12A11700-5_6-2
author: Menochio, Giovanni Stefano

—

-

z

o

roeus d

E

Es

N

T-

.

T RUT MM r F ETE

H

-

z

TEcorcge Qu gt rP UPE

pE

23

TY

*s

REZESUUS

[

ov

mw'**.& L eoe

us

P

n

hm

"4

.

Ws d

FR

E

wru

Xl

Ts

i&

r

*

2

4

Ed

;

E

A eapit

E

T

Y

u

P

$H

y

r

n

»

"UR

A

2

iE

2

A

"

UE

(

2

^

-

-

n

ii C uccnal

»

-*

-

i

[

*

um

:

-

$

5X

';52

x

3

E.

w

a.

i«

M

P p

T

[

»

^

t

w

-

;

d

hs

!

P.

ä

j

:

$:

n

A

-

j

Tg;

c E

s

&

"-

d

&

;-

f

^

M

-

uN

s.

i*

*

t

3ä :

iE

-

"—

OAT

&

L.

E:

ao

p

$.

":

i

N

BN

:

-

z

m

At

N

*s

s z

s

2

du

r

M

x

P

pE

i

e

d

m

s

d

"Em

av

ao

A

r

AU

z

"

*

E

3

L ais

$U

-

*s

M

E

p

u-

E

a«

Ls

:

Es

A

21

L

H

$

-

4

B

':J

ii

d

E.

j

^ x

E

-

m

»

Vi

-a

[

m

eae

-

i

ïï

j

T Mul

I

x

RA

w

*

N

Pa

h

E*

2*

BA

E

35 R

7 .

hu

".

2

E

5

m

bt t

i

3

-

Xokese.

a.

U

a g

P d

"o

x

XY

t

dadet

A

-

( d

PA

11

i

$-

i,

À

TU

177

.-/J

PA

E

*

A D.

.E

T

J

&

J

A

rf

.

A

AUA

f

PT

1

i.

2n

2

P

*

:5

5

"

s

I

*

747f

;5íi

zf

( À

*

d

V

A

N»y

T

p

21

"

w

"

"

/f

Di*

i

*

dr

Ty

-

N

Y

Y

A

*

.

"/

d

4

^

vt

t

k

t d

AA

m

P d

s

7U

A

" od

r

Pl

7

924

/

r

n

D

WE

ts

hg

s

Ed

ii

RT

P

rA

x

d

x.(;':

af

-

T

"

d

T

H

*s

"

7

"

^

Phiau!

A

AM

À

$.

rP

"j'-"w-« d

X

ä

od

//

4

2

Y

a

Es

x

M^

us

A

A x

P

a

7

M

*

f

-

d

2

K &?

A.

;1

E6

w

X

" T

VA J

$

d i

,

24

Y

M

[

vt

Af

r

,

7

*

nE

E

A

.';

d.

4P5

Y )

r

,,:.J

^

"A

"]

Ed

vt

w a dl

*

1224

"

.

TT

d

a

m

ha

d.

v

rE l

X

?

27

///

Y

EC

ty

233

3

u

m

S

"

poA4

::

H

d

"

f

é£

£5

Pa

271

A r

ff

(

v

J

d

7

7—/

T.

"

v

n

s

m

du

A

æwä [«

m

M

bt

D.

( od

M

^

4

LA n us

p

"

r

m

a

;4

y

" YJ.

As p

i d A

v

CA

AH

u

Y

*

A

I

T

&

m

?

n

z

P rK a a aifa

X*

rE

-

^

E

"

:f

g

2

"

4

W

iA

*

v

À

a

s

At

t

s

us

m

a

M

H

Y

P

s

U d

«

f.

*oWs

LE L cac

GC

du

E

aE

n

$

of

ii Gol

246

Y

B

u

2 E

wv

42

x*

z.

;

P

MA

u

.

"rA

n

éer

um

*

-ä

MTM

2

2 W

A*

M

2

z

-a d

m

a,

n

y3

Á

r

t

p ^

Pl

J

*f u

.

z

**

m

-

:5

f s

£

4

i

dÀ

ff

f

v

A

N

-€—

vt

RUE

E

Y

pO

n g

v*

j

46*

P

*

Á

ul

,

pocud

(:

aX

Mi

gt

dn*

DA

El

s

o

A

o

-

p

T

d

^i

"gt

pE

;:;1/'

Yv

M

Ed

a

i

"

r

ul

P

"

w

(

d

E

b um r

w

-

'ï

p

v

*

.N;äï

od

K

w

AUL

E

äm,&n É

EM

EM

zi

df od

i

P.

T

r

n u

w T

35

Dd

"

-

n

pe

Qu

oM

d

p

g

**

yetr

n d

a

n

W

"s

" p

m

.;;

l

2 D s

v

J

2584

6t

.

8

u n

d

d g n

d

m

o

g

P ur:

»

WY

z

Deits

n EM

a.;-

u

" Es

CM L

EC at at

r r

E d

Paf acoitn

EM

-

w

N

T

a

RES

i

pE«

TM

Eu

H

o sE M.

r

te

t

t

(l C od

TET

D

u

bs

-

WT

ee

—

o t LE

w v

A

hr

:

p4

"u

s

ii I

n

p

;l

s

—

—

Tv

N

N

N M

2

ERN

N

am

—

E

b

X

I

SSS

EL

—

-

lm

^.

PTR ii

N

SN

L

K;-

d

DESR

M.

A

:-

ün-

-.L

——

hu sR

r

:-

—

M Q

CC

PV

SN

P^

m

:

Em

Em o

—ÀMÀ

VL --

À

——

E

— — m

ER

SSRMLS

u-

s

- HEEBÜE— ——

coi EPT

d

E

E d

l- A mRU

M

D a u

E :

- w m

—

t

—

—

——

Z

(.'

CORCUUN

w

'J

TTE a

YX

"

).e'*

.I*-

ECC ,f

g

vosw

N

À

"

ZZga

PA

N N

P N

s*

^

Xxx

NNS

.-

-

/C

A

-..—.

*

L

é.

— 7

m

Y

N

M

..

€

w

i

[

P 77

N

—

7

/ $^.

LY ..s

TT

NOCONOS

W

""

-

/

B

4

:

f

*

*

N

—

xx

N

-

zl

U

x)xx

225

-.is ——

ä*f D

—

r

Lt

—

Megnrt

/

& lt

4

7

d

-

——

,

é

7

;

—

tr?/'

M

4

H

(s

g

7

i

*

»

a 7

/

)

P

;rï

n

;

-

b .),,,C a-

k

$dj .y

j

A:

*

*

,

'-

//

-

t u

4

Y

b

4

/

/;y:.

$

AÉ

.

:

d

— —

p

$ lp

. LI

:

w

d-

|

T $

:-

-

*

"$,

À

|

,?

w u d

2

P

9-

]

,0

P d

E

Z

,p'..

2

E

T Ir

j

7"

$

,0, *

t

l

f

£

4

pj

*

"

4

h

h

-^

:

e

-

M EUN,

N

ge'

*

;

/,,r

"

/,

&

rü

x*xxï

J

.'I

p

7

/ J

|

xj

)W

d

X

IN s

N

r

p d

Z

i

;'

$

P

El

^* ^

|

:

"w **

T

*

[ 33

As

oX

)5.4

Fs

N

.

d

$f

A

9

3,'

L

R*

N

.

Á

z

rf P

£

A

0',

v

A CUX

L

-

a

xx

,;l

7

À

3

A^

e

"ww

*

í

UB Tübíingen

-

ff

"w

;;

/ä

f

"

"

5/

x

M.

,r/

y.

(* N

X

(

4/

;

27j

*

p

x&x

X 3

Ji

(

i

^

:

;

l

xx» N;

N

.

o i

MO

s

4 EM

xx

22

V

1

'6*

É

N

;

?.

Uf ^

a

:

/,

b

t

!

& W

Z

N

"

Lj

Avxxx;

v

""

ri

L

/

$5 NS

N«

YsN

XN

*

s

»

"u$

AA

"

A

d

TO

5

T. N

i

V

i

*

N aN

-t*

lYi

p

mj/

/

N

x;t

MA

*

xX

4, *

*.

b

«*

n

J

ää

—dÀ

$9*

h

:

hd

v

7

L

vnd.

DA

"J

.

E

E

x*x

,

:

'-

9-

"

A

. D

w

h.

D

7

j

/

i

NN yta

7

Pr d)

h

1

á

"

4

& /// 'aäiiä £

p d.

x

" 'l/ri

-

2€

2

nl

"

:

Mes

9 ,.

i

r

J

^

d& ü

r

Á

,I'r,,

N

W

—

.:'

7

-.y

r

45

t

. AR

-:,

w

w s

od

w

—

;/

^

-

* 8

A

—

-

M o

p

y

Xx

s L N

UET

A

gt

x

l"

('l

rAl

A XX

N-&

l-

z

N LR

pX

," 4

N d

-

E

:$.

-4

s. À

aP

"

4

/

d

p

:$S

4 ;

-e-

— n

^ l',,

Dd

Q X

-

——

7

af

L

" -

EEE

T

"m

CA

tl

NUTPo o l

i

il

yrta

hl

chat

tUOT

SACHRA

Ut

CVM

IVICA

P. MENOCHII E S., J.

It eR

7u LT

jm4

COMMENTARIIS

EDITIO

NOFITER. REFISA

I0OMVYs V

il

COD N PTI N E.N. $

PROPHIE-XIMM

DANIELIS

HABACVC

OSEAE

SOPHONIAE

jOELIS

AGGAEI

AMOS

ZACHARIAE

ABDIAE

MALACHIAE

JONAE

LIBRVM

MICHAEAE

MACHABAEORVM I

NAHVM

ONLCRSOZ CR

MACHABAEORVM II

L AE

NMIEANNAE AVSTRIAE,

TïPIS ET SvMTIBvs JoAN. THoM. TRATTNER, SAC. CAES. REG.

MAJ AVLAE TYyPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAE.

MDCCLV

N

f

A

(

V.

)

j

Dunid

u did

2777

lepum

m e

3. R

d

i

'ärïeE

n&'ar m [

fui,

t

dRb m

d

N

i

à Lipide

üchodog

Kitio & £

QU 63 o

U Prlmr

6 enmïc af

f0 JOühm

Païäh d ln

a.ng q d

3403 na.

( phO

*

Lan

D

Yged

Ml

V

d

X

*

PROPHETIA DANIELIS.

^CAPUT PR I MU M. A)

Daniel ', Anahias; Mifael, öD Zizarias in captivitate eligitfætur,

ut. docti linguam Cbaldeorum aflarent regi ,| mutati[que ipforum

nominibus , obtinent a prapofito eunucborum , ut folis vefcantur

leguminibus , aquam bibentes: quo faclo facies ipforum corpulen-

Hores erant quam illrum , qui cibo. regio. "vefcebantur : quibus

Deqs Japientian

) dedit, C^ Danicli preterea intel- -

ligentiam.: Jomiiorum.

3

d

l.

Nno,l tertio regni Joäkim regis Juda, Venit/ Nabu-

chodonofor rex Babylonis in Jerufalem, & obfedit

eam.

.2. Et tradidit Dominus

in manu ejus Joakim regem Juda

& partem vaforum domus Dei : & afportavit ea in terram Sen-

naarin domum dei

vfu»i, & vafa intulit in domum thef:auri dei

fu—i.

d

3. Et

I.

tra Judsos fufcepiffe, qui füit tertius

annus Joakim, ut ait hoc loco Daniel.

ANna tertio. ) At Jerem. 25. num.k

Secundo doceét non ftatim a morte pa-

]. & fequent. dicitur id fa.

&um anno 4. Joakim, ergo

tris regno fucceffiffe, quod Babylone

non tertio. Refpondet Corn.

abeffct, ideoque non nifi quarto anno

a Lapide primum annum Regni INa-

Joakim regnare copiffe.

buchodonofor inchoatum fuiífe anno

[»]

Lsl

Partez vafo'rum.) HOC dicit

tertio ; & finitum anno quarto Toakim.

propter arcam teftamenti , quam ab-

Itaque ea quz geffit NNabuchodonofor

fcondit Jeiemias 2. Machab. 2. & quia

anno primo regni fui , dicuntur gefta

reliquum vaforum afportatum eft fub

efie nunc anno tertio , nunc anno quar-

regibus Jechonia & Sedecia.

to Joakim ; copit.enim expeditionem

de ferrawm Sennaar.. in Babylonem.-

parare anno tertio ; eamque perfecit

3y3272 /zbar dentium excuffionem fi-

anno quarto. "Salianus anno mundi

gnificat, & itarepio illa eft appellata,

429. num. 20. & deinceps,ex Berofo

quod dentati , id eft fuperbi homines,

& Jofcpho lib. 1o. Ant. cap. 11. ver-

xdificantes Babel , ibi fuis. dentibus,

fus finem , docct juniorem Nabucho-

id eft fua lingua, privati fint, ut Ru-

donofor announo antequam Rex ef-

pertus (& D. Greg. interpretantur ia

fet , expeditionem inSyriam, & con-

Píalm. 4. Pænit.

.Bibl. citiz Com,ïMcnocþ. T. VI.

*

P4

P R O P H ET 1 Lo D;.'A':NPJ',E'-»L js;.-» ( r

: 3. Et ait rex Afphenez praepofito ä'eunücho;rtim,f ut intröï

duceret de filiis lfrael, & de femine regio, & tyrannorum,

meni

4. Pueros, n quibus nulla effet macula, decoros forma,

Tf ]

& eruditos omni fapientia, cautos fcientia , & docLos di(cipli-

9.

na, & qui poffent ftare in palatio re

gis, ut doceret eos litte-

confþ

ras, & linguam Qhaldaorum.

k

l0.

5.- Et confltituit eis rex annonam pe

r ühgli,!bs dies de cib'i'sh

doni

fuis, & de vino, unde bibebat ipfe, ut enutria tribus annis;

quit

poftea ftarent in confpectu regis.

icent

6. Fuerunt ergo inter eos de

z

'filii;' Juda, D;niei , vAnani'a"s,'

HU

Miíael, & A2arias.

€unti

7. Etimpofuit eis praepofi

tus eüäuchorum, nomina; Danieli,

Tiafn,

Baltaffar Ananize

Abdenago.

j Sidxfac'f?sg Mifaeli ; MifaCh"g & Azarise,

E

$. Pro-

Dans

5. lä*.e;aftc Eunzcharzm;) qui præärat

gkfi.pojänt/ld;e.j S»ing/dedecore &

fpifca

pueris regiis, quemadmodum nuncin

m

ignominia , qui digni effent regio con-

Pili oce

áulis regam prefectus quidám eft, qui.

fpe&tu. In Hebraico eft, qui£us robur

nobilibus adolefcentibus pree(t, qui

adffandum. Yn Grzcoeít, /zyóc , nam

pienta,

verfantur in aula.. Vocat autem Ea-

ad lon

g

p

nuchos, non quod omnes vere Eunu-

bur requititur.

gas aulx ftationes corpori's(' ro-

C prote

chi effent, fed quod Eunuchi vox re-

et Quod

Litteras , . [tnguam Cb ildaorum. )

& il

gios omnes miniftros non infrequen-

Id eft, fcribere & loqui Chaldiice , uc

ter fi»nificet in fcripturis.

cum rege loqui poffent, & Rex ab il-

t. Al

De femime vegio.) üt predixerat

lis de Hebrzorum eruditione, que to-

p f

Ifaias cap. 39. 7. hinc conftst Danie-

to orbe nobili/fima erat; aliquid Chal-

3hottg «

lem regio fuiffe genere, & uc tradunt

daice audire poffet. Lingua' Chal-

dea ab Hebrea non

Muj

ebr. ex progenie Davidis.

parum 'differebat.

4

Doltalone

Tyrannorass. Principum ; capitur e-

Vide 4. Reg. 19. 26

"

abfhiie p

nim in bonarm partem,ut fepe ab aliis

B. nnonam,&c,) Demen

2 ve]

etiam fcriptorib

Grscis & Latinis.

fingulos dies,

fuin? per

: AZJHL

A. Pueroj.) L

?

X. yeauv/exsg vocant,

De cibit fuis. ) Ne fcili

g

cet ,)eorun-u

j

Dda 3d;

id eft zaolefcezres. Maldonat. & Corn.

pulchritudo , aut macie , aut morbís,

mns,q»u;

a Lapide

putant fere 20, annorum

viliorum ciborum ufu contra(tis, ob-

H

E

tiidle,

curaretur.

ini

Macu/a,) Mebraicum t35»» t3N»

Enurriti tribus aunis. ) Quo tempo-

Pofmüs ino

ompne vitium corporis fignificat. 1nde

re Chaldeorum lingua loquí difcerent.

m

?

fa(ta Grzcorum vox uópa , repre-

6. Izter eor. ) Éx hoc

3

colligitur plu-

benfjo.

l

res fuiffe quam quatuor. :

- Ernditos.) lis facultatibus, quz in

. Nomina.) Chaldaica nimirum pro

judea difci potuerant.

Hebraicis, vel

aüod Hebraica nomí-

E

na difficilius a

*

Cautos [eientia. ) Solertes , & faga-

haldeis pronuntiari

N j

ce8 in ferutandis rerum caufis.

poffent,vel ut Hebrai adolefcentes una

Qd fo,

Doflos difciplina.) LXX. Qiuvosuutiog

cum nomine Chaldaicum

:

ütm a

u

duerent,

anjxnum in-

gennqo v , eogno[centes prudentiam.

j

-LCMD P

"f

L

5

CA F—IU '- -l

3

to-

$. Propofuït autem Däniel*i.n corde fuo, ne polluefetuf' de

n

menía regis, neque de vino potus ejus: & rogavit eunucho-

(Dày

*

rum praepofitum , ne contaminaretur.

lgll

9. Dedit autem Deus Danieli gratiam, & mife

It

5

ficordiana in

confpettu principis eunuchorum.

»

nceps eunuchorum ad Da'nielemi 'Timeo egö'

10. Et ait pri

cUbls

dominum meum regem , qui conftituit vobiscibum, & potum:

oni$y

qui fi viderit vultus veftros macilentiores prae ceeteris adole-

Ícentibus cozvis veftris, condemnabitis caput meum regi.

MPa

i1. Et dixit Daniel ad Malafar, quem conttituerat princeps

eunuchorum fuper Danielem, A

tieli

riam.,

naniam, Plifa;elem , & Aza-

15.Ten-

ii

A 5

Pro

Dx&'niell-i )

ex iis qui in regia menfa ponebantur,

Qu$ vox Dei judiciïum

prohibiti lege effent , qualis fuilla ,.&

fignificat.

o &

Bal/affar.

) Quafi dicat , Baal, vel

multarum ayium & pecudum carnes,

10 C0f

Beli occultus thefaurus, id eft Bel fa-

quz Levit. II. & Deut. I4- notantur.

0772

Vel, quod multa fzpe in regis menfa

pientia, Vel, Eelus fe:vat opes.

idolis immolata inferri folerenr.

; nun

"nania , Sidrach. ) Ananias fignifi-

ts DO

eat protectíonem Dei. Sidrach, idem

9. Dedie Danteli gratiam.) Gratio-

eft quod miflilis, quaftidoneus qui huc

fum illum apud principem Eunucho-

rum fecit. Hoc autem ideo dicit, ue

r )

& illac negotiorunm caufa mitti pof-

ltiCe U

fit. Alii interpretantur Sad /ezis, lup-

reddat tacite caufam, cur prínceps Eu.

x abil^

ple; f

Erat autem $44 nomen d-

.nuchorum indignatus rmon fuerit ad-

ug t

monis nocentis.

varfus Daniclem , quod regios cibos

1

duceret

i

dC

Mifaeli, Mifach.) Mifael, id eft, quis

contemneret , ac pollutos

| C

F

ofiulans, vel, quis poftulatus; vel,

invenit Danicl gxatiam juxta Salomo-

ab

(tulit Deus IMifach , id eft, menfor

nis votum,3. Reg. 8. 59. cum ait: E Z

Bis mifericordiam cordm e£s, qui eos ca-

terrz vel agri.

"tzaria , i denago, ) Azarias idem eft

privos habuerint , ut mi/ ereantir. eis,

fom ? !

quod, adjutor D'eus. Abdenago, id eft

10. Gendemnabiits caput meum vegi,)

p eorüm

fervus, qui ingreditur & egreditur co-

Eritis caufa ut me Rex reum capitis

moïb.ls D

«am rege , id eft cubicularius & regi

faciat , exiftimauns me , üt-mihi cibos

intimus. Vel'ut alii explicant, prz-

refervarem , vobis fubtraxiffe.

ts o

Macileniiores.

cvSeemortoSg , frz-

pofitus modo coquendi , vel ciborum

Videsur ex no»

) temI)O'

praecipauorum regis.

ffiores, quales effe folent facies eorum,

minum impofitione tria iJJa munera,

qui modice pafti funt. Vid«Matth.6.16,

difcere

31 44 Male[ar. ) Qai füb principe

gitüï qu.

.qu& nominibus fignificantur , aut illis

data, aut dcftinata.

Aliqui volunt

Eunuchorum, horum quatuor puero

Abdenago fignificaxe , Servum Luciferz.

rum curam habebat.

Ís ciam facit

nirum p 0

g. Ne polineretur.) lta ftatuit, vel

quod princeps Eunuchorum non nifi

jca noml"

publico mazdato facere poterat ; ideo-

gpitti

quod judxis non liceret communem

cum.aliis gentibus habere menfam, vt

que mutato Daniel confilio ad eum

M

indicat D. Paulus ad Galat. 2. 12. Vel;

adit, quermn fe fuosque focios alendi

jl

p w

Suod,fi tíon omnes , multi cezte cibi

curam habere vidit,

B

"ER

('*

1

4

PROPHETIXE DANIELIS

tatus e

; 12 Tenta nos, obfecro, fervos tuos diebus decem, & den-

tur nobis legumina ad veícendum, & aqua ad bibendum: -

13. Et co

arioïo;

21,

mplare vultus noftros, & vultus puerorum, qui

vefcuntu

n

r cibo regio: & ficut videris, facies cum fervis

Tegis

tuis.

»

14. Qui, a

decem.

udi/co;rermbne— hujuscemodi., tentayit eos diebus

15. Poft dies autem decem, apparuerunt V;ul—tþus eorum fn,e*;

Cm i

liores, & cor

pulentiores prae omnibus pueris , qui vefceban-

jnientes

tur cibo regio.

;

!

)

fo'fl;

X6. Porro Malafar tolle

U

bat cibar«i'a .,y & x;inum,—potus eorum,

l, ;

daba:que eis legumina.

[77

17. Pueris autem his dedit Deu

S fcientiam, & di—fciplinarh

in omni libro, & fapientia;

D

!

^anieli autem intelligentiam omni-

um vifionum , & fomniorum.

*

18. Completis itaque diebus, poft

qüos dixerat rex, ut in-

X2

troducerentur: introduxit eos

F

d

fpe&tu Nabuchodonofor, -

pr?epoiitus eunucho*vrumxin con-

&

tium ej

19. Cumque eis locutus fuiffet rex, non'funt inventi tales

, Pra

de univerfis , ut Daniel,

Ananias, Mifael, & Azarias , & fte-

m

terunt in confpectu Regis.

*

;

Cum Ven

20. Et omne verbum fapientize , & intelle&us

; quod fcifci-

ew

3

tgt—us

fEHOro,

& Mi

I2. Teu/a. ) Proba, experirhentum

ruüm interpretandorum ,id eft prophe-

ternu

cape , owuacor , ut eft in Greco.

ticum fpiritum.

]

W5 d

Dentur nolis legumina. ) Duas ob

I8. Completis diebus. ) "Tribusannis,

caufas petunt legumina & aquam , &

quos illis Rex ad difcendam lin

proptér religionem jejunii,

uo acar-

prafcripferat, num. 5.

gua:n

Cum

'MM, à mdl

nibus & vino abftinebant ;

&

ne [Ma-

X4eas

19- Cumque eis locutnus fuiffet rex. )

utLh

lafar impenfas excufare poffet.

Nempe propofitis interrogationibus

! Incam

X5- , Corpslentiores, ) / Dei munere.

acumen & eruditionem'eorum tentans.

Quanquam qui temperanter vivunt,

Sreterunt in con[petta regit. ) Id eft,

Mgggf'

naturaliter etiam colore funt vivido

cooptati funt ad fecretius regis mini-

Mhttir *

& fuccofo.

-

It&n f'?mf

fterium , quale eft cubiculariorum.

Emi

17. Seientiam , 66 difesplimam im omni

20. Omne verbum fapientia , &c. )

& £,

libro.) lts ut. omnes characteres lege-

Quamcunque queftionem arduam. &*

of

re , intelligere & fcribere poffent:vo

difficilem , quz doctrinam & acumen

Aty m

U

luerat enim Rex .€os potiffimum lin

Dd oe.

M

ingenii requireret.

uam Chaldaicam doceri, ut diximus

Mriolos, "4ricli. ) 1nquit D. Hetony-

ina f

luperiori nurm. 4.

mus, dicuntur qui vwverbis rem peragunr,

nb

Danieli autem ad intelligentiam, &c.)

aut ex characteribus ( hoc enim in.

pof

tæMün

Donum fingulare fomniorum, & vifo-

Atch

nuit Hebraicum , Pvnujn Cbartum-

)

CAPDTI

&H

5

L dett

tatus eft ab eis Rex, invenit in eis decuPlum, fL.per cun&os

]

L3

ariolos, & magos, qui erant in univerfo regno ejus.

l qu

21. * Fuit autem Daniel uíque. ad annum«*«fimum Cyri«T.fr,

ietvis

Y

regis,

628

diebus

ii

CAPUT II

Cum faþzentes Cbaldei fomuium Nalyuchodonoþr con]e&are non

n fe

CO2

potentes , juberentur otmnes interimi , oranti Danieli revelatum ef

myflerium,, qui. Tegi aperit fommzzm ipfius de tagna. quádam [la-

:Ofum)

iua, ejusque declarationem de quatuor regnis; quo facto. INabu-

chodomþr Danielem : adoravit , €? boflias, ac incenjum illi prace-

plinam

pzt offerri , confitens Domiaum Deumn , & exalmm

V ofiti

Danielem.

-

üt It

N anno fecundo regni Nabuchodonofer, vidit Nabucho-

It Con.

2

donofor fomnium, & conterrltus eft fplrltua ejus, & fom-

nium ejus fugit ab eo.

l tal

2 Præceplt autem rex, ut convocarentur arioli ,

& magl.,

& malefici,

,&üe

& Chaldai, ut indicarent regi fomnla fua: qui

cum v emü"ent., fteterunt coram rege..

jfald

3. Et dixit ad eos rex: Vidi fomnium , & mente confufus

l,qnow, quid viderim.

f2t0s

4. Refponderuntque Chaldzei regl Syrlace' Rex in fempl-

gt

ternum vive: dic fomnium fervis tuis, & interpretationem

H Prophe

ejus 1nd1cab1mus.

. Et

bus annió)

mim, à radice 43 Charat, unde Gre-

Sommum e]us fugit 4b eo. ) Oblitus

o

cum Xzecrle & xaeaxrie ) divinant,

eft quid vidiffet per fomnium.

& ut LXX. vertunt, fünt 2499 , id

Q. 44rjoli &$ magi. ) Vide di&ta cap.

vlffl [2 )

eft, incantatores.

fuperiori num. 20.-

" ,,gmbus

" n tentane

Magors ): Magi funt , qui philofo-

bus & extis animalium, & manes in-

Malefici, ) li funt, qui ex cadaveri-

hantur, radix enim [73r) 22g2^, me-

[dEs

ditari fgchat & fpeculari.

vocando, & mortuorum animas , di-

e'HS [l 'U

OI. Fzrt autem Daniel, &c. ) fenfus

vinant.

norum

eft, fuiffe Danielem Babvlom. ufque

Somnia [ua. ) Somnium fuum, plu-

&),

fb

&

adannum primum Cyri regis,in magna

rale pro f'ngulan.

ardwm

pud omnes.reges gloria, au&orltate

5.. Mente confufus. ) Cogtritus, ut

( o

& fama fapientia.

vertunt Vatablus &Pagnmus fatiga-

I.

Nno0 feeznde. ) Non initi ream

tus & folicitus, ut fomnii fuglentem

ngony

memorlam revocem.

; poft mortem patris , fed adcp-

t Monarchlæ multis devictis nationi-

4- Syriace.) ld eft Chaldaice , que

,-um in-

bus.

ipforum materna lingua erat , queque

[/47""']'

»

/

6

PROPRHETIXEDANIELIS

peret

& Et refpondens rex sit Chaldais: Sermo receffit a me:

nifi Indicav

ritis mihi fomnium , & conjeCturam ejus, peri

Ceptis

4

K]zl l

bitis vos ,

j

etnus veftrae publicabuntur.

'narraveritis,

Vf per

. 6. Si autem fomnium, & conjecturam ejus

15.

proemia, & dona, & honorem multum accipietis a me : fom-

tebant

nium igitur, & interpretationem ejus iridicate mihi.

7. Refponderunt fecundo, atque dixerunt: Rex fomnium

T

Arnoch

dicat fervis fuis, & interpretationem illius indicabimus.

Ciendo:

g. Refpondit rex , & ait, Certe novi, quod tempus redimi-

A

tis, fcientes, quod recefferis a me fermo.

quamol

9. Si ergo fomnium non indicaveritis mihi, una eft de vo-

Cum er

bis fententia,. quod interpretationem quoque fallacem, & de-

I6 T

ceptione plenam compofueritis , ut lo

uamini milfi, donec

folutior

tempus pertranfeat.

Somnium itaque

d

icite mihi, ut fciam

"

quod interpretationem quoque ejus veram loquemini.

:0. Refpondentes ergo Chaldaei coram rege , dixerunt:

Àga

t

Non eft homo fuper terram, qui fermonem tuum, rex, poffit

(amen

implere: fed neque regum quifquam magnus, & potens ver-

bum hujuscemodi fícifcitatur ab omni ariolo, & mago &

€ris fap

Chaldzo.

i

0. T

ec re-

d g

II. Sermol enim, quem tu qu&eris, rex, gr'avis eft: n

E.

10

pe-

: quue

olin di&aj eftiSyriaca, ad diftinctionem

tebant.. Vide 4. Reg. I0.2

7 '& I. Efd

lingue Hebrza. KExát tàmen hzc lin-

1& 6. 2. & ibi di&ta.

gua diverfa ab ea, quam. nunc Syria-

6. Conjetluram.) Interpretationem;

cam dicimus , non tam verbis & vo-

8- Tempus redimitis. ) '"Vrahitis ac

ïg. Sä?z(

cibus, quam dialecto, ut Grxca Atti-

producitis , ut ali

quav ratione vobis

COUigi:ur 1

cà , differt a Dorica.. Dicit autem Da-

confulatis. -

94"'"'?54,

nicl eos Joeutos Syriace, ne quis mi-

Serzo,) Res,fomnium, & ejus me-

&i eos p

raretur fi eorum vcxba recitaret Syria-

moria, ut fupra num. 5.

t

tis dolri

ce , ut ab eis prolata funt, quod facit

Q. Una ef de vvobis fententia.) Id eft:

Sontm dj

ab hoc verfa & deinceps ufque ad ini-

confirmabitis illam eamdenr opinio

Ql f&pim

tium capitis octavi.

nem, quam de vobis concepi , quod

fallacem commenti fitis interpretatio-

14 Pa

5. Sermo rece/Jjt & me. ) Res, quam

Cr Ra i

fomniavi ; id eft,oblitus fum quid fom-

;

neto. Vel,ftat eadem firma & fixa de

.Iï- Iy;tt

niav erim.

vobis perdendis fententia

Peiiiitis vor.) Chaldaice (qui textus

pronuntiayi.

» quam ante

UM

Principgm n

eft primitivus ) fraffa fremam , in fra-

II, Exceptis diís, ) . Quafi dicant:

To ts

fta concidemini.

illorum demonum, five deorum aereo-

"470, id GR

Domus vefira publicabuntur.) Chald.

rum,qui cum homiaibus commercium

lim,

dp latrinas ponen'ur , ut vertit Pagni-

habent, notitia eo ufque non pertin-

06&-'4"7 0b

nus, Olim domos,quas in dominorum

git- Hxc res Diis majoribus eft

þrefer..

RU Pm.þfür

ponam evertebant, in latrinas conver-

vata.

Qu Id €ft)

CAPUT I

7

me:

perietur quifquam , qui indicet illum in confpe&tu regis: ex-

per

ceptis diis , quorum non eft cum hominibus converfatio,

32..Quo audito, rex in furore, & in ira magn preecepit,

ut perirent omnes fapientes Babylonis.

Ts

fom

.13. Et egreffa fententia, fapientes interficiebantur : quae-

rebanturque Daniel, & focii e'us, ut perirent.

murm

14. Tunc Daniel requifivit de lege, atque fententia ab

É

Arioch principe militize reg

is, qui egrgiïls fuerat) ad interfi-

dimie

ciendos fapientes Babylonis.

15: Etinterrogavit eum, qui a rege poteftatem acceperat,

le v0«

quam ob caufamtam crudelis fententia a facie regis effet egreffa.

Cum ergo . rem indicaffet Arioch Danieli,

&de-

Qonec

I6. Daniel ingreffus rogavit re

»

folutionem indicandam regi.

gem , ut tempus daret fibi aïdv

(ciami

17. Etingreffus eft domum fuam , Anan

ieeque, & Mifseli,

& A2arie fociis fuis indicavit negotium:

erünt:

;:

18. Ut quaererent mifericordiam a facie Dei coeli fuper fa-

of

cramento ifto, & non perirent Da

; vet^

niel , & fociiejus, cum cae-

3

teris fapientibus Babylonis.

ïg

.—I9. Tunc Danieli myfterium per vifion

em no&te revelatum

eft : & benedixi: Daniel Deum coeli.

;

jecte

20. Et locutus ait: Sit nomen Domini benedi&

um afæcul&,

"n

s funt.

& ufque. in f?egulgm; quia fapientia, & fortitudo eju

21. Et-

--

ronefth

Lg. Sapientes :me;y?'cze&anmr )Hlnc

r&r lïegïör—.n;:ule'ritw, & non auditis oin.

3hitis 4€

colligitur aliquos interfectos fuitfe.

nibus, omnes tamen interfici jufferit.

ne VObiS

D aarebantirque Danicl, &c.) Vulgus

I8. Quarcrent mi[ericordiam. ) Ut

enim eos, propter opinionem excellen-

omnes precibus a Deo poftularent, ut

ejurme

tis doctrine , cum fuperftitiofis Chal-

pro fua mifericordia myfterium hoc

dzorum divinatoribus numerabat,

qm

ipfis patefaceret , ne cum ,nocentibus

Id

foli f&pienties habebantur.

etiam innocentes perirent..| Ut pate-

I4. Requiffuit de legeatque fententia.)

fa&o myfterio, ipforum in vit difcri-

r opinio

Cur Rex ita ftatuiflet -& juflitfet.

mine verfantium mifereretur,

p, 0"

j

et'me*

15. deterrogavit ewm. ) Scilicet ,

Sacramtnto, ) .My&erio ; fecreto, ?l"»'

fs d

Arioch ,

quem vulpatus interpres

Ccano,.

principen militie appellat,Chaldgus ve-

Qo. Saprentia.) Quam futura pr&vi-

'uam a

ro textus originalis , pre/fdem carnif-

det,autexplicat. Quuz futura perfom-

; d

€HgJ 5 i(l eü 3 reb

"

z

us capif:dlil-msï pg-æfe-

nia, & enigmatum involucra fapienter

jmi

&um.

premonftrat.

Quam ob canfam , &c.) In Chaldzo

E2 fortitudo ejus fant. ) Laudat Da-

eft, Propter quod lex feflinat & f'acie re-

niel non folum fapientiam Dei, fed e-

[ ertile

d yhete

gir. 1d eft, cur rex temeic &femnan.

N

tiam fortitudinem ; cum enim Domi-

4

PROPHETIE DANI'E.LISQ

8

$1. Et ipfe mutat tempora, & setates:-transfert regna, at-

fér

ue conftituit: dat fapientiam fapientibus, & fcien

tuo hi

j

tiam kinte "

*

ligentibus d'fgiplinam.

2

funda, & abfcondita-,- & nof/i.t in tene-

turum

22. Ipfe revelat pro

bris conftitu.a; & lux cum eo eft..—

z

Ventul

Deus patrum noftrorum, (

1) c*ohüteor, teque lau«

^0

jv

do : quia fapientiam, & foruitudine

m.dediti mihi: & nuauc

In cun

ofténdifti mihi, quae rogavimus te, quia fefmonem regivs ape-

ïnte.rp:

ruifti nobis:

(cires;

24. Poft heec Danie

] ingreffus ad Arioch, quänuv' conftitue-

jl

ratrex, ut per

deret fapientes Babylonis,

fic . ei locutus eft:

tue jl

d

Sapientes Babylonis ne perdas ;

introduc me in confpe&tu re-

€üs er

& folu ionem regi narrabo.

gis-

^^. ]

25

'Tunc Arioch feftinus intro

dukit)Danie.tl;e'm ad'regEm, &

& brx

dixit el:

Inveni hominem de filiis tranfmigra

?

tionis Ju.da ; qui

8

folutionem regi annuntiet.

cu j-.us' ,nofhen erat Bal-

Quad:

26. Refoondit rex,. & dixit Danieli,

31

&

3

taffar ; Putafne vere potes mihi indicare fomnium yquod vidi,

[

buts:

interpreta-ionem ejus?

*

H

iel coram regze, ait: Myfterium,quod

bu, &

23. Etrefpondens Dan:

jf 1

rex interrogat, fapientes, magi

: ariolij & arufpices neque-

tUm)g

unt indicare reg!:

D

28. Sed eft. Deus 1

n €odlo revelans myfteria, qui—indicaVit

viffimis

tibij rex Naþuchod-onofor, quie ventura funt in no

tem-.

Lasssi

cidiffs

meorum. :

Iïl u Zfl,' ]

*

(1) Noflrorum ;z Eldii. Svixt.;[egitur:

per explicationem fomnii regii

; mihi

nus fomnii interpretationem ill!i pate-

declarafti.:

eciffez, divinam potentiam in trans-

Ti cy

férendis regnis admirabatur & lauda-

24- Je:roduc me m conjþcf&u reget. )

Clliet r

bat.

Danicl prius vocatus non fuerat a Re-

'H' declgä

91. Muftat fempora

v & erates.) Res

ge, quia licet preclaram ejus indolem

3. 1

cum temporibus hominum, atque ;eï.

& eruditionem | perfpectam | haberet ,

fenfus d

tatibus,

non tunen putavit eum habere fcien-

ii

Z

2

tiam res futuras predicendi , quam

Inte//'igentt;

s difeipiinam , fczentibus

ïmm() Yi

intelligeztiam, ) Ut vertunt Pagninus

Hebrzei non folum profitebantur, fed

ROfUm "

& Vatablus.

etiam damnabant.

Ti j

22

Nowvit iv teze

z

bos cnnfitut»z,&c;)

Q7. Jrufpices.) . Exant etiam. apud

lDl ne

Chaldzos, qui-extis ad vaticinia-ute-

Ia eft, nihil illi- eft obfcurum ; nam

NI Qop,

ipfe lux «ft omnia'ïïervgdens & lu-

rentur. ILEofdem ait D. Hicronymus

Diate

3l

ftrans.

a Grecis vocari *rarooxowsg , id eft,

VoCae C0o

coxfiteor.^) Laudo te.

jecoris :mfpetores.

23- Tibi

3 As

Sapieztiaum Effor/iwdimm dediffi

o9. ledicavit tili , &c. ) Significat

0n pro

inibi.) Sapientiam & potentiam tuam

Thotey ib

fomnigmxilli non cafu, aut ex natn-

XI

CAPU T II

9

2, 4l

temporibus. -

Somnmm tuum & v:fiones capitis tut in cubili

. 1ntel

tuo hu'ufcemodi funt :

-29. Tu, rex, cogxtare coepxih in ftrato tuo, quxd eiï'et fu-»

1 tent

turum poft haec: & qui revelat myfteria, oPcendlt tibi, quæ

ventura funt.

ite lat

3o: Mihi quoque non in fapientia, quae efc in me plus quam

& nuac

in cun&tis vzvenubus, facramentum hocrevelatumett: fed ut

o ape

mterpreta*lo regi mamfefua heret, & cogltatlones mentis tuae

fcites:

nfhtue

31. Tu rex videbas, & ecce quafi flatua una grandls, fta-

tus el

tua illa magna, &ftatura fubhmls&abat contra te &mtmtus

ettute

€jus erat terribilis.

32. Hujus ftatuae caput ex auro optlmo erat, pe&us autem;

gen, &

& brachia de argentoj porro venter & femora ex zere.

l,

33. Tibiz autem ferrese, pedum quaedam pars erat ferrea,

quaedam autem fi&tilis.

f Bal

34. Videbas ita, donec abfchus eft lapis de monte fine ma-

àvi)

'"nibus: & percuffit ftatuam in pedlbus eJus ferreis & fi&hh—

bus, & comminuit eos.

1f qUOd

35. Tunc contrita funt pariter ferrum :tefta, æs., argen-

s neque

tum , & aurum, & redatta quafi in fav1llam eeftivae arecde,

quae

iodicat

,f

ralibus caufis ,

fed divino confilio ac-

31. Fidebas. ) Per fommum Vide7

tem

cidiffe.

re tlhl videbaris,

Oftenduntur Na-

/F

du neviffmis temporilus. ) NOVlmma

buchodonofor imperia fub facie hu-

tempora vocat, que ufque ad finém

mana , eaque augufíta , quia ille im-

At Danieli in-

1 reg" mlhl

muadi confecutura eraut., perpcetuum

peria magni faciebat :

fcilicet regnum Chrifti , ut infra num.

fra oftenduntür fub i 1magme ferar um

4

declam:

quia idololatrarum erant , & magna

QQ. I5 rex crgzt.sre cepifti. ) Nel

€x parte tyrannica.

| metJN

us mdal m

ii

fenfus eft , regem antequam dormiret

23. Pedwm quadam pars , &66c.) Pe-

!l

, Iibet

(ohcu:am fuifle ; & copiffe apud fe

des pg.rtlm erant fictiles , aut teftacei,

animo volvere ; quem. exitum Chal.-

par&im ferrei, INon alter ferreus, alcer

quam

dxorum regnum habiturum effet, De-

teftaceus , fed uterque ex parte fer-

endl !

f

reus, & ex parte fictilis.

umque.ili varias regnorum. conver-

dlcuntur infra n.

I.

Vide; que

fiones per fomnium demonftraffe. Vel

eium ?

PH

regem .cogitare ccpiffe , id eft fom-

94: Sine mámiius.) Abfque humana

j

niare,; nam. & verfu fequenti omnia

O erd'

yanicim

vocat. cogitatxones

35. In feavillam æjirv.t 4ret.) Sicut

chront n

Id eft,

VE

D]

30 Nonm iu faptentia , &c.

7:4;:9;::1:4 de areis aflari: , ut Pagninus

non propter fapientiam , qua cateris

vertit, & Vatablus, id eft, evanue-

slrrmäï

inortalibus antecellam.

us

runt.

)

W

B

i

g )

DBil.cum Carz, Menoch. T.VI.

»

1o

PROP H;*'ET:I'JE DANIELIS

pis

quse rapta funt vento: nullufque locus inventus eft eis: la

)

autem, qui

ercufferat ftatuam , factus eft: mons magnus , &

fhifce

p

implevit univerfam terram. —

fib,

:46. Hoc eft fomnium. . Interpr

n

'etationemi'quoque/: ejus dice-

t

ifnus coram te, rex.

37. Tu rex regum es:

& Deus coli regnum , & fortitudi-

ejts aj

Y

Tüet u

nem, &imperium, & gloriam dedit tibi.

fciæ

38. Et omnia, in q

*

uibus habitant filir hominum, & be

4S

agri: vo

lucres quoque coe

li deditin manu tua, & fub ditione

pisfta

tua univerfa conftituit: tu es ergo caput aureum.

atgent

39. Et poft te confurget regnum aliud minuste argenteum:;

tura f

& regnum tertium aliud sereum, quod imperabit uniyerfze

tio &j

terrac,

V

.40. Etregnum

quartum ärit,- velut ferrüm., *quomodofefrrüm

Dajig]

comminuit, &

ficaren

omnia haec:

domat omnia: fic cqmminuet,)& conteret

$71

41. Porro quia vidiíti pe

dum, & digitofdm partem t'eizuüæ

deorum

figuli, (1) & partem ferream: regnum divi(am erit, quod tamen

Tiam t

de plantario ferri orietur, fecundum quod vidifti ie;rum m.-

ftum teftee ex luto.

42. Et digi:os pedum ex parte ferreos, & ex parte fictiles:

SOlidum

utn,

Bob

ex parte regnum erit .foliidumþ,- | &lex parte contrit

^

43 Quod-

tum quä

Ti tyes

( Pj*afteä tefte figuli. :'n .Edm S:xt le*gi:kr: patcem tefteam. -

"t as

40. Regnum quartum , &c. Roma-

W/M/W

óingncm terztam,

48« Éf emnis. ) ()m:xefn locim ,

üoríth imperium , quod omnia &rea

4

T

regna perdormaüit.

j

Y W.

Tu e$ erga caput aureutm ) Reg;num

tuum fignificatur aureo capite.

I« Pedura, 06 digitoram partem,&c.)

"/4 lll/ 7

49« Reghutm aliud minuste.).

iniis

Signíficatut eamdem pedum partem,

mf

£ , nofi opibüs, aut viribus , fed teme«

aut totos potius pedes ex ferro cum

" Qum

pOl'e $

qni& fcilicet minus diutarnum ;

lata inalé coagmentato fuiffe confla-

& POm

degerieres , & de-

tos ; quod etiam fignificat , quod di-

fninus étiam ptoptey

citur,; dé pl(anmtimeferri eriz, id e&,

tüinegi

pravatos mores; Becundum lioc reg-

T

tunmveft Perfarum.

;

ferruin quidett , fed mixtum erit;qua-

EUR

Keguumi réivtium. areum,

j Greco-

le eftferrüm rude, cum ex fodinie

hUI C()Hapr

güni , & Macedonüm impérturh , quod

exttahitur; terteglehis admixenm.

. d

&reum dicitur proptef arma , qis

Regnum divifumi er., &c.. Quia ex«

trémis Reipublics temiporibus ariftg-

rm) P

olim msgna éx parfé süead , proptet

Pgti i

fainam gtïam; es ehim fonorümi eft,

cxatie fucceffit tyrannis , & cum ea

g

aut ut intetpreratug D.

lezonymus

coimista eft ,. coptumque eft irtipe-

h', [(r' )

propter eloqoénttam.

rium partirh confultbus , partim i«

Univey[a térra. ) Hyp

&tbole : Gglïifï-

peratoribus gubernari;

C

Omm I tu

catur tpetium hoc axnpliiiimuznfoze.

ü

I'ifti[e,,

42. gx paftg,re'gæm erit folidum, &c

Angie

(

:

: C,A PXVU'T' iL

il

IN

/43. Quod antem vidifti ferrum miftum teftze ex luto,, com-.

miícebuntur quidem humano femine, fed non

*

pdhærgbyakunt

Q«

fibi, ficuti ferrum mifceri non poteft teftae.

4. In diebus autem regnorum illorum, fíufcitabit Deus

od

il

i regnum, quod in seternum non diffipabitur , & regnum

ejus alteri populo non tradetur: comminuet autem, & confu-

&

imet univerfa regna hseec: & ipfum ftabit in- zeternum.

45. Secundum quod vidifti, quod de monte abfciífus eft la-

x

pis fine manibus , & comminuit teftam, & ferrum , & ses, &

argentum , & aurum, Deus magnus oftendit regi, qua. ven-

;

tura funt

poftea. & verum *ge»-iïc fongpiüm, & fidelis interpreta-

*

tio ejus..

1j

46. 'Tunc rex Nabuchodonofor ceci

dit n faciem ífuam, &

Danielem adoravit, & hoftias & incenfum preecepit nt facri-

&

ficarent ei.

47. Loquensergo rex , ait Danieli: Vere Deus vefter Deus

?

2

deorum eft, & Dominus regum , & rev

*

elans myftéria: quo-

facramentum,

l*

niam tu potuiüi aperire hoc

*

49. Tunc

»

Solidüan erat,.qua parte ariftocratice

Romanum autem Wfä&ädbni.cum, Ma-

ubernabatur ; infirmum , & contri-

cedonicum vero Perficum , Perficum

:

u

m qua parte regebatur tyrannice?

autem Babylonicum, Porro Chrifti re-

nam tyrannis ipfo genere infirmiffima

gnum comminuit Romanum imperi-

eft , parumque diuturna ; ze/lup: enim

z

um , quia illud ad veram religionem

vielentum perpetuum.

pertraxit,plufquam martyrum fanguis,

d

43. Quod autem vidifii&c. In Etebr.

(

& patientia ad propagandum regnum

eft , Quod vidifls ferrum mixtum cum

Chrifti, quam ferrum , quam ignes ,

:effa iutea, Oc.

quam beítie & omnis Romanorum

]

Gommijcebuntur quidem bimano femi-

crudelitas , & fzvitia potuerunt, ut

n

ze.) Quamvis tyranni, quales Czfar,

illud opprimerent.

Vl

& Pompejus , atfinitites , & neceffi-

45. Seeuzduom

quod vidijfi. ) Sicgc

ïqe

li

tudines inter fe conjungerent , tamen

vidifti.

nunquam bene cohgrere potuerunt,

De monzte abfetlfus efl lapis fime mani-

h

atque ideo tora tandem moles impe-

&z$. ) Chriftus fcilicet e Virgine natus

Id

rii. collapfa eft.

abfque humana opera , fed ex Spiritu

j

44. lm diebus aumtem regnortm ilio-

fantto. Dicitur autem Beata Virgo

rum.) Po(tquam tempus , & fzcula

mons, quia emnium habuit v

lirjtucum

)

xegnis illis tributa evoluta fuerint.

fablimitatetmn.

t

Kegnum , quod in eternum mon diffipa-

46. Hofiias, Ef incem[um, &c.) Ut

9

Lbitur.) Quintum regnum Chrifti fpi-

:

rituale, & zternum.

tánquam Deum coleret, fimile habes

exemplum AGor. 14. 10. de Lycaoniis

Comminuet Autem, 67 co;szmef, &c. )

Paulo, & Barnabz facrificia offerre

Chriftiregnum omnia illa regna com-

volentibus , quem honorem recufa-

M

minuit, quia Romanum comminuis,

runt admittere ; ut etiam Daniel, de

RD

i2

PROPHETIE DANIE Bs

55 It

M 'T'üné rex Danielem in fublime extulit . & muners multa,

& magna deditei, & conttituit eum principem fuper omnes

p

abylonis, & preefet&tum mag

Clos,

provincias

/

iftratuufn fuper cün-

dicatioi

&os fapientes. Babylonis.

4

ftulavit a rege,

& ,,qconüituit- fuper

^T

-49. Daniel autem po

opera provincise- Babylonis, Sidrach,. N

1

Cuces,

fifach ,& Abdenago ;

L

frituti,

ipfe Vautgm'fDaniel- erat in: -:fqribus' ?egis.-;;

dicatiot

"ts

(CAPUT. IIL

bant ay

tofor r

ZAnanias , Milae. , . 4dfzarias noletites acl,drqrej,ma»fua?gzgi Qqu,mn—.

"MOR

vex Nabucbodonofor. erexerat, ligati mittuntur. in. fornacem ignis.

bubus,

ar dentis ,. in qua tlleft manentes confitentur Dominoy. quod propier

s I

peccata fue gentis paterentur: affli&tiones , ? petentes ejus mileri«

- Margs:

fieris m

cordiam , exbortantur. omnem creaturam ad benedicendum . Domi-

num; quod Nabucbodonofor animad'vertens. ob[Tupuit , . illis de

fütüit N

68i

— fornace egre[fis

?

J benedicit Deumiplorum, jubens ut o

d

ftittetur :

qui/quis ipfum bla[pbemavverit.

. Bof

1. NTAbuchodonofor rex fecit ftatuam auream , altitudine.cu-

um ttba

bitorum fexaginta, latitudine cubitorum fex , & ftatuit

Ht s

gam in campo Du;*a prqvinciæþabylonis.

2- Ita'

ïnde tibiæ (

lt duo, f

in veri Dei cultum—þroþt(:vhfumüaniv

-

"

*

; li cama]

quo dubitandum 'nil)vn'.ePc , licet in fa-

cro textu expreflum non habeamus.

madvertebant, impulfu etiam regio-

11 Tégione

&GUS , - pt

49. Super opera..) Super negotia,

rum magiftratuum,

ui non alia ra-

quafi dicat , prfecit eos adminiftra-

tione fe Danielem, & focios everte-

Te pollet, &

tioni , & regimini regni fui.

re poífe intelligebant quam objecto

crumine contem

Ig foribus Regis.) GQrazce eft , ze a£r2o

nis.

*

,

pte Chaldaice religi,of

2- J!ü, ttge

Regi;, id eft in aula regia.. Frequen-

Qlerum

tabat aulam regiam,

| dpuream. )

Non omni ex p'a,r:e'foli?-

I.

Ecit 'atuam auream.) Caufam

dam, fed craffitudine, v. g. unius di-

Q emilit?.s;

giti, lignea alia ftatua. ad operis fir-

'erectz ftatux Scriptura non ex-

mitatem inclufa,

Utich, M.

preflit. Fortaffe voluit ipf: in ftatua

bus Wi : ali

coli ,. aut unum aliquem ex R egibus

Aititudine cubitarttm [exagimta.) Men-

progenitoribus: fuis, preíertim. pa-

fure ftitug hujus ita poffunt compu-

v&mcp;!. )

rentem fuum ; 0s enim erat Regum

tari cum Saliano.anno mundi 4455. n.

Cálig )

Dyig

4]!?/?7:;":!

parentes fuos donare divinis honori-

6. Adlurgat cefaries a fronte ad fum-

n

bus , cui. ufui inferviebant. ftatus..

mum verticem. cubitum unum , fit fa

WVel excitata eft ftatua adopuleritiam

cies fex cubitorum ; longitado colli

j "dirf;,

teoni fui oftentandam , fuadentibus

quatuor ; pe&oris ufque ad coxendi-

Otione, ?

cem, duodecim, qug ad genua ufque,

Cïl'i pær&&l- |

Chaldeorum . facerdotibus , qui Re-

gem poft Danislis interpretationem

viginti cubitis protendantur ; dentur

! Winore. (

L []H ) V:

(CAPUT 1IL

13

ulfa

.00 Itaiq;a-e Nabuchodonofor rex mifit ad congregandos fat

f $d

mesä

pas, magiitrotus, & judices, duces, & tyranno:

p & preefe-

CUt

Ctos, omnefque principes regionum,

üt convénirent ad de-

dicationem ftatuse, quam erexerat Nabuchodonofor rex.

inpet

3. Tunc congregati funt, fatrapze, magiftratus, &

1

judices,

duces; & tyranni;

& optimates, qui erantin poteftatibuscon-

ftitutl, & univerfi principes regionum, ut convenirent ad de-

dicationem ftatud&, quam erexerat Nabuchodonofor rex : fta-

bant autem in confp

nofor rex:

i

e&u ftatuse , quam pofuerat Nabuchodo-

(ut

4. Et praeco clamabat vale

rigui

j

"

nfe;;: -Vobis dicitur" populis, tri-

bubus, & linguis:- -

3

niitr

. In hora, qua audie

ritis fonitum tubse,& fiftulae, & ciz

nijri

tharc , fambucee, & píalteriiy & fymphonize, & univerfi ge-

Dutti«

neris muficorum, cadentes adorate ftatuani aurea

ftituit Nabuchodonofor rex.

2

m, quamcon-

Jl d

6: Si

u

uis autem. non. proftratus adorgvþe;ri't-, cvaqäe;n*,hcï)ræ

mittetur 11 fornacem ignis ardentis:

£: *, Poft haec igitur ftatii , ut.aüdierunt-omnes

gopuli fosi

ne.

&, fam

& fym-

(atoit

tum tubæ, fiftulae, & cithar

BD

bucæi & pfa*l-tezji;i,'

pno-

in.de' tibie cubiti quindecim ; talo au-

videtur

]u

des.

fqibas decretorum cufto-«

m

tem duo , fient cubiti fexaginta.

lo campe Dura.) Locus erat planus

— "Dramuo:.) Mocabulum Chaldeum

x

m anh

in regione Dabylonis, ideo ad hoc de-

ignificat

p

lectus , ut plurimus populus conveni-

qu&ftores, aut thefaurarii.

pecuniarum d—ifp&nfatog'es'*,-

alia i

re poffet, & fuper omnes eminentem

; eyate

Prafzilos.)' Chald. Jerifconfz'tos.

ftatuam contemplari.

4- Triubne:, 05 Laguit) Wariis na-

ojjeo

2. «dd cangregania:f;ztrkþm,&c.þS;;g.

tionibus divérfarum linguarum.

18igi*

geflerunt hoc Regi Chaldei, tum ut

08. Samiucae.) Quam ajunt effe tri-

m fOVX;'

eífet major dedicationis celebritas, &

quetrum inftrumentum imparibus lón-

folemnitas; tum ut adeffe cogerentur

gitudine fidibus. . Vox cft Greca szu-

jpius (l*

Sidrach , Mifach , & Abdenago , qui-

fB. Athenzus ait effe mufi

cum in-

*geris F

bus ipfi infidiabantur.

flrumentum tetrachordum acuti , &

arguti foni.

,)Mar

Satrapas.) Nox eft Per(ica fighi-

Pfaiteriiz) Pfalterium "inftrumén-

ficans provinciarum przfeéctos.

: coimpi

Magiflrarus. )

;

'"I'heodotio

tum fuit citharg non abfimile ; difcri-

i'HSS- fli

: vexfcic

men támen in hoc erat, quod cithara

| ii fut

cear5sc belis duces.

in parte fua inferiori pülfabat

?zdicæs. ) Towc&lgf)cag—

á -Thäo-

terium autem in füperiori."

ur, pf. dl-

n (12 þ'

dotione , id eft maci(tiatus loco ali-

ido co!fll

Symphosie. ) Mac- vOx peculiars

qidl

cui pzrfe&i. Videntur fuiffe przfe-

genus inufici inftrumenti fignificat :

ii ufqüh

&i minores. fub aliis majoribus.:

eft autem tibia obliqua interprete Ser-

í j

Duces.) Vox Chaldaa fignificare

vio àd lib. -I'Ii 4Aneid, mNaqu'avAas,

Í4

PRO-PHET*»IZE»DANIELKIS

phonis, & omnis generis muficorum: cadentes omnes po-

1.

205 de

puli, tribus, & linguse, adoraverunt ftatuam auream, quam

conftituerat Nabuchodonofor rex.

berare.

$. (

- 8. Statimque in i

Is

pío tempore accedentes viri Chaldzei accu-

faverunt Judaeos;

&

801 CC

fatmus,

.9. Dixerunt

que Nabuchodono

for Regi: R:ex*—,. in æternumï

V1Ve;

1]

.10. Tu, rex, þöfuifti decretum, ut omnis homo, qui au-

faciei il

dierit fonitum tubze, fiflulae , & citharze, & fambucee, & pfal

Q, &j

terii; & fymphonie, & univerfi generis muficorum, pro-

füccenc

Ílernat fe, & adoret ftatuam auream.

qo. T

II. Si quis autem non procidens adoraverit, mittatur in for-

dibus $i

nacem ignis ardentis.

Bacem j

21 E

12. Sunt ergo viri TJudaei,

quoä conftituifti fupet opera re-

gionis Babylonis, Sidrach, Mifach, & Abdenago; viri ifti

& calce

contempferunt, rex, decretum tuum: deos tuos non colunt,

ignis ard

& flatuam auream , quam erexifli, non adorant, -

2 N

15- Tunc Nabuchodonofor in furore, & in ira praecepi

t,ut

nimis,

adducerentur. Sidrach, Mifach

, & Abdenago: Kqui confeftim

^

Abdenag

adduGi fünt in confpectu regis.

A Vi

I4. Pronuntianfque Nabuchodonofor re

x: ait eis: Vefe ne

Dàpo, (

Sidrach, Mifach, & Abdenago, deos meos non colitis, & fta-

tuam auream, quam conftitui, non adoratis ?

Q

1;j. Nunc ergo fi eílis parati, quacumque hora audieritis

* Ft.

fonitum tubse, fiftulae, citharze, fambucoe, & píalterii, &

enedice

fymphonise, omnifque generis muficorum, profternite vos,

4f. $

& adorate ftatuam , quam feci: quod fi non adoraveritis, ea-

medioignf

dem hora mittemini in fornac

e

:

m ignis ardentis: & quis eft

/

Deus, qui eripiet vos de manu mea?

-

N——

16, Refpondentes Sidrach j Mifach

, & Abdenago, dixeruh;:

regi Nabucho

, Tk Ente

2

donofor : NOnrgportCt nos de hac re refpondere

Wt D.

tibi,

,

&t D.

I7T.Ec-

TRRESARSY

A "

Te. ontrat

9- Srarmque , &c,

Ex hoc pa;:et

pefi abrüp&i ; :qüæ pieha erit , fi intel-

loitet mtef

ád

ihco] üfits e]

paratas a Chaldzis in

ias tribus pue-

ligatur , rverzs, aut aliquid fimile,

.Qw

ris; cum enim dicatur ftatim ad Re-

16. Non oportet 0s de bac re refpon-

t fiber s

gem fuiffe delatos , argumentnm eft

dere £ibj.) Non opus eft nobis ad re-

TU Derniet,

eorum zmulos in excubiis fuiffe, eof-

fpondendum tibi de hac ré dclibera-

iden irmntje

que obfervaffe , ut accufarent, & in

tione , fatis perfpectum , & certum

Brodem,

f£xitium darent,

nobis eít quid refpondere debea-

bin

[ p

o R

217

. 15. 88 effis paraté, ) Oracio'APOüo-s

: eäiülm,a

CAPU T Iil.

I5

q

CrE

4 17 Ecce enim Deus nofter ; quem colimus, poteit erip

juam

nos de camino ignis zrdentis,

*

berare.

& de Xmani'btis tuis, o rex, li-

QU

18. Quod fi noluerit, notum fit tibi, fex, quia deos tuos

mon.colimus, & ftatuam auream , quam

Aerexi-ft'i , non ado«

Taimmnus.

rnumi

19. Tune Nabuchodonofor repletus eft furofe , & afpe&tus

jl atj«

faciei illius immutatus eft fuper Sidrach, Mifach, & Abdena-

zpfal

£

ie)

fuccendi con(ueverat.

. & preecepit, ut fuccenderetur fornax feptppl*umj

3

qugxn.

j pïO'

20. Et viris fortiffimis de exercit

u fuo juffit, ut !

igatis pe-

infot«

dibus Sidrach, Mifach, & Abdenago ,

mitterent €os in for-

nacem ignis ardentis.

:

2 f«

21. Et confeftim viri illi vinti cu

m braccis fuis :

'& .tiarlis,

in ii

& calceamentis

, & vefübus, miili funt in medium fornacis

3

olutly

ignis ardentis,

22. Nam juífio reg

is urgebat: fornaxï autem fuüccenía erat

opib, Ut

nimis.

Porro viros illos, qui miferant Sidrach

3 leaCh 5 &

Abdenago, interfecitflamma ignis.

eltim

23. Viri autem h: tres, ideft, Si

dracb, Mifach, & Abde-

'ete

nago , ceciderunt in medio camino ignis ardex-:wq';i,s, colligati.

! &fta.

Que Jequantur in. Hebreis vvoluminibus nbn?eþeri.

24. Et ambulabánt in medio .

dieritis

/:

T

flammze laudantes &-—Deþum * &

benedicen:es Do

fnino.

fl

2$. Stans autem Azarias Oravit fic

Ite .VOS,

; apeïrienfqueþ'os) fuumin

tis ; e

mgdio ignis, ait:

.*

qU,iS e).

-

: 260 Be" /

m 7)

jxeflmt

Hs V.- Ecce eniso Dent zoþ'er;, &c, ) Ai-

Afpetius f;zxcil:' Illin: , &ci) Utl ir.tc.fs

ladunt ad Regis verba , qui t. 15. ne-

ondete

&ccidere folet, ita excanduit.

gaverat Deum ullum polfe eos erige-

21. Braccis.) In. Chaldzo eft, /.

re. Contra ipfi , ecce , inquiunt, Deus

rabalils, quat vocem D. Heronymus

,E

nofter poteft nos «x incendio fornacis

ait fïgnif*ïcaxe tibialia.

áncolumes educere.

lium effe.

k

Alii putant pal-

19- Qued fí noluerit , &c. Sive au-

Tiaris,

T ü intel'

) Tiara getius eft pilei, quo

| fämileu

tem Jiberare velit, five incendio ab-

Chaldei, & Verfe utebantur , at ait

s

gï(";

PM'

fumi permittere decreverit,rios femper

9. Hieronymus,

pf

iidem e;imus , nec veram religionem

prodemus imetu inceridii,

245 Ef (lmäflldädm, &Ce ER hy&e*

, (diite

rologia; hoc eftitm poftea accidit;cum

I9. Replezus eft

fcilicet ab Angelo foluca fant vincu-

2 ;

guen

€um exiftimans:

furere.)Se eoatémp-

la, quibus conftringebantuz,

I6

PROPHETIZEZ'DANIELIS

L

26. Benedi&tus.es ; Domine Deus patrutü no

ür'oi*ürä, : & lau-

dabile & gloriofum nomen.tuum in fzeculà;

;

braham

ftü

n

27 Quia iuftus es in omnibus, quze feci

i nobis, &univer-

fa opera tua v

96 !

vera.

:

:

era, &q;viæ,tuæ ,t?&æ? & omnia ijïïdi,:clia;ft???

&orum.

28. T

udicia enim vera fecifti juxta omnia, quz induxiftifü-

üaris,

per nos, & fuper civitatem fan&tam patrum: hoftrorüm Jeru-

y.(

falem: quia in veritate, & in

. gnia,

i

quiCio | induxifti- o.mlïig hæc

propter peccata noíflra.

peccao

29. Peccavimus enim

9t

Jelerisne bt d m

deliquimus in omnibus.

phen, :

40. Et praccepta tua non a

udi'vin.ius' , ;nec obför;fävï mus,

ti0, n&

nec fecimus , ficut pr&eceperas nobis, ut bene nobis effet.- ^

3. U

. COniTI

:31. Omnia ergo, qua induxifti fuper nos,

& univerfa—, quae

fecifti nobis, in vero judicio fecitti:

40. $j

32. Et tradidifti nos in manibus inimicorum noftrorum ini-

- ilb

.quorum, & peffimorum, praevaric

Confpeg:

& peflimo ultra omnem terram.

jatgrumqug , & r?;gi 1n1 ufc?q',

1uffo cyr

33. Et nunc non poffumus aperire 0s con

fufïd

4 E

$ ,&"oïpp.rö-

brium fatti fumus férvistuis, & his, qui colunt te.

Qurimu

34. Ne, quaefumus , tradas nos in perpetuum propter no-

men tuum , & ne diffipes teftamentum tuum :

35. Ne-

R 1&'57'4!

27. llsiverfa 'ofer?z)t;zk vera. ) In-

22. ll!tqrdro:mnxemntelrrndm. )Pemmos

'tU x

li

tegra funt , zqua, & perfecta.

omnium, quos terra fuftinet.

"äl u

28. I» veritate , &5 im judicto. ) In

53. Nen po[fumus aperire 05. ) Adeo

lat f

veritate judicii , five in vero ac jufto

ex magnitudine pone peccatorum

i per &r (

judicio.

magnitudo manifefta eft, ut ne ape-

Propter peccata uoffra. ) Solemnve eft

rire quidem os ad excufandam , àut

fer patris "

im

fanctis viris non privata tantum -ma-

extennandam culpam audeamus. *

frad]

la, quz patiuntur, fed publicas etiam

Opprobrium fatli fumus: firvig tuit.))

Ts

clades fuis p

eccatis adfcriþere, & pec-

Populo tuo peculiari, &-électo, cui

m

i)f()l

catis populi.

4

exprobratur , quod verum Deum non

It

u Pï)

A

&C

;

..29. Recedentes a £e. ) Per idolola

colat, qui paflus non effet cosin hu-

D .l.n ä'o'l'

triam , & alia peccátà , quibus fe po-

jusmodi calamitates incidere.

Qu :

pulus contaminaverat.

:84- Tradas n0$.) Gentibus, & flam-

3/Ingj,

d

. 80. Nen audivtms. -

mis- hifce devorandos.

;

d

Hüry zl

mus preceptis tuis.

) Non-obedivi-

Ne diffipes , &c. ) Ne mutes, aüc

rl

) x

U bene nobis effet.)

Qu'; fi effecta

ne difrumpas teftamentum, id eft pa-

n

dediffemus , bene nobis fuiffet,

étum , quo pollicituses te Deum , &

d

Tf i

5L. /p vero Tudicio, ) Sic fupra n.

fautorem noftrum fuüturum , & in ad-

lg, [

vefis liberatorem.

x

Nüs f

iM

29. dixit, /z verirate , & jndmits

1 161.

LU

CAPU T Il

.17»

3r. Neque auferas mifericordiam tuam a nóbis propter A-

ij

braham dileCctum tuum

wiret.

&tum tuum:

-

, &Ifaac fervum tuum? & Iífrael fan-

e

-.56. Ouibus locutus

'S pollæäns., quod multiplicares femen

(cia W?

eorum ficut ftell

2

xiti

qmaris.

gscoeli ,'& ficut arenam; 'quæ eft in xlitto're

j ]eru-

37. Quia, Tomine , im

niinuti fumus plus, quam omnes

gentes, fumu

1i; hat

fque humiles in univerfa, terra hodie;prbptt-:'*r

peccata noftra.

38. Et non eftin tempore hoc prïnlcep's5 & dux, & pro-

;at? &

pheta, neque holocauítum, neque facrificium, meque obla-

avimus,

tio, neque incenífum, neque locus primitiarum. coram te,

efet

39. Ut poffimus invenire mifericordiam.tuam: fed in aniino

tf que

eon:rito, & fpiritu humilitatis fufcipiamur. -

40. Sicut in holocaufto arie:um, & tauroruim, & ficut in

yrum iti-

millibus agnorum pinguium: fic fiat facrificium noítrum in

confpeCtu tuo hodie, ut

rinjolty

,

r

fafio confidentibus in te:

placeat tibi: quoniam'noAn eft con-

41. Et nunc fequimur te in toto.corde, & timemus te, &

r

&mro- :

qué&rimus faciem tüam,

yptet ne

4:?. Ne-

m À———M—Ó À

9

a&. dbrabam diltllusm tuum. ) VQm*am

propheta popuïï. ltaque so» eg

| pro-

/.

elegifti, & ex Chaldea, & idolola-

pheta , idem valet, ac vix ullus e

ft -

ts eduxifti, & patrem credentium,

Neque bolocauff um, ne

, ) Pemmds

que /?ze*ïrzjä*ci:sm.)

& Chrifti conftituifti.

Templum enim & 2!

tare erat ever.

ljaac fervum tium , &c.) ]ta appel-

fum , & licet poftea Jadai noyg

[s

m àl-

2 ij

lat'propter obedientiam , qua fe Deo

tare excitarint, ut patet Baruch. r. r.

ecatorim

ut t* qv

per

patris manum facrificandum obtu-

tamen pauperrime, & rariífime in il

lit.

lis urbis ruinis illo utebantur.

- frael fanBum ?uum.) Jacob fan&tum

90. lz mio contr4:0. ) Sicut fafci.

jamüó

pis holocauftum arietum

jui) (

appellat propter innocentiam, & quia

» fic fufcipe

/

lítraelitici populi pater, cui nomen

animum contrtum, &

piritam hu-

( 6

l &0, cil

dedit, & Chrifti , qui eft. San&us

milem , qu» nos tibi ad expianda no-

pe

qm

Sin&ctorum.

ftra, noftrzque

le'

« j

b

gentis peccata per

. 7- Pmmnizuti [umss.) Numero, &

um

martyrium — offer

z

iius . in f;tcrifïci-

det?

& ad paucitatem redatti.

2012

&

Humiles.)

iles. .

40. Nen eff. Buf confedentilus in

muteSQ 1

58. Er propheta. ) Intellipit in Ju-

7e. ) Sperantes in tefpes non'fruftra-

tuï.q

&a; nam ipfe, &.Ezechiel erant

ld eü PR'

Babylone. Danielveroregiorum po-

4T. æærþmulfdcifm tmtr?z.) Ad ts

; Deum )

sius fomniorum erat interpres;. quám

convertimuril:-orius enim a te averfi

nlram ;

- Bibl. cum Com. Menochs T.V E

$

18

N

PVRQOPHEPTEJE'TDAN/IELIS

42. Ne confundas nos: fed fac nobifcum juxta manfuetudi-

Jaudabi

nedi&tu

nem tuam, & fecundum multtudinem mifericordize tuee.

43. Et erue nos in mi

exaltati

rabilibus tuis, & da gloriam nomini

tuo, Domines

3

44. Et confun

dantur omnes, qui ofte.fidunt:fervis tuisn;aïa,

àudabi

confundantur in omnipotentia tua, & robur eorum conte-

&

$

ratur:

füperes

. 45. Et fcian

f, quia tu es Dominus be'uä folus, &.glbrioms

g. B

fuper orbem terrarum.

