cre- 0. dita fibi, his, qui crediderant, cum omni integritate confer- varentur. aique 3. 23. Heliodorus autem , -quod decreverat, perficiebat eo- locum dem loco ipfe cum fatellitibus circa aerarium praefens. multu 24. Sed fpiritus omnipotentis Dei magnam fecit fuze often- &len fionis evidentiam, ita ut omnes, qui aufi fuerant parere ei, ruen'es Dei.virtute, in diffolutionem, & formidinem conver- l. : feltim gerentur, qui in 25' Ap- n [ picar I8. Pro eo quod iz coniez»pmm, Uc) tudinis. ) In Greco eft , /Xe» 38 fumm; Pavidi, & folliciti, & quia videbant TÉ srAgS9sc mappao z mpo z 0616, ideft, facrum locum in contemptum ven- commiferatianem Amutem mbvebat conmi- turum, fi pecuniz ille auferrentur. n fle muliitudinis prolapffo , animorum gt mer 19. Firgimes, gue 'cozclu(a: erant.) fcilicee dejedio, & corporum ad o- In templi quodam domicilio , ubi & randum proftiatio. netum pie viduz morabantur. 4 d Procurrebant. ad Oniam. ) ln Greco Magni facerdotis « . .. expe&drio.) 111 Græc Spectantis, quo res evaderet, & qutd eft , émi r86 ru^evag ad januas , Ícili- auderet Heliodorus in templum, aut Ff cet cempli.. Sed idem eft, nam ibi mm, qu exat Onias. populus concitatus in Heliodorum. U((VC ;GF* l& autem ad muros;). Scilicet p ro- 22. Ef bi quidem.) Judai. QA. Spiritus omnibotentis Dei.)Deus: it plo currebant , ad muros, inquam, tem- Prio pli, ubi tota res agitabatur, & in quo j;aulo aliter hec habentur in Greco ,. " Qutm illz conclufe erant, ut inde efferre pe- fed fenfus idem eft. ühter]o Ruentes.) Confternati, xaramNayty- dem non liceret, donec conjugio tra- derentur. Qf TÉG ». Ruppre perculfi , & attoniti. if Diffoiutionem, &c.) E"x)wo"vw—, énimi, * ; Ql. £«f enim mijra eommij?æ mulii- Vi CAPUT lI 443 Dtfof os. Apparuit enim illis quidam equus terribilem habens fef- cordis forem., optimis operimentis adornatus: ifque cum impetu He- liodoro priores calces elifitj qui autem ei fedebat, videbatur 1füp arma habere aurea. us ef 26. Alii etiam apparuerunt duo juvenes v irtute. decori, 3 COT optimi gloria, fpeciofique amiétu: qui circumfte'erunt cum, & ex utraque parte flagellabant, üne'intermiüicne- multis pla- CUT Tee gis verberantes. r fe. 27. Subito autem Heliodorus concidit in terram , eumquä multa caligine circumfufum rapuerunt, atque in felia gelfta- lepre toria pofitum ejecerunt. 28. Et is, qui cum multis curforibus & fatellitibus pree- r fl« diétum ingreffus eft zerarium , portabatur nullo fibi auxilium ferente, manifefta Dei cognita virtute: t cre 29. Et ille quidem per divinam virtu " tem ja;ebat Vm.»utus, onfet. atque omni fpe, & falute priva.us. 30. Hi1au:em Dominum benedice bant, quia magrificabat i 80 locum fuum & templum, quod paulo ante timore, ac tu- multu erat plenum apparente omnipotente Domino, gaudio, oltet« & lzetitia impletum eft. * te ei) I. Tunc vero ex ami cis Heliodori quidam rogabant con- Jnver feilim Oniam, utinvocaret Altiffimum , ut vitam donaret ei, qui in fupremo fpiritu erat conftitutus. 32. Confiderans autem fummus facerdcos, ne forte rex fu- Àp. Ípicaretur malitiam aliquam ex Jud&is circa Heliodorum con- e viri hoftiam falutarem. T. fummatam, obtulit pro falut Kkk 2 33. Cum- n idefïl, 377 imorut aut membrorum diffolutionem propter .Q7. Ejecermnt.) E.xtraxerunt, expore | ad o metum , & confternationem. tarunt. Qe. Optumis cperimeniis adornatts, ) Q80. Cu:foribus. ) Famulis a pedibus. Italice vocamus , fl«ffrev;. '[,ftlfio') In Graco eft, x«Aue» cajj diuxexoo'- pie£socs eft. autem e«s equi inftra- Nnulo fibi auxilium ferente.) in Grzco &qf tum, quod recentiore s Grzco nomine eft , dGoz9«r0ov ot&vro xaSeovó a, qui 1 a c«cioj.a dixerunt. Vide Meurfium nihil auxilii fibi ipfe afferre poterat. m . in oloffario Greco barbaro. Italice phrafi optime refpondet, dici- Priores calces elifit. ) Si nificat e- mus enim : Nos ff poreva ejutare ds ,',)Deusr Quum infurrexiffe in. Helio : orun, & f h- Go anterioribus ungulis impulfum eum 3o. Magnificabat.) Glorficabat. roftraviíte. 22. Malitiam. ) Dolum, feu male- fïdeb"at. ; cium. W-yf,i' Ei fedeba:.) Equo in yniti 26. Duo jsvenes,) Duo Angeli. Ex Tuders.) X judzis. Virtic-) Tj popg robore, viribus. i ö'mimü Caäjummafdm.) Factam. 44 LIBRI L MACHAB £ORUMCA P. III. 33. Cumque fummus facerdos exoraret, iidem juvenes eis- dem veftibus ami&ti, aítantes Heliodoro, dixerunt: Onie facerdoti Onit: gratias age: nam propter eum Dominus tibi vitam donavit. !l [ 34. Tu autem a Deo fagellatus, nuncia omnibus magnalia fi; u Dei, & poteftatem. . Et his di&is non comparuerunt. pot hr ,j V 35. Heliodorus autem , hoftia Deo oblata , & votis magnis ( promiífis e1, qui vivere illi conceffit lr ; & Onis gratias agens, Onit recepto exercitu , repedabat ad regem. d 36. Teftabatur autem omnibu ürütiit Y s ea, quse fub ocüïi-s fuis vi- " derat opera magni Dei. d? ( Ivl -.37. Cum autem rex interrogafï'etx Heliordor/um/, quis effet dul aptus adhuc femel Jerofolymam mitti, ait: LI 8. $1 quem habes hott em, aut regni tui infidiatorem —, mitfe illuc, & flagellatum eum recipies I in loco fit vere Dei queedám virt us. , fi tamen evaferit:.cv:oquod P 39. Nam ipfe, qui habet in coelis habitationem, vifitator inflig: & adjutor eft loci illius 5l ; & venientes ad malefaciendum per- cutit ac perdit. emul; 40. I gitur de Heliodoro, & &rarii cuftodia, ita res fe quosd l Dium gemda àpud 6 ! ( Tl 1 CAPUT d e Hofliam [alutarem.) Qua illi falus, 84- Magnalia Dei.) Dei mirabilia, ZPA & fanitas alioqui deplorata reftituere- £s tur, Dei mifericordia , precibus , & dotem. 35. Heffia Deo oblata.) Per facer- facrificio Pontificis propitiata. UC 33. Cweque fummmus Sacerdos exora- ret. ) Vel, ut eft in Greco, faciezze Deo KEi,.2ni vivere zlli conce/fiz.) Scilicet ; T0U CeE qe antem [ummo Sacerdote. propitzationem , 39 thtatar,) E zónr5;g , ille dici- ut fcilicet ei Deus propitius fieret. ) Ildem J"venes. tur alicujus rei éaézrzc fub cujus cu- hïäiïi l Heliodoro, ) Rurfus apparuerunt Cs Faf & tute;u rgs aliqua eü: li lIT * * o* *** 445 * 65 els« CAPUT IV. Onig Vitari Onias ob Simonis detrattiones ad Seleucum conce[fit : cujus ponti- ficatum ambiens frater ejus Sfafon , promifit. regi plarima. talen- nalia ta; acceptoque pontificatu omnem Dei cultum pervertit , quem pontificatu prioari curat. /Mlenelaus , plura regi talenta pollicitus, Tartis cui promi]]a mon pra[lanti Juccedit frater ipfius Lyfimacbus : agetsy Onias cum IMenelaum de fucrilegio argueret , illius Juafu ab Zfn- ]s vl« dronico perimitur , propter quod. jufJu Zintiocbi in. eodem loco. Z4n- dronicus. interimitur : . .Lyfimacbo a. populo oppre[o, .Menelaus s effat - apud regem accujatus , intercedeutibus donis abfolvitur, occifis fritte innoceniibus ejus accujatoribus. ) ) quod mon autem prediétus pecuniarum, & patrise delator, 1. SI male-loquebatur de Onia, tamquam ipfe Heliodorum fitatot inftigaffet ad haec, & ipíe fuiffet incentor malorum. ^. $, Proviforemque civitatis, ac defenforem gentis fuze, & 1 pet- zemulatorem legis Dei , audebat infidiatorem regni dicere. 3. Sed cum inimicitiae in tantum procederent, ut etiam per tes fe uosdam Simonis neceffarios homicidia fierent: 4. Confiderans Onias periculum contentionis, & Apollo- nium infanire, utpote ducem Coelefyrize, & Phoeniciae, ad au- gendam malitiam Simonis, ad regem fe contulit, . Non ut civium accufator, fed communem utilitatem apud femetipfum univerfze multitudinis confiderans. 6. Videbat enira fine regali providentia impoffibile effe pa- cem rebus dari, n.eC'Sl'monem poife ceffare a ftultitia fua. Á Kkk.gl .7.*Säd !UT — oviloremque. ) In 'Græco eft , 4 pnfanre. ) Junge cum, ad az- [ ^ p gendam ; fententia eft, Oniam pericü- &yspoy&r4» , benefattorem. lum animadvertiffe, quod illi ab - àrabillt JEmulatorem.) Lelo legis incenfum. Grace laA rj pollonio viro. otente, & gubernatore immine- ^ facef Iefrdratorem. vegni. ) E^xi88Ao» r» Colefyrix , & a Simone bat; nam pemme uterque animatus ! SCiliCet mpacyudreo» , infidsatorem rerum , fcili- erat in Oniam , & intellizebat Àp ol- cet vregiarum. lonium Simonis malitiam fovere, & 3 ^ . Per quof: dam Simonts ;æccykria:.) jj dici Innuitur abfentia Simonis, qui per fuos augere, ex quo magnum aliquod ma- lum tandem erumpere erat neeíte. g cedes patraret: eurá autem ad Apol- laniug confugiffe declarant fequentia. A4d Regem-) Seleucum Philopatorem. ' 445 LIBRBRI rr. MACHAB&GRUM i& T. Sed poft Seleuci vitze excetfum, cum fafcepiffet regnum fi 45 Qp Anjiochus, qui Nobi!is appellabatur Oniae fummum facerdotium: - Xambie*bat Jafon frater 16. ( CoTum .&. Adito rege, promittens ei argenti talentz trecenta fexa- cupieb: ginta, & ex reditibus aliis talenta o€toginta, 11 9. Super hec promittebat & alia centum quï'n'qaaäi'n*tæ, fi fed ho poteftati ejus concederetur gymnafium, & ephebiam fibi con- 1e. ( Ílituere bere. ,& gos * gui 1n Jergfol'ymis erant; -Antiocheno:s fcyi:a d / féxpra ro. Quod cum rex annuiffet , & obtinuiffet principatum, 1] portani Ítatim ad gentilem ritum contribules fuos transferre coepit. IT. Et amotis his, quae humanitatis caufa Judseis a regibus, lis : qd CIis efl f.erant confütuta, per Joannem patrem Eupolemi, quiapud Romanos de amicitia, & focietate f.:n&tus eft legatione legi- &5 de tinia, civium jura deftituens, prava inítituta fanciobat. Cicmemmess 12. Etenim aufus eft fub ipfa arce gymnafium conttituere, & opiimos quofque epheborum in lupanaribus ponere. t, pro fiitis & r3. Erat autem hoc non initium, fed incrementum quod- dam , & profe&tus gentilis, & alienigense ccnveríationis, mdia d tum jeff propter impii, & non facerdotis Jafonis nefarium & i—naudig Priit tum fcelus. Ya 14. Ia ut facerdotes jam non circa altaris officia dediti ef- gmwnun fent, fed contempto templo, & facrificiis negleCtis, feftina- tis prop Tsb rent participes fieri paloeftree , & «preïebitionis ejus injiftee, & Tànt. in exercitiis diíCi. Exerc 15. Et Clendi d I &i nn 7. ntioehnes.) Seleuci frater. YT. weris /äz":.: qua bumamitatis cane At Nobilis. ) Hoc enim f 2 i f4: €.) Significst Jaf^ nem amoviffe, glorar Grzca émipange epspbanes. gnizfïca.—c:ï VvOx penitufque irrita feciffe Judzorum pri- Nj 9- Gymsafiem, & epbebiam. Impu- Crar; 4 vilegia, & omnia , que mitiora , ram ífcortorum m:fculorum o cinam, humaniora ipfis a Syrie fuperioribus Cf ex qua lucrum ipfi proveniret. Kegibus conftitutafuerant, q- &que per Eidbant Antfschenos feribere.) Ut privilegins infignem virum Joannem Eupolemi If. ( fruerentur , qifibus gaudebant cives fenti ] patrem fuerant impetrata. Antiocheni, ut interpretatur Salianus. 129. Gyenafium.) Mide di&ta n. g. P m Vel, ( qu& eft Serarii interpietatio ) 13. Jgzcrementum quoddam.) In Grz- "g ut Hieroíolymitant Antiocheni dice- co eft, ixux ; Vigor quidam, & fum- Ut t0 rentur , partim in Antiochi honorem, mum Gentilifmi. H amin partim in Gracorum xituum commern- Et non [acerdotis.) Pfeudopontificis, H dationetn. falfi facerdotis, & pontificis [afonis. o Io- Cozrfribules fums- ) Gen;ïïes.füos 14. " articipes frevt palefire, 68c.) Sen- 1 De IadæOSu fus eft,propofito premio ab agonpthe- llàm eQAPUT XIV. 447 " Egn E t 15. Et patrios quid. m honores nihil hab:entes, Graecas glo- irafer rias optimas arbitrabantur. lofa eos contentio habebat ,& 16. Quarum gratia pericu eorum iníftituta gemulabantur, ac per omnia his confimiles effe Meya. cupiebant, quos hoftes, E & peremptores habuerant. tt, fi .33. In leges enim divi nas impie agere impune non cedit: fed hoc tempus fequens declarabit. DI COf & 18. Cum autem quinquennalis agon "T'yri geelebïaïetnr, j5 fc/ri« rex praefens effet ; 19. Mifi t Tafon facinorofus ab Jerofol ymis viros peccatores, patum, didrachmas trecentas in facrificium Hercu- t portantes argenti lis : quas poftulaverunt hi, qui afportaverant, ne in facrifi- :x]bus, ciis erogarentur, quia non oporteret, fed in alios fumptus j pud ^ i e legr eas deputari, 20. Sed tUere, ta, prophanos facerdotes cum palz- | I8. Quinquennalis zgon.) Feftum, & ftitis & athletis publice cum contu- certamina in honorem Herculis , for- 'quod- fiots melia dignitatis fug decertafíe, & eo- taffe ad imicationem ludorum Olym- rum inftituta einulatos fuiffe. picorum. paud Prabitionis (us injsfés. ) llapavous I9. Peccatores. ) In Greco eit Seo- intelli- p8c , id eft, /pe&katores: illi autem di- Xopuyíug , prabitionis (celeffa jiti ef git munera , & premia ab agonothe- cebantur 9sepo?, a Grgcis, qui ad tis propofita, quorum fine fcelere fie- fefta, oracula , rerumque divinarum efiit?r ri participes facerdotes illi non pote- curationem mittebantur. Vide Sigon. For- 2,8 rant. de Reb Athen. lib. 4. c. 7- Exercittts di]'cE. ) Certaminibus ja- taffe in Vulgata editione nofira legen- €tendi difci. dum peccazeres, quod fcilicet Secpof )o i mitterentur , ut publico nomine pre- I5. Patrios borores.) Patrias leges, 2 & inftituta . Judaica, in quibus illos ces funderent. gt ctte loriari. oportxiffet. Didrachmas.) In Grzco eft Drach- 1011 ma55 didrachma eft numifma xquiva- — Nib4.) Pro nihilo. lens duabus drachmis. 'Yrecentz ar- ym pri Gracas glerias. ) Gr&corum mores J , gentilitios affectabant & in illis glo- enti didrachmz non plus efficiunt, Horibus U iam fexaginta fcuta hujus monete ri4bantur. . t h Mirum videtur tam exi- ue p 16. WaYum g atia pexiculofa eas con- omanz. JPOIemï tentio babcbat. ) In Gugco eft, à» xa- guam pecunism miffam f'iffe, aut po- ftulatim in fabricam triremium. Rem po mspisoy6» cuT8G XaNemW mtpíca- f. [4 E Nüfi £orte dici- f cig , ld elt, Quarwm graria. cecupa- iis non aflequor. [n G'ïæ' vi£ eos grave imfortumimm $ ut vertit mus rO argezti pofitum elie pro peca- Flaminius. i, & didrachmas íuiie aureas, ut: & f Habuerant.) In Greco eft ,babuerunt, fenfus fit, tuliffe pecuniz didrachmas 17. Impunue non cedit.) NNon abiit aureas trecentas. Sic Galli quodcum- ntiäldgl que pecuniz genus, etiam aureum, vo- yofit impune peccatum contra legem Divi- nam. 7 NI e cant Argmrg )w he' l 448 LIBRI-II..M-ACHAB.»E'OR)UM 20. Sed hze oblatze funt quidem ab eo, qui miferat, in fa- 4f. crificium Herculis: propter * fabricam navium triremium. praefentes. ,aute?n datae 'funt in ie d ?. 21. Miffo autem in JEgyptum Apollonio Mnefthzi filio 3 fs Y propter primates Ptolemsei Philometoris regis , cum cogno- Softra viffet An'iochus alienum fe a negotiis regni effe&tum , pro- d priis utilitatibus confulens, profe&tus inde venit Joppeni, & eayfar inde Jerotclymam.. 29. .22. Et magnifice ab Jafone, & civitate fufceptus, cum fa- fach cularim luminious , & lau libus in 1 nicem exercitum convertit. greifus. eft*:l& inde in Phoe- 30 lotas f 23. Et poit triennii tempus mifit Tafon Menc!aum , fupra- dono t dicti Simonis fratrem , portantem pecunias regi , & de nego- 3!0 tiis neceffariis refponfà perlaturum. Go u: 24. At ille commendatus regi , cum mag*nificafïz;t faciem ». poteftatis eius, in femetipfum retorfit fümmum facerdotium, aUfea fuperponens Jafoni talenta argenti trecenta.. dllà v 25. Acceptifque a rege mandatis , venit: nihil qmdem ha- 3 bens dignum íacerdotios animos vero crudelis t yranni, & iple j feræ- belluae iram gerens. u Ünian - | o6. Et [ s n Quia nom eporterer. ) Qu-ï& non. effet runt, non ignari illum ad 4&gyypti re- 06 1 necefiaria pecunia ad.facrificia, & u- guum anhelare.. tilius pont videretur in. cooftruendis Profettus 4zde. Scilicet 'T'vro. Cor triremibus. 22. I» Phesicem, exeicitum comvere YSmza tuden QO. Sed b« oblata -flz?;f quidem ab €05, £r.) Ucinfüucta ibi claffe fuo tem- jecerat &c.) Luicet revera impenfa non. fit pe- pore Jkgvptim invaderet. cunia.ad facrificia, per Jafonem facri- Dfrq 23. Refpon[a.) Regis. 0035085 legum. non. ftetit, qui eo confilio eam: 24- Commendatms Regi. ) A ]afoneï l. dyrum mifit. vel ab amicis. Amma Prafentes, ) Legutos , qui id ro- gaveran t. Cem magnificaffet faciem poteffatis (w( Iz ejus, Ce. ) um ei effet adul«ttis. EUR fabricam maviem triremunum. ) d& Ut fcilicet unz cum aliis pecuniis ad In Greco eft, à à€ evca9ue ro Bac- id. deputatis in triremi N , xar dozucac avrà» (fortafle legen- 'hfciCle penderentur. Ium-, fabricam ex- dum ajró», cum fpiritu afpero ) r 28 Softra 2I. Proprer primzztæ: r d AR ) Utcum "wpootonwe 6 ££sciac, id eft: I»fe au- regni primatibus, & optimatibus a- tem cum [e commendaffet ,. ac þ/;vec'ïaät'- g. geret, ut. Antiocho. Ptolemzi Philo- lem feciffet pratextu potoffatis accept . que f meto:is tutela crederetur. lg j Superponens Jalont, €c. ) Superans Al uum [e.a regnui negoriis efe&km.) Jelonem talentis , €&c. ut eftin Gra- fmfes E Poftulationem. enim. Antiochi xejecc- €O» POUEYI e liiH.' CAfUTJiL 449 i fa. uidem 46. Yt Jafon q , qui proprium fratrem captivaverat, u ia ipfe decep:us pro fugus in Ammanitem expulfus eft regionem. e 27. Menelaus autem pri ncipatum quidem obtinuit: de pecu- | filio, niis vero regi promiffis nihil agebat, cum exattionem faceret Cogno. Softratus, qui arci erat praepofitus. ; - 28. (Nam ad hunc exa&tio ve&tigalium pertíneb ät) quanm ob 'eng) & caufam utrique ad regem funt evocati. 29. Et Menel aus amotus eft a facerdotio , fu ccedente Lyfi- um fa. füacho fratre fu o: Softratus au:em praelatus eft Cypriis. fl Phæ' o. Et cum hzec agerentur, contigit Tharfenfes ; & Mal- lotas feditionem movere , eo quod Antiochi regis concubinae füpta« dono etfent dati. : 6p« 51. Feftinanter ítaque rex venit fedare illos relí&o fuffe- &o uno ex comitibus fuis Andronico. faciert fe : fe tempüs opportunutrti, 32. Ratus autenm Menelaus accepif otitm aurea quaedam vafa e templo furatus donavit Andronico, & alia vendiderat Tyri, & per vícinas civitates. eg h* 23- 'uod cum certilfime cognoviffet Ontas , ärgueEat eum fe continens Antiochizde fecus Daphnem, n, & ipfe in loco tuto 34. Unde Menel aus accedens ad Andronicum, rogabat, ut Oniam interficeret. Qui cum veniffet ad Oniam, & datis f Et äextris * m uod Jntsocbids , €e. ) Hi fe cor- g 96. Proprium fratrem. ) Oniam. Captivaverat.) Ín Greco eft 5xz- temptos putarunt, quod fcorto donas yo9:e7ac, id eft circumvenerat , & per ti ellznt , ideoque moverunt feditio- [w0. fraudem, & fimoniam Pontificatu de- netri« Solebant Reges ifti tota op- j 'umvt?" pida , id eft eorum re ditus largiri iis, (no tedt jecerat. uos magnifaciebant. Sic "Fhemifto- Deceptus.) Recurrit eaden: vox ómo- yo9su9sic , id eft ciremmventus. cli data Magnefía, Lampfaeus, IMyus, I& Ammanitem regionem, &c.) Ín Pereota , Palafcepfis. | Jaf()üäs Ammonitarum regionem. o7. Cum exa&i;onem faceret Soffra- 3* Swffetlo.) Vicario , & rerum adminifiratore , intexim dum ipfe ab« gtfflfl,! 145 , Efc.) Softrato quxftori regio, ar- eifet. al ci', & vedtigalibus prztecto, non fa- Ex comitibus. ) Gr&ce ex prafettis. t$i;faciebat. j3.. Se comtimens .mtiochia , €v. ) ra u j gt 28. Utrique.) Vam Menelaus, quam Q30 credibile eft eum venifíe, u£Pon- gro ) T? Softratus. v tificstut fuo reftitueretur. o. Thar[enfes, &f Mallotas.) Utri- pf ue funt in Cilicia. Mallus in finu Secus bzzpbizem.) leä erat Afy- ! f gfwf' Müco juxta Pyra »um flavium, 1 har- ]um fuburbanum. atph fenfes autem juxta Cvdnim, non ma- 34- Datis dextris.) Fige data, quod gt gno a littore intervallo. illi non noceret. r G Li Biäl..mm Coz;, Mm*qc/n T. VI. L 459 LIBRI IL MACHAB/EORUM - dextris cum jurejurando ( quamvis effet ei fufpe&us) fuafiffet 5 & de afylo procedere, Pcatlm eüm peremit, non verltus ju- ftitiam. *x H 33. Ob quam caufam non folum Judzi, fed ahæ quoque ferun nationes indignabantur, & molefte ferobant de necetanti viri A injufta. p 36. Sed rezreffum regzem de Cilicizé locis, adierunt Judaei 46 apud Antiochiam , fimul & JlæCl, conquerentes de iniqua nece Oniae, peran 37. Contriftatus itaque eft animo Antiochus propter Onlam, / & flexus ad mifzricordiam, lacrymas fudit, recordatus defun- bus 2 &i fobrietatem , & modefnam lele 48. Aecenüfque animis, Andronicum purpura exutum, per Q totam civitatem jubet circumduci: & in eodem loco, in quo & po in Oniam impietatem commiferat, facrilegum vita prwaræ,Do- mino illi condignam retribuente | poenam. 49 eorur 49. Multis autem facrilegiis in templo a Lyf'macho commif. fis Menelai confilio, & divulgata fama, congregata eft mul- $0 avart titudo adverfum Lyfimachum multo jam auro exportato. 40. Turbis autem 1nfurgent1bus, & animis i:a repletis, Ly- fidias fimachus armatis fere tribas millibus iniquis manibus uti coe- pit, duce quodam tyranno, seate pariter, & dementia pro- ve&to. 41. Sed, ut intellexerunt conatum Lyfi machi, alii lapides, alii fuftes validos arripuere: quidam vero cinerem m Lyfima- chum jecere: 42. Et multi qu1dem vulneratij quidam autem & proftrati, omnes vero in fugam converfi funt : ipfum etlam facrllegum fecus azerarium mterfegerunt m - 43 De 36 fmla: 4]md A;ztmc/amm) Judzi creto , confenfu, juffione Ital. dice- ui Antiochie verfabantur. remus: fecezdo £| volere di Mezclae, ' o Smmul & . Graci. ) Qui & lpfl dole- 4nro.) In Graco eft, xpvsepdrer, Qs id eft vafis aureis. bant violatum jus afyli fui. g. Sobrietatem, ) Zieppocóyq? , 40- Imgm: manibus Ui cæ/;tt) Ef ran snoderationem , temperantiam, pru- Grxca phmf' s. GlæCl enim illos di- deblto dentiam. cunt: apxmeaz x5p3y dàY«ey , qm in- 4 fc ]unas pr imi inferunt. 38. "Mecenfi]que amm:s) Ira, & in- Jyramuo.) Midetur effe nomen pro- 5 dxgnatlone fuC('[ n prium, ut A&. j . 9. Fuit etiam qui- plüj( 39 Menelat confrlie.) In Greco eft, dam Sophifta appelldtus hoc nomine, memm 4yresx , id eft volun;ate, confilio , de- cujus meminir Suidas. e U € APU IV. 451 fifet 43- De his ergo coepit judicium adverfus Meneïaum agi- tari. " 44. Et cum veniffet rex Tyrum , ad Ipfum negotium detu- |oqie lerunt miíli tres viri a fenioribus. thtl 45. Et cum fuperaretur, Menelaus promifit Ptolemzeo mul- fudai tas pecunias dare ad fuadendum regi. 46. Itaque Ptolemaeus in quodam atrio pofitum quafi refri- niqui gerandi gratia regem adiit, & deduxit a fententia. Hl ff . Et Menelaum quidem univerf& malitiae rerum crimini- lefut bus abfolvit: miferos autem, qui etiamfi apud Scythascaufam dixiffent, innocentes judicarentur, hos morte damnavit. 1, fet 48. Cito ergo injuftam poenam dederunt, qui pro cwlta;te, nqu & popalo, & facris vafis, caufam profecuti funt. —— 1) Do 9. Quam ob rem Tyrii quoque indignati, erga fepulturam eorum liberaliffimi extiterunt. yimi mul 5o. Menelaus autem , propter eorum, qui in potentla erant; avaritiam , permanebat in poteftate, creicens in malitia ad in- Qu fxdlas civium. S»W t ex ja pto " qpide 2 fima oftratiy l egum 3 nl dlce Lli5 CA- e ] ee yaua r 44 Qunm vem. fet Rex Tyrum.) Ni- 46. ()u:z/' refr:ger:mf gratia. ) .Q.(; mirum ex Antiochia, ubi Ándronicum &yevvtovra , recreandi, reficiendi fe t)E& a!;/ debito fupplicio aFeceraf eaufa , prefertim a calore. ills Ü 4 fenio ibus. ) Popvli. Judaici. 49. Erga ftulturam eerum libera- t qul 111 S. €nzm. fz peraretur Menelans. )Cum fuccumberet in judicio. Bffmi extiteruzt. ) Quod in eorum met p laudem , & judicis condemnationem Prolemasc. ) Euio Doryment, cujus cedebat. óp am qul mentio lib. I. cap. 5. num. 38- nommh * 0 m 452 LIBRI I MACHAB.EORUM g CATUT V. jn g "Armati. exercitus , ipforumque congre[fiones ?erqä)lywis in aere " quadraginta diebus con[piciuntur : Falon. Serufalem imoadens, & Laed hbt cives erudeliter trucidens , apud exteros mifere moritur : Zintio- cbus , innumeris in. Sferufalem £rucidatis , vintlis , ac venumda- - 12 & in 1 fis, templum fpoliat, & di[cedens , relinquit crudeles preepofitos, qué p qui populum affigant : rurfumque mifjo duce Zdpollonio plurimos I énterficit: S'udas eero Machabeus cum fuis in defertum . tu'ros locum fece[fit. f " L Odem tempore Antiochus fecundam profe&ionem para- anQi .vit in /Egyptum. E 4. Contigit autem per univerfam Terofolymorum civitatem videri diebus quadraginta pesra equites difcurrenies, aura- Tüd), nE tasítolas habentes, & haffas, quafi cohortes armatas, .3. Et curfus equorum per ordines digeftos, & congreffiones H draïl fieri cominus, & fcutorum motus, & galeatorum multitudi- nem gladiis diftri£tis, & telorum ja&us, & aureorum armo- u n rum fplendorum omnifque generis loricarum. ftra cohverti. Mrie 4. Quapropter omnes rogabant in bonum mon s. Sed cum falíus rumor exiffet, tamquam vita exceffiffet Yf I2 Antiochus, affumptis Jafon non minus mille viris repente ag- greffus eft civitatem : & civibus ad murum convolantibus, ad i. ultimum apprehenfa civitate, Menelaus fugit in arcem. 6. Tafon vero non parcebat in czede civibus fuis, nec cogi- pro irati tabat profperitatem adverfum cognatos malum effe maximum arbitrans hoftium & non civium fe trophaea capturum. 1 ^. Et principatum quidem non obtinuit; finem vero infi- tos. diarum fuarum confufionem accepit, & profsgus iterum abiit poli in Ammaniten. ïept 9. Adultimum, inexitium fuum conclufusab Areta Arabum ofus, tyranno, fugiens de civitate in civitatem , omnibus odi ut f w min de tats Ozfér a. ), Oftenta , fet; prodi- 7.* In mmaniten, ) In Ammoni- 4fM oia. tarum regionem. E ?ht 13 5. "ggreffus efe civitatem.) Ut Pon- g. Exitium fui.) Nifi evafiffet: fi- l fificatum reciperet , & eos , qui fibi gnificat facer textus Jafonem ab Am- u monitis abiiffe ad Arabas , ibáque fu- fueranc adverfati e medio tolleret. CAPUT .V 435 hbhisg I ut refuga legum , & execrabilis, ut patride, & civium in f£gyptum extrufus et.. ütrt fua expulerat, peregre periit, 9. Et qui multos de patria N* cognatione ibl refugium duilt- Lacedaemonas profe&us, quafi pro habiturus. mij- ro. Et qui infep ultos-multos abjecerat, ipfe & illamentatus, fepultara neque peregrina uius, ne- Jftr & infepultus abjicitur, que patrio fepulchro participans. Ti ít räx fdciet.atem defer- :1. His itaque geftis, fufpicatus e turos Judaeos: & ob' hoc profettus e x J£gypto efferatis ani- mis, Civiratem quidem armis cepit. 12. Juífit autem militibus interficere, nec parce"'rx.e occur- pitie domos afcendentes trucidare. fantibus, & per & mulie- 13. Fiebantergo caedes juvenum , ac feniorum , tatenm & parvulorunm aute Tum, & natorum exterminia, virgimpmque, duo o&toginta millia interfe&i,* qua- fiones 14. Erant autem tototri draginta millia vin&ti , non minu s autem venumdati, - itudi- ft etiam intrare templum (tmo- 15. Sed nec ifta fufficiunt: aufus e univería terra fan&tius, Menelauo du Gore, quilegum, & pa- wettl, trie fuit proditor: 16, Et fceleftis manibus L fumens fan&ta vafa, quze ab aliis offiet t pofita ad ornatum loci, & glori- regibus, & civitatibus eran S tea am., contre&tabat indigne, & co ntaminabat. U5 a non confiderabat, quo 17. Ita alienatus mente Antiochus, modicum Deus fuerat propter peccata habit antium civitatem, : (f & accidit circa locum defpe&tio. - jratus: propter quod (imum 18. Alioquin nifi contigiffet eos multis peccatis effe involu- iffus eft a Seleuco rege ad ex- «sup, tos, * ficut Heliodorus, qui m Eo inü- poliándum aerarium , etiam hlc ftatim adveniens flagellatus, & 3, »5. T & 27- repulfus utique fuiiïet ab audacia, . Lll : I9. Ve- rb Ig. Melierum.) Nuptarum, quod diOst) fpectum alicujus molitionis , aut cri- oftendit fequens oppofttio ,. Virgzzuz. Ut minis in vincula conje&um fuilfe , in- de evafiffe, & profugum multis mu- 17. Ita alienatus mente Astiochus. ) tatis locis in ZEgyptuim veniffe. In Grsco eít, «« fuszsopiero vi» Yia- yotas d. A vríoxog, id eft && elevarns eff Yomofi Refsga legum. ) 'là» voueo» dstog &- mente Auttothus, TQc, Apoflata a legibus j9»4atcis. II. Societatem . def?rturos. ) Aísto- De[peti;o.) Mle contemptus. fifut: f CTuT É , ab spfo defetluros. 19. Ees multis peccatis. effe imvoln- - : jb m 1£0:.) judeos intelligit. ff"*"" aniis. ) Efferato animo. b&que u h: 454 L.IBRI I. MACHABJEORUM- 19. Verum non propter locum, gentem; fed propter gen. M " : tem , locum Deus elegit. r . 20. Ideoque & ipfe locus particeps fa&tus eft populi malo- cum £ rum, poftea autem fiet focius bonorum: & qui dereli&tus in pariti ira Dei omnipotentis eft, iterum in ma gni Domini recc*':-nci;-x liatione cum fumma gloria exaltabitur. 21. Igitur Antiochus mille, & o&tingentis ablatis de tem- Pr d plo talentis, velociter Antiochiam regreffus eft, exiftimans fe pree fuperbia terram ad navigandum, pelagus vero ad iter qu agendum deduéturum propter mentis elationem. dipe 22. Reliquit autem & praepofitos ad afflizéendam gen-tem-: rm f Jerofolymis quidem Philippum genere Phr ; ygem, 1noribusqu- teleri deliorem eo ipfo , a quo conftitutus eft. 23. In Garizim autem Andronicum, & Menelïatrm*-,. q,ui gra- D 4 vius, quam caeteri, imminebant civibus. 24. Cumque appofitus effet contra Judaeos , mifit odiofum principem Apollonium cum exercitu viginti & duobus milli- bus, prsecipiens ei omnes perfeétae eetatis interficere, mulie- ISE Yes, ac juvenes vendere. transf 25. Qui cum veniffet Ferofolym am , pacem fimulans, quie- vit u(que ad diem fanttum fabbati: & tunc feriatis Judaeis, ar- & o ma capere fuis preecepit. li. 26. Omnefque qui ad fpe&taculum procefferant, trucidavit : & civitatem cum armatis diícurrens, ingentem multitudinem a j peremit, aT. ]u- as Q- 20. Pafed-;zutem ffet facins bonorsm.) intefï Cum. mores correxerint. 95 Wþäg r8c moN'rag leduteg 8 x ä*;;&'— mum 6:ci» , ld eft, boffilem £a cives [nos Tu- 1e ÀJ Im ira Deà& ommuipoteutts ) Dep*-no— daos d1/pofitionem babens. bis irato. lfmm lg pnipni Da.mini*retanriliktibne)(:üm O-Z(iaþ:m priizciþcm.. ) A.pol'lb'ni'um T f poctpyx u A noANoio» , — feeleris princi- Tong Deus nobis reconciliabitur. pem "Apotloniun. Vulgatus legit jj« Qt. Terram ad navigandum, Cc« ) .ch Exiftimans fe pofle facere terram na- cupy*v, per jota. Fortafle josap- Q xxc eft 0Myffa prafecius. 0 vic:biler ,. & pelagus aptum, ut per 0&41 illud..iretur. pedeftri itinere.. Figtmib, O dueebus milibus.) Con- 23. l» Garizt?.) ln Samaria ; in qua ftantem. erat. mons Garlzim, & in eo templum 26. Speaculum. ) Exercitus vifen- R Samaritanorum , lànte qui fchifmate g ]u- di caufa. Vel potius omnes, qui ad dzis feparati erant, facra procefferant, nimirum ut adef- 4- ppofrtus. e[fet. comtra. Tudaos. ") fent, & facrificantes die Sabb " Carent. gti; lpe- . Mi.e difpofizus.. ,m Greco elb, éatx- e (Dïin: cïb*ï CAPUT V. & VI. 4585 : Bef 25. Tudás autem M a-.chabæu's, q.ui decimus fuerat, fecetfe- ratin defertum locum, ibique inter feras vitam in montibus chO- cum fuis agebat: & foeni cibo vefcentes, demorabantur, ne lus in parücipes effent coinquinationis. sqnei- GC OA PU VI em imang Per ducem a rege mifjum ïudæv 4 lege Dei arcentur , kmþlmW d iet que fediffime profanatur , €? CSfudei etiam per. varias regiones di/per fl ad idelorum coguntur. [acrificia, defcribitur duarum mulie- ntent: rum [uppliciun ,.eo quod filios fuos circumcidiffent , Jabbatumque SQU. celebrantes concremanturz oflenditur. tamen bac afflictio non e[Je Dei deferentis, fed [uos corripientis: egregium . leazari Jenis jg martyrium nolentis porcinis vefci carnibus , tec id fimulare. ofünm Ri l Ed non poft multum temporis, mifit rex fenem quem- iT dam Antiochenum, qui compelleret Judaos, ut íe transferrent a patriis , & Dei legibus. e 2. Contaminare etiam , quodin Jerofolymis erat templum, qu , al* & cognominare Jovis Olympii, & in Garizim, prout erant hi, qui locum inhabitabant, Jovis hofpitalis. hvl ti 3. Peffima autem lorum in- curfio. ,& um*verüs gravis erat ma 4. Nam hnet - u 27. ,Q/i decimnus fuerdt.) A'liqui ita n* *—tiackc?um'.) I[n Grzco eft, A'Sy- interpretantur , ut dicant fuiffe deci- 'I.A »eioy, Athenienfem. Fortaffe i Mu mum P.ntificem legitimum a tempo- illi nomen fuit Athenzus, fuitque pa- u f re Alexandri magni. .Alii dicunt, Jde- tria Antiochenus. — Vel per 'compen- eimum elle nomen officit, feu V: ioi- dium ferzpzuzz fuerit. dyri, & librarius ftratus, üt Deczio & Decanws. Sa- ium Vero, non ut debuerátavr;oY50» d- lianus putat fenfum effe, Judam abiif- tiochenum , Íed. 4Spiaio». Atbemienfem incfe fe decimum , id eft cum novem fociis fcripferit. nt p & cum illis verfatum in. montibus, &c. U Je transferrent, £5c.) Ut muts- TU -Hoc- fenfu 2. Petri 2. s. hoc oqóvoc, rent legem , patriis relitis inftitutis, eclavas, dicitur. & Gentilifmum fequerentur. Cote Q. Prout erant hi qui locum iubabi- .tantes; Fez: cibo ve[:entef.) InHebr. Xïï&i- » tabant.) Nimirum hofpites in ea re- gione, in quam olim adduttis per ca- vi'l'eü'f Ne participes e[fout cainquikatiar;'is. ) ptivitatem Aflyriacam decem tribubus qm" * Ne violarent patrias le 5 ces fefe coin- ipfi fuerant fubftituti. n " quinando p:ophano idolorum cultu, & 3. Malerum incurfro.) IMalorum in- r cibj$ carnium illis imimmolatarum. gruentium concurfus. [ LIBi&f l. MACHAB/EORUM 455 & comeffationibus Gentium erat H 4. Nam templum luxuria, tet € plenum, & ícortantium cum meretrici L bus, facratifque sedi- . dinej bus muli eres fe 'ultrq ingerebant,, intro. ferentes,r ea quae norn: ]j licebat. ; a volut s. Altare eti m plenum erat illicitis, quae Iegiþus prohi- 1b. bebantur. 6. Neque autem fabbata cut ïodiebantür, neque dies folem- füam ereli nes patri? fervabantur, nec fimpliciter Judaeum fe effe quis- quam conficebatur. pa 7;. Ducebantur a utem cum amara neceífitate in die natalis 1j regis ad facrificia: & cum liberi facra ceïebrarenþur"ï coge- &at bantur heder2 coronatíi libero circuire. e g. Decretum autem exiit in.p roximas. L Gentilium civitates, le bat i fuggerentibus Ptolemzeis , ut pari | modo & ipfi adverfus Ju- daeos agerent, ut facrificarent. tam ( 20 . Eos autem , qui nollent tranfire ad inftituta Gentium, interficerent : era: ergo, videre miferiam. e pate m mulieres dela:2e funt, na tos fuos c'ircumïci- Vitie io. Dus en diffe : i quas 5 l infantibus ad ubera fufpenfis, cum publice per » muros praecipitaverunt. pp civitatem -circumduxiffent , per :I. Alii vero, ad proximas C oeuntes fpeluncas, & laten- gaba ter fabbati diem celebrantes, cum ind icati effent Philippo, Tnan flammis fuccenfi funt , eo quo d verebantur , propter religio- " & obfervantiam , manu fibimet auxilium ferre. T nem , 12. Oofecro autem eos, qui hunc librum le&turi funt, ne ucc abhorreícant propter adverfos caíus, fed reputent e2, q ge- lu H acciderun:, non ad interitum ; fed ad correptionem e Fhn neris nofiri. e finere peccatoribus exfen- T4lit 15. Et eni m multo tempoi'e non &ogtc tentia agere, fed íftatim ultiones àdhibere, magn i beneficii "t s eft judicium: fity 14. Non , [[077 í : Prg, rentiblis. In Greco eft, fuggerente mle (6. Sunpicier. ) P;o denigue , feu Ptolomzo, nempe Dorymenis filio, Vero omnino. Mgerent , ut. facrificarent. ) Adige- 9. Liberi facra. ) Bacchi folemnia. dfreA Circuire-) Gr&ece eft, pemparna du-u:- xent Judeos ad facrificandum idolis. ?