2

rubim,'

46. Et non ceffabant, qui miferant e

os , miniflri xre'gis fuc-

«6 B

cendere'fornacem , naphtha, &ftuppa, & pice, & malleolis,

titfüs in

47. Et effundebatur flamma fu

per fornacem cubitis quadra.

$.5

ginta novem:

Tüperes:

48. Et erupi

t &.:ii*fcendit quo*S reperit j'uxïa f;)rn.agem- de

$8. B

Chaldaeis.

;

, Gxaltate e

49. Angelus autem Domini defcendit cum Azaria, & fociis

EL

ejus in fornacem, & exculfit flammam ignis de fornace,-

D. feecul

. $0. Etfecit medium fornacis quafi ventum roris flantem, &

Óo. Be

non tetigit eos omnino i

10: lal

gnis, neque contr,iftavit, nec quid-

:

quam moleftize intulit.

6t, Be

. $r. Tunc hi tres quafi ex uno ore laudabant, & glorifica.

: lüpere

bant, & benedicebant Deum in fornace, dicentes:

um, &

?z./Benedi&us es, Domine Deus patrum noftror

^lau-

*

[

-

M s

n

fu. ig;

H

dorfum quodamnllodo tibi obf:rpera-

qui facillime ignem concipit, Plinio

inus. .

&

L 2. cap. 165. Alii, inquit S. Hiero-

: la'ud*em &

nymus , ofía olivarum , qu& projici-

i n

42. Ne confundas uos.) INe pudefa-

5:?' LT

cias nos, negando quod poftulamus.

unturcum amurca arefacta, naphtham

T6gio t

43- 47 eurabilbus turs. ) Editis mi-

appellari putant.

,Si L?:um]

raculis, que ad liberandum populum

Maíleolis. ) N itium farmentis, aut

Vites

tuum facere foles, ut cum populum

manipulisfparteis pice oblitis ad ignem

? Quem

Qu in meu

tuum ex /Egypto liberafti.

magis , ac magis augendum.

€Gtf ls t

Da gloriam nomini 1uo. ) Inclytum

49. Deftendit um dzaria, 6c

: )Cukmv

: Qu

fac, & celebre nomen tuum, patrato

fcilicet in fornacem funt deje&ti..

]

infigni aliquo miraculo.

Excuffit. ) Subimosit flammam, &

hum tf'*.þir

e fornace in Chaldaeos ejaculatus eft.

QU& f

?]p

. 44-. Offendunt fervis tuis mala.) AE-

tOfiu(n'

fligunt fervos tuos, & illis mala ex-

SO. Quafi ventum voris flantem , &fc-))

hibent. *Sic Pfalm. 59. 3. O/ffendifi;

Adeo non fenferunt ignis ardorem,

ezfmj Cberuhi

populo dura.

ut potius rofcidi venti flatu recreati

m-'ï;h.w

J

Ip omnipotentia tua.) Vua potentia

lntb

M. :

i

'hn]

fiant. impotentes , &' imbecilles.:

52. Nemen glorig fwA,

) Nomen Fu-;

Be'nga/!k'

' 46. Naphtha. ) Bituminis flos eft,

"m gloriofum'.,

Vit

—

4

CAPU T III.

39

uetudi

laudabilis; & gloriofus, & fuperexaltatus in 'fæculkajs& be-

U.

x

nediétum nomen gloria tua fantctum , &

klauäabile ; & fuper-

notmin

exaltatum in omnibus fzeculis.

53. Benedittus es in templo fantto gloriz tuse, & fuper-

uis&aïa,

laudabilis, & fupergloriofus in fzecula.

2

E

| (onte

54. Benedi&us es in throno zegni tui, & füperlaudabilis, &

E

füperexaltatus in fzecula,

Y

&

& fedäs

lotiofs

$s. Benedittus es, qui intueris abyffos,

,fuper che-

rubim; &laudabilis, & fuperexaitatus in feecula.

sgis füc.

$6: Benedi&tus es in fir

:

mamentvqc*deli, & laudabilis, & glo-

nalLeolis,

riofus in fzecula.

»

.' quadra-

. $7- Benedicite omnia opera Domini Domino: laudate, &

fuperexaltate eum in fzecuia.

$8. Benedicite Angeli Domini Domino: laudate

1a;em de

. exaltate eum in fzecula.

*

j &'*fupþr-

x

Ó focit

59. * Benedicite cocli DoFino: Igudate,

& fuperexaltate eum "P.

in fsecula.

L

148-4

iC

antetm

60. Benedicite aqua o*fnnäs, quee fup

err coelos fuiït Domi-

no: lauda:e, & fuperexaltate eum in fcecula.

z

»ec qui-

61. Benedicite omnes virtutes D

: omigi Domino ; laudate,

& fuperexaltate eum in fzecula,

x

gloriflca-

D

92

"orümv &

mET

a

5 ./vSüPc*ï'duddä!.ü!', 8' þ/p;rglort'a-

dum Deum : quod ille- non ore, &

.-/-.-

fess ) ómcosvóo£os , qui fcillcet o üem

voce praftant, fed opere, fuàm fci-

Jaudem, & glorizm fuperas, quz ti-

licet oftendendo pulchritudinem, &

cip

t Pliniü

bi a creaturis tribui potcft.

,utilitatem exhibendo, & id faciendo,

ul

; f

54« In-throno vegni 15i.) ln th

1'-(;310

ad quod ab auctore,naturg inftitut

m

regin tuo.

funt: eft poctica quafi ethopoja ad

?C'dv MP htham

.55. la:ueris 4!3-555. )

Qui omnia

affectum magis excitandum , qua re«

vides ; quem ne illa q'uïd'em- Jatent ,

bus inanimis fenïfns', & vex tribui-

^que in profundo maris merfa funt.

tur.

jicis adigl

Sedes: leper. Cherglam. ), 'Tum fupex

59. Bened;eize celi I)amino;) Nam

ldüm /

Angelos Cherubin, qui funtin calo;

c&li, ut ait Pfaltes, ezarranz glortam

!I

JJ

tun fuper effigies Cherubinorum ,

Dei. Pfal, 18. 2.

; 1

que funt fuper arcami , & propitia-

60. 4qua emnes , qua.[upér celos

1mmlm !

fent-) Vide diéta Genef. 1. num. 6. .

euim Cherubinos alludit.

torium. Vide Exod. 25. 22. ad hos

Jty

61. Firtztes, ) Vel univerfim An-

"

56. In fimamenuto celi. )

Quia fir-

gelos intellizit, vel peculiariter eum

dg[öm ,

m.incntuth coli expandifti, ftellisque

chorum, qui dicitur Pzrzuies : expli-

gnb

r

diftnzifli , ex quo elucet ploria tua-

cari etianr poteft de-codleftibus intlu-

47 Benedicite oninia OperA . &e. )

entiis, vel de operativis facultatibus

n

) o

Invitant omnes creatuxas adrhlaudgil-e

animalium , ftirpium , Iapidum;«&ca

29

C|p-ROPHETIUEZS DANIELIS

^l

H

alta e eum in fzecula.

62. Benedicite fol, & luna Domino: laudate , & fuperex-;

4

Dom

$0

.. 63. Benedicite ftellze coe

li Domino: laudate , & fuperexal-

tate eum in fzecula.

! fupet

Ü

64. Benedicite omnis imber , & ros Domino: laudate & fu-

*

perexaltate eum in faecula:

te, d

| 65. Benedicitecomnes fpiritus De

go

i Domino:-laudate & fu-.

exalt

perexaltate eum in fzecula:

66. Denedicite ignis, &

ceftus »Dorynino*: laudgte-? & -fuper-.

9.

exaltate eum. in fzecula.

W

ld

Ó

671. Benedicite frigus, &

sftus Domino: laudate, & ful-r

perexaltate eum in fzecula.

L)

perex

.68. Benedicite rores, & prui

8

na Domino: I-efudate', & fu-

exalta

perexaltate eum in feecula.

69. Benedicite gelu , &

$6

frigus Doqgiqo: laudate, &füþer-ï

date

-exaltate eum in fzecula.

: 4o. Benedicite glacies ,

& nives, Domino: la'uda.te, & fu-

perexaltate eum in faecula

& füp

& dies D—omiho: laudate, & fuper-

$.

1. Benedicite noctes,

t d

exaltate eum in fzecula.

P

?. Benedicite lux, & tenebrae Domino

Qui

1

: laud at?, & flilper;-

& libe

exaltate eum in . fzecula.

uI

u

71. Benedicite fulgura, & nube

$ Dominq : & laudate, &

$9. 1

fuperexaltate eum in feecula.

;

*

Quum

74. Benedicat terra Dominum

90

in fsaecula,

i älaüdet', & ftlpe-rdexþaltet eum

?

dite,

'5. Benedicite montes, & colles Domino: lauda

te, & fu'?

QUs

perexaltate eum in fzecula.

I

16. Benedicite univerfa germinantia in terra Domino: lau-

;

date, & fuperexaltate eum in faecula,

il

. 77. Benedicite

f

ontes Domino: laudate, & fuperexaltatä

9L

eum in faecula.

te, |

/*8.-Benedicite maria, & flumina Domino: laudate, & fu-

perexaltate eum in fzecula.

(9

"!telllgn

; 79 Be-

I BH

TISCSSSSSU

Ite 1101[

Altmar ü

65 Spiri!u;. ) Veni.

;Vafablusl vertit, plvie niv;lc:: alii

82 ",

6-8,4'»2".4':»4.) Grxce »peroi : nives — pallim praize.

hi

A2

C APE ET m.

petere

70. Benedicite cete, & omnia, quse moventur in aquis,

Domino: laudate, & fuperexaltate eum in fzecula,

etexdl-

g9o. Benedicite omnes volucres c&li Domino: laudate, &

fuperexaltate eum in fsecula.

ie &i«

$1. Benedicite omnes beftiae, & pecora, Domino: lauda-

te, & fuperexaltate eum in fzecula.

j &i

S2. Benedicite filii hominum Domino: laudate, & füper-

exaltare eum in fazecula.

: Jaudet, &flipere:iziltet äu.m

| -(uper-,

. 8. Benedicat1frael Dominum

.

in fazecula.

. $4. Bened

7&fu-

ficte (acerdotes Domini D01nin9: laüäate, & fu-

perexaltate eum in feecula.

. &ft

8s. Benedici

te fervi Domi

ini Domino; laudate, & füper-

exaltate eum in fzecula.

96. Benedicite fpiritus, .&

x

animee juftorum Domino : jau-

&f

upet

date, & fuperexaltate eum in fzecula.

97. Benedicite SanCti, & humiles corde Domino-: laudate,

e, &t

& fuperexaltate eum in faecula,

88. Benedicite Anania, Azaria, & Mifael Domino: lauda-

& füpe!

te, & fuperexaltate eum in f,

ge

cula.

05

& (alvos fecit de manu mortis,

Quia eruit nos de infern

& füpet

& liberavit nos de medio ardentis flammze, & de medi?ignis

:

eruit nos.

:

tudate j &

89. Confitem

ini Domino, quoniam bonus: quoniam in f2-

culum mifericordia ejus.

altet

euit

9o. Benedicite omnes rel

igiofi Domino Deo deorum: lau-

date, & confitemini

| ei, quia in omnia faccula mifericordia

*

lt &R

ejus.

:

KHucufque in

H

ebreo nou ïmbem)', C

que pojuimus , ,zle Thbeodo-

tionis editione translata funt.

;

91. Tunc Nabuchodonofor rex obftupuit, & furrexit pro-

3tate

onne tresviros mifimus in me-

perex

pere, & ait op.fir,na,tibus fuis: N

dium-

date) & fU'

Cefe. ) lngentes maris pifces

893. Ifrael. ) Peculiariter lfraelitz.

intelligit 5 quales funt balenz.

99g. Ermst de inferno.) E, mortis fau-

cibus eripuif. :

s

5e

91. Beffia, & pecora.)Per beftias feras

[

intelligit ; per pecora vero manfueta

traditi eramus-

Manu.) Poteftate certe

.montis, cui

animalium;quales funt oves ,& boves.

82- -Fzss ho

.

"minum. ) .Genus omne

9O. Ornes relsgiofi.) Omnes Dei cul-

71 "l/ /C

m

hominum.

tores; hi enim funt esGopeios TO» x elove

PROPHETIZE DANIELIS

22

(

dium ignis cmnpedltos

qui refpondentes regi dlxerunt

J

& hd

Mere. pTex

92. Refpondlt,rex & ait: Ecce ego video quatuor viros folu-

piice

7j

£os, & ambulantes in medio ignis , *& nihi! corruptionis in eis

QUi !

-eft, & fpecies quarti fimilis filio Dei.

ht

À

95. Tuac accetfit Nabuchodonofor ad óftium fornacis ignis

fOT "

ardentis, & ait: Sidrach, Mifach, & Abdenago, fervi Dei

excelfi, egredimini ,

& vemte

Statlmque egretfi funt Si«

]n a

:

drach, Mifach, & Abdenago de medio ignis.

94. Et ccmglegatx fatrapee & magifratus, & ;udlces, &

potentes regis , contemplabantur viros illos, quoniam nihil

Süffi//

poteftatis habuifletignis i. corporibus eorum, & capillus ca-

Datii

pitdis eorum non effet aduftus, & farabala eorum non fulü'ent

-

ljj,

immutata, & odor ignis non tranfiffet per eos.

s. Et erumpens Nabuchodonofor, ait: BenedI&us Deus

r k/

deorum, Sidrach, videlicet, Mifach, & Abdenago, qui mi-

ht Angeïum fuum, & eruit fervos fuos, qui crediderunt in

u

eum, & verbum regis immutaverunt , & tradiderunt corpora

fua ne fervirent, & ne adorarent omnem deum excepto

JDeo fuo.

j

96. A me ergo pof'tum eft hoc decretum, ut omnis popue

45

1

lus, tribus, & lingua quecumque locuta fuerit blafphemiam

In in

contra Deum Sidrach, Mifach, & Abdenago, difpereat, &

$E

domus ejus vaftetur: neque emm eft alius Deus, qui pomt

i Con

ita falvare.

femf

97. 'Tunc rex promovit Sidrach, leach, & Abdenago in

& 1

L

provmcm Babylonis.

ORE

UUS vt

98. NA-

"us

*

02. Sizili /ïl;o De;. ) ld eft ffeni li

Omnera Deum. ) Ullum Deum

"dngelo, ut eft in Grzco.

0. N

94. Sarabala.). 5323 Sarael, quam

96 Pofrtum eff.) Ponitur.

lvi o

vocem D. Hicron. braccas vertit fa-

" Leemta fuerit blafphemtam. ) INom

"tulng 6

videtur Rex hoc prodlglo fuiffe rlane

« ,

V

a num. 21, Pagn. weffes, ut etiam

Converfus: nam uon vet?t coli idolz,

Pl'&

atablus, vox eft Cha! datca.

9$. Verbwm Regis immutaverunt. )

nec przcipit coli unum .Deum He-

loo k

Ad verbum vertas fecuzdaver un£ ;

breorum, fed tantum vetat, ne quxs

manu

p

nam in Chaldzo textu oricinali eft

eum bla!p hemet,

9]

um fdannin , & fenfus eft ;

pcüha-

97. Promovit.) Non f'olum; rifting

dj

Ihe

buerunf, in feamdw habuertmt pri-

dignit ti reftituit , fed etiam honorc-—

aum Ícilicet locum dantes dxvmæ legi.

bu:, aux it.

"At g

Qub &

CAPUT

HI. & 1V.

2$

rünt

08. NABUCHODONOSOR rex , omnibus populis, gentibus,

& linguis, qui-habitant in umverfa -terra, pax vobis multl-

plicetur.

folu

I Cs

99. Signa, & m:rablha fecit apud me Deus excelfuso

Pla-

cuit ergo mihl praedicare

$ 1201

1cO. Signa ejus, quia magna funt, & mirabilia ejus, qul&*Infm

fortia: & regnum ejus regnum femplternum, & * poteftas eJuM 3r-

1 Det

Ll

s

Ij-

nt 5

in generationem , & generationem,

!

*

Ceh &-

CAPUT Ab

v puhil

Sommum regis. Nabuchodomofor de excelfa arbwe pracila. jäiusx

]lus ca

Daniel interpretatur ,. quod ipfe regno pulfus ad feptem annos cum

(fen

beflis ageret: bortatur igitur , ut eleemofynis fua redimat pecca-

ia: fed completur mibilominus ]bmmum propter ilius fuperbiam,

« Det

y mi

donec Deutm coli recognovoit ,

& tunc in fuum regnum.

rünit

9'ejz'ztmmr.

orpor?

Go Nabuchodonofor qu1etus eram 1n domo mea, &Ho-s

excepto

rens in palatio meo:

*

2. Somnium vidi, quod perterruit me, & cchtat:ones meae

s pop

in ftrato meo, & vifiones capitis mei conturbaverunt me.

heriam

3. Et per me propofitum eft decretum, ut intrcducerentur

'fel..t

in confpettu meo cunt&li fapientes Babyloms, & ut folutio-

p01

nem fomnii indicarent mihi.

4. Tunc ingrediebantur arioli , magï, Chaldæ:, & arufpi«

cés, & Tomnium narravi in confpettu eorum, & folutionem

ejus non mdicaverunt mlh

;Nl

5 Do-

r

8 Naäuckadonofar Rex, & ) EP: hic

exordimur , Egó Tirg: 4jjïrma, &c.

Jam

nova novæ rei narrgno

eft enim hic

Quietus. ) Pacificus, & profper.

titulus epiftolz Regls, quz feqmtur

Flerens. ) Potentia, divitiis ; gloria,

y Not

Cap. 4.

2. Cogiratiomes (mea.) NMel fomni-

um ipfum cogitationes vocat , ut fu-

fvll e j

Páss ) Felicitas, profperlme

. coli 05

loo. Fertiz.) Forti, &potenuDel

periori cap..2. n, 29. & 3o. vel de

manu paltmm

cogrcatlombus loquitur,

uz poftquam

Delm j

I-

o Nabuchodonofor,65c. ) Prono-

evigilavit j" folicitum ,

&

anxium il-

it fie qu1$

men Ego, & nomen Nabzcbo-

lum habnerunt.

deno[or ad emphafim faciende fdei

Viffones capitis me;. ). Somnia mea.

" sl

caufa pofita funt, ficut nos fcripta,

4- "rioli, magl

&c. )-. Vide dicta

ronOï

quibus fidem facere volumus, ita

fupra capite I. num- 20.

24

P"RO'P;I;ETIæ DANIELIS

I0

. Donec collega ingreffus eft in confpe&tu medDäni'eL cui

ecce

G

nomen Baltaffar fecundum-nomen Dei mei, qui habetfpiricum

IT.

deorum fan&torum in femetipfo, & fomnium coram ipfo lo-

1

Cidite

cu:us fum.

*

;

enus: |

6. Baltatfar p

rinceps ärj,oïcwum, quoniam eïgo fcio , quod

m fanCiorum

deorum habeas in te5 & omne facramen-

ramis

fpiritu

D.

tum. non €e€

ft impoffibile tibi:. vifiones fomniorum meorum;

Tigetur

quas vi

di, & folutionem earum narra.

M.

ifio capitis mei in cubili meo: Videba

xü, & eccearbor

& tort

(

in medio terrae , & altitudo

.

ejus nimia.

& proceritas ejus contingens cce-

& äegpt

!

g. Magna arbor, & fortis,

erIro.

lum: afpe&tus illius erat ufque ad terminos univerfze t

H.

Tum., (

o. Folia ejus pulcherrima, & fruéctus ejus nimius, & eíca

univerforum 1n ea.

$

Subter eam habitabant animalia, & be-

*

Datur ]

dabitil

fs. & inrami

s ejus converfabantur volucres c&li,

& ex ea

I

vefcebatur omnig Caro.

Baltaffa

&

ho'. Vi-

U05 Tepr

qu.am Deos fignificat, & quia Es

5 crall&a.) Cräece ä-n;'ïgog focius,

Cönega«

jta Rex Daniclem appellat,* pluralis formam habet, propecrea illi

quia participem eut

n fecerat admini-

additur epithetum . piurde — pz»4»op

Quaddifeim, quod pari modo tam /az-

—

firarionis imperii, - Poteft mirum vi-

deit Danielem prioris fompii explica-

&;, quam fan&orum verti poteft.

Sipnifica

tioné nobilem, vocatum non fuiffe.

6. Princeps ariolorum. ? Non quod

;

clodonof

Caufa hzc fórtafle £uit, quod Daniel

ipfe ariolus effet , fed q'uod &ex eum

16. Vi

proptér prioris fomni explicationem

homo peregrinus, quamvis in magua

"T QUiet

fapientie opinione effet , tamen ex

ariolis, & wmagis prafecillet, ut ha-

Vsel fenfus

t V

confortio, & veduti ,Academia fapi-

bemus fupra c. 2. n. 48-

entum Chaldzorum non effet. Itaque

eft gPrinceps, & fummus fapientum,

Yiplingg

ocabantur, Chaldzi

accipiendo nomen arioli in. bonam

cum- fapientes v

ür, quoq

foli veniebant,

uod & fuprafactum

partem.

10 n[)n OI

videmus cap. 2. & infra iterum vide-

SAcl Apyentum

) Myfterium, arca-

;2' Gm

bimus.

;

*

num.

bin g

Secundum momem D

ei meïl j Nomen

Nom eff impo[fiile 115/.) Tlud evol-

i

flt Cl'efc

üe

enim Balthaftar a Belo Deo Chaldio-

vere , & explicare.

rum dedu&um eft. Vide dicta cap.

g. Magna arbor

€ foiti.) Qualis

:

uercus, aut robur, quodinde nomen

arbgïem á

I.n. 7*

habet

Spiritsm . deoram. ) Spiritum pro-

fignifïcztcur N abuchodono-

'In 6"51':.

phecicuma

Dicit Deorum, quia loqui-

foris imperium , & gloria fubiime,

lheodotion ta-

& amplitidine , longe , lattque pa-

PIS " hh

iur, ut idololatra.

tens, & viribus valens, & robuftum.

cmguntur'

men tefte S. Hieronymo , & editio

!

LXX. Romana habent. — Qs [pr-

B

Afpe lus iiiu:.) Vigura, fpeciesillius.

ltrle ;

m

L

De; f:näïwm babet - femeriffa;

9. Efea unpucr[orum 15 €a. )

jam

H

ein aicum

enim . EloLim ,

pro quo

copiofus fructus in ea erat; ufomni-

Vefetg

I3. Q

Chaldei ELum dicunt , tam Deum,

bus vanimancibu/s alendis fatis cffet.

Bü/- T

g*

UCXPUTOIV

25

1

el. C

i

l

Io- Videbam in vifione capitis mei fuper ftratunt-

)',

r*ïeumï,-'&

wium

ecce Vigil, & San&tus de coelo defcendit;

1 1. Clamavitfortiter, & fic ait : Succidite arborem, & prae-

o lo-

cidite ramos ejus:, excutite folia ejus, & difpergite fru&tus

ejusz fugiant beflige, quae

: quod

fubt-er eam funt, & volucres de

ramer-

ramis ejus..

egTuütt,

12. Verumtamen germenf radicum ejus in terra finite, & al-

ligetur: vinculo ferreo & sreo in herbis, qus foris funt,

earbot *

& rore coeli tingatur ,. & cum feris pars ejus inherba terree.

13 Cor ejus ab humano' commutetur ,. & cor ferse detur ei::

g Q

& feptem tempora mutentur fuper eum.

2167

14. In fententia vigilum. decretum eft, & fermo' fantto-

& et

rum, & petitio: donec cognofcant viventes , quoniam domi-

&v

natur Excelfus in regno hominum ; & cuicumque voluerit,.

dabit illud, & hum/llimum hominem conftituet fuper eum:

t ere

I5. Hoc fomnium vidi ego: Nabuchodonofor rex : tu ergo

Baltaffar interpretationem' narra feftinus : quia omnes fapien-

C

—

tes regni mei non queunt folutionem edicere mihi: tuw autem:

|

qa Es

potes,-.»x quia ï'fpiri'tus-- deorum.fan&torum . in te: eft..

p

il

16;'Tunc ,

CNn

) c'unn/;lll"

Signifïbabatur omnes homines N'abu--

A'I'iq;za*tacibine:N':fliucHOdönOfgri'cone^

i tet

?*;am que

chodonoforis opibus- vivere: potuiffe..

verfus eft: in: beftiam.- L: imaginatio-

- 10. Fidebam £m:viffone capstis mei.),

ne,.& opinione fua:, quia' fe talem:

] Ri euin

Per quietem ,. per fownium..

rebatur. l[, Quia: cordis;,, & cor-

licacionem

Ecce: vigil. ). Angelus excubitor ,

poris* ejns temperamentum: ita' im-

,Wec , gt n

mutatum,. & efferatum' eft; ut. effet:

diving- providentiz,. &,. utita dicam,.

Va feohis

vigilantig. minifter.. Vel vigil dici-

fimile: beftiz.. 11E-- Quià: rationis- ufu:

fd.l)imtälmw

tur, quod cum corpore careat , fom--

privatus ,. &: mente? captus: tantum:

i bonm

no non obruatur..

utcbatur phantafia;. eaque ferina, qua-

gria-

I2. Germenm radicum: ejus im terrar

lis: eft urfi',. auti bifontis.-

Y

Proba--

j

fínite. ) Stirpem

biliftimutmn

eft,. f

€

item: per inter-

fit crefcere..

: ei relinquite ,. pt'pof--

valla, aliquem: rationis ,. & prifting:

filod e

Alligetur. ) ls fcilicet;. qui per hanc:

dignitatis fenfum h*buiffe;. ut' ex hac:

,

arborem. lignificatur,j Nabuchodono-:

poena : dolorem feitiret',.& fe divinz:

1n

)Q

ualïä

for.

potentiz- fubjectum intelligeret, quod:

Jic

mai

In berbis.) Àn pratis , aut in' cam-

infinuari videtur. illisverbis: num. 22.

(

pis, fab die inter herbas, qu& rore

Donec. [cias , quod domimetur excelfes.:

fypitf

:igguntur.

Septbm rempora.): Septem: anni.-

l?tï 14J€ P

Et cum feris. )

P(;ftio cibl ejus fint

I4. /n fententia vigilum; & c. -)'Quaü:

pultr

Va

dicat

"

herbz , quibus ferg psfcuntur..

ita decernunt' vigiles ,. id eft:

l,cc,lf

5!))( j

verfetur cum feris herbas pafcens.

Angtli ,. jubente: Deo' ad. fermonem ,;

[

13. CO* ejus ab bumano commuiesur.)

]/

! (-Qh

Bibl. eum Com. Menochb, T. VI.

& petiti?nemï fanctorum;. ita D.-Hie--

t

eiet.

hi

26

PRO PHETIE£ DANIELIS

C i

16. Tunc Daniel, cujus nomen Bakaffar, coepit intra fe-

metipfum tacitus cogitare quafi una hora, & cogitationes ejus

quam

2j

conturbabant eum.

KRefpondens autem rex ait: Bailtaííar,

fompium., & interpretatio ejus non conturbent te.

Refpon-

p«

,

&ordi

dit Baltaffar, & dixit: Domine mi,. fomnium his, qui te ode-

runt, & interpretatio ejus hoftibus tuis fit.

15

fs.

17. Arborem, quam vidifli füblimem, atque robuftam,

cujus altitudo pertingit ad coelum , & afpe

&us illius i;:;omnem

ambul

terram:

.

9.

ig. Et rami

.-e'juls pulcherrimi, & fru&us ejus nimius & e£c,a

G5 a

foritu

omnium in ea, fubter eam habitantes beiti;e agri, & in ramis

ejus commorantes aves cceli:

15

-I9. Tuesrex, qui magnificatus es, & invaluifti: & ma-

tüt: 1

gnitudo tua crevit, & pervenit ufque ad coelum, & poteftas

fioit at

£uain terminos univerfae terrae.

E

*y. ]

20. Quod autem vidit rex yigilem, &fíanttum defcendere

labitar

decoe

lo, & dicere: Succidite arborem, & diffipate illam, at-

hatabo

tamen germen radicum ejus in terra dimittite , & vinciatur

11 Tgn

ferro, & sere in herbis foris, & rore coeli confpergatur, &

o P

cum feris fit

pabulum ejus, donec feptem tempora mutentur

hr, &

fuper eum:

U mre

21. Haec eft interpretatio fe

n

| tentiæ Altiffimi, quaäpervgnit

iil

]i

Íuper dominum meum regem:

Ungues

fInfr,

32. Ejicient te ab hominibus, & cum beftiis ferifque erit

o 5.2I.

habitatio tua, & * foenum ut bos comedes; & rore cceli in-

funderis: feptem quoque tempora mutabuntnr fuper te, do-

24 Pff(

D)

nec fcias, quod dominetur Excelfus fuper re

s

gnum homi.num,

Oemgfu

& cuicumque voluerit, det illud.

Qutà pece

n radi-

W per

I r r

23. ngd aytem græcepit , ut relinqueretur germe

cum

Wtpett

N

-

T

z*

UOR ten

ron. In textu Chald. et, De;retum

X6. Cogitationes ejes — conturbalan:

Ul

vigiluns & boc ( Ícil. Ret ) & i2 feymone

eum. ) Quia dolebat Daniel, Regi fibi

b

fandorum. petitio, & fententia videtur

tam amico, per hac fomnia tam dira

effe, faz8; , id eft interiores Angeli

portendi,

w Hkx(m

guxrent, quare Deus ita fecerit , &

17. Afpetlus illius m omnemterram.)

E temp

lyn

huic petitionirefpondebitur, st cogno-

UOden

LXX. Larirado ejus in omnem terram,

fcant viventes, quod domine:ur. Excelfus

id eft que videtur per omnem terram

CO. eur

d regno bominum, d eft, 2u4 Dom;-

ramos diffundere.

[

!m ho

pus-ef altiffimus regns bomsnum , wt ha-

uPErb,æ

D)

,

bent LXX.

I8-. Numis;,) Uberrimus.

h

N

$, n

CAEU'T: IV..

27

tafe

cum- ejus , lä eft arboris: regnum tuum tibi manebit, pofb-

&5 €JUS

quam cognoveris poteftatem effe coeleftem.

ltü MT)

4« Quam ob rem rex confilium meum: placeat tibi, * & "Eccli

.efpon

peccata tua eleemofynis redime , & iniquitates tuas miferi- 3- 32

te ode

&ordiis pauperum z forfitan ignofcet deliétis tuis.

-

25. Omnia' heec: venerurit fuper Nabuchodonofor regem.

müäm )

26. Poft finem menfium. duodeczm , n aula Babylonis de-

omneum

ambulabat..

27. Refponditque rex , & alt:

Nonne lizec eft Babyloncivi-

& elci

tas magpa, quam.ego: zedificavi-in domum regni, in. robore:

n rati

fortitudinis mese ,. & ingloria decoris mei?

28: Cumque fermo adhuc effet in ore regis, vox de coe'lcr

& m

ruitz Tibi dicitur,. Nabuchodonofor rex: Regnum tuum tran-

fbltate

po [5

'29. Et ab hominibus ejiclent te ,. & cum: beüus, & feris: erlt:

cendere

Habitatio tua: foenum quafi bos comedes» & feptem. tempora

mutabuntür fuper te, donec ícias, quod domznetur Excelfus

Ham,

inciatür

in.regno hominum ,. & cuicumque voluerit, det illud.

40. Eadem horz fermo completus: eft fuper Nabochodono-

atüt»

gtenmt

for, & ex hominibus abje&us eft,. & foenum ut bos comedit;.

& rore coeli corpus ejus infe&um eft: donec capilli ejus im

fimilitudinem Aquilarum creícerent, & ungues ejus quafi:

petien

ungues avium..

D5

gï Igl«

f Je em

cæl ii

- Péccata tua: eleemofyms 'wedmie.?)

szm ega .ed;/ïcav; m Jamum regm )

Tre,dO

Eleemofyna rcdimit: peccata, primo

uam'ego magnificis' operibus auxi;

omi nllma

ia peccatorum difponit' ad gratiam;

vt digna-effet,. in qua Regüm' fedes

g?

ad peccatt remiffionenr, eamque

effet. .

Babyloncem: Nemrod' , five

inflar oratioaois : a' Deo emeretür, &

Belüs- NMini? pater- edificaverat pri-

impetrat; fecundo,; quía remilfa cul-

mus;, eam auxerat demdeS miramis,

eun

pa meretur ex condigmo remifftorreni

& Nabuchodonofor- mag

ificentiue

pon& temporahe , & fere 1mpetr4c,

ornavetat.

Hzc dicit

abüchodo-

utplage, & flagellà nomimmittantur,

nofor- cum mgenm faftu,.fomnii , &

aut lcvme ilas cedamvr.-

m

4l

interpretationis oblitus, autillud ne-

ent

Poff fnem" meï/fxm daodecim. )

gligens; & parvipendens..

lels

hCub.

t

s Hlelon*ymus. & alirputant Regem

m voboses Efc...), Vmpzïm mearuin,

f tann

oque

&-ad glóriám nominis mei.

eleemofynás lárgitum fuiíle, ide

ad duodecim menfes dilatam effe

Dei

O. - Ex bam:mäu: aljecius: ey? ) Vi-

m

LA

contra eumr fententiam , domec rur:

detür : aprincipio , cum furere ceepiffet;

m LA

ífum bonum: clementlæ amlfit malo

vinculis fuifle'ipatus, & quidem, ut

fuperbiz

g m

par eft'credere , mollioribus;. fed* iis

27. Refponditque Rex, & ait. ) Chal-

diffractis ,- vahdnonbus, atque adeo

danfmus, pro capit réx dicere.-

ferrew, didum enim fuerat num. I2;

jl

928

PROPH ETI]E D ANIELIS

- 41 Igitur poft finem dierum, ego Nabuchodonofor oculos

meos ad coelum levavi, & fenfus meus redditus eft mihi, &

Altiffimo benedixi, & viventem in fempiternum laudavi, &

Mf

f

il

"*Sup.glorificavi: * quia poteftas ejus, potefítas fempiterna, & re-

$J0o gnum ejus in generatione, & generationem.

LI

jript

mr.

eunr in nihilum repu-Q

42. Etomnes habitatores terrae apud

m!

7- 14 co$ fupt: juxta voluntatem enim fuam facit tam in virtutibus

n Df

€oeli, quam in habitatoribus terree: & non eít qui refiftat

manui ejus, & dicat ei: Quare fecifti?

33. In ipfo tempore fenfus meus reverfus eft ad me, & ad

honorem regni mei, decoremque perveni: & figurà mea re-

IB!

vería eft ad me: & optimates mei, & magiflratus mei requi-

fierunt me, & in regno meo re

LP

5

ftitutus fum: & magn*iü—ceen,tig

amplior addita eft mihi.

lag

24. Nunc igitur ego Nàbuchodonofor laudo, & magnifico,

temleo

& glorifico regem cceli: quia omniaopera ejusvera, &omnes

fimate:

ft humiliare.

viae ejus ju;dici-a, & jg'r.ad»ient-es in fuperbia pote

N

"

Verat (

/

n &

a

I

gen

I

fcriben

ne, (

CAPUT

,Al/ig&tur vinchilo ferreo , fj' 4reo , fed

mus Job poft graviffimam cala;mjta-,

cum vinculis infania crefceret, &ipfe

tem accidiffe, c. 42. cui hxc hiftoria

gatus fe feram, quam maxime fugere

fimilis eft..— Nimirum zajus gaudrem

conaretur, &t reliqug folent bellus;

efl im celo fuper uno peccatore periten-

metodac

vidéntur domeftici confilio Daniclis

fjam agente , quam fuper. monagsata no-

vilmer

ufi, eum foras non fine charorum lu-

€tu. dimifitie.

2

'v-cm-—ju/ii:, qui mom i:zdigmt panitena

f£4-.

UPE

fetir

32. Vpud eum.) Si cum ipfo confe-

3

4 Laudo, 69 magnifrco , &fc.) Ex

zantur.

hoc loco graves auctores colligunt

" üritas

ln virtutibus ceíi.) In Angelis, &

Nabuchodonofor ad Deum conver-

ftellis cacli.

fum, & sternam falutem confecu-

Fà n ey

h ivel'hr'm,

33. Senfus meus.) Rationis ufus.

tum, .. [ta Doroth. in Synopfi, Epiph.

abylorj

Pervemi. ) Reverfus fum, vut habet

in vita Danielis, Lyranus , Carthu-

Cürare [

Pagnin.

fianus , & favent "Theodoretus , &

F;sura mea veverfa eff ad mà.^) Sor-

D. Auguftin. Epift. 122. & alii apud

& viri

Salian. Ànno mundi

lüition

dibus abfterfis , refecatis unguibus,

us.

3472- n..u,m-, 9

10n time

&.pilorum filva, qua horrebam.

fequentib

Medys

| Magnéficentia amplior. ) Idem vide-

Vera.) ld. eft. recta.

d o*

* o*

* *

3.

29

eulos

QuAPUJT..V,

l, &

n, &

Püjlquam Balzfaj&r in corvivio bibit cum fuis ex vafis templz Do-

&v

mini, laudando idola fua, vvidit digitos in pariete fcribentes , quam

fcmpturam Jolus Daniel legere potuit. & interpretari ; .mempe

Tepu

quod quia fecutus ipfum Nabucbodonofor elevuaverat cor fuum con-

LOU

efiftat

tra Deum laudans idola , frmiliter auferetur ei regnum: bonorato

zgztm" Daniele , ac rege ea motie znteremþz*a, Jucce[fit

&

Darius Medus.-

ea 1€

Altaffar rex fecit grande convivium optlmatlbuï fuis mil-

ZT

requ

le: & unufquifque fecundum (uam bibebat aetatem.

cent

2. Praecepit ergo jamtemulentus, ut afferrentur vafa aurea,

& argentea, quze afportaverat Nabuchodonofor pater ejus de

nifico,

templo, quod fuit in Jerufalem, ut biberent in eis TÉX, & 9g

otmne

timates ejus, uxorefque ejus, & concubinz.

a

3. Tunc allata funt vaía aurea, & argentea, quz& afporta..

verat de templo, quod fueratin Ierufalem & biberunt in eis

rex, & optimates ejus, uxores, & concubmæ ilitus.

4. Bibebant vinum , & laudabant deos fuos aureos, & ar-

genteos, areos, ierreos, ligheofque, & lapideos.

s. In eadem hora apparuerunt digiti, quafi manus hominis

fcribentis contra candelabrum in fuperficie parietis aulee re-

gie, & rex afp1c1ebat articulos manus fcribentis.

UT

6.'Tunc

/

D 35

cæhmln

. ]i iforia

B

A/tdïd? , UC )

Quem aliqui

pertum eft folitos fuiffe Rezes orien-

MW

eumdem eífe volunt cum Evil-

tis talia facere convivia, ut appatet

merodach filio Nabuchodonofor, alii

ex Herodoto lib. r. & Xenophonce

p r

Ev11merodach1 fratrem ?natu mino-

lib. 7-

«t n

/WMM'

rem , & in regno fucceítorem.

Llnmqm.cque ]ämnalum fuam. bibebat

Fecit grande cOnvPvium, ife) Cum

atatem.) Quia quisque fecuadum fu-

tamen obfeffa, ac pene expugnata ef-

am accumbebat xtatem, & calicem

2b

fet civitas

caufam convivii fcriptu-

prius , aut pofterius aCCIPIGbat pro

Colhguflf

ra non expreffit.

Aliqui putant.an-

niverfarium fuiffe diem Dei alicujus

ratione &tatis, antiquiores prius, po-

fterius juniores.

Babylomcl, quem fefto convivio ce-

2. U: af»rrentur v4f4 ) Que Na-

lebrare folerent.

Alii exi(timant Re-

Cart v

gem viribus fuis prxfïfum & urbis

buchodonofor in templo Beli inter

)retus !

munitioni , oftendere voluife, quam

thefauros repofuerat , & vulgare fibi

3l

"m

non timeret obfidentes Perfas, &

d uxerat relivioni.

yutll |

Medoss*. Alii dllas caufas afferunt ,

&, Is eadem bora.) Indicat, qua de

nihil eft cerci.-

.Mlud tangum coim-

cauft ponainfligatur, nempe ob cone

40

PROPHETIXEXDANEFIELIS

.

6 Tunc facies regis commutata. eft); & cogitationes ejus

conturbabant eum, & compazes renum. ejue folvebantur, &

&ir

t/o i

gzenua ejus ad fe invicem collidebantur..

^*. Exclamavit itaque rex fortiter, ut introducerent magos;

fet .

Chaldaeos, & arufpices. — Et proloquens rex, ait fapientibus

It

£T

Babylonis: Quicumque legerit f(eripturam hanc, & interpre-

É

tationem ejus manifeftam mihi fecerit, purpura vefüietur, &

prad

torquem auream habebitincollo, & tertius.in regno meo erit.

quem

9. 'Tunc ingreffi omnes fapientes regis non potuerunt nec

n

Ícripturam legere, nec interpretationem indicare regi.

fcien

m

9: Unde rex Baitaffar fatis: conturbatus eft, & vultus illius

n

te,

immutatus. eft: fed. & optimates ejus turbabantur:

IS

10. Regina autem, pro re, quae acciderat regi, & optima-

hag

tibus ejus, domum convivir ingreffa eft : & proloquens ait:

Itdica

Rex in. 2eternum vive: non te conturbent co

Cere

gitationes tuae;

neque facies tua immutetur.

16

rr. Eft vir in regno tuo , qui fpiritum deorum fan&torum

tm, d

habetinfe , & in diebus patristui fcientia, & fapientia in-

mterpr

ventze funt in eo : nam & rex Nabuchodonofor pater tuus;,

quem a

principem magorum, incantatorum , Chaldaeorum, & arufpi-

f0 Dr

l5 j

cum. conftituit eum ; pater, inquam, tuus;.o rex:.

*

r

12. Quia

La fint

CR2 (

'üumelïmh irrogatam Deo ,. & ob facra:

gem, G reginam , vel poft Regis

i

vafa fcde,. impieque profanata..

lium..

Quaff mantus /:omini:..) Quia. vere:

Bi0T

4m

9. Nen petuerunt nec. firipturam [e-

fon erat manus liominis ,. fed ei fimi.

gere ) Quia. non . integre voces, fed

LA

lis ex.aere formata..

litere tantum .initiales fcriptae erant,

Popun

Serilentis: contra. caudelabrum,). Ut

fcilicee M. T. P. que conjun&z ni-

ex lumine vicini. candelabri. fcriptura

(UOS o

hil fignificant, imme. ne legi quidem

Quos ol

legi- po.iTet'..

6

t

poffunt..

Compnge:-* renum j

&5 felvetantunr,.

Io. Reginza autem.) Non uxor Bal-

"Ql

Q

&6:.) Hebr. phrafis eft, qua ingens

Obürm

ah

metus figaificatur ;; folent enim vehe-

taffar ( nam verficulo 2. habemus uxo-

imenter timentibus quodammodo re-

res ejus in convivio cum,Rege ac-

?

Ofl

cubuifle.) fed. ejus mater..

nes folvi, & urina: deluere.

7. Purpsra veflietur, ) Pürpura, &

IÍ. VE/t' virimveQpno fuc, Efc.) Hihc

aureus torqnuis regia erant infignia,

apparec Danielem poft mortem. Na-

ut difcimus. ex. libris (Mlachabeorum

buchodonoforis familiarem non tuitfe

Prümpem

Re

fu;

lib. L cap..8. num.14. &alibi. Pur-

f

ibus ,, minusque auctoritatis ha-

i Cip

pura-utebantur Reges,. & pauci, qui-

Bbui

e ; ita enim Regina de illo ut de

l. $,

Ü

bus id Rex pro fingulari honore con-

liomine Regi ignoto loquitur..

xplmtlo

ceffiffet.

( Df)!l

Spiritum. Deorum fantlorum.

) Vide

dyr

T tv

TérHus $z regho;) Primus poft Re-

dida cap. fuperiori num. 5

tb

COTGueb à

-

CAPUT. V.

31

s

, I2. Quia fpiritus amplior, & p-,rildent-ia., -ïnteuigenfia'ciue., -

N

& interpretatio fomniorum, & oftenfio fecretorum, ac folu-

tio ligatorum, inventae funt in eo, hoc eft in Daniele: cui

0008

rex pofuit nomen Baltaffar: nunc itaque Daniel vocetur, &

h

Jrbus

interpretationem narrabit.

mre

13. lgitur introduCtus eft Daniel coram rege.

. Ad quem

r u

prefatus rex, ait: 'lTu es Daniel de filiis captivitatis Juda,

) erit

quem adduxit pater meus rex de Judaea ?

t n

i«. Audivi de te, quoniam fpiritum

deorum habeas, &

Ícientia

-

^

^ i,ntellige.ntiagge, ac fapientia ampliores inventae fuut

/

- Miius

in te.

rs. Et nunc introgreffi funt in confpe&u meo fapientes

ptirma

Tnagi, ut fcripturam hanc legerent, & interpretationem ejus

n ait

indicarent mihi: & nequiverunt fenfum hujus fermonis edi-

CeTe.

$ [

16. Porro ego audivi de te,

q.uc;d poffis obícura interpre-

Cporu

tari, & ligata diffolvere: fi ergo vales fcripturam iegere, &

yis it

interpretationem ejus indicare mihi, purpura veftieris, & tor-

quem auream circa collum tuum habebis,

QU5

meo princeps eris.

UR

| & tertius 1n regno

at

17. Ad qua refponde

ns Daniel, ait coram Tepe: Munera

tua fint tibio & dona domus tuae alteri da: fcripturam autem

Qu

/

legam tibi, rex, & interpretationem ejus oftendam tibi.

18. O rex, Deus altiffimus regnum,

& magnificentiam,

Ji Rj

gloriam, & honorem dedit Nabuchodonofor patri tuo.

Irum /"

19. Et propter magnificentiam, quam dederat ei, univerfi

otei , ^

populi, tribus, & linguae tremebant, & metuebant eum:

quos volebat, interficiebat, & quos volebat, percutiebat: &

p n*

quos volebat, exaltabat: & quos volebat, humiliabat.

20. Quando autem elevatum eit cor ejus, & fpiritus illius

obfirmatus:eft ad fuperbiam, depofitus eft de folo regni fui,

& gloria ejus ablata cft:-

2lI,. *Et

l'Rege aC

-

-

—

fjf') Hinc

a-

Principem magorum. ) Vide dï&a

vendere donum prophetie, fed quod

oé

0 -

fupra cap. 2. num. 47. & c. 4. n. 6.

gratis accepit , gratis dare.

[uile

"

I2. Solutíe ligazcrum. ) Nodorum

O. Spirrus ejus obftrmarus eft ad 'uper-

yintl

explicatio.

7

biam.) Ejus animus , poftquam per

,ilo"

D

fomnium admonitus fuiffet, fore ut

17. Don«

domus £na , €$c. ) Quæ

domi tu$ habes, ut purpureas veftes,

eregno pell:retur , adhuc in fua fu-

';;f) dit

& torques aureos.. INon vult D—aniel

perbia obduratus eft , dixitque: Now-

j

s

PROPH ETI /Egb-A*N.I ELIS

21. * Eta filiis hominum: eje&us e(t,, fed & cor ejus cüm

1

* S-i]p*.

beftiis pofitum eft,, & cim onazgris erat habiratio ejus; foe-

ls

o 23;

2j

num quoque ut bos comedebat, & rore coeli corpus ejus in-.

ATC

fe&um eft ,. donec cognofceret ,. quod' poteftatem haberet AI-

&,

tiffimus in regno.hom

x

inum , & quemcumque voluerit , fufci-

^^

tabitfüper illud, -

ov

- 22. Tu quoque

filius ejus B,altaffa"y',., non humiliafti cor tu-

J

unm.. cum ícires haec omnia::

glma

25.. Sed: adverfüm Dominatorem c

oeli - elevatus es ,.þ' & vafa

domus. ejus allata funt coram te: & tu, & optimates tui, &

uxores tuse, & concubinse tuze vinum. bibiftis in eis: deos

Daj

quoque argenteos, & aureos, & creos, ferreos, ligneofque-

UT

& lapideos , qui non: vident , neque audiunt,. neque fentiunt,

u

JJ

il

laudafti: porro. Deum,. qui: habet flatum tuum in.

manu fua,

d

& omnes viastuas,, non glorificafti.

!

24.. Idcirco: ab: eo: miífus: eft articu

lU"s.mänus,-. qü«a'e fcripfit

hoc,. quod'exaratum eft..

o

25.. Heec eft autem fcri

;

*

ptura; quee digefta eft: MANE, THE-

]

CEL, PHARES:

*

VE

26; Et heec eft. 1

nterpretatio ferinömi's—, MANE : "numer.aVit

U (v

TDeus regnum tuum;. & complevit illud;.

*

e[tiam

27. FTHECEL ; appenfus

n.ftatera ,

L.'a es: l

& ii?vg*nt-us es *m-i-

3;usx. habens..

)« 2j

ebatur

Tüm Re

»e hac eff Balylon., Gc.. cap. praced.. — 28. Qu digeffa: eff.. 5 fn: pa;iece-

t

exarata..

ylou ;

num; 27. ad.euim: enim:locum; allqde.—

re. videtur.:

3

Maze. ,

Tl:"ecel—',, Phares.. ) ?*D*3 53

One m

2.I.. Cor- ejus. eum. beftiis: poftum eff. )

bpn wb vb mane, mant thegael

rfüna B |

Spoliatus humano.fenfu ,. &: belluino

upharfen.. Prima vox waze geminata

indutus eft ,. ficut dixit:cap.. fuperiore

eft, id eft,. ANwzeravit:,. numeravit ,

D

29- Iüdk

m.I 3*-

Cor. ejus; ato bumano, commutes

quafi. dicat , exactilfime , & certiffi-

mi&lfm

IZY

me- numeravit dies fcilicet regni tui.

Müfeter:

3 (Q;fz'.; h'aäet: flatum: mum Pemnanu

26.. Complevit.). Numerando depre-

e pïgm(

hendit -effe. completos.

Vel fuo de-

fna.) Qui habet vitam: tuam in fua

em lt

pote&ïf*--: Qui morrificat4, 6 vrvifr-

creto ftatuit;, ut jam: compleantur, &

cat', deducit. ad ff eros , & reducis ,, 1.

finiantur:.

27.. Thecel.) Quid hoc fignificet,fta-

"ütem (

afig|

Reg. 2. 6..

Net

, Vias. t£as. )

' AGiones: tüaS*,, quas ,

tim: fubditur,fcilicet appenfus es, &c.

Tecuf. irg

fi vclit , nullo; negotio: impedire. po-

C dgventus: es; maiuus: babens. ) Nlinus

Q

teft..

probitatis, & bouorüm operum , plu-

&&l

Dtty

luterl

rimum vero fuptrbie: , cragla, ini-

'24. Mi]]ä:.effartiäulm manus . ) Ma-

c'one am

"

nus cumarticulis , & digitis. fe-mo-

quitatis ,. atque ideo non mereris diu-

tius regnare ,. aut' viyere.

ventibus ,, & fcribentibus..

i A,l t t

CATSET y &,.w,,

33

u

. 38. PHARES : divifum eft re

Me-

fce

dis, & Perfis.

gnum tujm, & datum Ahefj;

n

29. 'Tunc jubente rege ,

indutus eff Daniel purpura, &

*

Al

-circumdata eft torques aurea co

llo: ejus: & praedicatum e

ftde

(

eo, quod baberet poteftatem tertius in regno fuo.

: 3o. Eadem notte interfe&tus eft Baltatfar rex Chaldeeus.

rtü

31. Et Darius Medus fucc

x

eiï'iþ ln regnum, annos natus fexa-

ginta 'duos:

vt

,&

CAPUT VL

de0s

Daniel fupra [atrapas regni con[lituitur , ? accufatus quod regis

(que-

edicium non ferva[Jet, quia. Deum cceli orabat, miffus eff in la-

tiunis

cmn. leomum z. Jequentique die illafus edu&tus, immiffis , ac. Jubito

foi,

dilaniatis ejus acculatoribusz. que re motus vex , in [uis pra-

i

vincis Deum ejus timendum pracepit..

:ripflt

-

Lacuit Dario, & conftituit füp

er regnum

THE-

"p

f afra*p»as; cen-

tum vigini , ut effent in toto'regno fuo.

2. Et fuper eos principes tres, ex quibus Daniel unuseratz

üt fatrap

eretmo-

erat

ee illis redderent rati'onerïj* ; & rex non fuftin

3.1gi-

leftiam..

5f

28.- Dzvt/um e/? regnum t"m:mþ ) Ge-

fá, quam populi fui captivi; ci apud

rebatur bellum: nomine: Darii' |Mledo--

Darium prodeflecupiebat.. Non enim:

E

rum: Regis per. ejus Nepotem Gyrum

dubitabat famam: hujus factt. 2d ejus:

/

Regem: Perfarum ;. capta' igitur Ba-

aures: perventuram, & ei berievolen-

j Paiielc :

bylone: regnum inter fe partiti' fünt',

tiam: , & reverentiam apud. Regem:

donec mortuo Dario fine liberis tria

conciliaturam:;

ibl

regna Babyloniorum, Medorum, &

30-0' Ed:fl'em 720&193' 6;- ) QquOdOg

Perfarum in. inum Cyrum coisrunte

; f/)fW !

capta fit Babylon ,. vide apud Herod..

gemin

9. Indutus: eff Daniei purpura, Gc.)

lib. T. Xenophontem in Cyri hiftoria:

läaer/fü

if

Danielem Rex tam infaufti nuntii in-

lib. 7.. & ex lis apud Perer: & Cor-

t cartiti

terpretem muneribus ornat ,. quia an-

nel. in- Danielem: in: explicatione: hu-

j

, gt t

te promiferat, & par erat Regis fi-

þ—

jus loci ,. & apud Salian: Anno mun-

lu d

dem ratam efle, & fíanGam, vel Dei

di -3516. num. 38. & fequentibus..

4 fuo

prophetam honorando putivit immi-

acuit Dario.) Exiftimavit Da-

nentem calamitatem polflíe evad:re.

IlJL

rius centum, Vi

]

jeantoh

ginti facrap?S'

Daniel vero, qui a principio munera

regno.íuo praficicndos.

mlücet,m

recufaverat. ne €orum caufa fcriptu-

Ut effent: £oro vegno Juo-)

Uc t*oti*ej*usv'

fus &

ram iaterpretiri videretur , nunc fa-

regno praeífent..

Mu

&a intcrpretztione, & fublata fufpi-

- 9. EX ceuibus Daniäl?)nm ekaf. ) Ex

.c[üm ) P

cione ampitionis, & lucri, Regis be-

hoc loco; & ex: Jofepho libr. Io. cap. .

d |

neficentia ufus eft, non tam fua cau-

e:er13

15

12. conftat Darium Regem,Dmielcm:

: DBubdl. cuto Com. Menech. TAV 4.

s

34

| PR«(O,P"HET&*IZE' D ANX'IE.L-XIS'

culo

2. Igitut Daniel fuperabat omnes. principes, &'fatr'apas:

quia fpiritus Dei amplior erat in illo.

genu

&an

4. Porro rex cogitabat conflituere eum

fuper omnä Te-

fatrapee quaerebant occafionem ut

li

gnum : unde principes,

lem i

invenirent Danieli ex latere regis: nullamque caufam, & fu-

n

fpicionem reperire potuerunt, eo quod fidelis effet, &

omrïi»s

tum

culpa, & fufpicio non inveniretur in eo.

L]

quagm

$. Dixerunt ergo viri illi: Non inveni

emus Danieli hu—-ic |

aliquam.occafionem , nififorte in lege Dei fui.

L

r?x ;

at: 1

6. 'Tunc principes, & fatrapse furripuerunt regi

* & fic lo-

cuti funt ei: Dari rex, in aeternum vive.-

LI

L

e

Tüm,

7. Confilium inierunt omnes principes regni

tui, magi&ra—k

D

tus, &fatrapse, fenatores, & judices, ut decretum impera-

filisc

quod.

torium exeat, & edictum: Ut omnis, qui petierit aliquam pe-

titionem a quocumque deo, & homine, ufque ad triginta dies,

Qratio

nifi a te, rex, mittatur in lacum leonum.

W.

8. Nunc itaque, rex, confirma fentent

iam, & fcribe decre-

pro.D

füm fo

tum, üt non immutetur, quod ftatutum eft a Medis , & Per-

I

fis, nec praevaricari cuiquam liceat.

9. Porro rex Darius propofuit edi&tum, &

ftatuit.

Ter.q

1o. Quod cum Daniel comperiffet, ideft, conftitutam le-

mmscï

coen af

16'

gem, ingreffus eft domum fuaml: --& fenefurisk agertis in

culo

s

fecum in Mediam adduxiffe , eum-

ejus in-cegricä.tis, & fan&itatis tefti-

p ! Quo

moniutmn.

D'stir;

que in regno adminiftrando in pretio

habuiffe.

6. Surripuerunt Regi.——) Obqrepfeïrun*tï

Apertis j

Rex non füflineret moleftiam.) Molem

Regi, & aftute illam funt. allocuti.

T f

negotiorum; ejus enim imperium Re

Pér fraudem , & fubreptionem obti-

Üünr.

nuerunt a Rege,

c

H

gno Babyvlonico auctum erat , & xo-

prædeiffe

bur corporis etate minutum.

g. Propofumit editlum , €$ flatuit, &c.).

Yacu)

g. Superabat omnes.) Omhibus me-

Ambitione du&tus fummihonoris, qui

Tir d

lius officio fuo fungebatur.

L

ei tanquam Deo per legem illam de-

Ut in &

ferebatur, principum confenfu, &

Spiritus Dei. ) Piudentiz , fapien-

, "i

tiz , orationis, juftitiz, zeli, aliarum-

auctoritate, & humana prudentia, ut

WW

[

! mer'u

que virtutum.

hominum fibi recens fubditotum ani-

ü ïtet ter

4- Poerro Rex.

) Proi)cereaq,Rex co-

mos, an fatis di&to audientes effent,

experiretur.

4

NU

gitabat eum toti regno praficere.

ls AW

Ex latere Regis. ) Pagnin. vertit ,

1o. Fenejfrz's 4perti£. ) Non ngï—

$L&e

ex parte regn

ficat propterea feneftras

aperuiffe,

Caöft 27

iiSo'

z.',*id ch in negociis re-

ut a Chaldeis videretur, & ut eos fa-

tis fua incitatos invidia magi$ provo-

5. Nifi forte in lege Desfui,) Nifi

fimm tby

pro crimine obfervationem divinx le-

caret ; fed fignificat fe nihil neque

l4. PSN

gis ei objiciatnus,

Magnum fane

de oratione fua, neque de orandi ri-

lhj

CAPUT.VL

85

ys:

.eulo fuo contra Jerufalem tribus tem

poribus in die fle&ebat.

genuaíua, & adorabat, con

qe

& ante facere coníueverat.

fitebaturque coram Deo fuo, fïcu)t

) w

11. Viri ergo illi cüriofius 'inquirentïes

:

2

invene-r'u.nt Danie-

Y f

em orantem ,. & obfecrantem Deum füum;

mris

12. Et accedentes locuti funt regi

fuper edi&o: kRex,;

numquid non conftituifti, ut omnis hom

O. qui rogaret quem-

hüic

quam de diis, & hominibus, ufque ad

dies triginta, nifi te,

rex, mittere:ur in]

acum leonum? Ad quos refpondens rex,

iclo«

ait : Verus eft ferm

ojuxta decretum Medorum

rTum, quod preevaricari non licet,

13. Tunc refpondentes dixer

n

unt coram rege—: Danïel de

filiis captivitatis Juda,

non curavit de lege tua, & de edi&to

pere

quod conftituifti :

m pe

*

; di65,

cratione fua.

fed tribus temporibus per die[ïl orat obfe-

I4. Quod verbum cum audiffet rex

; fatis contrii*tätus eft, &

jecre

pro Daniele pofuit cor, ut

-liberaret eum

$

fum folis laborabat, ut erueret illum.

; & ufque ad occa-

| per-

Is. Viriautem illi intelli

$

entes regem, dixerunt eix»: S*äito,

rex,.quia]

ex Medorum, atque Perfarum eft, ut o

j

mne decre-

tum, quod conftituerit rex, non liceat immutari.

m le

qene

16.1'Tünc rex preécepit; & adduxerunt Danielem, & mife-

2

culo

! runt

-tu ; quo ante utebatur , metu rcgis

inquit $, Hieronyliius entloritate Re"

(is elte

pretermififfe ; folebat autem ante,

£a , fed ratione, «ique confi//0 eup, de

gepfenutit

apertis iis feneftris, que Hierofoly-

tanto difevimine lilerare,

mam fpectabánt , eo verfus orare.

I5. Lzreló igenzes Regem.

) Quid fpe-

aUOCUti

Id fa&uros c

iptivos videtur Salomon

Qaret ; & cuperet. Rex.

.In Chald,

m Ot*

przdixiffe 5

&

eg. 8. n. 44. & 4g..-

eli, Cozgregaverunt fe

Cenacule.) Conaculum eft fupe-

]kþra Regem* $

id eft quafi fa&

a manu' omnes fimul

ätuit, Ü f').

rior domus pars , inde dicta , quod

regem aggrelfi 5'umtf

,n'oï.197 qtll

olim in ea ccnare folerent.

Liceaz i)nm::tari.) Non

ij «*

Triéus temporiéus 17* die. ) AMatuti-

Regem ipfu:

eft fenfus

nl'en n

nis, meridianis, & vefpertinis , hora

n non poffe decretum a

fe ipfo conft

itutum abrogare, fed de..

dgntiïi ;

fcilicet tertia, fexta , & nona, quod

crctum regium inviolibiliter debere

otu

m aot

tempus orandi colligimus etiam ex.

fervari

; ideoque eum, qui illud vio-

yo

effety

A&is Apoftolorum c 2. 15. & cap.

laverit

, merito de

.I. & C- 0.

um,

Ita Eftius

pofci ad, fupplici-

adhunclocum. Áliis

Vr f

cmf;eä.æmrque céraz2 Deo. ) Liauda-

videtur Babyloniorum leges jam con.

ngfu

D

bat Deum ad tem

flitutas fola' Regis poteftate, & vo-

TM

£anum obyerfus.

plum Hilerofolymi-

luntate non fuifie mutabiles.

jovo*

14. Pffui cov.) Animum adjecit.

H

16. Tumc Rex pracepst , €c.) . Hinc

jl

| neq

Laborabat . u£ ernerer eum, ) Ndem,

UL

|

apparet aliquam in- Rege fuiffe vii-

*

36

PROPH £ TIE D»A*"N IELIS

&u

runt eum in lacum leonum. . Dixitque rex Danieli: :

D

tuus, quem colis femper, ipfe liberabit te.

laci,

Toini

17. Allatufque eft lapis, unus, -

& pofitus eft füper os laci:

2j

quem obfignavit rex annulo fuo optimatum fuorum, ue quid fie-

ret contra Danielem.

ling

rg. Etabiit rex in domum fuam, & dormivit incoenatus,

(

4f

Cibique non funt allati coram eo, infuper & fomnus receffit

ab eo.

0

19. Tunc rex primo

diluculo «confurge:ns? feftinus ad lancum

lyfe

leonum perrexit:

;

Jj

US ]

20- Appropinquanfque lac

ui, Danielem vdce-la&yihabili

g.

inclamayit, & affatus eft eum : Daniel, ferve Dei viventis;

lia in

Deus tuus, cui

Qum,

tu fervis femper, putafne valuitte liberare a

4

leonibus?

2r. Et Daniel regi refpondens, ait: rex in aeternum-vive:

Ieont

x

22. * Deus meusmifit Angelum fuum, & conclufit ora leo-

Mac

num, & non nocuerunt mihi: quia coram eo juítitia inventa

3 60

eftin me: fed & coram te4 rex, deli&tum non feci.

23. Tunc vehementer rex gavifus eff fuper eo,

& Danie'-

lem przcepit educi de lacu; edu&tufque eft Daniel le lacu,

& nullalefio inventa eftin eo, quia credidit Deo fuo.

24. Jubente autem rege, adducti funt viri 1lli, qui accu-

4

faverant Daqic.lem :& þ.in lacum-

leonum milfi funt, ipfi, & filii,

quo )

tutem , fed infürmam , & hominum

-Qd. Putd/he, valuit te liberare 4 ie0«

t

zibus 3 Mlirum non e!t hominem bar«

lij

LU

improbitati facile cedentem, qualis

E fl

fuit etiam in Pilaco, & Herode, qui

barüm, & in religione non nifi a na-

ec.am h

Joannis caput juffit amputari, cum

tura, & fáima miracalorum inflitu-

tamen illum amaret, & magni face-

tuin, inter fiden , & infidelitatera

tEs, &1

fBucuare, & nuac bene, nunc male

ret.

E g,

la lacuz leonum.) Caveam , in qua

de divina loqui majeftite.

hn g

conclufi erant leones.

22. Quia coram eo, 6&5c.) Quia ne-

que contra illam , neque contra te

ïäm us |

Liberdiit te.) Dicithoc Rex Danicli,

Ties j

l

Q

£um ut eum confoletur, tum ut fe ex-

quidquam peccavi.

8 L

cufet.

Nec defperabat Deum illi af-

Q3. Credidit. Deo fuo.) Confifus fuit

lg hm

fore , ut affuerat tribus ejus fociis in

D«o, ejusque providentiz , & omni-

Ina,

potentie fc totum commifit.

üàm

fornace Babylonica.

: Alii ,

Went d

JY7. dunulo f'uo, & aumm

lo aptim;mm.)

quia fidelis fuit Deo fuo.

l 777

Annulo Regis, ne Principes eum ex-

24. gubenie Re*gæ.) Exercet RCX

£raherent , & occiderent, cui leones

tilionis poonam, que omni jure &quif-

ttra dit

fima eft. Re enim . examingta - intel-

Quegt v

peperciflent : annulo Principum, ne

lexit Rex. Danielis inimicos fibi im-

l"(þeria ; .5

Rex eum liberandi caufa pofiet extra-

d [

here.

f

A

pofuifle, & dolofe edictum excorfiiïea

Ket (

-

i

Qc APUT Vl

37

| DP.US

& uxofes eorum: & non pervenerunt u'f'—cjue- ad pavimentum

laci, donec arri

3

s laet:

minuerunt,

perefþït --e*ds leones ,. & omnia offa eorum com-

,

ud £e-

2$. Tunc Darius rex fcripfit univerfis populis, :

tribubus, &

linguis habitantibus in univer

2

fa terra : aPA.X. vobis im,ultipli-

Pdtus,

cetur.

:

receffit

26. A me conftitutum eft

de&:*re'tum . ü',t 'i;n ïun'iverfo *im'þ'e-a

flo, & regno meo, tremifcant, & paveant Deum Danielis.

d lacum

lpfe eft enim Deus vivens, & aseternus in f2ecula: & regnum

ejus non diffipabitur, & poteftas ejus ufque in seternum.

vmabill

. 27. Ipfe liberator, atque falvator, faciens figna, & mirabi-

/lvent153

lia in coelo, & in terra: qui liberavit Danielem.de lacu leo-

etare 4

n

28. * Porro Daniel perfeveravit

*Sup.

ufque ad. .re;g.num.Dä,räiai-,,

H

3

; :

ü

à -—2[*;

-

qvve:

regaumque Cyri —P-if'er.fæ.

ora leo-

iventà

*

K

D

]e lacis

Ü

y a

-

C A-

äl

;

lil

EVB.

quo Dz;xlielexn fibi Edimmum ;«

rum edi&orum formula, q—ua Reges

utiliffimum de medio tollerent.

populum falutabant.

Éa etiam Na-

ng! 41

£

- Et phty £$. uxores eorum.) Quia

buchodonofor ufus eft cap. 5. g9. qua

etiam hi fceleris participes, paren-

& D. Petrus Grzce loquens 1. epift.

n müana

tes, & maritos contra Danielein in-

CaP- I- num. 2-

mültü

citando.

fieicitent

96. Tremifcant ,

ïf ! pavmht. J Be-

gt

Et mom pervenerunt ssque ad pavimen-

vercantur.

unc

tun , 67 ) Id eft necdum pervene-

rant usque ad pavimentum, cumleo-

27. In celo, & in te;;r.z. ) 'Plus"quam

Quia tf

nes illos difcerpferunt. -

viderat, confiteretur ; neque enim in

contda u

celofignum illud' viderat ; fed Da-

:95. Lingzi!. ) Náationibus : fïngu-

nielem fervatum fuiffe tantuim effe mi-

i& enim nationes peculiarem habent

raculum ducebat, ut jam nihil effe cre-

f;sf

linguam, dialecto faltem a ceteris dit-

om

ferentem..

deret, quod Deus facere non poffet.

Al

- In univerfa

Q9. Perfeveravit uique ad regnum

f

lg snzmerfa.terra.

terta ditionis mez, fic proxime fe-

Darit.) ln magno fuit honore, quan-

j

xercet

quenti verficulo dicitur, /m wsiverfe

diu , Darii regnum duravit, aut quan-

iprperio ,af regno meo.

diu regnavit Darius : quando Cyrus

giJ!

i 11

regnare ccepit, fub hoc iterum accu-

j !

Pax vobi: multiplicetur. ) Felicitas

V Á

b m

fatus, & leonibus objectus eft.

$)

[iifc»

fcilicet, & profperitas. thaldaiCO.

38

PRO PVH*E Tkxx E DAN IE —L'I s*'k

$]

^QAPUT:VIL

(ines :

e: $

Vifio Danielis de quatzm bg/lïiS'gäaIMOï regna defz'ngnäntzlbus*: de

antiquo dierum , & tbrono ejus, ac minifiris, quo judicante pe-

E.

habeb;

fierunt beflie: ad bunc accedens. filius. bominis accipit. poteflatem

A

n bef

eternam ,-C? incorruptibile regnun : declarantur vegna per . be-

- flias defignata , &? maxime ,. qu& per quariam be[Ham ,' & ejus

cornua defignantur , que regnabit ufque ad tempus , €

-

Vs

Y

" ' $ ;

fempora, & dimidium temporis,

de eo dj

Nno primo Baltaífar regis Babylonis , Daniel fomnium

ïl,/iui, &1

"A

Vilalyj,

vidit: vifio autem capitis ejus in cubili fuo: & fom-

Equæ

^

nium fcribens, brevi fermone comp

;f.ehendit : fummatimque

té?ia po

perttringens , ait:

.

Cp. d. n

9. Videbam in vi

fione mea n

Suilat;

o&te, & ecce quatuord-'ven'ti

homises

cceli pugnabant in màri magno.

j

.

de grandes afcendebant de mari diverfze

lbiit, üt

3. Et quatuor befti

4

inter fe.

st(pfr ,

fi .Xleæna,'& alas habebat aquilze: afpi'ciebam

tit ful)er

4. Prima qua

i"i hl!ma,q

donec evulfe funt alo? ejus, & fublata eft de terra, & fuper

ttoha

pedes quafi homo ftetit, & cor hominisdatum eit ei.

$o Qp,

Cs RE

bellt c

ulabar,

Hebreorum confuetudine mediterra-

i. Nzo priäa Bd:f'm[.-zr Reciji.r«, äc. )

V Bof

Supra non femel moauimusin

peum videtur intelliri, quod magnum

MOtascr:

eft comparatione misris. mortui, &

0 Qicatm

prophetis temporum feriem nou fer-

[ Qugren

varl.

Patet hoc in his , que hocca-

lacuum , quos ipfi maris appellant.

pite narrantur, que multo tempore

4. Prima quafí leana. ) Hgc figni-

Itl

evenerunt prius, quam precedentia

ficat. primiam Monarchiam ,. fcilicet

tl a La

Chaldgorum , & pre&'ertim ' regnum

que duobus fup. cap. expofita funt.

Nabuchodonoforis, qui. multum. i]-

iP(Um leg;;

Somnium vidir.) Non vulgare, fed

lr bt

& divinitus immiffum

lüd auxit. . Dicitur leenaob potenti-

Ht /dlu;

propheticum ,

am, & ferociam.

Lezpa enim leo-

tl Unum l

Viffo autem capitis ejus 4m cubils fuo.)

ne ferocior eft, prefertim cum catu-

J'otlys .

Scilicet illi objséta eft , dum in fuo

los nutrit , fic etiam

cubili fomnum caperet.

Vel fie fe

eremias cap.

haábet.

47. 19 & 1fai; c. 5. INabuchodono-

for lconi comparatar.

Tïfj ordl/

Q. Duatuor ventt celi p::g:z.ääanl m

tab] "

sari magnoe. ) . Per qustuot ventos

las babebat aquila, ) Monürurr-x

uta

idem fignificatur ; quod paulo poft

fuiffe Regem Babylonis indicat por-

e lCüm

Per

üatuor beftias.

Porro , ut pa-

tim leonem, & partim aquilam: 1eo-

*

"Jtet ex verficulo 17. per quatuor be-

nem propter fortitudinem ; & feroci.

Ü onarcbl

l)art[m hï)

ftias totidem regna fignificantur.

tatem, Aquilam ob celeritatewi in be].

Tl

! Qu

" marrikmagm..)' Mare magnum

lis conficiendis. — Sic Jerem. 4 IS3.