üteq re, choreas ageie« : 10. d sbera fw[penfis.) Vide dicta dian H , ; Pro Ptolomso, fci- L r.c. p[. num. 64- lnt g. Pralomais-. I2. Ne abborrefcant. ) In Greco eft, Jicec de quo fupra c. 4. n. 44 tic be- UE 5e diceretur, liberium multa fcelera ul G'ug £eó9cu, ld eft ne coptrabant a« tür minwm, aut defpondeatt. e ls & perpetraffe, 5ejanis ; & aliis fugge- n CAPUT VL 457 erat 14. Non enim, ficut in aliis nationibus, Dominus patien- &i ter expe&tat , ut eas, cum judicii dies advenerit, in plenitu- du dinepeccatorum puniat : L] 1$. Ita & in nobis ftatui t, ut peccatis noftris in üdem de. rolie volutis, ita demum in nos vindicet. 16. Propter quod nunquam quidem a nobis mifericordiam lem- fuam amovet: corripiens vero in adverfis, populum fuum non quiie erelinquit. 17. Sed haec nobis ad commonitionem Iegentium dicta fïnf qtlis paucis, Jam autem veniendum eft ad narrationem. o 18. Igitur Eleazarus unus de primoribus fcribarum, vir zetate proveCtus , & vultu decorus, aperto ore hians compel- ite lebatur carnem porcinam manducare. ;Ju- 19. At ille gloriofiffimam mortem magis quam odibilem vi- tam comple&tens, voluntarie przxeibat ad fupplicium. jUtby 20. Intuens autem, quemadmodum oporteret accedere: patienter fuftine n$ defcingvit non admittere illicita propter me vitze amorem. p 21. Hi autem, qui aftabant, iniqua mi feratione corhmotï, propter antiquam viri amicitiam , tollentes eum fecreto, ro- tete gabanttafferri carnes, quibus vefci ei licebat , ut fimularetur manducaffe, ficut rex imperaverat, de facrificii carnibus. ippo) 22. Ut, hoc fat&to, a morte liberaretur, & propter vete- o rem viri amicitiam, hanc in eo faciebant humanitatem. nt quæ 14. Nonm enim ffcut im aliss nationi- moribus fuis uti, & ad exitium tendere. £us , €c. ) In Grzco eft , ut vertit I8. Igezur Eleazarus, Gc.) Fuit Ej- i ge- Flaminius. Non enim [fcut 65 im aliis leazarus facerdos, & divinarum Lite- zationtbus, Dominus batienter. expetlat, rarum fcientia valde infignis; hocenim [eti donec eos cum . ad plenitudinem peccato- fienificat, quod hic dicitur fuiffe de 3HCii vum deveneriut, puntat , :ta , O nobis primoribus (cribarum , ut teftatur Jo- ffatust , ne. peccatis noflris ad ffnem per- fephus lib. de Machab. cap. 5. ubi di- m , vgnientiän: , demum m nos vtndicet. citur: r4» éugXpxu» vopaxóc , ld. eft. Te- Propter quod nmunquam qzid'em a nobis gifperitus, si[ericordiam fuam: amovet: corripiens 19- Odibilem vwitam. ) uerà picsg tenbe vero (um calamitate, populum [uum mon fBíoy , vitam cum fcelere, fed nofter in- d derelinqust : fententia eft, Dominum, terpres legit uicsg. per jota, fenten- üige antequam Judzi eo fcelerum progre- tia tamen eodem recidit, nam quifce- lis« diantur , ut extremo malo puniendi lerate agunt, odio habentur. 4id fint, minoribus & falutaribus penis d fupplicium. ) Eni vó. " Evynavoy geüi eos corripere, ut a peccato abducan- ad fufiuarium 5 baculis enim , & fu- tur, quod mifericordie genus cum a- ftibus pulfari , ruumav/teQ«i , dicitue a liis nagionibus non adhibet, quas finit a Grecis. Bibh cuza Com. Menoch, T. VA. Mmm 458 LIBRIIL M-Af'cj HABEORUM 23 Atille cogitare ceepit setatis, ac fenc&tutis fuse emíi- nentiam dignam, & ingenite mobilitatis canitiem, atque a $ia puero optimse converfationis attus , & fecundum fan&tze , & fip a Deo condita legis conftituta , refpondit cito, dicens, pre- T. /2u Cl mitti fe velle in infermunm. . á * 24. Non enim saetati no firze dignum elt, *inquitä fingere $ ut multi adolefcentium, arbitran:es Eleazarum nonaginta an- norum tranfiffe ad vitam alienigenarum: T Cnas. 25. Et ipfi propter meam fimulationem , & propter modi- cum corruptibilis vitae tempus decipiantur; & per hoc macu- 2l lam, atque execrationem meze feneCtuti conquiram. rns. 6 MP 26. Nam, etíi in praefenti tempore fuppliciis hominum eri- quam piar, fed manum Oxnnipotentis;, nec vivus, nec defun&tus effu- 31 ä;lilfï]c di q 27. Quamobrem fortiter vita ex þedendo, fene&tute q»uid)e»m r ignus apparebo. &a 28. Adolefcentibus autem exemplum forte relinquam, fi prat prompto animo, ac fortiter pro graviffimis, ac fan&iífimis le- a gibus honefta morte perfungar. His di&is confeftim ad fup- admo plicium trahebatur. Cum 29. Hi autem , qui eum ducebant , & paulo ante fuerant tban mitiores, in iram converfi funt propter fermones ab eo dictos, lib quos illi per arrogantiam prolatos arbitrabantur. 3o. Sed cum plagis perimeretur, ingemuit, & dixit: Do- Citm mine, qui habes fanCtam fcientiam , manifefte tu ícis, quia, hÓ cum a morte poffem liberari, duros corporisfuftineo dolores: cebä fecundum animam vero propter timorem tuum libenter haec 1 patior. Dore 31. Et ifte quidem hoc modo vita deceffit , non folum ju- Ü venibus, fed & univerfze genti memoriam mortis fuae ad ex- Pr0p emplum virtutis, & fortitudinis derelinquens. - b Oïeo p enag $? s r TNNEM . * "n " CAPUT pots Ó C 23. Cenfiitut 4 ) Subihte]lige 4&4 I&m par eft fenem effe. fOldbx lefernum.) Sepulchrum. 30. Secundume animam. ) Animo, feu 07. Senedlute quidem dignüs.) Quac voluntate. e &*& &T at 459 QOA POUCTSO O VIE T quea Septem fräifum, matrifque eorum ingentia : fortiffaneque tolerata N fupplicia, qued porcinis nolleut «efei carnibus: & quam con[lanter m regi ob Juam crudelitatem | offenderint. paratam 'e[fo damnatio- perey nem , C mater [uos filios fit exbortata. 1 d- Ontigit autem , feptem fratres una cum matre fua ap- 1 C prehenfos eompelli a rege edere contra fas carnes por- modi« Cinas, flagris, & taureis Cruciatos. fnaQu« 2, Unus autem ex illis; qui erat primus, ficait: Quid quze- ris, & quid vis diícere a nobis? ; parati £umus mori magis, m ert quam patrias Dei leges proevaricari. 5 ef- .3. Iratus itaque rex, juffit fartagines, & ollas seneas fuccen- : di: quibus ftatim fuccenfis , [uidem — 4. juffiteij qui prior fuerat locutu s, amputari. Lingüam: & cute capitis abftratta, fummas quoque manus, & pedes ei lm) ü preícindi, cseteris ejus fratribus , & matre infpicientibus. jis le $. Et, cum jam per omnia inutilis fa&tus effet , juffit ignem | füp« admoveri, & adhuc fpirantem torreri in fartagine : in qua cum diu cruciaretur , caeteri una cum matre invicem fe hor- ueratt tabantur mori fortiter, didlos, 6. Dicentes: Dominus Deus afpiciet veritatem ; & confo- labitur in nobis, * quemadmodum in proteftatione cantici de- ^7€" t LA 6 ' Do- claravit Moyfes: Etin fervis fuis confolabitur. 43 1. Mortuo itaque illo primo hoc modo , fequentem dedu- | quià lores: cebant ad iludendum: &, cute capitis ejus cum capillis ab- ÍtraCta, interrogabant, fi manducaret r hat prius, quam toto Cor- pore per membra fingula puniretur. [] 9. At ille, refpondens patria voce, dixit: Non faciam. ym J da« Propter quod & ifte, fequenti loco, primi tormenta fufcepit: [5.7 Mmm o 9. Et T* "J Laareis-) Sciïic&t, nervis. dicta. Sump&uih eþffc teftimonium , g. Sartagines , E$ ollas aueat. ) quOd hic citatur ex Deut. 32. 36. ubi Oleo , vel pice , vel aqua fervente tamen legimus, & iz feruzs futs mife- rebitar , quia ex mifericordia ejus plen ag. Dici- . Per omnia iiuzft"li:.-) Qui'pp*e' €or- confolatio noflra proficifcitur. pore mutilato , & cute detracta.- tur etiam confolari Deus, five Ixti- UT tia affici in maxtyribus, id eft acce- 6. Confolabitur im nobis , tfc.) Con« ptiffimam habere eorum fortitudinem, folabitur nos. Vel confolabitur , id & mortém. j f eít ze cïeabissur fumpta de hoftibus vin- 9. Seq:,enti lece, ) Secundo loco, 4^o LIBRI II MACHABEORUM 9. Et in ultimo fpiritu conftitutus, ficait: Tu quidem, fce- poré lefüiffime, in praefenti vita nos perdis: fed Rex mundi de- inD fun&tos nos 41 pro fuis legibus in aternee vitae refurre&tione fuícitabit. t f -Xo. Poft hunc tertius illuditur, & lin feren guam 'poüulatus cito 2 protulit, & manus conftanter extendit: Ir. Et cum fiducia ait: E coelo ifta poffideo ; fed propter neqi T Dei leges nunc hac ipfa defpicio quoniam ab ipfo me ea re- cepturum fpero: | ipfo erant , mirarentur adole- tater :12. ]ta ut rex, & qui cum fcentis animum , quod tamquam nihilum duceret cruciatus. i eru 13. Et hoc ita. defuné&to: quartum vexabant fimiliter tor- ipfos * ^i quentes , 4 I4. Et, cum jam effet ad mortem, fic ait: Potius eft ab ho- proi effe minibus morti datos fpem expettare a Deo, iterum ab ipfo refuícitandos: tibi enim refurreCtio ad vitam non erit. al 1;. Et cum admoviífent quintum, vexabant eum. patr At ille. refpiciens in eum, dixit: bitu 16. Poteíftatem inter homines habens, cum fis corruptibilis, 1j YoC facis; quod vis: noli autem putare genus noftrum a Deo effe derelictum. , f lu 17. Tu autem patient er fuftine, & videbis magnam p-o'te- )l Ttatem ipfius , qualiter te, & femen tuum torquebit. Íosí 18. Poft hunc ducebant fextum, & is, mori incipiens, fie ait: Noli fruftra errare: nos enim propter nofmetipfos haec patimur, peccantes in Deum noftrum, & digna admiratione fa€ta funt in. nobis. 2l 12. Tu autem ne exiítimes tibi impune futurum, quod con- 70 tra Deum pugnare tentaveris, j $ 20. Supra modum autem mater mirabilis, & bonorum me- iti i moria digna, quze pereuntes feptem filios fub unius diei tem- h if : pore, s fii II, E cale. ) ld eft, a Deä. 17. $ufézne.) Id eft, expecta. 14. Merti dates.) IMorti addictos, Scmm.) ideü 3 HliOSO (jüo & illi jam proximos. I8. Fru/lra. ) Sine caufa. Peccaztes 15. dz esm. ) Scilicet, in Regem. t 16. Cum fis corruptibilis.) E ejus- A'Mag'rdvov"rfg', fed in aliquibus codi- cibus eft 5ucerovrs; cum peccaveri- tem mus. f dem particeps naturz cum iis, quos tihi crucias, quod te humanitatis admo- Digna admiratione.) Id eft, gravia nere deberet, & rationis, quam ali- mala nobis evenerunt, qu« admira- s quando es redditurus Deo. bilem Dei juftitiam oftendu g. N C A P /L] Pr :V[I- 45I Mfte. pore confþicie;ns, bono animo ferebat , propter fpem , quama ]| de- in Deo habebat. voce patriafortiter, reple» (ione 21. Singulos illorum hortabatur ta fapientia; & fseminese cogitationi mafculinum Vanimumym- Is cito ferens, - LI 22. Dix! tad eos: Nefcio qualiter in utero meo apparuiftis: imam donavi vobis, & vitam, topter neque enim ego fpiritum, & ani 64 IC- ompegi: & fingulorum membra non ego ipfa c * m i formavit hominis nativi- 23. Sed enim mundi C reator , qui E adole- ginem, & fpiritum vobis tatem, quique omnium invenit or! us, iterum cum mifericordia redd:t, & vitam ficutjnuac vofmet- :f L0f« ipfos defpicitis propter leges ejus. 24. Antiochus autem , contemni fe arb itratus, fimul & ex- cum adhuc adolefcentior fuper- )b l. probrantis voce defpecta, effet, non folum verbis h ortabatur, fed & cum juramento ib ipfo & beatum fat£turum , & translatum a affirmabat, fe divitem, & res neceffarias el pre- M 1ille atriis legibus amicum habiturum * . iturum. lefcens nequaquamk inclínaretur, ibills 25. Sed ad ha&ec cum ado ut adolefcenti fieret in o CK vocavit rex matrem , & fuadebat eis falutem. N 26. Cum autem multig eam ve rbis effet hortatus; promiüt pote íuafuram fe filio fuo. lum, irridens crudelem tyrannum, 1s, ft 9T Itaque inclinata ad il Mmm 3 21t x ha EBSvses QUP atione àrCSo'ay ügac-)go'ysv(gg povQn, exprobran- 9I. Voce patria. ) Lingua patria £em vocem fufpelam habens. N eltimens. d coti Turpne perm Trauslatum a patriis legibus.) Si ab Sapicatia. ) (Dgovz'(.cqgrt, id eft, ani- aini fortitudine, & celfitudine. obfervatione patri& legis fe abduci -- m me Feminea. ) Quafi dicat ; alioqui fineret. Q&. Fieret im falutem. ) Salutaria | teffl infirnz. confilia fuggereret. [j 2 Omg;üm ;.nvenl-!' 0rigäncm.)fQu l. pore, À fi dicat : qui fua fapientia e xcogitavit, o6. Promi[it [ua[uram [e fio.) Qus dum effet. fcilicet valebant ad falutem «ternam ; " quo quidque modo generan c. ) Senten- non , ut fperabat rex , ad vitam reti- Q4. -dnriocbus autem, nendam, & honores prophanos con- tia eft : Antiochus exiftimans fe con- Pe:m!f:' temptum iri, & honorem fuum in di- fequendos. am fortaffe us od fcrimem vocari, fi. nihil tormentis , 27. Ínclinata ad illam.) ] caivelt egia adverfus pue- jacebat in carnificina excruciandus. nihil auctoritate R Irridens erudelem t'yrarmum.) Quia ros confequi potui i et, & fufpicione : uvl tactus , ne id fibi exprobraretur, &c. aliud, quam ipfé fperaveras, fuade- | 3dmil'3' bat. Wo dsprobrantis voce defpetta, &c) O'ra- 462 LIBRI II M«ACHABJEOMRUM ait patria voce: Fili mi , miferere mei, qüze te in utero no- ? vem menfibus portavi, & lac z triennio dedi, & alui, & in c&tatem iftamperduxi. ità, ; 28. Peto, nate, ut afpicias ad coelum, & teri*amj'& ad dela omnia, qu3e in eisfunt: & inte * lligas, quia ex nihilo fecit illa x i Q Deus, & hominum genus : j Gonl 29. lta fiet, ut non timess carnifi cem Viftüm; fed dignus 4 fratribus tuis effef£tus particeps, fuícipe mortem, ut im illa miferatione cum fratribus tuis te recipiam, qï di& 3o. Cum hzc illa adhuc diceret, ait adolefcens: Quem fu- ftinetis? nonobedio przece pto regis, 'fed preecepto legis, quae data eft nobis per Moyfen. 31. Tu vero ; qui inventor omnis malitize fa&tus es in. He- ju brceos, non effugies manum Dei. AM 32. Nos enim pro peccatis noftris haec patimur. us, 33. Et fi nobis propter increpationem, & correptionem Do- Ü minus Deus nofler modicum iratus eít: fed iterüm reconci- liabitur fervis fuis. Ü 534. Tu autem , o fcelefte, & omnium hominum Hagïiio- fiffime, noli fruftr matus, a extolli Van'is fpebus in fe—rvos ejus inflam- D 3s. Nondum enim omnipotentis Dei, & omnia infpicientis ] ty, judicium effugifti. keru 36. Nam fratres mei modico nunc dolore fuftentato fub à teftamento ceternze vitee effetti funt: tu. vero judicio Dei ju- 4b ftas füuperbis,e tuse poenas exolves. nb 371. Ego autem ,-ficut & fratres mei, animam & corpus meum trado pro patriis legibus: invocans Deum maturius com; genti noftrze propitium fieri, teque cum tormentis, & verbe- ribus confiteri , quod ipfe eft Deus folus. 58. In 4. ^ Miferere zmei.) Se enim miferrimam 3 3- lpcrepatienem. ) Yd efï exiftimabat, fi vel unus ex tionem. , cä&iga-. '40 defeciflet. Afïlliis a fide du sj 20. Particeps. ) Non eft in Grzco, 36. Suffentato.) ld eft, tolerato. & fenfus etiam bene conítart $nb teflamento , &c.) Id eft, pa&o, feda ; abfït:- quafi dicat confequentur promiffa pife: a latino. 4l Jn illa miferatiome. ) Scilicet poftre- legem fervantibus. Veljam funt ex n ina die judicii. ^ Gr&ce tantum eft, parte. confecuti, fcilicet ftatum, in " mi;'brica;*dia;. quafï dicat , per Dei quo de vita ztern anifericordiam. funt. » i periclitari non pof- de qa m 30-Quem fsuflinetis ? )euuid expeGatis? Effclá funt.) ld eft , continentur. I^ e X C APU T VIL & VIIL / g. 453 n .,3'3.' »In mé vero, & infratribus meis definet omnipotentis ira, quse fuper omne genus nottrum juíte fuperdu&ta eft. "Ml 29. Tunc rex acceníus ira in hunc fuper omnes crudelius s 1la defseevit , indigne ferens fe derifum. 40. Et hic itac jue mundus obit, per omnia in Domino confidens. TUS 4I. Noviffime autem poft filios , & mater confumptä eft. il 42. Igitur i de facrificiis) & de nimiis crudelitatibus fatis dictum eft. — fi 1uæ CAPUT VL h: S'udas Macbabeus , imvocato Dei auxilio, pof? aliquot vi&torias, ANicanorem, qui certam fibi de Studeis pollicebatur victoriam, [uos primum ad — conflantiam. adbortatus , profigait: interfeGlis Do. de ejus exercitu una. cum Timotbeo, €? Baccbide plufquam - nce giuti novvem millia, ita ut Nicanor [olus effugiens pradicaret, t« Judaos Deum babere proteciorem. am i. TUdas vere Machabaeus, & qui cum illo erant, introibant » latenter in caftella: & convocantes cognatos, & ami- nl Cos, & eos, qui permanferunt in Judaiímo, a * xerunt ad fe fex millia virorum. ff gmentes, adu- : f 2. Et invocabant Dominum , ut refpiceret in populum, qui " ab omnibus calcabatur: & mifereretur templo quod contami- nabatur ab impiis. 5. Mifereretur etiam exterminio civitatis, quze effet illico mpus Wil complananda, & vocem fanguinis ad fe clamantis audiret. ærbe- (.:)TIIHI 4- Memoraretur quoque iniquiffimas mortes parvul in- [f E VEVR "—X 42. N e 40. Mundas.) KaS;æög TOY B/ov, "riÓ- Machabzi d«s vitam, cum Ícilicet nullam labém Mathathia. pofz mortem patris ejgs 1 fceleris, ad quod adigebatur, fufcc- Q. Contaminalatur. ) ld eüf, propha- x pitfet. nabatur. ifil 4I. Cenfumpta.) Id e& , interem- ^ 9. Co&:plmmm!d.) Solo xquanda. pta. jit f 42. De facriffcitte ) Idololatricis , Facem faugninis.) Judeorum crude- n,m de quibus paulo ante habitus erat fer- liter occiforum a Gentilibus, & Apo- npof 100* ftatis Judeis. I. 9CYlda: wero Machabaus , £fc.) In- . dadignaretur. ) hE g, quafï in- h cipit recenfere res geftas Jude digne , fcrens puniret. 464 LIBRII. MACHABEZORUM innocentum , & blafphemias nomini fuo illatas, & indignare- Dor g. tur fuper his. S. At Machabseu $, congregata multituaine, intolerabilis t gentibus e fficiebatur: ira enim Domini in mifericordiam con- quod verfa eft, : &m niens caffellis- & civitatibus improvifus, fuc- )u 6. Et (uperve cendebat eas: & opportuna loca occupans, non paucas ho- ipfo tuer ftium ftrages dabat: 7. Maxime autem no '&—ibus ad hujufcemodi excurfus fereba- Dem I. tur, & fama virtutis ejus ubique diffundebatur. 9. Videns autem Philippus paulatim virum ad profettum hisir venire, ac frequentius res ei cedere profpere, ad Ptolemae- ig um ducem Celefyrize , & Phoenicis fcripfit, ut auxilium fer- H ret regis negotiis. 9 Q2 9. At ille veloci ter mifit Nicanorem Patrocli de primoribus fuent amicum, datis ei de permiftis gentibus, armatis non minus lere, vigin:i millibus , ut univerfum Judzseorum genus dceleret, ad. ) junéto ei & Gorgia viro militari, & in belliACis reþus expe- fin rientiffimo. 7 quinc 19. Confütu it aute'mwNicanor., ut regi tributum, quod.R o- 20 maflis erat dandum, duo millia talentorum, de captivitate Ju- lonia 5 daeorum fuppleret: hofi Ir. Statimque a d maritimas civitates mifit, convocans ad ttullr; coemptionem Judaicorum mancipiorum , promittens fe non- lis p* aginta mancipia talento diftratturum , non refp 21 iciens ad vinf di&am , quae eum ab Omnipotente effet confecutura, pau 12. Tudas autem ubi comperit, indicavit his, qui fecum erant l n udseeis, Nicanoris adventum. 14. Ex quibüs quidam formidantes, & non credentes D gi H juftitize, in fugam vertebantur. Ioyg 14. Al ii vero, fi quid eis fupererat Vändebant,, fïmulgue [/] J( qul- : euri *v ^^ 9. Videns rtutem' Phihppus. ) .Qui Io. Tribuzum , quod Romanis erat 6() ereditur prepofitus fuiffe prefidio dandum. j Annmum enim tributum alibi fuerat conflitutum, &omanis dandum Is e0 Hierofolymitano. ii "d profetlum venire.) Proficere, & in. annos duodecim , cum pax inter incrementum capere. ilos, & Antiochum Magnum tuit Cum ]j conftituta. Qtim EU Q. Parrocli.) Scilicet , fitium. -Mäccd De permiflis gentibus.y Mx variis I3. Non credemtes Dej juftitie.)) Non nationibus. fidentes vindici Dei juftitie. e mlll'u' n G APU IT VrIIT. 465 l Dominum. deprecabantur, ut eriperet e;os— ab ïrnpï*o- Nicano- Te, qui eos prius quam cominus veniret, vendiderat: 1lis t3. Et fl nom propter eos , propter teftamentum tamer, 0f od erat ad patres eorum, & propter invocationem fan&i, äfl magnifici nominis ejus fuper ipfos. (uc. 16. Convocatis autem Machabaeus feptem milibus, qui cum lo ipfo erant, rogabat ne hoftibus reconciliarentur, neque me- tuerent inique venientium adverfum íe hoftium multitudi- ebae nem, fed fortiter contenderent, - 17. Ante oculos habentes contumeli am, quze loco fan£&to ab tum hisinjufte eífet illata, itemque, & ludibrio habitee civitatis I injüriam , adhuc etiam veterum inftituta convulfa..- fet- 18. Nam illi quidem armis confidunt, ait, fimul, & auda- AReg €ia: nos autem in omnipotente Domino, qui poteft, & ve- 19.5$ Ibus nientes adverfum nos "Fob. , & univerfum mundüm'uno,nam de- X.' 2le Iu lere, confidimus. Ecclt. d. 19. Admonuitautem eos, & de auxilis Dei, quz fa&a . qe funt erga parentes: & quod fub Sennacherib centum oCtoginta lfaie 3 quinque millia perierunt : .8736 -- z OX ac - 20. Et de pra&lio, quo d ets acï'äferfm.s Galatas fuit in Bab lonia, utomnes, ubiad rem ventum eft, Macedonibus fociis hi haefitantibus , ipfi fex millia foli peremerunt centum viginti millia, propter auxilium illis datum de coelo, & beneficia pro T noft his plurima confecuti funt. 21. His verbis conítantes effe&ti funt, & pro legibus, & viti - patria mori parati. . * . fratres fuos duces utrique ordini, fant 32- Confütuit 1taque Si- Dei Y5. kaeiihm. j P';'l&ïuimä- Iia gqfïi'um perdidiffe. Quando au- lovocationem .. nominés ejus [mpev tem bec victoria contigerit, & fub Ique ees. ) Guod feilicet populus ejus pe- quo principe Afiz , nonliquet. Gal- culiaris dicerentur. lorum in Afiam incurfus mentio eff j QO- De pralio .. adver[um Galatas, apud. Juflinum lib. 22. & apud Stra- &7. ) Hec vi&oria parta. de Gal«tis bonem Iib. 12, & apud. Appianum im alib$, quod fciam, non extat,& im Syriacis. . erll t Greco non nihil habet diverfitatis ; Et bemefesa pio bis plurtma. comecuts dicitur enim Jud&orum octo millia ]ïmt:) in Grsco eft xai cäþz'?xszav TO du cum Mactdonum quatuor millibus ad Aay £Aaflos , &t mullam predam veporta- mter ctrptomen contra Galatas veniffe, & rYün:, Ad quem fenfum ctiam: werbz 1 füit Macedonibus bzfitantibus fola oéto Vulgzti explicari peffurt, millia,Judeorum centum vigirti mil- 22. Duces uirique ordinis,), Aciek " : iib NARA &HL eutn Com, Menoch. d '.VI.;« 456 TI A 7"D :W2 m vr us *2 4* J) lÀ J dPw U uivà- ERTAEHR j —'Si—mon.em aR Tofephum , & * L —]ona/thasm;, fubje&is u:iiqüïque pofue iillenis, & qu Ingentenis. mam 23. Ad hoc eri»m ab Ef1ra le&o illis fan&to Jibro ,«&d atfö J figno ad;utoiii Dei, in prima iCanore. acie ipfe *dux commifit cum Ni- virum 24. t fa€to fibi aäjat—bre Omnipotente, ?interfeberun't;fuper " 3 j novem millia hominum maorem autem par:em exercitus micil ANicanoris vulneribus debilem factam fuzere compulerunt. pietz 25. Pecuniis vero eornm, qui ad empfionem ipforum ve- merant, fublatis, ipfos ufque quaque perfecuti fant.. te 2í 26. Sed reverfi funt hora conclufi: nam erat ante fabba. RJ 78 tum: quam ob cauíam non perfeveraverunt iníequentes. Qtave 27. Arma autem ipforum , & fpolia congregantes , fabba- fo 1U$ tum agebant: benedicentes Dominum, qui liberavit eos in exe ifto die, mifericordise initium ftillans in eos. Y 28. Poft fabbatum vero, debilibus, & orphanis, & viduis diviferunt fpolia: & refidua ipfi cum fuis habuere. Captn Deun 29. His itaque geftis, & communiter ab omnibusfatta, ob- fecratione , mifericordem Dominum poftulabant, ut in finem quod : fervis fuis reconciliaretur. 3o. Etexhis, quicum Timotheo, & Bacchide erant con- tra fe contendentes, fuper vigini milia interfecerunt, & ) (l munitiones excelías obtinuerunt: & plures praedas diviferunt, bre &equam portionem debilibus ; anm , pupillis, & viduis, fed & fenio- iibus facientes. füü? li * fíi 3I.Et' Novem millia. ) Lib.. T. c. 4. ISe duos urdincä fe,cit ]udas , ;quorum dicitur occifa tria millia. quatuor effent partes,, quibus fratres Utrumque fuos quatuor praterit. verum eft, in conflictu cefa funt no- l. 23.. Lello [antto Hibro.) "Scilicet Bi- wem millia; tria autem millia ex i.is, bliorum aliqua parte le&a que ad rem qui fe ^in fugam dederant. prafentem facere videtur, prefertim 25. Qui .ad g - "p tionem ipforum .v:f ex Deuteronomio. merant. ) Mide fupra n. 11. Daro fegno adjutoris IDei. ) "Yeffera, Suiisti;) In poteftatem reda&tis. ETA tlito uam Judas Ducibus , & militibus 96. Hora concluft. ) Angufliis tetm- nüt ü í u is dedit ( fcali appellant, zl ze77o.) poris exclufi; nam cum adeffet fab- Videtur hec fuiffe, Dei auxilium, vel batum infecutionem fugientium abe JDeus anuxilium. 5 rumpere funt coacti. ede fe&e, feu t Ipfe dux.) Scilicet Judas. 29. In fizem. ) ld eft, per 24. Fado ffbs adjutore Omnipetente.) in perpetüdum, vel tandem. i Deo juvante. f*be 8e. Brer bis , qui cum Timozifo, eyc. ) CAPUI VIIL. & IX.. 467 ;r. Et cum arma eorum d]llgenter collegmü'ent , omniaconr- iE pofuerunt. im locis opportunis ,. refidua: vero. fpolia. Jerofoly- mamv detulerunt : ]ito NI 32. Et Philarchem, qui cum Timotheo erat, mterfecerunty virum fceleftum,. qui in multis Judaeos affüixerat. * 33. Et cum epinicia agerent in Jerofolymis, eum; qui facras: ]pet januas incenderat,. ideft ,. Callifthenem , cum in quoddam do: CLLUS. t micilium: refugiffet . incenderunt,, digna: ei niercede pro: im- pietatibus: fuis reddita. Ri 24 Facinorofiffimus auteny Nicanor, qui mille negotian» tes ad Judseorum venditionem. adduxerat , bbe 35. Humiliatus auxilio D'ominii ab: his,. quos nullos exifti- 001 maverat, depofita: vefte gloriam, per mediterranea fugiens,; folus veni: Antiochiam;. füummam: infelicitatenr de interituw fuii $ 1 exercitus coníecutus.. 36. E: qui: promiferat: Romanis: fe trlbutunm reiht:üere* de:* (duis captivitate. Jerofolymorum:, przdicabat nunc proteétorenm Deum: habere Judaeos, & ob ipfum 1nvulnerabales eiï'e;, eo 0b quod: fequerel.tur leges.ab 1pfo conttitutas.. f em CAPU'T IX. con. "hntiocbus a Peïfmolz fugatus, dum Judees ad: interteciónem per-- dere mezlsze!ur utt, maximis: «ifcerum: doloribus a Deo percu[uss, eo cum: fotore . mz*membzlzf featurientibus: e corpore. oermibus,,, pof£ fuorum: criminum: agnitiouem ,. & Jero: promi[lam emendzmanem?, merita: morte occubuit, fcrzptzs ad' Sudeos: litteris,, ut þlza; j . füo þwdzn perfiflerenr.. ,T Odem' tempore Antiochus inhonefte revertebatur de E Perfide. mq t 10 . Intraverat: enim;im eanm ,. quae dxc1tur Perfepolls, & tem- ex 15 4 Nnnz | fdi 9 h Ef ahud' certamen ]'1 d cum Timo-- 36.. Pradicabatt) Vel'invitus a&lg- thico, & Bacchide,qod' paucis; & fine j t not3stionc certi t n.p()r's reccmt et'n I.. Nboneffe: revertebatur de. Po fde ,. vey 0 L,//*77! 24 v Y I ff feffi, & &c.). Vide li-nc efmndem hifto-- fih n J* cclebzitites pro Lt.pnt"«tt viétoria.. rianr: fupra L. j. cap. Saera: Jasttas: ) l'cmpli:. 35 anlo; e.xj?l//hz'verat. ) INi hlll' Q IJntraverst! emim if edmt) dee Ü f di&a: i. 1(;41 0.n Q f»ce...b - !4,&-) / 468 LIBRI JI, M.ACHABEORUM £avit expoliare templum, & civitatem opprimere: fed multi- $n d tudine ad arma concurrente, in fngam verfi funt: &ita con- tigit, ut Antiochus poft fugam turpiter rediret. tort 0. i, Et cum veniffet circa Ecba anam, recognovit, quze erga Nicanorem, & 'Timo:heum zefta funt. lr« H 4. Elatus autem in ira, arbitrabatur fe injuriam illorum qui fe fugaverant, poífe in Judaeos retorquere: ideoque jus- zem £0 lo hr agiteri currum fuum, fine intermi(lione agens iter, coelefti eum judicio perurgente, eo quod ita fuperbe locutus eft fe 11 venturum Jerofol et eam facturum. ymam, & congeriem fepulchri Judeeorum ; Tuft fent r Pär. ^4. * Sed qui univerfa confpicit Dominus Deus Ifi"aeL pet- D 16. 9 Ut enim finivit cuffht eum infanabili, & invifibili plaga. üie hunc ipfum fermonem, apprehendit eum dolor dirus vifce- rum, & amara internorum tormenta: folu 6. Et quidem fatis Jufte, quippe qui multis & novis cru- p ciatibus aliorum toríerat vifcera, licet ille nullo modo a fua : ]i malitia ceffaret, füru 4. Super hoc autem fuperbia repletus,ignem fpirans animo pay in Judzos, & preecipiens accelerari negotium, contigit illum bus impetu euntem de curru cadere, & gravi corporis collifione I inembra vexari. Ils 8. Ifque, qui fibi videbatur etiam flu&tibus maris impera- tine re , füupra humanum modum füperbia repletus , & montium xh altitudines in ftatera appendere, nunc humiliatus ad terram Em in gefta:orio portabatur : manifeftam Dei virtutem in femet« ipfo conteftans, "r "9- Itag- m $9. Recognovir. ) Cognovit. $: $2 jf ) Valde juffe , mávo £X C0 C o o?ï QSui fe fugaverant. ) E Perfe- lo 9. "Accelerari negotium. ) ]'ubseb.ae hoc Congeriem fepulchri. ) moNod»doio , aurigam properare. quod alii vertunt cemeterium, alii com- ts mune feptilebrum. Significabat Àntio- 9. Montium altitudtnes ia flatera ap- lul chus fe maximaim ftragem tota Hie- pendere. ) Adsgialis loquendi formu- eH,o rofolyma editurum , ut civitas uni- la, qua fignificatur aliquid habere in verfa nihil aliud effet , quam fepul- j»oteftate , ut mercator, v. g. in po- Do teflate habet id quod appendit in fta- chrum quoddam , omni ex parte ca- tera. daveribus redundans. Alluditur ad locum Ifa. c. 40. €m $- dofanabili , & inviftbili plaga. ) I2. Quis apbendit tribus digitis mo- tudi Noyo quodam morbi genere , cujus lem £erra , 6$. librauit £2 pondere mgme eu cauíis non apparebant, les, $ colles (s ffateral e B CAPUT IX 469 l 9. Tta ut de corpore 'irn-pïi vermes fcaturirent, àc viventis ) $n doloribus carnes ejus effluerent, odoreetiam illius, & foe- tore exercitus gravaretur. g 10. Et qui paulo ante fidera coe li contingere fe arbi irab à- tur, eum nemo poterat propter intolerantiam fcetoris por are. [ ii. Hinc igitur czepit ex gravi fuperbia dedu£tus ad agnitio- w nem fui venire , divina admonitus plaga, per momenta fingula eli doloribus fuis augmenta capientibus. L fe 12. Et cum nec ipfe jam feetorem : fuum 'fïe-rve»paiï'et, 1ta aitz Qu Juftum eff fubditum eífe Deo, & mortalem non paria Deo fentire. N- I3. Orabat autem hic ;fcerleüwsDemïinum » :ta quo non effet * iv anifericordiam conífecuturus. Íce- 14. Et civitatem, ad quam fe ftinans veniebat , ut eam vaä folum deduceret, ac fepulchrum congeftorum faceret, nunc Qu optat liberam reddere: ( 15. Et Judaeos, quos nec: fepultura -qu'fü'em ïe dignos habi- turum , fed avibus, acferis diripiendos tradituruim, & cum m parvulis extermina:urum dixerat, ae quales nunc —Afth;eniiernü- |lufi bus faCturum pollicetur: ;0ne 16. 'Templum etiam fan Gum, quod prius expol*ivaverat, opti- mis donis ornaturum, & fanGta vafa multipiicaturum, & per- r tinentes ad facrificia fumptus de reditibus fuis praftaturum: um 17. Super haec , & Judaeum fe futurum, & omnem locum frati terrze perambulaturum, & praedicaturum Dei potcftatem. 18. Sed non ceffantibus doloribus (fupervenera: enim in tel« eum juítum Dei judicium) defperans fcripfit ad Judaeos in modum deprecationis epiftolam haec continentem: Iu oNnn.3 " Braoeous 19. Oiï.)- RX IO. Sidera cel contingere. ) i£tiam pr'imo nituram , de quo D. Paulus hoc eft adagiale , fic dicebat Hora- ad He b . I2. I7.. Poffea cupiens bere- ubeb'&f tius, fublimi feriam frdera vertice, 1ic ditare Lenedetlionem veprobarus eff ; mon enim invenit peustteniia. (om , quamo p ltalico proverbio dicimus , Teccare 41 €itlo col dito. quam cum lacrymss -inqu]u eam. ortt 12. Paria Dto fentire. ) ld ef& , fe 15. 4A4MAles unc "dthenienfibu «) t if Deo exxquare. Qui fcilicet inter omnes Grecos ma- i po xime liberi, ac fui juris fuerunt, i 3. 4 quo mnemn eflet mi,färirardidm 19. Sepervenerat enim im eum ju- eonjecutuius, ) INon enim vera peent- m tudine tangebatur propter offenfum ffnm Dei judicium. ) Quafi dicat, 1ata jj m Deum , fed. propter dolores fuos, fi- erat in eum divinitus lententia 1B9r- 4 n £nt £anto ante Biau propc-.ï,r ainiffam tis ixrevc,)fcabilis.. Y 47o LIBRI H. MACHANBJ/ZEORUM r9. OP'TIMIS civibus Judæls pluumam falutem,y. & bene j valére, & effe felices, rex ,. & princeps Antiochus. n 20. Si bene valeds, & filii veftri,, & ex. fententia VOblS J 1n 1 cun€ta funt,. maximas agimus gratias.. 21.. Et ego:1n: infirmitate: conftitutus;, veffri autem: memor benigne, revérfus de Perfidis: locis, & 1nurm1tate gravi ap- ü prehenfus, neceífariun dux1 pro communi utilitate curam. '7141 habere: TU JO [j 23 Non defperans "nemetlpfum fed fpemþ multam habchs* Wf / effügiendi infirmitatem:;. "n 23. Refpiciens autenr , quod: & pater meus, quibus tempo- f hi ribus im locis fuperioribus. ducebat exercltum!,, theïndlt*,— quii pott fe: (afeiperet principatum z T] [ il i 24.. Ut fii quid! contrarium: acc1deret , aut dificile nuntia- reiuz,. fcientes. hi, qui in: regionibus. evant , cui effet rexum: fümma dereli&a,, non turbarentur.. 25 Adi hzec: confiderans de proximo pctentes quofque & ] vicinos.temporibus infidiantes . & eventum: expeCtantes., de- fiznavi filium: meum: Antiocliunv regenr,. quem. fzepe: recur- rens;in fuperiora regna multis Veftrumæ commendabam $. - Xem Íciipfi ad: eum . quae: fubjeCta: funt.. 26.. Oro 1taque vOS, & peto, memores: benefíciorum: pu- lipi ] Blice , & privatim;, ut. unufquque confervet: fidem: ad: me,, & adi filtum: meum:.. 21.. Confido: enims, eunr modeiïe &1 humane* aCturum , & Dt: fent fequentenm propofium: meum ,. & communem vobis. fore:. 28. Igirur homiciday & bïafphemus peifime: percutfus,. & blal ut ipfé alios: tra&ave.rat:, peregye. immontibus. miferabili cbitu. vita fuün&tus, eft.. n 2g; Trans- ITSgenirtn- — — On 20 Ag:mm £r4tiasi;)) Scilicet Deo.. eplf'tolæ » quæ adi Antiochum Eupato- tloe 93 Offendit ,,&:..), Regnii fucceffo-- rem fcribebatur , quz: modo. non exe rem:declaravit.: tatc M It 24. Siquid eontrarium. ) Præcen 0-- 0*.. Commnunem. vaä:sfre $ In Gre-- deq pinionem ,, & adverfüm.. CO eft: cupmtpitiex ao so Sur ,. id. eft;, fore.ut.communiter. vobifcum ,. &m- tl 28: Tem[mr:äm infidiantes..)| Id. eft,, Mideétur- mihi: Gre- occafionem: captantes ,. G pempus: ob«- dulgencm ag.t à fervshtes- res- fuas: cum. vicinorumi Ca: pnnxf'& ità !sc* LJlmvunf, q»a di-- dümao: promoven ii cimus , J£. porzerd) &eze con.vos.. "m SCribfi. ad. eunr ,. quac (ubjeHa: funt.y. 2((/ ? 