E,.Kf dm

5

^

CAPUT VIï.x

3

9

.. $, Et ecce beftia alià fimilis urfo in parte /Reti-t, & tres or-

dines erant in ore ejus, & in dentibus-

d

ejus, & fic dicebant

ei: Surge, comede carnes plurimas,

*

e

It Dt-

6. Poft haec afpiciebam, & ecce alia qua

fi pardus, N& alas

faten

habebat quafi avis, quatuor fu

pet fe: & quatüoxïf capita erant

w be

in beftiay & poteftas data eft ei,

T

0

P

". Poft

]

de e'oä dicitur : 7elaciares 4quilis egui

non þocuiiï'e.c Cyrus tot iü fuam po-

mntum

i/us, & cap.4

À

g. 40; Ecce quaff aquila

teftatem regna redigere,

volabzr.,

Corede carnes plurimas.) Signiüca-

t fon-

Evulfa font '4]& ejus. ) Cum ablata

tur Cyrum, aut permittente, aut im-

Imque

regia poteftate ad beftias relegatus eft

pellente Deo' multas gentes fubjugas-

[

Cap. 4. n. 30.

turum, multumque humanarum car-

Y vetti

Sublata eff de terra. ) Quia inter

nium fuo gladio abfumpturum.

hominmes verfari defiit, & in filvas

6. Al quafc ïara'u.f.)* Per par

dumk,

abiit, ut eflet cum feris.

aut, ut alii volunt , per pantheram ,

Jiverfe

Super pedes quaft bomo ffetit. ). Ste-

omnes Macedonicum regnum defigna-

ri putant.

Cur pardo Grzgcorum ,

tit fuper pedes quafi homo , & cor

aut , quod idem eft, iMacedonium

(iebam

illihumanum datum éft, & cumrecu-

perato humano fenfu reftitutus. eft re-

imperium fimile dicatur, multi quz-

; fpet.

guo cap. 4. n. 35. prius enim quafi

runt , celeritatemque , & aftutiam

Grecorum notari

putant 5

pardus

bellua curvus more quadrupedum am-

enim eft animalvelociffiinum , & ma-

bulabat.

/

culofum, fed hec

, ut monuimus fup.

$. Beffia alia ffmtlis ur[o. ) Hec eft

anxie non perfequenda.

neditettt-

Monarchia Perfarum, cur fimilis ur-

las babebat quafi avis, guatuor, )

dagnum

fo dicatur , non effe anxie, & minu-

Ortl y

te querendum monec iVlaldonatus

Quatuor hifce alis fignificari videtur

fumma yelocitas , qua Macedones

:)euflüt-.

fimilitudines aliquot perfequitur Cor-

duce Alexandro fex annorum fpatio

Hlæc fii

nel. a Lapide ,

quas qui— volet, apud

totam A(íiam, magnamque Africe,

ipfum legat.

, foliet

& Europs partem fu

-

o imperio fubjg-

1 regnu:m

n parte. ffetir. ) Syrus habet , 44

cerunt.

nu!f[];'n [

unum latus fleriz , quafi dicat ad la-

Quaior. Capita,) Quatuor capita

tus unum tantum irruit fcilicet in Da-

)b pozenti-

omnes interpretantur quatuor duces,

eaim E

bylonios; iis enim a Cyro fuperatis

qui poft Alexandri mortem ejusinter

Perfe imperio potiti funt.

fe regna diviferunt , Ptolomzum, Se-

-gmidï ap.

leucum , Philippam; & Antigonum,

Tres ordines erant im ore ejus.) Na-

)uChOdom-

tabl. vertit £res £o/; , fignificantur

quorum primus /Egyptum , fecundus

tria imperia, fcilicet. Babylonicum ,

5yriam , tertius Grzciam , & Mace-

Medicum, & Perficum, qu& inunam

doniam , quartus Afiam occupavit.

Monürurfl

iadie "

Monarchiam a Cyro conjecta funt,

Ef ;;atcy?;zs 4'4(4 ef e;,) Indicat Ale-

yipm: t

partim hereditario jure , partim . ar-

xandrum non tam fuis viribus, & in-

- & fand

mis, quafi dentibus, domita.

duftria, quam divino concefífu , ac mu»

j

bis di-

nere fuam Monarchiam conftitutus

a

u n hd

Ef ftc dicebant ei. ) His ver

runj.

;

J P 13

vina permiflio fignificatur , fine qua

9

49

PROPHET : ZESODAN [ELIS

" Poft hzec afpiciebam in vifione no&tis, & ecce beftia

I0

&us :

quarta terribilis , atque mirabilis, & fortis nimis, dentes fer-

reos habebat magnos, comedens, a'que comminuens, & re-

Ü

Ta fj

IA

,

liquapedibus fuis conculcans : diíffimilis autem erat caeteris be-

l.

Q(STRU

itiis, quas videram.ante eam , & hàbebat corpnua decem.

8. Confiderabam cornua, & ecce cornu aliud. parvulum or-

beflis

tendii

tum eft de medio eorum: & tiria de cornibus primis evulfa

I

funt a facie ejusz & ecce oculi, quafi oculi hominis erant in

cornu ifto ,. & os loquens ingentia.

Dora ;

9.. Afpiciebam;. donec throni pofit

i funt; & antiqüüs dieifum

fedit: veftimentum ejus candidum quafi nix,' & capilli cápitis

OEYa.,

Io, £

ejus quafi 1àna munda: thronus ejus

flammae ig,nis ; rota? ejus

:

]

x Deo

iig,ni";; a.cc.e.ngus :

(Qnen e

Io. * Flu-

gloriz,

/

Quait imï

minis: fipnificant: humanam | fapien-

J5 s. di

9. To viffone notis. ) Per idem: fom-

nium noctunnum..

tiam ,'& prudentiam Antichrifti, qui

[2/]

fU /;eJ

Beffia: quartas y P"'er'quama Eoma-

multos feducet. Alii fuperbiam inter-

J

fufn. imperium üän*ifïbaturm

pretantur , qu& iu oculis. eminet..

Milis ,

0s loquens; ingen:ia.) Superbe enim

fitna mill

Mirebilis. ) Stupenda , & horribilis,,

admirandzque. forma..

fentiet , & loquetur ,. quemadmodum

[

^0 Mil

Dentes ferreos; ) Exxercitus: intelli-

de illo fcribit D.. Paulus 2; ad T'heff.

1300 Yi

2. 4» Fore'ut extollatur fuper. omne quod

Til lic

git militum ferro: armatorum:.

Comedens y 4tque aomminzg*m. ) Quod:

dicitur. Dezus,Aanut colitur, &c.]

i [,'gzm;

lomines quodammodo: ,. & regna: vo-

g. Afpiciebam doncc , &c..) Me ad-

Dttro,

Yare. videretur;.

Buc: afpiciente thronipofiti funt.. De-

Tilewif

- Pedibus: fmis. comcultansi. ) Uc folent

fcribit Zaniel divinam: majeftatem de

: ng lä tä

Antichrifto judicantem ,, & Reguum

Qi£ fiei

aliquando. beftig facere., quahomines:

Chrifto tradenteém..

Iptifici

n10n occidunt , aut devorant.,. f&d*-pe-

dibus: conculcant,.& proterunt ;.figni-

Anptiques dierum.) D'eu.q«pate;r.

nitus, fed

Vefimentum ejus candidum, &c.) Om-

'M;/] H 54),

ficatur fore,. ut. Komauni,. quos: non:

nia, qug hic Deo atribuuntur , nihil

Yerfa Am(

occiderint: , tributis. fubigant...

aliud, quam: divioe majeftatis fplen-

4J

m

$

We,

Hübebar: cornua: décem.. ) Per. quz:

dorem: fignificait;, que gloria unico

Vem; .

fivznificantur decem: Reges: potentes.

vocabulo appellari poteft.

Ineii

( ut ait: Angelus numer. 24..& S. Joan:.

Oaf lat munda. ) Quafi lana alba

ER i dOm

A poc:. 17: numer..I2.) qui:erunt fub.

nullo adhuc: colore tinéta; fimilis ve-

finem. mundi: ante. judicium..

fti' capillus ,. aut eandem gloriam, aut

: *dm DA

8..Corz u—-.z!iu(lipdrvm'unä ortum eff &c.y

canitiem , quz. fymbolum: eft'aterni-

KC (

Hic eft. Antcichriftus obfcuro:.loco na-

tatis. fignificar.

q 14& kdïlej

(

tu$5. & plebeius ,, qui: fenfim: crefcens

Thronus ejus fLamme: ignis. ) Flam-

U AP"

ties. reges: ex. illis decem fuperabit;.

m fimilis, flammeus,ut apud Ezec

Cf

.h.

itb*l'.]tn

fcilicet: Regem /Egypti ,. R«gem Afri-

defcribitur cap. I. n. 10.

cx, & Regem /Ethiopiz , ut D. Hier..

"

Rita ejus tgnis accenfus, ) Rate thro-

i

: lndlvn

interpretatur..

ni ignex eamdem majeftatein (izniti-

jl

cant..

"d là]

Gculi quafí oculs bomimti, ) Oculi ho-.

lp/b y

m A&;P U T VII.

4i

elha

1O. à 'FfüViLIS' ig

neus . rapidufque' egrediebatur a faöieAiJo

Áet-

ejus : millia millium rminiftra

bant ei , & decies millies cente- 5 Xi

L:

na millia affiftebant ei : judicium fedit , & libri aperti funt.

;be-

— it. Afpiciebam propter vocem fermonum grandium

jquos

^

cornu ilud loquebarur : & vidi

EM g

quoniam interfe&ta effet

1 ot-

bettia , & periiil

et corpus ejus , &ïtra'dicum effet ad combu-

vulía

rendum igni.

Ed

12. Aliarum quoque beftiarum ablata effet poteffas , & tem-

gt ü

porá vitæ coyn.fcituta effent eis ufque ad tenmipus ,

& tempus.

erutm

-

ln

ápitis

E

13: Adpi-

AE aingm,

^Y6. Flz?v'iu; 3g2eus , r;:þfgfa,f-qu(,&ö; )

d&cirrid äo'/rn*u* ,hoc K.c.:fï h cie .R-ox

nano

X

Ex Deo quafi ex meo fonte tluvius

lmperio; & Antichrifto difputatum ,

igneus emanabat, quo non folum jam

librofque apertos effe, hoc eft, alfa-

l

gloria , fed etiam ponz celeritas; &

tas. in utramque partem rationes. De-

—

quafi iripetus fignificatur , fic. Pfal.

nique adhibita oini diligentia , &

fgpien-

96. 5. dicitur- fgzis asre ipfnm'. prece-

torma judicii fervata ; pronunciatum

det, 6 i

€ju-.

:gflamïnuäit im csrCuitü fnimi:o.r'

efle , quartam beftiam de medio cof-

, qui

lendam,regaumque fempiternum Chri-

» inte«

- Millia millium miþä?raäant é ) Plu-

pet.

rima millia Angelorum miosiftrabant

fto' tradendum , fimilis jüdicíi forma

,-

X* eriim

fupra defcripta eft c. 4. n. 14.

Deo, Millia miilium , vel ut eft in

Ile Mfpiciebaza) proprer wocem , &c.)

imodum

Grzco y2uei Xiua9tc , id eft millies

Spectsbam;, quem exitum habitura ef-

jThdi

millia faciunt

"n (WA

amidlongém.

E

unum , quem vocant ,

fent verba ilía fupetbie , & contu-

meliz in Deum plena, quz quarts be-

Decies milltes egntena willia. ) ld eft

i€ corau undecimum , puta Anti-

f'Mel HQ-

mille millefiones , Grece uJpii uvei-

chriftus , loquebatur; ac paulo poft

Int

U

:c, id eft decies millies dena mi

vidi beftiam ipfara interimi ,

tuen d

quz faciunt centum milliones,fed

i

tradi, id e(t vidi Romanum ím

& igni

perium

cgnum

fignificatur mimerus certus , & defi-

prorfes aboleri

; & quafi in cinérem

nitus , fed infinitus, ifque maximus,

redigic

atet.

Affifebant ei.) Non fignificantur di-

verfa Angelorum .officia , quz fint

I2. Mlhiarum quoque beffiarimn, &c. )

i,j0n-

sihil

Vidi etiam tria priora imperia,fcilicet

ot v

«ffiffere , 6 minifirare, fed unum , &

Babyloniorum, Perfarum, & Graco-

idem; eft enim fuperioris hemiftichit

rum periiffe. Occifze quidem fuerant

g u

repetitio ; folent enim,qui miniftrant,

reliquz beftiz ante quartarm , fed ideo

adítare domino , & intentos in illum

propheta prius narravit occifam quar-

404 u

habere oculos , ut juífa capeffant.

tam , quia de ea potiffimum agebatur,

milis ve

7«dicinm fédit. ) Deus , & tota ju-

in eam totus propter verba plena

,n 1m1 Aul

dicum corona

fuperbiz. admiratione defixus erat.

qua(i affetfores.

^ Angglr fcilicet , ejus

æ;eïlïl'

Et tempora Vit4, &c. ) Vidi ceteras

Libri aperti funt.) Significantur ac-

beítias conftituto a Deo tempore peri-

n

cufitoram objecta , & refponfioues

ifle , neq

defendentium patronorum.

Judicat

terminos.

ue a Deo poficog exceififfe

&ELCCh'

ergo in divino Judicio adftintibus An-

Tempus , 65 temput.) Suum cuique

at qhio»

gelis de Quarta beftia, deque ejus un-

monarchig tempus.

a

- Biel. ctm Co»o, Memä.ï. F.

if

PRO P*H**E-Tïj—.ïx ü'AïN-I ELI1S

42.

hi

13. Afpiciebam ergo in vifione no&tis , & ecce cum nubi-

üis

bus coeli quafi filius hominis veniebat, & ufque ad antiquum.

Qierum pervenit : & in confpe&u ejus obtulerunt e 1m.

f

414. Ét dedit ei poteftatem , & honorem, & regnum : & om-

*Sup.mes populi, tribus, & linguse ipfi fervient : * poteftas ejus,

itas seterna , quze non auferetur : & regnum e,us, quod

Z

1

4 non corrumpetur.

l

ï.ucæ

15. Horruit fpiri

tus meus, ego Daniel territus fum in his, |

1.52. & vifiones capitis mei conturbaverunt.me.

&

-.-

16. Acceffi ad unum de affiftentibus , & veritatem qusere

bam ab eo de omnibus his.

tifa

fermonum , & docuit me : .

Qui dixit mihi 'interpremtiogem

leges

C

temp

confurgent de terra.

juatuor beftiae magnze : quatuor funt regna., quae

N

d

mfan&t Dei akifffimrt & ob

I8. Sufciplent autem regnu

TüQ

nebunt regnum ufque in faeculum , & fzeculumfzeculorum.

D h

eft n

19. Poft hoc volui diligenter difcere de beftia quarta, quae

Lj

erat diffimilis valde ab omnibus , & terribilis nimis

.

.-den-

C

]s

Vien

tes, & ungues ejus ferrei : comedebat : & comminuebat ,

& reliqua pedibus fuis conculcabat :

20. Et de cornibus decem , quae habebat in capite : &

de.alio , quod ortum fuerat, ante quod ceciderant tria cor-

20 j

nua : & de.cornu illo , quod habebat .oculos ; & os loquens

Pn;n

PFW Bu

grandia, & majus erat ceteris.

KE

21. Áfpiciebam , & ecce cornu illud faciebat bellum ad.

ïïfnk

verfus fan&os,, & praevalebat eis ,

22. Do-

HENIUMMDMENEIMIRUMMDUMMMA RI E E U TETEEREERE DEU UENUEERETERUHSRUUUNUEETUUNEERTTHUNIESUNE UUR UE NIIISI

Jem;-f)o

Rüx

TI3. Quf füius beminis.) Haben-

d7 ;C'on/krgmt.') "Tria.ultima; nam

25. $

tem. forinam , & fpeciem hominis ;

primum | fcilicet Chaldeorum regnum

s

Chä!dæo

Chriftus enim yerus Deus eft, & verus

jam furrexerat.

ferg

f,

VCere

homo.

-

J9. Sufetpient autem regnum.) Reg.

4Ad nnn'gugm dïgrxm.j Ad thm-num

num adipifcentur, confequentur.

Ve&ec Ye

Dei Patris.

Santl; Dei altiffimi. )

/ox fancti eft.

t

Jiitay

Obtulermnt eswn. ) Angeli ad fo-

nominativi cafus, & fignificatur reg-

Wüorij

dium Dei Patris deduxerunt.

num felix, beatum ad quod fancti eve-

I4. Er dedit ei poteflatem , &c.. Judi-

hentur poft occifum A ntichriftum, &

candi, & regnandi.

5i

poft extremum judicii diem.

MT

I$. Horrmit [pir:

tus meus.) "Tam

2Y. Faciebat Lellum adverfus fantlos.)

L| Dx() pr

portentofo vifo, ficut fupr

Regnum Antichrifti , Deo ad tempus

lfgf(

-

a cap. 16.

que &le

& infra cap. Io. 16.

*

permittente , fanctos vincebat. Dum

Irad,

Viffones capitis mci. )

Qusz imihi :p,e.r

ab Angelo interpretationem, vifi pe-

quietem oblatz fuerant.

tit, alia quedam de undecimo cornu .

mrelu

16. De affiffeniibus. ) Angelis.

commeinorat, gus ante no n dixerate

MTM

qu,

CAPUT VIL

43

ài

55. Donec venit antiquus dierum , & judicium dedit fan-

QUrm]

&tis Excelfi

fantti.

* '&.;tem-:prus- 'ad;vea:it 2 & regnumg.,obæi'gmfmm

"

*

.0

23. Et fic ait : Befti

a quarta, regnum . quartum erit in ter-

ra, quod majus erit omnibus regnis ; & devorabit univer-

Jus,

Quod

fam tetram , & conculcabit , & comminuet eam.

24. Porro cornua decem ipfius regni, decem reges erunt:

|his,

& alius confurget poft eos, &

& tres reges humilrabit.

: ipfe potentior erit prieribus;

P

Kere

25. Et iermones con:ra Excelfum loquetur

)

& ïfzin&os AT

onem

tiffimi conteret , & putabit quod poffit mutare tempora, &

^

leges , & tradentur in manus e

jus ufque ad tempus , &

tempora, & dimidium temporis.

*

"

3

qua

26. Et judicium fedebit ut auferatur pote

ntj:a ,& &.ont&--

obti«-

ratur , & difpereat ufque in finem.

rum

27. Regnum aütem , & poteftas ,

&xma-gniïtudd? regni, quæ-f

eft fabter omne coelum , detur populo fanttorum Altillimi -

, Ua

! Qet

cujus regnum , regnum fem

piternum eft , & omnes reges fer-

at ,

vi'eI;t ei , & obedient,

B u

38.Huc-

u

"ga. Jusirium: dedis fantlis. j Pote-

Ufoue: ad tempus,«c. ) 'Tempus an-

ja Cot

fracem . judiciariam.. . Vel fenfus eft,

num fignificat, tempora annos düos ;

pro Sanctis pronuntiaffe ,. quod Italice

dimidiurmn temporis anni dimidium, id:

jquets

Q:cimus , Dar la fenrenza ii favore.

eft,.per annos tres cum dimidio.- Sic

m ad-.

T»mfits advenit.). Quo in regnico-

"

D..]oan. in Apoealypfi cap.. ra. 6.

Jeftis: poffeffionem mitterentur.-

q'afiDanielisinterpres dicit mulierem,.

24

,

id:eft. ,. Ecclefiam: fugiffe in folitudi-

De

itus.

s d ins conj?;rgver-. ) Antichri-

nem per dies miille ducentos fexagin-

ilnäïinam

oS. Santlos alti/frmi. conterer.-) In

dimidium facit..

ta; qug d'erum fumma tres annos,

Chaldzo eft, N5 jelalie , ideft, ve-

ugnum

zeralcere faeier ,.atteret., confumet,ut

26. Judicimm fedebit..

J JixdiþxeS« fe--

weftes vetuft.tecconfumuntur:in Gre-

debunt,.ut fupra n. 1o:

M') Reg-

€o:elt ,« aAaieoi , eodem fenfu.:

" ujeratur pi

stb

& Arotichriftii

Vemria. ) Quarti reg'm,

d .

Mntaye tempora.- ). Aliqui de. ftatis

at g

semporibus feftis ,. ut- funt. Pafcha ,

"

Difiereat &

que 4d ffnen, ) Penitus

Peutecoftes-,.obfervatio diei/domini-

aboleatur:

qndi ev

« &c. alii de terminis fingulisregnis

27. Magnitudo regsl y que of fubrip

giftum

a D*o praferiptis intelliguut..

emne cielum.) Amplum: Ecclefie rec--

num,-.

;, 4:150!")

Leges.) Evangelicas ,. & quafcum-

4

diffund etur.-

quód:per omnemmundi pagsue

que alias. volucrit.

jj rompi

Et tradentur Pu»aunu:

L2

f ) Permite

-- aDetur poprde fkn&ärmlliä?ïni/.* 2 rþC u—

ab Düm

eetur ei qut. circa lcges

cclcfiz, mo-

ves eniní Ecclefig militantis fient cis

x

p

ves Ecclefig triumphanti

0

qor

zes , & confuetudines imug mutet ali-

$

8« mlllam

" dixellll

qua.

traB Lcxiba ntuy,.

44

PROPHETIJE DANIELIS

28. Hucuíque finis verbi, Ego Daniel multum cogitatio-

i

nibus meis con

3

&c

;

turbabar, & facies mea mnutata eft in mg: vet-

fi0n |

«bpm autem ïin corde meo confervavi,

diqu

CAPUT VII

$.]

bat 2

Vifio denrïkte duorum cornuum , €? hirco unius , ac pofhmodum

bat f

fuos

quatpor cormuum , qui. devicit arietem : quorum ille regem. Me-

dorum ac Per[arum defignat , Lbic autem regem Grecorum :

fj

n

Additur prop

betia de rege impudente , ipfiufque. tyrannide ?

titudi

b

lo , & Juperbia , qui [ine manu conte-

Felut.,

*(

-

"

eum,

Nho ïrtext'io vegni Baltalfar regis , vifio ap

pa'ruiyt' mihi.

& nor

"A

-Ego Daniel poft id, quod videram in principio j

terram

Tem in Sufis caftro , quod

2. Vidiin vifione mea, cum ef

Inagy :

eft in JElam re

portam Ulai,

gione : vidi autem in vifione effe me fuper

3. Et levavi oculos meos ,.

& vidi: & ecce äries unus fta-

4 Ts

bat ante paludem , habens cornua excelfa

iv

, & unum excelf

4

fius altärq atque fuccr:—"f:e-ns. Poftea

bïk)ma,

lu feo

*

*

4- Vi-

falis efi

——28. "Huc «j

uej'm': veríi. ) Scilicet

vä!id'immis mcanibus , & turribus in-

Ofem !

Angeli, qua

f

dicat : hic finem dicen-

àr ca(tri erat munita.

leriditn

di fecit An

elus, Vel haftenus vifio,

In JElam regisne.) In Perfide ; hinc

leya

que me val

1

e folicitum habuit.

Perfe etiam /Elamite appellantur.

Tünt.

$uper Portam Ulai.) Mliqui., ut Pag-

0**1«[

Verþnm .40!!0, &c- ) Res 'in u'as,

ninus, & Vatablus vertunt , Juxta fln-

mlm?rm

quas videram , diligenter obfervavi,

ut aliis declarare poffem. Hactenus

men Ulai, " Utrumque verum effe po-

tl

[?

Daniel fcripfit Chaldaice; reliqua ve-

teít : nam . fere porte, que ad fluvios

MTt

ro , que fequuntur, Hebraice.

funt, ab iis nomen accipiunt.

Il Cgg (

id,

uod videram in princi-

8. Aries unus ffabat , &c. ) Hic eft

J. Pe

rex Medorum , & Perfarum, ut expli«

Qu j

pio.

Poft 'vifionem quatuor beftia-

cat Angelus num. 20.

À

rum , de qua capite prgcedenti, — In-

. "nte paludem,

Ante

! po/reiam , vel

EEE aUM UI OSSNENUAMR C Ü

f Ti

nuit hanc vifionem pertinere , & quafi

flumen Ulai

Gre;

omg

continuare precedentem.

étam.

; &—"paludem ab eo effe

i,

B

$. Cum e[fem im Sufé, ) Cum mihi

Cornua excelf/a.) Duo cornua ,utine

MM

viderer effe in Sufis, Vatablus vertit,

dicat vox Hebraica naumeri duális.

Er in viffene circum[piciens , vifur fum

uo autem cornuá funt duo regnas

$,

vabi effe in $

nf

7:,. Sufe 'Fivieas erat re-

Medorum fcilicet , & Perfarum.

"

[2

gis Perfarum,

:

Unum exeelfius altero.) Perfarum core

Caffro,) Bufs füit urbsm

axima ; hi,cl:

nu , id eft imperium fuit excelfius

edorume.

;

G'w']l

samen dicitur eaftrum ; quia gndique

gno

3

CAPUT '-vm.x

45

att0

4. Vidi arietem cornibus ventilantem cohtr,a- Occidentem,

Wt

& contra Aquilonem , & contra Meridiem : & omnes beftize

non poterant refiftere ei , neque liberari de manu ejus : fe-

citque fecundum voluntatem fuam , & magnifieatus eft.

5. Et ego intelligebam: ecce autem hircus caprarum venie-

od

bat ab Occidente fuper faciem totius terrze , & non tange-

bat terram : -

porro hircus habebat cornu infigne inter oculos

Mi

fuos.

,

r -

6. Et venit u

f

que ad arietem illum cornutum ,quem vide-

l,

ram ftantem ante

portam, & cucurrit ad eum in impe:u for-

titudinis. fuze,

7. Cumque apprOpjnqüafï'et ,prope"arx;etem, efferatus eft in

eum , & percuffit arietem , & comminuit duo cornua ejus,

' mmih.

& non poterat aries refiftere ei * cumque eum mififfet in

04

terram , conculcavit ,

& nemo quibat liberare arietem- de

quod

manu ejus.

-

füpet

F

3

—

—

ys t

4 Ventilantem contra occidentem,&c.)

Habebat corzu i;zf'gne. ) ln Hebrzo

excth

Quia Cyrus;,ejufque fucceffores in Ba-

eft, n3n

€ba£ut , id eft mirabile, in-

bylonia, Aíia minore , Grzcia, ali-

figne, fpectabile

; mirz maenitudinis.

ifque regionibus, quibusPerfiía Orien-

$

Vi

talis eft, bella geflit ; & ad Aqui-

Cornu hoc mirabile ngi cabat mi-

/

ram Alexandri magni fortitudinem ,

ribus il

lonem , quia Ponticas gentes, & ad

X potentiam , immo ,ut patet ex Àn-

Meridiem,quia/E gyptum, ZEthiopiam,

geli refponfione nui

n. 21. ipfum Ale-

& Libyam Cambyfes, & alii invafe-

xandrum ;

; hinc

runt.

ges Grscor

um in conf

nàm hircus fignificat Re-

nture

ufo; cornu ve-

Qmnes beffie.) Reges , & Princi

p

ro hoc, proprie Alexa

ndruim.

ub

numeratarum regionuim,.

/4"4 /je

- Bt ego mtelligebam. ) Cumque in

Inter ocutos fuos.)) Significare vide-

1 e p

telligerem , & attentus confiderarem.

tur Macedonum, & Alexandri potene

d flurios

Hircus caprarum. ) Alexander Ma-

tiam confilio , & prudentia rectam

fuiffe ; hoc enim vic

cedo , qui hircus Caprarum dicitur,

inter oculos.

iecur effe —corn'u

; fiic d

quia juvenis ,. hoc eft annor

A

r expli'

ti regnare ccpit.

um viginf

u

4b Occidezte.) Ex Macedonia , &

6,

«d

Regem Perfarum.:

fque ;:d' arictem ,'&c. ) Daril-Jm*

ytan t

"a

Grzcia , que Perfidi Occidentalis eft.

D Q

Ef non tangebat terram. ) Notatur

lm impetu fortitudimis fua;

) Impetu-

fumma Alexandri Magni celeritas in

fortiffimo , & vehementifli

mo.

*

ytil

conficiendis bellis.

Sic de Camilla

nid

". Comminuit duo corgua. ) Duplee

j 1

Virgilius.

regnum , Macedonum fcilicet, & Per-

i g^

Jlila vel iz£ala fe-get;s- per j.'qmmd qo-

arum.

a

lare£t

Cqmu'!mvl'tf

w

— Gramiba , nec feneras curfn ! lafiffee

ii v

artffas.

lia tecic,

45

PROPHETEIEDXANIELIS

-

aA -

13l C

cum-

MP

9. Hïr*&mg autenr caprarum magnus faQus eft nim

ereviffet, frafctum eft cornu ma

gnum , & orta funt qu

ii5 (

que

d

n

tuor cornua

fubter illud. per quatuor ventos coeli.

L

s egreffum eít cornu umim mo-

pie

9. De uno autenr ex e!

dicum , & fat&tum eft grande contra Meridiem , & contra

prof

D

Orientem , & contra fortitudinem.

io, Et magnificatum eít ufque ad fortitudinem coeli : &

fan

E

fatr

j

dejecit de for

titudine , & de ftellis, & conculcavit eas..

Qu

i. Et uique a

d pri-—n.cigiem fortitndinis .ma:g,ni.ücaüwm eft :

f

iil

R

M

Awen

j

tam , & fignificat ],-udæam- ;nam VT;'L-bi

Mdgn.w fatus eff

» Ampliücat:;) ad

& (]u

Perfas , Medos, & Babylonicos impe-

proprie ignificabat rem tamidam, ple-

rio, videtur alludere ad'cog'nome ntun

nam, turgidam', eminentem, crafíam,

Quj

pinguenr, quz altos in fui defiderium

Alexandriqui ob rerum geftarum ma-

allicit , qualis regio erss. judza.

gnäcu

dinem: Magzss dictus eft.

Fra

Üwm. eff cormu imagnun. ) Nlor-

Io. Ujgwe dd'ufort'i:'.zm'z'?zew celi, ) In

tuus eft. Alexander , quod autem dicit

Hebreo eft ,. Ufgne as exercitum celi.

Jud«os voc«t. exercitum , aut fortitz-

fratm , fignificat eum violenta mor-

P

te extinctum effe.

dinem ccli, quia [Jeo duce bellum

Deo fac

Quatuor COYIW . ) Quatuor Reges $

gerebant. Significat ergo Antiochum

non folum hominün , fed etiam. Dei

Xfe ; q

quos fuperiore capite nuime Ó., memo-

ijfd

gavi.

exercitum viciffe , non quod fortior

tiochus

Per quatuor ventos crlé.) P'er qua-

Deo fuerit, fed quod Dus exercitum

plum, f

fuum, ejus offenfus l)g:cca:tis-,, deíen-

tuor mundi plagas, Orientem , Occi-

dere noluerit.

2

Onor

dentem , Meridiem , Septentrionem-

Y

ln

. De' uno autem ex eis. ) DeSeleu-

Dejecit de fortitadine. ) D exercitu

I2, j

judeorum multos proftravit. Mul-

£0 . qoi Syrig regnunmr occupaverac

morteni.

tos etiam ad idololatriam compulit, T.

2i0€h0 ;

pott Alexan dir

Cornu unum.

modicum-«) Mec cornu

IMachab. 4. 42. & 2. IMachab. 4. 14.'

eft Acti;chus Ejpiphanes, qui o&tavus

De felis.). 8tellas vocat Judeos il-

far & þm

faitaSeleuco. Dicitur cornu modi-

lIuftres nobilitate , doctrina, & pietate,

Pfey,

Appellat (

£um, quia: mino

r nstu fuit filius A*

quos Antiochus,vcel minis a patria le-

ftám Ài

tiochi. magni ,. cþuiïv cum:

Hannibale

g€ abduxit , vel

.con.-ü*a-xjtes irn ei ne-

eontra. k comanos pugaavit , dicitur

Cavit.-

4ciet *

Conculcavit. JGravid.

quidquid i

etiam: cornu modicum: com.p'aracivone

öxhifn atu preflit.

tete

us

fatta cum Alexandro Macedone. .

IÍ. Etafque ad Principem fortiiudinis,

Kadum efblgrande contra meridtem. )

&c. ) Non fclum coitrz judeos , fed

35!4

contra D'eum iptorum Principem au-

n

Profiigato Prolomso Pailometore ZE—

al

t (

ti Rece.

fus eft erigere Te : conatus enim eft

P Contra Orientem. ) Devi&to Artaxia

veram religionem abolere , & idolola-

Axmeniz.

N

"

fiam induecre.

Vel Onizm intelli-

Nf/;lü (

Rege

Q il

- €onfrat

forzitadinem. ) h Hebreo

g'ft f4cerdotem MASrilnuïm',-quem Pon-

CUJ

eft, 73 rfe£? , quod nofter vertit fer-

tificia dignitate exuit , & fuinmum fa-

j

ziendintn , & verfu 12. robur. cap. ve-

"055 p

cerdotiuin pretio véndidit. .2. Machab.

4«

[ refpoüd

zo if.1um. 16. & 49. zerram iucbj-

, f

?

CA *Pjü T vilf.

AT

edd-

& ab'eo tulit

juge facrificium , & dejecit locum Sanificatio-

quà

nis ejus.

bur autem datum eft contra juge facrificium pro-

mo-

pter peccata : & profternetur veritas i

:

ontta

profperabitur.

n f—ter—rav? & faciet , &

.

e

I4. Et audiv:

i ünum de fan&is loquentem

& dixit unus

fanttus alteri nefcio cui loquenti : Ufquequo vifio , & juge

ti:&

facrificium , & peccatum defolationis , quae fa&ta eft : & (an-

'hseü':

Guarium , & fortitudo conculcabitur ?

x

t

r4. Et dixit ei : Ufque ad vefperam & mane, d

ies dua

millia trecenti & mundabitur fanCtuarium.

—ÓÀ(

rs. Fa&um eít au:em , cum viderem ego Daniel vifionem;

jm Ti

& quaererem intelligentiam :

m ple-

ecce Ítetit in Confpe&u meo

craffam,

quafi fpecies viri.

16. Et-

E'tdc;ium

;:Vz ) [n

um celis

fortit

4b eo tt?,lit jugefzcr)'þ'ci?zm. ) Ve.tuic

.U[qne-qka w!:/ï,a , && j;?gg'L/;g;riþ'gjgm? »

; lu

Deo facrificari a3nam mane & ve-

Quamdiu facrificium juge, quod Da-

hum

fpere , quod erat juge facrificium.

niel ab Antiocho fublatum vidit, fub-

jm Dd

Dejecit locum fantliffcationis. ) An-

latum manebit :

tiochus non combulfit , nec dirnit tem-

| fortiot

Et peccatum defolationss.) Defolatio

sercitiul

plum , fed illud dejecit de fuo gradu,

urbis, qu& propter peccata populti fa-

N d

honore ;ne effettemplum Dei,quia

g

illud profanavit, & fovi dedicavit.

E£ fantluarium.) 'Yemplum Dei.-

I2. Robar autem datum eff i&c. ) An-

Fortitudo.) Populus , & exercitus

! e'xerci!ü

Judeorum u

f

&

t. M'Jl'

tiocho permiffum eft a Deo , ut juge

conculcabitur

mpili

facrificium auferret , templum profa-

gne quo proteretur ,

20

naret propter populi peccata.

I

U/2se.advefperam,8 mane,&c.)

gdgos

Proffernezur verttas, &c. ) Veritatem

U

fque ad diem illam, qua fcilicet fi-

appellat divinam legem , quam pene

nietur defolatio Antiochi, erunt dies

&Pictac?a

totam Antiochus abolevit.

t le

2300 .dies enim naturalis per vefpe-

a f

Faciet , E$ profperabitur. ) .Faciet,

ram & mane, quafi per fui finem, &

quidquid voluerit, & Deo ita permit-

principium defcribitur , Genef. 1

.

tente ; bene illi res fuccedent.

Alludit etiam ad juge facrifici um,quod

pl

.13. Er «udivi unwn de fantiis, &c.)

erit hoc die reftituendum ; illud enim

n,,,',;;diwn

[

(g09* d

lum quemdam ex illis, quos Deo

offerebatur tam vefpere, quam mane:

ll«

K

ere dixit fuperiori cap. numer. 9.

ideo dicit, 4f2«e ad vefperam, 4 mane,

p

t

& Io.

potius, quam sfaue ad diem iilum.

; enim t

Nefcio emi lequenti. ) Cuidam , qui

Dies duo emillia trecenti. ) Annifex,

gitolé

f g

cum illo loquebatur , alteri Angelo,

menfes quatuor , dies viginti.

ao

cujus nomen ignoro: in Hebrzo eft,

13. Quaff fpeciesvir;.) A ngelus erat

q!f

*:35955 Pgor:, quz vox Italice phrafi

fpecie humana, quem Hebrzi Gabrie-

1

,

mum fü'

refpond

lem fuiffe pucant.

Ab

qua dicimlk:sNil £ale, Hifpa-

num. 21.

;Vide infra cap. g.

ni, Fn! »

49

| PROPfIETUE DANIELI.V:S

2

- 16. Et audivi vocem viri inter Ulai : & clam

4

avit -& ai!tA:

Gabriel, fac intelligere iftum vifionem. -

&f

tUt

17. Et venit ,

& ftetit jux:a ubi ego ftabam : cumque ve-

niffet , pavens corrui in faciem meam , & ait ad me : Intelli-

i

e filih

$!

!

ominis , —quþoæniaämy in tempore finis complebitur

vifio.

:

"

H

18. Cumque loque

retur —a,d me

, Collapfus fum .

pröriuä 1n

finn

terram: & tetigit me , & flatuit me in gradu meo, .

fürp

Ic. Dixitque mihi : Ego oftendam tibi quze futura funt in

1

noviífimo maledi&ionis : quoniam habet tempus finem fuum.

e

20. Aries, quem vidifti habere cornua, re

"

l

"

X

X .Medorum;, eft—

atque Perfarum.

41. Porro hircus capraru

m : rex Craecorum eft Et cornu

grande , quod erat inter oculos ejus , ipfe eft rex primus.

Tfio 1f

22.

uod autem fracto illo furrexerunt quatuor pro eo:

Qu Di

Inte

quatuor reges de gente ejus con

v'[ur'gent,, fed. non in fortitu-

dine ejus.

fff,w

!

þ;ïls' ) .vg

23.

Et po

ft regnum ebmm ,cum creverint i'n,iquita,tueg-x,-.

?

lidus ,

confurget rex impudens facie , & intelligens propofitiones.

tüt:

P

24. Et , .&

terbress

Atitma;

q'.llïuug

Qnart:'a;n ..545;.'1 tempus finem jkuä.)

16. 'Auarli'xvt' 'vacem/ viri») Angeli Hü-

n rel'.fg

mana fpecie humanam etiam vocem

'lempus enim , quo res fiat, ab eo

2.;. R

rcferentis. Hebrazi pütant fqilï'e Mi-

-

definitum eft, & fuam.

potnti

chaelem-

tamc habet,

pcriqdum cerf

üs f

Loter Ular. )

Inter portas , vel riþ'.xs

OI. Rex

]

priems. ) 'Regni potke:nciax

Iouge l

Ulai, ubi in fpiritu confiftebat Daniel,

f

infignis.

Nn (';;

ut dictum eft n. 2.

22. Sed non i? fortitudine ejus. ) Ne-

" vol

— Fac sntelligere sff um

o

iwiln. J Bao.

quaquam potentia cum illo confe.

Udïforu

rendi.

xt Daniel vifionem illi objecta

X

m in-

B f

tellicgat.

23 Pa/l. regn/tmï: Heorum. ) Quatuox

ellinaty

17. l

| tempore fínis. ) Tempprä de-

primorum , qui Alexandro proxime

fein i

finito, & conftituto a Deo.

Rv'än;?)

19- Collap]us f[um- )

Videtur Daniel

fucceffe'runc.

Cum creverint iniqu'imre:. ) XIudæo-»

tem,'u

bis in terram cecidiffe , primo ad prz-

rum , ita ut earum menf^ra cc.0, j ta

Ylicere ;

fentiam ,. fecundo ad vocem Angeli.

QS' &&

* Terigit me , &c. ) Solo tadu vires

Deus permittat Antiochum fevire in

äe Cüm

mihi reftituit.

Judzos. De peccitis hifce, vide 1. Ma-

chab.;I. I2. & fequent.

N

fofis f

Ig. Que futura [un£t im novi/fimo ma-

Jeditlonis, ) Yn Hlebrao eft , que fwu-

Confurget.) Non proxime, fed re-

sure funtz (2 extremo r5 cum fciicet

mote , fex enim reges medii intercef-

10 arljm

ira Dei , qnam ipfe jam cohibet, pec-

ferunt, regn runtq.e per an

It (;

€itis irritata ad; fummum pervenerit,

quam centum.i

z.los plures

quld fEQIe

Wt I

& in ultionem erupcriff

Rex in*pnu:m

facit. ) Amithusï ho-

n

D

Hl q,

-

£

: CAPUT VIIL

49

Lal

34. Et toborabitur förtitudo ejus , fed non in viribus fuis:

& fupra quam credi poteft , univería vaftabit, & profperabi-

)e Vt-

inielli

tur, & faciet. Et interficiet rqbuftqs ; & populum fap&d-

rum

E

ebitur

.48. Se

C

T*undum Vbl'untatem fuam , & dirigetur dolus in ma-

nu ejus : & cor fuum magnificabit, & in copia rerum om-

nium occidét plurimos : & contra princi

guä n

pem principu'xy con-

furget , & fine manu conteretur.

funt I

26. Et vifio vefpere , & mane , quae

4

di&a eft , vera eft :

fuum.

tu ergo vifionem figna , quia poft multos dies erit.

um el

27. Et ego Daniel langui , & ægr?zaf*vi per dies : cumque

.AUur-

CamtQ

: COT

Imus.

ino impius ; qui neque homines ; nä-

Et im coptia ferum aänittm. ) »'Cnm

Y'o €0 :

que Deum reveretur.

copia rerum omaium fit abundaturus

fottito

Inteiligens propofftzones.) In Hebreo

ad male agendum opportunarum.

eft , 37v r ebidoz , enigmata, ftro-

Contra Principem Principum.) Contra

phis, verfutias , id. eft , aftutus , cal-

Deur ipfum , & csmplim ejus, con-

yitates.

lidus , fagax , ut Prov. I. 6. dici-

tra Regem Regum & Dominum Do-

tür ; eimaduerfter pnr;zäa!dm . i(i-

minantium. 'Princeps Principum di-

Dones.

terpretationem , verba fapieutum , &f

ci poteft fummus Sacerdos, cui Piinci-

, H

$ciebat Ántiochus

Anigma'a eoruu.

pes ; & capita facerdotalium fainilia-

d

quibus artibus Judeorum multi a vc-

rum fubjiciebantur.

ra religione abduci potfent.

S;ne maut conteretur. ) Non occi-

enm /þm.)

24. Róborabitur , &c. ) Crefcet ejus

detur ab homíinibus, fed a Deo, vid: 2.

ut, b

odum dl*

potentia, ex homine enim privato fa-

Machab. cap. g. num. 5. ubi Antio-

étus eft rex, & regnum ad«ptus, ilud

chus infanabili morbo a Deo correp-

longe liteque amplificavit.

tus , diuturna

Non im viribuf f&is. ) Scd permiffu

fuiffe dicitur.

que fabe confumptus

i Potelnbia

Dei volentis pütire per eum peccata

26. Er Vifio velere , 6f mane.)) Ve-

] ffü!- )Ne

jJudgorum, ut dixit n. 12.

fpere, & mane genicivi funt

qua i

jJy cone

Et facier. ) Perficiet fcclera animo

dicat : Vifio illa bis mille trecento-

deftinata , parem habebit manum in-

rum dierum , d:

qua di&':lln eft n. 14.

Q"MUOï

genio, & opera paria fuis verfutiis.

vera erit.

Robuffos.) Judmos foxtiflimam gen-

Viffoneus frgna.) Apud te referva , &

poriot

tem , quam aliter quam irato Dco,

ánnota, neque de ea dubites , quam-

üdet

vincere non potuiíict.

vis longoterpore efüs effetum diff:z-

.)]

i

ju

. 98. Secuzdum voluntatem [uam. )Ne-

ri videas ; fuo enim tempore veniet.

l

é&te cum proxime precedeotibus,, ut

Q7. Lazgu: , 69 dgrotavi. ) ,ix/ïagnï«-

j f:W"" i

fenfus fit : interficiet robuftos fecun-

t:dine vifus confternatis, & exhauftis

L2 ,

dum voluntatem fuam , id cft pro

virib:s.

L

fuo arbitrio , ac libidine.

Cumque fnrrex

més fedr

l.

Dirigetur do'us i2 mann ejus.) Q:

d-

convaluiifeníi.

dlem. )-E le&o : cum

"

jjj in

quid fceleris animo d

,

eügna?erï:,þro-

Noóm erat, gii dgterpretaretur. ) 1n

p:mes

Ípere pt&ü;iet.

10209

[

particulari nOmina,. tempus, aliafque

J

Bibl. cum Com. Mmoc'E, 1. Vi

xtïWhuS:þO

5o

PROPHETIE DANIELIS

j

furrexiiï'»em,'faciebz[m operaregis, & ftup

LI

.

;

ebam ad vifionem,

& non erat qui interpretaretur.

.

fe,

:

dixi

ADAPUT IX

E

ftod)

Poft orationem Danielis , qua confitetur S'udeos propter fua

dien

& patrum peccata «veni[le in magnam affliclionem , petens Dei

j

mifericordiam erga populum fuum , fit ipfi revelatio de feptua-

Tec

.el

.gitta bebdomadibus uque ad un&ionem Santi Janttorum , & .

6

E

inm

de Cbrifli morte , populoque ejus perdendo, C&

noth

abominatione defolationis in templo.

[

N anno primo Darii filii Affueri de femine Medorum,

&

Que

II

qui imperavit fuper regnum Chaldaorum :

* Jer

Ifra.el

2. Anno uno regni ejus , ego Daniel intellexi in libris *

terris

25.1I

numerum annorum , de quo factus eft fermo Domini ad Je-

QUib

& 29

remiam prophetam , ut complerentur defolationis ]erufaläm

IO.

$]

feptuaginta anni.

pibus

Et

3

9. ]

lat

IQ

10

circumiv-ïantikas vifionis mez , quæ erat

torem fuum appellaglt magnum domi-

de rebus futuris : eamm enim in gene-

num ,4 gram Signore.

Itaque 2affuerus

larem,

rali tantum Angelus fuerat interpre-

non tam fuit nomen proprium, quam

p'he d

tq

tatus. n. Qo. Vatablus ex Hebrao,

agnomen commtune, quod illuftribus

aliquibus Regibus Medorum, & Per-

ü

LXX. vertünt, E£ xom erat , qui in-

Hic ergo Af-

d

Inay

£elligerez , & fenfus effe poteft: nemo

farum tributum fuit.

fciebar , quid obftupefcerem , quid ha-

fuerus pater Darii Medi fuit Aftya-

berem in animo , que caufa eflet mor-

ges , avus Cyri.

:

Qui imperavit fupev regnum Chaldac-

C

j

I. J Nanno primo Darii.) Quo fcili-

rum.) (uod occupaverat Babylone

OtVert

cet expugnata Babylone copit

expugnata, & Baltaffar Rege occifo.

,' d t&y

regnare , ut Monarcha, qui fuit annus

tàpe fo :

7O. & ultimus captivitatis Dabyloni-

Q. 4uuo uno.) Anno primo, notus

4l Coz

C& , idemque annus mundi 3430.

eft Hebraifmus.

ante Chriftivero nativitatem 529.hoc

Intellexi i. libris, €&c. ) Cognovit

"Iïea, «]

ex lectione Jeremis cap. 25. 11. & c

iäm, &

ergo anno Daniel cognovit hafce 70.

20. IO. neCc €nim propheta tantus,

Cu/fgdif

hebdomadas usque ad Chriftum du-

prmhix':ïs

cem,- id eft, usque ad Cþriüi bapti-

etiam poftquam colloquia cum Ange-

p.ræüing

Ímum fupereffe.

lis mifcuerat , prophetz alterius fcri-

lm

Affueri.) Mebraice pwywwWDnwN 4-

ptá legege dedignabatur.

y &er,

ebafueros , qu& voX componitur ex

Ut complerentur defolarionis, 6$e. )

III(Z !/j

Unwx id eft, zagnos, & ww verofc , id

Signifizans fore, ut defolagio Jeru-

"m

.eft, caput, quafi.dicas, magnus capi-

falem finem haberet , ( tandem re-

*

U of

ftauraretur.

Q pec

taneus , princep?, 1c.Turcæ impera-

AGblr

CAPUT IX.

SI

It

$. Et þofüi faciem meam ad Dominum Dïeurü meum "

oga-

re , & deprecari in jejuniis ; facco , & cinere.

4. Et oravi Dominum Deum meum , & confeffus fum , &

Efd

dixi : * Obfecro , Domine Deus magne, & terribilis , cu-

ftodiens pattum , & mifericordiam diligentibus te ; & cufto-

I. $.

" u

dientibus mandata tua,

r Dui

$. * Peccavimus , iniquitatem fecimus , impie egimus ,&

* Bar

jf

receffimus : & declinaviinus a mandatis tuis , ac judiciis,

1. 17.

14

6. Non obedivimus fervis tuis prophetis ; qui locuti funt

in nomine tuo regibus noftris ;

noftris , omnique populo terrsae.

principibus noftris , .patr'i..b us

*

7. Tibi Domine juflitia : nobi

s autem confufio faciei , fi-

jülup

cut eft hodie viro Juda, & habitatoribus Jerufalem , & omni

lírael, his , qu1 prope funt, & his , qui procul in univerfis

!ibris

terris - ad.g

uas ejecifli eos propter iniquit'a'tefo' eorum , in

u fe

quibus peccaverunt in te.

*

vfalem

8. Doniine, nobis confufi

o faciei ; regibus noftris , prïi'ncï-

pibus noftris, & pa:ribus noftris, qui peccaverunt.

9. Tibi autem Domino Deo rioftro

mirfbricordäia' ; & propi-

»

tiatio , quia receffimus a te:

10: Et non audivimus vocem Domini Dei noftri ; ut ambu-

g dmr-

laremus in lege e

g um

jus, quam pofuit nobis per 1"ervos fuos pro-

*

um, quum

phetas.

11I. Et omnis Ifrael przevaricati funt legem tuani , & de-

Juoftribus

, KT

cem tuam , & ftillavit fuper nos

clinaverqn-t » ne audirent vo

male-

il AW

MRURURCUS

G.æ'

^5

3

Po[ps faciem meam ad Domirvum. )

debetur cbinvfu'fï—o '- & ignAQminiäH pro-

guit

Converti faciem meam ad Jervfalcm,

pter peccata noftra, merito confun-

& ad templum, in quo Dominus ha-

japylor!

bitare folct.

dimur, viles fumus, & abjecti pro-

0 Occl Ü

pter peccata noftia.

4. Confeffus fum. ) "Tum peccata

Sicut eff bodie wiro Juda.)

Sicut

mea, & pop,,li ,,' tum Del miferlcor'

holie res ipfa declarat nos fcelerum

diam, eamque imyiloravi.

pooas dare.

(lonnOVW

Cuflodiens patlum ,61c. ) Fid:lis in

Viro J444. ) judeis oftendit dies

, I[ &CA

promiilis , fideliter cuftódiens , &

hzc, & przeíientes calamitates. '

:tld l

ntu^

preftans

$. Nob;s confufro faciei. ) Debetur.

cym Ange

diam.

pacto promitlam miferricor-

Lj

Hezc repetitio affectum — indicat, &

5. Receffimus. ) Mebr. re£eILavsonus.

pondus addit or:tioni.

fadicits.) Lege tua.

43b autem Domino Deo noflro mife-

ionh)

d)

Ti^; .Domine juflitia.) Convenit,

ricordia ($ tropitia:s0. ) Scilicet con-

tu juftu$ es , & juftillime nos punis

venit ; te decet noftri mifereri.

r

und*

n r

ob peccata noftra.

II. Sri//avit fuper mos m,zledic'z*io.)

INoé ss 4xtem confufto factes.) Nobis

Guperuenit füper nos maleditl;o , ut ha-

*52

PROPHETIJA D'AN,IE,LIS

Deut. maledi&io: & deteftatio

1'

, *quz fcripta eft

z

| in libro Moyfi fer-

27.14- vi Dei , quia peccavimus ei.

& pre

12, Etftatuit fermones fuos , qu

os locutus eft fuper nos,

bum .

& fuper principes noftros , qui judicaverunt nos, ut fuper-

18

los ta0

induceret in nos magnum malum , quale numquam fuit fub

omni coelo , fecundum quod fa&tum eft in Jerufalem.

quam i

fi, omne malum hoc

tionibu

13. * Sicut fcriptum eft in lege Moy

e

venit fuper nos

LJ

& non rogavimus faciem tuam , Domine

in mife

Deus noft

e

r; ut reverteremur ab iniquitatibus ,noftris? & co-

1. l

gitaremus veritatem tuam.

f& ho

Quv i

I4. Et vigilavit Dominus fuper ma

L

Hitíam ,& adduxit eam

fuper nos

e

juftus Dominus Deus nofter in omnibus operi-

9. (

bus fuis , quae fecit : non enim audivimus vocem ejus.

Cia m

*Bar . :15. * Et nune ; Domine Deus nofter , *. qui eduxifti po-

1)e35 ].

*H,XO.

2.11:pulum tuum de Terra /Egypti in manu forti, & fecifti tibi

2t. À

$

.

peccavimus , iniquitetem fe-

Quem y

14.22.

nomen fecundum diem hanc

cimus

" ïü æmp

16. Domine , in omnem juftitiam tuam: avertatur obfecro

ira tua & furor tuus acivitate tua Terufalem , & monte fantto

m

tuo.

Propter peccata enim noftra , & iniquitates patrum

171 O',Qw

noftrorum , Jerufalem , & populus tuus i

r

btzo d.

n opprobrium funt

LR

omnibus per circuitum 1301*trum;

tefpice t

n

Aütés.

37. Nüne

Cumm

i üptey

immtnf&r

: 'bez;c LXX -Rgfpicit comminat:icnllesa

R«?v.ertcrez?:ar; J Pæniþtþentrixam —pec-

(& execrationes

que lege Moyfis

catorum agentes,

ntur, Levit.

tog hOC n

contra transreffores habe

Cogitaremus veritatem ruam. ) Ut

us & 1 6

26. 16. Deuter. 27. 14-

Nofter ver-

ftuderemus juftitie, id eft legi tuz 5

Ij

tit /;/Lzvi£ , quia Deus iram fuam mi-

hec. enim eft veritas practica; vel,

Tl ) |

veritas idem eft, quod juftitia vitz.

fericordia temperans ,

lquafï guttatim

effuadit. ;

I4. Vigilavit. Dorzinus [uper. maliti-

Y mm'me

Deteffatio.) Execratio.

am.) Acceleravit penas more eorum,

U Pf

I2. Er fPatuit.) Confirmavit, im-

qui vigiles , & foliciti aliquid faci-

unt. Müaolitia hic fignificat non culs

Prfery

mittendo plagas, quascomminatus elt.

r o

Qui judicaverunt nos.) Gubernarunt

pam , fed illius ponam.

3Ht€ c0m*

£108&

5. Fecifli tibi nomen fecundum diem

ebï&ifm—l

Secundum

bauc.) Nomen inclytum , & glorio-

factum eft.

quod fattum eff, ) Quale

*

fum, quale nunc habes.

U

ttfr,

D

h

1 i;*;-

19. Gieut feriptum efl, ) Levitici 26.

16. Ip omnem juflitiam tuam.) Sci-

nUermi C

& Deut. 27. & 28. ubi recenfentur

licet peccavimus.

Vel juxta omnem

l0, dty

benedi&iones fervantium divinas le-

juftitiam tuam punimur, Gepatimur

üudi

jufte hzc mala captivitatis.

ges , & violantium pceng.

L'veæ,-ïg,m-

Factens tuam. ) d.

Mente fantlo. ) Sion.

L

CAPUT IX.

53

[ fer-

rÍ. Nunc ergo exaudi , Deus nofter, oi*atiohem fervi tui,

e

& preces ejus

.

& oftende faciem tuam fuper fan&uarium

105,

tuum , quod defertum eft propter temetipfum.

pet-

.38. Inclina Deus.meus aurem tuam , & audi: aperi ocu-

i füb

lostuos , & vide defolationem noflràm , & civitatem , fuper

quam invocatum eft nomen tuum : neque enim in juftifica-

? hoc

tionibus noftrís proftertimus preces ante faciem tuam , fed

&

;

omite

in miferationibus tuis multis.

& o

& fac :

19. Exaudi Domine, placare Domine , attende

[]

ne rhoreris propter temetipfum Deus meus

L)

quia nomen

i em

tuum invocatum eft fuper civitatem, & fuper populum tuum.

.20. Cumque adhucloquercr, & orarem, & confiterer pec-

'operi-

cata mea, & peccata populi mei Ifrael, & profternerem preces

e

meas in confpectu Dei mei, pro monte fantto Dei mei

.

;[h pb-

f tii

21. Adhuc me loquente in oratione j ecce vir Gabriel ,

em fe-

quem videram in vifione a pri

»

ncipio , cito volans tetegit me

»intempore facrificii. vefpertin

l,

YYecto

3

22;. Et

fandto

17. Offende faciem tuam.) : ïn'He-

cata noftra mereantur, fed lïb;:ra nos

aqmum

9 font

brzo eft, Il/umina, illeffra faciem tu-

o

propter temetipfum , id eft propter

m , id eft beni

&

no, àc pacato vültu

bonitatem , & clementiam tuam.

refpice templum tuum, ut illud re-

Nemen tuum imvocatum . eft

27) Wide :

ftaures,

di&a verficulo fuperiore.

Nüfit |

Propter temetip[z

;;:. ) Propter. tu»am

2o0. ProffeFmerem preces. ) Vide-di&a

Ed

immenfam bonitatem, & clementiam,

fupra n. 1g.

non propter merita noftra: non quod

2I. Vir Gabrie.) Angelus Gabriel

m p

hos hoc mereamur, fed quia tu opti-

viri fpecie.

imus es, & clementiffimus.

g, ) Ut

Quem videram in viffone aprincipio.)

2

I8. Super quam imvocatum efd momen

In prima vifione ; qua vidi quatuor

Jcgi tl

2utm. ) In qua erat templum , ubi

beftias, quas ille mihi . expofuit cap.

ia; h

nomen tuum invocabatur.

Vel que

8. num. I5. & 16.

'

de nomine tuo vocabatur civitas Dei,

yd m;tlllf It

Cito volags. ) Quem virum vocavit,

ut Pfalm. 47. 2. & 100.8.

nunc cito volayiffe dieit: quare indi-

yreeortt

Proffernimus preces. ) Supplices tibi

cat llum in humana fpecie alas ha-

yid fad

preces offerimus, aut precabundi nos

buifle, ut folet E;cclefia Angelos pin-

; pon ^

ante confpe&um tuum projicimus.

gere, & Salomon in. templo pinxit

Hebraifmus , ut Jerem.

39. 26. & 42.

-Cherubinos, Exod. 25. Alis figni-

nl

) J/M

9. & infra num. 20.

ficatur celeritas minifterii.

oforo*

da mijerattonibus tuis multi

:l.) Spem

Terigit me, ) Ut me ad'attentionem

noftram conftituimus.

:

excitaret , vel ad robur addendum.

p)*

19. 4zzende & 'fac. ) Audi, & ex

z

In tempore facrifecit vefpertini.) Me-

T

audi.

.

fpere, fub illud tempus, quo folébat

&,. Pmmm"-

Nemoreris, ) Ne proroges tempus

in templo offerri juge facrificium ve-

captivitatis nofirz , quamv?s id pec-

fpertinum.

a*

*

34

P.R-OPHEi*Iæ DANIELIS

24. Et docuit me, & locutus eft mihi , dixitque : Daniel

hébd

&mn

nunc egreffus fum , ut docerem te , & intelligeres.

j*

"

:

füm.

23. Ab exordio precum tuarum egrefius eft fermo : ego

autem veni, ut indicarem tibi, quia vir defideriorum es : tu

26.

& no

ergo animadverte fermonem , & intellige vifionem.

* To2«

24. " Septuaginta hebdomades. abbreviatae fünt fuper

(atem

& fini

I'4S'

populum tuum , & fuper urbem fan&tam tuam , ut confum-

metur pravaricatio , & finem accipiat peccatum, & deleatur

"

indin

iniquitas, & adducatur juftitia fempiterna , & impleatur vi-

]n ter

fio & prophetia, & ungatur San&us fan&torum.

25. Scito ergo , & animadverte : Ab exitu fermonis , ut

tioner

ucem ,

iterum ædifigetur ]e;gfalem , ufque ad Chriftum d

Gumeel-

*

heþ-

"

".) fd

E£ impleatur vifio. ) Per adventum

Dtoxime

23, Egrefu.f -e/t' /ärma;) Decreta eft

Chrifti.

a Deo legatio , ut docereris, & ego

quod pa

adte venirem , & tempus adventus

«

Ungatur Santius S;m&arum.) Spïri- '

UET

Chrifti docerem.

tu fancto confecretur Chri(ítus in fan-

fet, df a

&ilfimum facerdotem , Regem, pro-

diat: n

( Quia vtr defideriorum es, ) Symma-

chus vertit Zyze &niüvusrgg vir defide-

phetam , doctorem , legislatorem, «

t &C.

rabilis , amore dignus.

Quia Deo

redemptorem orbis.

b n

charus es. :V«l acüive , quia magno

25. 46' exitzu fermonis , ffc) Ab eo

&tit ed

tempore, quo a Rege Perfarum exi«

itvidis ]

defiderio, ac ftudio. falutis populi ce-

neris ; uteique fenfus apte convenit ,

bit;fermo , & edictum , quo permit-

guffiiï;m(

& confentaineus eft m

tet Nehemiz, & judzis, u

m 52,

f)d() loquf:ndi

lem reedificent.

f: -fjcgufa-

Vetuot,

Hebrzoraüm.

Id.eft

QA. Sepevagiuta beädamades.) Non

Hebdomades. féptem ,. &fc.. )

25. nj

dicrum , fed annorum , qu& confici-

hebdomades 69.

Certum eít has

epäte p

ünt annos 400.

hebdomadas tempore Chrifti implo

Tade; 62

tas, a quo vero anno fxculi precife

Abbreviats funt.) Breves , & pau-

5 Qd

ct decrete funt,'quafi dicat ; quod

computari debeant, & usqueadquem

lC verfu:

attinet ad falutem urbis, & populi

annum Chrifti, varii varia, fuisom-

nes nixi conjecturis.

Aliqui incho-

ocf;ü,ffg

tui, flatute funt feptuaginta annorum

1 Judgis.

hebdomade , quibus evolutis aderit

ant ab anno vigefimo Artaxerxis Lon-

LT

Chriftus.

gimani.

Alii ab ejusdem anno fepti-

quod lub

Ut con[ammetur prevaricatio.) Ut ve-

mno.

Alii aliter.

Quod vero ad an-

num Chrifti ; aliqui putant abiolvi

Vü:f-ï Tony

niat Chriftus, q'i quafi agnus in ara

qum WJ', 1

€rüacis omnia hominum peccata con-

bebdoimadas ipfo anno , quo pafius

fumat, & prorfus aboleat.

eft ; alii eo anno, quo ef baptizatus

Ufþcr .Dfu,'.

"ddacatur juflitia fempiterga.) lpfe

a Joanne; alii paulo poft ejus mor-

'6&' E

tem.

INihil certi evinci poteft, pro-

r"nt ]udæ

Chriftus, qui fol eft juftitiz, necun-

" Ct/liïe'

quam -occafum fubit, fed fplendet

pter incertam chronologiz rationem ,

femper illumiaans omnem hominem,

€ qua res pendet.

Miae Corn. a La-

T T

pide in hunc locum, & Sugrez 3. p

Cum a,u[ t

qdi venitin hunc mundum, Vel ju-

f

ftitia fempiteina eft lex. Evangelica,

tom. I. difp. 2. fect. 2.

ai luu)

lät rur[un adificabetur plarea, & "-

Wf

atbl

que ad omnuein ju&iciam, inftituit.

—

CAPUT IX.

55

Jand |

hebdomades feptem , & hebdomadesfexagint—a» dus erunt :

& rurfum zedificabitur plateraf, & muri in anguftia tempo-

en

Tum.

x

GU

26. Et poft hebdomades fexaginta duas occidetur Chriftus:

& non erit ejus populus , qui eum negaturus eft. Et civi-

Jopet

tatem ,. & San&tuarium diffipabit populus cum duce venturo:

ynfüm-

& finis ejus vaftitas , & poft finem belli ftatuta defolatio.

oleatüt

27. Confirmabit autem pattum multis hebdomada una : & Matt.

tur vi-

in dimidio hebdomadis deficiet hoftia , & facrificium: & erit 2415

in templo abominatio defolationis : & ufque ad confumma-

ni.s ,W

tionem & finem perfeverabit defolatio.

ucem ,

CA-

heb-

p

ri.) Referändüm hoc eft non tam ad

Er ffnis eik: vafiitas.) Pagninus ver-

proxime precedentia, quam ad illud,

tit, Er ffmis ejus ip. inundatsone.

A—

ydventom

quod paulo fuperius preceflit , Ur te-

tablus cwm inesdatione , quafi dicat ,.

h Sp.lfi'

rum edificetur. ferufaiem , ejusque pla-

Romani quafi diluvio quodam copio-

hus i m

tea -T o muri.

Senfus ergo eft , quafi

fiillimi exercitusurbem capient, & va-

dicat : rurfum enim zdificabitur pla-

ftabunt.

-

?-mï QTO'

tea, &c.

Szatwta defolatio. ) À. Deo. decreta

itoreiy

In angu[lia temporum. ) Prementur

defolatio populi carentis templo, pro-

5 TU

enim xdificantes muros Jerufalem ab

phetis, viris doctis, per orbem vagi,

invidis hoftibis , vel fenfus eft, an-

& vilis, & nunquam ad priftinum fta-

firm tf*

guftiffimo, & brevitlimo tempore

tum reftituendi.

yp pamte

nam 52. diebus mznia raptim abfol-

27. Confrrmabit autem

: patlum. )

y fao^

verunt.

Chiiflus ftabiliet novum "Teftamen-

j

. Q6. Poft bebdomades fexaginte duas.)

tum , & legem Evangelicam..

)

Repete per Hebraifmum, poft hebdo-

'l

n e

( hs

mades 62. id eft, poft 69. hebdoma-

Mxltis. ) Miraculis, prophetiis, vi-

if impl

des occidetur Chriftus : alioqui enim

t fanctiflima, & plane inculpata, &c.

li p

hic verfus pugnaret cum przcedenti,

Hebdomada sna. ) Hebdomada fe-

al

Occidetur. Chriflus.) I1n crucem actus

ptuagefima , cujus tribus primis an-

j, Iuj 0

a Judzis.

nis cum dimidio Év

[ jncio

cavit.

fungelmfn pradi-

?

i L0

Non erit ejus populus

VV, &c.) Hoc eft,

Íp dimidio bebdemada deficiet hoffía ,

quod habemus apud Ofeam cap. I.

Kocz nomem éus , mon populus meus ,

& fucrifrcium. ) Sacrificia , & hoftiz

"IU

quia vos, non poprlus

veteris legis abrogatz per mortem

) ibl

li

vefler Deu:.

x

'ï',e": . ego non

Chrifti , qui.in dimidio hebdomade

go p^

jus

illius crucifigetur.

Qui eum, negaturus ef.) Quod fece-

t Dgptl'l«iltus

funt judsi clamantes, Nez ba£emus

"Abeminatio. defolatsozis. ) Abomina-

p

nifí Cajarem 5 Cruciftge ; .eruciftge.

tio defolationis fignificat profana-

p

h]

Popslus. ) Romanus.

tionem templi, propter quam, & per

j gl

Oncm !

Cum duce venturo. ) .'lito Vefpa-

quam ilud defolatum cít, & ever-

(

fiani lmpperatoris filio.

Pagninus,

fum , nimirüm abominanda fcelera

WWL j

& Vatabl. vertunt, Populus ducis ven-

Judeorum, quz ipfi in templo patra-

turi.

runt, quibus ipfi abominandam ftra-

latfhb/

L

56

PRQ/PKHE'TUE* DANIELIS

É

CAPUT X

fpécit

-U

f& affixifft Daniel, «idet virum lineis «Xeflitum , qui. bic

us

g

defcribitur , €? territus , ac tremens confortatur Jeuel C? ite-

Cande

R O

rum: de refiffente principe regni. Per[arum , de principe Graco-

erant

rum, C? de Micbaele principe S'udaorum, qui [olus

z

auxiliatur ..

6037 ä

$

Nno tertiolcyfi regis Perfarümþ, verbum revelatum eft

& nor

IA

-Danieli4 cognomento Baltaffar4 & verbum verum, &

elmnr

fortitudo, magna: intellexitque fermonem: intelligent(ia-eni.m

9 1

eft opus in vifione.

L

confte

9. Ia diebus 1

llis eg*ox Daniel lugebam trium hebdomada-

terte

rum diebus ,

10,

4. Panem de

fiderabilem non comedi , & caro & vinum

mes

non introierurnt inos meutm,

fed neque unguerito un&tus fum:

II

donec complerentur trium hebdomadarum dies.

ba, g

4. Die autem vigefima & quarta menfis primi, eram juxta

*

fimm

fluvium magnum , qui eft Tigris.

üt

T TU IN

Ie

$. Et levavi oculos meos, &'v

unus vefti-

tuslineis, & renes ejus accin&ti auro oþrizo:

6. Et;

Tüm v

"1

paebar,

neque poífem aliud a Rege edi&um

gem, & vaftationem kR,omariorüm in

Veiit,

fe , urbem , & templum provoca-

ad continuandum opus impetrare,

Ym

verunt. Vids dicta Matth. 24. num,15.

uia Cyrus ad bellum Scythicumpro-

puer y

Et usque dd tonj?/zmmatimem.; &t. )

fe&us erat , & Cambyfes ejus filius,

«ttif

Hzc defolitio erit. perpetua.

quiregni adminiftrationem obtinebat,

0

T2

i

D cnomento Bqliafar.) Vide di-

judaeos non arnabat.

3l

' i

&& C?.Ps I.n. 7

g. Panem defiderabiltn.) Cibum ali-

6. Q

Verburn wtrim.) Noo inage vaticie

quem delicatum , fed qualem j

f:jugan-

It COlu

tes comedunt.

ib, ^*

nium , qualia pfeudopr()phctarum'yeuü'e

.

&g Negue gnguento unitus fum. ) SOIC-

5]4

folent. *

Lmt'a

Fortitudo siagna. ) Ià Hebreo eft,

bant enim jejunantes ab omni delicia-

rum genere abílinere, in quibus un-

H

vN3 tfaba , id eft, exercitus magnus

guenta, & balnea erant Oriental

Dedes

obje&us eft oculis mentis mes.

populie ufitata.

.i—bus

ET

Sermonem.) Kem vifam interprete

Cnfnfs

Angelo cap. IJ. num . 2.

4 . Mezfis primi. ) Qui Nifan dici-

tur, & Martio noftro refpondet; ut

AQumim.

À lntcl/iäentia enim cpus cf? vv In-

fzpe fupra dictum eft. .

AUOe

ln

W

voluta erat viflo , nec illam absque

L.

Angeli interpretatione intelligere po-

Eram juxta figoiem. ) Autre ipfs,

tuiff-m.

aut per viflionem imaginariam , pri-

&Hz

Quol templi inftau-

mum eft probabilius, utpate ex n. 7.

um

Q. Lugtbam.)

5. Vir un85) Angelus, quem vi-,

ln

lunl

ratio à vici'nis gentibu: im;;glica ellet

bj

F.

"

4

$7

n6 Et' corpus ejiis quafi chryfolithus, & facies ejus v

elut

fpecies fülguris, & oculi ejus ut lampas ardens : & brachia

ii hi

? j

ejus, & quze deorfum funt ufque ad pedes, quafi fpecies zeris

candentis: & vox fermonum ejus ut vox multitudinis,

T -

7. Vidi autem ego Daniel folus vifionem: porro viri, qui

erant mecum, non viderunt: fed terror ni

*

mius irruit fuper

eos, & fugerunt in abíconditum.

m eft

$. Ego autem relictus folus vidi vifionem grandem hanc:

& non remanfit in me fortitudo, fed & fpecies mea immutata

1. &

eftin me, & emarcui , nec habui quidquam virium.

,-eni'm

9. Et audivi vocem fermonum ejus: & audiens jacebam

mado-

conilernatus íuper faciem meam,

j

& yultus meus harebat

terrocoe.

0. Et ecce

nnum

man:u's tetigit me, & erexit me fuper genua

mea, & fuper articulos manuum mearum.

; ur:

1I. Et dixit ad me: Daniel vir defideriorum , intellige'ver-'

ba, quze ego loquor ad te, & fta in gradu tuo: nunc enim

juxta

fum miffus ad te. Cu

E

ti tremens.-

mque dixiffet mihi feurmqngm'iüum,.&eä

VE:*RT-

12. Et

D

rum vocat,

quia humana Wfpe.cic ap-

-tamenka'];iguemm,j & vocis murmur

—

parebat.

audierunt.

elium.