77'[?2:;6".!'0 ) Vlue dl&a l ls. »on Adüicum. enim; erat; hic: excmnplum: cap. 6, i. 4;. $ E Aü N CAPUT &X Fs ene 49. "Transfercbat autem corpus Philippus collattaneus 'ejus, )bis qui metuens filium Antiochi, ad Ptolemaeum Philometorem ^ N in Épyptum abiit. T0f CAPUT X ) hEU Sfudas Macbabews , Purgatis templo «c civitate , oCfo diebus XeQ$ jJolemnitatem celebrat., €? quotannis celebrandam ordinat : Eupa- dor Zintiocbo patrián regno fuccedens., Ptolemero "veneno extintlo, Corgiam ducem locorum conflituit , S'udeos fepius pugma male- p qui fflantem: — Studei & dbunc, & "imotbeum , *varialque boftium Wuniliones devintunt , vccifis plurimis millibus , quinque etiam lt1d equitibus .de clo apparentibus qui. Jfudeis in auxilium ibl "Uener ant. M Ach abseus autem, & qui cum eo erarnt, Dom'ilnofe pro- u I.h de 1VÀ tegente, templum quidem, & civitatem recepit : 3. Arasautem. quas allenigenae per pl QUf« aæ asu :eXtmxeran't-, itemque delubra demolitus eft. 3. Et purgato templo, aliud : ltare fecerunt: & de ign'it'is lapidibus igne cconcepto facrificia obtulerunt poft biennium, & incenfüum, & lucernas, & panes propofitionts pofuerunt. & — 4 Quibus geftis, rogabant Dominum proftrati àn terram, ne amplius talibus malis inciderent: fed & fi quando peccaf- & fent, ut ab ipfo mitius corriperentur, & non barbaris, ac blafphemis hominibus traderentur. * I reni'gehï-s -poïlutum; 'fuerat, $. Qua die autem templum ab al bit a'menfis, contigiteadem die purificationem fi"ïe;fi, fvige'f,im?a quint qui fuit Casleu. ,.ïsflätww- r 20. Traniferebat autem verpus.) An- (78. De fgnitis Leptdibus 1qne æwc*'eþfo.) '.t'ic«.cbiam.. Tlveócavret A(Sed cum . accendiffest, p:irO', Metuens filium Antiochi. ) Caufam vel ignitos feciffent lapides , chaly- "W d bis fcilicet percuffu. Serarius putat metus Scriptura non exprimit. Vi- hocfa&tum oppofitis lapidibus ad fo- G'ræ-' detar timuiffe Lyfiam , in,eujus po- teftlate Antiochus puerulus erat. jem , aut in ignem conjedis , donec diy candefierent aut cérte miraculo. preci- k r plazeas.) Mlos enim erät bus impetrato. Fortgfï'e etiam mu- G gentium- , non 3n templis 'tuo attritu. Pofü biennrum. ) Vide di&ta l. t.cap. d di' tantum , fed & in viis publicis aras O nere, 'Talis illa , quam vidit D. v Tie 125'. [.ll I" p aulus pofitam.Athenis ignoto Deo. $. Caslen. ) Qu Aa?17.:25. det. -i Novembï*ri icfpon- 472. LIBRE lzf..-M^AæCTHAB.EORUM- 6. Et cum laetitia diebus otto egerunt in modum tabernacue pat lorum, recordantes, quod ante modicum temporis, diem fo- lemnem tabernacülorum in montibus, & in fpeluncis more j [ Ti beftiarum egerant. 7. Propter quod thyrfos, & ramos virides, & palmas prae- Ht ferebant ei, qui profperavit mundare locum fuum. . 9. Et decreverunt communi praecepto, & decreto, uni Vär.æ tes bus foe genti Judeeorum, omnibus annis agere dies iftos. 9. Et Antiochi quidem, qui appellatus eíft Nobilis, vitze exceffus ita fe habuit. mu l0. Nunc autem de Eupatore Antiochi Impii filio , quae fi I gefta funt narrabi . IUS , breviantes mala, quse in bellis gefc;t— &] funt. « ft K rr. Hic en Con im fufcepto regno ,-conftituit faper negotia re- gni Lyfiam quemdam, Phoenicis, & Syrice militiae principem. 2 i2. Nam Ptolemzeus, qui dicebatur Macer, juíti tenax er- qui g2 Judaos effe conftituit, & praecipue propter iniquitatem; Qu Ua quae fa£ta eratin eos, & pacifice agere cum eis. efo 13. Sed ob hoc accuíatus ab amicis apud Eupatorem, cum: frequenter proditor audiret: eo quod Cyprum creditam fibi et. a Philome:ore deferuiffet ; & ad Antiochum. Nobilem trans- H latus. etiam ab €o receífiffet, veneno. vitam finivit. 14. Gorgias autem , cum effet dux locorum , a du & ffum ptiþ ad- T vfzenþis-,,, üegluenter Judseos de,b,elflab.at;. rg. Ju-. du 6. lL modum t;zb:r;mm/orüm.v ) Ad Propter. iniquitatess , qua ifalla erat ) eum modum: , quo' folebant. agitaxe in ess.) Quia fcilicet viderat , & vi- feftum. tabernaculorum. debat. injufle , & acerbe tractari Ju- Recor dautes, &c. ); Gaudentes , quod deos, fenfu commiferationis come- ex trifti.in.]gtum., & profperum fta- movyebatur [(77] tum . res mutatz effent, & quafi fup- I3. ngditer'd!;diä-e(f. ) Proditor ap- lat pel]are.tllr.- plentes: Bac: EEncegniorum celehbritace, Cyprum ereditam: ffb a Philometbore It .quod: defuerat. cclebritati. tabernacu- d lorum. deferuiffer.. ) AX Ptolemzo Philometo- Til j g« Thyr[os, ; 1di eft * virgpita , vel re /Egypti Kege. liaftas frondibus ornatas. Etiam ab co receffffet.) Noon eft fen- H fus Macrum: revera receffiffe ab An- iüm E£..); Scilicet canentes. fdt]s E£rofperavi: maondare, Gc.-) lllï a[ï,., de- tiocho , alioqui apud filium nullum. Dog dit pzofperitatem mundandi.. J habuiffet locum: , fed. reccflifle eusn: fUWü 1Q- Nam: lzolemanus , €fc..) Narraturs. dicebant cjus zmuli , quod. Judais Antiochi inimicis favere viderctur.. if quomodo: Ptolemsus quidam. ad. vo- »mp Juncanium:exitium compulfus fit, quod' 14. qumfris- adveni:, t c..) in Gre« fninus im judaos. acesbus. efiet, CO. ad. vex.þuæ. el. Peregrtmmn wiii- J C A PUT xX 473 iC« 15. Tudaei vero, qui tenebant opportunas munitiones, fu- Bhr gatos ab Jerofolymis fufcipiebant, & bellare tentabant. ote 16. Hi vero, qui erant cum Machabzeo , per orationes Do- minum rogantes, ut eífet fibi adjutor, impetum fecerunt in Tj« 3 munitiones Idumaeorum : 17. Multaque vi infiftentes, loca obtinuerunt, occurren- v&:- tesinteremerunt, & omnes fimul non minus viginti ( 1) milli- bus trucidaverunt. "g 18. Quidam autem, cum confugiffent in duas turres valde munitas, omnem apparatum ad repugnandum habentes. que 19. Machabseus ad eorum expugnationem reli&to Simone, a & Jofepho , itemque Zachs&o, eifque, qui cum ipfis erant fatis multis, ipfe ad eas, quae amplius perurgebant pugnas, | m converfus eft. * ;em, 20. Hi vero , qui cum Simone erant, cupiditate ducli, a x ef« quibufdam, qui in turribus erant, fuafi funt pecunia: & fep- tuaginta millibus didrachmis acceptis, dimiferunt quosdam . effugere. qua 21. Cum autem Machabzseo nuntiatum effet , quod fa&tum fibi eft, principibus populi congregatis, accufavit, quod pecu- [anbe nia fratresvendidiffent, adverfariis eorum dimiffis. 22. Hos igitur proditores faCtos inierfecit , & confeftim duas turres occupavit. j ij 23. Armis autem, ac manibus omnia profpere agendo, in duabus munitionibus plus quam viginti millia peremit. » 24. At Timotheus, qui prius a Judais fuerat fuperatus,' 4 euit &ve con- yi J* (j[) Viginti quinque millibus : 22 EÉdir. Sixt. legitur. colfie 26 , E5 bellum adverfus Tudaos nutric- Que efliciunt monetz Romanz fcu- bat. i opape tà quatuordecim millia. Nam didrach- I5. lellere tentabant. ) ]n Grgco ma duobus Juliis zquivalet. e& , noNeuó» reopei? Émexeies» soellum 2I. Pecumia fratres vendidiffent. ) d nutrire tentabant. Non enim vitam fuam duntaxat, auc ml I8. In duas turres. ) INomine tur- bona recipiebant , fed poteftatem ve- rium videntur intelligenda — caftella xandi Judeos cedibus , rapinis , in- ii fatis magna. Nam 1n Grsco legimus cendiis , &c. jàr non minus novem millibus eo con- ylom 24. Qui prius. a Judais fuerat. fupe- fugiffe ; ideoque aliqui verterunt arce». r4/4:. ) In Galaaditide , cum Dux ; qup Quuin etiam infran. 23. easque turres Ammonitarum efílet, non multo ante [.,udæiS' Scriptura zwunitiozes vocat. przliis aliquot afliitus fuerat a Ju- jc 2O. Septuaginta milltbus didrachnmts.) r deis , fupra lib. 1. cap. 5. n. 6/ & 7. Iubl cum Com, Menoch, T. VI. 00 s 474 LIBRI I- MACHABEORUM E convocato exercitu peregrinze multitudinis, & congregato equitatu Afiano, advenit quafi armis Tudaseam capturus. 18. m 25. Machabeeus autem, & qui cum ipfo erant appropinquan- te illo, deprecabantur Dominum ä ; fitE * cgput terra afpergentev, 2 lumbofque ciliciis praecincti, Cende 26. Ad altaris crepidinem provoluti, ut fibi propitius , ini- Inare micis autem eorum effet inimicus 1 ficut lex dicit. ; & adverfariis adverfare.tur, J 7I 27. Et ita poft orationem, fumïaïis armis , longius de. civi- theun & f tate procedentes, & proximi hoftibus effetti , refederunt. 28. Primo autem folis ortu utrique commiferunt: ifti qui- ? rofi dem vif£torie, & p j »eritatis fponíorem cum virtute Domi- þant ] num habentes: illi autem ducem belli animum habebant. tlis. 29. Sed cum vehemens pugna effet ,, apparuerunt adverfa- riis de coelo viri q uinque in equis, fraenis aureis Fleþori, du- catum Judaeis praeftantes : . * Sudt 3o. Ex quibus duo Machabsum medium Baben"tes armis fuis, circumfeptum incolumem confervabant: in adverfarios fïfï'i/f autem tela, & fulminajaciebant , ex quo & ceaecitate confufi, jacen & repleti perturbatione cadebant. ^ 31. Interfe&ti funt autem vi & equi e: fexcenti, - gint? millia quingenti peditum, 32. Timotheus vero confu git in Gazaram prefidium mu- E nitum, cul przeerat Chareas. ^ 33. Machabzeus autem , & qui cum eo erant, leetantes ob- his, ( 5. federunt: praefidium diebus quatuor. veniel 34 At hi, qui intus erant, loci firmitate confifi fupra mo- Captam dum maledicebant , & fermones nefandos ja&tabant: ! brä.g 35 980 doqur Q6. Sicet lex dicit. ) Exod.x 23. 22. 1 cet confidebant , & recedentes a D5- Ts uhi legimus : Q«od ff audieris vocem mino , immo pugnantes contra Do- ejus , &5 feceris omnia, qua loguor, ini- minum , ponebant carnem brachium odog epicus evo snimicis 1215 , 0. affligam affli- fuum. gentes te, pracedetque te Angelus meus. 32. Gazaram.) Licetfupra non fe- Q7. De civitate.) Jeruflem. mel Gazara pofita fit pro Gaza civi- bl Qg. spenferem cu virtute,6c.) Vir- 3;- tate Paleftinorum , hic tamen poni- 'xlïif;?na tutis, & fortitudinis ipforum aucto- tur pro alio loco a Gaza diftin&o, lu rem , & adj;torem. ut notant Serarius, & Salianus. Wl Dzcem Lellt: azipum babebant. ) v0y a 34. Maledicebant. ) ]ude fcilïcec, : it:h'ne Suud» , id. eft ;ram , fibi ipfis videli- ähaw & Judeis , a quil')us obfidebaifu;. CAPUT X &XL 475 ito «sv Sed cum dies quinta iliucefceret, viginti jüirenes ex hís, qui cum Machabs&o erant, accenfi animis propter blafphe- miam, viriliter accefferunt vad murum, & feroci animo ince- l6s dentes aícendeban:: 36. Sed & alii fimiliter afcendentes, turres, portafque fuc- It cendere aggr . eH]»funt, atque ipfos n'ialedicqs vivos concre- z tur, mare. 37. Per continuum autem b iduum præfidib vaftato, "Timo- NI theum occultantem fe, in quodam repertum loco peremerunt: & fratrem illius Chaeream , & Apollophanem occiderunt, qu 38. Quibus geftis , in hymnis, & confeflionibus benedice- Oftti bant Dominum, qui magna fec?/t in Ifrael , & vitctoriam dgdit illis. rf CAPïT'm. du« Sfudas Machabeus ferocis Lyfie maximum pro[ffravit exercitum, tthis fretus auxilio mili celitus equitis:- quod animadvertens Lyfias 1r10$ pacem inter S'udaos, C? regem componit: referuntur epiffolee ALyfie ,. Zdntiocbi, ac Romanorum ad udaos, €& zfntiochi ad Lyfiam pro Sfudais. CUTl 1. Q'Ed parvo poft tempore , Lyfias procurator regis & pro- ii pinquus, ac negotiorum preepofitus, graviter ferens de N his, quae acciderant, s 0b 2. Congregatis oCtoginta millibus , & equitatu univerfo, i ;eniebat adverfus Judaeos, exiftimans fe civitatem quidem |fnà captam gentibus habitaculum fa&urum, 3. Templum vero in pecunise quaeftum, ficut caetera delu- bra gentium , habiturum & per fingulos annos venale facer- ed dotium : 4. Nufquam recogitans Dei poteftatem, fed mente effrze- patus, in multitudine peditum, & in millibus equitum, & in aD» 1 o&toginta elephantis confidebat. hia Ooo2 $. In- TR ij f 57- Praidi; vaflste.) Arce , quam 39. Confeffronibus.) Dei laudibus. TU expugnaverant , direpta, & vaftata. Loco.) ln Gr&co eft cxe ; lau , I. Egitia)um prepofrrus. ) O émi ] Poni- ut forte legendum in noftra Vulgata TÀ» mpacyusre» , ut Heliodo- tind0y editione , ut obfervarunt Em, 9$3, rus tempore Seleuci patrui Antiochi Iilfceh Saliaous , & Serarius. Eupatoris, fupra cap. 3- n. 7. hr 476 [JBRIH MACHABEORUM Ó s. Ingreffus autem Judaeam , & appropians Bethfurce, quas érat in anguíto loco ab Jerofolyma intervallo quin huac que ftadiq- falut rum, illud proefidium expugnabat. L] 6. Ut autem Machabseus, & qui cum eo eranqtg kcognove- 17 (en t runt expugnari praefidia, cum fle:u, & lacrymis rogabant Dominum , & omnis turoa fimul, ut bonum Angelum mitte- (üf, ret ad falutem Ifrael. à B. 7. Et ipfe primuz Machabseus, fumptis armis, cateros ad- qua hortatus eit fimul fecum periculum fubire, & ferre auxilium L fratribus fuis. * Dono 9. Cumque pariter prompto animo procederent, Jerofoly- 20 mis apparuit preecedens eos eques in vefte candida, armis au- hlbj reis haftam vibrans. - 2l 9. Tunc omnes fimul benedixerunt mifericordem Doini- heni num, & convaluerunt animis: non folum homines fed & be- ftias ferocilfimas , & muros ferreos parati penetrare. Ij Io. Ibantigitur promp:i, de coelo habentes adjutorem , & miferantem fuper eos Dominum. po p ttlat, ir. Leonum autem more impetu irruentes in hoftes, pro- IQ ftraverunt ex eis undecim millia peditum, & equitum mille ltnev fexcentos: ff&o; 12. Univerfos autem in fugam verterunt, plures autem ex tià Bo eis vulnerati nudi evaferunt: Sed & ipfe Lyfias turpiter fu- s b gi*ensevæüt. : ». Et quia non infenía*us erat, fecum ipfe reputans, fattam j erga fe diminitionem, & intelligens invi&tos effe Hebraeos, 2L omnipotentis Dei auxilio innitentes, mifit ad eos. 'v). I4. Promifitq iüveh ue fe confenfurum omnibu;, quae jufta funt, W hæ & regem compulíurum amicum fieri. anno 6, Il -s$. Annuit autem Machabzeus precibus Lyfiae, in omnibus utliiati confulens , & quaecumque Machabzeus ícripfit Ly fize TW re de Judsis ,. ea rex conceffit. ii 16. Nam hij BU &. Expegnabat. ) ld eft , oppugna- Regem puerulum habebat in potefta. bat,ut etiam numero fequenti. Quod te, fub cujus nomine ipfe regnab it. refp( dicit Bethfuram fuiffe , z 277w/Zo. fo- IS. Uritati.) Scilicet publice. fe1 tud co, in Grgco. eft , é» éeuuvo Xorif, Quactmmque Macbabans [ertpfit , &c. ) Qua ftu ]ïi' 720. Petiiffe autem Machabzum , ut in I3. Diminutwnem. ) E'acocua patriis legibus, atque inftitutis vive- Qd cladem. re liceret, facile eft exiftimare ,quan- [ I4. Regem compulfurum amicum fieri, ! f do ea una , fumma—que fufcepti belli caufa fuerat. iden &c. ) Tuto promittere poterac; quia e "fel CAPUT XL 477 que 16. Nam erant ícriptze Judseis epiftolee a Lyfia fiquidem adios hunc modum continentes: L YSIAS populo Judaorum falutem. 10v 17. Joannes, & Abefalom, qui miffi fuerant a vobis: tra- dbant dentes fcripta poftulabant p , ut ea, quase per illos ügniücgban- hi tur, implerem. E 18. Quaecumque igitur regi potuerunt perferri, expofui: & ).slad- quae res permittebat, conceffi. ilium 19. Si 1gitur in negotiis fidem confervaveritis; & deinceps bonorum vobis caufa effe tentabo. K foly- 20. De cseteris autem per fingula verba mandavi & iftis, & n his, qui a me miffi funt colloqui vobifcum. 21. Bene valete. Anno centefimo )oni quadragefimo vo&avwo menfis Diofcori die vigefima, & quarta. L be- 0003 25. he- IS. P:zuerunt perierri. ) In Grsco W Judei numerabant annum 149. cum pro potuerunt eft £t , id eft, opor- Syri adhuc I48. numerarent , &' ita £febat. de ceteris, ex quo etiam intelligitur pro- 10. Fidem.) In Grzeco eft , £vvoiav intra hofce menfes xftivos, tam mor- Bezevolertiam , id eft 1 vos bene af- mille tem Antiochi Épiphanis , quam ini- fe&os oftenderitis erga Regis nego- tium regni Antiochi Eupatoris , & tia. hzc przli: , & fedus inter Eupato- m ex Bonertüm volis caufa efe. ) De vo- rem , & Machabzum contigife. rfü bis bene mereri. Menfí: Diefcori. ) Sive Diofcorin- 20. Er iflis, €8 /yi), qui ame mi/fi thii, ut Grzci libri habent. Quifnam fnt. ) id cft utrorumque legatis. fit hic menfis, ditficultate non caret, m DI. 470 centeftmo quadrage[rmo ocla- cum in Catalogo menfium M acedoni- f05 vo. ) Hzcnotatio temporisnonlevem corum non inveniatur , & alioqui invehit difficultatem , qui fieri queat, conftet juxta hos menfes notari has ut hz fequentefque eépiftole date fint epiftolas, ut patet ex menfe Xantbi- [unb anno 149. ut habetur fupra lib. T. c. co infra num. 50. Itaque merito 6. num. 16. fed communis eft, & ve- creditur hic menfis fuitfe embolif- nibüs ra refponfio Grecorum annos aliter meus, five intercalaris , ut fentiunt a Judzis, aliter a Syris , & Chaldzis Mafius, Serarius ; & Salianus, infer- yüæ fuiffe numeratos, & illos quidem an- tus inter Dyftrum , & Xanthicum, qui .Nam nos inchoaffe a menfe Nifan , qui Martio , & Aprili refpondent , quo locefh' refpondet Martio ; hos autem a men- modo Adar a Judzis infeicbatur fuis fe Litri , qui refpondez Septembri ; temporibus inter priorem Adar , & yib if auctorem libri primi Judaicam .fup- Nifan , vocabaturque Ada r pofterior. £ M Tacedoni- putationem fequi , auctorem vero fe- Dici etiam poteft aliquos ,0e) cundi Syriacam ideoque bellum , cos menfes duplex nomen habuiffe, lu: n od primo lib. T. cap. 6. num. 2o. ut apud Romanos Julius, & Auguftus, jv & feq. dicitur contigiffe anno 150. qui etiam dicti funt Quintilis, & Sex- Uaf« tilis. ; li idem in 2. cap; 13. 1. ad annu * 149. Probabile eti:m eft in origi- refemur. ltaque totis fex menfibus nali textu. fcriptum fuiffe Aío» , qui 479 LIBRI I MACHAB/EORUM REX Antiochus 22. Regis autem epiftola ifta continebat : Lyfic fratri falutem. : 23. Patre nolítro inter deos transïato., nos volentes eos7r ui funt in regno noflro fine tumultu agere, & rebus fuis Mil adhibere diligentiam, 24. Audivimus Judseos non confenfiffe patri meo, ut trans- ferrentur ad ritum Greecorum, fed tenere velle fuum infti- bt tutum , ac propterea poftulare a nobis conced1 fibi legiti- ma fua. H 2$. Volentes igitur hane quoque gentem quietam effe , fta- tuentes )udlcawmus , templum reftitui illis, ut agerent fe- Q cundum fuorum majorum confuetudinem. 26. Bene igitur feceris ; fi miferis ad eos, & dexteram de- * fe deris: ut cognita noftra voluntate, bono animo fint, & uti- Q litatibus propriis deferviant. ( 27. Ad Judaeos vero regis epiftola talis erat: . REX Antiochus fenatui Judeeorum , & ceeteris judæls fa- Q lutem. 28. Si valetis J fic eftls, ut Volumus : fed & lpü bene va- N lemus. * 29. Adiit nos Menelaus, dlcens velle vos defcendere ad veftros , qui funt apud nos. 3o. His igitur, qui commeant ufque ad diem trigefimum menfis Xanthici , damus dextras fecuritatis, ( ( 3:. Ut Judaei utantur, cibis, & leglbus fuis, ficut & prms- & ü snenfis fuit Macedonum, & libraríos 29. Velle vos de[zendere ad weffros , pofuitfe ätoax«e(w, quafi vox &íov. efiec qui apud nos fent. ) ld eff, multos ex breviata pro 9roex9po». vVobis vclle adire nos , fimul cum Ie- gatis , ut caufam veftram de liberta- 22. Lyfée fratri. ) ld eft cognato, te, & confervatione rituum veftro- propmquo. Vide infra n. 35. I 23. Imter deos tramslato. ) Uf'tatæ rum agatis apud me. illo tempore adulatio , ut mortui QO. Ow commeant. ) Qui hac de Piincipes inter deos receptx diceren- caufa vemre huc voluerunt. äUL. qune ad diem trigeffmum. ) Hoc eft, . Concedi /' Lj leg;tmm fua.) Con- fpatium quindecim dierum ; nam cech , ut juxta patrias leges vivere li- epiftola data eft die decima quinta äl ceat, menlis. [ 26. Dexteram dederis. ) Id eft, cum Xantbtci. ) Id eft Aprilis. eis pacem fecerís Q& concorduam 31. Qua per.zgnorantiam geff a funt.') l Urilitatibus propris deferviant?) Ne« Amm&lam ; five oblivionem videtur gotia fua curent. inducere eorum, qu& hadtenus Lgrm- CAPUT XI. & XIL 479 Vs & nemo eorum ullo modo moleftiam patiatur de his, quae per ignorantiam gefta funt. 5 32. Mifimus autem.& Menelaum, qui vos alloquatur. JIS 33. Valete. Anno centefimo quadragefimo' q&avo' , Xan- thici menfis quintadecima die. n 34. Miferunt autem etiam Romani epiftolam, ita fe ha- l bentem: d QUINTUS Memmius, & Titus Manilius legati Romma- norum, populo Judseorum falutem. D 35. Dehis, queL yfias cognatus regis conceffit vobis, & nos conce(limus. 56. De quibus autem ad regem judicavit referendum, con- le« feftim aliquem mittite diligentius inter vos conferentes, ut u decernamus, ficut congruit vobis: nos enim Antiochiazm ac- cedimus. -37. Ideoque feftinate lrefcribere, ut nos quoque fciamus $ f cujus eftis voluntatis. 38. Bene valete, Anno centefimo quadragefimo o&tavo, f* quintadecima die mexnfis Xanthici. CAPUT XIL u yziäzlas ac duces ipfius dioino freti auxilio pugnant feliaiterk j adver[us Sfoppitas , Stamnitas, zrabes; Ca[pbim €? Epbron civitates ; item adver[us. Timotbeum babentem ingentem exercitum, H adoerjus prafidium Carnion C? Gorgiam: occifis autem. quibus- dam Jfudeis, qui de donariis idolorum fuftulerant , Judas . ff curat pro ipforum peccatis offerri 24 It facrificium. fà s fattis pa&£tionibus, Lyfias pergebat ad xiegem , Judzei 10 autem agriculturae operam dabanti- .LHI de ^ 5. Sed e&, a ue toBiliter geíta fuerant, quz qua- id eft , deliberantes, & confulcantes, D per ignorantiam commiffa excufa- quid fit e re veftra. ] ta ccnrerentur. 34- Legati Romanorum. ) Exrant hi urz.) Ut fit temporepa- lezati Romanorum in Afiam a Sena- I. AG:ii:dt Adde propter bella, quie tu, popaloque Romano mifli ad com- Judeam turbaverunt, neglectam fuif- H) r ponendas res provinciarum illarum. tunt, fe terrz culturam , quam nunc repe- [ 238. Diligentius smter wf copferemtes,) 480 LIBRII MACHABJEORU M. ^ 2. Sed hi, qui refederant, Timotheus, & Apollonius Gän- nai Filius, fed & Hieronymus, & Demophon fuper hos, & Yi Nicanor C yil ypriarches non finebant eos in filentio agere, & quiete. 3. Joppitae vero tale quoddam flagitium perpetrarunt: ro- (e d gaverunt Judaeos, cum quibus habitabant, afcendere fcaphas, quas paraverant, cum uxoribus, & filiis, quafi nullis inimi- t citiis inter eos fubjacentibus. 4. Secundum commune itaque decretum civitatis & ipfis T acquiefcentibus, paci ue cauía nihil fufpe&um habentibus: fi cum in altum proce d ffent, fubmerferunt non minus) du- centos. lib s. Quam crudelitatem Judas in fuz gentis homines faCtam t ut cognovit, praecepit viris, qui erant cum ipfo: & invoca- to jufto judice Deo, 6. Venit adverfus 1 D nterfe&ores fratrum, & portum qui. (l dem no£&tu fuccendit, fcaphas exuífit, eos autem, qui ab igne i refugerant, gladio peremit. 4. Et cum hzc ita egiffet, difceffit quafi iterum reverfurus, qu & univerfos Joppitas eradicaturus. Vi g. Sed cum cognoviffet & eos, qui erant Jamnice, velle pari modo facere habitanribus fecum Judaeis, l .9. Jamnitis quoque no&e fupervenit, & portum cum navi- là bus fuccendit: ita ut lumen ignis appareret Jerofolymis a fta- diis ducentis$ quadraginta. Y IO. In- Ü 2. Qui rejäde;'ant.) ln vicinis lo- fcelere Judsis prevalere poffent. Vel CiS. fenfus eft, Judeos hanc comitatem Super bos.) Id eft, preter hos. non recufafle, fretos publico .Joppen- D Cypriarches.) Px&tor infulm Cypri. fium decreto, quo inter cives, quame In filentio.) ld eft, tranquille. In- quam diverfe religionis pax erat fta- t juriis videlicet atficiebant ut patet ex biita. L] X $. Précepit viris. ) Scilicet, arma fequentibus. Secundum commtune decretum civi- capere, vel fequi fe £at5, €$c. ) Decretum hoc, quod hic 7- Cum hbac ifa eth, Jifcefft.). In memoratur , videtur fuiffe de profe- Greco e . TS € X(eeií8 G'uyxAtibéy- k &ione quapiam maritima, qux com- Tog dy&Avc&) id eft jpía regione , vel, « muniter a civibus, aliisque fufcipere- loco vmaunito , ab ii5 ,qui ivtus erant tur, ne fraus deftinata retegeretur: claufo difceffit , cum fcilicet repentino « itaque cum Judzis alii multi Joppite impetu illo potiri non potuiffet. eamdem excurfionem fufceperunt , ut 8. Pari imedo. J Ut fecerfmt vitaretur fufpicio ; & wut in patrato Pitæu * jo- CAPUT XI. 481 O. Ind& cum jam abiiffent novem ftadiis,: & iter fä&erenz ad Timotheum, commiferunt cum eo Arabes qu EEZ inque millia viri, & equites quingenti. 1i. Cumqae pugna valida fieret , & auxilio Dei profpere [0 ceffiffet, refidui Arabes vi&ti, petebant a Juda dextram fibi D dari, promittentes fe pafcua Dl turos. -daturos, & in ceteris profu. 12. Judas autem , arbitratus vere in multis eos utiles, pro- fs mifit pacem : dextrifque acceptis, difceffere ad taberngcula fua. di- t3. Aggreffus eft autem & civitatem quamdam firmam, pon- tibus murifque circumfeptam, qu& a turbis habitabatur gen- m tium promifcuarum, cui nomen Cafphin, (à 14. Hi vero, qui intus erant, confidentes in ftabilitate murorum, & apparatu alimoniarum , remiífius agebant, ma- leditftis laceifentes :va Judam, & blafphemantes, ac loquentes, " quaefas non eft. ", invocato magno mundi Principe, * Tof. rg. Machabaeus autem 6. 26. 5 qui fine arietibus & machinis * temporibus Jefu praecipita- * vit Jericho, irruit ferociter muris: elle 16. Et capta civitate per Domini voluntatem, innumerabi- les caedes fecit, ita ut adjacens ftagnum íladiorum duorum j latitudinis, fanguine interfeCtorum fluere videretur. . L] 17. Inde difcefferunt ítadia feptingenta quinquagi nta, & [ venerunt in Characa ad eos, qui dicuntur Tubignæi, Ju- daeos: - a—18. Et Vd Jlo. AöfüWm-t. ) Scili&ez*, J&dæi fimul di, ut ex hóc loco tolligi poteff. atem cum Juda, eorum duce. IS. Murzs.) ld eft, in muros. p - dd Timothewm.) (Qwi erat unus ex 17. Stadia. feptsugentas quinquagin- 14.) Quz 93. milliaria , & fex infu- d regiüis prete&is infeftis genti Judzo- 15 xum, ut potet eX n» Q per ftadia efficiunr. Unum enim mil- rabes. ) Graflatores, qui publica liate octo ftadia complectitur. qrma via gradiensem Judam a, f [6) reffi funt. Characa. ) Nusquam alibi locus híc Arabes Strabo Íib. 16. lr eixeg ap- memoratur in Seriptura, videturque h lMat, & wmowr»xsg latrociniis icili- fuiffe arte vel natura , quafi vallo al cet delitos, & arti paftoritiz. iunitfus; nam charax, yZea«t, Grm- W] D 13. Cáphim.) Eam in tribu Dan cis vallum figoificat. collocat Adrichomüus , prope ]a- Tubianéi) Supta l F. c. $. num. niugo mmï mniam,fed widetur longe ulrerius ad 13. lubin ientio facta eft, unde meridiem wvexfus Arabiau conftituen- "Yubiansi dicti videntus. ID .&pP : Budf. cum. Cum., Meuoch. Tom. V. A n LIBRI IF. MACHABZEORUM 482 .18. Et Timotheum quidem in illis locis non comprehende- runt, nulloque negotio perfe&to 1egrehus eft, relictoin quo- H f dam loco firmiffimo praefidio. o I9. Dofitheus autem, & Sofipater, qui erant duces cum TU Machabco , peremerunt a Timotheo reli&tos in preefidio, de- cem mllha vViros. 20. At Machabzus, ordinatis circum fe fex milibus, & Vil Ini conftitutis per cohortes, adverfus Timotheum proceffit, ha- bentem fecum centum viginti millia pedltum, equitumque duo millia quingentos. ]y 21. Cognito autem Judz adventu, Tlmotheue praemifit mu- lieres , u & Filios, & reliquum apparatum, in praefidium, quod Carmon diciturs erat enim. 1nexpugnab11e - & acceffu difhcile ii propter locorum anguftias. 22. Cumque cohors Judee prima apparu:iï'et timor hoftibus p ler incuffus eít, ex przefentia Dei, qui univerfa confpicit ,. & in fugam verfi funt alius ab alio,ita ut magis a fuis dejicerentur, & gladiorum fuorum i&tibus debilitarentur. fitu 23. Judas autem vehementer inftabat punxens profanos , & proftravit ex eis triginta millia virorum. bu 24. Ipfe vero Timotheus incidit in partes Dofithei, & So- fipatris: & multis precibus poftulabat, ut vivus dimit' ere:ur, Co eo quod multorum ex Judzis parentes haberet ac fratres, quos morte ejus decipi eveniret. Qu 25. Et cum fidem dediffet, reftituturum fe eos fecundum pu conftitutum , illaefum eum dimiferunt .propter fratrum falutem. 26. Judas autem egreffus eft ad Carmon , interfe&is vigin- Qi tiquinque mllhbus. 25,p 01l : T MU p il I9. Comprehenderunt,) Scilicet in- CO eü, xa«i r8rTSG &AotyySjvai. cvufBXi- $4 venerunt. cerai &l ánoSdsor fignificat neglectum i Regre[]us ej? ) Scilicet Timotheus, iri falatem ]Judeorum c1pt-vnrum $ pol ut patet clarius ex textu Greco. & in vindi&am potius occifi Timo- j 2I. Carz:cm.) Quem locum Adri- thei occifum iri. Ve] etiam illud, Vid chomius collocat in dimidia tribu Decipi , exponi poteft ,. fruftrari fpe Cvi Manaffe trans Jordanem. liberationis. L 25. Conflitutum.) Scilicet promif- 24. In partes l)aftbe: ) In Dofithe- ti[f um, & milites ejus. fionem , feu pactum., T Parentes /mäeret, AC fratre: ) Sci- 26. Vtgmn qumque millibus.) Scili- fitm lice: captivos in fua poteftate. cet preter €os , qui in acie cecide- 3 Mortze c/u.: decipi eveniret, ) In Gra- xant. e tol CAPUT XIL 493 i. 2T. Pöü Vhorum fugam , & necem, movit exercitu m ad Ephron, civitatem munitam, in qua multitudo diverfarum gentium habitabat: & robuíli juvenes pro muris confiftentes i fortiter repugnabant: 1n hac autem machinz multae, & telo- le rum erat apparatus. 28. Sed cum Omnipotentem invocaffemt, qui poteftate fua vires hoftium confringit, ceperurit civitatem: & ex eis, qui P intus erant, vigintiquinque miilia proftraverunt. 10 29. Inde ad civitatem Scy tharum abiEmnt5 quae ab Jerofo- lymis fexcentis ftadiis aberat e u 3o. Conteftantibus autem his, qui apud Scythopolitas eraht, od Jud&tis, quod benigne ab eis haberentur , etiam temporibus ]le infelicitatis , quod modefte fecum egerint: 31. Gratias agentes eis , & exhortati eciam de caetero erga JUS genus fuum benignos effe, venerunt Jerofolymam die folemni Íeptimanarum inftante. If * Jf 33. Ef po ft Pentecoften abierunt contra Gorgiam prae fitum Idumaesze, & 33. Exivit autem cum peditibus tribus millibus, & equiti- bus quadringentis. - , 0 34. Quibus congreffis, contigit paucos ruere Judæorum. 3;. Dofitheus vero quidam de Bacenoris eques , vir fortis, ['ip f$ Corgiam tenebat: & cum vellet illum capere vivum, eques . quidamn de Thracibus irruit in eum ? humer : umpue— ejus am- uf putavit: atque ita Gorgias effugit in Marefa. üff Ppp 2 36. At 2"7./ Ephron. ) Vide di&ta lib. r. c. vitici c. 32. IS- ubi ita legimus,:—Nu- jf 5. n. 45. videtur enim hec illa eadem enerabitis ab altero die -/;zöädti' ; "7 quo civitas, & eadem Machabsi effe ex- cbtulifiis manipulmm primitiarum, ieprem peditio, qug illic narratur, ut fentit bebdomadas plenas , usque ad — alteram S.lianus. diem expletios1s bebdomada feptima, id if« Vocatu£ ( «29.. Civitatem Scyrbarum.) Scytho- eff quinquagimia dies , €c. üffl 4 golim ; quam lib. I. c. 5. citato num. etiam feftus dies hebdomadarum , 52. acer textus appellat Bethfan. Deuteronom. 16. c. Io. iro« Vide ibi di&ta. Nomen habuit hzc 33. Exrvit.) Id cft Judas. Hüdv civitas a Scythis reftauratoribus, & d habicatoribus, fita fuit in tribu Ma- 35. De Bacenoris. ) r«v 78 Bawqyo. naffe cis Jordanem. Vide Adricho- eoc , ex iis, qui ad Bacenorem perti- ymi[ nebant, fub illo duce militabant. mjum in explicatione illius tribus num. I3. Marefa. ) Quod eft oppidum intri- xl AI. Seprimanasum. ) ld eft Pente- bu Jud:, quod Adrichomius nonlon- :cide Cofieg — Alludit auctor ad locum Le- ge cpllocat ab Hebzon. X 494 LIBRI I MACHABJEORUM 36. At illis , qui cum Efdrin erant, diutius pugnantibus, & ho fatigatis, invocavit f2l ]udas Dominum adjutorem, & ducem belii fieri: 37. Incipiens voce patria, & cum hymnis clamorem extol- lens, fugam Gorgise militibus incuffit. M .38. Judas autem colle&to exercitu venit in civitatem Odol- p Jam : & cum feptima dies fuperveniret, fecundum coníuetu- "a dinem purificati , in eodem loco fabbatum ege:unt. [ 39. Et fequenti die venit cum fuis Judas ut corpora pro- H ftratorum tolleret, & cum parenti bus poneret in fepulchris paternis. 4o, Invenerunt autem fub tunicis interfetctorum de dona- L Dent. riis idolorum , quae apud Jamniam fuerunt, * a quibus lex 7- ?55- prohibet Judaeos: omnibus ergo -/manifleiïum fattum eft, ob hanc caufam eos corruiffe. hu 41. Omnes itaque benedixerunt juítum judicium Domini, ti0; qui occulta fecerat manifefta. unt, utid, quod g 42. Atque ita ad preces converfi, rogaver At vero fortiffi- Qu fa&tum erat delictum oblivioni traderetur. mus Judas hortabatur p opulum, confervare fe fine peccato, : ud fl fub oculis videntes, q 4 n fa&ta funt pro peccatis eorum , qui proftra'i funt. f : 43. Et fa&ta collatione , duodecim millia drachmas argenti & mifit Jerofolymam offerri pro peccatis m ortuorum facrifici- ft um, bene & religiofe de refurre&tione cogitans. LI 44. (Nifi enim eos , qui ceciderant, refurre Quros fpera- ret: fuperfluum videretur, & vanum orare pro mortuis.) f be 4s. Et quia confiderabat, quod hi, qui cum pietate dor- m gratiam. mitionem acceperant, optimam haberent repofita 46. S'ifm- 2 Dossei . * &n, K 36. Efdriz.) No men proprium du- 45- Duodecim millia drachmas.) Qusg llm cis alicujus Judsi. faciunt monete Romane mille & be 49. Odollam. ) Micinam loco, in ducenta fcuta. 45- Dormi Honem acceperant. ) Mor- quo pugna fuerat commiffa, & in ea- tui. erant. Dicuntur hi.]Judezi cum dem tribu Juda. Sabbafum. lia Sepiima dies. ) pietate mortui, quia ceciderant in bel- 40. Interfe&orum.) Scilicet Judzo- lo pro religione fufcepto , exiftima- m rum, batque Judas eos fccleris acceptornm Q 42. Oblrvioni traderetur. ) In Grz- donariorum penituiffe, & ideo facri- bu co eft, reAéec F£aNiQp9 TT , perfette ficiis , & precibus vivorum juvari lo potle, € delerezar, a Deo Ícilicet remitteretur, i CAPUT XIL & XIII. 485 46. San&ta -e—.rgo- & falubris eft cOgitatio, prod i fare , ut a peccatis folvantur. ! efun&i; exo- Jl CAPUT XIL. - Menelaus S'udeus transfuga julfu "Antiotbi extremo afieiz*fuï fup- ol Jj« plicio: zdntiocbus xvero maximum ducens in fudeos exercitum, |fe- mel ac iterum vi&lus , &? repulfus ,. smultifgue. millibus ex . fuis 1 occifis , &? Philippo rebellante , fupplex pacem cum Sudeis fir- Itl -oblato in templo facrificio, 5Fu enat jammem*o,- daque m prin- cipem Ptolemaidis: con[Tituto. d lex à I. Nno centefimo quadragefimonono, cognovit Judas An- . tiochum Eupatorem venire cum multitudine adverfum 0b Judeeam , 2. Et cum eo : Lyfiam 'procüratorem, & prapofitum negö« ii tiorum, fecum habentem peditum centum decem millia, & equitum quinque millia, & elephantos vigintivduv,os , Ccurrus od Ccum falcibus trecentos. iff- 4. Commiícuit autem fe illis & Menelaus: & cum multa 1t0, fallacia deprecabatur Antiochum , non pro patriz falute; fed- " qi fperans fe conftitui in principatum. - L 4. Sed rex regum fuícitavit animos Antiochi in peccatorem : ettt fici & (uggerente Lyfia hunc effe caufam omnium malorum, juf- fit (ut eis eft confuetudo) apprehenfum in eodem loco necari. v Erat autem in eodem loco turris quinquaginta cubito- eta rum , aggeftum undique habens cineris: haec profpettum ha- jot bebat Iin praeceps. 