Vefitus lintis.) Candida vefte, qui

9. Nen :rem;znf:'t 2n me fartitüda; )

Angelorum habitus effe folet, fic ap-

pecr&rä 1

Olim enim in lege veteri, que erat

um pto-

paret Matth. 23. 5., & Luc. 24. 4.

timoris, & terroris, Deus per Ange-

$ miuS)

ccinili anro. ) Zona aurea.

lum fe hominibus etiam fanctis, &

);ineb&ï,

Obrizo. ) Puriflimo : vide dicta Job

prophetis au:

't-g'

hibebat.

guftum, & terribilem ex-

6.. Chryfolithu:. ) Gemma elt au-

Emaresi. ) Elaneui.

E

bum il

r

reo colore translucens. Vide le

Io. Manus.). Ejusdem Angeli.

:

lib, 37- cap. 9.

Es fuper avticulos, ) In Hebraeó eft

Juper palmas manmuum , quafi dicat,

Solt*

Lampas.) Fax.

idelicite

Et qu& deorfun.) "Vibie nimirum,

Angelus me collabentem erexit, atque

ibus Ut

& pedes.

manibus, &

genibus miti fecit, ut

Ut vox smultitedisit. ) Magna, &

f ürgerem.:

emübus

II. V;r defideriorum. ) Vide di&a

confufa, quale folet effe multitudinis,

fin d

aquarum murmur, cui vox Dei, &

cap. precedenti numer. 23.

Angelorum comparari folet. IEzech.

Sta 5 gradu tuo. ) Sta xe(tus, ut

det u

I.24. & cap. 43. 2. & A

ftabas ante vifionem.:

poc. 1. 15;

6feti jremens.) Exectus quidem fum

u lit

& 14- 2. & 19. r.

ifb v W.

7. Sed terror nimins, Ur.j Licet enim

in pedes , ejus voce aliquantulum

Angelunf? non viderint , fplendorem

recreatus, fed adhuctremebam metu,

p uT

Iublia cum Com« Menochb. 1. VI.

H

qu:m Vi*w

-

*

|

58

PROPHETIXE DANIELIS

|

|

I2. Et ait ad me: Noli metuere] Daniel: quia ex die pri-

|

D

IT. ,

mo , quo pofuifti cor tuum ad intelligendum ut te affligeres,

f0 f

in confpettu Deitui, exaudita funt verba tua: & ego veni

Dets ]

propter fermones tuos.

1.

'ni:i &

13. Princeps autem regni Perfarum reftitit mihi vigi

tvif f

uno diebus: & ecce Michael unus de principibus primis venit

15 !

in adjutorium meum,

& ego remanfi ibi juxta regem Per-

fortare

farum L

va'luij |

i4. Veni autem ut docerem te- qua& ventura fant poþulo

1o. ]

tuo in noviífimis diebus, quoniam adhuc vifio in dies.

ueretur mihi hu

fevert:

15. Cumque loq

egrede

vultum meum ad terram, & tacui.

jufcemodi Verbis? dejeci

?

41 1

.16. Et ecce quafi fimilitudo filii hominis tetigit labia mea:

fcïiptu

& aperiens os mcum locu:us fum, & dixi ad eum, qui ftabat

if Mj

con:ra me, Domineé mi, in vifione tua diffolutze fu

MM

pages meae , & nihil in me remanfit virium.

nt com:-

17 Et

-

».12. Pefu

Jfs cer mtfm.) Animuim

Michael :t;us de Prinrifiäg:.) Id eft,

adjecifti.

primus inter Principes.

Ur re affisgeres.) Pïerzjeji:mïa, preces,

I adjutortum meum.?) Ut pluribus

& gemitus. Vox affl;geres referenda

allstis rationibus, majorique vi, quod

eft ad pofwifl? , quafi dicat : pofuifti

volebamus, obtineremus.

cor tuum, ut te aflligeres , & peraf-

Et ergo rtman/. ) Hsamc efít caufa

füictiores intelligentiam affequereris,

Tiotem Y

morz, quia fcilicet Princeps Perfa-

Qua D

cur fcilicet inftaur.tio urbis impedi-

rum reftitit mihi , ideo ego tamdiu

retur, & quandonam tollendum eílet

detentus fum.

Inv

ij

impedimentum.

Vi(i,

Sermaomes fu0$, ) Preces tuas.

14. I» novi/fimis diebus.) Poft ad-

W. $

veéntum Chrifti , quando noviífima

I3. Princeps autem regni Per[arum ,

hora erit 1. Joan. 2. 1g.

&3 Mm

€7.) Excufat Angelus tarditatem fu-

O uoniam adbuc viffo 132 dies.

I9. y;,

am , quod prima die menfis ad Da-

) Po&

Cap Præa

nielem miffus, vicefima quarta veni-

multum tempus implenda.

4X 1 T

iet.

.15. Déject vultum meuns ad ter*r.erk,

Porro Princeps Perfarum cft

» Quoc

Angelus Perfidis prafes,

fentis.

& racui. ) Ex reverentia Angeli prz-

Dpitione.

Reffitet mibi. ) Gabriel enim vo-

! Detm.

lebat, & Deum orabat , ut Judai

/X6. us UPoi/;rndu. M Mamsnon )

Quidam fimilis hominibus.

Credi-

triam.

omnes ex captivicate redirent in pa-

Càp. 1

l

E contrario Angelus Perfa-

bile eft eumdem Angelum fuiffe , qui

THontm «

rum volebat aliquos, aut multos e [u-

cum eo loquebatur.

t

deis in Perfide remanere, ut ex eo-

rum confuetudine in. bonis moribus

Terigi? labta mea, ) .Significans la-

hn

)9 ? "h

biaprophete a Deo aperiri, ut prom-

fe

Perfz proficerent, & (i fiert poffet,

pte, & fidenter loqueretur.

*5 a

per [udxos v

r

Dormine mi.) Dominum, noh quafi

h

lütém

xent.

erum Dem'n agnofce-

fàm ho

-

Deumn, —fed quafi Angelm [e fupe-

Ua fum

CAPUT X

59

& pri-

1. Ét quomodo poterit fervus Domíni mei loqui cum Do-

iperes.

D

0 Veni

mino meo? nihil enim in me remanfit virium, fed & halitus

meus intercluditur.

18. Rurfum er

u &

go tetigit me quafi S/ifi:,ciïhümi--nïs9 & confor-

tavit me,

s Venit

I9. Et dixit: Noli timere vir defi

j Per-

deriorum: pax tibi: con-

fortare, & efto robuftus.

Cumque loqueretur mecum, con-

populo

valui, & dixi: Loquere Domine mi, quia confortafti me.

20. Et ait: Numquid fcis quare venerim ad te? & nunc

deed

revertar ut praelier adverfum principem perfarum. Cumego

egrederer, apparuit princeps Graecorum veniens.

21. Verumtamen annuntiabo tibi quod expreffum eft in

4 fet

feriptura veritatis: & nemo eft a

"

djutor meus in omnibus his,

i fabat

t COf

nifi Michael princeps veftgg

M

AUE

jl d

pïurïbus

H ^

ri, quod

cAPUT

eü eaufa

$ Pcrfa-

&iorem. vocat, & quia Àn

gelus , &

negotium adhuc infectum feliqgi, &

quia Dei legatus erat,

ia v

multum eft ,

) tamdig

iffone ?ua. ) Simulatque-te

praliaturus.

quod ag&m, :f'evertar

vidi.

I8. €waff viffo hominis.) Vide di-

Cum ego egrederer, ) Ut vwenirem

poft at

a num. 16.

ad te.

idé dicía

Princeps. Gracorum.,) Angelus Gre-

I9g. Vir defideriorum. ) N

Quid

,;) pol

Ccap. precedenti numer; 2

ciz, & Macedonie prefes,

"Pax ti5i.) Nihil periculi eft , non

voluerit Princeps hic , aut poftula-

eft , quod timeas ; erant Hebrzi hac

verit, incertum; crediderim eum idem

: terrM»

opinione imbuti , ut exiflimarent fe]

i ,

fpectaffe, quod prefes Pexfarum, ut

fcilicet Judei non redirentin patriam;

1gali pe*

fi Deum aut Angelum viderent, mo-

fperabat enim aliquam fpiritualem

rituros, ut colligitur ex libro judicum

kalmlml-'.- )

cap. I3

m 2I ( 220

Ad eam opi-

commoditatem olim percepturos Grz-

Crad-

nionem videtur hic Angelus refpi-

COS, cum regnum Perfarum ( qued

uilïe ! qui

cerc.

illum non latebat

teflatem venilfet.

) in Macedonum, o

bora te.

Effo rebufius.) in* Hebrao eft, Rc-

2I. Quod expreffum ejf im feriptura

20. Revertar , ut pralier. )

Ut di-

verifat;:. ) Scripturam veram vocat

u PïOm'

fputem,Q & vi rationum decertem ;

divinum decretum,

nam huc ad te advolavi , ut quz fu-

Michael Prisc

vt quafl

eps veffer. ) Pop!—.'lli

f h-

vura funt, indicaremtibi; verum quia

[udaici- prafes;

69

PRQPHET:E—vDANIE.LIS'

GATPIT.Xh.

valeb

HENUE

Vaticinium de vegibus Per[arum , C? rege Græcorüm': de bellis, ac

6 1

infidis inter reges Ziuflri, C? Aquilonis , &? de rege qui Deum

At

. deorum non reputabit, fed plurima adverf

us ipfum loquetur , 1

obtin

detür

& qué provincie ab ille evadent,

dominabitur.

3 ngibuj-bg

COnio!

^.l

Go autem ab anno primo Darii Medi ftabam ut confor-

«

Qme

ï.rE

tare:ur, & roboraretur.

du

tet

2. Et nunc veritatem annuntiabo tibi.

ECce adhuc tres re-

5

ges ftabunt in Perfide, & quartus ditabitur opibus nimiis fu-

tlofa a

per omnes: & cum invaluerit

:

;

valeby

e

adverium regnum Grzeciee.

divitiis fuis, concitaþit omnes

9 E

4. Surget vero rex fortis, &

Ia

&íaciet quod placuerit ei.

dominabitur pötä&ate, multa:

m u

4. Et cum fteterit, conteretur regnum ejus, & dividetur

in quatuor ventos coceli ; fed non in pofteros ejus, neque fe-

cundum potentiam illius, qua dominatus eft: lacerabitur

Drimus

Wus, &

enim regnum ejus etiam in externos, exceptis his.

tu

il

am

5. Ecconfortabitur rex Auftri: & de Principibus ejus prae-

E

ü£

vale-

Prisisi

tiOChus

eus,

J. f/Go auetem , t$c. ) Sunt AÁngeli

Nam ägy;)ti regnum , qruod' eft ad

. —^ verba , fententia eft : ego cu-

Meridiem , occupabit Ptolomeus ;

Preui

NTMETI

zavi ab initio , ut repgnum a Cháldzis

Syriz , & Babylonis , qu£ eft ad Se-

l.fdflp,lmw

transferretur ad- Medos, & Perfas ;

ptentrionem , Seleucus; Afiz, Pon.

Dvmjnæ

fciebam enim cos ludzis benevolos

tique ad Orientem Antigonus : |Ma-

i, .

futuros, & eis fa&turos poteftatem,

cedonie, qus. ad Occidentem, Phi-

ut redirent in patriam.

6. h;

lippus cognomento Aridzus.

Tm,

"Stabam st comfortaretur , 64 c.) Da-

Sed om £m Pa/ïfrw €jss.) INon enim

zium adjuvi , ut in regno Babylonis

ejus filii poft-cum regnaverunt, fed

Fl«id?g

confirmareter, & roboraretur.

duodecim primum duces, ex quibus

t fl [

2. Adhuc tres Reges Éabust. ) Scii-

deinde qüatuor potentiores, quos no-

chOTRegi

02 tj

cet Cambyfes . filius Cyri , Smerdes

minavimus , omnem dominationem

magus, & Darius Hiftafpis.

ad fe traxerunt cum poteftate regia ;

ténite

SDuartus,) Xerxes, qui Grzciz bel-

regni etiam infignia affumentes.

Ti ; ;

lum intulit.

Ukor, P

Neque fecuzidam potentiam ejus. y4Ae

mm, e

3- Rex f'ortis. )

—AIexander Maceäö,

lexandro minus potentes..

cognomento JVlagnus.

Exceptis bis.) Preter hos memora-

0c el

p

.4. Cum fleteriz.) Cum ad füummum

tos, qui precipui fuerunt ; nam par-

'jlzs, De

Tegto (f

pervenerit , ita ut amplius crefcere

tem imperii Alexandri tenuerpnt Lyy-:

mon poíle videatur.

fimacus, & alii quidain.

tem

ïhid(fk

Dividetur io. quatuor yentas. eads. )

$ Rex duftri). Prolomsus, qui

IN

D]

CAPUT XL -

61

valebit fu

per eum, & dominabitur ditidne : multa enim. cïomï«

»

li, &

natio ejus.

6. Et poft finem annorum foederab

Doit

untur: filiaque rägïs

Auftri veniet ad regem Aquilonis facere amicitiam , & non

Al j

obtinebit fortitudinem brachii, néc ftabit femen ejus: & tra-

detur ipfa,. & q

ui adduxerunt eam, adqlefbentes ejüs, & qui

confortabant eam in temporibus.

.7. Et ftabit de germine radicum ejus plantatio :

—&ï veniet

'onfote -

cum exercitu, & ingredietur provinciam regis Aquilonis: &

abutetur eis, & obtinebit.

6516«

8. Infüper & deos eorum, & (culptilia, vafa quoque pre-

jlis fü-

Otmnes

tiofa argenti, & auri captiva ducet in-

valebit adverfus regem Aquilonis.

JÉgyptum: ipfev prae-

9. Et intrabit

muli:

in regnum rex "Alyïih*i7 &r'evertetur ad ter-

ram IUam.

*

H

1o. Fi-

ridetut

jue fe-

primus ]Egyptum o'&cupavit", ut dixi-

in Syrizm fuerant profecuti, famuli

fcilicet, & aulici familiares.

;än'x&m-

mus , & deinde regnum fuum mul-

tum amplificavit.

"Adoleftentes ejus.). Pueri, pediffequi.

us pre

Er de lrincipibus ejus. ) Unus de

Qui conforrabant eam im temporibus.)

Principibus Alexandri, nimiruin An-

Qui longo tempore familiaxes illi

vale-

um sapetunt

tiochus cognomento 'lheos, id eft

erant , qui cum illa ab ineunte wtate

Deus.

educati tuerant , fuaque eam przfen-

J d ul

Pravalcbit fuper ewn. ) Regem Au-

tia, & confuetudine recreabant.

firi , id eft Jgypti Ptolomgum Phi-

g. Er ffabsz.

[ommgus

evadet Rex.

).'E?:qrget in regnunt;

e& al SE-

ladelphum.

Dominabitur ditione.) Liate domina-

De germine radicum ejus. ) Ptolo-

»,

js, Pt

bitur.

maus ÍZvergetées Ptolomsi Philadel-

; Me

6. Poff finem annerum. ) Aliquo-

phi fucceffor, qui fuit ex eodem ger-

)

a,

yume

mine,-quia fuitfrater ejus: hicenim

Fusaqnue Regis Auffri, 6&7c.) Bereni-

ultus eft injuriam fratri fuo Philadel-

Von eníi

pho illatam, fi

;

Tunts d

ce filia Regis JEgypti nubet Antio-

fuzg Berenices.

muklue necém neptis

, quiDu

cho- Regi Syris.

u95 10*

Non obrinebit fortitudinem byachis. )

Provinciam Regis A?ui[anih) Re-

Berenice non diu permanebit in regno

gnum Syriz, in quo regnabat Seleu-

iationetm

cus Caliinicus.

a gt

Syriz ; nam Laodice prior Antiochi

(iteS»

nxor, non ferens Berenicem fibi pre-

Aät!tefug' er5. )

Capiet , vexa-

latam, eam dolo cuin filiis occidet, &

bit , fpoliabit, occidet pro arbitratu

u) :

hoc eft, qu-g:dd-icïtur', zon flabir fmen

iuo.

:

menrt-

ejus , neque enim cjus filii in Syrie

Obtinebit.) In Hebrgo eft, cerro£o-

regno [ucceflerunt.

rabit fefe , ut vertit Vatablus , vel

qun a

Tradetgr ipfa- ) Berenice ad mor-

cozfortabizur, ut Pagninus.

teimn.

E£ Intrabit

n L'y.'

.. 6f reverfetar, ) ld

Et qui adduxerunt eam. ) Qu illam

eft, fine ullo fup.-detrimento, aucpe».»

$054

n

62

PROPHETI/EDANIELIS

:o. Filii autem ejus provocabuntur, & congregabunt mul-

I5

titudinem exercituum plurimorum: & veniet properans, &

Cipie

inundans: & revertetur, & concitabitur, & congredietur

& cor

cum robore ejus..

;

tudo.

* r1, Et provocatus rex Auftri egredietu

r, & pugnabit äd-

If.

verfus regem Aquilonis, & prseparabit multitudinem nimiam,

font

& dabitur multitudo in manu eius.

t 6

12. Et capiet multitudinem, & exaltabitur c

or ejus, & deji-

"

ciet multa millia, fed non praevalebit.

fum r

13. Convertetur enim rex Aquilonis , & prs&eparabit mul-

Tum d

titudinem multo majorem quam prius: & in fine temporum,

j

annorumq

H

( te

ïa

bus nimiis.

ue veniet -properans cum exercitu magno, & opi-

Cnye

SIfaim

I4. * Et in temporibus illis multi confurgent adverfus re-

19.16.gem Auftri: filii quoque praevaricatorum

populi tui extollen-

Cummnm

tur, ut impleant vifionem , & corruent.

N

Ig.Et

- rrg

"

P

fin.

ts d

riculo veniet in Syriam , & incolu-

chus recuperaffet , & usque ad Ra-

CWIPO;

mis in regnum fuum ZÉgypti rever-

phiam urbem progretfus eflet, qua ut

Brac

tetur.

ait D. Hieronymus, in foribus erat

r Em

IOo. Fili autem eju:.) Regis nimi-

ZEgypti.

Eled;

1um Aquilonis, Seleuci Callinici.

Dalitur m.ultitxa!o.) "Eradetur mul-

tudo.

. Provocalbuntur.) lrritabuntur.

titudo exercitus Antiochi in manus

X er

Er veniet ,60, ) Dixerat, grovoca-

Ptolomzi ; vicit enim conducto ma-

$m f

buntur

numero multitudinis , quia

gno exercitu ex Grecia.

I6. f

ambo fratres Seleucus , fcilicet Ce-

I2. M»alta wiiliia. ) MHebraice eft,

diper.

raunius, & Antiochus, Seleuci Cal-

quginti millia.

linici filii bellum inchoaverant , fed

It tey,

Non pra'vdleäz't.) Non plane debel-

Seleucus in ipfa belli

expeditione

labit, nam Antiochus fuga elapfus

mortuus efít; Antiochus vero illud

€it.

"

pra C

eft profecutus.

In19

Properans , €$ inundazs.) Quafi flu-

3. 14» fíne tem,i;ofum, &c.) '. Poft ali-

Cünþ.rr

quot annos, fic fupra n. 6.-

tià f

vius terram operiens multitudine co-

I4. FU 4uoque prevaricatorum. )

T. b

piarum.

Judzi legis pravaricatores.

U

ICie

Revertetur.) Ad regnum Syriz oc-

Extollentur , Ut iopleant. Uiffonem, )

cupatum a Rege /Egypti.

Extollentur in fuperbiam , & zdifi-

k Tiny

Cum exercitu

Rf&g i

Cum vrobere ejus. )

cabunttemplum

eliopoliin /Egvpto,

ejus, Regis fcilicet /Egypri, Ptolo-

idque pretextu adimplendi propheti.

lt

;

mzi Philopatoris ; Ptolomzi Ever-

am Ifais cap. I9. num. Ig. dicentis :

getis filii.

;

«

II. Ef provoca

tus Rex /Iuþ'r; egredie-

Er; altare Domini im medio L gypt; s

häm U

male prophetam intelligentes , quide

£. ) Dicitrovecatus egredieiur : quia

Chriftianorum templis vátiginatur ,

dit u

non prius obviam hofti procellit,

& in legem peccantes , que tantum

quam totam primum Syriam Antio-

T [1]9

Hierofolymis templum eife jgbebac,

hR.

GA P-ü J* xW

65

: fl.

15. Et veniet rex Aquilonis, & comp-or-';ab-it»aggerem?, &

5 d

-Capiet urbes munitiffimas: & brachia Auftri non fuftinebunt,.

dietur

& confurgent ele&ti ejus ad refiftendum , & non erit forti-

tudo.

;

t ad-

16. Et faciet veniens fuper eum juxta placitum fuum, &

Thiafy

non erit, qui ftet contra faciem ejus: & ftabit in terra incly-

ta, & confumetur in manu ejus.

iat acï tenendum univer-

r de-

I7. Et ponet faciem fuam ut ven

füm regnum ejus, & re£ta faciet cum eo: & filiam foemina.

t m

rum dabit ei, ut evertat illud: & non ftabit, nec iilius erit.-

Jorurm

18. Et convertet faciem fuam ad infulas, & capiet multass

& op

& ceffare faciet principem opprobrii

f

vfui ? & Qpproþrium ejus

conyertetur in eum.

fus te-

tollen

19. Et-

'ï(.*orru-enf.— ) Perdentur urbe va-

aut occidere;,, atque ica regni /Egy-

ftata.

pti ipfe compos fieret, -

22

——

15. Rex aquilonis. ) Antiochus.

Non ffabit.) Non fuccedet ei do-

Comportabit aggerem.) Obfidebit.

lus ; nam Cleopatra mariti

poa»i*us ,

T

Brachia Auffri non fuflincbunt.) Ni-

quam . patris partes fovit,

, queut

Nec silius erit. ) : Yd eft filia. illius

Dus en

res /Egypti refiftere non poterunt,

Eleds ejus. ) Electa militam multi-

;

ngon erit, fed mariti ; fequetur potius

t£udo.

pártes máriti, quam patris fui.

ii ml

Non erit fortitudo)) Qiug ad refiften-

A8« Comvwerzet faeitm fuam ad im[u-

n mani

dum fit idonea.

las.) Videns enim. Antiochus dolum

udo mi

fuum in. JEgypto difeuffum., alio fe

16. Facer.) Scilicet Anttochus.

$uper eum. ) Super JEgypti Xegem.

vertib, cepit Ihodum, Samum, Co-

Al di

In tevra incljta. ) Yn terra. defidera-

lophonem, Phoceam , & alias infu-

;

bili ; fic folet appellari Judea, ur

las.

n débd

Et ceffave faeret Prinmeipem epprobris

, eaphos

fllpra cal)., 80' n 9- & libn 2- Regv CHP.

E. n. Ig.

f9i-) Placabit oblatis pacis conditio-

Confumetur im mana ejui. ) Poten-

nibus I». Scipionem, quem appellat,

Po& ali-

sia fua Judeam: vaftabit.

Principem oppraérii fui ,

ia ab illo vi-

us eft.. In Hebrao e

4

; Probris af-

4f )

I7. Pouer facitmy [aam. ) Nnimum

ficseniem eun, ut confentanee allatz-

adjiciet.

Reynum «jus.) Ptolomizi.

nterpretationi vertit Pagninus. Ali-

J ïMWf )

Rila faciet eum eo. ) Fodus cuni

er IMaldonatus, & ceff;re facies Prin-

& adi

illo junget equis conditionibus.

eps opprobrimm fmum m d.

Id eft

Scipio Romanorum Dux rejiciet a fey

I[Egvpmy

Filiam famisarum dabit ei.) Phrafis

eft Hebraica, idem fignificans, quod

converetque in Antiochum oppro-

dicents

filiam pulcherrimam. Antiochus Pto-

brium , quo prius Romanos affe-

j Eyf'

5

lomzo Epiphani filiam Cleopatram

GCerat.

Cum enim Romani ad Antio-

dedit i :aatrimonium:

P4

chum.legatos mififlent , ut a Regao

a, qu

"qgatüf f

Ur evetat il'ud. ) Sperans fore, ut

Ptolomzi Epiphanis pupilli abftine-

gapum

rec, Contumeliofe Jegationem fpre-

:zi

qyity

fülia Rcgem: ,iïncaucþm-,; aut falleret

x

P4

64

PROP.HEXTIVZE D.AN;ELIS

19. Et convertet faciem fuam ad imperium terr

"

impinget, & corruet, & non invenietur,

9 fuce ,x &

fupe

20. Et ftabit in loco ejus viliffimus, & indignus decore re-

gio: & in

paucis diebus conteretur, non inuf:urgre, nec in

que

;prælio.

:

nis,

2r. E.

t ftabit in loco bjus defpectus, & non tribuetur ei ho-

ii

nor regius : & veniet clam, &

25

x

obtinebit regnum in fraudu-

lentia.

t

.22. Et brachia pugnantis expugnabuntur a facie ejus, &

( D

-Conterentur; infqper» & dux faederis,

quia j

Vi

23; Et

tüiqu

verat, Ut narrat ]u&iinus initio lib.

^"

«j

Et mon fribuetuv: eà henor vegiui. )

15. Salianustom. 5. anno mundi 3966.

Declarat , quod dixerat De/pedas :

Tneni

num. 20.

Per Prisctpem opprobri.

Antiochus enim Epiphanesinitio non

d

li

fuit acceptus, ut BRex , nec ab iis,

U

intelligit populum Rkomanum , qui

primus aufus eft Antiochum parvi

qui in Syria favebant Prolomzo, re-

facere ,. quem totus Oriens formida-

gius honor illi tribuebatur.

bat. Populi ergo Romani minas in-

Vezier clam.) Clanculum enim fu-

es P

ii

tentantis opprobrium cefíare fecit ;

giens Roma , ubi fueratobfes , venit

phan

*

cum ab J/Etolis evocatus venit in

in Syriam.

*

Cafum

Greciam , & magnam illius partem

Obttnelit regnum 32 fra

2dälenti4. )

0^

fibi fubjecit.

$

Blandimentis, & fignificatione bene-

lm, |

I9. Conmvertet »fau'em fuam;; £ 62

volentie , & clementiz ; fimulans e-

patcen

Recipiet fe in regnum Syriz , quod

nim fe velle agere tutorem pupilli ne-

Imulay

folum illi reliquerunt Romani.

clufit.

potis fui Demetrii , eum regno ex-

Á

fey

lmpinget, £5 corrmet. ) lnfeliciter

Ts

morietnr , occifus ab accolis ; cum

22. Et brachia pupnantis expugna-

£ustur a facie ejus. ) Brachta vocat

tüere

Jovis templum fpoliare yellet, "Vide

S!t;fj

juftin. 1oco citato.

viréS , && copias eorum , qui conrzra

QO. Sab

4

Antiochum pro Demetrio regni hz-

n'ägüo

illiin regnum.

t m leco ejus.). "Succed?lï

rede pugnayerunt, fed ab Antiocho

eVoti

24:

Viliffnus , €8, 22dignst:

Jec:;r.e wegi a.)

oppreffi funt.

QUOd f

Seleucum Philopatorem intelligit fe-

defuper E$ dux

federis. ) Ptolomzus

niorem Antiochi magni filiumi , qui

Philometor, qui Dzx feeris vocatur,

Rd*)]n

flus

diy

patri fucceffit, & duodecim annosre-

tum quia cum Antiocho Epiphane

gnum tenuit, inglorius, avarus & fa-

avunculo fuo fedus iniit , tum quia

V'C þ&l

crilegus.

M

filius fuit Cleopatre fororis Antiochi

Eu

Conteret&ár. ) Occifus a

b Hdo.

LUXC

Epiphanis , quam Antiochus magnus

gm]e A«

xo duce fuo.

Antiochi Epiphanis pater Ptolomzo

Non in furore , nec n prelioe. ) Non

Epiphani Philomatoris patri jungendi

d. g

in furore, & ardorebelli, non in acie.

m

fcederis caufa defponderat. ItaquePto-

Q65 |

21. Defpe&ius,) Antiochus Epipha-

lomeus Philometor ex eo fcdere na-

nesfilius junior Antiochi magni, &

tus, velut vinculum , & dux. faderis

dntc

frater Seleuci Philopatoris, de quo

t

int e

erat. Hic ergo Philometor aleA ntio-

proxime dictum eft.

7

^g

cho Epiphane contritus eft; quiadu-

-

CAP-UT XI.

65

uv

&

25. Et pöft amicitias, cum eo faciet dolum: & afcendet,

.

fuperabit in modico populo.

& f0-

24. Et abundantes, & uberes urbes i

ngredietur: & faþbief,

ec if

qua non fecerunt patres ejus, & patres patrum ejus: rapi-

nas, & preedam, & divitias eorum diffipabit, & contra fir-

elho-

miffimas cogitationes inibit: & hoc ufque ad tempus.

audu-

25. Et concitabitur fortitudo ejus, & cor ejus adverfus

regem Auftri in exercitu magno: & rex Auftri provocabitur

5

ad bellum multis auxiliis, & fortibus nimis; & non ftabunt,

quia inibunt adverfus eum confilia,

h

. 26. Et comedentes panem cum eo, conterent illum, exerci-

tuíque ejus opprimetur: & cadent interfe&ti plurimi.

"ts )

: 27. Duorumquoque regum cor erit, utmalefaciant, & ad

:/fcc"m :

menfam unam mendacium lo

itio non

quentur, & non perficient: quia

db ,

adhq; finis in aliud- tempus.

10, 16«

28. Et

nim fu.

ces Philometoris ab Antiocho Epi-

28. E* cma-'t:zä:'mr

foi(it;;da ejas. )

À venit

phane, inter Pelufium , & montem

Antiochi Epiphanis.

Cafium pralio vi&ti funt.

Adverfus Regem Auffrt.) Contra Phi-

t[äntid-)

9. Poff amieities, cum eo faciet. do-

lometorem , quem jam non fraudibus

ne benee

Ium.) Quia Antiochus poft victoriam

petet , fed aperto bello.

Defcribitur

ylans &«

parcens Philometori puero amicitiam

x

bellum hoc. lib. r. Machab. cap. t. n.

xpilli 0*

fimulavit. .

I9.

N

x

Afcendez, ) Meinphim , fimulans fe

pno x

Provetabitur. ) Laceffitus , & coa-

Philometoris pueri res velle confti-

*

&tus pugnabit,

ezpugw'

Non ffabunt.) Scilicet copig, &

xa U

j voclt

Superalit im modico popule. ) Non

xilia Regis ZEgypti , quia illum fuis

magno exercitu occupabit przcipuas

fraudibus Antiochus circumveniet, &

ji connt

,'egni hg*

JEgypti urbes.

prodetur a fuis,

N

Antiocho

Qd« ua mon fecerunt patres ejus.)

26. Comedentes panem cum eo, ) Prin-

Quod nemo patrum ejus fecerat.

cipes , qui ad honorem regig menfz

Rapinas, E pradam, &c.) Omne ge-

admilft erant , Regem prodent. Vel

vocatly

nus divitiarum intelligit , five belli ,

fimplicius, cemedezzes Lucellam cibi e]us,

five pacis artibus partarum.

ut eftin Hebrzo ; famulos fignificat.

Bpiphur

E£ contra fermiffimmas cogitattones ini-

Gozzerent ;Ilum,

&t.) Cogitabit de occupandis fortif-

bunt.

) Perniciem illi crea-

j

; migt

fimis /Epypti viribus, In Hebrzoenim

27.. Cer erit , ut male faciant.) Sibi

eft, 6 contra munitiones cogitabitz,

mutuo nocere ftudebunt , & infidias

'tgloms?

Ef hoc zfque 4d tempus.) Cogitatio-

ftruent.

j

gendl

nes ; & confilia fua animo premens,

d men[am unam mendaciun loguen-

at

ydere n*

donec opportunum tempus adveniat;

?£7.) In eadem menfa , que amicitise

tunc enim

aperto Marte | regnum

locus eft, « fidei, fibi infidiabuns

( fædel'ü

[&£gyptie invadet.

tur,

jpAati"

Á

i 1,76/. illm Com; an"/?. To Vle

quiadu'

66

PROPHETIE DAX-NIELISV

28. Et tevertetur in terram füam cum opibus multis: & cor

14

ejus adverfum teftamentum fan&tum, & faciet , & revértetur

jl

in terram fuam. -

2

29. Statuto tempore revertetur, & ve

niet ad Auftrung : ,&'

ü

ää

non erit priori fimile noviffimum.

4

3o. Et venient fuper eum 'Trieres, & Romani: & percu-

il

4

tietur, & revertetur , & indignabitur contra teftamentum

X

fan&uarii ,

N

& faciet: reverteturq

I

Vi

n9!

ue & cogitabit adVe'rfum eos,

qui dereliquerunt teftamentum fan&tuarii.

(ftpt

Et brachia ex eo ftabunt, & polluent fanctuarium förti—

s.

Ó

tudinis, & auferent juge facrifi

3

127

ciums & dabunt. abömin—atioy-

nem in defolati—onem.

32. F;þ

Lmsndi a.

ff

ium. :

Non perfrcsent ) D/olig nonquxfc'ce-

j

fpondere/jumt*, vellet necne arma de-

4bs

dentibus.

ponere, & /Egypto decedere. Ea du-

Quia adbuc

]?nis m aliud tempus. )

cis Romani audacia territus Antio-

Al

Ol

Hi

Quia nondum venitfinis vite utrique

chus, populi Romani jufía fecit,

tone

Regi a Deo przftitus.

Indignaäitur confra Tej?ament;sm/kä—

o8. Revertetur.) Antiochus.

Guari;.) lram, quam non potuerat in

dbomin

AAzyptios effunderé , in templum, &

lp dej

Cum opibus multis.) xpilata ZEay-

toi&"

pto pretextu tutelz pueri Regis.

populum ]udzorum effandet. :

Er cór ejus adverfum teffamentum

Teflementum fantizari.) San&ua-

61

rium teftimenti , templum fanc&tum ;

2*

^5

fatitium.) Cogitabit, Antiochus vafta-

Nonon

re quoque Judeam, Jérufalem, & tem-

in quo fervabatur teftamentum , id

plum , ubi divina lex , qus fanc&um

eft,-lex divina, & tabulz, in quibus

tes [e d

Dei teftamentum dicitur , fervabatur.

erat defcripta. -

«t Xeg'

popilu,

E: facitz , 6 revertetur. ) Quafi di-

Et cogitavit adver[us æt;: 1X6 3 Ju-

cat :'compos factus voti , fcilicet ex-

dei nounulli, patriz, & legis fancte

dent, V

proditores, Antiochum contra cives,&

Po;:e

pilata Judea, Jerufalerh ; & templo,

10 fo

revertetur in Syriam.

patriam , ac legem fuam accerfive-

QQ. éfaturto Lempore. )

In Hebrzo

runt ; fed illos poftea fzdifragos f-

fadi T

eft, 42 tezpas , hoc eít poít aliquod

difrage pariter in exilium egit , vel

Cnm Upg

fuftuht ÁAntiochus : tales fuerunt Si-

Ólty,

tempus.

Veziet ad At:/lzrztm. ) Venietin ]Egy-

uron, Jafon, & Menelaus, de quibus

J MH! «

ptum.

2. Machab. 4. & fcquent,

t

E£ xon er

5I. Ft Bracbia, &c. ) Brachia ap-

d?) ? fed

i priori [f'milelnaw;[/'ïmüm.)

Secunda hac expeditio primse fimilis

pellat duces, & Principes, quos.An-

tlodus

non ert.

tiochus mifit adverfus Judxos: figni-

C j

ficat ergo fore , ut Antiochi vires,

tt, $.

30. Trieres , 6 Roman;.) Romani

cum claífe, & triremibus.

atque conatus bene illi fuccedant.

3

Percurietur. ) BAntiochus, non fer-

Santiuar tim fortitudints.) ltaappel-

,2

ro, fed timore Romanorum. Popilius

lat.templum , in quo verum Deum

Tiore Y

enim Lenas Roman. Imp. Antiochum

orinipotentem, & fortitudinem fuam

*ümn |

cunctantem virga circulum defcribens

[udei colebant , vel quia temflum ip-

Q

girca illum , antequam inde exiret, re-

fgm munitiiiimum erat , inftar arcis.

ä.ïe Coli

T osgt

"

*

1

WCAPU 'r XL

67

& Cot

52. Ét impii in teflamentum fimulabunt fraudulenter :

po-

tietür

pulus autem fciens Deum fuum obtinebit, & faciet. -

. $3. Et do&i in populo docebunt plurimos: & ruent in gla-

m:&

dio, & in flamma , & in captivitate, & in rapina dierum.

44. Cumque corruerint,

fi

l

T

ublevabuntur auxilio païvulo: &

applicabuntur eis plurimi fraudulenter.

entum

3;:. Et de eruditis ruent, ut conflentur, & eligantur, &

n gos,

dealbentur ufg

ue ad tempus præfmitum»-z quia adhuc alil'ld

forti

tempus erit.

-

36. Etfaciet Juxta voluntatem fuam rex, &el

evabithr ,&

1nado

deum: & adverfus Deum de-

magniücabimr adyerfuts omnem

orum

,. E

I.z

7^ge -cmr;i/ïriu;n.) V*id;e/ldi&'a cap. 8 :

Ruent m gladio &c. ) Gladiis cöna

gum. II.

ficientur, flammis. abfumentur , abdu-

tma dee

Dabnunt. ) Ponent.

centur captivi.

, Fa d

; Antit»

ALominaticnem. ) Simulacrum Jovis

Et in rapina dierum. ) In Hebrzo eft,

Olympii. Hebrzi enim idola abomi-

$ presa diebus multis , fcilicet erunt.

&t

nationem vocant , id eft rem fumme

24. Cumque corrzerzut. ) LXX. eum-

401 [utte

abominandam.

,

que infirmati fuérisz , vexati, & malis

s n

In defolationem.) ln templo &Efo.ia-

áttriti , multis etiam

a vgra religione

*'Pllum j

to, & profanato.

Vidc. 2. Machab.

deficientibus,

6. I, 2

Sublcuabuntur aux

iie parvulo.) Exi-

"S(an&llä'

32: E; impii u z«ej!am&ntum, &c.)

gua manu, paucisque copiis Jude Ma-

[3n&ulï];

Nonnulli ex perfidis Judzis fimulan-

chabgi , & fratrum ejus , qui maxi-

wum , !

tes fe divini cultus, & teftamenti, id

mos A ntiochi exercitus divi

na ope ad«

in quibus

eft, legis amore flagrare , religionem,

juti profligarunt.

popülum, & patriam Antiocho pro-

vpplicabuntur eis plurimi fraudulen-

i.) ]r

dent. Vide 2. iViachab. z. 12.

£er. ) Hoc. etiam Machabzorum libri

;is fan&æ

Populus autem fciens Deus, ) Qui

docent multos Judeos Machabszis li«

acyehe

non folum animo , aut verbis , fed

beratoribus fuis infidias tetendiffe.

ialv

"

fadis Deum cognofcebant , & fidem

35. EF de erudstis, ) Scientibgs De-

g ?

cum operibus conjünctam habebant.

um, ut dixit n, 32-

qur

G&tinebit , € facter. ) N atabl. farzs-

Ut conflentur.) TY

anquam aurüm in

yerunt v

ffcabit cor [umm , & faciez : conftantes

igne co

quantur , purgentur , & prós

v

(e quibüs

erunt , & vincent, non armis bellan-

benfur.

do ; fed moriendo. Nam & ipfe An-

Eligantur. ) 'Vanquam animz pu-

fachi?- KP'

tiochus fe e feptem illis fratribus ,

rg , & defzcate.

g0g A

cum jam morerentur , victum effe fen-

Dealbentur.) Purgentur, niteant, & .

Q5* f]gni'

tit. 2. Machab. cap. 7. num. 24. &

fplendeant.

23

c'q[ Vifei,

^

U,que ad tempts pra.

þ'nim;ä. ) Donec

.33. E; doili in populo. ) Quos füupe-

; d

nito tandem ceífet.

tempeftas hec tempore a Deo pr&ti«

prel'

rlore verfu vocavit populum fcientem

j fjeurm

Deum fuum , nunc do&os appellat.

Aliud tempus erit.) Sciiicet quietis,

Deum &gim qui bene novit ; & fan-

& gaudii, poft tot luctus , & funera.

j mïm

jf P

éte colit, is merito docti(fimus habe-

36. Et faciet ,(&c.) Pergit Prophes-

a u

ri poteft.

tà in rebus gcftis Antiochi recenfene

68

PROVPHETIJEïDAN-IELIS.

orum loquetur magniïücä, .& dirigetur, donec compléaturira-

0.

Auftri.

cundia: perpetrata quippe eft definitio.

D

37. Et Deum patrum fuorum non reputa

bit: & eritin con-

It QUIT

cupifcentiis feminarum , nec quemquam deorum curabit: quia

terras,

adverfum univerfa confurget.

4 ]

E

38. Deum autem Maozim in loco fuo venerabitur: & deum,

auem

uem ignoraverunt patres ejus, colet

.auro, 8. argento, & la-

cipium

pide pretiofo , rebufque pretiofis.

(

59. Etfaciet, ut muniat Maozi

m cum deo alieno, 'quem

eTruget

cognovit, & multiplicabit gloriam

; & dabit eis poteftatem in.

E

Ornibu:

multis, & terram dividet grafuito.

40. Et.

&T (ran

CERISEsuam

'd,is;; ita tamen ; ;1c eas tantum obi-

Jovis fecit , quam ad profanandum

x

ter, & leviter perftringat; revera au-

Judaorum templum , & veri Dei cul-

ll m

tum eyvertendum.

Vel cultum ]ovis

tem fub Antiochi typo defcribat An-

Ut at Ces

tichriftum, & ejus mores.

ad politicum tantum finem ordinavit,

niat,&]m

Faciet

6 e09^9

) 6 drrigetar.) Profpe-

ut Athei faciunt. Vide, qua verficu-

rabitur , & quod animo deftinaverit,

lo 39. habentur.

tradücar,

tisidei r

perficiet ; quafi dicat , Deum ipfum

38. JDewum autem Maoz

m , &;:. )

';ïde iMa

uodammodo vincet Antiochus,& poft

Cryn mabuzzim. Mebraice fignificat

eum Antichriftus , non fuis viribus,

fortitudines, arces , prefidia , & fen-

10n tf n

àppellativ

fed Deo ita permittente propter pec-

fus effe poteft ; Antiochus in arci-

lPnicans.

cata populi.

bus a fe m»nitis idolà coh&icuec'ar-/

Loquetur magnifea. ) Superbe , &

cium fuarum t :telaria, ea tantum co-

Utà halb

let.

Aliqui docent i|Maozim Mar-

eum idolii

blafpheme.

litione Ya

Donec compleatur iratundia.) Donec

tem fignificare, quem coluerit Antio-

fatisfactum fit ire Dei propter pec-

chus, & Antichriftus.. Alii docent Àn-

Qïlm t5

cata populi illum punientis.

tichriftum ceteros Deos contemptu-

£t u à

E H ï*/;

Perpetrata quippe eft defnitio.) Pag-

rum , & diabolum occulte fub nomi-

ninus vertit, 4444 fatta efl decifio. De-

ne Maozim culturum , quafi fortem,

503 afficie

cretum eft apud Deum certum tem-

& potentem Deum , qui omnia fibi

j'tpüm.

Poteflatens

-poris fpatium, quo populus puniatur.

fubjiciat , & cui imperium fuum ac-

3-7..— Deum patrum ]uorum nom repu-

ceptum referat.

Vel tandem Deus

U Confti i

£abir.) Sperget Antiochus Judeorum

Maozim eft jupiter, qui Deoruin prin-

1f li.r. .

lls .'

Deum, quem Reges Syri& parentes

ceps,& potentiflimus habebatur,quem-

éjus muneribus coluerant , ut patet ex

admodum Deus nofter Deus virtutum, -

7&1' agmv eri

- 9. Machab. 3. num. 2. verius hoc erit

& Deus exercituum in facris Litteris

Uf ;

e"d*n

n

in Antichrifto , qui in templo fede-

eus.

appellatur,

bit, voletque coli , ut

In [oco f40.). Nide,qug proxime di-

y ltrta

Er erit im concupt[centtis feninarum.)

cemus ad fequentem verfum.

0ng däm*

Antiochus enim mulierofus fuit,qualis

IFIMP ,

Deum , quem 1gnoraverunt, &c. ) De-

etiam Antichriftus.

um Maozim , quem majores Antio-

Ti

Nec quemquam Deorum curabsr. ) LÀ-

chi fub hoc nomine Maozim non co-

40 Prg/

u

- cet enim Antiochus in templo ]udzo-

luerunt.

Y d

;

rum poni jufferit ftatuam Jovis Olym-

30. Er faciet. ) Hlac, qug iximus,

| enhn

NU

faciet.

Qitioe

ü'o

: pici : id non tam religione, öz ftudio

q & dIXnd

CAPUT XL

69

|tita-

4o. Et in tempore prs&finito praeliabitur adverfus eum rex

Aulltri, & quafi tempeftas veniet contra illum rex Aquilonis,

| COT

in curribus, & in equitibus, & in claífe ma

quia

terras, & conteret, & pertranfiet.

gnadi, & ingredietur

41. Et introibit[in terram gloriofam, & multeecorruent: hae

jeum,

autem folz2 falvabuntur de man

uejus, Edom & Moaþ, & prin«

t

&la

cipium filiorum Ammon.

42. Et mittet manum fu

i

quen

etfugiet.

am in tlerras: & terra JEgypti -non

em n

43. Et

dominabitur thefaurorum auri, & argenti, & in

omnibus pretiofis

am quoque, & JEthiopi-

2

AEgypti: pet Libly

3

44. Et

ang tranfïbit.

mandum

Dei cul-

Ut murtat Maosim cum Deo alreno. )

videtur, de Antichrifto loqui , qui Re-

" ]oviS

Ut arces fuas idolis tutelaribus mu-

gem /Egypti, Libye , & /Ethiopiz ,

dinavits

niat, & Judzos ad fuperftitionem fuam

que funt repiones ad Auftrum , de-

verficte

traducat , ut fublata varictate religio-

bellabit.

nis Iudei rebas novis minus ftudeant.

.

41. Im ferram gloriofam. ) jJudzam.

! &C-)

Vide 1. Máchab. 1. 57. Maozim ergo

Vide dicta fupra cap. 9. n. g.

IRNEM

non eft nomen proprium , fed nomen

Mryllrs corruent, ) Multg urbes. .

appellativum , arces ,

loca munita

, & fa

Ha autem . fola [alvabuntar. ) Quia,

i a

fignificans. Vel fenfus eft: A ntichri-

ut ait 5. Hieronymus, 4zziochus feft;-

gt at

ftum babicurum occultum aliquem lo-

AAHS comira Ptolomawm Regenm uflri,

ptufn CO

cum idoli fui, quem ab Idolo , & mu-

nitione vocabit Maozim.

ldumaos, Moabitas , 6 Ammonitas , qui

im Mar

ex Letere Tadas- erant , non zetigit , ne

;icAntiO-

Quem co;movit.) Va

ocepatu: al20 pralio Prolomeum redde-

ocent

feet , id. eft cojer.

Fab, æäm AgHno-

Et nu'tiplicabit gloriam. ) Honore

rer fortiorem. "ntichriffus gueque Idg-

untempmf

maam , & Moabitas , Ef felios Aanmon ,id

i n

eos afficiet Judaeos , qui Jovem fuum

efe , Arabiam relin

guer Intallam , quia-

Olympium colere voluerint , eisque

:ll/c fantli ad deforta confugiezt. [ta D.

poteftatem, & agros liberaliter dabit,

-Hierenym.

Poffumus etiam dicere

mia M

ut conítat ex lib. r. Machab. c. 2. n.

fiim. ?*

Idumzos, Moabitas, & Ammonitas

ln D

18. lib. . c. 7. n. 24. Aliqui vertunt

ab Antiocho, & Antichrifto intactos

u prl

ex Hebreo , 44e ( Deum Maozim)

gni agnoverit , eum honortbns angebit ,

relicos, quod ad idololatriam proni,

t!lï,quem,

ad religionem mutandam

fe paratos

E5 Dominum multorum faciet.

exhibuiffent.

; Lineri

Terram dividet gratuito.) LXX. ha-

Principitm, filterum 4mmon. ) Grece

bent , Terram divtder 12 donis , id eft

eft, doy?, id eft Princtpatzus, ditio fci-

roxime n

dono dabit. In Hebrzo eft, Terza» 4;-

licet Ammonitarum.

]

"vider im pretium , id eft in mercedem

42. Ert mittet manum fuum.) Injiciet

fe

iniquitatis , & idololatriz.

manus fuas , invadens varias terras.-

, 4O0. Prefinito. ) À Deo.

',69 Anfi()'

49- Thanfibit. ) Quafi victor , &

m ol (

Rex 42ffri.) Pcolomzeus Philometor,

triumphator eas calcando.

Ugde in

Redit enin hic Angelus ad bellum

in Hebrgo eft, Lylzes , t$ JEtbsopes iz«.

Antiochifcum Philometore, refricans,

,f

greffftbts ejus , id eft p'edibuswfuis pre-

qu& dixerat n. 29.. Vel, quod verius

met.

-

»

4

9

PROPHETIE DA;NIEL—IS

I

44. Et fama turbabit eum ab oriente ; & ab Aquilone:; &ve-

niet in m

[abunt

rimos.

,ultitudine maigna,' ut conterat, & interficiat ph;-

videzn

45. Et figet tabernaculu

m fu'um'Aþadho inte-r maria, fuper

«(

ihamer

montem.inclytum, & fan&tum : & veni

4

et ufq ue ad fummita-

perpes

tem "eju,s.', & nemo auxiliabitur ei,

X

T

ACAPUT!mf

UÍque

pae

Poff -mang affli&lionem: tandem. faloabuntur. ïglz'quicä*i Jfudao-

..

hin

fü

rum, C? ex inortuis quidam relurgent ad vitam, €? quidam ad

Ilifis

opprobrium ;. doli vero , ac do&lores fulgebunt : de, duobus ad ri-

pas fluminis flantibus , & viro lineis veflito , qui temporis ape-

àQuas f

rit determinationem: €? de completione bujus. propbetiee

pof? f'atutum tempus.

*

I.l

N tempore aütem illo confurget Michael princeps magnus,

enim tüne

qui ftat pro filiis populi tui: & veniet tempus , quale

f*it 4 in

non fuitab eo, ex quo 4entes effe coeperunt, ufque ad tem-

Matth. h

54[0(,»6;),

pus illud.

Et in tempore illo falvabitur

i

populus tuus, o.m..ni/s

lls Thünd

qui in'ventqs fuerit fcriptus in libro.

Q vider

2. Et

Crédideran

W t

X

Wrarg,

44. Fama t?zrädi) Est ;zä Oriente. )

mortuum f&ilicet , & mediterrane

P

o

&tüm,

Rumor de Jud&orum defe&ione tur-

inter qu fita eft Jerufalem.

2. Et D

babit Antiochum. Vide2. Machab. 5.

Montem inclytum , € fantlug. )Sion,

E: dormje

1I. Antichriftus etiam cum /Egyptios,

in quo templum erat fitum.

multi funt

Libyes,& ZEthiopes expugnaverit, au-

E£ zemo auxiliabinr e, ) Monti fan-

diens in Oriepnte, & Aquilone contra

&o ; nam Antiochus, & Antichri(tus

h Qfjro)

capient Jerufalem , & montem Sion

:EmUmQ m

fe bella confurgere, eofeconvertet,ut

cum. tet

nplo.

Ü U

explicat $. Hieronymus , & alii.

Alii , zemeo aeuxilabi-

45: E;get tabernaculum [f* p Apadna.)

iur , de

À

ntichrifto intelligunt , cui

üum, ut fj &

nullus opem ferret cum interficietur.

Pagnin. & Vatabl. vertunt. P/aata-

i,

3&"14

bt zabernacula palatii fui immter mariag:

N rempore autem illo. ) "'empore

hi

nam ut docet S. Hieron. 4padzo non

— Antichrifti, de quo paulo ante

QU f

eft nomen proprium loci , fed appella-

a&um eft. Hoc capite Angclus aper-

tivum , fignificans palatium fuum, vel

te, & diferte de noviífimis Antichri-

u

folium, aut thronum fuum. Alii pu*

fti temporibus apit.

NUt 15"*

Prisceps HPAB IUF ) Militie cceleftis.

9 W

la

tant Àpadno effe nomen proprium 1o-

u gebum (

ci, qui ita dicetur tempore Antichrifti;

Qui fla? pra fíliis populi 24i. ) Qui

D?

l'4^

cum fcilicet in eo palatium , & taber-

olim fy

*

L

5 19* f

naculum fuum collocaverit.

ftos eft.

nagoge, & nunc Ecqdlefiz cu-

U

J"Af/

Juttr mária. ) lnter duo

marià ,

Veuiez Fempns. ) Adlli&ionis ; erit

äd&zn

)&P

CAPU"I'.'XII.

7I

&ve.

2. Et multi de his, qui dormiunt in terrze

;

pulvere , €vigi-

; plu:

labunt: * alii in vitam seiernam

& aliiin opprobrium , ut *Mat

videant femper.

:

25. 46

fupet

3. Qui autem do£li fuerint, * fulgebunt quafi fplendor fir-

mamenti: & qui ad juftitiam erudiunt multos

* Sap.

nmïï&f

; quafi ftellaein

27

perpetuas seternitates.

.

- 4 Tuautem, Daniel) claude fermones,

& figna liïbrum,

ufque ad tempus ftatutum : plurimi

plex erit fcientia.

perþranübunt, & multi-

fult-

5. Et vidi ego Daniel , & ecce quafi duo aliilüabant: ïun-us

hinc fuper ripan fluminis,

-

l zzgl

minis.

& alius inde ex.alvtera ripa £lu-

n

ul i«

.. 6. Et dixi viro, qui erat indutus lineis

3

qui ftabat fuper

ri; i

l

ium ?

lt

aquas fluminis: Ufqüequo ünis ho?um mirabi

z

4

( FE

WU EQe)

enim tunc trz'!ula:io mdgn;z . 7:;411;: 2207

Ygnus

P^ perpe?um aternrt't;zte:., )in Hebræo

| uile

fW 4b daitio mundi , wt ai

t Chriüus

ePc,- Pmateruum, G sitra, id eft fem.-

Matth. 24. 21.:

per,in omnem zternitatem.

d tert

Saluabitur populus 2u21. ) Judei in

Claude fersmones , E&

, omnis

fine muudi filvabuntur , przfertim

Jffgma itbrum.)

Quod claudere jubet librum, & figno

cum viderint Ántichriftum , in quem

impreffo munire , fignificat prophe-

crediderant, a Chrifto profligari , &

tiam longo poft tempore implendam,

n

in tartar4 detrudi.

Seriptus 1m Lbro.

tudinem.

ejufdem etiam obfcuritatem , & certi.

) Prædc&inzlitioriis ;aq

a

gloriam.

Plurini pertranfibunt. ) Perlegevn-t,,'

2. Et mulii de his , u;'dïormium. )

percurrent has prophetias , & earum

E: dormientes, id e

mortui , qui

fenfum invefüligabunt.

multi fant ; omnts enim refurgent.

Mnultiplex erit fiiemtia.) Muitipli-

;rlonti fm-

In epprobriwm. ) ln fupplicium -

cem earum intelligentiam , ( inter-

ternum , mortem ignominia plenam.

pretationem afferent.

gricirils

Ur wideast femper. ) Opprobrium

3 G?zta/; duo «l jädäam.

) Proba-

j M:cildäi'.

fuum, ut femper mortem ex

periantur,

bile eft, quod D. Hieronymus dixit,

jnt , 0il

ut perpetuo moriantur.

alterum Grzecorum , alterum Perfa-

3. Qui actép doll; fuerinr.) AGive

rum Angelum fuiffe , quorum men-

fumendum , id eft do&tores fuerint ,

tio facta eft c. Io. n. 20.

Tenpo

1[110 a

qui fidem, pietatem , & bonos mores

Fiumizir. ) - Ignis.

exemplo fuo docueriat.,

Vox enim

6. Er dixi vwiro. ) Angelo : quï meé-

xdus 409

Hebr.. t ?v9Un mafcbi 1:3, non tam

cum loquebatur viri formam habenti,

; Antidti

octos , quam docentes figuifcat,

& linis induto. Vide cap. 1o. 5. In

Fu/gebunz, &c.) Sic Chriftus Matth.

ebreo eft; 53 vajomer , & dixst,

, a

I3. n' 45. ait : Tozc juflt fulgebunt ff-

fcilicet alter duorum Á ngelorum ftan-

ti )

Q

ent folzm vegho pa'/rts eorum.

tium in ripa.

d jz;'þtidm erudiant. ) Ad rectam

, Il/gueqno fíuis borum

| mit abilium ?

QT

TA

fidem , & probatos morcs.

Quandonam hs res mirabiles fient,

Onïs

j

-

-

2

,

PR.O/PHEATIE'DAN*IELIS. k

r

u -Ft audivi virum, qui indutus erat lineis, qui ftabat fuper

*Apo aquas fluminis, * cum elevaffet dexteram , & finiftram fuam

. tfeceni

il

1o. 5

in coelum , & juraffet per viventem in eeternum , quia in tem-

pus, & tempora, & dimidium temporis.

Et cum completa

in fort

fuerit difperfio m

z

Fici

fa hzec.

j

anus populi fan&ti, complebuntur univer-

lii

ud

e

44

8. Et ego audivi

, & non intellexi. Et dixi: Domine mi, quid

erit poft haec?

9. Etait: Va

de Daniel, quia claufi funt,

E

fignatique fernto-

Gf

nes, ufque ad prafinitum tempus.

10. Eligentur, & dealbabuntur, & quafi ignis probabuntur

FUi ff

multi: & impie agent impil,

neque 1ntelligelnvt omnes impii,

ærffzzr,

porro do&ti intelligent. -

rir. Et a tempore cum à

blatum fuerit juze facrificium, &

;

pofita fuerit abominatio in d

cfolationem, digs mille ducenti

nonaginta.

12. Bea'

L

d

3. Et

IO. Eligentur , &f dealbabuntur. j ln

pulchra

quas predixifti-? fimilis ifntefrogatio

apud-D. Matth. cap. 24. n. 3. Die -

tribulatione dealbabuntur , & purga-

$ P

bis , quaudo bec erunt , & quod fignum

buntur , quafi in igne, ut dixit cap. tI.

Ua fec

advengtus tui , €c.

n« 35.

7. Et juraffet,&c. ) Juramentum hoc

Neqne intells gentomnes Umpit.) Eciam

6E

Cntm (

fignificat Dei decretum de hifce ora-

videntes res ipfas evenire, prophetiam

culis, rebufque futuris immutabile ef-

hanc non intelligent, quia omnia in.

eft lor

fe, & irrevocabile.

caufas naturales referent, aut in ho-

N

ln tempus , 65 zempora , &c. )

.Refef

minum confilia , & potentiam.

10; de

hzc ad zsd;v;, quafi dicat , audivi Àn-

Doüli imtelligent. ) Dii, & fapientes

gelum , cum juraffect , dicentem : Q»iz

Chriftiani intelligent myfteria hujus

12 tempus, & remyora. 6 dimtdium tem-

prophetie , cum ea viderint impleri.

II. Gu abatum . fuerit juge fucrtfe-

ütderi

poris 5 id eft per annum, & duos an-

w &

n0$s, & dimidtum anni , hoceít , per

cium.).À tempore , quo Antichriftus

tres annos cum dimidio durabit perfe-

auferec Miffz facrificium , ita ut nul-

thes Auti

cutio Antichrifli, de qua quaris.

lus publice illud audeat offerre.

Wnfeg.

Cum completa füeriz, &c.) Cum plu-

Poffra fuerit abominatrio. ) ldolum,

(niis

rimi Chriftiani difpergentur in folitu-

put2, ipfe Antichriftus,

qui Fo!i volec-,

EM

dines , & fpeluncas; ut cedant furori

ut Deus.

m qui.

Antichrifti, Apoc. I2. 6. tunc ea, que

In defolatiomem. ) Ad defolationem ,

vmcw

hic predico ; complebuntur.

ut fcilicet omnia bona perdat, & de-

p

Mantus populi. ) Vlulti ex populo.

folet. Àb initio ergo hujus temporis,

u u üd

9. Ef non intellexi. ) Prafertim id,

:ufque ad finem perfecutignis Anti-

Tam ab

]I

uod rogavi n.6.

chrifti erunt dies mille ducenti nona-

lii

Cl

9. Clauft fuinr&c. ) Nemo hec plane

ginta, id eft tres anni cum dimidio;

E.

g

intelliget , donec àdfit tempus a. Deo

hi enim prxcife faciunt dies 1278. fed

v

prafinitum , quo ea ipfa evenient.

lj

7

ulcerigs excrefcet perfecutio per dies

2)

^CAPUT XIL. & XUI.

43

Tuper

I2. Beatus, qui expeGot, & perve

L

fusm

x

nit ufque ad dies mille

trecentos triginta quinque.

1 (em-

13. ^Tu autem vade ad

A

3

1

præünltum i. & re'q'uitefc*es " | & üabiS*

mpleta

in forte tua in finem dierum.

Inivet-

yïu'rc'n

^

!s

Lucufque Danielem in IH

Ut veU

VOcUn

!umine 1

egintus,

u f&quuntuf'

lqui

zgïïzle'adj- finem lbri de "Theodotionis editione translata funt. -

*

XCAPUT XIIL

(etnio«

! Cajäij?nmm Sufamam impudici þresläyz*äri',— cum ejus concubitu

buntur

frui son po[fint , falfo: adulrerii accufant : fed cum ad mortem du-

ceretur , orantem exaudroit Deus : C per pnerum. Danielem pro-

iil

prio ore convictos Jenes ,. fure talionis

*

, p?pulus*

um &

teremit.

dücenti

T erat vir habitans in Babylone ; & nomen ejus Jo-

*E

achim..

X

:

,Deo

|..2. Et accepit uxoreni nomine Sufa

——

nnám ; filianr Helcioe

stur. ) »

pulchram nimis , & timentem Deum.

3. Parentes enim illius,. cum effentjufti, erudierunt frliany

& puge

i ap tb

fuam fecundum legem Moyfi.

.

- 4* Erat autem Joachim dives v

alde, & erat ei pothzïriüm vi-

j.)bram

cinum domui fus&e : & ad ipfu

"

rophetiam

e(fet honorabilior, omnium..

m confluebant Judseis eo quodä

| Olnni& il

a i hn

5. Et confílituti funt de populo d

uo fenes judices in illo arr-

At

n0: de quibus l*oc;ut?useft'ï: D'ominus : Quia: egreffa: eft i

niqui-

«f pents

t?a's;»..r

*

eria huj

duodecim , fcilicet ufque ad' dies I290--

r impler

tein omniþuzsj con'fïï-tmäm*,l änc*equamj*x

hgc eveniant.

r

u J4m)

Unde & S. I»jzmnes Apocal.. II. 92

yprichrunus

docet Antichriftum regnaturum per 42

Srabis in forte tHm, &c.) Suo tem-

t U n«

menfes ,

pore refurges ,. & ftabis inter électoe:

dimidio.-

qui f;zc-.iimt:t tres: annos' cum

m

in gradu glorig, qui tibi' dabitar pro

Jdolim,

I2. Ufque 4d dies mille ?recemtos trr—

menfura meritorum tuorum..

COH Volet;

ginta quizque.) Occifopoft dies 1200.-

Üinsrium. jId' eft hortus ,. Gra-^

Antichrifto, pax. erit,. & requieszaliqua

4* [,

ce: paradifus;.

plariontr

per 44: dies : beiti ergo , qui ad tcm-

8« Confiituti [untt de þ'apu:.'a'*-'d:m' feues

rddcv !

yus illud perve-ient pott tot clades ;;

judices. ) Esctum eff hoc indulgentia

genpor^

P

nam ab illis refpirare licebit ,. & lap-

Regum: Cbaldxorum permittentium ,

fis ipatium dabitur refipifcendi..

ut cauf& , qua ad'legem Judzorum:

onis n

13. Tz axtem. y Daniel..

Cenfl

non?

pertinerent, a Judicibus ejusdem: Gen--

d!

(di;

*

Vade 4 prifigitum.) Vadeg ad mor-

tis cfogrïpfc'ercntgmv

8ed

Bibl. m com. Menochb. T. F --

8121

(i68

[

x

W"4

PROPHETI/£ DANIELIS

(

tas de Babylone a femor:bus judicibus, qui videbantur regere

populum.

prefiae

folis pu

6.. Hfti frequentabant domum Toachim , & vemebant ad eos

omnes, qui habebant judicia..

ia

7. Cum autem populus revertiffet per merldlem, mgredue-

batar Sufanna, & deambulabat in pomario viri fui.

tOH &(

5 h

8. Et videbant eam fenes quotidie ingredientem, & deam:

r

bulantem:

o[ta por

.& exarferunt in concuplfcenmm ejus :

9. Et everterunt fenfum foum, & declinaverunt oculos 1u033

$. E

103 x]ï

0

ut non viderent cælum neque recordarentur judiciorum ]u-

ftorum,

Ti neft

10. Erant ergo ambo vulnerati amore ejus,nec indicaverunt

g.

fibi viciffim dolorem fhum.

I6 .

2c. Ei

1r. Erubefcebant enim indicare fibi concuplfcentlam füam,

volentes concumbere cum ea.

108 1n

12. Et obfervabant quotidie folicitiusvidere eam. D1x1tque

Is ö&,Cw

alter ad alterum.

AL U

13. Eamus dömum, quia hora prandii eft. Et egrefïï re-

quod fue

cefferunt a fe.

lts afe.

14. Cumque revertli"ent, venerunt in unum, & fcifcitan-

22. I

tes ab invicem caufanm9 confeffi funt' concupifcentiam fuam,

1 enm h

& tunc in communi &atuerunt tempus

quandq eam poffent

effüpiam

invenire folam,

E

*

23 Seu

1s. Fa-

Ti5 Qu

um

"P

-

2

De qutäm lacutm efd Dammm : &c )

funt ejus amore ; folet enim ainor per-

autem (

Ubi, & quomodo, an fcripto, an vi-

vertere rationis fenfum

Is

ya vocé l'rophetz alicujus hec locu-

Declsmaverimt oculos fuos , &c. ) Id

tus fit Dominus » non liguet.

Mal-

eft ufque adeo mente capti funt, ut

dónatus purat non yerba, fed fenfum

timoris Dei rationem non haberent.

alicujus fcripturz loci recitari, qualis

—

Iy $i |

lr non viderent celum.) Ut Dei non

ille eft Jerem. 23.. 14. £m prophetss Je-

recordarentur- Colum pro Deo pofuit,

ru[alem vid: foniltedinem | adulzevan-

CO ntlnens pro contento.

T th

BrHna , 5 iter mmdacu

gediciorum jufforem. ) Divinorum

I* g,

A ffd al

Qui videbantur vegtre popnlum ) Quo-

judiciorum , & ultionis, qua Deminus

yum fctp!ent;"-e $X pro bitati. populas

fceler: VlndlCdt

JONUUS Q

inniti videbatur, & ab illis fuftineri.

I

Eamus domum, &c. ) Molebat

Titite

YQo;

6. 9ui /a;z&räam]ud:cm )Ofug;vomvo:,

uterque alterum ab fe dimittere, fo-

lts

LE

mæt á

gqui jf/dlftlbdnfür , id eft litigantes.

lusque remanere , ut Sufanne pudlc:-

im Y

9

Et videbant eam , &c, ) Populo

tiz infidias ponerer.

Tite

imhl

enim dxgreifo allquandlu ibi herebant

Egreff , &c. )t

Fingentes fcilicet fe

Ia

ïäv

confuitationis caufa.

V R

domum ire ,alia via eode?n reyerfi

li

mit

9. Evertumt fen[nm futm, ) Ynfatuati

uncg

pof

Lf ldml

4

CAPUT XIIL

75

ferete

:5 FaGum eít auteni, cum obfervarent diem a-ptum-.,- in-

z

grefía eft aliquando ficut heri , & nudiufteriius, cum duabus

vleos

[ 3

LJ

folis puellis , voluitque lavari in pomario

erat .

æfcu-s quippe

C

predie.

16. Et non eratibi.

tos, & contemplantes eam.

1uiffqu.ärn, preeter Jdu;os fenes abfcondi-

&

: deaq

17. Dixit ergo puellis: Afferte mihi oleum , fmigmat'a; y

oftia pomarii claudite , ut laver.

18. Et fecerunt fieut preeceperat : clauferuntque oftia po-

" fu?S :

rum J

marii, & egrelfze funt per pofticum , ut afferre:

x

it; quee juffe-

rat:neíciebantque fenes intus effe abfconditos.

averunt

1g. Cum autem egreffze effent puellae, furrexerunt duo fe-

nes, & accurrerunt ad eam , & dixerunt :

m füart,

X

2c. Ecce.oftia pomarii claufa funt , & .nemo nos viïc?'ä'c; &

nos in concupifcentia tui fumus

: quam ob *rem)vafi'entire no-

bis, & commiícere nobifcum.

/

)ixitque

2I:

2Juod fi nolueris , dicemus contra te teftimo*niürh -

quod fuerit tecum juvenis,,

reffr &

& ob hanc caufam.;fjïmiferisa puel-

las.a te.

*

:

M

.22. Ingemuit Sufanna, &

; ait: Angufi:ifæ* füht i

ifeitat

hi undique *

q foam,

fi enim hoc eg

C

ero , mors mihi eít : 'ü aut

em non egero , —

; polett

effugiam manus veftras.

23. Séd melius eft mi

h

i abfíque opere incidere in ma

P.

m:lsl ve-

*

firas, quam peccare in confpectu Domini.

y, P

24. Et exclamavit voce magna Suíanna : exclamaverunt

/

*

autem & fenes adverfus eam.

n amor pef'

25. Et cucurtit unus ad'oftia pomarii ,. & aperuit.-

&c)ld

2

^

8

*,1 fant , U

nberene

I$* Si(?t bert, 65:2!![1;1696?*!!.?!?.

yUc

liarius, & 'fä-creetiu/s ,rþers quod: in.viri-

j ao

*

aliis diebus folebang; -N();Lus—He

braif-

darium patebat aditus.

-mus. UtcGenef.31.9,.&

Dio pofWa

E

xod. 4. Io.-

Q9. Mors mibi eff. ) Riea:ero: mortis:

17. Ofeum.) lNon.olivarum , ut opi-

Corporalis, cum:adulteris ex lege de-

Divino ..

nor,. fed aliud quodpiam: ex váriis li-

beistur lapidatio, & quod: magis tri-

.* quoribus contéttum , & fortafle odo-

H Dmninüg ;

ratum.,

meo,in mortem animeg incurram

S

s-P?r

neis.

quo- utebanturn antiqui in: bzfl'-

pe Cccatuin.

Volgblü

24. Exclamavir.) Opem implorans

Smigmata, ) Srnig*inäve-&ï' unguern-

contta lafcivos fenes.-

mite W

n)£ ]" ".

:um vim habens abfterpendi.. Grece

Exclamaverunt , &co—) U"t-p,o-tfe Sufan-

o*/.z.;;"cy,a.ml, .a-verbo e'ud o y. gb&ärgo,

n£ clamore proditi.

I8. Per poffteum; ), Po(ticum eft o-

QS. Gucurrit senus ad: offia pomaris. )

j

(cnca

- ftium irfpofteriore paite domus, aut

j m

Unus fenum , ut fcilicet illac ingrefti

wiridarii, ut-hoc. loco : oftium. fami-

fuiffe viderentur , aut ut inde juve-

[

76

';PROPH E'.T'I.,JE DANIELIS

26. Cum ergo audiffent clamorem famuli domus in poma-

g.

tio, irruerunt pér pofticum, ut viderent, quidnam effet..

populi .

. E

27. Poftquam autem fenes locuti funt , erubuerunt fervi

vehementer: quia numquam dictus fuerat fermo hujufcemo-

eeterne .

Et faéta eft dies craftina.

2

di de Sufanna.

antequal

28.* Cumque veniffet populus ad Toachim virum ejus, vene-

5 T

me: & e

ruünt & duo presbyteri pleni iniqua cogitatione adverfus Su-

fannam , ut interfieerent eam.

riintole

29. Et dixerunt coram popu

lo; Mittite ad Sufannam fi'am

E

(f Ct

Helciee uxorem Joachim. . Et ftatim miferunt.

30. Et venit cum parentibus, & filiis., & univerfis cogna-

titum far

tis fuis.

*

i, E

341. Porro Sufanna erat delicata ni

mis , & pulchra fpecie.

fe huxs.

52. At iniqui illi jufferunt , ut difcooperire:ur ( erat enim

5

cooperta ) ut vel fic fatiarentur decore ejus.

Ifle ferm

53. Flebant igitur fui, & omnes, qui noverant eam,

4$. Qu

24. Confurgentes autem duo presbyteri i

:

lírodl; s

n medio : pqpuli

pofuerunt manus fuas fuper caput ejus.

*

Condemn:

55. Quse flens fi

Ü

ifpexit ad coel

um ; erat enim cor ejus fidu-

Q le

VU

ciam habens in Domino.