6. Inde P.pp 5 Iffl Oþtimdm baberent repoffaþm gratu- apud Græcoä, cum literg, quibus pro &m.) Magni enim meriti eft pro re- notis numeralibus utuntur, non funt ATA .ligione vitam periculo exponere, in admodum üg-ura diffimiles. bello contra iufideles. 4- Ut eff eis confuetudo. ). Yd eft l: & * 9. BDEdieum , &c. ) At lib. I. c. G. ufitato apud eos fupplicio. o. numerantur centum mil- Mot lia peditum , & 20. millia equitum, g. ggoflum uudique babens cineris. ) cu Id eft cinerem omni ex parte aggeftum, f bel & 32. elephanti. Cornel. a Lapide re- time fpondet, diverfis diebus varium fuiffe & comparatum in hunc ufum, & ad copiarum numerum, aliis accedenti- hunc finem , ut fupplicio ultimo athi- orum bus, aliis recedentib s. Sufpicatur ciendi, ex turri in illum przcipites aat fion nemo in notis arithmeticis men- darentur. cap. 2. Vide anl. Max. lib, g. duja irrepüffg, quod non eft difficile 496 LIBRI II MACHABJEORUM 6. Inde in cinerem dejici juffit faculegum, omnibus eum propellentibus ad interitum. ü 7. Et tali lege preevaricatorem Iegls contigit mor:, nec ter- rse dari Menelaum. 8. Et quidem fatis jufte: nam qma multa erga aram Dei de- It li&ta commifit , cujus 1gnls & cinis erat fan&us, ipfe in ci- nerls morte damnatus eft. . Sed rex mente effraenatus vemebat, nequxorem fe patre fuo Judæxs oftenfurus: d 1o. Quibus Judas cognitis, preecepit populo, ut die ac no&e Dominum 1nvocarent, quo, ficut femper, & nunc adjuva- f fet eos; 1r. Quippe, quilege, & patria, fan&toque templo privari Y vererentur: ac populum , qui nuper paululum refpirafiet, ne H fineret blafphemis rurfus nationibus fubdi. 12. Omnibus itaque fimul id facientibus, & petentibus a iet Domino miiericordiam, cum fletu, & jejuniis, per triduum D continuum proftratis, hortatus eft eos Judas, ut fe prs&epa- rarent. V 13. Ipfe vero cum fenioribus cogitavit, prluf'quam rex ad- Inoveret exercitum ad Judæam & obUneret civitatem , exi- re, & Domini judicio commi:tere exitum rei. II 14. Dans itaque poteftatem omnium Deo mundi creatorl, & exhortatus fuos , ut fortiter dimicarent, & uíque ad mor- tem pro legibus, templo, civitate; patria, & civibus ftarent, circa Modin exercitum confütuit. h 15. Et da:o figno fuis Dei victorize, juvenibus : fortiffimis elefhs., nocte aggreffus aulam regiam, in caftris interfecit d viros quatuordecxm milia, & maximum elephantorum cum his, qui fuperpofiti fuerant. fi r6. Summoque metu , ac perturbatione hoftium caftra re- plentes, rebus proípere geftis , abierunt. r7. Hoc autem faétum "eft die illucefcente, adjuvante eum Domini prote&wne. 18. Sed t p m &t 7. Terr& dari.) Id eft, fepeliri. IS. Sguo.) T'effera, qux militibus fe 9, Saris ]»/zze ) Valde jufte. dari folet. la De: villoria. ) Scilicet verba hæc, d I4. Dans itaque poteflatem omntum De£ villor£a. Vi Dec. ) id eft, commiztena rem D«eo, dulam Regiam. ) "labernaculum t qui omnia poteft, Regium, Pratozium, e li A CAPUT XII. 49* W 18. Sed rex . &ccepto guftu audacise ]udæoruïn—, arte difti- cultatem locorum tentabat: ; 19. Et Bethfurae, quae erat Judaeorum praefidium muni- tum , caítra admovebat: fed fugabatur, impingebat, mino- Q tabatur. " 20. His autem, | qui intus ärant, ïüdas*neceiï'äria mittebat. C 2r1. Enuntiavit autem myfteria hoftibus Rhodocus quidam de Tudaicoexercitu, qui requifitus comprehenfus eft & con- cluíus. . 22. Iterum rex fermonem habuit ad. eos , qui erant in Beth- furis: dextram dedit, accepit: abiit. 23. Commifit cum Juda, fuperatus eft. Ut autem cogno- N vit rebellaffe Philippum Antiochiz, qui relictus erat fuper I negotia, mente conílernatus, Judaeos deprecans, fubditus- que eis, jurat de omnibus, quibus juftum vifum eft, & re- conciliatus obtulit facrificium, honoravit templum, & mu- u nera pofuit : d 24. Machabeeum amplexatus eft, & fecit eum a Ptolemaide, ufque ad Gerrenos ducem & principem. d - 23. Ut autem venit Ptolemaidam , graviter ferebant Ptole- d menfes amicitiae conventionem, indignantes , ne forte foedus irrumperent. j^ 26. Tunc Ji Deprecans , fubditusque e£5.) ld efï, ït) I8. Gu/lu.)þExperimento, id eft cum hoc habuiffet fpecimen audacis, & eos demiffe rogans. virtutis Judeorum. 94. Prolematde.) Quz eft urbs ma- lI$ ritima, cis Tyrum verfus Jerufalem at I9. Migerabatur. ) .ld eft, inferior pofita. difcedebat. Gerreuos,) Hi funt Gerafeni, qui I 2r. Myfteria,) Id eft, fe ? 1llia. c—rcAt:aWCOn- habitantad lacum Genefareth, ut pu- tat Salianus probabiliter, & Cora. ( Reqaiftw. ) Quxs fitus. a Lapide. Strabo lib. I6. Gerram, e Cencla(us. ) Scilicet carcere. unde dicti funt Gerreni, ftatuit, qua ex 03. Commifft cum JTuda , fsperatus Gaza in /Egyptum, & Pelufium ibatur. n ef : Non poftquam obiit ,. fed cum 2s. Indignantes , me forte fedus ir- amifit primum quatuor millia, deinde rumperent.) 1nGrgco ad veroum eft: fexcentos de fuis , preter eos, quos Indignabantur enim, pro quitbus volue- haufit obfidio Bethfurg, incolumi fu- runt rumpere federa,. ld cft, indigne juf da cum fuis, excepto Eleazaro, qui ferebant quedam conceff« Judeis, ob vitam ultro profudit, ut vidimus fu- ug volebant fodera pacis irrita face- f rel pra lib. 1. c. 6. 46. Caufa autem indignationis vide- Rebellaffe Pbiltppsm. ) -Nide fupra tur fuiffe przfe&tura, & poteítas da- j É lib..xþ. c. 6. n. 55. ta Machabæq. LïIBRII'II. MACHABJEORUM 458 t J 26. 'Tunc afcendit Lyfias tribunal, & expofuit ra.:ionem, & popülum fed:vit, regreffufque eft Antiochiam: & hoc modo VOQ L regis profe&tio & ;'editus-* pr'ogeüit. ii ) CAPUT XIV. bu r Suggerente Zllcimo , qui fummo deflitutus. erat facerdotio , M'm; sor in S'udeos mi[Jus a rege Demetrio, auditis Yudae praclaris fa- f cinoribus , amicitiam cum eo. contrabit: quam po[imodum rege.co- gente füloens , dum Studam nequit comprebendere , templi minatur Pl E ever[ionem ; & fenem. Ragiam, Sfudeum magnanimum, appreben Ve dere conatur: qui dum ab boflibus jam fe capiendum videret, ele- git potius con[lantiffimo animo [ibi mortem inferre , quam indi- fec in quos proprüs manibus fua. inte- gna patj ab boflibus , ina projecit. effe Ed pott triennii tempus, cognovit Judas, & qui cum 1.S eo erant, Demetrium Seleuci cum muititudine valida, (er & navibus per portum Tripolis afcendiffe ad loca oppor:una, 2. Et tenuiffe regiones adverfus Antiochum , & ducem m ejus Lyfiam. 3. Alcimus au tem quidam, qui fummus facerdos fuerat, €0: Ak fed voluntarie coinquinatus eft temporibus commiftionis, confiderans nullo modo fibi effe falutem, neque acceíftum ad tf altare, L] 4. Veni t ad fegefn Demetriukm,, centefimo qu"inquggefinhö fhe anno, offerens ei coronam auream, & palmam, íuper hsec & " Tat - Cor 1. Ed poff "mieni zempus.) Inchoati appellarur illud, quo Judai Gencili; Deg fcilicet a morte Antiochi. Ejpi- bus commifcuere fe , & eorum ritus i Pha nis. imitati funt, fuperinducto prepetio, Demetrtum . Seleuct, & c.) Vide di- ludis, facrificiisque prophanis. . Vide Ben llb' fnc. 6 hab«ntur. &al & €.7. ini;io, ubi hec eadem Nuilo sodo ffbi effe falurem. ) Intel- . PMenmus amtem 7:4;:14;;71, €*, ) Vi- ligens fe, & res fuas periclitari. de ibid. n. 5. Z Coinqm'nanzä. ) Idotolatria. 4. Centefimo quinquage[fmo annuo. ) Temperibus cogmiflionis.) Non di- Regni Grecorum fecundua fapputi- cit Seriptura. Alcimum fuiffe Ponti- tionem Chaldaicam , de fupra c. II. n. 2I. gua dictum ä ficem temporibus commiflionis, fed tantum fuilie eo tempore idololatria Thallss. ) Ranios. aureos. Greci Bicay Coinquinatum. ] empus commiftionis enim ramum , Q«or. appellant.e Bw - C A. PUEPL X 489 thallos, qui temkp*!i effe videbantur. Et ipfa quidem die filuit, p 5. Tempus autem o portunum dementi &e fuae nattus, con- vocatus a Demetrio ad confilium , & interrogatus quibus re- bus, & confiliis Judaei niterentur, 6. Refpondit: Ipfi, qui dicuntur A ffidaei Tudeeorum, qui- bus praeeft Judas Machabzeus , [l bella nutriunt , & feditiones movent, rnec patiuntur regnum effe quietur [] (s 7. Nam & ego defraudatus parentum gloria ( dico autem /) fummo facerdotio) huc veni. M 8. Primo quidem utilitatibus regis fidem fervans, fecuhdo autem etiam civibus confulens: T0 nam ilorum pravitate uni- verfum genus noftrum non mini li me vexatur, 9. Sed oto, his fingulis, o rcx, cognitis, & regioni, & generi Ji- fecundum humanitatem tuam per vulgatam omnibus, profpice. Io. Nam, q uamdiu fupereft Judas, impoffi bile eft) pacem effe negotiis. fl 11. "alibus autem ab.hoc di&lis, & ceteri amici, hoftili- ter fe habentes adverfus Judam , infl: mmaverunt Demetrium. ]) 1 12. Qui ftatim Nicanorem praepofitum elephantorum ducem mifit in Judaeam, eff .13. Datis mandatis, ut ipfum quidem Judam caperet vivum, eos vero , qui cum illo erant,. difper dl geret, & conflitueret Alcimum maximi templ i fummum facerdotem. UD, 14. Tuncgentes, qua de Judae il tim fe Nicanori miíce a fugerant Judam, -grega- bant : miferias & cla Íperitates rerum fuarum exiftimantes. des Judæorum, pro- o )d 15. Audito itaque Judaei Nicanoris adventu, & conventu nationum , confperfi terra rogabant eum, qui populum fuum Cconfítituit, ut in se'ernum cuftodi ret, quique fuam portio- nem fignis eviden ibus protegit, tili« 15 16. Imperante autem duce , ftatim inde moverunt, conve- t0s geruntque ad c'ai*ceilumAD.eiïau. — (ide 17. Si- ntd' Qui templi effe. videbantur. ) Wte nius vertit, OZfeffo gezers noffro prc- templo f&crilegä ab Alcimo fubl.ti, fpice. i) 6. Affidai. ) De quibus vide fupra zlicþi- 15. Pertionem.) Gimce puteic t* l' I- C. 7'- n. IS' tur, id eft pars, hereditas , fcilicet ^1nifl 9. Gezer: ) In Greco eft, c3 m:- udzi. gicaué»S vyévsc 4j meosostz i Flami- 16. Dzce. ) Simone . fratre Juds. m 'Biää. cam Gom. Memoch. T. VI. Qqq y 490 LIBRIQH.'MACHAäæORUM .17. Simon vero frater Judse commiferat cnm Nicanore: fed conterritus eft repentino adventu adverfariorum. - 18. Nicanor tamen , audiens virtu:em comitum T * uda, & animi magnitudinem, quam pro patrize certaminibus habe- L d bánt, fanguine judicium facere metuebat. i 19. uam ob rem pramifit Pofidonium, & T heodotium, & Matthiam, ut darent dextras atque acciperent. ä 20. Et cum diu debisconfilium ageretur, &ipfedux ad muldi- tudinem retuliffet,omnium una fuit fententia amicitiis annuere. 21. Itaque diem conítituerunt, qua fecreto inter fe age- 3 rent; & fingulis fellae prolatze funt, & pofitee. ä 22. Pracepit autem [udas armatos effe locis opportunis, ne forte ab hoftibus repente mali aliquid oriretur : & congruum colloquium fecerunt. 23. Morabatur.autem Nicanor Jerofolymis, nihilque inique ageba:, gregefque turbarum, queecongregatee fuerant, dimifit, 24. Habebat autem Judam femper charum cx animo, & erat. viro inclinatus. 25. Rogavitque eum ducere uxorem, filiofque procreare. Nuptias fecit: quiete egi , communiterque vivebant. 26. Alcimus autem , videns charitatem illorum ad invicem, & conventiones, venit ad Demetrium, & dicebat: Nicano- rem rebus alienis affentire, Judamque regni infidiatorem fuccefforem fibi deftinaffe. ngtïo- -27.'?Itaque yex exafperatus, & peküimis hujus crimi nl- I9. Se»gmize , Efc. ) Quuali dicat. Effenorum vite inftituto conftanter Illorum virtutis periculum facere cum rfeveraffe , quod eft, évcaS g , & communem vitam egiffe , qualis vitz difcrimine. 20, Ipfe Dux. ) Scilicet Judas. eft- eorum , qui nihil habent propri- 99. Congrumm colloquium. ) B epo- um, fed omnia communia. Vel fi- y gnificat, fudam, & Nicanorem fibi 8sca» xoryoNosía» congrefium, & col- mutuo fuille familiares. locutionem convenientem qualitati negotiorum , & aptam ad concilian- o6. Re&us alieni aþntirc.) Id eft, dam pacem. probare, & amplecti, qu& a negotiis Regis aliena effent. 03. Gregefoue turbarum. ) . Qui fe ä Nicanori adjunxerant, ut dicitur n. I4. Succe[forem fibi deflinaffe.) In Gre- Ef 24. Ex animo.) Grzce eft, é&» co eft, 2i«2oxyoy dyadYótiys» &avroi, meoccmo, id eftin facie, fcilicet fi- quod vertere poflis. Vicarizm iofiui , lu vel declaravit [uum. Alii vertunt, d &ce, & fimulate, vultu tenus. os. Communiterque, ) SignificatJu- Legatum n cYéaUtt. dam accepta uxore nihilominus in 27. De amicitía comventione.) Quod N y $ CAPUT XIV. 49* -mibus irritatus , fcri»fit Nicanori 5 diæhä, gi*avþ,ltf:*ïX quidem fe ferre de amicitiee conventione, Y citius vinétum mittere Antiochiam. jubere tamen Machabazeum M 28. Quibuscognitis, Nicanor confternabatur, &graviter fe- rebat,fi ea, quee convenerant, irrita faceret, nihil lefus a viro. Ü 29. Sed quia regi refiftere non poterat ; opporgmitatern ob- fervabat, qua praeceptum perficeret. l 80. At Machabaeus, videns fecum aufterius agere Nicano- rem, & confuetum occurfum ferocius exhibentem , intelli- zens non ex bono effe aufteritatem i gregatis, occultavit fe a Nicanore. ftam, paucis fuorqm con- ia 31. Quod cum ille cognovit fortiter fe a viro praeventum, ii venit ad maximum & fanGiffimum templum : & facerdoti- bus folitas hoftias ofrerentibus juffit, fibi tradi virum. u 32. Quibus cum juramento dicentibus nefcire fe, ubi effet, t quiquarebatur, extendens manum ad templum. r 33. ]uravit, dicens: Nifi Judam mihi vin&tum tradideritis, iftud Dei fanum in planitiem deducam, & altare effodiam, & k 'e templum hoc Libero Patri confecrabo. 534. Et his diCtis, abiit. Sacerdotes autem protendentes f manus in Coelum, invocabant eum, qui femper propugpggtor 10 effet gentis ipforum , heec dicentes: em 35. Tu, Domine univerforum, qui nullius ïndiges, volui- fti templum habitationis tuae fieri 10 nobis. 36. Et nunc, Sao€te fanCtorum omnium Domine, conferva in eeternum impollutam domum iftam, quae nuper mundata eft, .37. Razias autem quidam de fenioribus ab Jerofolymis.de- nter latus eft Nicanori, vir amator civitatis, : & bene audiens: TUl 3. qui pro affe&tu pater Judaeorum appellabatur. uahlä 38. Hic multis temporibus continen izde propofitum tenuit 3 pri- in Judaifmo, corpuíque & animam tradere contentus pro . E if perífeverantia. i 49. Volens au*em Nicanor marnifeftare odium , quod habe- d batin Judzeos, mifit milites quingentos, ut eum comprehen- ;otiis derent. Qqq2 40. Pu- adeo ar&am cum Jud: amicitiam con- 37. De femioribus ab Hierofolymts. ) Grt traxiffet, ( pacem fcciffet cum u- MHicrofolymitano fenatu. UWJ) dais. Benze audiezs.) Bone & fecunde xlüif ! famæ. ff getere tamen. ) !faque jubere. 39- Libero pairi. ) 1a €tt Baccho. *39. Conftinentie propofftum te*nuitf) ge i nebis.) lnter, feuf/apud nos. euutísg, ut eft in Graco id eft, ;»- 3uod 492 LIBRI kn. MACHAB/JEORUM . 40. Putabat enim, fi illum deceþiifet, fe cladem Judsis 1 maximam illaturum. i 41. Turbis au:em iruere in domum ejus, & januam dif- * j rumpere, atque ignem admovere cupientibus, cum jam com- B prehenderetur, gladio fe petiit: p( 42. Eligens nobiliter meri potius, quam fubditus fieri pec- Catoribus, & contra na:ales fuos indignis injuriis agi. pl 43. Sed cum per feftinationem non certo i&u plagam de- f diffet, & turbzae intra oftia irrumperent, recurrens audacter- ad murum, przecipitavit femetipfuui viriliter in turbas: 44. Quibus velociter locum dantibus caíul ejus, venit per mediam cervicem : 35 V 45. Et cum adhuc fpiraret , accenfus animo, furrexit : & cum fanguis ejus magno fluxu deflueret,. & graviffimis vulne- dl ribus effet (aucius , curfu turbam pertranfiit : 46. Et ftans fupra quamdam petram praruptam, & jam D exíanguis effe£tus, complexus inteftina fua, utrifque mani- hi bus projecit fuper turbas, invocans dominatorem vitze, ac fpiritus, ut haec illi iterum redderet: atque ita vita defunctus eft. CAPUT XV. Sudes fuos contra :Nicanorem, Dei potentiam coutemnentem robo- t rat, tum exbortatione , tum notturne apparitionis manife[1atio- ne, de vifo Seremia pro populo Ifrael oraute; qui in Deum [pem po babentes ingentem proflernunt. exercitum, amputatis capite & manu INicanoris , que Sferofolymis in memoriam dioine protectio- f tüis fufpen[a funt, lingua. ejus bla[pbema avibus particulatn tra- dita, eoque die in anmuam Jolennitatem in[lituto. . Icanor autem, ut comperit Judam effe in locis Samarize, wla dN flgw cogitavit cum omni impetu die fabbati committere bellum, W tur, h 8b o ]pdæis vero, qui illum per neceffitatem fequeban 1- le MU commiftiomis, qui fcilicet abftinuerat in Grzco. Impulfum fuiffe a Spiri- fe a communione , & commixtione tu fancto ad mortem fibi ultro. infe- Jü( cum Gentilibus, & ab eorum ritibus rendam , ex illo colligi videtur, quod Q & facris abhorruerat. facer textus fa&tum non folum narra- 40. $2 lum dfcejþi]'et. ) In Grzco te , fed etiam commendare videtur. ; eft, /£ illum cepiffet, c'ukaufocv. 42. Nobiliter mori.) Generofe, ut eft 2. PEr neceffitatem. ) ld eft coafci. tnj CAPUT XV.' 495 dN dicentibus: Ne ita ferociter, & barbare feceris, fed honorem ií tribue diei fan&tificationis, & honora eum, qui univería con- fpicit : Y 3. Ille infelix interrogavit, fi eft peravit agi diem fabbatorum ? p(v)tänsx in ccelo, qui im- Ü 4. Et refpondentibus illis:: Eft Dominus potens, qui juffit agi feptimam diem. xvivus ipfe in coe!q 5. At ille ait: Et ego potens fum fuper terram, qui impe-' let ro fuümi arma , & negotia re x 'lTamen non obti- gis implgti. nuit, ut confilium perficeret. e 6. Et Nicanor quidem cum fumma fuperbia ere&tu LUS, Cogita. verat commune trophaeum ftatuere de Juda. 7. Machabeeus autem femp ne auxilium fibi a Dec affuturum. er confidebat cum omni fpe 8. Et hortabatur fuos, ne formidarent ad adventum natio- m num, fed in mente haberent adjutoria fibi fa&a de coelo , & n nunc fperarent ab Omnipotente fibi affuturam viCctoriam. - 4 9. Et al'ocutus eosde lege, & prophetis, admonens etiam : IN certamina, quae fecerant prius, promptiores conftituit eos : IC. Et ita animis eorum erectis, fimul oftendebat genti- um fallaciam , & juramentorum przvaricationem. rt. Singulos autem illorum armavit, non clypei, & haftze j : munitione, fed fermonibus optimis , & exhortationibus, ex- v pofito digno fide fomnio, per quod univerfos lzetificavit. b I2. Erat au:em hujufcemodi vifus: Oniam, quifuerat fum- 6 mus facerdos, virum bonum, & benignum, verecundum vi- iif fu, modeftum moribus, & eloquio decorum , & qui a puero i L Qqq 3 in 3.* éz ejl potezs 2 (ælü,ö'c.) In- tin;mtur , lis factz, fignis hominis fuperbia fe Deo ex- quæ eam fervant, & propugnant. uffi, £quantis, eique imperium in homi- Admomen:.) ln memoriam revo- hes eripientis. Interrogavit, an il- cans. t le, qui diem fabbati celebrari juffic , lO. Fallaciuss. ) Perfidiam. l cclo przxeffet. A. CO II. Noz clyper, Uc.) Non tantum um- nfilizen perfrctret. ) Everfionis clypeis , aut haftis. - yti Judsor Digno fíde finyz4o,) A Deo immiffo. j .6.. Commuze trephaum ffatuere.) In codice Vaticano additur , & e/s qu; Deus ficut viros principes fpeciali gl CHU» IDfOo eramt. quadam curagubernat, ita folet eos a fzpe oflentis, auit. fomniis a fe im- j 8- Narjonum.) Scilicet Gentilium. miffis dirigere , uod & Homerus Q. -fÜocurus eff eos dé lege. ) Pro- fenfiffe fe oftend.it, lib. 2. lliad. J miflaones memorans, quz in lege con- 12. Ooram. ) Qui Menelai artibus LIBRÍIH. M;A*C'HABEORüM 494 us protendentem 'orare rprcv q in virtutibus exercitatus fit, man omni populo Judacoru m. (fe & alium virum, state &. gloria 12. Poít hoc apparui mirabilem , & magni. decoris habitudine circa illum: Oniam dixiffle : Hic e (t fratrum d 14. Refponde nem vero li Ifrael: hic eft , qui multum orat pro po- E amator. & popu - pulo ; & univerfa fan &a civi:ate, Jeremias propheta Det. & dediffe Judee 15 Extendiffe autem Jeremiam dex;ram, ladium aureum, dicentem : 16. Accipe fanCtum gladium munus aDeo, in quo dejmes adveríarios populi mei Ifrael. ( 'äe qui- U 7. Exhortati 1 taque Judae fermonibus bonis valde; d & animi juvenum confortari 1ta- [ bus extolli poffet impetus; tuerunt dimicare, & con fligere fortiter: ut virtus de nega te tis judicaret: €o quod civitas.. fancta, —& templum periclita- rentur. Ui .18. E rat enim pro uxoribus, & filis, itemque pro fratri- minor folicitudo: maximus vero, & pri- H bus, & cognatis ; - mus pro fanctitate t imor erat templi. non minima folici- 19. Sed & eos, qui in civitate erant, nj tudo habebat pro his, qui congreffuri erant. e dicium futurum, ho- 2o. Et, cum jam omnes fperarent Ju el n fet ordinatus, beftiae, equi- ftefque adeifent, atque exercitus ef tefque oppori uno in loco compofiti , 21. Con fiderans Machabaeus adve ntum multitudinis, & a2ppa- Q ratum varium armorum , & ferocitatem beftiarum, extendens Cavits manus in coelum , prodigia facientem Dominum invo ex qui (e Éuerat interfectus , fupra c. 4. n. 34- 1R—þ/iede fupra c.« 3. 25. & c. 5. 2. & ro- la Verecsdam- ) »d':än[xövcc, pudentem , 27. & II B- . nan activaum habet. fignificatio- I7* Exbortatt : napaxNqS d vreg ht nem. vertere poflis, Cosfo'azt. quod;. D 13. Magni decaris Klä*aäitmz'im;) 39 » De quibu: extolir pofez izipetus.) Qui- 25 oi etiam . poteft , Labirudinem ,. Quia bus animi vigor, & impetus excitari in poffet. Greco elt, peyahonermicaurq» vns- eoxs» excellenti msgnuificentia undi- Ur virtus, €c. ) Id eft, ut totum t ue ornatum, quz eloria index erat negotium decerneretur non verbis, meritorum fanétiffiii prophete , & fed virtute, & viribus. Ten QO. Cum jam omnues foerarent. judici) 1 glorís, quz illi in ceclo debebatar. 0 15- Gladium auvewm.) Nam quz um futurum. ) Yd e(t, cun jam pre- 3 Deo veniunt, ut funt excellenti(fi- lium immineret , quod Dei jidicium de caufa utriusque ducis patefiergr. gnà, ita fub anrei fpacie oftenduntnr, | - CAPLUT XV. 495 qui non fecundum. armorum potentiam, fed prout ipfi placet, dat dignis vittoriam. 22. Dixit autem invocans hoc modo : Tu, Domine , qui qu mififti Angelum tuum fuüb Ezechia rege Juda, & interfecifti l de caftris Sennacherib centum o&togintaquinque millia : - 23. Et nunc dom nator coelorum niitte Angelum tuum bo- num ante nos, in timore, & tremore magnitudinis brachii tui, 24. Ut metuant, qui cum blafphemia veniunt adverfus fan- &um populum tuum. Et hic quidem ita peroravit. 5 25. Nicanor autem, & qui cum ipío erant , cum tubis, & can:icis admovebant. [ 26. Judas vero , & qm cum €o erant, invocato - Deo, per orationes congreffi funt: 9 27. Manu quidem pugnantes, fed Dominum cordibus oran- tes, proftraverunt non minus trigintaquinque millia præfen— tia Dei magnifice dele&tati. 28. Cumque ceffaffent, & cum gaudio redirent, cognove- runt Nicanorem ruiffe cum armis fuis. 29. FaCto itaque clamore, & perturbatione excitata, patrla nn voce omnipotentem Dominum benedicebant. 3o. Preecepit autem Judas ; qui per omnia corpore, & ani- & ma- 0- mo mori pro civibus paratus erat , caput Nicanoris , r num cum humero abfciffam, Jer ofmymam perferri. 31. Quo cum pelvemfï'et, convocatis contribulibus , & fa- cerdo:ibus ad altare , accerfiit & eos ,. qui in arce erant. )d n 32. Et oftenfo capite Nicanoris, & manu nefaria, quam li extendens contra domum fantctam omnlpotentls Dei, magnifi- ce gloriatus eft: 33. Linguam etiam impii Nicanoris preecifam juffit particu- p latnn avibus dari: manum autem demenis contra templum fufpendi. d . 34. O- —8 [ Beff ia.) ElephAntx. Acc euq)gavSæmg émipastíz , ad vere u 23. n timort, E tremore.) ld eft, bum , Dei murifce l«fati apparitiont. n timorem, & memogem hoftíbus affe- Apparuit enim Deum illis adeife, cum renttm. tam infignem vittoriam reportave- bis, I'ln t. 2s. Canticis ) 7440 , militaribus vociferationibus DQ. Perturbatione excitata. ) Stre- 7) ztimovebant,) Procedebant , acce- pitu, tumultu, confufo omnium cla« I debant more cum l«xtitia. 1utid g. Prefentia Dei. ) 'YS 9:8 ptqia- 32. Magnifie.) Id eft, fuperbe. 206 LIBRI IL MACHAB/EORU M CAP. ).v 44. Omnes igitur coeli benedixerunt Dominum , dicentes: Benedi&tus, qui locum fuum incontaminatum fervavit. 35. Sufpendit autem Nicanoris caput in fümma arce, ut evidens effet, & manifeftum fignum auxilii Dei. D 46. Itaque omnes communi confilio decreverunt nullo modo diem iftum abíque celebritate praeterire: 37. Habere autem celebritatem tertia decima die menfis Adar, quod dicitur voce Syriaca, pridie Mardochaei diei. 58. Igitur his erga Nicanorem geftis, & ex illis temporibus ab Hebreeis civitate poífelffa, ego quoque in þis faciam Hnerp fermonis. 49. Et fi quidem bene, & ut hiftorige competit,.hoc & ipfe velim : fin autem minus digne, concedendum eft mihi. -40. Sicut enim vinum femper bibere, aut femper aquam, contrarium eft: alternis autem uti, delectabile: ita legenti- bus, fi femper exa&tus fit fermo, non erit gratus. Hic ergo 6 erit cqnfummatu;. .$4. CLb Lenedixerunt . Dominum. ) Paulus fe imperitum fermone confi- In Grzco eíft , &ic 0» Spavóy , in ca- tetur. 2. ad Cor-' cap. I . ÍIum , id eft colum verfus vocem ex- 40. Contrarium eff. ) Id eft, dam- tulerunt grati animi indicem. nofum, & minus jucundum. 37. Menfís -4dar.) Februarii. Exattus ffe fermo.) Nimis elabora- Quod dicirur voce Syriaca C c. ) Eft tus, &cultus; fatigat enim le&orem, trajectio vocabulorum, Greca enim Graeca hunc fenfum faciunt : Uz vi- habent: Terzadecima die menfis duode- eimi ( Adar dicitur "voce Syriaca) pri- num per fe bibere, 5 rur[um aquam mmi- s;e Mardochaica dies, micum eft , fem odiofum , delecdat autem ff utrmque mifceas : ffe. praparatus,id 59. Hoc € spfe "velim.) Quafi dicat gaudeo. eff temperatus , feu concinnus fermo letto- " Sin autem munus digne, ) Vide di- rem dele&lar. In &a fup. c. 2. n. 27. & 29... Non pe- Hic ergo erit cakfummatfgs. ? tit autem veniam erratornm , qnoad "Tr&co eft, éí» ra)T& Ó* Fgauy $ ve- hiftorie veritatem, fed orationis mi- AerQ, id eft , Ae eriz ffzis, hic eft finis. wus politz , quemadmodum etiam D. XX WOA N C ^ 2 SS bt q Uk*(& f OMENCEIS E ESSS ï I///h N C E »^ us V, l P u ullo epüs el ribus inem cc& mili, um ;enn- eno confl- at abort" Loremty [r vi« g iti- Autem itut,id " )In T hic eü b ye ——— "Rn rE n r L LLL pE ii EiLLLÓ ara, M d K Y PO H sst — EM d — cam € r À Dd — J s —— ä*ä m GA MM . E V angusee ï ?;".x du X Q um EEE p p » LA U oRemmue t s XSENS n , d P d 4 ; fe 'e * *ow 04&3 l "A " F" d Y 5 / / Jf 4 —; * g v Vi 4 ( ! l ss L 1 ? ) EM - * ,f ) h f Q!t " N yB & " NWEES N , j 94 //,"'/ 5 N 3 4 À ^ f ïï X Y l4 j/ A N /xt ! EUA s WO N Z 2 N - F rj ! 5 -; x / Z s £ 7 .! x , ,/ N * / N / qu ) j NQ' /,. iA AR . MV ^ n ^ NN d XXX ;; Md N WA Nxx) Ut XN m No9 m ES * u / 8., ll.l xx , -- $ -* 25 ) j «e* LA J P f *e * - E j .c « em D2 $fj f [ SN p E - i P d i "t Sx'i N A N // h ( d .* y 9 H Z9 m t L ? 4 .** D a D A , j $£« //, .! ZXC f $ *', *$ M n // e d D 7 a . 99 l .tf/ - ,.' t l Y h. L (« .e ? BN XN u — l D K s ** 94.V t !, ,v"'(" : - e u "oA* * « *€ 3 £E Rn s & R 9* ,A: b T —— UE Teacc us -: P UC KR : "9 D A Pt // — x; h. m * 4l j X as x N Xx w -« *t-o( K y YX x CUP .A p SS Ed - d d ü Xx n - x 5 .OP . U €- ll i 7 ' "ZA v A X;x / 7u , K N N a p " / * Y SS P i j '5. [ NN $. ) E. od U. & ')'. p od E TE ecrbi N C EX N : $4 / p d 1 TSS Xxxs N ln * ) NN f: CA d- N ey EE PAP. g. T g J "Es 3 M. T. x? L d E m ï 4 ; 3 £ 0 " .«/ d TU — R MU ao G d - a N $:5 N ANNCSCSSSie, h OP ;$ * / T UET P - M um " L gex. rR D nf a, k AE N CUM $- E E N " g p du [ 3 N MO k x h 5 SSSS l' ; 4 ] 51 P /f. Wm m - R f | d N ,49/ d a L m — Es P a udipe D D , * E à ä | v 2 ï D st AX ///r R À ä- " 4 p L — — p X "- ^ - D * av j h E55 j » a f N j 7 /!/ $A &v jh N / m A s XY d d - 14 1 ! EM a 4 " ,!o L x * 'ä.s T ( :-, :-—Rc— wOLIS ( À u Ro " .i',' £* á ! P i.! "a n — R Es /f '( $5 E g 9 ! j d d $ 4 d , n /' u a W,'! T as P d ; E 'r *,j /'æ 3027 wix PA 1 ! w - a T X , f,/, ', i N — ä /' ; : !1: R E d - y/ // R i " ub LP & [ At o , od 1 r À * ( À P b Es .* -.-- //1/ 74 AX .. " d 7 . VAUDN * "n x 4 / NN ! Y -- " -Q) N X 4.*.y : d':. | m — N 7 3 ^ E o at t a. N " hER — T l poma m Y ag a - -- g. W N 7 a. - I* a L - n - U — x d Fe — -Ó - H d D. P - : x-; P " SÉe - M :.: * . $. J /A4 - s5 95 h i " e ] P r l"/ —— r d d *oii A d & P^ XX ; m ! j ; m la E d u // v s pI P :' / / 4 s d d weoc T 'y : 22 l ïl, ! . Is $* 1* - s g » :g $ r),';! H J Ew. , r u ", ] ï'- 4 Zs $5 z * ;'. L '/,l P K'A ^ $r $** $ 9. / N « " $$ " i //, /.--/',-J'— AE '9:,, 77 a a P d m ; 4€ OW w — x* NV :i « N (2 MV Y g — [ V d La2 d T S- d o hs : X' / 9 P d ? «r. T - - ' D us ; EL . ul n ..' * A» P /4 C«dP i QUP zI€ p m W I / " d * P AM : * p ï " P s p ct- WE - E ) - E 3 d EE I RUTEUTT 2 i/ . N T Y !// L Z f N P T d d AL o d 1 // '"i Bcs Eu /7. , J ^ d us UM I Wa d Ls | h x t bs ! : . - b N - NU £ 4 h aA 24 -- ^ N fam 3. E 2 E R i r ass r A & W* 1 - *- 44» &E; ;. d -- - A 3R 4 d d VX Rs 4 ht i H E d " E v TU EO T m j2 —* u 5 D t5 z d. " " * r s o " E ( d. 2 f 2 26 E kl . 25 a j f 2 n X $ 7 7 5 ^ a a " £ um $: E 25 v5 m H lo 2j 5 b ( A P 7 27 ia z fe firpt ( s d o D. UE zi 13'; n ^ T YP ZA 12 2 * J,l;,s? a A 1 PA E « - " . ^AV a ii at Es j j2 2 ; 2 z 2 5 j5 - ;: o at .-;*P P * de ä*' " j o " $ A a 2 m T EH i d5 m - : o rl 4 2 (2 E 2 P E. As Á e b 37 2 P J T 2 "d t ? ces a z d D 5 s 7 ; Ya d m u ib s 7 s 2 x ) Riv ia 5 o o 2 Á d. "AE din Md L. 4 A. at p WA u * Dd d & o ';- s a p 1 4 ( ( o f 2 . 47395 J . ij U LP OA d af : "i r vj z $ £5 p at d ar ij ( 1f A L« A 2 U 7 (2 . P RE RE U D £T $ H z d v r Oa Es PA m - 4 Y : 2 - x i Y P V À 2f £ d p VA I A2 E w LE Vs v ) Z 2 d [ 2 u- ^ pX i p d v5 z 5 f M 271 :j n 2 FA T$ 54 » j £ A H R v Es 2 d 27 J d f f th 3* 27 * z s j h R P D. d u n m d ; * T ? 721 n n j i 2 5 J 2 Z E u) í v o "p o 5 o r E 2 Af as Á [ : ? A u Y p d . A RA P ,i"x- $6 " 2 r E n 2 d E5 2 d 3. AAE T u 2 - L d ) [ z Ü 4 ". u ü E x £E x : P " a 2 5 125 ; "d - s Vs X * d s £ 7 Csl 3* É A5 t " . d J o m i i n pE b * - : , Pa d d d- (s e 34 a 2 n X vt r J . 42 " (g á jh: e " A A 2 " 6 j » . * , ho 4 3 i N * " d J $ M gt 22 d v 7 3 5 M o A 1 u M H J J A o DAT 4 , j A ? E 4 Z T / i x 3S zv 5? d s 26 2 i AT 25 ATE A d d. 4 1 4 24 M v M v * $ T " . * j x $ 23 Rienm s " i $. ? a 1 5 2563 [5 ? 4 23 3 WE 1 j * m 2 ; gä, j uT 35 * j » f c] » * 2 a i5 ia b 3 p ^ (2 2 ( $4 " | * 2 ;, v " T * 2 2 " 4 o s s Es * i . E v i. D | P -T z d ( 5 1; 2 : [ n D j 5 D C "M 5$ o d D £ & 2 $ " s 5 2 * * u d x N d 7 $& du i d i tn. d R j s ( M Vs 1 A V 7 jj :' A:,', * ? (s N * p ,? " ïj ; Ef n MA 2 d VET aA » qu i2 3 CA ^ i $4 ian 15 X C £ ex. u E 924 E & d p - A d 25 ^ » - £. 2 U s * d 5 rb d 54 .E f« LE ia n v D. v P j 2 i AE du d j f5 * ,ä 4 t o 58 x À X $ d 2 z. p . 2 E^ 1 E , 7 ) f E , *5 g L f - " :.;F U J : uB xf ai" £ X E. i jj 2 E 2 5 D ( d 5 $Y 2 7j j ^i . U r xv 3 J 205 $E 1 ^L " 8 m 7 d I d 4 * g ; z LR -- du 2 m bód A 3 - LA B . L x lod V 49 : P "s & Em tj As 94 g u zb . ? 2 j^ "d z " RU EuE u v A ? t 2 7 X p * * C j i* . * $ 9 2 b E. s * D E " x z i r ( [ & m u- E a , s 2 * ia * s K d "s a "d * £ 4 N Z & E. 7 LY s 2 I 43 t d z t L 6t 2 2 i is« É i 3j : 5 ^ 42 j PA D AX 23 : 27 " o d Ua p H x 2 A ia bat n i C 222 T - i r E ;: d M L .3? U T. E A Z 3 g v 5 gfþ s U & i EX j 2 p^. r2 $ E 5 )5 aof n 4 . v " u od d d ij ; 25 1 "u- 6 » P P ( NU A i : z m * RI "u) d u 9s D2 - A o P u i L. t i E & d E : 2 l ? 2 RA t "d ia d LA t . D d. h dc ( d . 4* i d C o ^g P d i vt E ."bæ ïï k "s £. s J 5 x z I E. j - 9- s $ ] C " OA. * Ticg . d r iE -6 z 2 A " ;, 5 s n ; Y d / " E / Ea r 4 n - j E ;:, 8U n Vi " " d $i : s E 5 us P 4 ä&. s qu j . s Ls d r . , Ü s * s i T 6 z f V 72 É E 1 it 1 EC m 2 xf L d - P. vid E d M r d ?f r "$ s » 2 125 VR * M r j d t d " A ää" m ts x E & * * t DA i en ao d u N X E m À i»ï?g W 7 ER i ^ " 2 A * xl g 2 $ D N MT As Bo 7 AREN P. m 4 UE $ "i 3A .ï:*« [2 D *» $5 102 d m D 52 UE J KC " Vi T * r z. f "Sä"l' j d 3 ia 9U n W y: r p i . $u 23 i N N um u ; [ A E pe i E N r t . ;« : Ü 74 ss Y LY 3. E r * £ "" z ;. k s H * 4 * r :,' zo* o p 3 ? 7) Xésc p 4 - $ us . UE ii hs A f £ 4 M i, 5 j À j a p5 "o D H T E 1 A f i j i U ;; ^ z. 2 F t EE : d M d E Y ia . AE 4 $ - lu n AUR ii n * n " i as A c*i Y* £s 4 25 ^ ia r » " u x N n 24 [ M B n ? [ N 21 du ; d Kgl iv r " i t ) " n i d u 5 "n p L. P 2 AE 24 T2 $5 ? A " j X ol $ D KT 5 & N UE J AUE 1» * DÀ i z ^ V iM ; T 2 N d 5 4y Z 1in D. ,'.1, » LL ?. r 71 M TAR ab [j /n Lon 5 . / CM rA P i » T d A ;! LE TIr A " UM 5 M. £ 3 u $ ^ " 7 A d n n du 2 as 1 st d m 4 [/ 4f m P j : H . :; V », dN " od W a vt A , i uf P i d f r UP In m 9 15 [ Ug M t H E d n r ) /*7 ia " i ^ C "1 d s , »y m R P * t us » 11 d d Pa a i W . d n : jj Vi 2 n / 3 hat p $ D ) * t n i A MUU j ; * 7 / ä:. j 4 2 X d i ui vt » TET LY [ 4 H du 7 j ,'. 5 E AT ; L M A j d f H s T D4s / U - » h ET i f H i 7l j / j T r tio X P * " ;, $5 J j 1 Ó hh ", d. B s ! 1 2 N - 0l 5 " E * ; J » P^ P. » j 3 n [;, (;; [ 2 d t 21 CR M ( Ü AE EE 247 *i E C du " LA It » A 6l j k Ws a j s s Qu : n 3 * 8 WE i Pss E A A UR $v 2 i MT at La M oolaadio t E PE orti co ii Z La Y ïi 9 SACRA i 9 C'VJW d «9 E VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset P. MENOCHII E S. Il 5 ä d h 9 COMMENTARIIS D lä. ä EDITIO NOFITER.- REVISA " TOMVS V N&ägq C .O N PI N E.N $ 11 PROPHETIAM DANIELIS 10 HABACVC OSEAE SOPHONIAE jJOELIS AGGAEI AMOS ZACHARIAE ABDIAE MALACHIAE JONAE LiB5RVM MICHAEAE MACHABAEORVM I. NAHVM — SNUCROGUTSCRÉ MACHABAEORVM II 6 ä(ææaæ&vmäæææwæ ) $ 5 VIENNAE AVSTRIAE, TyrIs ET SvMTIBVS JOAN. THOM. TRATTNER, SAC. CaAES. REG. ä MA]. AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAE. MDCCLV U Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com ( E