0Citi h

d

36. Et dixerunt presbyteri : Cum deambularemus in po-

y.

h

L

]

[2

*

).

mario foli,ingrefía eft hzec cum dt

abus pueilis : & clg:ufït

Tün ej

:

oftia pomarii , & dimifit a fe puellas,

HObI.s :

"* n

&

ä

94

Venitque ad eam adoleícens , qui erat äbfconditus $

s

Concubuit cum ea.

-

E

48- Porro nos cum effemus in

angulo 'pomarii , videntes

«4[' CWJ«

iniquitatem , cucurrimus ad eos , & vidimus eos pariter com-

-

miíceri.

]

A0D Juridi

on quiviinus comprehendere , quia

Dülts nj |

39. Etillum quidem n

que, f.iCiG.äg

fortior nobis erat , & apertis oftiis exilivit.

"

.

3 Ut(*rfuml

nterrogavimüs 5

40. Hanc autem cum apprehendiffemus , 1

QQ.IQ' & D!

ER t n

uifnam effet adolefcens, & noluit :iþdicare /nobis : hujus rei

d at 5&'.

teftes fumus. :

41. Cre-

4 Ah tt LU

Mo Wàoi

nem ,quem jyb'i fuiffe cum Sufanna di-

pro, cumque poflero die po;)uflLIS con-

]

43 Sï'/ )

£turi erant , effugiffe mentirentur.

ventie.

&üw, &C Y

34- Pofuerunt manus fuper caput ejus)

"t in |

Q7. Et fatia efl dies craflina. ) In

Qui aliquem capitalis crimguis accue-

g

Tit

hm ro

Qr&co eft, », àyeyero rf £navpioy ,

fabant, manibus fxiper caput ejus po-

?

fitis jurabant, Levit. cap« 24. 14-

I auda&

faftum eft poftero die. chxaiquus

Ul]rl Q

RT

CAU T.XHL

(

p0ma

. 4T. Credidit eis multitudo , quafi fenfibus , & ]uälclbus

t

popuh , & condemnaverunt eam ad mortem.

. fel

42. Exclamavit autem voce magna Sufanna , & d1x1t Deus

[cemo

ceterne , qui. abfcondltorum es cognitor, qul noíti omnia .

antequam fiant.

. Vene

43. Tu fcis , quoniam falfum teftimonium tu!erunt contra

u$ 3U

me: & ecce «morior , cum thïl horum feceiim , quse ifti

malitiofe compofuerunt

adverfuüm me.

v

A

»

44. Exaudivit autem Dominus vocem ejus.

4$. Cumque duceretur admortem, fufcitavit Dominus fpi-

cogn

ritum fanétum pueri junioris, cujus nsmen Daniel:

46. Et exclamawt voce magna: Mundus ego fum a fangui-

eac

ne hujus.

t enim

47-

Et converfus omnis populua ad eum : dmlt

QUIS eft

ifte fermo , quem tu locutus es ?

48. Qui cum ftaret in medio eorum , ait :

«£Sic fatul filn

popu

"T1fraelj non judicantes, neque Qquod verum eft cognofcentes,

-condemnattis filiam Iírael ?

N EX&N).

49. Revertimini ad 1ud1cmm ; qma falfum tefhmomum

- locati funt adverfus eam.

3 po

-so. Reverfus eft ergo populus cum fefhnatlone & dixe-

runt ei fenes : Veni ,

& fede in medio noftrum , & indica

r clauit

nobls : quia tibi Deus dedit honorem fene&utls.

tios . &

í

—

K 3

sI. Et

[ od

jidenté

I. Cosndemntaverunteam ad mortem.)

45. Mundus ego fzem , &l NUEL,

ter coftt

Non juridica auctoritate , quam po-

ego non con entio in ejus mortem.

pulus non habebat , fed privata qulf-

48 Quod "verum eff. )

d9 vapsg,

quod certum , & manifeftum eft.

r qUM

que , tac:mque fencentla cum fClI'CI]U

adulterium morte vmdlcarl , Levit.

50 lxe*ue,*fus eff.) Mirum videri po-

20. Ic. & Deut, 22. 22. ]uridice au-

teft totum populum pueri voce ad ju-

avlmus ,

s tem a judicibus fuiffe damnatam cre-

dicium revocatum. Credibile e(t aut

dendum eft.

qulüS [Bl

jam ante , aut tunc populum cogno-

viffe Danielem fpiritum prophetlcum

42. "ntequam fiant. ) Quafi dlcat,

habere.

j (re

Veni,tf fede.) H&c vel per ironi-

quanto magis hoc, po&quam factum

am dicunt fenes Danielem contem-

cít.

Sufcitavit Dominus Spiretum [2n-

nentes , vel per adulationem volentes

Pu y u

n

äum, &c. ) Spiritum fanc&tum , qui

eum honore exhibito concxhare, neeo-

erat in Daniele admodum juvene, fpi-

rum fcelus proder"t

Il])w €] M

ritum prophetiz , & fpiritum, faluta-

Hozsorem femäqtu ) Grxce TÓ TO EOs

(int3 1

qu

ris audafiz, & induftriz , qua pericli-

fBur£eios prastyterium , lenilem dign tà-

yt eju PO

tanti Sufannx opem ferret.

tem , id eft, ut fis Jadex ficut fenes.-

24 H

e

/

per

é

8

p ROPHETEEDA;*LE*.LISV

sj. Et dixit ad eos Daniel :

*

: Sepa-räg:e i;HO--S ab invicem pro-

1

€05

cul ,. & dijudicabo eos.

x

^ s. Cum, ergo divifi e

ffent alter ab al'tär'ö , vocavit unum

51

tuu

de'eis , & dixit ad euni : Invererate dierum ma

lorum , .n.upc

venerunt peccata tua , qua& operabaris prius:

fece

6

*Exo.

53: !

udicans judicia injufta,innocentes opprimens , & dimit.

23- 7- tens noxios, dicente Domino:*Innocentem,&

juftum non in-

Q1

;

terficies.

f

b qua arbore vide

Vi

(

z4. Nunc ergo fi vidifti eam, dic fu

*

1jis

eos colloquentes fibi. Quiait: Sub fchino.

fece

Recte mentitus es in caput tuum:

&

ss. Dixit autem Daniel :

€0$ ,

Ecce enim. Angelus Dei accepta fententia ab eo , fc'i.ridet te

k

medium:

[

«

. $6. Et,amot

o eo ,. juffit venire alium , & dixit ei : Semen

iif

Chanaan $ & non

€

Juda, fpecies decepit te ; & concupifcentia

il

Ü

fubvertit cor tuum :

,

*

d

7. Sic faciebatis filiabus I

fi

rael , & illae timentes lïo.qü-eban-

(ie j

tur VOjb,iS i

fed filia Juda non fuftinuit iniquitatem veftram.

f

58. Nunci

pit C

&i. 44 eos. ) Ad populum.

tuerit. Sed qui ita fentiunt , probare

prius deberent nihil effe in ea lingua

|

Dijudicato. ) Examinabo, dvyexpr»e.

fimile : certe in Latina eft. Potuit

Q. levtterate. dierum: tnalor um. )

Plene dierum malorum , nequam , &

enim dicere ; fi Latine egiffet , de len-

fcelerate fenex , qui vitz tuz temptus

tifco , Jemze mom rmorzerts , fed [ubizo :

de ilice zl/co peribis. Cur ergo nege-

in peccatis male confumpfifti.

Nune veneruut peccaf vtud'.-) Ad cu-

mus fimile quid fuiffe in fermone ,

mulum , & maturitatem ; jaim: debita

quo eft ufus , quod' deinde Interpres

Gracus Grzce imitatus fic , ut poffet

al o i oDl us s

ln

peccatis tuis peena punieris.

Yobife

S4- Collequentes. )

O'piNoBraG ,

intelligi ?

Y

que vox concumbentes verti pote-

4lb eo.) A Dto , ut eft

: in Grzco.

zat, & colloquentes ; hoc maluit In-

C Y

56. Semen Coatiaan. ). O homo Cha-

terpres, ut rem turpem honefto. vo-

nanee: potius moribus , quam Judze,

$1

cabulo fignificaret.

Sub fcbino.) Schinus arbor eft, qux

ut Ez. 16. 45. Marer veffra Gétbaa, &

uteo,l

etiam lentifcus dicitur.

pater vefter Amorrb&ts-

&v

Qualig i

55« Re&te. mentitus es.) Apte:,. ut te

57« Sic faciebatis fiabus Ifrael,) Pu-

ipfum verbis tuis condemnares. ,

tabatis Sufannam ex tribu Juda fan-

Imm. j

Scimle; je mcdium.) EX;;'o*æx 66 FL'gGOV'.

&e , & religiofe edugatam fimilem fo-

poffer

Nota eft, & elegars paronomafia in-

re Ifraelitis mulieribus , hoc eft,ex de-

fn, ;

um m

ter arborem ex/»o», & verbum ey/zz,

cem tribubus , quales multe funt hic

ua ludit Danicl.. Qu caufa fuit qui-

inter nos captive , qui ad patrandum

ót, |

busdam negandi hec effe canonica,

fcelus, fi timore percellantur , aut ali-

"at g

qua invitentur illecebr

Wady:n

uod Daaiel Hebraice, aut Chaldaice

*

à , Càd .itatem

loquens.his allufionibus wti nom po-

produnt..

Cripta j

à d

CAPUT xiL.

49

DT

58,. Nunc ergo dic mihi , fub qua arbore comprehenderis

Qui ait : Sub prino.

eos loquentes fibi.

num

so. Dixit autem ei Daniel: Re&te mentitus es &tu

in caput

iunc

tuum ; manet enim. Angelus Domini

, gladium habens , ut

fecet te medium ,. & interficiat vos,

.

imit-

60. Exclamavit itaque omnis coetus voce ma

Y

gna, & bene-

n

ixerunt Deum , qui falvat fperantes in fe.

i ( con-

. 61. Et confurrexerunt- adverfus duos- presbyteros

detis

vicerat enim eos Daniel ex ore fuo falfum dixiffe teftimonium)

feceruntque eis,ficut male egerant adverfus proximum.

Qum.

62. * Ut facerent fecundum legem Moyfi, & interfecerunt Deuc.

let te

19.18.

eos , & falvatus eft,fanguis innoxius in die illa.

& 1g.

63. Helcias autem , & uxor ejus laudaverunt Deum pro

emEen |

filia fua Sufanna, cum Joachim marito cjus , & cognatis om-

"entid

nibus , quia non eífet 1nventa in ea res turpis.

*

fact

64. Daniel autem

tus eft magnus in con

fpetu pmþuli a

ebate

die illa , & deinceps.

l

65. Et rex Aftyages appofitus

eft ad patr

*

í

W

es fluos», & f-i;.fceic

pgt Cyrus Períes regnum ejus,

—

I

j*

/

inge

Potulc

€

.de ]etv

j um :

C A-

;0 nege'

ymoft y

nterprd

Loquebantur vobis.) Concumbebant

Adulteria enim lapidatione punieban-

vobifcum, ut fupra uum. 54.

tur, ut patet ex locis citatis n. 4I.

t Poffet

S8- $ub prino. ) Prinus eft genusili-

65. Er Rex Affyages, &c.) Hzc ver-

cis.

ba referenda funt ad initium fequen-

g

Vide. Plin. lib. 16. cap. 6. &

tis hiftoris de Belo , & Dracone. Id

go C

.59. Ut fäcetk t& medz;zïm. ) Hg»zaai 68

patet ex Grecis bibliis correctioribus,

| xudæeï L]

u.ec0». Hic etiam inter arborem se/;o»,

quz ab hifce verbis ordiuntur cap. 14-

eft ergo hic quafi titulus ehronologi-

hts

& verbum z»ffz» , paronomafia eft,

qualis inter &x /sov,

a'xfgszvr, de qua

cus; hiftorie fequentis , ut fciamus ,

mtl ) Pu

num. 55. CTalis.in lingua Latina eífe

quo tempore ea acciderit , poft fnor-

joffet inter cedrum , & cxdere.

tem fcilicet Aftyagis fub Cyro. lta

Udd n

60. Exclamavit.) Deprehenfo fe-

Corn. a Lapide.

Maldonatus putat

jijem h

]

fenfum effe, Dzuiel fatlus ef magnus in

du

num mendacio.

; fuüf IH

61. Feceruntque eis , ffcut male ege-

confpetiu populi , & Mftyages appofrtus

rant, &c.) lalionis pena in eos ani-

eff ad patres fitos, id eft ufque ad mor-

Wndum

moadverterunt , qux in lege Mofis

tem Aftyagis, & regnum Cyri ; eft er-

aut ah

go Hebraifinus , & ponitur particula

ii

fcripta eft Deut. 19. 16. 19.

& pro s(44e.

^

62. laterfecerunt e05. ) Lapidibus,

80

PROPHE TIE DANIELIS

tiaí

CCAPUT X

;

Quan

Fraudes'

fr

acerdotum idoli Bel, qui appofitos illi cibos occulte au«/

Danielem: dete&iee [unt , ipfiíque interemplis .

digelrl

ferebant , vegi per

Tnin

idolum uta: cum. temp

lo fuo everfum efl : fimiliter , G dracontm.

.

I22

á

8 [

uem. colebant. Balyylogii , injecta: in 0s

L

flü ex pice , adipe , &v

ri-etm

pilis confetia ,. Daniel interfecit. :

- quapropter. inflantibus : .Baby-

pl

"

lonis milfus eff im. lacum: leomum. , illejufgue . Jer'oatus , allato

1hig

etiam illi per propbetam. Habacuc prandio ex Studea ; quod

ivu

(N )nl

videns rex , adverfariis illius « leonibus im momento

omnes. timere Deum. Da-

0

devoratis: ,. jubet: -

HES

nielis..

& fitn

N

r. [j Rat au;temïï D*anizel? » conviïvazyraxegiïs * & h*on*oratu; füper

L À

4 omnes. amicos. ejus.

comeft

d B*abyblfonib-sa nomine Bel : &

eft ad

2. Erat quoque idolum apu

iïmP-?nde.bän-tur in eo per dies

C'

fingulos fimilae artabae duo-

u

vinique amphorase fex.

decim , & oves quadraginta»

4, Rexjquoque

co.ebat eum;»

. & ibat per fingulos dies ad-

t YO

Ia

Daniel adorabat Deum fuum. : Dixitque

1.]

orare eun : pm"ro-

ei rex : Quare non adoras Bel?

ClboS ;

'cbl'oa idola manufatta - .

Cinerez

-4. Qui refpondens ait ei : Quia non

& ha-

fed viventem Deum ,. qui creavit caeium ; & terram ;

egï eüll :

bet poteftatem omnis carnis.

M

a

etur tibi effe Bel vivens

.. Ex dixit rex. ad' eum z Non vid

dmem ]

deus? Am nom vides quanta comedat ,. & biba

t quotidie ?-

DN

jite enim in

1. $

6.. Et ait Daniel arrizd:e;n*s—;.:: N-.e;c'er,r;eS: : rex »

*

, win-

£0

& p

taba : Perfica, capiens Medimnum, &

frond

it

Y-. A. Vonviva.. ; ld eft familiaris..

tres Chenices : |Vledica , capiens Me-

Ih

— Regis.)), Dalthaifaz , five Evil-

dimnum:: ZEgyptia, capiens quiuque

merodach..

modios.. Ita Perreius..

f

2.Bu.y Bel,five

Belus: i'd'emw- eft

cum. Nemrod. , quiBabylonem condi-

Ainpliore;) Nmphora continebat 48.

ui

i

fexcarios , five. fcyphos majores, quo-

Ój E

dic, & primus ejns Rex fuit.. Vide Ge-

rum quifque coutinebat viginti uncias

nef. cap. IO. n. 10« & que ibi dixi-

aqus , aut vinl.

troï&

1nus..

fint hæC

Artale; ) Artaba continct feptua-

4 Non colo. ). Colere nolo..

ginta du

os- fextarios , inq

»

M

1it Epiphan.

Habes porefflatems omnis CAYBIS. ) Qui

lib; de.

onderibus & menfuris, & 1fi-

omnium:viventiam , aut omfhium ho-

minum: Doininus eit..

le

dor..lib.. 16, Etyimol.. '.Lfrip'l'ex fuit Ar-

M/ 6im

Y

CAPUT XV.

—

$

I

trinfecus futeus eft ;

k

& forinfccus zereus , nequepomeditxalï?

quando.

fj

7. Et iratus rex vocavit facerdotes ejus , & ait eis : Nifí

lilf,

dixeritis mihi

mini.

, quis efþ : qui comedat ifnpenfas has, morie-

Il

W.

00

d

-$. Sr autem olüenderït-is? ; quoniam Be! comedat hsec , md«

),U

Jily

rietur Daniel, quia blafphemavit in Bel. Et dixit Daniel re-

gi : Fiat juxta verbum tuum..

at

li

9. Erant autem facerdotes Bel feptuaginta , exceptis uxo-

quod

ribus ,. & parvulis

templum Bel.

; & filiis : Et venit rex cum Daniele.in

"

10. Et dixerunt facerdotes Bel: Ecce nos eg*fedimur* fo-

fas : & tu rex pone efcas ;

& Vinumfmifce. ; & claude oüïumöa

& figna annulo tuo.

füpet

I1. Et cum ingreffüs fueris mane , nifi invei&eris omnia

comefta a Bel , morte moriemur

: &

eft adverfum nos,

; vel Danfieïlf , qui m-e;antitus»

Qu

I2. Contemnebant autem , quia fecerant füb menfä ab«

fconditum introitum , &

devorabant ea.

3

per illum ingrediebantur femger 9

*

"T

gïtque

I3. Fa&tum eft igitur

3

, pb&?qu-amk egreffi funt illi , rex pofuitt

cibos ante Bel : praecepit Daniel pueris füis , & attulerunt.

jfä&a j

€cinerem , & cribravit per totum temp]l

egretfi clauferunt oftium:

um coram rege , &

&he

& fignantes annulo regis abierunt..

14. Sacerdotes autem ingreífi funt noGe Juxta confuetu-

dinem fuam , & uxores

qirets

'

2 & fii]i eorum : & ;omeder'ent* om-

j

g

nia., & biberunt.

*

N

3

xX

nim 11

€O;

/1$. Surrexit autem re

x primo diluculo » & Danicl cim

ii

16. Et ait rex : Salvane funt ügn*a&u;*lae

—

-,v' /Danliälï 7 Qui re-

fpondit : Salva, rex.

[[2Ib Me-

17. Statimque cum aperuiffet. oftium , intüitusx rex men-

! q'.iüque

fam , exclamavit voce ma

apud te dolus quifquam.

gna : Magnus es Bel, & non eft:

s

.18. Et rifit Daniel : & tenuit regem , ne*ingfrederetiir in-

y &

L

tro, & dixit :

j n

. Ecce pavimentum.,, animgdwrte, cujus Veitigizf;

fm; haec..

L

19; Et

-

J

jüi

I2.. Contemzeban:. ) Scilicet periöulüm',- cui fe fraude 1ua exponebant. —

*

Bibl..«eum Gops. Ménoch.. T. VL:

$2

PROPvHETIJE DANIELIS

19. Et dixit rex: Video vefligia viroru

z

m*-,' & mulierum , ;&.

duo c.

infantium. - Etiratus eft rex.

,

6, 1

20. Tunc apprehendit facerdotes , & uxo

res & filios eorum,

).

& oftenderunt ei abícondita oftiola : per quc ingrediebantur,

fat pi

& confumebant, quse erant fuper menfam.

Bu ,

21. Occidit ergo illos rex, & tradidit Bel in poteftatem Da-

nielis : qui fubvertit eum & tem;lum ejus.

q*ääd :

22. Et erat draco magnus in loco illo) & colebant eum Ba-

H

bylonii.

]acum.

^K

23, Et dixit rex Danie

^

h t Ecce nünc non -pö-tes di

-

cere, guia

*

j

ifte non fit Deus vivens. adora ergo eum.

)

:

em

24. Dixitque Daniel : Dominum Deum meum adoro: quia

.*

ipfe eft Deus vivens ; ifte autem non eft Deus vivens.

36

23. Tu autem da mihi poteftatem, & interficiam draconem

I€ pr

abfque gladio , & fufte.

Et ait rex : Do tibi.

g.]

26. 'Fulit ergo Daniel picem , & adipem, & pilos, & co-

reïfqui

xit pariter : fecitque maffas , & dedit in os draconis, & di-

3

ruptus eft draco.

Et dixit: Ecce quem colebatis.

LI

tefhtoi

ndignat funt vehe-

-2 Quod cum audiffent Babylonii , 1

3.

menter, & congregati adverfum regem , dixerunt: Judeeus

fa&tus eft rex : Bel deftruxit, draconem interfecit, & facerdo-

vgnit à

Qo let

tes occidit,

.

p

2g. Et dixerunt, cum veniffent ad regem

E)

'Trade- nobis

fine ]

Danielem:; alioquin interficiemus te , & domum tuam.

&. 1

29. Vidit ergo rex , quod irruerent in eum vehementer:

m j

& neceffitate compulfus tradidit eis Danielem.,

iEX

3o. Qui miferung- eum in la.cumi leonum, & era

t ibi dieþus

m

31. Porro in lacu erant leones feptem , & dabant

ur eis

Üamm.

duo

illi foli

£

—

3

—

t

ID fato

; O. Offen

iM u o RO

pix , aut pili venenati fiixtA, fed quod

& gravibus minis intenéatis, ut fraue

boli ex maffa dati in faucibus hxfe-

$ H

dem retegerent.

runt , & fpiritum intercluferunt, Sunt

Qut n

lm

enim draconibus ex $olino cap, 43.

fem Bahx

22. Et erat draco , &c. ) Ita Roma-

ni in pefte Bomam advexerunt, & co-

fauces angufte, Vide Valefium defa-

& N

luerunt ferpentem Epidaurium , de quo

cra Philofophia cap 91.

qui Wite;

vide Val, Max, lib. I. cap. g. INotat

30. Laeum Leonum. ) Caveam , five

ür : Mj

$. Augult. lib. rr. de Genefi ad litte-

carcerem , in quo affervabantur leo-

l(mltam

ram , folere demonem uti forma fer-

nes,

0t dej

I.Du0 corpora qüæidie,ö' due m,.)

Pe

ntum ad decipiendos hormines.

9U um

26, Diruptus tf draco,) Non /quod

Vel fenfus eft, Duo integra corpora

dmr;

[/

CAPUT

XiV.

93

&

duo corpora quotidie , & duge oves: & tunc non data funt

eis, ut devorarent Danielem.

TUm,

32. Erat autem Habacuc propheta in ]udæa ; & ipfe coxe-

Qt,

rat pulmentum & intriverat panes 1n alveolo , & ibat in cam-

pum , ut ferret mefforibus.

Wi

33. Dixitque Angelu.s Domini ad. Habacuc Fer prandxumg

quod habes , in Babylonem Danieli ,

qui eft in lacu leonum.

|1 B

34. Et dixit Habacuc : Domine; Babylonem non vidi , &.

lacum nefcio.

,quia

B5 * Et apprehendlt eum Angelus Domini in vertlce ejus, Ézec.

& por:aviteum capillo capitis fui , pofuitque eum in Baby-8 3

j2

onem. fupra lacum in impetu fpiritus fui.-

36. Et clamavit Habacuc, dicens: Daniel ferve Dei, tol-

0neim

le prandium, quodemifit tibi Deus.

37. Et ait Daniel: Recordatus es mei , Deus , & non de-

v

reliquifti diligentes te.

& di

48. Surgenfque Daniel comedit.

Porro Angelus Domlm

feítituit Habacuc cónfeftim in loco fuo.

vehe

39. Venit ergo rexdie feptimo , ut lugeret Danielem : &

2

venit ad lacum ; & 1ntr0fpex1t , & ecce Daniel fedens in me-

erdo

dio leonum.

40. Et clamavit. voce magna rex, dicens : Magnus es, Dot

nobis

mine Deus Danielis. .

Et extraxit e um de lacu leonum.

41. Porro illos ,

qui perditionis ejus caufa fuerant , intro-

tet:

mifit in lacum, & devoran fünt in momen:o coram eo.

La

42. 'Tunc

ficbus

duarum ovium.. Vel f«"fmfïcatur darl

j &5

Ia slvesolo. ) In cacabo , aut fimili

illis folita 4xo corpora dmmïhum oc-

cavo. vafe.. Arabicus vocat pilam; id

Qu

€iforum , aut hominum ad mortem

eft vas concavum: ex ligno..

damnatorum , & praterea duasoves.

j8- Capille capitist, ) Apprchenfum

per czfariem.

qquo

32. Haäacur prophera im Tudea. ) Mi-

lp izmpetu fpiritus fui.) Angelica ce-

j hæfg

qui enim Judsi etiam poft captivita ,

leritate.

»

tem

abylonicam remanferant in. Tu-

dza.

40. Deus Drmf/m ) Quem Daniet

( d

N'on eff hic Habacuc propheta

cahc

ndef'

qui inter duodecim minores recenfe.

tur ; nofter enim hic' fuit poft Baby

41« Porro a. ) Lege talionis eos

H)GW

lonicam captivitatem ; ille vero ante:

damnavit ; ficut Darius eos, qui eum-

i 150

Non defunt tamen graves auctores,

dem Danielem accufweranc, & ut leo-

gui unwmn , & eumdem effe velint,

nibus objiceretur, curavemna, fupra

IWHQ)

Pulmenium.) P ultes,

€ap.

n?,(þ

O;POFa

$4'

P:RO'PxH?ETI-ZE"'GSEE

. 42. Tunc rex ait : Paveant omrtes habitantes in univerfa

; E

MT

pit,

*

terra Deum Danielis : quia ipfe eft falvator faciens figna , &

,E

&nirabilia ,Vin/—terra.s qui liberavit Dani,'eälem de lacu leonum.

quonat

B

perdom

m

71

HETIA OSEE.

4. E

CAPUT'"PRIMUM.

Ca nomt

mifereri

| .QW tem,äm»e, Qfe'e propbetavefiz; , qui ju[lus . fornicariam Ezcci-

"u

pere uxojrem , dues Jïligs , utiamque filiam ex ea generavit ; gu.i-

po

füo

bus nomina jubetur imponere juxia effeCius , quos Dominus im

&i

opulo. fuo decreverat inducere ; de Gentium. conver fioue ,

3

um

D a fz&twfa eodem c

apite ]ïlz'amm-jfudæ? ". d

QUm matte

Yirael.

ipf penui

[4

*

T.

enim fart

€x Ofes.

"

A Erbum Domini, quod fa&um eft ad Dfee fi

1aum ! Beeri,

Aluit d

in diebus Ozia , Joathan, Achaz , Ezechis , regum

V

tim à J

Y. Juda, & in diebus Jeroboam filii Joas regis Tírael.

&t mingr

2. Principium loquendi Domino in Ofee: & dixit Do-

D jf

. minus ad Ofee: Vade, ífume tibi uxorem fornicationum ) &

3 i

fac. tibi filios forni

&4. Kep,

»c*ationum : .-quia fornicans ïomi—cabitur terf

! 001 fic;

ya a þomino.o

N

lm 'Xö&ïkn]

T

$. Et

Trilem vj

x€crevi, (

42. I*awant;') Revereantur.

Swume Libi uxoreim formicatienum. )

i fuper (

üla Q9

T. Erbum. DOmini.) Oraculum, pro-

IMultis fornicationibus deditam , &

i hetia :

S

infamem, meretricem publicam, eam-

£it Chaldzans.

fermo ?amz'/zi 4 M Ve/r-

que tibi legitimam uxorem affume.

HAQué vj/

In diebus O£ja, fothan , &c.) No-

Fac fibi fülios .foruicationum. ): lta

1(7*em &l v

mäm !ult,

minat Beges tam Juda, quam ifrael,

vocantur, quia filii matris , que an-

quia tam contra Judam , quam coritra

tea fornicationibus dedita fuerat ; &

frael, id eft, decem tribus prophetat,

quia etiam ipfi it fornicationem fu-

guïüf ia Je

magis tamen contra Irael. Hebrai tra-

turi erant proclives ; matres enim in-

J52

æbno l[uo]

dunt Ofee annis 9o. prophetaffe.

dolem fuam proli coimuaicant.

,&lltf Ceyt

2. Principtum loquendi Domino. )ïd

Quia forniffcans fornificabitur terra, j

eft prius per Ofee locutus eft Domi-

Impenfe , & continuo fornicabicur

; ) Ab()l(

£üs, quam per alios, ita Divus Hie-

lfrael, id eft, decem tribus.

Volo

[at

h f

Ea eri

T

ronymus. Vel, cum loqui copit per

autem per hofce filios tuos lfraelitis

lu

Ofee, hoc fuic ejus initium. . Uter-

ponere ob oculos fornicatiogem, hoc

Jà

que fenfus verus efb , prior tamen

e€

, idololatriam eorum.

Aliqui

W

RUR

pr;

videtur fäiïc potior. .

putant fenfum. effe , in domum deduc

pl

* fon.

RE —

CAPUT 1

!Sï

nverfa

g Et abiit, & accepit Gomer filiam Debelaim : & con

n

"

pit, & peperit ei filium.,

1um,

4. Et dixit Dominus ad eum :

Voca nomen ejus ,ffaez*iræheälv::

quoniam adhuc modicum , & vifitabo fanguinem Jezrahel fu-

per domum Jehu , & quiefcere faciam regnum domus Ifrael.

j

s. Etin illa die conteram arcum Iírael in valle Tezrahel.

£. Et concepit adhuc , & peperit filiam. Etdixit ei: Vo-

ca nomen ejus Abfque mifericordia ;-quia non. addam ultra

! àtti-

mifereri domui Ifrael . fed oblivione oblivifcar eorum.

.7. Et domui Juda miferebor , & falvabo eos in Domino

H

Deo fuo: & non falvabo eos in arcu

*

; & gladio, & ï/in bello,

Ms i

& in -.eq-uig ,& 1n equitibus..

W.

m

3

-

$. Et

cum matre nothos illos filios , kquos

3. Conteräm ;,zfcum $ &c. ) Arcurä

ipfa genuit in vita meretricia. Alii

vocat robur, vires, arma, militeg

enim funt filii

*

; quos poftea genuit

líraelitarum, five decem tribuum.

ex Ofea.

du valle Jezrabel. ) EÉx hoc loco

4. Vifftabe fanguinem Jezrahel,8c.)

colligitur ante excidiumSamariz I(rae-

Deeti,

Alludit ad ftragem domus Achab edi-

litas in hac walle fezrahel cum Affg-

TEU

tam a Jehu in Jezrahel, eique. fimi-

ris conflixiffe, & vittos fuife.

ael

lem minatur ; quafi dicat.-

Epo

6. Peperir filiam.) : Ut (iguificare-

xitDo-

Deus juffi te, o Jehu, delere domum

tur tam viros, quam faumiaas, utpo-

Achab propter idololatriam ( ut patet

te idololatrig participes , hac clade

I(] :

ex 4. I&eg. 9. 21..22. & 26. ) quod

involvendas.

Vel, ut oftenderetur

yr &t

fi non faceres, fed eamdem impieta-

Itraelitarum infirmitas, qui quafi fo-

tem. idolorum foveres , domui tug

ming Aflyriis puenando pares effenon

fimilem plagam, & ftragem inducere

poterant : eorum etiam infirmus fta-

, H

decrevi, qualem tu meo juífu induxi-

tüs in captivitate , & victorum con-

fti fuper domum Achab in Jezrahel.

tumeliis fubjeftus.

at )

Quia ergo paria fcelera admififti, pa-

-bique mijermeordiz. )

Hebraice

jtam,

rem ponam [fuftinebit domus tta.

non" N9 lo racbuma, hoc erat nomen

ltaque vz//4jo J/amguimem Jezrahel :

iffl £a

mtfericordia.

liz, quod Latine fignificat, 45:45e

;il'umel

idem effe videtur, ac fi dicatur, pu-

5 )

niam juxta punitionem, qus fumpta

Non eddam ultra mifereri, ) . Quia,

eft de domo Achab, fufo ejus fan-

ut ait S. Hlieronymus , usque hodie

quæ al«

guínein Jezrahel. -

rb 4

Perfarum Regibus ferviunt, & nun-

ycm H

jexrabel.

) Nomen urbis igügnis ia

:

quam eft eorum foluta captivitas.

etim *

zegno Ifrael,

Obviont oblivifcar. ) Penitus.obli-

Quic[zere faciam regnum domus Ifra-

vifcár.

catt

71 )WM')

&l ) Abolebo , & evertam regnum

7 Domut. Juda milerebor. ) Non

Ifracl, five decem tribuum. 1n Za-

enim capientur a Sennacherib, & cae

-nfä&b.lwr

charia enim defecit pofteritas Jehu ,

pti a Babyloniis tandem diuittentur,

00

& poft quadraginta annos ducte funt

Salvabo eos in Dogipo Deo [29.) Mir-

wgh'cis

dl 0C

in captivgtatem decem tribus, & tunc,

tute mea, ipfis non pugnantibus, quod

j

qug hic przdicun

:

faftum eft f(ub C

Aligyi

pleta funt.

tur a prophetaá, im- *

1« Efdre cap- 1.

yro J 'uc pabe: vex iib.

l

Y

" du

-—

86

PRGPHETI*-JEOSEä

ïï

g. Et abla&avit eam , quse erat Abíque mifericordia. Et

concepit , & peperit filium..

|

Mnatur

9. Et dixit : Voca nomen ejus : Non populus, meus quia

vos non populus meus, & ego non ero vefter.

& fni

10. Et erit numerus filiorum Ifrael quafi arena maris, quae

t 1j

Rom.

fine menfura eft , & non numerabitur. * Et erit in loco, ubi

furim j

9- 26.

dicetur eis : Non populus meus vds': dicetur eis ; Filii Dei

s

fanà

viventis..

rr. Et congrega

buntur filii Juda , & filii Ifräel pariter: &

ponent fibimet caput unum , &

afcendenj: de terra: quia ma-

gnus dies Jezrahel.

E

n

Uxor me

facie fu:

4 M

dum die

CA-

& fatua

b

Lj

g. Ef ablatiqui , €fc. ) . AHæc a!b-

Immo; & Gentiles, qui omnesunam

EE

lactio fignificabat ifraelitas privan-

Chrifti EEcclefiam conftituent.

dos la&e do&rine, & verbi De«i, pro-

. Ponent fibimet caput umwm. ) Chri-

cite

I D;

N

phetiarum , & divini favoris, & con-

ftum fcilicet, & vicarium ejus Roma-

num Pontificem.

It ïl.Z;lg j

folationis.

9. Nom pep

th;;r-. HieUy ) Heb-raiic*e:

A)'Qf-"-'dfüï de zerra. ) VAlliudit' ad ca-

Veri fügr |

nomen eftspy w5 /o hamm: , quod

ptivitatem Babylonicam, quafi dicat:

t QMQ

iuemadmodum illi e Chaldaa liberati

Et firgr

Latine idem- eft , ac "ew popuius

l

u

meus. Quid hoc fignificaret ftatim

nt, ubi fervilem, & miferam vive-

Unt yerg

bant vitam ; ita hi ex demonis, &

t Mj

fmjbdit:«,- quia vos. non populus meus;

C

peccati captivitate pe

D /gmï":.-

rxabuntur.

r Chriftum libe-

Ft ego- aom er& "v'efï*r..) Deus, g.u-*be'x:-

gäte ! ']Hdic

fatOr, tutor

provifor , pater, &c«

Quia magnus, G'c.) Particula, qeia,

Y H, ld

ut hactenus fui.

Hebr. »5 c&z, non eft caufalis , fed

tibuum E

^ $O. Ef erit mnumerus fiborum Ifrael ,

affertiva , five admirativa, quafi di-

Trineite.

&c2) A& triftibus ad Ixta tranfit pro-

cat, fane magnuseft dies Jezrahel.

Ntr s

pheta , predicitque veros ifraelitas

. Magnus dies.) ld eft celeberrimum

UXf)rem ! fi

fpirituales , hoc eft, Chriftiane Ec-

tempus.

A"f erat

clefiz filios five e Judzis converfi

Jezrabel.) Jezrahel

fïgnifïeat femen

?JZJ. )

fint, fivs ex Gentilibus , plurimos

Dei , magnus ergo dies feminis Dei,

futuros, immo innumerabiles quaft

cum fcilieet Chriftus naturalis Dei

Adu/ Á (rig

aregnam maris.

filius affumpta carne nafcetur, I2van-

O'EDIE tnit

Uh; dicetur eàk. ) Watablus.vertit,

gelium pr&dicabit, & in cruce morie-

u Uber T.

& erix pro eo, quod dicebatur e;$, Gc.)

tur, & fuam fundabit Ecclefiam, in

m $

LXX. ( eri in loco , ubi didum . eft

u

a femen Dei continetur , hoc eft,

appell&mmr

fi.f » 8'6-

C

hriftiani,

ptionem.

qui Dei filii funt per a.da--

-

Y1. Filià juda , 6f frlii Mfraelparittr-)

tà ügnifim

* *

us n

CAPUT IL

us quia

Minatur. Dominus Iiraeli tamquam. uxori adultem repudium ,

€? fepit vias ejus [Dinis , ut ad «irum [num revertatur : cum-

rs, que

que ton advertat , a quo babebat bonorum. abuudantiam ,. abla-

00 ubi

jurum [e ab ea dicit cun&ia in quibus dele&atur ; ficque ipjutm

"t Dei

tandem ad [e reduciurum , magnaque felicitate donaiu-

*

riter: &

rum , G de Gentium vocatione.

1. Icite fratribus vefiris

LJ

L

Quia t

Populus meus :

,- & forori ve-

fttze, Mifericordiam confecuta.

.2. Judicate matrem veftram , judicate : quoniam ipfa non

uxorimea, & ego non vir ejus: auferat fornicationes fuas a

facie fua, & adulteria fua de medio uberum fuorum.

3. Ne forte exfpoliem eam nudam , & ftatuam eam fecun-

dum diem nativitatis fuee: & ponam eam quafi folitudinem,

CA

& ftatuam eam velut terram inviam , & intetüciam eam fiti.

d

4. Et

mme umam

:

Í:

Ic&c.) .Vo-s fo|

& fuper(titiofus ritus imagines idolo-

;ï]t'

) Chn-

fideles.

pr-ophe.tæ, & viri

rum geítandi fufpenfas e collo-, &

j -

pendulas ante pectus, & inter ubera.

veri funt Dei cultores, & veri lfrae-

Fratribus veffris. ) lis fcilicet, qui

lit d C

3. Ne forte. ) In eam iratus.

lite, qui proinde funt: Pepslus mezs.

Ex/j;a!iem eam nudam. ) Aufercns

gf dicit:

E: fórori vefiva.) Mulieribus, quz

omnia fpiritualia , & temporalia or-

yealibeat

funt vere líraelitides , ideoque. vo-

namenta, quitus illam ornavi.

eram Yiv

-

Stattam. ) LXX. reffituam.

gmonïï ]

catur, Miéferscordéam confeeuta.

Q. Judicate matrem veflram. ) Liti-

Secundum diem nativitatgs faa.) Quua-

ïimm ibe

gate , judicio contendite cum matre

lis erat olim, antequam mihi eam in

veftra, id eft cum Synagoga decem-

fponfam aífumerem.

Qualis fuerit

fcila i

tribuum , eam accufate fceleris, &

in fua nativitate, late docet Ezech.

revincite.

jijis, I

cap. I6.

Ponam eam.

, quii UF

Nom uxor mta. ) Non fe gerit, ut

) Scilicet cerram, Subdit

ezmhel-

uxorem , fed ut adulteram.

enim hoc eodem verficulo , /Zatzavs

ieperrim

Auferat fornicationes fuas & facie

eam velut ferram inviam

loquitur

propheta de lfraele , nunc-

quafi de

f[n4. ) Qrnatum meretricium faciei

d

&

fu«z.

gente, nunc quafi

d

le te?ra *

regio-

mlnb

n

Adulteria de medio. uberum feorum.) -

ne.

, Jfähg e'

Solent enim meretrices nuda oftenta-

ggaffolitudine;n*. y Ut fcilicet ni-

f

hil in ea maneat, quod placere poffit.

füy

re ubera; eaque ornare floribus, bul-

Hxc ornamenta

uc m()fle

lis, aut gemmis.

Inviam.) Eftrepetitio; idem enim

e

[';m, m

appellancur a propheta fornicationes;

per terram inyiam fignificatur, quod

& adultetia , & fub illorum allego-

per folitudinem. LXX. habent, /ffne

ria fignificatur ftudium colendi idola,

4784.' ; Chald- i d(-:[erfdmt

1

Pera V

38

PERO P H E T LE OSER

4 Ft filiorunr i

cationum funt.

lius non miafeifeboxn 2 'qiuäqnia,m filii forni-

9. Id«

tem

vll

yOT(

$. Quia fornicata eft mater eom:ï"r; : confufa eft; quae con-

]onam f

'

cepit eos , quia dixit : Vadam poft amatores meos , qui dant

ejus.

panes mihi , & aquas meas , lanam meam, &

2

10 F

oleum meum , & potum meum.

x

linum meumg

lod

6u : (

:

6. Propter hoc eece ego fepiam viam tuanr

fpinis , & fe-

H

jjam eam maceria ,

& femitas füuas non inveniet.

*

eju, n

. 1. Et fequetur amatores füos , & non apprehendet eos , &

pot: &j

quseret eos, & noninveniet, & dicet: Vadam, & revertar

nE

ad virum meumnr priorem ; quia bene mihi

d : !

quam nunc.

'erat tünc magis. ,

tores m

$. Et heec nefcivit, quia eoo-

dedi 'ei£rumentum ,& Vihum,

an,

& oleum , & ar

I ]

runt. Baal,

gentum mgitiplixzavi. ei; & uU quas fece-

Tncenfi

r

9. 'Iid?- H

p

m

I?Z!äi'þffitt?k-f eam ft'ïl) Utf'ufilx venit

quando ligc tam. in amatorum con-

tenert , cu

in locis defertis,, & aqua carentibus.

fuetudinem prurit , curabo. ego ne

luptor f

Alegoria fitis. fignificat. defidcrium

tam impii voti compos fiat,

9. CW:'U1

rerutn, quas obtinere non poterit, &

Sepiam -viam tuam fpinis. ) Multis

wun, &]

precipue felicitatis ,,, quam: omnes

calamitatibus te aflligam ;, & faciam:

Convem]

optant, fed foli jufti confequuntur..

Dtficentis

4 Elorum tíliss.); Mraelitarum..

ut ad eosire non. poffis ,. nifi' cum.

magno labore, & dolore..

Sugam,

Fidi fornicationum.. ) ld eft,. Igole-

Semiras [245 , 6e.) Quibus a

4 ln tem?i

lütria, ut vertit Chaldazus..

& idololatras currebat,.

d;idola,

tempo

5. Quia fa?nimtn, cy?,if&') Quafi

LIiedl

VE Sequet&m «matores. fjï'ao;r.,) lmplb-«-

dicat: etiamv mater eorum fynagoga.

rabit auxilium idolorum; & gentium;,

€ Ciptivit;

idola colait,. funtque eam filii imitati..

quibus reli

pofléflere

Confufa. eff. ) Pudenda patravit ,,

xit;.

giopc ; f.æc»ïei'e.fe« devin-

Iponi;

quorum caufa, fi fap,er.?n,, erubefce-

EC t'e -

Nonz apprebendet: ees.. ) A;inlium

Quibts v

optatum non obtinebit , tum . quia

Vilcretyr.

Vadam. pofó Amatores 82604..)) : Poft

gentes illz. vias mediàs a. me interclu-

AilCeretur

JEgyptios,. & Aflyrios, per quorum

fas tranfire non' poterunt ; tum quia

1Q, fv

amicitiam, & mores, & Idololatriam,,

fine. me. imbelles fünt , &

i'nval?dæ«

gnitulipe

quam imitata: fum, effecta fum dives.

ad opitulandum.

;

Paues. mibi , & aguas. ) Cibum, &

Bi diet. ) Cumv vid

pot.um $j

in irritum cadere..

erit fil?? fuas

W ml

at

Lanam meam., 6* linum. ) Weftes

d owirum. meum.) Ad Deum.

Vh' h

laneas, & lineas. Chald.. vertit, ve-

Bene wcdibi erati

fétmsenta: [erica,, G b5

,

liter colerem.:

s Cum D'e.qxn»fïqe.

Il. G

fu. loX A ue-.

x

9) Q

fimenta, : lineamina..

S.-.Er b«c m'fcivit. ) Synagog"a ,

Tib e

Qlcum. menm.). Quoutor adcibum:

quge, ut didum eft n. & bgnorum

stiari

ad.dJumen, &ad un&ionem.,.

»

M

g.

auctores faciebat falfos Deos , non

BW. 7

6,. Proprer. hoc., Efc. ) Qaaf-itdicaa;-"

adw:rtit:,!.ut« debuit, fe. magng errore

L d

CAPUT IL.

89

| 10f

9. Tdc'rco convertar ,& fumam frume*ïmm füeum in

arihï]l

X11À*v-2224 AAai*e tLi41 .A.l..l

T onw

£x311à 1170 £8

te*npore fuo: &

LHLA]PU.I. -

fuo 4 & ïiberabO

i COf

lanam meam , & linum meum » qus operiebant ignominiam

u dan

.

ejus.

fneum;

ro. Et nunc revelabo ftultitiam! ejus in oCuhs amatorum -

ejus: & vir non eruet eam de manu mea.

& fe

1rI. Etceffare faciam omne, gaudlum ejus , folemmtatem

ejus , neomeniam eyus, fabbatum. e]us, & omnia fefta tem-

i5 . &

pora ejus.

eyerttar

12. EÉt corrumpam vineam ejus, & ficum eJus iude qu1bus

Ti3gis ,

dixit :

Mercedes hze, mese fünt , quas dederunt mih! ama-

tores mel

& ponam eam 1n faltum & comedet eam beftm

inuft,

agri.

$ fece

153. Et v1ütabo fuper eam dies Baalim , quibus accendebat

lncenfum , & ornabatur inaure füa , & monlh fuo , & ibat -

poft

) li

L)

*

teneri , cum Deus bonorum omnium

Selemnitatem.). Solemnitates, ut Pa

titti: COfle

lugitor fit , non idola.

fche, Penteco&es, "T'abernaculorum. :

.

iMiutabo confili-

9. Conmvertar.-.)

Neomeniam.) Calendarum feftum.

Mulne

um, & longe aliter. cum ea agam,

Fjfa tempora.) Dies teüos, & fo-

Convertar ab amore in odtum, a be-

lemnes.

& fycim

neficentia in vmdl&am.

aift Qu

,I2. Corrumpam.) Maltabo, peldam

Sumanm. ) Au feram

xmmnifa*grandme ;X hcfhh popus

lm tezapore fuo. )

lempore meiï's,

latione.

ad ld Olar

& tempore vindemiz.

A

Mercedes. ) Meretrlcaeus ; id eft,

Liberabo lanam meam , ($c. ) Quaü

culturz idolorum. -

| Jnpo-

e captivitate, qua demnentur abi mlquo

Ponam eam.) Nimirum fynagogam,

gentiuti

poffeifore

& terram lfrael.

f; devin

lgmomiziam. )^ Nuditatem , id eft

In faltum.) ln folitudinem, & de-

ertum.

quxbus velabatur ; ne nuda tur;iter

Agslum

videretur , & ignominia ac pudore

Comedes eam beffia 4gn.) Id e& ho«

gt qma

afficeretur.

füilis exercitus;

mterdü

1O. Kevelabo j?z'txtmm ejus. ) Ma-

eutit qllld

gnitudine fupplicii oftendam ,. quam

« Vifitalo füper eam a'zes Baalim. )

ipvaliug

ftulta fuerit recedendo a me, a quo

Pænas dabit dierum in honorein Baa-

tam multis bonis fucrat ornata.

lim infumptorum.

natorum.) Mide dicta.n. 5

s n

Accendelar incenfum. ) Ia honorem

Vir mon eruez. ) Nullus etuet.

Idolorum.

lum

1I.

Glare .fzctam emne g-ma'wm

laure fua , €& monils fuo.) Ut fieri

ejus.) Quia ceffare faciam frugesejus,

folet feftis diebus , quibus viri, &

aufil 6d€

e

fabbata etiam , & dies feftos, quibus

maulieres culcmnuus veilibus mduun

l

]

at

fd |

feriari, gaudere, & recreare fe fole-

C;r

bst.

[.]

bpnOI'Um

LE

non

Bill cun Com.

ezoch. 1. VI.

M

TU

"

E

d

90

PROPH ETHE OSER *

$1

poft amatores fl;iO..S j &- mei obli'&ifce'l;a.tur , dicit Domi-

nus-

*

& um

incseitq m seesudilin i d

14. Proptet hoc, eccee

go la&abo e

Gum.

äm , & ducam eam in |

ficucia

folitudinem , & loquar ad cor ejus.

L

15. Et dabo ei vinitores ejus ex eo

dem loco & vallem

)

mibrn

Achor ad aperiendam fpem, & canet ibi juxta dies juventutis

ferfatic

fuse, & juxta dies afcenfionis fuse de terra /gypti.-

20

16. Eterit in die illa, ait. Dominus : Vocabit—n:'xe Vir

qi

n

H

meus , & non vocabit me ultra ,. Baali.

17. Et auferam nomina Baalim de ore 6j

1

Is

M

15 & non frgcof-'

dum c

as

dabitur gul..trial nom in,is eorum,

95 ]

Es

18. Et :

'exaud

cipient veri I-fra'e'litæk, qui eorum in-

Zmatores fzms;') ïdo*ia, -quäe clolebat

ao

14. Propter hoc, ) Giuià malis vexae

credulitatem , & fcelus fuerint dete-.

ta refipifcet, & dicet, Vadam , TAT

ftati,.— Jofue ergo efttypus JefuChri-

802 C0l

vertar ad vwirum semn , 6c. üc dixit

fti ; Achan Judeorum incredulorum ;

dem.

Vallis Achor, Judez, & Jetufalem.

I5. G

n. 9

. ad quem verfiguljglnn hec viden-

tur referenda.

Md aperiendam [pem.) Ad dandam

hi,

Latlabe eam.) Lacto eft verbum

fpem meliorum ,,& feliciorum fuc-

ontia (

ceffaum , ut explicavimus. Chald. ha-

& vdui

frequentativum a lacio , cujus fighi-

ficatio patet ex compofitis allicio, il-

bet , 44 delicias azime.- JuXX. d ape-

Vile 1f

riendam iutelligentiam ejus. IN imirum

Cum ag

licere.-

licio , pel!'icic,, Laétare ergo eft al-

per adverfa erudjtur anima , & ad,

Vinedic

:

4

Tis,

Ducam eam im [olitudinem.) Segte

confolationem devenit.

gans illam a confuetudine peccati , &

Es canet ibi , 6c. ) Sicut

olim I'yüä-

B a

goga lfraelis libgrata. a Pharaone

COnCurr

hominum peccatorum , a fuperftitione

lium,

idolorum traducens ad Ecclefiam.

merfo aquis Rubri maris cecinit Deo

Loquar ad cor éjus. ) Veïba blanda,

carmen 4dZucharifticum

ita pariter

Dümiy

& confolatoria.

*

canet, cum e captivitate peccati, &

X lecur

diaboli a Chrifto liberata tranfibit in

i5. Viaitores. ) A

þoiïolos fcilicet ;

1. Sl;

& predicatores. Chald. GaZermare-

Ecclefiam , ut tendat in patriam cc-

£0gam (

res 6ui.

leftis Jerufalem.

lm

Ex eodeza loco.

juxta dies. juwventutis fu. ) Cum

) Ex Judea , ex ea-

EM

'dem gente, ficut olim Moyfem, &

fervitute Agyptiaca premeretur.

emp?ter;

Aaron.

At lfa. 61. 5. dicuntur fore

16. Focabit me wir meus , &c. ) Vo-

b

cabulo amoris utetur, non timoris.

U&lg.c t

peregrini. 1ta fuitkdiflacatfa Ecclefia

Vel fenfus.eít, licet hac voce Saatr,

per gcntes.

Eh i

E* vallem 4c

k&, &c. ) Ut olim peft

que idem eft.ac, Virzmi,aut Dowune

tili

turbationem illam , de qua jofue 7.

s , uterentur uxores viros fuos allo-

s jf

uentes ; tamen 4dhanc vocem non

per Achan fa&am, fecuta fünt profpe-

mIOS, hï

ra, punito illo in valle Achor, ita

ufurpabunt, nec me vocabunt Baalr ,

Wier g

hic fiec.

Poft adverfa dabo fpem ma-

ne dum aliud loquuntur, alterius re-

cordentur , & virum vocantes ldo-

V

D ;

gnam bonoruim ; nam tempore Chri-

i

fti punientur Judazi facrilegi, qui Chri-

lum cogitent.

xmh

17. Et apferam , Orc.)

ftum occiderunt, [& tunc fpem con-

' A(;eo ?dQla

91

CAP ü ".H

Dott-

Y^. Et percut'am cum eis fcedus ia dieilla, eum beftia agæ*ïä

& cum volucre coeli , & cum reptili terre: & arcum, & gla-

eam in

dium , & b:ilum conteram de ter

ficucialiter.

7

Tà ; & dormire eos faciam

vallem

19. Et fponfabo te m

ihi in fempiternum: & fpoüfäþo te

'entutis

miht in juftitia ,

& judicio, & in mifericordia , & in mi-

ferationibus.

g Vi

5o. Et fpon

(ibo te mibi in fide, & fcies, quia ego Do-

minus.

,

f0

ar. ÉEter

«t in. die illa - Éxaudiam

: (ï'iöi-ü .Döminu*s ; exau-

diam coelos , & glli exaudient terram.

22. Et terra exaudiet triticum, & vinum, & oleum:

& hæ*czf

VE

exrauAdient Jezrahel.

M 5

orüm if«

25. Et |

Cpmem

int dete-

tüos jlldicitim mieum. exeram , & te

P.

JduCuri

]

non col:en;, ut ea ne nominent qþi—-

dem.

*

^

du

"

orum;

judicabo.

Sponfabo etiam te mihi in

emfalet,

18. Cum ei;^) Hebr. Chal

:

d&LXX.

mifericordia , & miferationibus, hoc

! dandar

habent, e;/s, quafi dicat :

' facíam, ut

eft, in miféricordia fummze mifera-

tionis, in mifericordia maxima,

x füc-

omniz (etiam fere ) fint eis amica',

quam

Chdld- hä'

3& veluti federata, nihilque noceant.

tibi femper exhibebo.

Vr

Vide 1f. 11- 6. de habitatione lüpi

30«- In ffde. ) Fidclitatem íntelligic,

cum agno, &c.

Id factum lege E-

Nmirüm

& conftantiam in promillis , quafi

n

vangelica manfueffa-"&ä? hominum ani-

imnis.

dicat * Ego fideliter preftabo , qus

tibi promitto ; tu vero vicillim fide-

ER areum , fc. ) Summa pax erit,

lem te mihi, & incorruptam fervaábis.

jim ï;ym-'

concurrentibus omnibus -'adï Évange-

Dharaone

lium.

:

Poteft etiam intelligi fides theolo-

init Deo

gica, que eft initium juftitie , &

DormiYe ««« fz;luriajlifer.') !Qu*iete,

gratiz, per quam defpondemur Deo.

] pariter

& fecure, ut fit cum alta eft pax.

gccätia

1Q. Spoz[ato te mibi , &5c.) $Svyna-

Er fiies, quia ego Dominui.) Reipfa

yufbit i

meam . porentiam , & bonitatem exe

ean

gogam ob adulteriz repudiavi ; Ec-

perta, cognofces.

clefiam autem nunquam repudiabo ;

fed matrimonii fodus cum iHa erit

Gl Exaudiam celór.) Eft profopo-

,) m

fempiternum.

paia dins fenfum rei iünanimate.

retat.

H

Cali quippe pars üniverfi, ejus con-

d jufiitia.)

Per juftitiam ; vn'a'm- iþfa«

fervationem, & bonum naturali ap-

& VO

juftificatio eft. quedam' fponfatio.

l [imüïlä'

Vel te mihi fponiam adjungens, has

petitu defiderant ; exaudiam ergo vo-

gt b

tibi , quafi arrhas nveptiales dabo, ut

tum ilorum, & faciam illis facul-

j D

fis jufta erga Deum , & erga proxi-

ram.

tatem , ut imibres de—mi:.sa.-ng in ;ez*-

fuos alb*

mos, hoc eft, per jsZieium , & per

m 90

mifericordism de aliorum: malis dolens,

Exandient ferram-) INam arens térra

, b

fubveniens,

pluviam poftulare videtur.

& per ejerationes eig

erin Ia

V«l potius fenfus 'eft , fponíabo te

OQ. Exandiet friticum , 56.-) Quod

;mtf)'

jdo-

mihi, & tui curam geram , ne quis

ex terra in hominum- commodum

[

erampere quodammodo geftit.

te Iædac'/innge, fed contsa hoftes

!.

deo 1130]5

L

i

02

PROPHETIXEOSEE

E Et feminabo eam mii

4 E

hiin tevxf;ra;; & miferebor ejus, quae

* Ro.

fuit Abfque mifericordia.

24. * Et dicam non pop

9125.

ulo meo: Pci)puvlusmeus V'es tu?

*

caïer

(

IPetr

qUm

dicet: Deus meps es tu.

prunc

.2' I?n

thera

|

CAPUTim

^

—Rïwfum dubetur Pfoploem

diligere adælfemm, qua tamen tmultis

i *

Thlnum

diebus illum expe&et ,. quin filios Irael multis diebus [ine

Dotnin

;reg*e,v

es, tandem ad. Dom

699 Jacrificio. fedent

iigufi dz'c;t

reverfuros.

Ls

Í. 'I;idixitrDo,mïnus ad

me: Adhuc vade, & dilige mulie-

rem dilettam amico, & adulteram: ficut diligit Domi-

nus filios Ifrael

, & ipfi refpiciunt ad deos alienos, & diligunt

vinaci a uvarum.

2. Et fodi eam mih

5

1

7

i quindecim. argehteiä , & þoro hordei,

& dimidio COÍO Ahor.dei..

A

JX AR

E Et,

-

Exandtent 7ezrkhe!. ) Facient, quod

gam adültefio idololatrie toties

.

pol-

Lt dinj

vult populus Dei, id eft implebunt

lutam.

l0 Coro.

eum bonis.

Jezrahel fignificat /ezez

Refpiciumt ad deos. alienos. ) 'Colïmyt

? j

f

Aatorib

Dei , hoc eft, populus Dei.

idola.

25. Seminabo eam mibi , &fec.) Spar-

Diligant visacia mvarum. ) Folli-

DWENY

'

2am hànc fynagogam, jam factam

culos , qui remanent uvis expreflis ;

Conjun:

Acclefiam meam, per orbem, ut ubi-

hei, &

vana & inutilia , in quibus nihil fucci

que predicer, & manifeftet gloriam

eít, aut boni.

: M? /V;

meam, quod per Apoftolos, & dein-

2. Fodi eam. ) Emi eam ; verbum

tll

ceps per viros A'l)o&olicoïs factum

äbftine:e

eft.

enim m5 chara, utrumque fipnificat,

4 Qu

Qué fuit absque mi[ericordia. )

fodere fcilicet, & emere.

Mos erat

XI:IæE

antiquus, ut viri uxores quodammodo

plicatio ]

patent ex c. J. num. 6..-

emerenct.

lta David emit. Michol

tiz à) uf

Hiige. 6c. ) Aia a(fhurc& tibi

Quematm

n

ID

centum preputiis Philiftheorum lib.

lüetuline

uxor qu&renda eít, alis nu-

2. Reg, 3. 14. Jacob Rachelem fervi-

prie ineundz.

tio feptem annorum, Genef. 29. rg.

EEE

Diletlam amico, 8 adulteram.) Nunc

"r gemteis, ) Siclis.

Siclus &quiva-

EOR lon

qüiderri matrimonii vinculo folutam,

C vila

let quaf:uor regalibus Hifpanicis, five

Nipe H

fed adulteriis , cum maritus viveret

1

quatuor Juliis Romanis: itaque quin-

infamem.

deeim ficli, fexaginta Julios etlici-

mörale,L

unt.

Qm, ]

Scut diligft Deminus.) Hanc duC«es;

B i

& amabis, licet ob pravos. mores

Coro Lordet. )

Corus. Hebraice

,

amabilis non fit , ut hoc fit fymbo-

"2347 ebomer erat menfurá c9intinens

Siiif ]/

3o. modios.

Q id

Ok

lum amoris, quo ego diligo fynago-

*

93

cArUT k

5, que

3.. Ef äixi ad"eädu': Dies multosexpettab's me: non forni-

caberis, & non eris viro: fed & ego expectabo te.

Ifrael fine rege , & fine

| V ipfe

- 4. Quia dies multos fe

debunt filii

principe, & fine facrificio

theraphim.

05 & fln?aïta?ï;» & fine ephod, & fine

v

s. * Et poft hec reverten

tur H!ii'xlfrzielv, & quäerent Do- *Eze..'

1 mullir

minum Detm ífüuum, & David regem fuum: & pavebunt ad 3423

L

Dominum, & ad .boynum ejus, in noviiþino dierkum.

L

» mulie.

: Dom*-

diliguat

/

Bordei,

V,,XM.axx

o

—

E? dimidio coro, ) E i'".nfuperx dimi-

quaf;i lares, '&.penatyeS fuos: hislfrae-

gties pol

dio coro, id eft quiadecim modiis..

lem in eaptivitate cariturum affirmat,

3. Exfpetlabàs me4 &c. ) Nec aliis

quafi dicát: nec Pontificem habebunt,

) Coluat

amatoribus turpiter te proftitues: nec

nec facrificia , nec altare veri Dei ,

zi

mihi viro, aquo ducta es, legitime

& przterea carebunt etiam diis patriis;

Folli

conjungéris; acne putes tibiinjuriam

laribus ,..& penatibus fuis, vitulis fci-

exprelïis'i

fieri, & ego expettabo te.

licet dureis , & Baalim , quos cole-

xhil facc

bant in. Samaria.

Licet enim mixtl

Nog forutcaberis , 65 non eris viro.)

Et illegitimo, & le

gitimovconcubicu

gentibus eorum idola coluerint , ta-

abítinere debebis.

men hi non erant ejus téraphim, id

; verbum

eft Dii patrii, lares, & proprii pena-

Gznifïc.'dfs

4- Quia dies mulza/s, &c. ) E'ff/ex-,

Mos ert

plicatio .hujus conjugii, & abftinen-

tes , quos coluerant in Samaria.

lommot?

tiz ab ufu matrimonii ; quafi dicat :

. Poff htc. ) In fine mundi, z zo-

quemadmodum uxor, quam dusi, con-

, U l'CthI

Íuetudine matrimonii carebit ad tem-

viffmo dierum, ut dicitur hoc eodem

verficulo , nimirum

4tempo.,re Anti-

em KT

pus , & erit quafi vidua ; ita fyna-

chrifti.

coga longo tempore Rege, Principe,

"

)

c« viduabitug,

i Re'verfrnt;ur.) Refïþifcent, /

gquiva

hve fnperhu-

David.) Id eft Chriftum filium

nict^ N

Sine Ephog,) E;phod,

merale, erat primaria veftis Pontifi-

David, & in regno, non temporali,

1quequm

cum.

Ita fignificatur. Pontificatum ,

fed fpirituali, Ejcclefiz fuccetlorem.

jos «t

& Sacerdotium Itraeli auferendum.

Pavebunt ad Dominum.) iViagna re-

verentia Chriftum colent.

Sine Theraphizm. ) V heraphim fignifi-

yarice

cat idole ; & fimilicra, quz idolo-

Bonum.) Meneficentiam, & largita-

us

tem Dei erga fuos..

lalt;r,z;'T 'do.-mi habeþa.nt ; invocabant ,

94

PROPHETIJE OSEE

408 A pALT

IV.

J E

D6

;

Minatur. terra M*äel, Bropter multa- þöþulz" pectata , qui &?

;/

ó.

6

fctentiam repulit , &? idololatrie fuit deditus; dicit f& relicturum

X

*

tiam, (

"

x

Cupiens , &e Juda ipfum

fung

á

*1:;

Jfrael ïän feccatis fui

imitetur,

-

tuorum

". 8

I A Udite v*ärbUm Domini, filii Ifrael, 'q;u-ï"a jüjiciuni Do,

gloria

mino cum. habitatoribus terree: non eft enim veritas,

& non.eft mifericordia, & non eft fcientia Dei in terra.-

'Mi:

fublev:

2. Maledi&ttum, & mendacium, & homicidium, & furtum,

& àdulterium inundaverupt; & fanguis fanguinem? tetigit.-

d

3. Propter hoc lugebit terra, & infirmabitur omnis, qui

vias Q

habitatinea, in beftia a

11

2

gri; & involucre coeh ; & piífces maris

congregabuntur.

;

.4. Verumtamen un

u

ifquifque non ju:d—i—Cet ,& n—c')n— arguatur

asss um

rdoti.

vir: populu-sy enim tuus , ficut hi, qui contradicunt face

Populus

$.Et

tiam eor

: d

& facer

!iiþ Ifrael

Defolata terra nori tantum hominss ,

gþ

tribus.

) AHoq*uitur &æe-fn

tiles fu

fed & beftiz, avefque, quin & pifces

Contumat

Judieium. Y 1d eft , accufatio, &

c"horientur, tuui quia hec omnia ex

Critis p

expoftulatio, quafi dicat : habet Deus,

terre frugibus vivunt;iis ergo fub-

17 .

ín quo accufet in judicio, & jufte ex-

latis morientur , tum quia per hxc

5: Q/]

poftulet cum iticolis Samaris.

omnia punitur a D'eo hotno peccans,

Cilamita:

Veritas.) Fidelitas, fides

qui eft eorum :dominus.

rum, & factorum.

?ro-m*ii-ï'o-

*

Ceongregabuutzr. ) Scilicet mortui.

Mïïmca*

Hj

Scicntia Dcs.). Loquitur potiffimum

LXX. 4eficienr.

Congregari in Scrie

Pr&pia

de fcientia practica, qua coguofcimus,

ptura nonnunquam fignificat mori ,

Childeg;

eítimamus, &reveremur Dei nomen,

qui enim moriuntur, ad multitudi-

providentiam; juftitiam. &c.

nem,«& con

N t

gregationem xïlormorum-

tribulatic

2. Maledifluns, ) . Maledicentia, &

a*c*;edunt.

Thüter tua

Convitium.

4« Unniquisque non judicet-) Nemo

"N

Inundaverunt.) Abundant; omnia

?

fcelerib:s redundant.

^unc populum. reprehendat ; nihil

etim f j

enim proficiet ; nam monentiobftre-

C

Sanguis fanguinem tetigit.) Addunt

punt, & contradicurt.

(USSQ

peccata peccatis,& unum aliud excipit.

Sicut hg, quéi. contradicunt facerdoti,)

E&a d

C&dem czdes fequitur.

Sanguinem

Particula //czz accipi poteft, ut nota

etlam i

vocat Scriptura, & homicidium , &

non fimilitudinis, fed veritatis, quafi

d

peccatum , quo anima occiditur.

dicat : populus tuus eft admonitionis

4 nam

'g. Lugebit zerra, ). Naftabitur, &

impatiens , quippe qui contradicere

Ht t

defolabitur, ita ut lugere videatur.

audet facerdoti. — Optime refpondet

lo

Oquit

Infrmabiur. ) Languebit , fame

ltalica phrafis, Cwze quello, che ardi-

lat

]

conficietur, tabefcet, & morietur,

fce. 44 contradire al facerdote. à Quod

üt pat

W

fi nota fit fimilitudinis, fenfu-s erit,

Ü t

In £effia agrf. ) Cum beftiis agrif

l Sug

CAPU'T IV..

95

£E

t ^orrues hodie, & corruet etiam propheta tecum:

otte

que

no

M W.

fs

tacere ïGCi tnatrem tuam.,

T urn

6. Conticuit populus meus, eo quad non habuerit feien-

tiam, quia tu fcientiam repulifli ,

repellam te, ne facerdotio

fungzaris mihi: & oblita es 1egls Dei tui; obhvncar filiorum

tuorum & ego.

um Do

. Secundum multitudinem eorum fio peccaverunt mxhx-

LANEIA

glenam eorum in ignominiam commutabo.

r

8. Peccata populi mei comedent, & ad 1mqu1tatem eorum

fortum,

fublevabunt animas eorum.

gfx

* Et eritficut populus; fic facerdos: &, v1fïtabo fuper eum *[faix

v1aa ejus, & cogitationes ejus reddam ei.

24.2.

$, Qu

io. Et comedent

65 RaT

& non faturabuntur: formcatx funt., &

non

aïgUäLUT

cerdoti,

Populm tuus ifte; o Iftael,, unpuden..

plures, fuerunt, plus & gravws pec-

RE

tiam eorum imitatur, qui magpiftris,

caverunt.

a —À

'& facerdotibus fuis contradicunt.

Si-

8- Peccata populi mei , 6c.) Pecca-

miles funt iis ,. qui publxca decreta

ta populi hauriunt , & abforbent,

ftiomm$$ ,

lil & l!fC63

contumaciter oppugnant , cui- crimirfi

nec reprehendunt.

Integra deglutl-

Y

omnia &

capitis pena conftituta eft, Deut.

unt, & cansmittuntin fe, & in fuam

EIAO Ub

17.12.

confcientiam- ea fufcipiendo.

ü ne1 hgc

&. Corruts. ) * In fummam | incides

Camedmt) Comedere folent.

calamitatem.

Videtur captivitatem

Er ad mmiquitatem eorum þälewzämzt

opecmS»

Affyriacam fignificare.

enimas eorum. . Adimitandas iniquita-

.Hodie. ) Brevi, non ita multo poft.

et mOortül

tes, quas ipfi facerdotes admittunt, in-

iin od

Propheta.) Pfemdepropheta., ut. habet

vitabunt, erigent, & inducent populos.

Chaldzus.

V cl ad peccata populi,id eft, cum po-

cit morl ,

Noüe tacere feci, 5c. ) Cum nox

pulus peccat , fublevant, & erigunt

eultituut

nortuorum

tribulationis, & captw:mth venerit ;

fe facerdotes, alacres , & 1zti ; quo-

nater tua Synagoga, confufa, convi-

niam ex eorym peccatis vivunt, ho-

&a, & merens tacebit5 agnofcet

Rllg nimirum, quas offerunt pro ex-

Nemo

nibi

enim fe illis fuppliciis dignam effe.

pxatlone peccatorum

6. Centicuit paptslus. meus.) . Convi-

9. E£ eri£ [icut pgopulus, ffc facerdos. )

enaobüre

&us, & confufus.

Similis eft, eritque populus fdcexdotl,

Eo quod bon babuerit feientiam.) Sci-

& fdcerdos populo, qualis facerdos,

"L )

entiam vocat Dei,

legisque diving

talis populus, & vice verfa.

ïur n0d

ftudium , & cognmenum V 1de di-

Vifiabo , &c. ) Puniam ejus atus,

&a num. I.

& peccata.

ais quah

monltl0 Ii$

Quia tz fcientiam rcþ.u/'t/?'t ; | 66 )

Ef cogizationes ejus veddamei ) Po-

Alloquitur Synagog:

zm, five populum

nam molitionum, & machinationum

Afracl , przfertim autem facerdotes

fuarum rependam sei.

io.

ut patét, ex fequentibus

2

Et gon Jaturabuntur, ) Sumpta

W*

Oblivifiar.) Chald. Repellam.

eft metaphora a cibis exigui momenti :

7- Secundum mslutudiaem,Gc. )Q uo

nam ut ait hocloco D. tíieron. Vo/a-.

nfl" EAIG,

!

96

PROPHETIE O $EE

f5

non ceffaverunt : quoniam De

minum dereliquefunt in. non

solite

cuftodiendo.

1Ir. Fornicatio ,

& vänum, & ebrietas äuf;runt cor.

que j

12. Populus meus in ligno fuo interrogavit, & baculus ejus

If.

pac

annuntiavit, el fpiritus enim fornicationum decepit eos, &

E

fornicati funt a Deo fuo.

z

/

17

. 33. Super capita montium facrifica

bant, -&X fupe

r c—:koïkes af:-

j

exti f

cendebant thymiama: fubtus quercum, & populum, & tere-

binthum, quia bona erat umbra ejus: ideo fornicab

194

vuntur fiie

critci

. veltrae , & fponfze veftrae adulterae erunt.

P

.14. Non vifitabo füper filias veítras, cum fuerint fornica-

n t

tte, & fuper fponías veftras , cum adulteraverint: quoniam

aui eun

& us

ipfi cum meretricibus converfabantur, & cum effeminatis

xfa-

&uhlan

crificabant, & populus n.on intelligens vapulabit.

x ol

5. Si

Pips:

"

igere :

?

rasin[artabilis efl, 88 quanto magts capt-

enim divinationis 'qnödd

9 at

am genus pcr

? Vn; M

tur, Tanto plus uzenibns fe.famem creat,

baculim , aut

u

fägitf&s , de quo

F

-Fornicati funt.) Fornicationem hic

dixiHzech. 2I. n. or.

Ifrïgl

f

Spirirus enim fornmicatiomum , &fc.

& in fequentibus vocat idololatriam.

)

eumque

Noz ce[[averunr.) Non deítiterunt

Adeo idola cólendi, & fu

( regni

. 1dola colere.

Reddit.caufam , cur

ftudium dementavit eos.

per&icio?is.

Forntcat? [pnt a. Deo fuo. ) Idola co-

Deus r

comederint, & non fint fatiati, quia

lu

am hh

nimirum foraicatione, id eft idolo-

erunt a Dei vero cultu recedentes.

D6nim

litria , quafi cibo famem fuam fatia-

I3. Seper capita menum ; 9c.

)

Kite

re conatí funt, fed hujusmodi cibus

Hac funt,

qu& a loci altitudiae ex-

Ex

Vt&t ant

'animam .explere non. poteü,

celfa vocantur paífim i libris Regum.

fitiofh

"Hébrzo verti poteft :

Scortatz funt ,

Téymiama.) Sufütum, live vapo-

tu.. G

&T nom pepererunt , id eft venerem in

rationem thuris, & aliorum

di odoramentorum.

,.

hujusxlno-

indyt

mares exercuere, unde partus nullus

Quapint

fequi potcft. — Vide infra num. 14.

Boza.) Amcna, jucunda.

Yos fre

v325parat: , quod proprie eft ram-

Forniabunisr. ) Me permittente in

ptüris,

pere , fumitut aliquanda pro par«re ;

ponam peccatorum veftrorum, & pu-

'In Bas

-ut Gen. 38.. 14. & alibi.

niente fornicationem - veftram fpiri-

Vitulus

)

La son cz«fi'adim

tualem, id elt idololatriam, fornica-

j

de.) Ejus ,l'*egem,

tione corporali filiaru

thel, ii

& przcepta.

rum veftrarum.

od & fponfa-

V-en, id

l1. Forzicatioy C€$c. ) Fornicatio,

tl5 d]ci

tum corporalis; jungitur enim vino ,

14- Aem "wiffzabo. ) Defera'm, ne-

& cbrietati ; tum , que inde confe-

gligam, peccata, impune abire per-

[

inittam in hac vita,

Ne Jte|

qui folet , fpiritualis, id,eft infideli-

Vel non puniam

in al

tas, & idololatria , «xfer? cor, id eft

tam fevere, ut vos, filias, & fpon-

tnentem , rationem , judicium,

fas veftras, .cum adulteraverint.

ÜUendy

ER ebrtetas.) Pro, id eft ebrietas,

, dünoniam fp[i cum meretricibns, Ue. )

16. «

12. I ügno [ue Pinterrogaust , &e. )

Eit enallage perfong. — Quia vos pra-

À. ligno popofcit oracula

per bacu

vo exemplo illis praitis, eOque gra-

& )Q

Irat

vius peccatis.

Qui Qu

Qu

al

lum tutura vult cognofcere.

hn

"fh (

1

CAPUT IV.

97

t non

I5. Si fornícaris tu, Ifrael, non delinquat faltem. Juda: &

nohte ingredi in Galgala, & ne afcenderitis in Bethaven, ne-

h

que juraveritis: Vivit Dominus.

ulus 6jus

.16. Quoniam ficut vacca lafciviens

ä*ecï*in*aiz-it I*fl;äel : nunc

.05 &

pafcet eos Dominus, quafi agnum in latitudine.

!

17. Particeps idolorum Ephraim, dimitte eum.

*

coles ac-

18. Separatum eft convivium eorum , fornicatione forni-

sati funt : dilexerunt afferre ignominiam prote£tores ejus.

xür filie

r9. Ligavit eum f

.

ntur a fa-

crificiis fuis.

g?iritusf in aliis-fu.is : & confunde

fotnicà-

Cum qfæm'in&äsa) Scortis mafculis,

percita , & ju

E

gum excutiens xecellit:a

quomam

aut eunuchis Beelphegor. confecratis ,.

Domino.

& ejus facerdotibus..

Aquila- vocat

Quaff agmum i Latitudine. ) In.' hoc

iina;is ft-

énpNNauessc, id eft zutatos, fcilicet

loco lato, & fpatiofo , quafi dicat: :

ex officio virli in fomineum.

ficuc agnus , qui- faginatur libere in

159l

Populus non. satelligens. ) 'qui intel-

latis pafcuis: pafci finitur, ut deinde:

mAU

ligere: noluit.-

mactetur.:. ita Deus finiz1fraelem bo-

il g&DBS M

* V)t;u!;zbif. ) Ponas dabit..

nisaflluere, & lafcivire ,. utfic preda

.

s, le qui

Ig. Forzicaris £a , lfeael, Gc) Ab

Affyriorum , &. ab éis fpolietur, &

x

lfrael fermonem: convertit ad [uda,.

juguletur..

"

f , Uf-)

eumque monet , ut memor templi ;.

Y7. Particeps idolorum Ephr aim, Gc. )

&regni Dei (in Juda enim regnabat

O. Juda dimitte Eiphraim , id eft. de-

zperflicioxïis

Deus per pofteros: David , ibique fu-

cem tribus, & fuge, ne ejus confue--

tudine corrunr

Y

) [dola 0«

am habebat domum, ( templum)

parivs ; idolis enim— de--

'ecedettes.

nonimitetur lfraelem, idola colendo.

ditus eft..

ANolzze in gredi. i2 Galgala. ) Ubi-'pro-

Ig. Separabtum eff conivigm €oru.)

:um, 'Ufo )

terantiquam loci religionem fuper-

itudine 8«

Hlorum cultus, & religio , & cibus.

ri; gum.

ftitiofius ,; quam alibi. idola coleban-

a tüo' diverfa- funt ;. noli. effe eorum:

tur. Galgala locus: erat ,. & civitas

focius.-

fy& vape

inclyta diftans a Jordane ftadiis quin-

Fernicatione fornicati fant. ) Sine

n hujsmo

quaginta, & a'Jericho- ftadiis decem.

modo peccant peccato idololatriz.

Kjus frequens mentio in. facris Scri-

Dilexerunt affeire dgnominiam.)Igno-

d

pcuris.,-

miniofa facere,

amittente

lg Betbarcen; ) ln Betliel , ubi erat

om, 6 p

, Prortectores..) Chald. Proceres , Prin--

vitulus , qui locus nom amplius Be-

ciges fcilicer, & facerdotes , qui po-

o p

thel ,. id eft : dezes Dez, fed Betha-

pulum déceperunt, & pro: Dei cultà-

n forniC«.!'

& fpori

ven, id eft,. domus i1dohr, aut V—aljita-

imbuerunt idololatria , ex qua igno-

tis dici pote(t-

minia fequitur , & confufio.

Neque jur;iverz'iir ( Vavit Dä'miülts".,)

Ig. Ligavit 'eum [päri:z:,äfc.) Ven-

[ormy n

INe juretis per vitam idoli , quod eft

tus ligivit in alis fuis Ifraclem , ut

abire p

in Galgalis , vel in Bethel, ei attti-

ccleriter eum per cerram Affyriorum,

gnpinim

buendo nomen Do»/z5s:; neque enim.-

& per varias mundi plagas difper-

N

Dii funt , fed lapides , aut ligna.

AU

veritt

]

16. Quonium [fitut Dacta Lafcivsemr ,

Goz/ utüdentur « faerificiis fuis.) Curn

n A^

&c.) Cavcte , ne Lfraelitasimitemini,

afliicti calamitatibus viderint. nihil fi-

javos p

qui quffi vacca lafciviens, &. aftro

bi opis afferre idola.-

dq f*

- Béiéd. cton. Com, Menocb. T. FR

p

98

PROPHETIE O sEE

5

——

UP

fum n

AMinatur "*Doim'm!s, f& puniturum. J/rael propter ;-þeccatqr" fua

ass ii

"

m. fec proderit bumanum auxilium, cum

& Eph

fimiliter & Juda

Dominis eis, adverjetur.

T

dur

n

,'Uditä 'h(oc facerdotes, & attendite domus Ifrael,

& «dof-

7l

mus regis aufcultate: quia vobis judicium eft, quoni-

TUnt? ]

.

am laqueus facti eítis fp

jeculationi, & qut rete expanfum

&G

fuper 'Thabor.

4. Et viCctimas

Dethav

declinaftis in profundüm: & ';ego eruditor

omnium eorum.

Gaexmenu

3. Ego fcio Ephraim, & Iírael non eft abfconditus a me:

Donin:

quia nunc fornicatus eft Ephraim, contaminatus eft Ifrael.

d Deum

agnolcur

4. Non dabunt cogitationes fuas, ut revertantur a

üt par d

5- .Efi

E

fuum, :

tim vVoQ

fpernens

1. ,;(cerdote;c. ) Vocat fac.erdotes.,—

Q. Vilnma: declin;z]zlis.)' AyerciPc'is

füs àtro

^^ quife pro talibus gerebant , li-

a Deo, & ab ejus altari,

n cuïpæ

cet veri facerdotes non effenr, quia

m profundum. ) N alde , vehementer,

fnon erant ex pofteris Aaron , neque

plane deferentes Dei cultum , & in

Q pur

ex tribu Levi.

u üt n

profundum idololatris prolapfi. — Vel

puilie:

Domus lfrael, ) Accufatur populus,

refpicit moremidololatrarum, qui vi-

0 lragt.

ne fe alienum arbitretur a crimine, fi

&imas jugulatas dejiciebant in.fpecum,

in quo erat ignis. ' Videndus Euripi-

Tebellig

ad peccandum induttus fit a regibus,

Dünc al

& facerdotibus.

des in Iphigenia in Tauris.

h facic

Domus regis.) Regem, & ejus do-

Er ego eruditor eorum. ) profunde

mefticos, & confiliarios appellat.

PGCC&BC , cum tamen ego nunquam

Qü€ o

&t jui

Quoniam :uaäi:)jualiciäm. ) Condem-

deftiterim eos corripere per prophe-

bantibos

matio adeft,

tas, & erudire, ne tantum fcelus pa-

Yerliculj.

Laoueus fatls effis, ) Scandalum e-

trarent.

xemplo veftro

3. Ego féio -Epbraimm.) Novi , quale

$ lfras

lolatris.

pravo,& fuafionve ido-

qcie u

fit ingenium Éphraim , & decem tri-

m

Specnlationi, ) lis, qui veftre fpe-

buum, fcio, quam fit ad idololatriam

tulationi, feu cure funt commill.

proclivis, & a me averfus.

caiþi.

In Hebreo eft, &5v»» leeifpab, eft

Quia nuac fornicatus , 6c,) Nideo,

IIZ D7 [

tem ln

autem: Mifpa nomen proprium mon-

quid nunc agat;, & quam fcde feido-

tis, ubi multa aucupia exercebantur.

lolatrig fcelere contaminet.

Iu d

Et rete expanfum fuper Thbabor. ) .f

U trih

4. Nom dabunt cogitatioues fuas. )

Wa df

repetitio , facti eftis laqueus, & fimi-

Animum non adjicient, Vel , u£& ex

les reti expanfo fuper montem , quo

Hebrzo verti poteft, zom. perzurtent

Aaves , vel ferg capiuntur, fic populus

operz eorum ( imppia , quibus affidue

614

yeflra fraude , & malitia captus eft,

vacant) sirevertagtur ad Dominum..

Un) p

"Thabor mons e€ft nobiliffimus in Ga-

Quiafptritus fornicationum,Efe.) Quia

Jilza, denfiffinus, & pleniffimus fe-

ceftro, & impetu quodar idofa colen-

medtQTU1'

Karum.

di aguntur , & feruntur.

f

ïHVcnie!&

Batiter d

CAPUSY:

99

fuum , 'qu'i'a.; fpiritus for

nicationum in medio eorum, & Donii-

m: ju

num non cognoverunt.

s. Et refpondebit arrogantia

CWB

Ífrael in facie ejus: & Ifrael,.

& Ephraim ruent in iniquitate fua, ruet etiam Juda cum eis.

6. In gregibus fuis, & in armentis fuis vadent ad. quaeren-

dum Dominum , & non invenient: ablatus eft ab eis:

)&dO'

quoni-

7. In Dominum prevaricati funt , quia filios alienos gjienue*"-r;

panfum

runt* nunc devorabit eos menfis cum partibus fuis.

$. Clangite buccinz im Gabaa, tubain R

:

hama; ululate i

rüditot

Benjamin.

Bethaven , *pofc tergum tuum

. 9. Epra-

5am€:

Daminum nom cognsverunt- Y lNon

AZ!atæsr ey&; 4b -ez's'.r-)*- Chald.. peätr';exi':;

el.

ut par eft , colunt.

agnofcunt Dominum , nequé illum, /e. LXX. Deciimevit.

] Deum

7« QUia frljos alienos genuerunt. )G usc

- Et re[poudebie , &2.—)

: Arroga'n'-

£go ut meos nom agnofco , quia im

fU,um)

tiam vocat fuperbiam Ifraelis ,. qua

p )

-Idololatria geniti funt, & per ignenv

fpernens Deum fequebazur idola. Rur-

idolis confecrati , aut. ex- mulieribus:

Avenils

fus. arrogantia hic fumitur pro pee-

alienigenis procreati-

na culp& arrogantiz debita , quafi di-

Sementet

cat : punietur hicarrogantia LHfraelis,

Devórabit eos "menfrs.. ) 'Pkr fïxn*glllïbsï

menfes irruet in eos hoftis & plaga,.

II , &i

dtà ut pona refpondest. culpe, eique

cofque-percutiet, & vaftabit. Vel fen-

1

pü, Vel

publice quafi in. faciemr dicat : ecce

(s ql" Yi

0 Ifrael , quia- tanv arrogans fuifti, &

fus eft, brevi peribunt- — Vel fenfus:

etiam eft, menftrua penfio.quam Rex:

inipecum

rebellis in.Deum tuum , hinc merito

populo fuo injunxit., ut farciat dam-

ys Earipi

nunc. ab eo: deprimeris , & plecteris.-

In facie.) Palam, publiceipfis,aliis-

nu , quod fecit , ingentes pecuniz

: sofunde

fummsas dando Phuli. Regi: Allyrie

que omnibus: videntibus ,. & juftum

nooquim

Dei judicium:, ac' vindictdm: appro-

89 Ío.-

Reg Fs 19';.9,07» & . infra: cap.

bantibus:..

Auxias putat fententiam

a propte

verficuli hanc effe :: arrogauntia , & £4-

Cum! partibus [upsy ) Cum poffeffio-

fcdus p

nibuss quas in- terrz. divifione: accez

ft«s: ifraclis cernitur , & relucet in

OVia q"a,I

facie ejus', juxta illud. Ífa. 3. 9. 2gaz-

perune, il!is enim fpoliabuntur. L XX..

:£10 Uulius eorum: rej

-

habent, &f cleres ee:twz , eodem fenfu..

qereim tt

&a ibi.

onler eis. V'ide-—di-

3

9- Glangite , 8:. ) Alloquitur duas:

ololatrium

In: iniquitate fma:

' tribus , de qiubus dixerat: n. $. Rxer

tem íuaiui..

?" Propter iniquita:

C Getam jisdd CHm: ei* g qgmfi;dicat Lyle

Video,

deo imminaere excidium! decem tribu-

Ruer & etiamuda cum ei.) Etiam

bus ; video etiam ]udz, & Beniamin

ïde [eido-

dug tribus , five regnum Juda ruet,

quia lfraelis ldololatriam: fecutaum:

exitium im

pgndcx e.7 itaque clangste buc-

si h

!

€

E

'ri'n;z 3 &$c.

j ,**

d

6: I.n'-gregi'äm feisy. E armentis ,

- Buccinz.) Buccine erant ex cornu "

i

&c. ) Pofiti: in. calainitate. quarent:

tub& ex are, vel argento..

i al

Deun per vi&imas: gtegum , & ar-

u

poriti^

l« Gabaa, 6c. ) Gabaa , & Ra

metítorum, fed trufltra ;; nec enim eum:

urbes erant celebres in tribu. Benja-

! g[/)üülü

invenieift, utpote qui derclinquentes min , vicinz , & in monte fitz , unde

if colett"

parirer derelinquet.

& nomen acccperunt ; Rama enim fi-

: 109 .

P/ROP'HETIZ;E OSEE

n (

9. Ephraim in defoletione erit in die correptionis : iri—'!trï-

bubus Ifrael oftendi fidem.

.

leonis !

non ef

.10. Fa&r fünt principes Juda qua

fi affumentes terminum :

*

.lg:ï'

fuper eos effundam quafi aquam iram meam.

quend

1r. Calumniam patens eft Ephraim, fr.a&us judicio : quo-

niam coepit abire poft fordes..

2

E

2. Et ego quafi :tirxlïeg Ephraim: & lq-uaii putredo: domui

Tuda.

Teyrl

I3. Et vidit Ephraim languorem füum, & Juda vinculum

à) aj

fuum: & abiit Ephraim ad Affur, & mifit ad regem ultorem:

qui u

& ipfe non poterit fanare Vos, néc folvere poterit a vobis

li

: yinculum,,

*

*

14. Quo :

"

y ii

gnlüdvat /,ex-c*älf-um * Gäbäa vgfb kcoql-.

tentä Deo ad juftam fc

;

exl.c'-rum ejus du

Ie

'Gm-

dictam.

Ululate.

,Frdfïusjndt'r'ziq. ) Tumjufto Dei,tum

1.

. &i folet.

) Uï,cqin rebus dcfelera:is fie—

h

injufto Affyriorum. . Alludit ad judi-

In Betharveg. ) In Bethel, Vidf: di- :

cium,in quo quis per calumniam fal-

.&a fuperiori c.n. 15.

orum teftium, aut injufti judicis op-

Pofl tergum tuum . Benjamin, ) Ulula

primitur, damnatur, & plectiztur. Vel,

& tu Benjamin ; nampoft Bethaven,

fenfus eft , Ifrael vi opprimetur, &

1 N

u$ tibi a ter

)

co eft, ad te hoftis, qua-

iniquis judiciis apud gentes, interquas

thififfe ]

Á

flamma , proferpet , & te pariter

erit c

El

tendg cx

fertim captiyis fieri folet.

ptivus; fic enim peregrinis pra*:

correptum eodem incendio involvet.

Q Aff

In die correptionis.) Punitionis ,

E

Sordes, ) ldola.

Senant,

vindictz, & excidii decem tribuum.

IQ. Q«afi tinea Ephraim.) Senfi

æ

devilt i

Offendi frdem.) Oftendam fideles,&

veras effe min

per Aflyrios carpam , confumam , &

o

H. £g

1

as.m,cas , qugs inten-

perdam decem tribus,

loftis ve

ta*Vi.

Quafr purredo , €c.

) Quafi cer&do,

Yà d Q. IH

"lo. Ouaft effumentes termim;m, LXX.

v&el caries. Paulatim confumam Ifrae-

Tcitatem

transfeventes , Chald. ssurantes.

lem, ut tiriea veftes, per hoftes fzpe

ädf ü

Termunum.) Scilicet viciai, ut fibi

venientes, & J]udam cenfumam , ut

ent dfe-

|partem affumant , & vendicent agri

putredo, five caries ligna , fed celerius

alieni. Significat transgreflionem le-

lfraelem ; tinea enim celerius confu-

pote igm

ruml

gis Dei, & in vetitum progreffum per

fhit , quam caries,

Tf en

idololatriam , & alia peccata.

13. Languorem

f ,) Imperium

táphon.

Quaff aquam.) Cus ex vafeita ef-

fuum infirmari , Janguere , deficere, &

ad occafum tendere.

ii dlib'm,

funditur , ut nihil illius remaneat , fe-

us fuum a;i-

eàm m

cus quam accidit in aliis liquoribus,

Vgnaculum fuum.) Nuln

eUeyt

quales funt oleum , aut mel. Senfus

huc apertum ,licet fafciis obvolutum,

€

go eft , plane foundam in eos iram

& colligatum.

fOnts fc

E

Jeam,

Diyez

.Mi/t't ad Regem ultorem. ) Ad Reggm

Contemm

IT.c Ca]umniam patien: q/ZEþäraim.)

Ailyriz , a quo defenderetur, & vin-

Patietur ; nam ab hollibus opprime-

dicaretur. Kefpicit hiftoriate 4.

R

SOftts ca

verti, "

£ur , ö; injuriis afficietur , ita permit-

16. 7. ubi narratur Achaz Regem

Tete,

Jg

CAP RU T V& VL

yor

ii

Y4. :Qüoiniam egc, quafi lezena Ephraim, & quafi cättüus

leonis domui Juda: ego, ego capiam, & vadám: tollam, &

um

non eft, qui eruat. .

. I$. Vadeus revertar ad locum meum:

fl'pnec ,d.eüci.atisä &

: qi-

-qua"yär,atis faciem meam.

i

(0Tmu

CAPUT VL

Reverfi in tribulatione ad Dominum., magna fiducia [alatem fibi

neulum

Itorem:

ab eo promittunt ; expoflulat Dominus cum. lfradl, C Juda,

2 vobis

quod neque beneficiis , ieque propbetarum comminationibus ab ido-

lolairia , 4

lüj

&

Jgue iniquitatibus [int revocati , cum Pïæ'f

Quo

- ferat mifericordiam facrificio.

agxrcBEESP

N tribulatiohe " fua mane confurgent ad me: Vefnïitel'lä &

ejus i

I I

revertamur ad Dominum.

*

a

]

2. Quia ipfe cepit, & fanabit nos: percut

iet, & curabit nos

Deitura

(citabit *F Cor.

: ad jadi

3. " .V(»iviücabit» nos poüqduqs d

ES

ies:; in die tertia fu

"

nos

iam l-

23

(cis p*

i. Veh

da preffum , & quafi obfeffum a. Ra-

Es quaratis faciem meam. ) Donec

multis, & gfavibus malis attriti pec-

,n?.tur 5

fin Rege Syriz, & Phacee Rege Hfrael,

icteequas

mififfe legatos , & munera opis pe-

cata veftra agnofcatis, & ad me

-

tendz caufa ad Theglathphalafar Re-

deatis per peenitentiame

7ins præ:

gem Aflyriz.

I. FNtribulatione fza. ) Cum vexati

Sanare.) Opem ferre; namtandem

fuerint malis, orto eis peeniten-

devicti in captivitatem abducemini,

tie lumine feftimato. ad mé venient,

) Genfint

14. Ego quaff lezna, 6/c.) Egofum

& Chriftum agnofcent.

lïf(lämv

hoftis vefter, qui quafi lezna Ifrael in-

Mane copfurgent. ) Mature; cito, fe-

vado. In his feris celeritatem , & fe-

ftine ad me confugient.

f terelo,

rocitatem adverfus eos o(tendit.

Venite.) Dicentes , vénite, &c.

yvm Drae

— Quafí catulus leonis. ) Hi enim fo-

9. lpfe cepi*.) Sicut dixit fuperiori

has fupt

fmatti » W

lent effe ferociores, & audaciores , ut-

capite n. I4. Eg? capiaz , more fcili-

d calrii

pote ignari periculorum ,

& glfidia-

cet leónis.

rum.

Percutiet ,&c. ) Licet plagas infli-

j coni

Ego, ego capiam, &. )- Perftat in me-

gat, tandem tamen nos fanabit. -

taphora. EÉpo , & non alius. E;go fi-

Crabit nos.) Gr&eci omnes , ( ut ait

gptrit

D. Hieronymus ) dixerunt uorecti,

ne dubio, feu leo przdam rapiam, nec

tefictrt |

eam mihi quifquaín eripiet.

id eft linteola vulneribus inferet, que

Revertar ad locum meum , 5 6'.)' Ut

putridas carnes comedant , & extra-

fuom it

leones folent capta preda.

hant purulentias.

; olitat

r ]

Donec deficiatis.) Donec vos plane

3

[e]

Vivifcabtt nos poff

duos dies.) Ab

conteram , & confumam : fic folent

&rumnis &os brevi poft tempore li-

y u

leones capta przda in fpeluncam re-

berabit. Refpicit Chrifti refurrectio-

7 & riu

verti , G9 eam cum fuis catulis : abfu-

nem,q

JW'R

inere.

ug poft duos diþ.s tertia diefa.

g,:gem

j

éta e&.

M

"

io

)

PROPHETIE OS E'. É

-

nos, & vivemus in confpeQu ejus. Siemus, VIEquemurque',,

?b

ut cognofcamus Dominum : quafi diluculum praparatus eft

riati f

egretfus ejus, & veniet

*

quafi imber nobis temporaneus, &

$6

fcrotinus terrae,

*

y E

p

4. Quid faciamtibi, Ephraim?

'qk-ui»d' faciam ti'bi—,. ]uda?ï" mi-

t i

1

opera

pertranfiens.

ericordia veftra quaíi nubes ma.t,utir;,a',, & quafi ros mane

"

1o. ]

5. Propter

hoc: dolavi in prophetis , occidi eos in verbis

i2: C0

oris mei: & judicia tua qua(i lux egredientur,

iReg |6. * Quia mifericordiami volui, &

Cuvemem

; non f:acri.;üciu;m.; &.yqfcien-

hibus effe

zï,.zätïam: Dei æxplufq&uïam; *hplocaufta..- Ü

eufabile.

'z'.AI«pü';

6, Qu

Sufcitabit np;r'..- » Eriget:*-: nos: ab: -

— lmber nobis temporaneus.) Eftimber

furiftin

facrifeia

rumnis., in. quibus: jacuimus.. * Chri-

ille. , qui autumno venit.jactis in ter-

Cordum,

ftus: etiam refurgens: fufcitavit: nos;,,

ram feminibus..

jus. nobis tribuens. ad' refurrectionenz

Serotinus..) Qui: vere decidit, ut fru--

T0* poti

Sctenti,

corporum.

&us augeantur, & maturefcant.

jundam

. Vivemu:.) In: ejus gratia, & füb ejus

4e. Quid! faciam: tibi Epbram , 60. )

cuta , & providentia fecuri , & felices :

Prentis.in: perditos filios oftendit af-

pietate ,

ponit enj

vivemus ipfo favente;, ipfi placentes..

fectum , juxta illud lfaig .5.

Quid

Vel fan&e vivemus , & femper me-

eff , quod ulira debui facere vtuee mee,

D& , Duta

mores nos in ejus prefentia , & ocu-

6* zon feci $

VET

un, )

lis. verfari , quo modo Enoch , Noe,.

MifZricordia veffra: gu?zft' nubes matu-

ientiam,

aliique viri lan&i dicuntur ambulaf-

fe cum Domino , Genef. $.. 22.. & 6..

fina.) Beneficentia veftra in proxi-

potef ro

moS ,. qua: me demereri poteratis, cito

appellatiy

9.' Vel' vivemus , id eft*erimus viva-

exaruit.. Vel fenfus e(t : cito tranfivit

ces ,. fani , vegeti ,»älarcr-csx , fortes ,

m.fericordia ,.

Clirius

ua veftri mifereri de-

F ffm fm

gloriofi ; hec. enim; omnia comple&i-

creveram , quaft peccatis: veftris exfic-

utfedus.

tur vita,. qpftfi; maáter , & radix: om-

cata. Priori lenfui magis favet id,quod

nium.

icentsg:

Scremnsi), Domin

feguitur

miféritordtam 'voio , 6 mon

1 cum ]

vtibus.

N

:1mt fide , & ope-

feevifretum..

etttls v

Seq;;z,emur

7'»:&) Ut poftea cognofca--

g. Propter. boc: dolavi um prophetis. )

Othinibo

mus facie: ad. faciei..

Vel ut in dies:

Frequenter vos admonui per prophe-

Alluztny

tas ,.

C crebris ictibus cecidi vos, ut

magis eum: amemas , & colamus-

titem N

Qnafi diluculum. praparatus eff egref-

expolirem , & ad rectitudinem addu-

facrjüciu:

;

fz!:. e-ju.f-,) Chrifti n.:-itiviw:as P e6 OItis,,

cerem.. Chald.. Moza: per: prophetas.

vt

Occidli eos in verbis oris mei. ) Conti-

quo e colo:in terram nafcendo egre-

Ql

dietur a Deo , paratus eft inftar auro-

nuis monitis , juftis prophetarum cor-

"iLin D

reptionibus ,. « minis exercui, fa-

&deram

rg, quia, ut aurora, depellet.tenebras:

tigavi , obtudi., ac. tantum non oc-

ignoranti ,. & peccati , &. genus ho-

cidi..

Pmdifo 1

minum., luce. fug. doctring., & fan&te:

EM

vit ,.colluftrabit:

Et judicia tua.. ldcirco judicia tua,

M ] ) :

cgi;;zfz', imber.. ) Do&rina: Chrifti fi-

condemnatio fci/icet, & punitio.

lr UT

gnificatur, more copiofi imbris; ani-

Quaft"lux egredientur. ) Nelut in

Dtm

1aas. icecundans..

luce clara. vid'ebic'ur ; & ,japparebit o m-

F Angg

X

CAPUT VI.

105

Tütque,

7. Tpfi autem ficut Adam transgreffi

vïa- äccï.

tus eft

funt pattum, ibiprae

ricati funt in me.

4- IT

us &

Matt

à

-8. Galaad civitas operantium idblum,

fupplantata fanguine.

9- I3.

9. Et quafi fauces virorum [fatronu

da?ï füi-

m, particeps facerdo-

& 22.

: [jane.

tum, in via interficientium pergente

f

operati funt.

:

s de Sichem: quia fcelus "-

Io. In demo

'I;fraelx 'Vid,i hor.fendum

Verbis

;

: ibifornicationes Ephra-

[

im: contamin.altus* veinïz Ifrael.

XÍcien-

II'.Sed

hi*bus effe jufta & f&elus, tuum inex-

»

9. Galaad cgpzsas operantium ido-

ufabile.

Iu

) Galaad civitas facerdotalis, &

Ipfi -

6. Quia mi[ericordiam volui , E5 non

f

an&a facta eft-

faerifeeinm. ) Putabas fatis effe mihi

& iniquitatis,

metropolis idololatrig,

BfEimbet

s it &t«

facrificia, offerre

ego vere imiferi-

Operantium :'da/um-;) Fabricantium,

cordiam, & beneficentiam in

proxi-

ornantium , colentium idolum.

mos potiffimum a te volebam.

li uf

Supplantata fanguine. ) Mebr. eft

cant.

Scientiam Dei.) Prafticam , con-

COMD middam a Janguine , id eft ever-

junctam cum interna Dei reverentia,

tenda , & de

w,gf:)

pietate , charitate, mifericordia; op-

Jicienda . propter inno-

tendit at*

xium fanguinem in ea'effufam. in

ponit enim internam pietatem exter-

omni folo impreffa habens c&dis ve-

; ,Gäii

ng,puta holocauftis.

ftigia.

at o

". Stcut dam rrmg/grejï ff* pa-

S4m. ) lmitati funt. Adami inobe-

9. Erqusft f auces virerum flk'tranum—)

dientiam.

$i

tiens fein

de na-

Vox .4d«m accipi etiain

des.

P'er fanguinem, & cz-

poteft, non,ut nomen proprium, fed ut

W proxl-:

appellativum.: quare- Vatablus , &

rtis,citO

P:zrtic-eþ: facerdotum, 87.). Adjuvans

tranivie

Clarius vertunt: ipff agzem tranfgrel[-

confilium facerdotum Bethel , qui ve-

ilereri de*

ff fant fedus meum ficut bominis. ld eft,

nientes de Sichem in Jerufalem ado-

ut focdus ictum cum homine,non pluris

r^ndi gratia, latronibus

S

[his exllc*

þin via pofitis,

'€Eidsqu0

facientes foedus mecum initum , quam

tr ucïdabaqt.

fi cum homine iniviílent.

Vel ipfi

b d

externis vi&imis me colunt,quafi cum

Quia fcelus ope;rafi funt. ) Infidian.

tur Galaaditz Dei cultoribus, eofque

hominibus agerent;quinon videntcor.

occidunt , quia fe totos fceleribus de-

npleti)

Fallustur ; ego enim internam pie-

diderunt.

a propte-

tatem , & mifericordiam volo , non

i v05, Ut

facrificium.

Io. In demo lfrae[.

jem adite

tribuum,

)In fegpo decem

Ii.) 'Vransgreffione , qua pa&um

htl

meum transgreífi funt.

Vel £b 3 ld

Vidi borrendum.) Rem, que in hor-

; C

rorem , & ftuporem omnes rapiat.

eft in terra illa optima, quam ego eis

trum a

dederam

in illa terra, que terreftri

I1bi fornicationes Ephraim. ) Ibi vidi

ertl.,

paradifo comparatur, Genef. 13. 10.

Idola, & vitulos aureos, quos indu-

9 f0f 9t

1fa. 51. 3. ut & loca ei proxima, Ezech.

xit Jeroboam Rex oriundus ex Ephra-

26. 13.

im, quem tribus hzc , & mox tot

]diciæ tIdy

Pravaricati fent in me. j

Quia h;)c

Ifrael in fcelere fecutus eft.

us

Goztaminatus

yniti

pa&um ifeum, non cum hoinine

,non

e/ ! lfrae^ ) Idolola-

Q4ut 18

cuni Angelo iniverunt.

tria.

-

«

104

ti-

40

ip Sed & ïud'ä pone meff.

*

*

s

gxnf tibi; cum convertero: cap

te: qU

vitatem populi m,e.i,.. |

fem

ilfia

3

tendi

Cum j?z"nzzzfi«ffrusT e[fet Dominus ünelg, obffiterunt. iniquitates ed—-

& €

vum., conjentientes enim: regum fuorum malitie , omnes in. idolola-

dhare

Cenfüs

tiam. "uebementer exar[erunt : Dominoque reliéfo ,. comoer f

EXmrrccamacs

ad. ZEgypti au

xilium, translati fumf in

Zfyrios..

tes J

:. f Um fän'afe' vellem Iírael ,. revelata eft i'niq.üi'fas- Ephra-

p'ravis &

confent"

im, & malitia Samarisze, quia opserati funt mentacium:

lg me

& fur ingreffus eft fpolians, latrunculus foris.

V

imnditia,

3. Et ne forte. dica

j

n

at 1

in cordibus fuis,.omnem malitiam eo-

qdum e&

nihil ful

rum me recordatum: nunc circumdederunt ees g:din:ven.tio;

nes fuze , coram facie mea fa€tze funt.

4 Üm

ciis fuis

latriam.

3. In malitia fua loetificaverunt rege—:mff & in menda

principes..

a r

&ccenft «

colendi j

; II SfJU jsda. ) Hec verba. ne-

liendum: rcg-'num idololatriam non e-

Cutoditi

&enda. funt cum . precedentibus hoc

verteret., ne forte decem tribus ad

cedit

modo : contaminatus eft Ifrael fed &

Keges Juda . e femine: David redire

dio idok

uda : ita Heb. Chald. & LXX.. Juda

cogitarent. lraque idololatria prius

enim fecutus e(t idolaIfraelis..

,6)(41':1*!'.

compreffa , cum. pfavo hoc. confilio

þïiniïp&g

Pone. me[fezs tibi, E$c. ). Yperativus

rurfus euwierfit , jehu vitulorum. cul-

E

Tümpelj

pro futuro. Ponss meffem. tibi &c.

tum reftituit , & fanxit.

litriag;:

quafi dicat ,tutus eras , o Juda, & pu-

— Quis operati funt. mendacium.. ) Cul-

1m,&

tum falfum, & mendacem idolorum,

tris fue

tabas poffe te ferere , &*metere in

terra. £ua , id eft, quiete vivere : fa-

ipfumque idólum , quod. colerent.

tOtüs o

cies quidem hoc , non tamen iodo;,

Ertfur ingreffus eff fpolians , &c. )

Detetur,

fed. poftquam te e Babylone:. reduxe-

LXX. habent ; 69 fur 44 eum ingredie-

5 Dit

zO : prius enim non licebit..

tur , [polians latro im 'via ejus.

Sen-

tentia. efíL, idcirco taim. a. domefticis,

puli jum

2

"Um [anare vellem Ifrael. j Lo-

tig ferm

quitur de tempore ]ehu ; per

quam -ab externis vexati , &

þxhau-

ipplaude

]

quem volebat Deus.fanare lfrael, &

fta eft domus-ifrael.

iiglis ; (

idololatriam extirpare.; itaque 4. Reg.

Ne forte dicant, &c. ) Ne dicant me

3. 6,. juffus eft evertere Daal , &. do-

véterum. peccatorum recordari, & fe

gi.s Quf

i$, üt Y

mum Achab , & ejus prophetas occi-

majorum fuorum fcelera luere : enu-

T05 ado

dere,quod & pre

Qitig Jchu initio re-

merabo, quz ipfi me vidente, & fpe-

àul &

eni.

i

&ante impudenter fecerunt.

Hec e-

Revelata.eft iniquitas Epbratm.) Q uia

nim circumítant eos nunc , & funt

&tfüs 4

coram me,quafíi ultionem exigentia.

Üüpere

Samaria , qua& erat Metropolis in E-

^

MT

YX

phraim , puta confiliarii regii , aliique

3

de malitia fua. ) Su€ inala «

ülog, ^ «

politici fuaferunt Jehu , ut ad ftabi-

impia voluntate, cultu idolorum.'

Bj

t

e

CAPUT Vn.x

IOS

» G-

4. Omnes adul!:&ranteä, -quafi clibanus fuccähfus a ccqu'en.i

te:

f"

quievitpaululum civitas a commeftione fgrmen

C

T. dgnec

fermentaretur totum.

X

5. Dies regis noftri: cæpefuht.prinCi

tendit manum fuam cum illuforibus.

pes fuxfere a vino : gx-

Bler R«

E

.. 6: Quia applicaverunt quafi clibanum cor fuum, cum infi-

p

diare:ur eis: tota no&te dormivit coquenseos , m

e ipfe fuc-

r

cenfus quafi ignis flammzae

:

»

*

5.0-

Latijïmveruni Rege'm; ) Applavuden-

tes Jeha , ejufque Principibus , &

Ceperurt. Principes fukrere 4 vizo,

Cum hoc audirent , coperunt qua

4

v2

pravis eorum Íítudiis , &

*

.

impiegaci

ebrii infanire, & ad idola4-

*

currere, ut

;

[

scim

confent'eutes.

»

Kegi. gratificarentur.

de menudacis.) Idem eft, quod , "P

Extendit manum fieam. )

malitia, eft enim repetitio. [Vlenda-

Ipf&recia'm;

at &0»

Rex idem fecit , quod illi,

& ad cali-

cium etiam idola figrificar , quibus

ces manus extendit, & ccpit potare,

rent

10

nihil fubeft veri numinis.

comeffari, laud

4- Ormnes adulrerantes.) Per idolo-

nere,

1

Y

»

are. i—dgh, Deumlfper-

latriam.

ciis fs

Cum iharibus. ) Vox Hebraica

Qnafí clibanns , &. ) Inftar fufni

yY5 /cts, quam nofter , //z/orem ver-

m

accenít zftuant libidine , & ardore

colendi idola.

Sicut ex furno male

tit , fignificat hominem (uüperbum, ir-

riforem ,qui omnia divína, & huüma-

m from ee

cuftodito flamma exoriens domum in-

na irridet , plane corruptum , & alios

gibus: at

cendit , ita populus incenfus eít ftu-

more peflis inficientem ,

dio idololatrie Jehu connivente.

pentem.

K& corrutne

id redime

zi prius

Quicts? paulpnium ciUitas,6c. ) Quia

6. Quia applicuerunt,au

4þ' clibanum

j con. T0

principio regni Jehu populusnon cor-

cor [24m. ) F'aciles fe, & pronosred-

"

rumpebatur , nec urgebatur ad idolo-

diderunt ad idololatriam capeffendam,

)rumïwif

Jatriam: fed permifit idololatras fen-

: augendam , cujus amore, ut cliba-

m.) C

fim , & occuite fermentum idolola-

nus , sftuabant.

M

trie fu& per populum fpargere,donec

Tota nodle dormivit.) Cum videret

i(lOlOïumï

totus populus inficeretur , & corrum-

Jarets

eos infanire , capit quiefcere, & fe-

n u

peretur.

curus eíle , nec jam timebat, neapro-

D dl

5. Dses Regss noff

n.) Vox eft po—.

pofito refilirent , illudque faciebat,

en

puh jam decepti, (& noxio idolola-

Quod ii faciunt , qui fornacein fuccen-

hi

trie fermento corrupti; clamantis,&

jm.«emdgi

dunt, quam cum viderint ignem con-

& a

applaudentis tam. Regi Jehu , quam

cepiffe , & per fe ardere , a labore

idolis : fententia eft , dies feftus Re-

cellant , & fe interin, dum illa ardet,

gis noftri , quem ipfe conftituit no-

ad quietem.componunt.

(

dicant .

bis, ut in eo lztemur, & vitulosau-

Wi

reos. adoremus.

Maxse spfe. fuccenfus , (c. )

prf e Je-

i

Hzxc eft dies lzta,

hu tantum quafi piftor flammam ido-

faufta, & qualem diuoptavimus. Vel

loketriz, qua idololatras percoqueret,

t &'[PL

fenfus eft ; die Regis noftri , id eft

fuccendit, fed »»e , id e

Hac/

ftatim

&lum

tempere regni Jehw , ceperunt Prin-

& cum prima fefe dedic opportunitas

cipes , vclut ebrii infanire circa vi-

quafi converfus in flammam ipfam ,

,mmd

tulos.

Mnali:

9mnes lfraelitas inflamrgavit. KVidex'-,

j

Biéi. c:fm Com. Mmafk.' Torm. «VI.

L

106

PRORHETIE ;0 SEE

Ij

.. Omnes calefa&i funt -quaü clibanus ; & dévoraverunt ju-

dices fuos: omnes

prawa

reges corum ceciderunt: non eft, qni cla-

COnLTa

metin eis ad me.

d

commiföebatur:

Ij

$. Ephraim in populis ipfe

:

Ephraim fa&us

eft fubcinericius panis, qui non reverfatur. -

in cub

9: Comederunt alieni robur ejus, & ipfe nefcivit: fed &

ceJïerq

cani effufi fünt in eo, & ipfe ignoravit.

Ij

Io. Et hümiliabitur fuperbia I(rael in facie ejusi nec reverfï

me C

funt ad Dominum

IÉ i

2 -

Deum fuum » & non quæ?ierunt-; eum in

omnibus his.

X

Cus do

1I. Et factus eft Ephraim qu afi columba fedu&a.njdn bäbehs

Qu m

cor: JÉgyptum invocabant, ad Aflyrios abierünt,

12. Et cum profeCi fuerint, expandam fuper eos rete

meum;: quafi volucrem coeli detraham

m

V

dum. .auditionem coetus earpm'-

egs, cæd,an/a- eos fecun-

Tete m

tralam,

I2.Vae

Detriha:

tur etiam fenfus eífe pï)iïe j clibanum

9. Lalieni ) Affyxii.

münitiot

fuiffe fuccenfum,& quafi ignemfactum.

Robsr ejus.) Fru

debant,

7. Devoraverunt J edices fios. ) Om-

toborantes..

ges,«& opes eum

$d

nes judices fuos im ejufdem fceleris

Sed 6$ cani q/jï'ujïþnr, Gc.) Jamca-

Slcut ol

confortiutn rapuerunt,

ptivitati , & excidio proximus eft, ut

Md i

Orunes Reges eorum, &fc.) INam ce-

homo canis plenus morti ; & tamen

felice

teri Reges in eamdem foveam cecide-

femper in ignorantia , & (tupore fuo

€0 dedi

runt, exemplum ]ehu fecuti.

perfeverat.

fiüne

u

)

Qui clamez ad me.) Qui ime ut De-

Io. Hwmaliabitur fuperbia Ifrael ia

Vile e

um agDofcat, & invocet.

facie ejus , &c. ) Oculis fuis videbit,

I3.?

8. Ephraim in populis ipfe commi[ce-

aut videre poterit [frael , depreffam,

Vett

£atur.) lmitabaturgentium mores,&

& dejectam fuperbiam fuam , nec ta-

Redeg;

idololatriam : fic dicitur Pf. 105. 55.

men hzc vexatio dabit intelledum,

commixts [unz inter Gentes,6y didicerant

nec convertetur ad Dominum.

tamen f:

operz eermm,

leruat q

In omnitus bis.). Pagnin. vertit , cuos

L'W":.

Fatlus eft fabcinevictus pauis.,qui non

£0to hoc ; ltalice com ts2£0 queffo.

1Cbïæi :

vever[atur, ) Ideoque comburitur. Ita

If. Columba fedutta non babens cor. )

& Ifrael in cineribus , & fordibus ido-

loyfed

Columba enim facile decipitur, quia

W ited,

lolatrig manens, nec per panitentiam

fimplex eft, & malum cavere nefciat.

3

^

T

e convertens ad Deum , & exuretur,

Non balens car.) Cären/sf intclligen-

& abíumetur ab hoftibus ; & hoc exi-

tia, & fagacitate , mentem, &

d

tiam non habens.

i.'apien-

U!u[,;þq

tium illi non advertenti fuperveniet,

iferis.

quemadmodum fuübcinericius panis e-

4oyptum, 6c.) Non ad divinum

xuritur , fi, qui illum fubjecit prunis,

contugiebant auxilium, fed ad /Egy-

Om p«

ad alia fit intentus , nec illam vertat.

tiliom i

ptios , aut lAnyriQs,

Vide 4; Reg.

Sipey;

WVel fenfus eft, faftus ficut panis

p

:

fubcinericius, qui priufquam verfetur,

12. Ef cum profett;

fuärir;t &6c.) Sed

um ii

cum hzc auxilia quafierint ; nihileis

Plam lïlr

. leritas.

comeditur. Significatur hoftium ce-

Tügband

pmdcrupt; nam extendam fuper €os

]

L aC

107

;

ünt jv-

2

13. V: eis, quoniam recefferunt a me: vaftabuntur, quia

qii de-

praevaricati funtin me: & e

Contra me mendacia.

go redémi eos; &ipfi locütiufunt

m fafs

I4. Et non clamaverunt ad me in corde fuo, fed ululabant

in cubilibus füis: fu

per.triticum " g&lvjnum ruminabant, re-

SECUPA

ceílerunt.a me.

15. Et ego erudivi eos, & ;on-fo.l'taVi brachia eorum, & in

i

me cogitaverunt malitiam.

p

Creverft

'eun n

16. Reverfi funt, ut effent abfque jugo: fa&i funt quafi ar-

cus dolofus: cadent in gladio principes eorum , a furore lin-

nbibers

guee fu. lítaf ubfannatio eorum in feþra JEgypt. .

H

e0$ fe[e

^

O 2

CA-

05 1&CUf«

rete incum , & quafi aves volantes de-

15. Eriusz/'ivi.) Per legem.

traham ; & in hoftium manustradam.

Uteen ATUf

nYe

Detraham eos ex altiflimis Samarie

ftes

Brkzcbizz.ï) Vires , fcilicet contra ho-

z

munitionibus , in quibus fe-tutos cre-

[4

-

. opes enm

debant.

da mc') Contra me.

GSecundum auditionem cetus cortm, )

Cogitaverun malttiam. ) Uc"ccmcra

Sicut olim audivir , & monitus eft

) fmce

me rebellarent, & Deos Gentiinn fe-

mus et,ut

1fracl a Mofe Deut. c. 27. & c. 28.

querencur» :

fcilicet fe puniendum a Deo , fi ab

| 16. Reverft füur.

; & tamen

eo defle&terct ad-Deos Gentium , ita

! ) Ad —ingf:nium, &—

fpore f

priftinos mores.

nunc ab eo püunietur , & cedetur.

- Ut effent 4&;9148 jugo. )

Ut -effent 'fï*"

"«

Vide etiam 4. Reg. 17. 13.

lii Belial, effrznes,

13. Prevartcati fant in me.) Peccä-—

rebelles.

v

;xlegcs ; « mihi.

ji Videlbiïv

verunt contra me;

depredfn,

Quaft arctis delofzus. JQui cum inten-

q, NH

Redemi cos. ) Smpe €os liberavi, nec

ditur ad jaculandum , frangitar , vel

tamen falutem fuam acceptam retu-

stelletua,

lerunt mihi , fed idolis fuis.

alio , quam velles fagittam jacit: de-

dutT.

nique non fervit fagittarii voluntati.

vartit, m

Locutt funt contrame mena'z:cz'zm.)Sic

Sic Pf. 77.n. 57. Cenverfi funt :n ar-

Hebrzi vitulum aureum colentes fub

Moy fe dicebant :2// favt Dii tui Ifrael,

CHU ;)wzuæ:m.

l qbent w.l

gui ze eduxerunt deterza

Cadent im gladic.) Aflyriorum.

ipitlll q,ma

/gcgpti. Exod.

Principes eorum. ) Mraelitaruim.

'ére ne

at

2. 8.

4 furore lingua [us. ) Propter lin-

'14- Ia eorde fuc. ) Exx corde.

wl

Unlabant. ) líraelitx ululabant pre

ug fux furorem , quos vitulos Deos

n,& m;ien,

miferiis , & erumnis nefcientes a me

appellaveru:t.

opem p*tere; Vel ululabant more G

i

Jfla f'ublannatio earumt5c.) Hoc,q.uod

dod etiam

gd div;nüm

tilium idola invocantes.

nunc faciunt , illud eft ,

E

m

Super £riticumyEg vinumruminabanr.)

olim facere folebant in /Egypto, ido-

ide

e

lis nomen, & honorem meum tribu-

Cum illis temporalium bonorum co-

jam largieDar , iis more beftiarum

endo. Velpaílive. Has calamitites

[

,f $d

truebanffr , datorem non agnofcen-

eorum referent , & narrabunt inter fe

t

fif

j

te$ ,.ne€c acär illum xefpicientes.

E gyptii, fubfannax?tes €0s.

-

-

Io8

PROPHETIJE osgä'

CAPUT VIL

*

GQ

Deus

Samariam þrædicit;mm vitulo '/xitodejirueml,äm þexr'Nabuc.bbo;lana;

1. Q

Jor propfer idololatriam ; nec ipforum boflie fu/äz'[)ientw :

fans 2

cenit, :

-

eivitates autem SFuda etiam concremabuntur.

P

eD

1. IN gutture.tuo fit tuba quafi aquila fuper domum Domini:

vas It

pro eo q

uod tranferetfi kfu;rït» foedus meum » & legem

0

4

(

meam praevaricati funt.

N

Epirat

2. Me invocabunt: Deus meus, cognovimus'tä ifrael. .

10..$

3. Projecit Ifrael bonum, inimicus perfequetur eum.

gregi

4 Ipfiregnaverunt, & non ex me: principes extiterunt, &

non cognovi: argentum fuum, & aurum fuum fecerunt fibi

Cipum.

i. (

idola, ut interirent:

s. Projettus eft vitulus tuus,j Samaria, iratus

.ef furor

m-eus in eo's':,ufqgequo non poterunft emundari ?

CüDRa Em

-

- 6. Quia

m

li opus,

ltm vitul

I.

N guiture £uo fit t»)äa..) Sic dici-

licet , ejufque'relirgionem . & Hdcm.

] araue

Vel projecit bonum , fcilicet. ipfam

Vetut, üt

tur [faig c. 58. I. elama, ne cef-

fes » auafi tuba exalta voctm tuam.

virtutem , & juftitiam:.

Vestum

. Qnd/f aquila ]uper domum Domlnt.

|deimuicus. ) Aïïyrius.

bore f e

Venierlt hoftes more aquilz velociter

04 dpff regnaverunt , 6$. non ex me.)

la, & fin

Jeroboam, & alii Reges lfraelis im-

ad predam advolantis.

Loquitur de

Turbjge

holtibus in genere , quales fuerunt Af-

pii , qui non regnaverunt ex Deo,hoc

Cnas :

fyrii, & Chaldei. Vel certe fenten-

eft. , fecundum Dei voluntatem-; 3

regnaverunt , in Hebrgo eít, Regesfa-

culmug fl

tiaeft: 9m gutture tuo fir tuba , quafi

ciunt; nam eft-verbugn in conjugatione

d. Sign,

aquita , fcilicet clange , & exalta vo-

EY femen:(

cem tuam, fuper domum Domini. Clan-

-

Hiphil, & eodem modo quod fequitur,

Ut per

a

quilarum effe

Principes extterant , in Hebrzo eft "

77

gor enim proprie vox

Principes conffituunt.

dicitur. Similis locus habetur Apoc.

AIftifican

Q.I23. ££ vidi , E& audivi vocem unius

N;2 cognov;.) Non probavi , quia

tB, hOc &

agqnile volantis per

medium celum , di-

malerempublicam adminiftrabant, vel

Il nulla

etiam , regnum malis artibus invafe-

ceatis voce magna : Va, va, TM/, babi-

xant.

81 Df'w

t antus im rerra.

tibitur ab

Pre eo quod transgrefft. fumt , & )

Fecerzmut

J5 idoldsi) 1n idola codk

Va; 1;71

Clades imminet, quia divinam legem

verterunt.

Ur izterí£renr. ) Quz

cransgreffi funt.. Vel clama contra di-

conciliavit exitium.

»ir'npietaä illis

68 ayir[o

vinz legis transgreffores.

9' .Quig

Q. Me invocabunt , &'c. ) Cuin capti-

. Projetlus eff vitulus , &c. ) Pro-

vitas , & afflitio venerit, cunc volent

jicietur, fcilicet ab hoftibus vitu-

i fcmilen

tiettar o

a me juvari , & dicent fe effe Ifrael,

lus tuus, quéif colis, o Samaria.

ytiis ad ]

& cognofcere me , ac legem meam.

In eo5,) 1n vitulos vel colentes eos.

Loquitut de decem tribubus.

Emundari. Y À fordibus? idolola

Vini legis

tri&,

Solir.;)!g

"Wintm :

$ Prgjecf't Jmel &ofzum,.) Deum fci-

-

]

í

CAPUT VL -

109

.. 6. Quia ex IHfrael & ipfe eft: artifex fecif illum, & noneft

:cboz'ianæ

Deus: quoniam in aranearum telas erit vitulus-Samariae.

7. Quia ventum feminabunt, & turbinem metent; culmus

"r

ftans non eft in eo, germen non faciet farinam: quod & fi fe-

cerit, alieni comedent eam.

Domini

8. Devoratus eft 1(rael : nunc fattus

vas immundum.

eft inn atikoni,bus quafi

Y legem

9. Quia ipfi afícenderunt ad A

ffur , onager

| fol.i;ktarixusl fibi :

(tael

Ephraim munera dederunt amatoribus.

l,

10..Sed & cum mercede conduxerint nati

ones, nunc con-

erunt, &

gregabo eos: & quiefcen

£

t paulifper ab onere Xreg—iks, & prinf

2

cipum.

*

runt Qbi

ir. Qui

à mullipficavit Epbr

f

aim altari;i ad pef:candüm: fa&æ

funt ei aree in ;deli&'um.

[ furot

*

L

O 5

I3. Scrit-x

EADQMEXUS

6. Quia ex J;fr;ze;ö; ipfe e)zf. ) 1frae-

Ephraim. ) 1raelitz, decem tribus.

liv opus, & fignencum eft hqc ido-

b

Amatorius. ) Allyriis , quorum o-

]u vituli.

pein, & amicitiam ambiebant , ideo-

,ö (dem,

In aranearum telas efit.) Sic diffol-

que eorum idola colebant. Sic.enim

vetur, ut aranearum telz diflipantur.

Pnul Regi Affyriorum in tributum

[ctt ipkfam

Ventum jemina,äuni, "Es ) Inani la-

dederunt mille talenta, ideoque Ma-

bore fe exercert; fru(tra colunt ido-

nahem Rex lfrael cunétis tributum

"n e W*)

la, & fumptus in eis faciunt.

indixit quinquaginta ficlorum 4. Reg.

Turbinem metent. ) Calamitatem.

I5. I9. & 2c.

.

líracig im-

exDäO,,hO(':

Cu/mns flans non eft in eo. ) Nullus

Io. $ed €J cum mercede , &c. )Po(ï:-

vaténis n

culmus fpicam fuftinet, nec frugifer

quam alias geutes , ac nominatim /E-

eft;. Significat ex labore eorum , &

£yptios mercede evocarin

L Aqei]

ex femente, quam faciunt

:

fionem fui.

B

t ad däfcn-

yjugatioté

à n'gllqm fru-

x fequitüh

&um percipi.

Congregabo eos. ) 1xaelitas in Sama-

T

[obrzo 643

Germem n0om

faulgt f;zritz.rrtmR ) Idem

riam , & alias urbes.

figznificacur, fcilicet ex eorum femen-

Quicfcent paulifper ab onere Regis,€$

te, hoc eft, pravis operibus , & í(tu-

Principum. ) Adaliquod temporis fpa-

)b.Wi j qm

tium ceffabunt tributum pendere

L

ï:abant,v.c

diis nullazra bonam frugem colligi.

9. Deveratus eff lfracl. ) Pro devo-

fyrio Regi,& ejus Principibus. Vide-

us al*

rabitur ab hoftibus.

tur effe irrifio, quali dicat, conquefti

Va: immundem, ) Quo urina, &

funt de oneribus ,.& tributis a Regi-

idola of*

fordes excipiuntur , quod idcirco om-

bus fuis impofitis ; efficiam ego , ne

ues avérfantur.

quidquam pendant, nimirum cum fer-

npietgä illif

9. Quia Apft safcenderunt. ad Affur. )

vili conditione inter Affyrios vivent.

Afícendent captivi. Vel ipfi hac pa-

lllud etiam , pas/ifzer , dictum eft per

,)he

irifionem ; diu enim duratu;a erat,

tientur,quia Ifrael opem petiit ab A1-

ilus v

fyriis

ad hoc , quafi onager jugura di-

qu& hic predicitur conditio.

vumari

vin€

legis excuteret, & liber viveret.

II. Quia muliiplicavit , Gc. ) Quia

olentt 0^

" Selita'tbus. fibi. ) Magans per foli-

altaria iis altaribus addiderunt , qus

! idobkf

tudinem , & fui juris.

patre/s eorum fecerupe , ïd—eovvindi.:

l

ifTO

Á PROP-HETI;E OSEE

!

12. Scribam eii*hultiplices leges

f

4.

à

Wme—asg quae velut aliense

!

computatee funt..

f

äfi;fx

Y

immolabunt carnes, & co'ghädenf, &

;

I

:

;.

13. Hoftias offerent,

4

D

h

Dorminus non fufcipiet eas: nunc recordabitur iniquitatis eo-

crific

rum , & vifitabit peccata eorum : ipfi in Egypþlm conver-

-

dent &

tentur.

fattoris fui , & eedificavit delubra 3

Tum, !

14. Et oblitus eft Tfrael

& Tuda multiplicavit urbes munitas, &

;Q

mittam ignem in ciyi-

6E

tates ejus, & d—,evorab-i.-t sedes illius.-

FEEDE s

"DAT ILE

9. r

Dowihus in populum

Ifrael famem , €? capticitatem propter ipftus

tets e3

coluiffis,

peccata immiitet: mec grata ipfi erunt. eorum facrifiia: & quia

eciqn G

in peccatis per[eoerant , perpetuo ejecti a Domino permane-

inü

bunt vagi inter mationes.

*

Hl pr

C

12l

I. MTOli Izetari, Ifrael, noli exultare ficut populi: q

uia för-

nicatus es a Deo tuo; dilexi&j mercedgm fuper omnes

Nj

areas tritici.

üUnt

.

2. Ar-

II? t

Ohn »

Gam, & excidium accerfiverunt fibi.

Mittam ignem in civitates ejus. ) lta

Re

In delidlum.) l1n peccatum , & pa-

E?l

plane contigit , ut narratur: 4. Reg.

*

i5 ]

$im pecc.tti.

capl, ?,5. :

I2. Serzbam eis mnultiplices leges ome-

It 4

ai , 67c. ) An fcribam eisiterum aliam

1. C'rur papulä. ) Qui feftos dies, &

b

]V

H u

7 ludos inftituunt in honorem ido-

th

t

legem quam non fhinus contemnant,

uam eam, quam tuli per Moyfem?

lorum. Vel noli latari, ut ceseri po-

t famt

' 13. Hoffias off-ren:, 6c. ) 1mmola-

j)uli

quia tu jam per captivitatem

vils,

bunt illi quidem hoftias non folum

difperfus non amplius es populus ,

din & o

fed mancipium , &

idolis, fed etiam mnihi , at non ut me

lfæx Popuïorum

4 N

colant , fed ut ipfi lautius epulentur,

omnium.

.

film e0s

ideoque eas non admittam.

Fornicatus e

sï Per idololatriam.

Quidem h

Fifitab:t.) Puniet.

4 Deo ?0 ) Recedens.

URCHG

hel

Is

Dilexifli mercedem [uper omnes areas

In dEgyptum cepvertentur.) Capta e-

C25 Nun

pim Samaria multi evaferunt manus

trititi.) Fornicatus escum idolis quafi

Wü».]o

Affyriorum , & in /Egyptum fuge-

meretrix pro pretio, (&& mercede triti-

qu

V Oyis

zunt. Ítaque C. fequenti n.6. dicitur:

ci, ut fcilicet idola ejus copiam tibi

læ, las

darent.

Vel fuper omhes areas tritíci,

ecce profetli [unz a werufiate , JEeyptus

Ms

compregabs£ €05.

fiznificat in ipfis areis idola conftitu-

hm lfs

C7q4.. Er Tudas mu

Itiplicavit urbes mu-

ta ( ut etiam in torcularibus ) & juxta

& Vito

sif4s. ) Ut tutior effet ab hoftibus,

eas faltationes , & 1udos inftitutos

[

imp&rfc&

mec ita caperetur , ut decem tribus :

in grasiarum actionem pro colleftis

eum in me potius fpem fuam locare

frugibus, quas i

dolis acceptas refe-

", Um

rebant.

,deber—et.

9(*4f l

CAPUT IX

Poyo

t aljend

1'11"

i

EA

3. —A.rea E "tofcu

nonpafcet eos, & vinummentietur eís,

3. Non habitabunt in terra Domini: reverfus eft E

P

phraim

dent, &

'

in ZEgyptum , & in Affyriis pollutum comedit, -

[atl$ €0-

4. Non libebunt Domino vinum, & non placebunt ei: fa-

COv et-

crificia eorum , quafi panis lugentium; omnes, qui come-

dent eum, contaminabuntur: quia

pauis eorum anime ipío-

delubra:

rum, non intrabit in domum Domini.

|in d-

$. Quid facietis in die folemni, ii di

e&eftivitatis Dc;-r;lini H

5./ Ecce enim g:('ofe&i*funt a Vaüitate: Egyptus congr&iga-

Q. Jrea , 65 torcular , 65c. ) Amit-

di folet in exequiis ,. & funeribus «

Qferipfas

tetis ea omnia , propcer quz. idola

Porro hic panis, & cibus Judzis im-

& u

coluiflis.

Prazdicic fterilitatem , &

mundus erat ; nam Num, Jg. n. £1I.

etiam captivitatem.

Tidf-

14« & 16. fanxit Deus, ut omnes con-

Vinum mentietur ei.) Mineg fpera-

taminentur, & fint immundi.per fe- -

tum proventum non reddent: fic di-.

ptem dies, qui mortuum tetigerint,

citur Habacuc 3. 17. . Meztietur epus

ia fot«

aut funeri interfuerint, autex pane,

ov , G arva non affertnt cibum.

epulove funebri comederint.

[ Of]nts

3- Nen habitave

bu nt.

ïzmt. ) Non habita-

Quia pahis eorum amma. :þfo;um.)

an'anæa

Pro enima eorum , ut vertunt Pagni-

; À

Ia ttrra Dam;;i. ) In

nas, & Vatablus. LXX. asimabus

olim promiffa, & data Ifra

$

elt.-

eorYAm.

Rewerfüs eff. ) Revertetur.

Panis, quem offerunt non

jqu.) t

— Ephraim.) Ifrael excifus,

tam mihi, quam fibi ipfis , gule , ac

w MP

| & profu-

ventri fuo offerunt, & ideo non in-

gus in /Egyptum.

trabit in domum Domini , ingratus

Ip A[lyrizs.) "Captivus.

mihi erit,

Pollutzum comtdit.) Comedet idolo-

Nullum facrificium' erat

los dit$ Á

Deo gratum, nifi quod in templo of-

thyta, & cibos lege próhibitos cogen-

ferebatur; vel fenfus eft:

norem 0*

te fame.

Vel pollutum' vocat cibos

panes fu-

viles, & fordidos; ad quos vorandos

os ipfi fibi habeant.

apaititm

No» intrabuzt.) P

anes. In )/Hebræc

; popilt s

dira & obfccna fames mortales adigit.

eft Non iatrabit.

J

"

4« Non "ibabuat Doninovinum,) Pu-

i

H

op'dïomm

niam eos fterilitate, & fame, ut ne

Quid facietis a di"e folemni, & c.)

Id eft, cum adetunt fefta, nec pote-

quidem habeant vinun, quod Deo in

'lrifte

olacriam

Sacrificiis libent.

Statutum enim

ritis captiviad templum ire.

erat Num. I5. n. 4. & 5.ut in omni

vobis Pafcha, Pentecofte , Scenope-

at 4

ul

gia continget.

Velquid facietis tem-

facrificio carneo, bovis, verbi gratia,

pore captivitatis , qui eft velut fe-

aol

aut ovis, adhiberentur liba

;

mina xfimi-

x

lz , falis, olei, vini.

ftus Deo punienti, & velut hoftias

copiam m

Non placebunt e1.)

Hoftiz, & facrir-

mactanti ?

Sie lfa. 34. 60. dicitur :

Viciima Domini im Bofra , & interfetlia

g r

ficia lfraelis. deficiente libamine , id

j ol

eft vino, non placebunt Deo , quia

magna in terra Edon , &c.

Quia dies

79)

& 'vma

imperfecta erunt, & illegitima ab ido-

ultionis Domimi, anunms retributionis

jt05

udicii $iom.

"

e

; mülf

(li

lolatrisetiam oblata , & extra Jerufa-

9 £

"a

lem, uPi tantum licebat facrificare.

6. Profi ei funt a v

Aþl;mte;

) Profi-

o

cifcentur , &

CPMJ

gäm/z' Pq;?ig lugen;irgm..) Qui c?.xne-

V

fugient in : AEgyptum

*

112

PROPHETI!XE£ OSEE

r

ipt ene« rla

C

Ea

^

15.Q

bit eos, Memphis fepel

vl wvwuoo.e

Vil

i

àbile argentum eorum

naT

urtica hereditabit, lappain tabernaculis eorum. -

Mu

.'- Venerunt dies vifitationis, venerunt dies retributionis

verunt

fatt fum

fcitote 1frael ftultum prophetam , infanum virum fpiritualem,

pro

p

4

T2

)er multitudipem iniquitatis. tuse , & mu!titudinem

ab wtet)

9. Speculator Ephgaim curr; Deo meo: pro*ph-ä,ta laqüeus

nQ

ruinae fattus e

ciam n

ft füper omnes vias ejus? infabia in domo. Dei

€jus, ;

nE

*ü.

r

Profunde peccavefunt', ficut in diebus Gabaa: recor-

&2

[à

19. 2Sl'dabitur iniquitatis ./e/c.)r'u-rn , & vifitabit peccata eorum.

PUR

f

: 10. Quafi |

& feders

propter excidium , & vaftitatem Sa.

*

Virum [piritealem. ) Prophetam.

tribus 1 st

inarix.

Hunc enim MHebrai vocant virem

verünt i

l

Coreregabtt . eos. )

Morientur in

fpiritss , id eft fpiritu Dei atflatum.

JEg

Sic Miclieas dicebat c. 2. II.

Uri-

ha, &

ol

ypto; hoc enim fignificat aliquan-

moniti a pt

do cozgregar; in Scriptura, ut cum

nam nome[feza vir þaäen-f Jptritum. Ver-

Recirdal

dicitur, pzfces cozgr

Y

e

tere. etiam poffis , Fzrzm ventofum ,

C- 4 n. 3. vide ibi dicta.

gAbHHEUur , Fupra

id eff vaunum , & mendacein.

Vifralit

Memphis , $c. ) Repetitio. Mem-

Pr'optöjmülzitudim'm,* efc. ) Pecca-

phis infignis /gypti urbs , quam

ta tua te in hec mala adduxerunr,

Yrad, )h

nunc Cairum appellant.

entin de

qu& tu ventura effe negabas, utetiam

co, & f

Deftderalale argentum eortm.) Splen-

pfeudoprophets tai.

Nlectendum igi-

didas domos malta pecunia xd

iueee

tur cum initio:verflculi, Venerunt dies

duf p

tas."

viltationii, propter multsitudinem, C$c.

icut prao

A«:nentia.

peunox.

Urtica. ) Yn eis dxirutis'nafcens.x

) L&ua,Dïeo relicto idolis

dutreve,

— Laeppa.) Herbg aculeatz, & fpiais

adixfifti.

horrentes. LXX. fpzze.

Lappa pro-

mut Beeli

9. Speculator Eþbraim.) Prdphetæ,

fün.

.prie eft herba flofculum habens ple-

qui ventura fpeculantur, & predi-

num aculeis, qui inje&us in veftem,

cunt,

la,

" tenaciter adhzret. WVide Diofcorid.

Cum Deo wmeo Propbheta.

) Qui de-

Vettétünt

dolum )

Jib--3. c« 9g. & Plin. 1. 21. c. 47.

buerat fecundum Deum prophetare,

YeS,

7. Dies vifftarionis, ) Punitionis ,

& vera docere.

« retributionis , quibus juxta- men-

Laqueus ruiza, 6c. ) FaQi funt la-

Sicut ea

bomingly

nitionis modus.

furam fceleram rependendus eft. pu-

queus, & infania , id eft fecerunt

rucre lfraelem in

peccata, & infanire

quod toln

Scitore, 50.) Scitote, vel fcietis, o

in fcelera.

&i L

Ifraelitz, fuifie prophetas ftultos, in-

Im domoe Dei

ejes. ) in templo idoli,

E

fanos, & mendaces , qui vobis adu-

quod ipíc colit, ut Deum fuum.

Mygara :

Jabantur, & pollicebantur profpera.

9. Profumde ;erc.»zverwzt:) . Graviter,

. Vel videte, o líraelite, quifnam fue-

vehementer peccaverunt.

g["id trg

ritinfanus, & falfus propheta , qui

S£cmr 1n diebnus Gabaa. ) Rcfpii:if

vobis h4s calamitates predicebat, an

hi&örigm Judic. r9. & .20. eafi di-

tum,

qnæ

YOS ,

D

hnj

batis ?-

qui nunquam futuras exi(tima-

cat: Íficut peccaverunt viri Gabaa,

Ti El

& Benjamite ftupor. uxoris bevita ,

hi

lcig

C'APUT IX.

113

[ Corüm

1o. Quafi uvas in deferto, inveni Ifrael: qiïaü prima poma

ficulnese in cacumine ejus, vidi patres eorum: ipfi autem intra-

utionis:

verunt ad Beelphegor, & abalienati funt in confufionem

,&

titualem,

fatti funt abominabiles, ficut ea quce dilexerunt.

itudinvem

.ir. Ephraim quaáfi avis avolavit, gloria eorum 2 Parmf7 &

"

ab utero; & a conceptu.

laqueus

12. Quod & fi enutrierint filios fuos, abfqüe?liberiys eos fa-

yto Dei

ciam in hominibus: fed & vae eis, cum receffero ab eis.

13. Ephraim (ut vidi) Tyrus erat fundata in

S

pulchritudine,

4: TCQE-

& Ephraim educet: ad interfe&ogmüüos fuos.

|

."Quaü

| I4. RDæ

—— Á

& fceleris defenfione contra reliquas

riam Éphraim apþ'ell*äc numerofany

Prophetam,

eribus * ica Ifraclitz graviffime pecca-

prolem , & capitum multitudinem ,

at virum

verunt ftupro fpirituali, id eft Idolo-

4 alflitum.

qua gloriabantur decen tribus : ficut

latria, & pertinacia , quia quamvis

ergo avís e.nido avolat, ita gloria

LIL U

moniti a prophetis perftant in peccato»

Ephraim eos deferuit , vel deferet.

vitum. Vete

Recordabitur. ) Deus..

4 partu-) Simulatque in lucemedi-

ventofar,

Vifitabit.) Puniet.

ti fuerint infantes, transferentur ad

Cf

10. Quaf uvas im deferto inveni

tumalum.

; ) Peeete

lfracl. ) Fuit mihi chariflimus , ut fo-

! A5 utero.) Ante Iegitimumn nafcen-

Qdpserutt ,

lent in deferto reperte uv& a fameli-

dijtempus;

$, gretum

co, & fitienti viatore.

4 concepto.

) Anteq-u-afnï in utero

leudofn pi-

Quafi prima poma frulnes , 5c. )

formentur, impediente formationem:

Aogtryt ditt

fterilitate uterorunm.

Sicut precoquz ficus, que avide ex-

jdintm, D.

petuntur.

I2- Quod er/ff emutrzerimt /ï/ib!i od

Jicto idoli

Jairaverunt ad Beelphegor. )

; Colue-

$i filios aliquos procrearint, & edu-

runt Beelphegor idolum Moabita-

carint, illos vel gladiío hoftili ,. vel

| prophetf,

rum.e

pefte, aut morbo occidaumr, ut ad ma-

Abalienatit funt in confufokem.) Con-

turam xtatem nom perveniant.

: & prædl-

verterunt fe ad colendum pudendum

In bominibu:-) Inter homines.

J Qui de

Idolum Priapi , per obfcoems libidi-

Cozz rectffero ab eis. ) Cum €0$ pe-

nes.

nitus reiiquero, ut hofti tradantur.

P;opheïäfe !

o a Sieus eA . qua dilexefunt.) Sicut

abominabile eft memoratum idolum ,

13. prrdir)z', uf vid; , Tjrus erat. Y

&i fort l

lfrael, & tribus Ephraim, ut egomet

eü fCC?mm

quod coluerunt : idola non femel in

his oculis vidi , felicitate fimilis erat

facris Literis abominatio dicuntur ;

Tyro; opibus , profperitate, fortitu-

Á iafanire

& eadem 'fignifï,catione Grece, 8ós-

dine ,. munitione , omnique decore ,

lo idOHl

Niyp.&r& , & vuicopaura.

& gloria.

m

II. Ephraim quafi avis avelavit,

Educet ad intevfetlorem: filios fuos. )

um

Jería eorum a partu.) Eft Hebraica

'.) G[aviteïli

Quia non cognovit, nec coluit au-

metathefis , five tranfpofitio verbo-

&orem huüjus felicitatis, cogetur filios

rum, quz fic ordinanda funt. Glo-

fuos in bellum educere, ubi ab ho-

hd

ftibus interficientur.

)

uf d

xia Ephreim quafi avis avolavit. Glo-

,ïi QULD

Bibl.cum Core, Ménoch, T. VL

|

" Jj

114

PROPHETIE osEE

4. D

14. Da 'eïs»,v Domine. Quid dabis eis ?,-Da.eis vulvam fine

g

t fm

liberis, & ubera arentia.

L

n Gaïlgal'.,»qu'ïa ibi exofos

u

v1R

I5. * Omnes nequitiee eorum

mus D.

4

ia

^

gha

buieos: propter ma

li

itiam adinventionum eorum , de domo:

u

mea ejiciam eos: non addam, ut

dili-gam eos, omnes princi-

germir

pes eorum recedentes.

1

um exficcata eft : fru-

$.Y

*

"

16. Percuffus eft Ephraim , radix eor

1

i

^

UXIE 1

€um nequaquam £.

2

;

cient. Qubd'-.& fi genu»ärint » interficiam

taverür

amantiffima uteri eorum.

&

17. Abjiciet ecs Deus meus,

quia non*-aud,iefrun*t eum; &

um

aerugjz vagi in, nationibus.

efa

, que

m

i

d'aRUT X

-

62) Wi

Ifrael traditur. A[fyriis , £? cum a Domin

6.

qf!i Wfa;

Proþter -ïdal&ïatriam

m , pergant fequi «oias [nas ,

fageli , i

vevocati ad jufitia

! 0165 -eorum

n , q*æ;

tiunitiones "oa[Tabuntur.

Vata fj

i. V/itis fronäofa ifrael, fru&tus adoequatus eft ei: fecun-

Pradus

V dum multitudinem fru&us fui imultiplicavit altaria,juxta

b

E

j

Qum tili

pitorum.

ubertatem terrae fuae exubemvit fimulachris.

fclieet q

20 Di-A—-

Sagds

Y4. Da eis Domine.) Ponas, & fup-

De domo f'm;a.l') De terra promilfio-

sU2nto

Sed quas ?

nis, quz totd erat quafi una domus,

abosdaba

plicia, que merentur.

& familia Dei, ejiciam eos, ut ege-

Urh.

Da eis vulvam fine liberis, &c. ) Ut

10n concipiantur filii, aut nati la&is

ni, & captivi abducantur.

2. Dn

inopia moriantur, ne tuis muneribus

, Non. addam , ut dsligam — eos. ) Non

lis abund

amplius diligam eos.

Cntentio,

abutantur ad fuperbiam. - Vel ne ge-

Us Ve

nici filii tot. mala ab hoftibus perte-

Recedentes. ) À Deo, ut vïit—ulos aue

rant: fic Luce 25. dicitur

Beate

reos colant.

p

fferiles , 6c.. Prior fenfus verior. -

/36. Percuffus eff Ephbraim.) Aruit ut

aliis Aff

arbor. fic Pfal. ror.

Percuffes füm

üetfineil

(5. Omnes ntquitit corsum imGalgal.)

-

Ibi enim lIfraelits abjecerunt omne

ut fonums, ( aruiz cor meum.

N iy|

regimen Dei, tam politicum , quam

Radix eorsm. )

) Focunditas i«llä a

thlfm.a h

facrum.

Politicum , quiaa Deo regi

Deo indita.

bf |

Fru&um nequaquam facicmt. ) Pro-

Coï'f, íni

nolentes in Galgal petierunt a Samue-

lem non fufcipient.

le dari fibi Regem, qui proinde de-

-l

"

fa.

diteisSaulem, | Sacrum, quia in Gal-

mantiffima uttrt

eamm; ) Filios,

$N

LE

quos pr ceteris diligent.

30 ho

gal ftatuerunt idola, quz fpreto Deo

coluerunt. WVide cap. 4. n. 15. & ibi

p17. 4djicit eos Deus. ) De terra

Mtrein

di&a [] & Jud'iC- '30 EC 7-- & 19-

promiffionis.

ts Re

Quia ibi exofos babui eos. ) Vdcirco ibi

Deu: meus. ) Non illorum , quos

n ver

averfatur propter peccata.

Qomodo

cepi eos odio habere, & averfari.

Itis frondofz

Ifzael. ) €n Hebr.

Adinventionum.) Adinventiones vo-

I.V

lütüe R&

^

ef D3 éequeq , id eft, evace-

4' Läi,"

cat cogi;atio.nes ; ftudia, & opera.

!

C.AP/UQT X.

Hs

vam fine

2 Divifum eft cor eorum ) nunc interib-;unt Ht

P

pfe confrin-

get fimulachra eorum ,. depopulabitur aras eorum.

y exofos

.3. Quia nunc dicent : Non eftrex nobis , non enim time-

]e domo:

mus Dominum: & rex quid faciet nobis ?

YT

s priici

4. Loquimini

Y x

rba vifionis inutilis, & ferietis foedus: &

germinabit quafi amaritudo judicium feper fulcos agri..

et:fru-

$. Vaceas Bethaven coluerunt habitatores Samarie: quia '

terficiam

luxit fuper eum populus ejus, & seditui ejus fu

per eum exul-

taverunt in gloria ejus : quia migravit ab eo.

eum; &

N

2

; | 6--Ski"

4»;, quz Ícilicee fe totam in frondes

lrridet eos. propheta dicens : loqui-

effundit.

€ yma chus vertit 9À " ays-

mini

repetite. crebro. verba , que

€4y , Vites emiz; , utait S. Hieronym.

DA

"3

pfeudoprophetz vobis dixerant , pro-

, Damihor

que putere a visitore nem

J

nt*rini**,,v "z

fpera pollicentes.

Vana efít eorum

flagella , frondesque luxuriant, && bumo-

prophetia, & fecus eveniet , quanv

21 r

vem , quem debutrant m vina muare ,

ipfi vaticinati funt.

vana frondium ,. 6 foliorum. amiitione

Et feriezis fodus. )

Monent, vt

dilperdunt.

fcdus feriatis cum hoftibus, fi ve-

j: fecut-

Erutlus adegtatus eff ei. ) Cum fru-

nerint , vel vaticinantur fore, uc

a r

&um tulit , quem promittebat pam-

fodus feriatis, ne vo

*

$ höfïi;iter- tra-

pinorum , & farmentorum lafcivia ,

&ent.

fcilicet nullum verum , & folidum.

' Et germinabzt. ) Prodibit.

) Di-

3

--'/

Secundusm: multitudinem f:utlus f« )

maritudo, ) Nexia, amara , aut

P

fàiuanso magis populis , & opibus

venenata herba.

41 [O'mim[)'

abundabat, tanto. plura fecit idolis al-

J«dicium.. ) Supplicium Ifraelis.

una domus

taria.

$, «"

Super fnlcos agrz, ) Quemadmodura:

Q. Divifurm eff cor- corum.-) 'Fotido-

noxis herbzs in agro culto copiofius

ho

lis abundant, ut etiam inter illos fint

germinant ; ita copia fuppliciorum:

WII ) Non

contentiones ,. aliis alia idola colenti-

germinabit in. Ifrael, qui in agro cor-

bus.

Vel divifum eft cor eorum, id

dis fui duxit fulcos/impietatis..

i ViWIOS d

eff feparatum a me.

Divifum etiam

8. Faccas Betbaven. ) Vit:ul"os/'pän:

aliis. Affyriis ftudentibus , aliis- eo$

irrifionem: vaeccas vocat , ut ait fan-

, Y At

averfantibus.

G&us Hieronymus ; eft enim vilior

þ:rcuffüf L

:

Nunec interiäu'mr )

Divifto: e.nwi'n;.,x &

hic fexus , infirm

j

eu

Íchifma ruing , & interitus eft caufa.

aptior-

ior , & ad ifr?lionem

yndas

ii :

ljfe.) Deus.

Berzhaven. )

Ütrumque vi'tullrum in-

Corfringet.) Per AMlyrios.

telligit, tam eum, qui conftitutus fue-

'r;'(lft' ) Pm-

- Stmtlachra eorum. ) lfraelitarum.-

rat ii Bethel , quam eum , qui ia

Non eff Rex nolts , 65c) . Cincti

Dan ; uterque locus merito vocatur

i )

filios

ab hoflibus , videbunt fe nihil opis

Bethaven, id eft domus iniquitatis.,

habere in Rege fuo : & dicent, nonha-

vel domus idoli.

Quia [nxit [upev eum populus ejus. )

ft') poiant

bemus Regem : idque propterea quod

.

DDeum verum Regem non coluimus

?

Lugebit populus fuper vitulum Deum

m

quoi

quomodo nobis divino auxilio defti-

uum , cum fcilicet videbit eum ab

tutus Rex auxiliari poterit ?

Adifyriis capi, & captivum avehi i

^

)

qn Hebï'

4. Loquumin verbevifienis ihgfiä;.)

Aflyrios.

d /

j

j*

N

*

116 .

PROPHETIXE OSEE

u

.-6. Siquidem & ipfe in Affur delatus eft, munus regi ultori:

confufio E

füper :

phraim -capiet, & confundetur lírael in. volunta-

te fua.

arabit

[

Vi

7. Tranfire fe

A

cit Samaria regem fuumq'uafï fpumam /fu.pär

- faciem aquze.-

die, i

*lfaix

minum

$. Et difperdentur excelfa idoli,

—.peccatuüäïffael: lappa, &

2.19-tribulus afcendet füper aras eorum, & dicent momtibus : *

—

Operite nos, & collibus: Cadite fuper nos.

fruger

*[uc.

* Ex diebus Gabaa, 'peccavit Ifrael,

ibi fteterunt: nbn

fortiu1

23 3* comprehendet eos in Gabaa praelium fuper filios iniquitatis.

6

16.

1o. Juxta defiderium meum corripiam eos; congregabun-

rgeemaeme a.

* Jud, tur fupereos populi, cum corripientur propter duas iniqui-

tlterum

thd.

19.25 -3:a:gs fuas.

11. Ephra-

Ir. Zj

taram, )

ploulo ,

JEditui ejus, & c.*)'SacerdotLes & cufto-

9. Ex dieäu; Gabaa pcc?4vit. Ifrael. )

carpunt 1

des vituli;ejusqne templi,qui prius ex-

N'egligens opprimere nafcentem ido-

lradlite,

ultabantin gloria ejus , cum fcilicet ab

lolatriam. Vindicavit quidem Ifrael

Tecurrunt

omnibus coleretur; lugebunt, quia hec

mortem uxoris Levite; Micham au-

iis ditan

gloria migravit, & ablata elt ab eo.

tem, qui domi habebat idola, & ido-

molsflias

6. Er spfe.) Vitulus.

lorum facerdotem, non punivit.

Vide

O

I

f ifineat

Afgr.) In AIT riam.

Judicum r7. $. 18

fijetanz,

Regé ultori, )

Vide e. 5. n. 13. &

l1bí fleterunt. ) Ceffarunt ambulare

ibi dicta.

in viis Domint.

Vel in idololatria

Et qu

Ephraita capict. ) Ephraimitas, 1frae-

Michz immobiles perftiterunt, eam-

euli fu,

Cöüwmai

litas, Samaritas, 'Tunc tribus E»h-

que auxerunt.

um f

raim auéctor idololatrie confundetur,

Nou comprebendet eos in Gabaa, &$0. )

& fimul univerfus Ifrael , quod tales

Non infurget in eos bellum , quale

Atenz

Deos eligere voluerint: hoc enim eft,

fuit illud, quod infurrexit in perdi

pet coun

tiffimos illos Gabae cives; hoc enim

jtiam, |

quod dicit, zz vwolunrate fua.

Áralii

7. Tranfire fecit, &c.) Confentiens

eft, quod dicit, /fos zziquitstis , qui

Samaria Regum fuorum idololatriis

licet tandem vi&ti fint, vicerunt ta-

lfrgisc

id effecit, ut regnum decem tribuum

men prius, & mortem fuam ulti ceci-

T defer

derunt ; fed atrox infurget bellum il-

Egis ref

celeriter difliparetur , ficut fpuma

aquz , & ipfum etiam Regem in exi-

Jatum ab Aífyriis, quibus nullo tem-

terra fna

tium impulit.

H

pore poterunt refiftere, & quo Sama-

Ürfri

8. Excelfa sdoli

.) Loca, in qþuibus

xia plane exfcindetur.

fldus fü

idolum colebatur.

IO. Juxta defiderium : meum , &$c. )

lememm

Peccatum Ifracl.) Per que, five in

Ego Deus fcelerum vindex furori

m ]

quibus peccabat.

meo, & defiderio illos puniendi fa-

€0. fen

Laþpa.

tisfaciam.

num. 6.

) Vide di&a fuperiori cap.

Super €os,) Contra . eos.

münti, -

Tribulns. ), Herbe nomen fpinis ar-

Tmnatz.

Propter duas imiquitates fuas.) Pro-

pter duos vitulos , quos. efexerunt,

Düm, l

Operite nos, ) Ne mala imminentia

I2. *

videamus.

& populo adorandos Pnopofuerunt ,

iu&ilia P

n.-CAPl'Tl' X.

17

0 ultori:

volunta-

IT. Ephraim vitula do&ta diligere trituram, & ego tranfivi

fuper pulchritudinem colli ejus : afcendam--fupgr Ephraim,

;

arabit Judas , confringet fibi fulcos Jacob,

.

E

12. * Seminate vobis injuftitia) & meti

tein ore xmifericor—- * Tet..

T fupär,

i, innovate vobis novale: tempus autem requirendi Do- 4. 3;

lappa, &

minum, cum venerit, qui docebit vos juftitiam.

tDUS ; *

15. Araftisimpietatem , iniquitatem meffuiftis , come

diftis

frugem mendacii:.

quia confifus es in viis tuis, in muïtitudine

unt: nof

fortium tuorum.

lquitatis.

P3'

1*4..Con-

rregabur

M

&$ 1ni

qui

alterum. in Dan, & alterum in Be-

—fezhä-nate; ut multa juftitia, & fan-

thel.. .

&itas in vobis oriatur.

Ef qmetite 17 ore mijäricardiæ. ) Me-

Epira-

II. Ephraim viei(a d22 di-;'igc'fe f£ri-

nl

furag ) WMitule ad triture laborem

tetis fecundum os, id eft fecundum

pabelo , quod inter terendas fpicas

rationem mifericordie, & beneficen-

uvi; ffad.)

carpant, alliciuntur ;

His fimiles

tiz, qua ufi fueritis ; quafi dicat , (i-

Eft

centem idoe

lfraelite, qui ultro ad colcnda idola

cut feminaveritis, fic metetis.

gidem Vinué

recurrunt, quia fe inde fperant bo-

Hebraifmus. ; nam apud Hebrzos

Micham at

nis ditart poffe , unde laberes,

559 Jepi, id eft, ad os,idem eft, quod

jo, & il

u

moleflias , quas if idolorum cultu

Jecundum , juxta , pro ratione, lmenjht'z,

nvb

f i(tinent, vel non fentiunt, vel facile

vel zmerito , 6$c.

, 3l

fuperanr.

lIpnovate vobis novale,.) S

inis evul-

ETO

fis, complanatis glebis ,

&

fra&is []

Er ego fran[ivi fuper p);lc/yrimdinem

folo arato.

a idololarà

eolli jus. ) Collum ejus fuperbum, &

Novale enim eft ager

eunt m

contumax domabo.:

"[ ranfire

feci

nunc primum prociffus , quafi dicat :

evellite fpinas vitiorum, uc innovati

jugum fuper pulchras cervices ejus.

j G 4&451 50' )

Afcendam fuper Ephratm. ) Quaü fu-

velut novus ager, femen divinum gra-

lum , quä ,

per equum ; omnino enim mihi fub-

ti2, & virtutem excipiatis.

ait i ped

Cum venerit, quidocebit vosjuflitiam.)

jiciam, & Affyriis tradam.

Scilicet' Chriftus Dominus;

Aliqui

s; ho enm

Arabit Judas. ) Cum viderit TJudas

iniatiis Q

lfraelis calamitatem, idololatriz tritu-

de Ézechia explicant , qui populum

vicerumt V

ram deferet, & arabit, id eft aratrum

ad Dei culrum revocavit , & ita fuit

doctor juftitiz, fed inchoate, & im-

legis refumet ,. ideoque perfiftet in

x bdlam !

J

terra fua, ibique colet Deum verum.

perfe&te, & quafi in typum Chrifti,

yf 1

llo te

Confringet ftbr fulcos Tacob. ) Id eft

qui hoc perfecte preftitit..— Alii, ut

LAÀX. Pagninus, & Vatabl. vertunt,

( quo 5umi*

glebas fulcorum , ut apta fit terra ad

iementem

ignificat tam Judam ,

Donec, quafi dicat : nunc eft tempus

s y 6*' )

u

am lfrael, five Jacob diligenter

quarendi Dominum , vosque pra-

D

eo fervituros. ]acob vocat homi-

parandi ad Meflie adventum ; ille

jpder t

enim veniens plenius docebit vos viam

Pumendl

nes decem tribuum, qui hortante per

falutis.

nuntios Ézechia, idola abjecerunt,

0^

13. Araffis impietatem. ) Terra, in

& venerunt in Jgrufalem. 2. szr-. 3go.

3

Vel

qua laboraítis , fuit impietas.

t f"'"

jhe

I2. Seminate vobis i» juflitia. ) ln

araftis per impietatem , id eft impie.

h

ynta

juftitia perftate , ut cepiftis , & ita

Iniquitatem mefjfuifeis. ) Sementi re«-

gb

-

0j

118

P,RONPHE'TIJE OSEBE

14. Cbnfurgeä tumultus infpopulo tuo: & omnes rmunitio-

? V

O ejus,

nes tuze vaftabuntur, ficut vaftatus eft Salmana a dom

moiabj

^

Judic. * qui ju

dicavit Baalin die praelii, matre fuper filios allifa.

70

;

*

ve-

chiis a

9. 12

rj. SI

€ fecit vobis B

v"et'h—el"" a facj,e malitise 'gequitiäïum

Z

LE

Qr arum.

ero ei

CAPUT XL.

.

tavi 4

nus fe diligere populum. Ifrael ;

fäzf propter

T

.Be'&efciïsfo/?endït Dowi

illius fcelera tradidit eum

ZAflyrüs : attamen propter [nam miferi-

quori:

&C

cordiam reducet. eos, ut in ferra fua [erviant Domino. uta

[

1

j

U. (

cum. gentibus ad Deum comverfis.

qroscxsmee

cut mane tr a"niïit,;p-ertfani)iitf rex Ifrael, Qui ä'puerlfr'ae!",

*Maf If

neum.

YetO . in

2. 15.

H «.

&a-LiLexi gum-, & * ex /Egypto vocayi fhilium r

,

2. VO'

y

-

MAUERTERD

Ifrad] f

etiam de

Salmana Rex Madi;micamm valít

atus

D. Mi

fpondit copiofus fru&us iniquitatis ,

eft a Gedeone, & futs. Judicum g.

Dei filia

multiplicabantur enim in vobis fce-

Tera , quemaduiodum in fatis pro uno

4 demo. J A famil

fa.f fervis, & mi-

bis Exod

grano mülta fuccrefcunt. Poteft eti-

Lhitibus.

tilur 1/7'4

am iniquitas accipi pro poina. iniqui-

(Qui judicavit Baal. ) Punivit, &

1. l,

0t.

deftruxit Baal.

s

AarOn E

tatis, depredatio fcilicet, bonorum

« Quod pe;.;

fpolistio , & captivitas.

Matre fuper filios a!Iía.)

abdauxeru

Comediffis frugem mendatii- ) IMen

Gedeoném factum fuife conítat ex

Catunt,

tientem, & fperatum fructum non fe-

hoc loco; licet non habeatur in hifto-

Sic ab

ria Judicum.

xentem ; quafi dicat: nullum fruétum

jta ipf.

xecepiftis ex veftris iniquitatibus.

I5. S;c fecit volis Bethe/.) $ic faciet

dire no

Saia confr[ns es, &c.). Ejft mutatio

vobis Bethel , & idololatria , quam

Dtté (i

fumeri ; &ranfit enim a plurali ad t1n-

ibi exercetis ; erit Qn—im exitii veflri

W.

'caufa.

gularem', quia populum alloquituz,

Bdalim

ui fingularis eft, fi colledive fpe-

4l facie malitía , €c.) Propter ma-

à

etur ; pluralis , fi c-apijia, & homi-

litiam veftram nequiffimam.

E

n€s.

I- Q'eourmane trazfíit, 6c.) | Aurorg

Ia wiis £Ul )

In operibus'cüi's im-

2 tempus , quod eft inter folis ,

24

$U.

piis, ac praefertim in cultu idolo-

no&isque viciniam, Celerrime tranfit,

QU&H pä[f'

rum,.

& ita celerrime finietur regnumlIfrael,

ET

lo multitudine fortium £u PhUL. )

& Rex privabitur regno

*

[]

"Eum civiutn, tum amicorum genti-

Quia puer Ifraely €8c.) -

Quafi dicaf:

eut. L

DOminw I

Yium , tum idolorum.

caufa tanti mali eft populiingratitu-

** jaryy|

lI4. Cosfurget rumultur. )

Ideirco

do; nam erat in /Egypto popalus

per qum

tumultus confurget in populo tuo ,

iMrael tener ; paulo enim. ante cappe-

rat in filiis Jacob, & wt puer igno-

ceum te invadent Affyrii , multis in

rantia rerum utilium laborabat, & vi-

loa.m jf

bello cadentibus ; aut fugientibus.

Sicnt vaftatus efe. Sa manue. ) V afta-

xium inopia

& tamen dijesi eum

fod!*u

$unc, femperque ei benecteci; ipfe

pet lngm

bimini ab Affyrio itale-rudeliter j» ut

4' l"f:.

JDAPUTCOXE

19

- munitio-

^

l.

$. Vocaverunt eos,' fic abierunf a facie eorum:

VB aalim

im-

00 €us,

-

s lia

molabant, & fimulachris facrificabant.

4. Et ego quafi nutritius Ephraim, portabam eos in br

darum ve-

?

r

chiis meis: & nefcierunt, quod curarem eos.

4. Ia funiculis Adam traham eos, in, vinculis

charitatis ,&

ero eis quafi exaltans jugum fuper maxillas eorum: & decli-

navi ad eum , ut vefceretur.

f pritar

.s. Nonrevertetur in terram JEgypti,

& Aiï'qr ipfe:rcx;ejus::

j tj

quoniam noluerunt converti.

6. Coepit gladius in civitati

bus *eju-s;, & confumet el-'e&os

Yno tf

ejus, & comedet capita eorum.

-

7.Et

Ls

yuer]fraeh

vero ingratitudine;n mihi rependit.

licet folent homines ligäri ; nämpe

| Imeurm,

Ef ex JErypto vocevt frhum. meum. )

amore, & beneficiis.

Adam hoc lo-

2- VO'

lfrael fcilicet , & Chri(tum ;; nam

co non efít nomen proprium, fed

"--

etiam de hoc intelligi debere patet ex

commune , idem fignificans , quod

um V&RMUS

D. Matth. cap. 2. n. 15; Porro 1frael

Howint s.

Dei filium appellari patet ex illis ver-

fvdr'cnm j

»» Trabam , 65c.) .Trah.ebam " VCI ut

4

fevis, & i

bis Exxod. 4. 22.

Filiu;'mcu-: primoge-

habet Chaldeus , Trax;.

mitus 1/?4:/.

Ie winculis , £$c.) ELft repeti

! Pm&iVit, &

2. Vocaversnt eos. ) Moyfes', &

explicatio precedentis.

5947" &

i

Aaron ex /Egvpto vocaverunt, &

Ef ero.) Id eft fui.

p

j, ) Ruodpt

abduxerunt , & ab idololatria revo-

Quafí exaltans jugum-) Quafi dicat :

j« conftat «t

carunt, cum in illam incidebant.

non-fum paffus , aut non patiar eos

exyr in at

Sic ab;erunt.) Sicut vocaverunt eos,

femper laborare; requiem eis fubine

ita ipfl eis terga verterunt; & obe-

de concedam 5 fumpta eft metaphora

dire noluerunt. LXX. habent : . Szcut

u) Gic acie

ab agricolis, qui, cum jugum tollunt,

olatria , qum

vocavi €0s, ia abierunt a facie mea

frenum etiam, aut capiftrum adimunt,

zp/7.

n

ut boves comedant.

Dabo eis tem-

, exiti ve

Baaliz immo

labant , Eft X o ipfa

pora otii , & letitig. lta etiam fa-

&um in deferto ; eos enim Dominus

) P;optermä-

enim via facrificaverunt Beelphegor,

naff«

n. 25. I & vitulum coluerunt, E;xod.

quiefcere finebat, nec femper coge-

32. 4-

bat progredi, & labores itineris fu-

) Auror?

32

"9

Et ego quafí nutritius: Ephraim,)

Ítinere.

& inar fl

Declinarui ad eum.) Cibum, quem

| e"img can lh

Quafi parvulum curabam diligenter,

& in ulnas meas tollebam, ficut

illi obieci.

:regnumlfrae »

Deut. 1. 31. habemus: Pertavir re

$- Nen rewertetur m terram /EQ'P". .)

Ü

Domines Denus tuus, ut folet bomo geffa-

Non ferviet quidem iterum /Egyptiisy

Qu d

;

li ingmritu-

re parvnulum filium . [uum am omni vta,

fed ferviet Aflyriis.

jpu

jus

per quam ambulafit , douec wvenimes, ad

6. Cepst gladsus. ) Iäm Aflyrii per

,q p

locum. tfiwm, Nide etiam Deut. 32.

crebras excurfiones graffari ceeperunt,

m i g

1l.

vaftare regionem,& i fraelitas occidere.

m

Neféierunt.) Non adverterunt, vel

Elechos. ) Principes, fortes, & ro-

bo

rabät/xr vl

jn

per ingretitudinem non curarunt.

bur exercitus.

Symmachus dixit

[

ii g a

Br achía.

4. de fufzicu/is Adam. ) Quibus fci-

11)(?

-

120

PROPHETIXE OSEE

n. C

4. Et populus meus pendebit ad reditum meum . jugum

r

-au-

tem imponetur eis fimul, quod non auferetur.

mus Ht

8.Quomodo dabo te Ephraim, protegamte, I

frael? quömo-

fanis

do dabo te ficut Adama, ponam te ut Seboim? Converfum

eft in me cor meum , pariter conturbata eft posnitudo mea.

'Vane Á

g. Non faciam furoremirze mede: non convertar, ut difpet-

if

dam Ephraim: quoniam Deus ego, & non homo: in,medi?

!

D

jl

A0T C$

tui fan&tus, & non ingrediar civitatem.

10. Poft dominum ambulabunt, quafi

leo rugi'et, üqkuia ipfe

i

rugiet & formidabunt filii maris.

fi

] avi

colufhba

II1. Et avolabunt qua

is ex /Egypto,. & quafi

de terra A

ff

L D

yriorum: & collocabo eos in domibus fuis,—idiöit

-

i d?

Dominus.

-

*

Tiis iniit

12 Clr-

u

has

Bv

feu finam. VItlalice diceremus

'Nak

Capita eqruä. ) In Hebrzo eft, Cbn-

geläum Yal

Cliarios, id eft, €os, quorum*'cgnfiliis,;

mi lafciaro "volgere a rovinartt.

tér Volant,

Quonium Dens ego, 6f mom Lbomo.)

columba ;

& voluntate reguntur.

. Pendebitad rt

dirum meum.) lfraeL

Nonego punio, uthomines, quiirati

confïantisq

animo pendulus expe&tabit prefen-

feviunt in inimicos, ut eos perdant;.

$4 7. d

ego vero ple&o , ut corrigam , &

ts ficut. ec

tiam , & auxilium meum , hoftibus

emendein.

cuntta vaftantibus, fed falletur.

Vide Exod. 34. 6.

ibi ineli

jugum.) Servitutis, captivitatis.

Ip medio tui [anüus , 6f monm ingre-

"rb E

Sinu/.) Nullo excepto ; omnes enim

diar crvitatem , 6c. ) Hottes cradeles,

lumba: qu.

$.

dum civitatem obfeffam capiunt, eam

violre; fe

erunt cladis participe

nom. ita

Q. Gaomodo dato te.

) 'Tractabo te.

ingrediuntur , & vaftant

peliente v

Protegam te Ifrael 1 ) ÁÀÁn protegam

ego, non ingrediar urbes tuas, ut eas

Volä!uros 1

vaftem, quia fanctus fum , & in me-

pediente,

te a ventura calamitare ; nullo modo,

quin potius tra

G&abo te, & ponas fg-

dio tui habito, ideoque cupio te core

CONOM&U

mam ,

ut de. Adama ,

& Seboim

rigere, & corre&um falvare.

p;cu]iarïbu

civitatibus Sodoms , & Gomorrhze

l1o. Pof Domiuum ambulabunt.) M-

ifrerfs

(itu, & fcelere vicinis. Veleftmiferan-

lius do&trinam, leges , & inftituta fe-

I2. Cires

tis affc(tus, quafi dicat: fierine poterit,

uentes.

&i pro

)

"Quafi leo vugiet.)) Scilicet Dominus.

priftinas

utte, quem tantum dilexi,cradam , ut

Adama, & Seboim ?

Ipfeenim Chriftus per fe, & per Apo-

dile : C

Converfum eff in mecor meum.) Pc-

ftolos fuos longe, lateque audietur ,

Oent, v

nitet me, quod tam dirum fupplici-

ejusque vox cum poteftate. fonabit,

*

Tàtione, F

& excitabit peccatores.

H

um tibi fim comminatus ; mutavi

lït 5'ïm tot E

jam fententiam , excitatus eft in vi-

Filii maria ) Qui erant in mari fz-

L dny

n

fteribus meis dolor, mifericordie,

culi, & fagena Evangelii compreheufi

Qmy:

D Y

funt.

lta D. Hieron.

Vel marini,

& pænicudinis affectus.

Q mihi q

Q. Non faccam f*

rorem, 6$c.) ld non

& infulares , id eft populi, & gentes

At Quic'en

faciam , ad quod faciendum me

furor

remotz.

wdeb;l;u!.'

II. Ef avolabunt , €c, ) & oce illa

exftimulat.

LT t

leonis excitati , ö-. celeriter ad JZvan

biil

Nou cogvertar. ) INon pAermittam ;

* 6im (

CAPUT XL& XII

I2I

nmq

12. Circumdedit me in negatione Ephra/im5 & in dolo.dö-

mus lfrael: ]Judas autem teítis defcendi

quomo

t cum Deo , & cum

ertum

fan&tis fidelis.

N

fCAPUT an

) ff6à,

t difper.

æVane- fidit l/rael in :

4Egypto, ut -ab Ziflur liberetur : fed tam

1 medio

ibfi quam. SFuda reddet Dominus. juxta merita thlorum , qui im-

memores beneficiorum 5Facob. patriarcbe prafHtorum ,. declinave-

juia ipfe

runi in acaritiam , quibus tamen pacem offert: ca

r pens

columba

potiffmum idololatriam Galaad.

Phraim pafcit ventum, & fequitur zeftum: tota die men-

dacium, & vaftitatem multiplicat

; & foedus cum Aiïyf

. Cit

riis iniit, &'oleum in Z£gyptum ferebat.

n

2. Ju-

'gelqïum venient, ut aves, quz celeri-

(2 Judas autem teffis , 6c. ): Judas an

m : Nn

1

ter volant, cum terrentur ; & quafi

ita fecit, fed verbis, & operibus te-

columba ; cujus volatus eft magnz,

ftificans me effe Deum, reli

a hum. )

conftantisque pernicitatis : quare Pfal.

s, qinti

& cum Deo defcendit, id

eft , jacen-

5 perdanti

54. 7. dicitur : Q«is dabit mtbé pez-

tes Dei partes:

fequutus eft, & negle-

nas fecut columba? Vortalfe per avem

&tàs ab Ifrael.

E

rrigan ,

ibi intelligit, que ut numen coleba-

Cum . [anilss fidelis. ) Permanens in

tur ab /Egyptiis, ut ab Aflyriis co-

vera religione . conftans

D7 g

cum Pro.

s; cridddess

lumba: quare nemini fas erat has aves

phetis, & Patriarchis , & veris Dei

violare, fed , quo vellent, nullo im-

fervis.

Vel, ewm fanilis, id eftuna

apiunt, &t

;»ediente volabant, & fenfus eft, con-

cum facerdotibus.

: fon ju

volaturos ad Evangelium nemine im-

wa-*, Ut 8'43

ediente.

I. EP

Pratm pafeit ventum.) Pro pa-

, &inme

Ícitur vento, id eff rem facit

Cellocalo eos. im domibus fuis.) n

inutilem , & vanam, colendo idola ,

ypio te P

peculiaribus fuis Ecclefiis per orbem

vel ab JEgyptiis opem expectans.

ate

difpertis.

Jupunt. ]

n

Et fequitur aflum-) ldem dicit alia

JI9. Circtmdedit me im megatione. )

fimilitudine ; in Hebrzo eft

*

X g

Anfitutà *

Redit propheta ad fua tempora , ad

qaadim

; QuE vOX ventum urentem

priftinas minas, & fententia eft quafi

& noxium

P

dicat: cupitis fcire caufam , cur non

in A fia.

"fignificat, qualis eft Eurus

&pe A

obítinte tam infigni amore, & mife-

Tota die.) Semper.

ratione, Ephraim eterna captivitate,

Mendacium , 6c. ) Spes inanes, &

" fondþit,

ut jam toties inculco, damnandus.fit ?

Ea in promptz eft, quia fcilicet cir-

nihi! profuturas, quz . adeo non pro-

derutt, ut,exitium ce

allaturz.

:

rtlifïimum fin.t:

i marif 4

cumvtnit rhe Tuo mendacio, negavit-

À m'l)l.ghm l

ue mihi debitum cultum. — Accede-

Olenum 1 ägjpmkz férebas. ) Olcum

VE] m?lïinil

bat quicem ad me, & me colere velle

videbatur, verum negatio fuit, non

optimum , quo abundat Chananga ,

li,& genzti

id eft dona mittit /Egyptiis, utabeis —

cultus ; gam fimul colebat. idola.

defendatur. Vide 4. Reg. 17.4-

|

Füge ina

g i

j ]en

Biä(.. eum Cos. Menoch, T. V(.

122

PROPHETIXEXOSEE

o.F4

?. Judicium ergo Domini cum Juda, & vifitatio füper Ja-

ent

ï)

äO

cob: juxta vias.ejus, & juxta adinventiones ejus reddet ei.

:

*Gen.

Po)

V.

* In utero fupplantavit fratrem fuum: & in fortitudine

lu

If

i

j

25.25 fua dire&tus eft cum Angelo.

& 33.

& confortatus eft: flevit, &

ete

24.

4. Et inyaluit ad Angelum,

doï

rogavit éeum: in Bethel invenit eum , & ibi locutus eít no-

10. F

»

tl

V

biícum.

.$. Et Dominus Deus exe

tcituum , Dominus memoriale

1. 9l

immolan

e'us.

6. Ettu a

d Dominum Devm tuum kc—:onverteris: mäfericcrdi-

a.

am & judicium cuftodi,;& fperz.in Deo tuo femper.

n*l

Uxotem

7. Chanaan, in manu cjus ftatera dqïofa, celumniam di-

le?;it.

i sreDa r uutDuse

GEEP.

B. Vtras

Q. Judicium.) Expo.&ulatiö, accu-

nem , ut fcilicet imminens a. fratre

Quift: dicà

fatio, difceptacio.

Efau periculum ope Angeli evade-

pitg, &

ret.

Ef vifitario fuper Nïncaä. ) Deus li-

Clagants

tem intentat Jude , fed líraeli vifita-

In Bethel imvenit eum. ) Jacob An-

Wioror, o

tionem , id eft certam punitionem ;

gelum, vel quod in eodera redit, An-

do poffidea

gelus Jacobum.

lneji ii

uterque enim eft reus idololatrie, fed

lírael magis.

Ibi locurzs eff nobifeum. ) Deus pef

sl

MU

h,

j'xta vtas

Eju:) Actiones , & mo-

Angelum , promittens nobis in pa-

»

'

lul

tre noftro Jacob Chananzam, . & mul-

res ; quod etiam fignificatur per ad-

Tüdlgto,

inventiones.

tiplicationem feminis,

Vel Jacob lo-

O'?m« 5;7?

3. ln utero, 6c, ) Commemorat fua

cutus eft nobifcum ; pr&cepit enim

(U$ meo

univerfe domui fug, ut idola abjice-

1ebit ull;

k

in Jacob beneficia , &. cultum , ac

ret, & folum Deum coleret.

Vide

pietatem Jacob in Deum , quibus, ut

UHT'Q ihe 1

exemplo, excitentur, & amoremerga

Gen. 35. Aliqui ex Hebr. vertunt,

tur ïTG te

illos fuum intelligant.

docztzus ejf cam eo.

Tàtil . v

SupplantaUit fratrem. ) lenendo

«. Memoriale ejus.) Quem in men-

^

iniquim::ïg

ejus plantam , per quod fiznificatum

te fua, & prg oculis habebat.

qüod '»C':.x.'n

eft, quod poftea vere effet eum fup-

6. Converteris. ) Convertáris, vel

.

mullus if

plantaturus , id eft primogenita, &

convertere,

lViïES ([]

benediCtionem ei precepturus.

Mifericordzam , ö' judeieinm. cuflodi.)

:

9' zxft';

Dinellus eff cum .ngelo,) Superavit

Efto mifericors, & juftus,

V, Qu)

Angelum , cum quo lu&abatur, Gen.

-9« Chanaan.) Decem tribus propter

Al'!:;)l( h:

320 24. d

*

eorum impietatem Chanaan appellat :

/,I'(') ? *-ï"; ,-,('

4- Irvalmt

t ad Angelum.) Przvaluit,

lfrael Chananzo eft fimilis.

w Ct;;'*:';:gg

vicit Angelum.

im manu ejus féatera' dolofa ,. &$c. )

Ortm, &

Confartatus eff. ) Hebr. & LXX.

Potmir, id eft fortiter egit, feu pre-

Fraudibus graffatur, & iniquis pon

a

dg-

ütum ]f

valuit.

ribus.

nn

mm, e

4

Fleuiz, t$ vogavst c;um.) Cum 1a-

Calumniam dilexir.) Per celumnias

-

W'ï:n G".: ;

crymis petiit ab Angelo beneditio-

innocentes opprimit.

um J'

*M»h

*

-

| 'CAPUTS XIF.

123

er -

— 8. Et dixit Ephraim: Verumtámen dives effe£tus fuml, in-

et ei,

veni idolum mihi: omnes labor

Á

tütudine

es mei non in'ven/ient mihi ini-

quitatem, quam peccavi.

9. Et ego Dominus Deus tuus

ex terta Agypti, adhuc fe-

-

eyt, &

dere te faciam in tabernaculis, ficut in diebus feftivitatis.

; ef no-

1o. Etlocutus fum fuper prophetas, & ego vifione

m giul-

tiplicavi, & in manu prophetarum aflimilatus.fum,

moriale

11. Si Galaad idolum, ergo fruftra erant in Galgal bobus

immolantes: nam & altaria eorum quafi acervi fuper fulcos

ericordi«.

agri.

L

:

'

12. * Fugit Jacob 1n regionem Syrie

;« fer,vivqit Ifrael in 'Gen.

niam d-

[]

E

uxdrgm ; & in uxorem fervavit.

v

13.*Ín

9R

—

—8. Verumtamen dive: faäul* fem )

ne : an ego poft tot ltua fcelera fede-

s a fnte

Quafi:dicat : obítrepunt mihi pro-

re te faciam ? INullo modo.

Nhete, & contrainiquum lucrüum de-

Feffrvitaris. ) Scenopsgie , five ,

geü eyade«

clamant;

At ego voces illorum nihil

quod idem eit, "'abernaculorum.

moror, non refert unde, àut quomo-

/-10. Swper prophetas. ). Cum propherie,

Jacob àe-

do poffideam , modo pofiideam.

ut eft in Hebrgo. LXX. 244 propheras,

relit, At*

dmveni idoimm wmiht. ) Adorent alii

Viffomem mnultiplicavi. ) Per multas

alii idola , ego bonum idolum penes

viftones locutas fum prophetis. Chal.

| Deus pt

me habeo pecuniam j itaque nullius

Propherias multipiscas.

yis in p*

Wam,k&mul-

indigeo.

ha omans prap(bgtarzm.) Per prophe-

Qs labores mti, €c.) In divitiis,

tas.

[« Jcoo l

quas meo labore acquifïvi, non appa-

A pmilatus fum.) Ufus fum fimili-

sert enim

rebit ulla iniquitas, quam feceriin

tudinibus, & figuris.

In Hebr. eft;

dolà 3blm.:':-

I[i4

nemo 1ne reprehendet.

Ita loquun-

propofuiz femilit udines.

z

eret

tur frequenter etiám injufti , & ufu-

1I. Sj Galaad idolum ,t$c.)

Cum

br, vertuti

rarii ,. vel quod mente exczeata fuas

fuerint in Galaad idola; & tamen Ga-

iniquitates non fatis intelligant, vel

laaditz ab iis fervati non fint, ope-

m i m

uod ctiam,fi intelligant, exiftiment

ram perdunt, qui in Galgalis bobus

bebat.

immolant, iniitantes Galaaditas ; nam

nullum àufurvm reprehendere, cum

re:[äffga i

divites fint , & potentes.

etium ipfos permauet exitium, nec ab

Q. Ex rerra Jgyptz. )

Ex eo tempo-

idolis defendi poterunt.

2775

*é&, quo ex lz;;;fgf/ïJCO fte eduxi.,

dtaria eorum. ) Altarias que Ga-

-sv N

Adhbec [odere te f aciamim tabernacn-

laaditx idolis erexerant everfa funt.

dis-) Patiar te celobrare, vel faciam,

Quaft acervs fuser [micos a07/.) Sunt

ibas pmptïr

j5ppel *

ut cclebres lgtus foftum "Tabernacu-

fimilia acervis lapidum , qui juxta

lorum , & :Jias Hraclis folemnitates,

aratoS campos cernuntur.

S.lent

Ji$

fi refipreris.

Vel promittit cclebra-

enim agricole lapides ex agris cultis

tlnfd s 6

türum líraclem feftum "Tabernacnlo-

projicere , & in unum acervum colli-

jqus p

rum, cum revertenter aliqui.: Lfzaeli-

gere.

tarum eveartivitite Dabylonica, mixti

I2. Fugt Zacob , &7.) Redit adqar-

cum jadzis.

V&l cuin intexrogatio-

rationein rexum gelftaruuijaco»s. INam

LE

124

N'P-R'.o PiHE;TliE Orsæa

attificum

"Exo |13. * In propheta autem'eduxi.tDominu.s Ifrael de Egypto:

adotante

14.21 & in propheta fervatus eft.

& 22.

it Ephraim m amaritudini-

$, ldc

14. Ad iracundiam me provocav

bus fuis, & fanguis ejus fuper eum v

früs pra:

-

eniet, & opprobrium

fumu; (

ejus re&itugt ei DominUS 'fpus.

)* L

Deum at

CAPUT XII.

u

[*

ZAbominationes lfrael offendit , propter qu4s ibfi minatur exitium :

& h

Dominus dicit, fe [olum e[fe Deum ,. C lib ratorem, argsens

Yaverani

lfrael ingratitudinis de beneficiis in. deferto acceptis , gravemque

p

ob id indi&kam illis comminatur : addens [e eos de morte

Tlorumi.

liberaturum, devitlis morte, &? inferno.

$. Qct

Leriora j

Oduente Ephraim, horror invafit Ifrael, & deliqüit'"i:rï*

:

agri fcin:

Baal, & mortuus eft.

9. Per

2. Et nunc addiderunt ad peccandum: feceruntque fibi con-

fattura

1. U

flatile de grgento/fuo quafi Qmilitudinem idolorum ,

! artri--

hasss

Eiur; 4

ux modo dixit, 'quafï per parenthe-

plicium ergo huic oppfobrio ex jufti-

tia debitum regeret Dominus in cà-

enim fube&

im legenda, & accipienda funt. Pu-

: Hi; ij d

git autem Jacob a facie Efau fratris

put ejus.

Impii dicy

fui indignantis ob erepta fibi ab eo

Oguente Elþ/;,fdim ; 650. ) Pel;

pie cole

primogenita. Gen. 2g.

I .' L

Ephraim feroboam intelligit;

Servivtt lfrael i. uxorem. ) Pro

-

ORins, -

qui ex hac tribu fuit, fententia eft :

Vr f

uxore Rachel fervivit Laban annis fe-

vjx Jeroboam loqui ccpit de: vitulis

DAR

prem, & in uxorem fervavit. Pro uxo-

adorandis, cum univerfus lHfrael timens

re obtinenda ferviviz, id e(t cuftodivit,

Regi fuo adverfari, vitulorum füper-

: ?)' EVWIQ

ftitionem : admifit.

Sententia etiam

Clto ib oris

& pavit. greges foceri fui Laban.

llf/l/ "t A,

-I3. /m Propheta. ) . Per Moyfem

elfe pote

olim magna fuit aucto-

Clor (olis

prophetam, per quem etiam falvatus

ritas tribus Ephraim in publicis Ifrae-

€1t.

litarum conventibus.

Fomy i,

Sitniris locus

li,

14, -dd iracundiam , 6'c.) Pro his

JOb- 29* 8' 9,

pat.

beneficiis hanc gratiam mihi referunt

Et morieus effl. ) Scilicet fpiritu,

$E tty

privatus vita, que Deus eít; ex eo

lraclits , ut. me, qui dulcis fum ,

etiam tempore captivitati obnoxius

&ux) 39

provocent peccatis fuis , amaritudi-

A:*Sqfæ D

nem animi, & dolorem excitanti-

manfit , & cladibus , que mortem

Nfl[(].(. )

bus.

multis attulerunt.

d

& alinm D

S:tizgui; 'fjüi p;þ"' etts 7)6'?11-81.) Ipfc

9. Addiderunt ad peccandum. ) Pec-

B fos,

fibi exitii fui caufa erit.

cata peccatis cumulantes , & idola

partiCuh &5

Opprobrium ejms reflituet ei ', . )

idolis addentes.

Quaft femilitudinemidolorum.) LXX.

) Cf?gnn

Ephraim opprobrio Deum affecit ,

p g.

cum peccatis fuis fuit in caufa, ut

fecundzsm ^ quafi dicat ,

quafes fqlCnc

i,

Gentibus fieri.

um Abulldx

nomen Domini þläfphemaretur; fup-

CAPU T XIlII.

125

Toypto:

artificum totum eft: his ipfi dicunt: Immolate hommes vitulos

adorantes.

itudin

3. Idcirco erunt quafi nubes matutina, & iïcut ros matuti-

tobrium

nus preeteriens, ficut pulvis turbine raptus ex area, & ücu-t

fumus de fumario.

4

& *[faise

* Egoautem Dominus Deus tuus ex terra JEgypti :

Deum abfque me nefcies, & falvator non eft praeter me.

'4

exi

5. Ego cognovi te in deferto , interra folitudinis.

6. Iuxta paícua fua adimpleti funt,

& fatura i funt

& le-

a T. en

vaverunt cor fuum, & obliti funt mei.

PT

4 EKtego ero eis quafi lezena, gücut pardus in via Aiï'y

I'IOI'U*'H.

hr

8. Occurram eis quafi urfa raptis catulis, & dirumpam in-

teriora jecoris eorum: & confumam eos ibi quaü leo, beftia

liqui

agrl fcindet eos.

. Perditio tua, Ifrael: tantummodo in me auxilium tuum.

(ibi cot-

IO. Ub1 eft rex tuus? maxxme nunc falvet te in omnibus ur-

faäura

"N

b]bus

am

us o

Fatlura artiffeum totum eff. ) Nlhll

ciborum , quos ei' largiter dedn de-

jrl0 ex ]UR!

enim fubeft numinis.

plueus manna, & coturnices immit-

inus 1] 3*

His ipff dicunt , 6$c. )

Sacerdotes

tens , fuit eorum faturitas , id eft

impii dicunt populo ; fi vultis rite ,

magna fuit, & ideo obliti funt mei.

d) Pe

& pie colere vutulos, immolate illis

7. Ef ege.) ldcirco ego; nam, U,

» iatel W:

homines,. Pfalm.

IOS £$. gma2ola-

eft caufale.

meum e

verunt filios fues , C5 . filias fiaas. damo-

Eró ei$ (lüdf leena. ) Me feverum,

$

& terribilem peccacorum fuorum vin-

it de vmhs

lícael cimens

« Erunt quaft nubes matutina.) Que

dicem experientur.

oram füpt

cn:o ab oriente fole diffolvitur.

In Wia Ajj»zarum ). Qui folent graf-

Sicurt vos matutinus. ) Quem (tatim

fari in deferto , per quod ex Samaria,

pgia etum

calor folis exfïccat

& aufert.

& Judga itur in. Affyriam.

, fuit aU0

yplicis firae

Famnus de fumar:a ) Per fümarium

9. Raptis mmln.) lunc enim ma-

jnifis Jocu

egrediens , quem ventus ftatim diffi-

xime favit.

pat

Dirumpam.) Lacerabo vifcera ejus

4. Ex ferra JEgypti. ) Ex quo te

Iij.) In via Aflyriorum.

EU

C&, e

eduxi ex /Egypto per tot prodigia.

Scindet. ) Lacerabit.

Absque me. ) Prater me.

i

9. Perditiotua Ifrael.) Quod; pereas,

gj oD03U

Nefcsis.). Non agnofces, neque co-

tuum eft :

tuo vitio tuis in exitium.

us m

ortem

les alium Deum prster me.

Tantummodo iz me auxilium tuum.)

nam

Ef falvator. ) Quuia falvator:

Ego (emper bonorum caufa tibi fui,

J)(!W

) Pec

particula & caufalis eft hoc loco.

non autem malorum.

jj

ld()h

5. Cogmvz t ) LXX. p.»x'w te ,

lO. Ub efd Rex tuus ? ) Quafi di-

amayi te, benefeci tibi, rexi te.

cat :

Reges, quos tibi petivifti ,

r

) LXX-

(nt

6. Jura pafcua. fua, 6$c.) Secun-

creaíti, noa poffunt te , nec urbes

/

"

fo)

dum abundantiam pafcuorum, id eft,

tuas ab inftante Mynorum excidio

-4

x

126

PROPHETIXEX OSEE

1. Q

. i Reg bibus tuis,. & judices tui, de quibusdixifti : * Dämiäï regem

tum Dot

i

5. & principes.

1

& defol:

PA

i Dabo t

ibifregem-in fui'ore,fneo EE 1auiferam inindigne-

fis defid

tione mea.

I2. ,'CoHi*gatä eft iniquitas Ephraim , a5

fgonditum p;ecc'atum

ejus.

15. Dolores p

arturientis venient ei: ipfe übliusxnon'fapienc:

$

nunc enim non ftabit in contritione filiorum.

Perdz'z*iol:

AH

dimam eoä :

*1Cor

14. De manu mortis liberabo eos, de morte re

[

Ure

15.54*.ero mors tua, o mors, morfus tuus, eroinferne :

: confolatiþo-

Hebr.

b

* I'ä'

abcfondita eft gb, oculis meis.

tit. &

-

-

;ïg.Quia/

2. VO

&m Corrt

eripere, & falva:e 5 fed ego folus,

Ipfe.fiïim zen fapiems.) þNon enum

curat futura, neque'pmvidec, cum

$ Tl

quem tu negligis, & fpernis.

dicite ej:

Nanc fülvet te.) Siquidem dicebas

taimen graviffime calimirates capiti

x

te propterea Regem velle 1. Reg. cap.

illius impendeant.

demus vj

Non flabit in contritione filiorum. )

8. num. 2o.

Et iudies.) Con

filiarii, & Principes,

Non poterit ferre, neque refiftere ad-

lis occupato, populo jus

verfariis, cum ejus filii conterentur,

—

qui Kege bel

& vaftabuntur ab hoftibus.

dicebant.

E

x hoc loco colligitur ,

&d itfetmg

Hebrgos cum

Regem poftularunt ,

d4. De mane mortii Hberabo ea:.,)

ThOrtém m

ifíe, quaü Re-

Per Cyrum, qui captivos Iíraelitas

etiam hos judices petiv

una cum juduis prifting libertati ,

tribus f

is confilisrios, licet non exprimatur

dlto ; fd

ia ; fatis tamen intel-

quafi vitz reftituet. Sublimiori , &

in Regum hiftor

potiori fenfu hec de Chrifto intelli-

m,flkw )l

ligebatur ; nam

Reges fine inferiori-

?

Wütorem (

bus judicibus , admini

flris , & confi-

ge,ad quem avolat Ofee , ut folent

lixriis effe non folent.

prophete, & poft duram comminatio-

15 Df.

nem, iterum fuos confolatur , pro-

A dlzl"//(yæ ;

I1. Dalo ribs Regemin furore meo,€fc.)

('N) P(*ï L

Reg

es peffimos intelligit, quibus nul-

*

mitrens libertatem , quam per Chri«

Intelfigi

lum certt

us irati numinis argumen-

ftum . accepturi erant.

Chriftus enim

Patres ex inferno , id eft limbo, &

tutm-.

"tuferam in indignatione mea. ) Cito

morte liberavit, & refurgens ipfe,

'l. e.erto, !

eos ctiam vite reftituit, & in fine

Utl qee

morte extinguatm, peccatis i.lllorum

*

mundi omnes paritér a morte ad vi-

tmc) Ut

royocatis.

12. Colligata eft iniquitas.) NMiemo-

tam reyocabit in univerfali refurre-

ctione.

ziminfixum heret fcelus Ifraelis. Sic

Éro mors fue4 , 0 mors. ) Mlortetm

.umqu? f();]

Ítalice de re , cujus aliquis longam

imemoriam fervat, dicimus : fe ^ ba

enim penitus in ele&is meis abcx;ebo,

Iiernm Q

ut non

it.

ttüm

antm.

degafa p Kt!:ï[()-

! Ag,'-frand.rmw.) Manuet alta naeute ve-

Morfus tuns evo, inferze.) Infernum

lt Qmu "

mordebo, pártem ejus auferens, fci-

[ em n th

pafam, vt canit ille.

licet Patres, qui ex limbo cum Chri-

eant

19. Delores parturicntis, & c.

) Ifrael

dolébit , ut parturiens ,

cum. cernet

fto refurgent.

P Ereg,

Confo'atio alfcondita eff , tc8). Dum

£hos fuos occidi ,^ & conteri ab At-

contemplor omnes homines mori, &

ijyïiib's

CA PT*U. T. - XIIL '& XIV;

27

'ïegem

15. Quia ipfe inter fratres dividet: * adducet urentem ven- Ezec

tum Dominus de deferto afcendentem, & ficcabit venas ejus, 19.12

1

1

i

& defolabit fontem e

»

jus, & ipfe dïir»ipi*et thefaurum omnis va-

: fis defiderabilis.

CCacum

CAPUT XIV.

fipiens:

Perditionem . annuntiat. Ifraeli, propter ippysj gecmia: *refuamä:

tamen ad fe, C comverfis plurima bona promittit.

m €05;

nfolatio

1. [yEreat Samaria, quoniam ad amaritudinem 'concitavit

"L — Deum fuum: in gladio

pereant, parvuli eorum elidan-.

tur, & foctee eius difcindantur.

Quia

——

2. Convertere, T(rael, ad Dominum Deum tuum; quoni-

am corruifti in iniquitate tua.

(on enim

l, cum

3. Tollite vobifcum verba, & convertimini ad Dominum, &

rer capiti

dicite ei: Omnem aufer iniquitatem, accipe bonum

»?) & I'(?d-

farum, )

demus vitulos labiorum noftrorum.

L

ü'C' ete Rd'

4. Aiï'ur

itetentül

ad infernum defcendere, dum video

) et. )

P .zmarizïf;d;nem.) Ad indignkatio-'

mortem omnia depafci, & fratres a fra-

nem

Tiraelitas

tribus fejungere, vildecommoveor,&

Pereant. ) DAX t?d:m*.

fibartati ,

doleo ; fed me confolor, & dolorem

Eltdaniur. )

Ad faxa , & muros

njori ,

Pfalin.

mulceo , cum ad Chriftum mortis do-

alidentur, & occidentur.

ig intel i

mitorem oculos feflecto.

135. $.

Beatu: qui tenebit. 63 allidez

ucfolen

I5. 1»fe.) Infernus.

mminïti()'

parvulos tues ad petram. ) Hom. in re

tali.

Addmceih urentem uentum Dominus ,

Qu Y PIOI'

&c.) Per ventum urentem Chriftum

:

Ka)odsziu TfX

er

Tl

intelligit, quem Deus induxit in or-

if enint

bem, cum eum deinculto hujus mun-

Baä;o',usm OTl eyzío d eiyi) Ouiorira

Et parwulos irfantes

fimbo, &

di deferto, eque ac de inarato Beate

44 terram alli[os in. acri piugua.

n QW

Virginis utero quafi de.deferto. fufci-

Fera. ) Miulires gravidz difcin-

& i I

tavit, ut.venas mortis, hoc eft pec-

dantur, ita ut tat

ipfe moriantur,

y dv

cata, quibus ad mortem, & infernum

quam fotus immaturi.

f ydunmte

tendimus , ficcaret, & aboleret, ip-

2. Corrtifl i in Iniquitate tua. ) Pro-

fumque fontem, id eft mortem , &

Morteim

infernum defolaret, & fan&orum Pa-

difii.

pter peccata tua in tot erumnas inci-

5 qboleboy

trüm animas diriperet , quas more,

3«. Tellite 'üoätf.*zz'm verba. ) Confef-

& infernus quafi pretiofam |fupelle-

lonis peccatorum , & laudis Dei.

&ilem in thefautis fuis re

1nfömllf'n

bebant.

pofitas ha-

Vel ufurpate peccandi formulam

:

aels

,C!

quam vobis fugzero.

cum

(hr*

Ereat Samarta-) Peribit Samaria,

ccipe bonwm.) Admitte pias' pre-

'I.P

uteabent LXX

ces noftras, cor contritum, & mc-

Vel digna eft

, Dim

interitu.

rens propter peccata.

j o

Y28

PROPHETIJ OSE E.

: —4..»Afï'ur non falvabit nos, 'fuper equum non afcendemus,

Y

gerui

pec dicemus ultra : Dii noftri opera manuum noftrarum : quia

bati.

ejus,

qui in te eft, mifereberis pupilli.

«. Sanabo contr

itiones eorum ; diligarn eos fpontanee: quia

y E

qm i

averfus eft furor meus ab eis.

Yentus (

6. Ero, quafi ros, Ifrael germinabit, ü—cutliiium, &erum-

Yo.

pet radix ejus ut Libani.

L

L

3

7. Ibunt ramt €j

us, &

erit quafi oliva"gloria* ejus, & odor

quiz 1

Ticatore

ejus u?: Libani.

a

-

g. Con;—

leniter humectat , & fccundist ,. ita

- Vitules labiorum.) Wioftias, feu fa-

crificia labiorum, id eft laudes tuas,

ego lege , doctrina, & gratia mea faa-

viter irrorans lfraclem , cceleftibus

& orationes, quas ad te fundimus.

bonis illum augebo, Aliqui de Chri-

Ea Iapecs

Pfalm. 49-. 23-

- Satriffetum laudts ho-

gortfrcabit me.

Hoftias, & victimas,

fto nafcente interpretantur , juxta il-

D. Corve

offere-

lud Ifaig. 45. 8.

Rorate Cxl; de[uper ,

6i.) C

uas ore noftro promifimus,

69 nubes plmant jf um, 6c.-

Alii de

fedébunt

mus.. ]ta Eftius. Similis modus lo-

*

uendi Pfalm. 65. 13.

Euchariftia, in quam Chriftus filen-

proteione

"

ter, & latenter illabitur, germinat-

tentir, E

4- Affur non felvabst. mos. ) Non

V fÜegf ;

amplius fpem noftram in Aífyriorüm

que lilia virginitatis.

auxilio conftituemus.

Germinaäit.) Fíorebit zr lhinum, ut

abundantia

habent LXX. omnium fcilicet virtu-

Super equum non afcendemus. ) Non

bunt fpirit

fperabimus in /Egyptiorum equitatu.

tum , ac donorum decozrze.

tüentur f

Vel in equis, & armis noftris.

Erumpet vadix ejus. ) [Xx. m

qui fnb fy

Germi;:,q;

Dii nofiri,opera manuum nofirarum.)

radices figas , altas aget radices, terr&

LXX. Nequaquam ultra dicemus, D

folum aperict, & penetrabit, bt nul-

enim dirit

noffri operibus manuem noffrarum.

la adverforum tempeftate everti pothit.

VW palite

w eflinie.) Quitibi, & curs

Ut Libaní.) Ut cedri, & aliz ar-

lam Jate ;

tuz derelictus eft.

S$ic I. Petri. 5. 2.

bores Libani.

U viteg f

dicitur: Pafczre quz m vobis eff , gre-

'M[mwfllllï

7. dhuntrami ejus. ) Latb,funden-'

gem : id eft, qui vobis creditus eft,

tur rami ejus , & crefcent , rfiagna

Tentio hr

cujus tü memor es ; cujus memoría

fuecrefcet fpirit

erit, a

eft inte, & |

xropenfa voluntas ad be-

gztlium fifiorum fo-

*

Vifitri od

Ex Hebrseo fic

'boles.

nefaciendum ilht.

EF erit q;.zajff' olrva gloria ejus. ) Erit

Optimpm e

etiam verti poteft : Qw penes " eff

fccundus , pulcher, inclytus , inftar

tür': u

mi/c':reri pupillorum.:

olive , frondibus, & fructibus undi-

rj fa&.».—

Pupilli.) Pupillum vocat

-]erg falem,

que circumdatz , & quafi coronats.

r ftaf m

quia fi a D«co deferatur , fine parente

TDU rj

erit.

Odor eju;'ut Libani. ) Id eft arbo-

rum odoriferarum , que in Libano

TU Qb y

. Sanabo, 6c.) Sunt verba Domi-

"monte proveniunt.

Mel Liani , id

Mp ,

ni precibus Ifraelitarum refpondentis.

) Hss

Contritiones.) N ulnera, plagas pec-

eft, thuris ; it1 enim dicitur Hebrai-

Ces

& Grzce

" fignificatur. Chrifti

Cet, äiä à

catorume.

notitiam verbis, & fa&tis tradendam

X" Fä-';;gl

spoztance.) Ultro , & ex mera li-

eedlm ü

beralitite , fine illorum meritis.

hominibus; ex ódore enimggognofci-

tur latens unguentuin.

P d

per Viam.re

6. Ere qu.sz ros. ) , Sicut enim ros

Bl a,

CXA PU T .XIV.

129

demus,

$. Convertentur fedentes in umbra

ejus: vivent trítico, &

m:qui

germinabunt

quafi vinea : memoriale ejus ficut vinum Li-

bani.

*

e quia

' 9. Ephraim quid

mihi ultra iäola? ego exaudiam, & diri-

gam eum ego ut abiete

&erum

m virentem: ex me fru&tus tuus in-

ventus eít.

-

1O.

u

1S

& odor

E

fapiens, & inteliget ifta? ihtellige'ns,.. & fciet hasc?

quia rettae vizee Domini, & jufti ambulabun

j

t'— in eis : præ'væ.

rlcatores vero corruent in eis.

-

. Con-

fa.

w , 1ti

iama fuie

celeftibus

PRO-

j de Chri-

. 8. Convertentur — fedentes 'in. umbra

Uf abitrems virentezs.) Em faciams

; d

ejus.) Convertentur ad Chriftum, &

femper enim viret abies

, ut tradit

Nl de

fedebunt in ejus umbra; id eft fub ejus

Plin. I- 16. c. 2r.

ifbus ftlen

||

protecione, &'tutela. LDX X. Cozver-

Ex "he früüus: tfuu$ gmvtutus e/f.)

cermidt

zentpr , € fedebunt fub umbra ejus.

Non eris infructuofus , ut abies , fed

Vivent rririco. ) Kerum omnium

fructum feres copiofum, nom ex te,

abundantia redundabunt.

Abunda-

fed ex me.

- dulium, Ub

Jicet vitt

bunt fpirituali annona, acpotiffimum

YO. Quis fapiens , E$ amtellzget sféa? )

fraentur fuaviffimo Euchariftiz cibo,

Qluis erittam fapiens, & intellicens,

qui fub fpecie latet panis tritici.

mnt hzc, qua dico, intelligat , & tan-

X:'. mitte

.h

Germinabunt quafi vinea , €&c. ) Vere

torum bonorum particeps etficiatur in

licesy f

a

bït, hs D.

enim dixit Chriftus, Ego fum viris , &

Chriftum credendo ? Docet paucos

TVo$ p;z!mife:..

Vel flgnifïcwar Eccle-

futuros: fapientem , & intelligentem

vati ol

fiam Jate palmites fuos expanfuram ,

ponit pro ceodem, & ad majorem af-

& dia i

ut vites faciunt.

feverationem ingeminat; velex He-

Menortale ejn5 ,

brezorum phrafi, quibus repetitiones

at fontet-

mentio hujus populi, ubicumque inci-

funt admodum familiares.

n i räjg.m

derit, gratiffimaerit omnibus, & fua-

Quia retla vis Domimz:.) Lloc eft,

| viffimi odoris, ut vinum Libani, quod

liorum .m'

quod eft percipiendum, & probe inz

"

optimum eft; fic Ecclefiaft. 49. 1. di-

tellisendum, fcilicet rectas effe yias

f"üf-ï Wt

* citur : AMermoria 7aþ.e z'n-.ca?zpq/f'timem'

Domini ; fan&um enim eft quidquid

odoris falla opus pigmentares , im ommi

Deus erga homines facit, & przci-

V05 1

infh'r

Ad Li-

íibus od

ere quafc mel 1mdulcabitur.

pit.

banum erat urbs Grecis Ampeloeffa

Prevaricatores vtro corruemt im eis)

. di&ta ob vini przftantiam. Plin. 1. 5.

Increduli, & impii fcandalizabuntur

] d ao

05

cal). 170

proprer fuam incredulitatem, & erit

V |

E. Epbraim

) Scilicet converfus di-

eis occafio ruinz, quod aliis fuit vi-

ebriii'

Cet, Quid mibs ultra idola?1

tæ.

Sic de Chrifto dicitur Luce 9.

p H

rfti

Égo exaudiam, 6f dirigam. ) Con-

g4- Ecce bic pofitus eft $m ruIam , Ef

"m

ül

Ü

T

Udïm

«edam ei/poüulata , & deducam eum

z rejurreilionem: psultoruns.

per viamerectam, ne offendat.

I 'C gnom

R

Bibl, cum Cozz. Menocb. Tf F.

L

*

6 Ger

merabilis

OP

ETIA JOEL. -

I;R

catult leo

* Dofi

CAPUT PRIMU M.

Corticavi

.

jfoel , parabola propofita de eruca, locufta , brucbo, C rub

À

Tim ejtt

gine, quatuor plagas contra. Judam *oaticinando, bortaiur om-

9. Pl

fatis fue.

tes, €? potifimum facerdotes ad plan&tum, jejunium , £P ora-

lionem , plangens €? . ipfe va[Hitatem terre fua.

9. Peri

Tünt lcet

I

Erbum Domini.

; quod fattum eft ad Joel filium

1. De

Phatuel.

tum eft t

2. Audite hoc fenes , & auribus percipite om-

lä

n. C

nes habitatores terrze: f1 faCtum eft iftud in die-

frümento,

bus veftris, & in diebus patrum veftrorum.

-——

3. Super hoc filiis veftris narrate, & filii veftri filiis fuis,

Tn dulcedin

& filii eorum generationi altera.

PE&!iS Wiug;.;

4. Refiduum erucse comedit locufta , & refiduum locuftae

Pwl.,'f'::' Pt

comedit bruchus, & refiduum bruchi comedit rubigo.

6 Gt;, E

s. Expergifcimini ebrii , & flete, & ululate omnes , qui

tUS. :xam p

eftro:

XUmus mum, 4

bibitis vinum iny dulcedine : quoniam periit ab ore v

:

6. Gens

inteligit

"tocita, &

mdfä æ*gm,

3. — IIMite bocfemes) Qui plurium

fcitur.

fed exitiali morfu arrodit , & depa-

cioribug,v &

poteftis per &tatem recordari.

Locufla.) In Hebr. eft 59 erbeh,

T& lortiores

[3

Si) f«cum . eft. ) Numquifl factum

uam vocem aliquando bruchum ,

n

aliquando locuftam vertit nofter In.

Yd viges :

St.tper lzäc.) De hoc.

5 7727

Filiis veflris narrate. ) Juxta pre-

terpres.

Vide dicta Lev. I1. 22.

ceptum Moyfis E;xod. 10. 2. — Nazres

Bruchbus.) Hebr. p2 jeleg, que par-

1 O,c lQCu*&æ ;

in Auribus frlii tui, $ nepotum tuorum,

va eftlocufta, five pullus locuífte :

OfeDt od

varii enim funt locuftarum. gradus,

808 Cün(

m

&c. & Davidis Pfal. 77. 6. — Quanta

& quafi fpecies, fecundum earum xta-

EH

J0tts

Juls,

mandaviz patribus noflris nota

facere ea

tes, & incrementa diftincta.

ffltis fuis , &c.

.jcum üämöci

4. Refiduum,&5c.). Quatuor hicagro-

Rubigo.) Mitium eft fegetum, quod

" Qua SEU f[ä

rum, & frugum peftes commemorat,

etiam zrugo , & aurugo dicitur, &

d

11&:573 & I.W* :

H dt: [fojse

& commisatur, quibus extrema ca-

ex corrupto aere creatur, quo cum

»Cott t

lamitas Judez per Chaldzos quatuor

laborant, pallefcunt culmi in modum

IES, næc ^

ultimis expeditionibus inferenda fig ni-

auri, vel xris , atque ita paulatim

litn

ficatur.

;

arefcunt, & evanefcunt,

Chaldzus

toler

LXX. iaä,.mzqv

cenfet effe genus animalis, illud fci«

V f

n

Eruce.) Exruca, quam

live

vocant, vermis eft, qui poft pluviam

licet, quod arteéalus dicitur,

Wénare

nafcitur, ac per olera, arborumque

5. Ebrii.). V oluptatibus. ,

|Q!

folia repit , eaque pigro , & lento ,

Bititis.) Bibere foletis.

Qu if 3,-)

Qíce

tpfii

Mi

N

CAPUT L

3Í

. 6. Gens enim afcendit fuper terram meam, fortis, & innu-

L

merabilis: dentese

jus , u; dentes leonis; & molares ejus, ut

catuli leonis.

7. Pofuit vineam meam in defertum , & ficum meam de-

? rij-

corticavit: nudans fpoliavit eam , & projecit: albi fa&i (unt

rami ejus.

-

U n

8. Plan

? (fi-

tatis fuse.-

ge quafi virgo accin&ta facco fuper virum puber-

9. Periit facrificium ;

"& Haano de-

"

ruünt facerdotes miniftri Domini.

domo D.o.m»i;ni : lu xg«

filitrm

1o. Depopulata eft regio, luxit humus : quoniam devafta-

tum eft triticum , confufum eft vinum, elanguit oleum.

te oftt«

n die-

1I. Confufi funt agricolee , ululaverunt vinitores fuper

frumento, & hordeo, quia periit mefflis agri.

2

I2. Vi.

;; füis,

In dulcedine. ) Dulce,; dulces ca-

Virum pubertatis /'a«.) Cui in virgi-

piatis voluptates.

nitate nupfit, cum effet adolefcentula,

oculte

Perist.) Peribit ,-auferetura vobDis.

& pube(ceret. LXX. habent, Z»9ez

6. Gezs, 6c. ) Chaldgorum exerci-

mapStyxQ», Virum virgimeum, cui fcili-

tus

$, qui

INam per locuflas ut fupra di-

cet fe virginem in uxorem tradiderat.

ximus num, 4. metaphorice Chaldzos

Q. Peri£ f[aerifecinm , 6c. ) Pro fa-

ftro:

intelligit, qui multitudine locuflis,

crificium. Hebr. eft, p eincha,

, Getis

ferocitate, ( crudelitate leonibus fi-

id eft facrificium ex farre

n

, vel pane,

miles erant, & catuhisleonum auda-

de quo Lev. 2.

& dgr

cioribus, & habentibus dentes mola-

Líbat;o.) Eat oblatio libaminis,

res. fortiores.

:

puta vini, & olei quo facrificia tum

condiebantur.

y h

7. Vineam meam, 0. )

judsaam.

farrea , tum carnea

ruchatt y

Vel vineas regionis mez.

Hzc igitur perierunt, quia Chaldzi

ofttt lt

Fienps emeam decorticavat. ) Faciunt

vaflarunt agros, vineas, & oliveta,

[n 22'

hoc locuftg , qua cortices arborum

. ex quibus far

; vinum, & oleum col-

ug pat«

folent arrodere. Significatur Chal-

ligebatur.

locuüæ :

dzos cuncta populaturas, & ficus, &

Luxerunt. facerdores, ) Ceffantibus

vdis,

arbores Judasm fuccifuros.

VMel per

facriticiis egeni , & otiofi.

rum at

dO. Laexit bugsus, &fc.

ficum fignificatur populus Judaicus;

) Dcv?üaqa ,

in qua ficu fructum quaefivit Domi-

& fructu fuo fpoliata.

nus, & non invenit, MMatth. 2I.

JIfl quod-

Nudaus [poitavit eam, &t projecir.) Fru-

Corfefum ef Uinum.) Eft profopo-

citut ,

-peja, quafi dicat : erubuit vinum,

yo cud

&us, cortices, folia, furculos tenerio*

& quaft pudore fuffufum eft, videns

: modart

res; h&c eniin omnia

p

»opulatur locu-

fe non refpondere votis, & labori-

fta,

& arrodendo fuccidit , & dejicit.

ajacin

zlbi fati funt. ) Detracto cortice.

bus vinitorum, nec fpei a fe datz.

Chaldaus

Elanguit oleum. ) Perit , .defecit.

lii fs

9. Plange. ) -O Jerufalem , & la-

mentare , quod a Deo fporifo tuo,

LXX. bumninutum ef.

]

cui in adojeícentia, & virginitate tua

1I. Genfufé junt agricole. ) Miden-

!

aupfifti, fis deferca, & Chaldais tradita.

t5 nihil xefpondere laboribus fuis,

-

132

PROPHETIA y.QEV[,,

o $6

12. Vinea confuía eft, & ficus elanguit: malogranatum ,

& palma, & malum ,& omnia ligna a

tunt at

füfum eft gaudium a filiis hominum.

gri aruerunt: quia con-

voravitvf-

13. Accingite vos, & plangite facerdotes, ululate miniftri

altaris: ingredimini, cubate in facco miniftri Dei mei:

quo-

niam interiit de domo Dei veftri (acrificium, & libatio.

Priphi

*Infra

ferriih

14. * Santtificate jejunium , vocate coetum ; congregate

2. 15 fepes , omnes habitatores terrae in domum Dei veftri: & cla-

lutr: €

mate ad Dominum.

]

f ia

I5. À, a, à, (1) diel.

Qui;a propä eft dies .Döminï ,& ïquafi

iitit at

ftitas a potente veniet.

16. Numq

uid non coram oculis veftris ;alimenta perierunt

N AL

de domo Dei noftri, laetitia & exultatio?

17. Computruerunt jumenta in ftercore fuo, demolita funt

ii

Donini,

horrea;diffipatze funtapothecse: quoniam confufum eft triticuim.

1. Die

18. Quid ingemuit animal, mugierunt greges armenti?

quaft mar

quia non eít

paícua eis: fed & greges pecorum difperierunt.

fnilis &j

19. Ad te, Domine, clamabo: quia ignis comedit fpecio-

fa deferti, & flamma fuccendit omnia ligna regionis.

àn0S per

3. Àntt

ISWES

20. Sed

L

([).A, " ,

xln,ed.:'t. Six£. legzter; Aha.

—

19. Vizea c.anfujä eg , €e. ) *Vide

Citur mPf'

Dies Domini.) Qua Dominus fu-

deorum fcelera vindicabit.

qUOd Läffüi

Confu[um .eff gaud£um.) Cæperat fe

Qu vallitas a potente, ) Ingens

Tenfís i [

oftentare, fed pulfum calamitate re-

clades, & calamitas ab

1. Ini.

omnipotente;

hominum.

ceffit, & quafi erubuit adeffe filiis

& irato Deo immiltfa,

Tunt fpecif

./

16. .Alimenza.) Sacrificia, & obla-

egetesw &C.

I3: Acci;zgi:c vo:. ) Saccis , -.HVC ci-

tiones, quibus alüntur facerdotes.

20, Art; :

liciis, ut dixit n.-g.

in qua alio;

Plangite facerdores, ) N eftrum enim

Latitia, &f exultatio,) Qua in fe ftis,

& facrificiis exultare folebant , De-

Esürar ?

eft populo Deum propitiare, planctu,

umque feftive colere, pfalmis

precibus, & poenitentia.

L] hyln'

63 aut imn

^nit :

I4. Santlificate jejunium.) Jejunium

nis , organis, tympanis, &c.

:

indicite. San&ificare Hebrais pro-

17- .Canzput,.ru&runt jummf)z , 60

puun

h

)

lat

prie eft fegregare ab ufibus profanis,

Cum enim prz fterilitate paleg no

n

homf(md'

& addicere facris

fanctificare ergo

effent, in quibus jacerent, & nibhil

üt

jejunium eft tempus aptum eligere,

fibi foris invenirent

» ad prafepia re-

&t

ti il

quo jejunetur, & populo indicere, ut

dibant, & ibi morie

bántur.

X

Íervet jejunium.

]r m r

Confufum ef. triticum. ) Vide di&ta

Vocate cattm.) Ad orationem.

num. IO.

Pl(), & ZIJQQ

I5. 4, 4,4, dici.) V& diei, qua Je-

Co""-'räfm

rufalem vaftabitur a Chaldeis: vzx

fc

I8. Non eff. pafcua cis.) Pafeua pa.

u$, pro pafcua pafcu

Orung ufurpa-

A J

Jerufalem, ve judais f'n die illa.

tur ab Interprece noftr

9 , Ut cum di-

Dif! nj

"t p Q

CAPUT I & II.

33

llatum i

1à COf

. $0. Sed &. be&iæ'agri-, quaü,area/ütiens imbrem, fufpexe-

runt ad te:quoniam exficcati funt fontesa

quarum, & ignis de-

voravit fpeciofa deferti.

piniüri

(

m quo-

Q

Proþbez*a Sudeis cru

delitatem bofHum fuorum denuntiat, E? quam

"regate

terribilis erit ipfis dies illla: quapropter ad ponitentiam eos- bor-

& di-

falur : C comverfis magnam pollicetur Dominus pro[peritatem.,

feque daturum [piritum [uum [uper omnem carnem, & magna pro-

Y quaf

a

digia ante diem Domini m

3

gnum, €» ferribilem ; eritque [aluus

otnnis, qui inoecaverit nomen Domini.

"rerunt

Anite tuba in Sion, ululate in monte fant&to meo, con-

1. C

turbentur omnes habitatores terrze

t2 funt

i

; quia venit dies

TtICUT.

Domini, quia prope eft.

2. Di1es tenebrarum, .

menti?

& calginis, dies nubis, & turbinis:

jeruat,

quafi mane expanfum fuper montes

populus meus, & fortis:

finiilis ei non fuit a principio , &

[pecio-

poít eum non erit ufque in

annos generationis & generationis,

gnis vorans : &

urens

o, Sed

3. Ante ,facigm ejus i

poftl eum ex

—2

R. 3

flam-

citur in Pf;*.l. 78— IS. - Ovekþpafävuæ.ejux,

|inus Ju

:.ej'u,'s tyvþon .a"llegorrici:e þfhorrdorem .driei

quod Latine di&um afferit Nebzif-

:

extremi judicii defcribit, & commi-

fenfis in. diftionario.

natur propheta.

:

[ngens

I9. /gnis, €4c.) Chaldzi fuccende-

2« Dies tenebrarum , 68c. ) Summe

Iporentey

runt fpeciofas villas, hortos , arbores,

egetes, &c. Judeorum.

EO a.

funefta , triftis, nuübila, & calami-

& obl

QO. 4drea ffriens imbrem. ) . Areola,

Quafi mane expaufum , t$c. ) Ut ma-

dotes.

in qua aliquid eft feminatum.

ne quaquayerfum fe lux orientis fpar-

ifetis

Exfttcati [u21.) Per hoftes obturan-

git, & ftatim oinnia fuis radiis illu-

tes aut interrumpentes rivos.

RA

flrat ; ita velociffime copiofus aderit

I- f anite tu0a. ) Convocando po-

Chaldaeorum exercitus.

H

pulum ad ponitentiam.

Ulslate. ) Clafficum canite, crifte,

Usque iz annos genemtiani:, £ : gene-

;,50/)

& horrifonum buccinis fonitum edite,

ratíonit.) Per duas, vel per multas

leg. 001

generationes, & fecula nuilvs hoftis

ut fitin adventu hoflium, in (trage,

dirior, aut Judzz nocentior erit, quam

& nill

& excidio.

Chaldsi.

fopia I

In monte famüo meo, £7c.) In tem-

NNam poít plura faecula

ravius Romani judzis nocuere , qui

ide d

plo, & arce montis Sion.

j

erufalem ceperunt , & everter int ,

Conturbentur.) Nchementi timore.

Judeis usque ad hànc diem folo pa-

Terra. ) Judzez.

n

trio carentibus,

ftna p

Dies Qomiri.) Dies excidii Jerufa-

g. 4nte f'aciem ejus, 6c.) Quidquid ;

yune

lem per Chaldgos, quamquam fub

a.þcingit populus hic locuftarum , hoc

cun d

134

PROPHET;]OEL

(b

fliamma: »q

uaüx hortus voluptatis terra coram e

o,& ?ofc eum

&luna

folitudo deferti, neque eft) qui effugiat eum.

füum.

4. Quafi afpe&tus equor

r

um afpe&us eorum: & quafi equi-

t].

tes fic current,

-

fai: qi

. Sicut fonitusquadrigarum fuper capita montium exilient,

fj ver

ficut fonitus flammz ignis devorantis ftipulam , velut popu-

j

u

valde,

lus fortis preeparatus ad preelium.

1.l

PIES

6. A facie ejus cruciabuntur pop

uli: omnes vultus redi-

to cord

gentur ln ollam,

i

7. Sicut fortes current: quafi viri bellatores a(cendent mu-

Converi

rüum: vitiin viis fuis gradien

*

tur, & non declinaþu,nt a femi«

& mife

tis fuis.

A

flabilis

9. Unufquifque fratrem fuum

. non coar&tabit , finguli in

14. (

cale fuo ambulabunt: fed & per feneftras cadent, & non de-

-

poft fe

molientut.

veftro?

9. Urbem ingredientur, in muro current: domos confcen

5 (

dfen*u, per fenitrgs intrabunt quafi fur.

Io. À

Coetum

Gu

(1) V

eft, Chaldzorum, quafi vorax flam-

&. Somitus flamme. )

Strepitus, &

pa confumet, nihilque poft fe inte-

crepitus Hamms.

'lales erunt Chal-

delabanty

dei Jud&am vaftantes.

grum, & intactum derelinquet.

Accptant

Quafr- hortus, 0. ) '"Terra, qu&

6. Cruciabuntur Palþ;di.) Timcre,

Io. 4

ante ejus adventum erat ut hortus,

& dolore.

Sonitu

id eft terreftris paradifus , ubi Chal-

Redigentur im ollam.) Chald. Ngre

X exercit

daus venerit, fiet defertiffima.

frent quaff olla, fanguine nimirum pre

1

h; jla

Coram co, )) Cum advenit locufta ,

tirnore ad cor refugiente , fic dixit

pfam c

& Chaldeus, ante ejus adveotum.

Ifaias c- 13. 6. — Facses coménffa factes

& g.

COFU.

:

4- Quaff ^ deltus equorum aípeciuseo-

Cit puk

vum.) kiac locoftarum agmina Chal-

7- Sieut fortes curpenk: ) Current

(lis afy

xorum exercitum referentia erunt

velociter , quippe fortes ; conjunca

Reros,

efi enim cum. fortitudine velocitas ,

fimilia equis, & equitibus ; locufta

Yidebunts

enim fpeciem habet hominis armati,

loquitur de Chaldzis.

pulveris.

& equitis cataphratti , quare [talice

Viri 22 "viis (uis gradientur.) Servan-

II- De

tes attributum fibr.in agmine locum,

appellatur ; Cvallerta , id eft, egua-

£

dicitur

$i

nec illum temere deferentes..

Zerri-

V (cem

Ins.

Sic Apocal.

z

H

Qtore d

gnilitudines iaca/zzïsz-;z femiles eauis para-

Uilis, ut caffrorum acies oxdigaza, dici-

lt t

£s npralium.

*

Y L*E,

T

r

fenfuseft, in quo-

tur Cantic. 6. — Vel fenfus eft, per-

Tl

libet hoftium Cha!daorum videre te

gent, quo voluerint.

Billintyr

putobis fpeciem. aliquam, & fpiran-

8. Noz coartüab;t.) Noh fe invicem

5&'41

tem imaghnem equi ad curfum velo-

in acie compriment, nec ordines tur-

babunt.

Opiofi

cis, & ad pugnandum impavidi, qui

Vrl oo.

ea erunt in currendo pernicitate, ut

Per ftnefíras cadent, 65 uon demolien-

Vlrbum

;edites equitum curfum adequare pof-

£uT.) 'lanta erit eorum agil&as, ut

ínt.

væciamü c feneftra in fubje&um folum

-:ibïff, «

—

öAPUT. IT.

135

to. À facie ejus contremuit terra , moti-fuht coali: * foll, *Ifip

poft eum

& luna obtenebrati funt , & flellae. retraxerunt fplendorem 13-1o.

izech

fuum.

*

al equi

-

32. 7-

:1, Et Dominus ded

it vocem fuam ante faciem exercitus

linfra

fui: quia multa funt nimis caftra ejus, quia fortia, & facien-

I.

em

exlient,

iVIattï;

1t popt-

tia verbum ejus: * magnus enim dies D

b

Qminiï & terribilis

24.29»

valde, & quis fuftinebit eum?

E

Marc,

tüs redi-

12. Nunc ergo dicit Dominus :

Convertimini ad me in to-

to corde veftro, in jejunio, & in fletu, & in plan&u.

13.24.

Lucsm

jent mt-

13. Et fcindite corda veftra, & non veítimenta veftra, &

2I.

r

;

ta femi-

convertimini ad Dominum Deum veítrum: * quia benignus, * Jere,

& mifericors eft , patiens ,

. 7.

& multae mifericordiæ? & prse- 3

mos

itguli n

- ftabilis fuper malitia.

9 18.

14. Quis fcit , fi

convertatur , & ignofbat , & relinquatà

oph.

mon de-

poft fe benedi&ienem, facrificium

, & libamen Domino Deo ,. ;

veftro? (1)

* pfal.

conícen-

15. Canite tuba in Sion

i

, Vocate 85. 5.

na

costum.

:T fan&iücgte jejunium

Io, À

16. Con—— Ff

——

P

— !

;

*Jons

repitu$, &

(1) Veftto? I edir. Sixz. legirur: noftro?

3. 9.

delabantur, aut defiliant, noxam non

I2. Comvertimini ad me. ? Ut tanta

»

emnc Uil

upr-

accipiant.

fnala vitetis, dolorem cordis jejunio, L.

14«

Timore;

IO. 44 facie ejus cmtrgmuit ferra. )

fletu, & plan&u indicate.

Sornitu equorum , & quadrigarum ,

13. Seindite corda veffra,) Corda

& exercitus.

veftra concutiat ; & quodammodo la-

ld. Ngrt

ceret dolor.

jmirum pr*

Moti funt cmli. ) . Eft hyperbole.

Ipfum celum concuti vifum eft.

Er non veffiimeuta vefira-) Tantum-q'

; fic disit

Sol, € lpna obtenebrati [unt.) Exer-

modo.

rm;/';z»j fä"fs

citu pulveris nubem excitànte ; qu&

Praflabilis fuper malitia. ) In He-

brzo eft, Pemes: fuper malum, id

Y Curreat

folis afpe&um adimat.

atn

Remraxerunz lumenfunm.

) Retraxiffe

eft afli&ione , & punitione,

E

l ngïünäï

videbuntur, offufa caligine, & nübe

comminatus eft peccatoribus.

A* OE«

eloct s

pulveris.

tior, & praftantior omni ira, quse

.11. Dediz.) Dabit.

:

ad puniendum nosincitare illum polfit.

.Y Gerya

ad b&llum

Vocem [uam.) Signum

I4. Quis (eit , (Í comvertatur.) For«

ige locuty

more ducis.

Fortafie tonitru intel-

taffe mutabit fententiam.

:

Terti-

ligitur tunc audiendum, quo Chaldei

Et reliuquat pofó fe benedillionem,

ii

(ici

&c.) "Ubertatem £ructuum terrz, ut

reddanturz audaciores, Judsi vero per-

i G per-

gellancur.

poffitis latari , & habeatis unde fa-

Quia multa funt. nimis ceflra ejus.)

crificia offeratis.

fe uicdm

Coptofus exercitus late camnpos ten-

Libamez. ) Vide di&a €; I.n. g.

toriis occupans.

3

15. Canite tuba in 6iom.) Vide di-

)rd'meï m'

&a n. 1f

- Verbum €jus. ) Praceptum ejus.

g mf

Magnig enim dits.)

;

orxibilis , ter-

Sanüificate jejunium. ) Explicatum

ribilis,

eft hoc cap. , num. 14

g "

-

136

PROPHE T. OE L.

&ex

.16. Cotigregate populum , fan&tificate ecclefiam, coaduna-

Conti

te fenes, congregate parvulos, & fugentes ubera: egredia-

tur fponfus de cubili fuo, & fponfa de thalamo fuo.

Tüum

r7. Inter veftibulum , & altare plorabunt facerdotes mini-

fope

21

ftri Domini, & dicent : Parce, Domine, parce populo tuo:

ficay

& ne des haereditatem tuam in opprobrium, ut dominentur

22

eis nationes. Quare dicunt in populis: Ubi eft Deus eorum?

fpeci

. 18 Zelatus eft D?minus terram fuam, & pepercit populo

E

li

íuo.

r9. Et refpondit

Doniinus, & dixit popülo fuo: Ecce ego

mittam vobis frumentum, & vinum , & oleum, & replebi-

fto:

ü

« à

mini eis: & non dabo vos ultra opprobrium in Gentibus.

-

Cipio

20. Et eum , qui ab Aguilone ef/tj. procul faciam a vobi

&

A o

: 16. Santficaze Ecclefram- ) Convö-.

quando dicant Gentes, ubi eff Deus eo-

2

telligit

IN

cate populi cotum, & eum prepara-

rüm 6

I9. Zelatus eff Domtnuus terram fu-

buchod

te, ut cum pocnit:encia veniat in con-

us

udg

fpectum Dominit-

«m.) 'Lelo commotus, & indignatus

€

ily

f

f«

Ut vagitu

eft, quod t2m dure ab hoftibus tra-

Congregate parvtulos. )

&aretur ; eft enim zelus indignatio

Esgd

Deurm ad mifericordiam provocent,

qugdam ex amoreorta,quodrem quam

Calo &

ut Íactum eft Judith- 4. n- 9-

amabamus, contemni, aut *moleftia,

fupenin

Egredia:nr fponfus, &tc.) INam etiam

five malo aliquo affici videamus. $i

VETUS |

juftis voluptatibue fuperfedeadum eft

qua dixi, feceritis, jam non ultra in-

Qui v

defrr

pænitentiæ tempore.

ultam patietur Dominus injuriam po-

7- lLier vcflibulum , 61 altare. )

pulo fuo factam.

1 u

.Peperest popslo [ue. ) Parcet , cum

fcu'r m

Inter veftibulum, five porticum,qus

fcilicee Cyrum flectet , ut cos e

d-

Lt

erat ante €am partem teipli , qug

fan&um dicitur, & alcare holocaufto-

bylone in Judzam liberos dimittat.

phernis

19. Refpond:? Dominu:s. ) Per me

p |

zuüum, quod. erat tn 'atrio. f1cerdotum

Hic locus erat

]oelem hoc 1loco.

aate ipfum templum.

attmgat

facerdotibus ad-orandum attributus;

Mistam volisfruntntsm.) Quod ab-

Vero po

ftuli per erucam, locuftam, bruchum,

traneu

ipfi enim propius accedere poterant

& xubiginem c..I. n..4. Hoc fa-

16 cad

ad templum, cum populus ultra atria

non progrederetur.

&um eft poftquam reverfi funt e ca.

lt popu

ptivitate Babylonica; tunc enim po-

Mas

Hareditatemtuam-) Popuïum tuum,

pulus fertilitate locu

de quo dixifli : Pzrs awrem Domin:

bonis auctus.

Piecatus eft , &

Finttm.

popuius ejus , Tacab funiculus baredita-

OCCMEm

Non dalo vor. ultra. ) Nifi me ve-

Fft'fc?,

fj ejus. Deut. 32. 9-

hemcntius ad iracundiam- provocaye-

ritis, ut cum filium meum occidetis.

93':4 Í

In opprobrium.) Miagnum enim op-

ttit f

probrium eft, fi hereditas Domini

el vox 4/ra non accipitur pro in

&iftim;

ferviat nationibus, & dicant Gentes:

perpetuum , fed' pro diuturno tem-

&te

pore, ut etiam

ubi eft Deus eorum , quem fibi prz-

3. Reg- Ie. Io. & 4.

21. N

fulem , quem defenforem effe jacta-

6. 25. & alibi.

Dij] a

20. Eteum, qui a& Aquiloge. ) In-

bant ? fic di;ieur in Pfal, 113. 2. Ae

*

CIAP*U-T; f!.

137

tadün-

&'ex-pelläni eum ih terram inviam ,& defertam: faciem

eius

egredia-

contra mare Orientale, & extremum ejus ad mare noviífi-

mum: & aífcende

'6s frini-

5

t foeth eius ; & aícendet putredo ejus, quig

fuperbe egit.

lo tuo:

21. Noli timere terra , exulta

, & lcetare: quonia-rwna magni-

hinentur

ficavit Dominus, ut faceret.

L2

E

; eorur.

22. Nolite timere animalia regiont

S: »-quiæ germin:avmefunt

t populo

fpeciofa deferti , quia lignum attul

it f'ru&um fuum , ficus ,

& vinea dederunt virtutem fuam.

—

"cce efo

25. Et filii Sion exultate, & laetámini in Domino Deo ve-

repleb-

firo: quia-dedit vobis do&torem juftitiae, & defícendere fa-

tIbus, :

ciet ad vos imb

à

1 VOb :

rem4matutinum, & ferotinum , ficut in prin-

l

—Cipio.;

-

cm

p .

. R

ef Dtui &t«

telligit Holol)hegnem,. qui miffu Na-

Magn.fecavit Dominns , ut facerer. P

buchodonoforis regnantis in Ninive

Magnifice Deus tecum fecit, id eft

- fertátt o

ludzos reverfos Babylone aggreffus

: indignats

faciet : magna damna, quz paffa es,

oftibus trà«

eft, fed a Judith capite truncatus.

majori bonorzum meliorum co

pià com-

Expellama eum in terram imuiam,Gc.)

penfabit.

: indigtio

Cafo enim Holopherne milites A flyrii

22. Nolre timere ::niwh/iär

]drem qUäm

Prz fame, & defectu

egronis. )

fugerunt in invia, difperfique funt

pafcuorum f. qua-

a molüftïdz

l

verfus mare occidentale, & orientale,

lentia ; & tabefcenti

a , ut dixit cap.

deamus,

Qui vero. Affyriam repetebant, per

I. n- ultimo,

yon ültra i

deferzum tranfibaht : propterea Oree

Germinaverunt [pectofa deferti.) lte-

injuriam po*

13. 7. dicitur : Ero eis quaft leaua, &

runr defert:loca germinabunt, & leta

ffcut pardus m via Af[yriorum.

gregibus, & armentis pafcua exhibe-

hat , C0m

Faciern ejus, &5c.) Copiarum Holo-

bunt.

i 05 e D*

phernis ea erit multitudo , ut primuüm

Dederzzt Z-*iïtut?m fuon. ) Fk'x;c"z'k'tm

s dimittit

agmen ( quod hic faciem appellat, )

wigoris fzi, ut ait Chaldzus

$ hOC e&,

.) Pa m

attingat m*re mortuum ; noviffimum

fapidas, & fucculentas uvas, & ficus.

vero porrigatur usque ad mare medi-

23. Doilerem juffitia. ) in Hebr. eft

) Quod ?

tcrraneuin

hanc tamen multitudi-

DYDn benmere, qu vox cum fit cum

s n

nem cedam, perdam, aut diiïïpabg,

articulo, fignificat eximium, & fingu-

. o

ut populum meum falvem.:

larem doctorem , nempe Chriftum ,

( n

Mare noviffimum. ), Mare mediter-

qui nos cum poteftate docebit, & le-

gc enit p

(*

raneum, qucd judais eít extremum

ges feret; hoc enim totum. fignificat

Á

occidenteun verfus.

bammore.

atus 6^ 1

Fatcer. ) Cadaverum.

Matatizum.) Menfe O&o?n-i,— cum

NULAM

Qnuia-f[uperoe egit. )

Quod dighum

fit fementis, eftque temporaneus im-

eric fupplicium . arrogantis animi , &

ber, & primus.

jorc*

j

exifiimantis neminem fibi poüe refi-

Serotinum.y Menfe Martio caden-

fiete.

tem, ut frupges maturefcant.

Inte]..

yitor 0 !

Q.1. Nolj ?imere zerra.) judz fcilicet,

quo t^

l-igi:c— gratiam prevenientem ; & coo-

jo, I2

Bi£L us Com. AMenoch. Tom.Vl.

W/lf

)ln

139

PROPHETI/£ [JOEL-

24. ft 1mp1ebuntur arez frumento , & 1edundabunt tor-

9. 5

effunda

cularia vino, & oleo.

24 Kf reddam vobis ánnos , quos cö*medlt locufta ,

bru-

40 i

Chus, & rubigo , & eruca: fortitudo mea magna, quam mifi

gneh. 5

in vos,

3!

26. Et comedetis vefcentes, & faturablmml , & laudabitis

anteque

nomen Domini Dei veftri, qui fecit mirabilia voblfcum, &

3 ]

E

VUS (f

non confundetur populus meus in fempiternum.

27. Et fcietis , quia in medio Ifrael ego fum: & ego Do-

ficut d

minus Deus vefter, & non eft amplius: & non confundetur

pogmlus meus in aeternum.-

m EC — Ü

*]faie

28. Et erit poft heec : * Effundam fpiritum meum fuper

44- 3-

E SEEUS

A&o.

omnem carnem, & prophetabunt filii veftri, & filie veftroe:

fenes veftri fomma fomnlabunt & Juxfencs ve&rz vifiones vi-

2. 17

u

ii

débunt.

.

29 Sed

um

Lie iE Oi dul

perantem , & copiam äo&rmæ "U«

citus D'ei, quia per xpfos punit malis

orcunes,

auxuhorum Dei.

p(D"Iæ 3

quafi per fatellites, & carni-

Sichf sm primcipto. ) Cum véftram

fices ; & permittit etiam nos vehe-

falutem amantiflfime curabat.

Vel

iten Su?m[

menter tentationibus exerceri, ut vir-

iVinitus 1

quanta olim in veter leftamento

tus$ in - nobis perficiatur.

29. $ei

imbre illo matütino, & ferotino adum-

Q6. Comedetis, Ec.)) l'ruemml bo-

brabatur.

nis illis,

Non fol

u ia G eiaskaas s R a uN

men Àbr;

Q4. bep'eluntur avea frumente. ) In-

Qu EE -om efe .-zm/þ!zm.) LXX Er

telligit copiam c'hanfmatum, & virtu-

non eff amplius prater me, non efbalius

( th

tum datam areis, & agris, ac olive-

Deus preter me.

Aunc i

20, Zj

t18 ,

& vinetis, id e(t Ecclefiis parti-

No/z car]?m:&far;a;ulm rzey:!) N ea

cularibus per Chriftum.

mo enim hxc bona ab . illo auferet.

tür dt Ti?n

m à

Torcularza.) "Vorcularia , in quibus

28, F]ff/ndzzm k:lnrum memn. ) In

t al

exprimitur vinum,& oleum fuat, ctum

die Pentecoft:s.

AG&or.

2. largiffime

1a-

qlæ Lhc

gymnafia ; monalteria; collegia; ali

enim defcendit fuper omnis condmo-

eut VEPX j

que afceteria

tum pexfecutlones, «

nis homines , fine exceptione fexus,

tribulationes , quibus vinum fapien-

vel ætms.

ïï

lat fpr

tiz , & fortitudinis, acoleum confo-

hgle ilin

Pfoplyemäunt*fït; vifr?, 9. ) Ut

Judci.

lationis divinz exprimitur, & havritur.

fecerunt Apoftoli, Beata Virgo, Lu-

hebr, n

2S.' Reddam vobis annos, &c.) Om-

nia damna fpiritualia , qux antea

cE I. 46. Zacharias , Anna, öl Kii-

?/bm h)

vobis demones intulerant , ubertate

fabeth Luc. 2. 58. Philippus A&. or.

f t!j ]W

Oatl-

löff,g, H

donorum legis gratie compenfabo.

9. Agabus ibidem num. Io. S.

Fortitudo mea mazna«) mmoüt V

nes in Apocalyp

& alii in primi-

&( HO -/d/

tiva Ecclefia

nnl;,

quz fcilicet eruce , 1ocuf'tæ, &c.funt

fortitudo mea magna , vel, ut eft in

Senes veffri fomnia fomniabunt,U5c.)

Allguin i

Hebrzo, & Chdïdæ(), Exercitus "us

Senes , & juvenes veftri fomnia di-

am Al)F

ghls && u

robufhus.

Dainones etiam funt exer-

vinitus immiffa , & res fufuras pre-

4

JW/;,

n

'c A/P-U TW

T$9

t tot-

29; Sed & fuüper fervos meos, &

ancii'I'IaAsl in diebus illis

3

effundam fpiritum meum.

, bnt-

. go. Et dabo prodigia in coelo, & in te

m uf

rra, fanguinem , &

ignem, & vàporem fumi.

31. * Sol convertetur in tenebr

ae , &'h:mæ in fan

gu*inäm !"Supra

xlabits

antequam veniat dies Domini magnus, & horribilis.

2« DO«

um,—&

32: Et erit: * omnis, qui invocaverit nomen Domini, fal-. Matt-

vus erit: quia in monte Siop , & in Jerufalem erit falvatio , 24:29-

T.

?O Iio-

ydetur

ficut dixit DOmiD—uSä* & in reliduis, quos Dommus yoc;avexit...

21:25..

E

*Rom

n foper

veltra:

n65 Y

? Sed

A

—

A

S^5

jtit malis

CAPUT

& cimi-

205 vehe-

ügni)f*ïxckancia:'fo-mnxia-huqat, & vifiones

ftellarum ,' de cclo. cadentium $: 0

j, Ut vit*

divinitus objectas videbunt.

confligrationis mnndi.

erves meos, £$c.

29. $ed €$ [mper

-*

)

31- Sel convertezur in tensbras; 6c. Y

—,

cmiat Do-

JNon folum fuper fil

d

i

0s veftros & fe-

Hxc funt prodigia, de quibus Chri-

men Abrahe, fed ctiam fuper Gen-

ftusLuc. 21T. I15. — Erzzs? ,äg;& 2z fole;

tiles , qui in me credent , €

LYX. g

ffundamr

& Iusa,C ffels. Mlatth. 24.29.. N2

y. efoalius

hunc fpiritum.

f9l obfcurabitur, 6 luma nom dabit lu-

5O. Ef dato prodigia, €fe. )

'Loq)ui'-

men fitzm , & Jffelie cadent de calo.

E

P3

ec

. Ef uf Domhi.) Non alia eft

jy.) N

tur de fignisjudicii, quafi dicat: cum

aufetet.

mifero Spiritüm fanctum , jf non

evafio terribilis hujus judicii , quam.

erit alia lex . expeétanda , fcd illa,

agaitio, & invocatio nominis

CA ) Ifl

quz teríc predicabitur ab Apoftolis,

& fubjectio legi ejus.

Chr l'& iy

hrgiiïme

; conditio-

erit recipicnda ; rec poft cfiufionem

21./1;4 i? monte Si0m. ) Nec pefeæ

h«nc fpiritus, aliud reftat, quam, aut

efle falus, nif? in monte Sion,. & Je-

yne fertt

legis iliius admiiito , aut ultio divint

rufalem , id eft in Ecclefi» Chrifti ,

Hoc idem 2sit D. Paulus ad

judicii.

cujus typus fuit Jerufalem, & Sion.

ii ) U

Hebr. ro. 26. Volunrarie enim peccan-

Sient dixit. Domznu. ) Fum mihi

Vitzo, n

zibus nolis pof. acecptam notiiiam vweri-

hic , tum Ifai. c.

Vi

zíbiís, jam mun Tednugunsur pro peccaiis

aliis prophetis.

43.& : 2. 3. tum

; Ad.2I

hoflia, tevritilis autem. quadam . expe-

Et z2 refiduis, éfe. )

' Erïc falvatio.

51

gall

&ario jedtcti, Gfc.

In die judicii foli falvabuntur, qui

Sonytinem. ) Luna enim videbitur

in S$ion, id. eít in Ecclefia Deum in-

il Pïlml

fanguinea, ^ la. 24. 23. & mare eti-

vocaverint, fan&eq-;ue coluerint ; item

am, Apoc. $. 9, multus etiam fan-

refidui , id eft reliquie. Judeorum,

4 4)

guis effangletur. ab Antichrifto. :

uz in fine mundi a Deo vocate , &

Jgneim. ) I*uulgurm'n/-,; & f.uhï:inum,

eiecta Chx'i&iw Ecclefie aggregabuntur.

140

PROPHETIJXX fJQOEL,

X A PUT-IHE

fis

Minatur Dominus. afflictionem magnam. Gentibus , que populum

nl

Jüum. afflixerunt : feque omnes in «alle SFofaphat judicaturum 7

viC

.fons de domo Domini egredietur, €? "fudea in «ternum inba-

bitabitur , [anguine ipfius emundato,

bil

1. | ';U'ia ecce in diebus illis, & in tempore illo

, cum con-

UI

vertero captivitatem Tuda, & Jerufalem :

*

.. 2. Congregzabo omnes Gentes , & deducam eas in vallem

&c

Tofaphat: & difceptabo cum eis ibi fuperspopulo meo, & hae-

reditate mea Ifrael ,

q.uos—difperferugt in nationibus, & ter-

lior

ram meam diviferunt.

qui

3. Et fuper populum meum miferunt fortem: & pofue-

runt puerum in proftibulo

1

,& puell'amgvendifi-erunt pro vino,

»

T0D

ut biberen;.

I

*

4 -Ve-:/

1

I. [JN d;,eäu: lls , Uc )T empore ex-

Super populo m.ea; ff5 Difcepca-"

bo cum infidelibus , & impiis , qui

£ tremi judicii.

Cum convertero, 6c.) Cum Judzos

populum meum l1frael, id eft fideles

]

fub Diaboli poteftate captivos' con-

lfraelitas non carne, fed fpiritu, ve-

Thore

vertero, & ad Écclefiam adduxero.

rosque Dei cultores afllixerunt.

A1-

ludit ad captivitátem Babylonicam,

lt

Q. Ovmues gentes.) Univerfum genus

& excidium . ]adez per Chaldaos,

Y

humaufh congregabo ad judicium.

alüs

I vallem Tsfaphar.) Qum eftinter

quod vaftationis, expilationum , &

Jerufalem ,.& montem Oliveti, a Se-

zrumnarum fidelibus per hoftes Eic.

lim 1

ptentrionali plaga ia Auftrum porre-

clefiz irrogatarum tipus fuit.

Quos dt:/þerj?r;mt 42 mattonibus. )

düm

€&a, per quam torrens Cedron decur-

dlc ju

rit.

Acceépit autem vallis hzc no-

Quos perfecuti. funt, & egerunt in

exilium.

üm

men a Jofaphat Rege, quod eam ipfe

arcu triumphali ornarit poft victoriam

Terram meam.) 'Terram .populi mei,

gnt

de Àmmonitis, & Idumzis; vel quod

atque ideo meam, illo ejecto, inter

&f

illi Maufoleum in ea fuerit erectum,

fe diviferunt.

-

J |

Q

addita pyramide, ut tradunt Beda,

2. Mifernunt [ortem.) Sortito difper-

& Saligniacus ; licet enim Jofaphat

tientes inter fe tam ipfumquam ipfius

lque

fepultus fuerit in Sion ; ut dicitur 2.

bona. Alludit ad fortem, quam mifit

ïlCiEn

tamen IMaufoleum

A man fuper]udzos ad eligendum men-

tis d

Paralip. 21. 1

fem, & diem, quo Judzi trucidandi ef-

0

illi erigi potuit in hac valle, inquod

etiam fortaífe translata funt ejus offa.

fent, E(ther c. 3. num. 7. . .Mos etiam

A

'D[heodotio vertit sig rZ» xoea» rüg

eft captivos forti fubjicere, ut etiam

Por:

predam. Hinc illud apud Virgilium

Ineg

xeíoscg. lm lecum judicis.

JEn. 9.

Excipiam forts , Efe,

Qun

Dijceptabo emm eis. ) Dicam , quid

U:

ile contra me. fecerint ; & ipfe vi-

Pofuerunt puerum in proffibulo. )

Ct

ciffim pro fe, fi

Xquic-l poterunt, re-

quzítum ex proftituto ejup corpore

lefs

fpondebunt.

facerent.

Cimi;

-

*

CAP U-T III..

I4T

^4. Verum quid mihi, & vobis, Tyrus, &Sidon, & om-

nis terminus Palaefinorum? numquid ultionem vos reddetis

ulun

mihi? & fi ulcifcimini,vos contra me , cito velociter reddam

DIUM

viciffitudinem vobis fuper caput veftrum.

*

itlh-

& aurum -tulifïis : & defidera-

$. Argentum enim meum ,

bilia mea, & pulcherrima intuliflis in deiubra veftra.

6. Et filios Juda, & filios Jerufalem vendidiftis filiis Gree-

1 GOL«

corums; ut longe faceretis eos de finibus (fuis.

4. Ecce ego fufcitabo eos de loco, in quo vendidiftis eos:

vaïl&m

&he-

& convertam retributionem veftram 1n caput veftrum.

8. Et vendam filios veftros, & filias veftras in. manibus fi-

& teþa

liorum Juda, & venumdabunt eos Sabzeis genti longinquee ,

quia Dominus locutus eft.

pofue.

*

9. Clamate hoc in gentibus,

fan&ificate bellum , fufcitate

0 ViD0y

robuftos: accedant, afcendant omnes viri bellatores.

:

Io. Concidite aratra veftra in gladios , & ligones ve

Rrosf

AL

— Ó

in lanceas. Infirmus dicat

: Quia fortis ego fum.

€

Diíceptie

E

S.3.

.dr. Erum-

"

jl , q

et fidelei

Puel[km vmdid-erunt,- pro vino.) Eiam

me ultionem fumere;populum meunt

Pmül, ye

'ünts A]'

more leonum turpis lücri caufa pro-

vexatis? Agite, fzvit

.

: cito pcgpa'l

ftituentes , idque vilifluno pretio.

qdabitis.

vdonicam,

Vel , ut D. Hieron. interpretatur ;

6. Filis Graecorum.) Gentilibus.

r

Chaldaos,

alis eam vendentes , & libidini gu-

7- Su[citabo eos, ) Kevocabo.

onum ,

lam praterentes.

Copvertam retributionem, Efc) Le«

?oües Ee

4. Verum quid mibi? Guemadmo-

e talionis vos puniam.

I

1

dum ex multis fceleribus extremo illo,

g. Fendam filios wveffros.

) Licet: hoc

dimibu. )

die judicandis pauca tantum per mo:

factum non legamus in Scriptura: quia

erin il

dum exempli recenfuit ; ita ex multis

tamen hic predicitur, revera accidiffe

gentibus judicandis producit paucas;

dubitare non poffumus.

& fama , & vicinia, & fcelere apud

Sabais.) Sabzi funt /Ethiopes, vel

pgpulimef,

Arabes Arabiz felicis, duplex enim

C&Ol intet

judzos infigniores.

Quid mibs 65 vobis? ) Formula hec

eft Saba, altera in /Ethiopia, altera

o dilptt-

loquendi averfantis, indignantis , ab-

in Arabia.

Porro hzc venditio Sa-

jicientis, reprobantis, & condemnan-

bzis fata, fignificat fceleftos demo-

tis eít,

nibus in eternam captivitatem ; &

m

3ndum m en:

Omnzis terminus.) Owmnis ditio.

cruciatum tradendos.

N

Numquid ulticnem vos veddetis mibi ? )

Q. Clamate hoc £2 gent

ibus.) Procla-

Poteritifne dicere vos ultionem fu-

mnate hec voce preconis apud gentes.

Mos t

, u etiam

mere de me, id eft de electis meis,

Santlificate bellum.) Bellum indici-

cum illos injuria afficitis ? quafi di-

te

Vide di&ta cap. 1. n- 14.

j Vjl

cat ; minime , numqnam enim vos

Sufcitate robrftós.) Fortes, bellato-

[

]zferunt.

Vel fenfus eft : num ira-

res veftros excitate, ut arma capiant.

fjl

) U

IO. Cencidize ar atra Veflra tm gladios.)

]v COFPOI

fcimi'nfmihil, & quia non poteftis de

bs

d

1

142

PROPHETIA& JOEL.

*

VO

11, Erumpite ;

& venite omnes gentes de circuitu, &

S

robuftos tuos.

f

congreganíini: ibi occumbere faciet Dominu:

12. Confurgant, & aícendant gentes in vallem Jofaphat z

tan

quia ibifedebó , ut judicem omnes gentes in circuitu.

It

* ÀÁpo.

13. * Mittije falces; quoniam maturavit meffis : venite , &

3l

14-15- defcendite

, quia plenum eft torcular,fexub'e'rant torïcu:laria:;

$

&

quia multiplicata eft malitia eorum.

*

:

&!

14. Populi populi in valle co-hci.üldni!s;:

quia ju xta ett di es.

Domini in valle concifionis.

fpi

*Supr.-

15. * Sol, & luna obtenebrat

E

i"füqt, $ &."Reïfïæ retraxerunt-. -

Q.

per

&

19* fpglendorem fuum.

^

etü

D

,

abift"::

* jere-

16. ^ Et |

Qminus de Sion ïlig;iþt, & de ]jeruiïaläm; d.

VO-

25.39.

caenes

Amos

$5

'Eg 2.

WMomeres . in gïadioskcbmrr-ertïüe 4X

Plemum ef ? torcmlar..) - '»B«ottis ;

proni

eontormate.

Hoc eft quo

;

uvis: in illud ergo vos , o Angeli,.

Di

d dixig

defcendite , ut: hafce uvas prematis.

Virgil. I- Georg. ,

Cl ;

Ei curve. vigidum falces conftantuy

'"Forcular, five przlum uviscalcandis

eG]n

z enfen..

ylenum gehennam fignificat, ubi fce-

fft,

lerati homines crüciasibus &teenis pre-

Joffrmus dicat , tfe; ) Wxcutiat im-

;

PU

firmitatem ,. & animum erigat ad pu-

mcntur.

It yo

Exuberaut torcmlaria. ) Mlaximus

gn ame

2

Hebr. & LXX.

D.

II. Ermpite-

Á

enim eft peccitorumn puni,endorum-'

h«. iU

€oz gre g*ami BL

ltalice diceremus ,

nutmerus.

ingdo

y Plurimi popult

æf[äite 2n campagta«

.

I4- 'paj;äli * pap;;»li*;

:

?

e1.

Ert congregam

i. ) Ut contra me

—-de wvalle wnwficm'y.) Exunt

in valle

f*E ht

pugtietis,

i c

u

Jofaphat, ubr concidentur ,. id eft,

i

Occimbere factes. . Niétos fternet. .

perdentur impii juxta illud. Pfal. 128-

üem (

r D*ami-mg: juffies cogcidet cervtcés pee-

L i

I3. Mittire falees. ) Giuia nimirum

Cf OT RH

maturuit meffis.

Chriftus Angelis

Ofne

pracipit, utin fine mundi congrepene

Tup i

omnes homines malos fu. unum- lo-

I5. Sel, & Luna " obtenebrat? funt. ) . N

Non agit,hoc Joco de

fi-gnisv diera

Ifie,

cum , quafi man

ipulos. demeffos in

judicii praecedentibus ; nam de his

p]ftlt.

ünuin acervutin.

H

Hoc eft, quod ha-

r

egit c. 2. n. 3o. fed de ipfo judicio ;

bemus Apocalyp. Ij« n« IS. AMitze

fïgniügas autem diera illàm tante ca-

dj

at

f«hkem fuamy Ef merez i quea venir bora

Jamitatis fore, ut hominibus ex illa

Hldlj

ut metatur, quaniam arett mneffis tevrd.

coníternatis, Sol, £juna, & Stelle ob-

tute &

Huc etiam allufit Chriffus Mactth. r3.

fcurari, & deficere videanture

Mic-

thiltan

39. cumait: MejJr: canfummario [gculi

flis enim , & pavidis omnia vi-

Exc.

j"xg

&ff s mefferes atem . npeli fgar.

dentur triflia, ma(ta , & atra.. Si-

dará

iiox num. 4I.

Mittet füiws bommunis

milis phrafis eft lfa. 13. Io. Amos

macula

amgelos fieos , E9. colligent. de vegmo ejus

g. 9. E alipi.

4lia

emuia fCandala, €y eos qur faciunz ini-

APO:&]

71*52?":1&(?711 $

ïö.' Dowinus de Siom rngief.v) Chri-

5& wmitter eor n -mn?z'num

f0

igntsg.

f&us , quieft leo de tzibus Juc?!;'APOG-

TM]C Y

^

CAPUT;m.

143

v*-ncerh fuam E & mo

vebuntur coeli 3 x feïra':/

U0

& D--ko-fninusï E

fpes populi fui, & fortitudo filiorum Efrael. .

hat:

1T7. Et ícietis , quia jego Dominus Deus vefter, habi-

tans in Sion monte fantto meo,

& erit Jerufalem fan&a , &

et

alieni non tranfibun

!

topper eam amplius

as

.18. * Et erit in die illa: ftillabunt monte

VS duïl'cedänefn » Amos

& colles fiuent lacte4 & per om

nes rivos Tuda ibunt aqua : 9: 12:

- dies

& fons de d

jiomo Domini egredietur, & irrigabit torrentem

fpinarum.

eruni

i9. Agyptus in defol

ationem erit, & Idumzea lï'n. defertum

perditionis: pro eo.q

uod ini

C

1

ue egerint in filios Juda, &

dabit

YO«

€1ff ujd-eri nt fa

nyguïn€:m' inpocentem yin terra fua.

[ RENSPE

s

20. Et

——

5- 5. terribilem in im

pios fententiam — lud celebre de terra ælä'&e » & melle

i,

pronuntiabit.

lngelis

De Jerufalen , 6c.) Ex loco aeris,

manante j vita enim erit jucundilffi-

mia.

ématis.

lcandig

cui refpondet vallis Jofaphat , qus

J44a. ) Terrge viventium, & bea-

eft juxta

torum.

8

jpi fce«

€

| ].emfg:lem,,fuc fupra di&um

X

d

Jéupt.) Perpetuo.

E

Mave!uxtzxr celi, C$ terra.) Ter-r(;-

-gu.) Gratiarum, & deli

ciarum

rc vocis illius tremendz, ut explicat

- caleftium.

us

ydorom

D. Hieronymus : fignificat hyperbo-

E; fons de dama,Dmi'k;) ste thro-

lice omnem rérum naturam quodaim-

no Dei.

Fons hic , five, ut S. Joan-

modo tunc trepidaturam effe.

Vel,

nes Àpoc. 22. I. vocat, fluvius pro-

ipOPUü

€&/4, id eft coleftes angeli obftupe-

fcent tam infolit

cedens de fede:. Dei, & agni, eft pro-

i vll

videntes ; (4 £erra,

fluvium bonorum, quod Deus effun-

u du

id eft homines i

$

*terri$ a

dit in beatos pec fui vifionem, & frui-

dem de caufa trepidabunt.

ge n.;es €a-

l. 12j

"tionem beatificam.

]

Er Dominus [pes-papzli [ui. )

: Cxäm

dorrentem Abfimmm.) H'eb.r. & Chal.

omnes trement, jufti in Chrifto Deo

fuo fpcrantes lgtabuntur, & fortitu-

Valem Setiim , locus erat in Moab

270 )

dine, at

tráns mare mortuum, in quo arborum

que Ed'udü Chriüus*cqs re-

Settim -magnus proventus.

Quia

;; ditià

plebic.

T2 his

I7. Er feietis.) Scilicet elécti, quafi

vero ligna Setrim, uc fepe dicitur in

.ü,a'la'o :

iacris Literis, imputribilia funty apte

dicat, tunc aperte videbitis.

beatos morti non amplius obnoxios

nté (à

Habitass £m 'Sz'cï;z.) In Ecclefta, que

ex lm

lgnificant, & zerzens fBinarum , (ive

6"&5 ob

tunc erit triumphans ; hic enim eft

valls Sertig , lo

1nilitans.

felix £vum agun

t.

cum , in quo be;w;?

L»L

a

Jerufatem.) Cbeleüis.

( J

Sanéa , 6c. ) Omnino non habens

I9. /Egyprtus. ) Per Aïgy*ptum dam-

I

maculam, neque rugam.*

nati intelliguntur, ut etiam per ldu-

maam.

j

4hieni.) lmprobi 5 nam. ut dicitur

Feris cames.

In fítós 74da.) Filios Ecclefiz.

Apocal. 22. 15.

18. E£ erit dp dte illa: ff illabunr, &fc.)

Sengsinem énnocentem. ) Sanéto

j

"TTunc Vro implebitur promiffum il

martyruim.

þrum

!;A PQC*

'

*

PROPHE TE 3 JOoEL

.

144

20. Et fudsea in seternum habitabitur, & Jerufalem inge-

d2b

nerationem , & generationem.

CatU

ot. Et mundabo fanguinem eorum, qu

7

r

em nog mundave-

3'

Tam: & Dominus commorabitur in Sion.

Á

füpe

injufte ab- ./Egyþcii's , aliisque impiis

20. fu&lm.. ) €aleftis, quä eft in

pa

atria fan&orum laudantium Deum.

effufum , 'qu'em antea non fum ultus.

Itaque lfaias ait : Ig die 2 cantabi-

LXX. habent , ve

7uf£r4m | f,m gUinem.

i

fur canticum iflud im terra. Tuda.

x

Syrus

Ulci[car..

Den

- Commtirabitur.) Gloriofe cum fuis

gerufalem. »: Coleftis.

fidelibus re

y

QI. E& mundabo fangsinen. , U.

qælfaüiü

gnabit pgrpecþo; in Sion

—-

*

Ulcifcar fang,qinem fidelium meonuin *

tit] à

profar

C

2'Z

il fe

. PROPHETIA AMOS,

lem "

H::*ï;&;

CAPUT PRIMUfM.

qui W

Temþz[sï prophetie Zdmos.: ultio Domini iu Damafcum ,. Pbili-

Tügien

fuos,

m, ldumeam , C? filios Zfmmon, quos fuper

tïlm,, (

jl?oæqs*,, Tyru

à

]

Ín

quatuor [celeribus mon comvertet.

.

Lyxe

Ie

'Erba Amos, qui fuitin paftora

]

ibüs de Thecue :—quge

dm,'f;ï.

f otri

. vidit fuper Ifrael in diebus Oziee regis Juda, &

in diebus Teroboam filii Joas re

T

I

Exec.

gig Mrael, * ante

pa

:

duos annos terraemotus.

lid2g

-M- 3

ont

lone,

bente

d. P/ Erba Amos. ) Prophetia

nAmxo 8.

care fecit Ifrael erectis vitulis aureis,

TUrcnt

Qui fuit m paflorióus.) Quifuit

fed filius Joas filii Joathan, fihii Jehu,

Itolipe

ex oppido "Phecue, ex numero pafto-

ac confequenter pxonepos ejusdem

h

Untür

J;cpbu , fub quo -Jeroboam propheta-

rum , qui in fol'imgþine- illa verfanf

tct,

£ur-

runt etiam ()feef, & Toel.

me

W

De Thecue.) Oppidum erat Judes

-nute.duos anmos terra guotus.) Qui

quo t

fex millibus paffuum diftans a Beth-

fa&us e(t, cum Ozias Rex Juda fa-

CCtls

Tehem.

cerdotale officium ufurpare conatus

?þ

Uz."

Qua vidit. ) Cognovit revelatione

eft, & idco divinitus lepra percuffus,

rllll

divina.

2. Paralip. 26. 2o. ita tradunt He-

Yt ts

Super Erael.) Ad lfrael pertinentia.

brei, & Jofephus l. o. Antiq. c.11.

QUas itic

lm ditbus Ozj4.) Gui alio nomine

quos fequitur D. Hieronymus, &fe-

j

Pv

dicitur Azarias.

re alii omnes hujus loci , interpretes,

Untia z:g

Et in diebus Jeroboam. ) Hic Jero-

Salianus tamen Anno mundi 3250.

Celïrg,

beam non eft filius INaboth, qui pec-

"

non exiftimat godem anno eerra mo-

Wovene

*

-

Bib':), cu

/

CAPUTTL

145

inge.

o. Et dixit: * Dominus de Sion rugiet, & de ]erüfaïem- ;fJer;

dabit vocem fuam: & luxerunt

fpeci.oi-".av paftorum, & exfic- 25.3o

dave-

catus eft vertex Carmeli.

|oel.

3. Hzec dicit Dominus: Super tribus fceleribus Damafci, & 5: 16

—— —

inpiis

fuper quatuor non convertam eu

m, eo quod tricu;*ayerint in

plaufiris ferreis Galaad.

:

i ultus,

!gm'nem.

4. Et mittam ignem in domum

Azael ,€& devorabit* d'qmo/s

Benadad.

m fuis

1 Sion

fdäam. .h'.abit'atotjemï

;. Et conteram ve&gm Damafci: & ldiyfp',e

de

tüm accidiffe ,ö( Oziata factum le-

di&a Proverb. 6. n. 16. INon tamem

profum. Vide, quaille difputat loc.

fignificatur tria, aut quatuor tantum

c.n. 1. & feg.

Damafcenorum fuiffe genera peccato-

2. Deminuus de Siom vugset. ) Pafto-

-

rum, propter qug illis irafceretur

M

rali fermone. vocem Domini terribi-

Deus , fed. numerus definitus poni-

lem rugitum leonum vocat, ut ait $.

turpro indefinito , & tria, vel

Deus

qua-

Hieronymus , fententia eft.,

tuor pro multis.

qui colitur in Sion, inde quafi leo

Nonm cowvertam eum. ) S!cilricektj:' ad

rugiens exiliet gravis ultor in hoftes

me, ignofcens

Diij-

*merectur.

Ailli , fed plectam , ut

fuos, id eft, in impios, qui ejus cul-

Bir

tum, & numen, vel idololatzia, v«l

VEo quod tritarAaverint in plau, l;-z';- fer-

aliis fceleribus violarunt.

rt1$ Galazd.) Contigit hoc fub . Afael

Luxeruzt.) dn Hebr. eft, bi/þ""

Rege Syrim, illamque calamitatem

deztar.

exUx

flens predixit Elifeus,cum ei regnum

& €

| Speciofa paflorum.) Pafcua, per que

promitteret. 4. Reg. 9. 12- Civicares »

metaphorice intzlligit fpeciofas urbes,

* gnte

inquit , mazira: igue [uccendes y 6 ju-

& palatia , &que, ac agros (& prata

Vepes eoruu» intevftcies eladio , €$ par-

]udse

quafi dicat : ficut. rugiente

vilos eorum elides, &f pragnautes divi-

leone, & regionem aliquam infeftam

de

5

)u

5, fic David fuper Ammntonitasegit

—

habente defolantur àgri, &c. ita Deo

lol

ferrata carpenta, ut habemus o. Reg.

rugicnte , per hoftes nominis veftri

I2« 3k.

Hoc igitur fcelerazum Da-

; Aur

jj [ehy

recionem populante, omfia vaíta-

mafci facinus fe peculiariter vindica-

buntur, & defolabuntur.

n

turum minatur Doininus

?*

illiusque

eguium

m[]hiü'

Exficcatus eft vertex Cp.frwef'i. ) Car-

meminit aliis tacite prateritis,

melus mons €rat fertilifimus, ex

Galaad.) Habitatores: Gálaad, .

quo fa&um eft, ut omris ager, aut

J Qui

locus feitilis, & amenus Carmelus

4. Et mittamienem.) Velproprium,

ut accidit in urbium expugnationibus,

uda ft-

appelletur ; fignificatur ergo peritu-

cum ignis tectis injicitur, vel meta-

cofiatus

ram.fertilitatem dfrael , & ejusopes,

phoricum fteagis , cladis, excidii, &

grullub

vel eciam aliarum gentium , contra

incendii more cunéta depafcentis.

unt A^

quas itidem prophet:t.

las dowusm ial

]am enim erit

W.

n

k

g. Super rribus fCelerilus, $c. ) Sen-

Azacl mortuus,, & illi Benadad filius

T

&

tentia'eft ; funt tria, vel quatuor

fucceíferat.

rprit

fcelera, propter que graviter Com-

Domos, ) Palatia.

j 2

moveor econtra. Damafcuin.

Vide

B. Fellezg Damalci,

enni. I9

T

3 Vel inmas- fn-

Bib/. cam Cq;n. Mezogb, T. VI.-

L/

*

LPROPHETI)E AMfïSS

ïag;ö

de c'amþö

--'idoïi., &tenenft&m fceptrum de domo' voluptatis , &

eu

transferetur populus Syrize Cyrenen, dicit Deminus.

!

5

*

6. Hec dicit «Dominus: Super tribus fceleribus Gaza ,

&,

fuper. quatuor non convertam eum: -eo quod tranftulerint

fuäi

captivitatem perfeétam, ut concl

uderent eam in Idumoeea.

g

Gaza& , & d,eyoryla-bit eedes

f

e]1us.

^. Et.mittam i,gnem in murnm

ü

$

9. Et difperdam h

abitatorem de Azoto», &x'ænentem fce-

n

*rüm de Aícalone, & convertam manum meam fuper Acca-

E

Àm

ron, & peribunt rel!

qui Philii:chinprum.,- dicit. Dominus

Deus.

;

5

fen

Super tri'bus&,fce*leï"i*b'us. Tyri; & .1;11;

9. Hzec dicit Dominus :

H

per quatuor non convertam eum : eoquod concluferint capti-

&

vitatem perfecttam

^

:

in; lgïumæa, & non fint recordati foederis

L

,fratl-*um,n

ng

Io Et

^

*

tur. Exxchbraw:o aliqui vertunt, Cz4-

dun

tel-ligic , queg

ycctibus muniuntur, vel

Damaícenorum vires, hoc €

; Du-*

ptivitatem pacificam , captivos fcilicet,.

dlcq-

ces , milires, àrma, (c. guibusfevab'

qui ^nihil hoftile

machinabantur.

Quando hanc captivitatem ex Judsa

Oh(a,

adverfariis tuebantur.

Qtar

De campo idoli.) Planitie

Damafci

"

abduxerint Philifthzi, mnec ex Scri-

a.

ptura

liquet, nec ex Jofepho.

colentis idol

E£ miitam ignem. ) Vide difta n,

Teuemrem fceptrum.) Kegem Da-

mafci.

4. h«c enim eodem modo explicanda

D&

]

De dome woluptatts. ) Scilicet di-

funt.

ChoQ

9. Et difperda

:n, 6c.) Azotum, &

^n

fperdam.

Damafcum, & ejus plani-

Accaron , & Afícalonem difperdam

tiem ^ domum — yoluptatis - appellat ,

Wïïl

uia amaoniffuna erat, & lIgtiiiima.

cum Principibus , & civibus fuis.

N x

Re/iqu'i Plädi/?/?inürwmc) G:ethx., &

Tramf:n»mr -popu/us Syrjæ (':'yrmm..

Non eft fermo de Cyrene, quz eit in

minoraoppida, ut D. Hier. interpre-

num

Africa, fed de alia, qug eftin Media,

tatur.

nr

»

m Damafcenos a fe victos At-

9. Super trilus , €c: ) Wide dida

in qua

£aum. .

F

fyrii tyanftulerunt 4. Reg, 16. 9.

?

J

fe

&47!2.)

ïus!

6. Super £rtbus fceleribus , 6c.) Wi

Concluferint captsoitatem pe

ho

de di&a n.'3.

Vide di&a n. 6.

Hujus captivitatis

4

nulla mentio,in facris Lireris , nec

Gaza. ) Prop

hetát in Palzftinos,

Probabile eft, tunc ac-

þufi

quorum quinque erant Satrapig ,

in Jofepho.

civit:tes precipus; quatgor hic re-

cidiffe, cum Gazenfes, de quibus n.

6. captivos abduxerunt judzos.

fi

cenfentur, quinta erat Geth.

Federis fratium. ) Quod dictum eft

Captivitarem. perfetkam. ) Omnes,

Ui

- quos

ex Judais captivos duxetat ne-

inter Salomonem, & Hiram Regem

tranftulerunt, & ven-

'T yri 3. Reg. 5. adeo ut fefe mutuo tra-

imine dempto,

*

H

tres compell:rent,. 3. Re

9

vel

) F.

diderunt in Idumeam, ut 1c

ngius abef-

hr i

fent, a patria , & hoftilius tra&aren-

quod deb.qeraï efle inter tratres, Hoc

2

"

CAPUTi;

147

T

Io. Et

bit czedes

ejus.

mt»nï.ttaæïï ignem in murum Tyrl & dex,;era

'.

-

»)&

Ir. Haec dicit D

Ju

öminus: äupei' tribus fceleribus Eäomk, &

uper quatuor non convertam eum: eo quod perfecutus fit in

»des

gladio fratrem fuum , & violaverit mifericordiam ejus, & te-

nuerit ultra furorem fi

fuum , & indigngtionem- fuam fervay*eïig

fe-

ufque in finem.

MC

12. Mittam ignem in Theman: & devorabit ,äed/e,sï Bofrze.

'

13. Hec dicit Dominus: Super tribus fceleribus filiorum

WU

Ammon, & fuper quatuor non convertam eum: eo quod dit-

fecuerit pr&egnantes Galaad ad dilatandum terminum füum«

Y fu

14. Etfuccendam ignem in muro Rabbath : & devorabit zedes

cipti-

ejus in ululatuin die belli

Xleris

; & 1n turbine in die commotionis.

:5. Et ibit Melchom in capti

-vitatem—,i ipfe , & principes

ejus .1'1;1*1;115 dicit Dominus,

lEt

d

CAPUT

— n

nt, t

eft, iBter ïacoll, & Efau, eör'uqu*ue

Täem:'m,*;mö'c., ) Theman, & Bofia

clicety

pofteros Ifraelitas, & Idumzos;quafi

nobiliffimz erant-civitates Idui

dicat 5 T'yrii inter fratres excitarunt

Erum.

*

[

nz;o-

hantit

odia,; Idum&os contrà jud&os con-

; Sndæä

3. Super tribu:

"

356 ) Vide-dicta

H SCïi'

citantes, dum eis ]udzos in fervos

Rum.

32

vendiderunt, quod fcelus mihi valde

D;fämærir freggantes sz/;md.) fcl

Idiaä "v.

;'-;iïþlicuit , nec abibie impune.

factum videtur a Naas Rege ÀÁmmo-

;iicandä

Lsd

lO. Mitram genem.) VWide difta n.

nitarum ,t'en"rporelganlis cum fcilicet

4

& n.4. Factum eft per Nabu-

Naas vaítavit [Jabes Galaa

d r1. Reg,

chodonofor, ut predictum eft Ezech.

*TI. Hcet ibi diffecti

;

um &

mentio nom fiat.

Onis pregnantiuin

20. & 56. & poftea per Alexandrum

:Perdäm

Magnum, qui Tyrum vi ceperunt,

ld dilatandum tepminum fünus.) ALT:

fois.

(& expugnatam vaftarunt.

extindtis fctibus Galaadizarum , nul-

Eethæ ,

II. $eper Ltriäzx: ;€c ) Vide dicta

lus ex eis fupereflet, & ita polílent

ntefpf (2

num. 3.

Ammonite regionem illam fuz ditio-

Edom-) Idumez.

*

&i adjungere.

& d

Frarrem"foum. ) Filios Efeael. fra-

X4c Succendam. Zgnem. ) Hoc eff ,

tris Efau, quos femper flagrantiffi-

quod jimn fxpius repetit, Mizzaz gOH

3

fcäw')

1no odio profecuti func Idumzi, P fal.

Vide:difta. n,

riyitti

136. habemus.

Meinor efle Domine

lp uimiatu.

h!

J

'Yum tubarum ) a€

1 x

Jfltorum. Edom , - $m die- Jerufalem , qui

buccinarum clangentium ,. tum inili-

tuuc **

dicust , exinanite ,. exinanite a4ue d

tum c*dentiom, & ceforum.

fundamentum in ea.

Fs für^inee. ) In'valido impetu, in

uibus

horribiii hoftium incurfu.

Xf

Miferiordiam cjus.) F dcbï;tam.-

(hont d

Ultra,) Chald.

7 peiperuum.

d vie cominctionis.) cum territi, &

um

12. Mijrtam f2g265.) WMide dicta n.

tuxbati 4nei»cäe;7c,, quo fe vertant.

z

. Foétum eft hoc per Nabüchodono-

Ls.

ATRC

Me

Á borz.y Gul etiam dicebatur

100 lr

j

y6

for, &eChaldeos; ut

patet. Jerem. c.

Melech , Moloch, Deus erat Am-

(

hoc

25. & E/Ze(;h' 27'

monitarum , fpeciem habens Regi(s :

I48

PR OP HETIXAMOS

CAPUT IL

fupt

pro

Ultio Domini in Moab, Studam, - €? lfraelem, bifgue mina-

tur interitum , quem effugere non poterunt : quia acceptis bene]?-

&v

*

4lis Jemper fuerunt ingrati , Deiqu

;

pud

?

Abjecerunt.,

e Vl,eg:em

*

1. [ TJEc dicit Dominus: Super tribus fceleribus Mo

ab',&

al

fuper quatuor non convertam eum: eo quod incen-

derit offa regis Idumzeze ufque ad cinerem.

Qu

iv

"

2. Et miitáàm ignem ia Moab, & devora

bit æäes Carioth,

qUe

&* morietur in fonitu Moab, in clangore tubze:

fubte

5. Et difperdam judicem de medio ejus, & omnes -princi-

pes' ejus interficiam cum eo, dicit Dominus.

&f

4. H&ec dicit Dominus: fuper tribus fceleribus Juda, &

[074

ü0 vIl

füper quatuor non convertam eum: eo quod abjecerit legem

qu£ p

Domini, & mandata ejus non cuftodierit: deceperunt enim

vendidt

eos idola fua, poft quae abierant patres eorum.

c&de in

s. Et mittam ignem in Tuda, & devorabit aedes Terufalem.

aiont

denario

6. H&c dicit Dominus: Super tribus íceleribus 1

frael, &

fuper

PrO t

duile

!

duobus

ut nomen ipfum fignifïcac ; nam AMo-

propriurh. Melius tamen vulgatus In-

N jart

loccb , idem eft, quod , Rex AMelcbom,

terpres , & alii exiftimant, effe no-

lrridet eo-

7 Cu

idem , quod Rex eerum.

men proprium urbis , & IVlecropolis

tulcas ;

rum Déum , qui fimul ab hoftibus

Moab : fic enim accipit Jerem. cap.

capiebatur, nec feip

48. 21. Fortaffe hec urbs abamplitu-

cquam i

V/zm

terat,

'fum defendere po-

dine dicta eft Carioth, quod fuo com-

Principes.) LXX. habent, Sacerde-

lé vt

plexu magnum pOPUIi numerum cons-

us ühs u

1es,6. Principes , hoc eft, proceres Am-

:

tineret, qui pluribus urbibus confti-

ddteg,, [

monitarvm.

*

tuendis fatis effet : tales urbes funt

Conftantinopolis , Parifíi , Ulyfippo.

totfim

I.S

Uper tri£us5 ,6c. ) Vide dicta fu-

Morietur $m [onitu. ) AMivertunt , i5

COnculcag

periori capite numer. 3.

o Vértey,

Eo quod incendertnt offa ,&fc. ) Regis

fremisis , quafi dicat : in ftrepitu hor-

Idumzz, qui cum Joram, & Jofaphat

rifono expugnationis urbis Carioth,

Prei"'ü?lt)

contra eos pugnavit lib. 4. Reg. c. 5.

& ceterarum , morientur Moabita.

4l puel]

In. clapgore £45a. ) 'Yubis clangen-

l'um, 1

fevitiam fuam ctiam poft mortem in

[ bgne 1

eum expromentes, licet hoc non ha-

tibus , armis perfonantibus , hoftibus

beamus ex Scriptura, vel Jofepho, con-

vociferantibus.

tl ».

ftat tamen faftum ex hoc loco.

g. 7sdrceem. )

Regém.

Wt d: folt

4. Super ri5us.) Mide dicta

fup. C.

Uten

que Pa

9. Mittam .ignem.)Vide di&a

lfu pe-fio-

n

f

C'üdireg

ri capite numer. 4.

Cariotb. ) Mox Cariotb

ügnifïca; ci-

: 5: Mittam sgnem. ) Vide dicta fup.

* Uis];

vitates : quare non defünt , qui pü-

cap. n. 4-

e

&

'X QUO f.'u

JfPum

mm ( F

tant effe nomen appellativum , non

6. Quod vendidertt pro ergento ju,

qlli enim t

*

CAPUT L

149

fuper quatuor non convertam eum: pro eo quod vendiderit -

pro argento juftum, & pauperem pro calceamentis.

QUE

5

.7. Qui conterunt fuper pulverem terrz capita panperum,

ii

& viam humilium declinant:. & filius, ac pater ejus ierunt ad

puellam, ut violarent nomen fant£tum meum.:

8. Et fupet veftimentis pignoratis accubuerunt juxta omne

,&

altare: & vinum damnatorum bibebant in domo Dei fui.

Y«

9. * Ego autem exterminavi Amorrhaeum a facie eorum : * Na.

cujus altitudo ,. cedrorum altitudo ejus, & fortis ipfe quafi 2124

c

-

&

joth,

uercus

*

'»f

ubter.

, & con:rivi fr'u&gm ejus .defuper,ï & radices ejus ,

a

24

iv

*

-

. T' 3

"I.o- *—Ego a

j

&'c.) Quod minimo pretio coxrrupci,"

hd inde. & ludibrio Gentlism

Ifraelitarum

detcftan-

egem

quo vix calcei emantur , juftitiam ,

impuritatem

*

enim

que pro innocente, & paupere ftabat,

tiuim.

vendiderint, accepta a divitibus mer-

cede iniquitatis.

Bene hzc conve-

G. Guper vefftmtutis ptgnoratis. ) Re

Pignori tradita, que ufu conf'umitur,

lert.

niunt Judgis Chriftum pretio triginta

uti non licet ei , apud quem depofita

denariorum vendentibus. -

eft, Hoc impii hi cultores idolorum

J, V

Pro caleeamentis. ) In Hebrzo eft

u

duale , t 5y3 zahalaim , id eft pro

peccabant, fed etiam gravius., quia

duobus calceis.

veftes pignori fponte tradite non e-

Italice diciinus , ger

rant, fed erepte cultum idolorum re-

ts Tre

un paro di [carpe.

D

cufantibus , ut illis divenditis, ex pre-

[[e n

7. Conterunt. ) In Hebrao ett , coz-

tio victime compararentur , & epu-

zopoli

eulcant ; opprimunt tyrannice , con-

lum inftrueretur.

T CQP'

culcant, & peffundant.

Viasm hmmiüum declnant. ) Humiä,

j'zfxta omne altare. ) Idolorüm.'

mpïicU-

les viatores -vi opprimunt, vel ma-

Vizus dammatorum bsbebant. ) LXX.

) co-

Vin(mz de calummiis biióebant. | Chald.

1] cot

nus illis injicientes, vel jus eorum vio-

bióebant vinum rapima , expreffum ni-

coflüi'

lantess ficque illos dsclinant, id eít

as Tont

deorfum inclinant, profternunt , &

mirum oppreffione , & cqnculcat.i«onc

pauperum.

p

conculcant ; fimile eít illud Job. 24. 3.

t ,IP

Subverrerunt pauperum "Viam , Éf ep-

In damo Dei fm) Pagn. & Vatabl. .

i of

prefferumz parazer »manfuetos terre.

In'a'ae.no deqrum fnorna.

"d puellam. ) Fjamdem , focerad nu-

9. Exterminavi Amorrfmum, Efcj

variotly

bite

rum, Qquile fcelus nec inter genti-

Amovi nationes fOrtes , quz tcrram

Jangetr

les bene moratos auditur , teíte D.

vobis promiffam tenebant.

Amorr-

Paulo 2. ad Corinth. s. "Vél loqui-

h&i tenuerant terram Gzlaad , & ce-

fs

tur de foluta, & meretrice, cum qua

teris Chanansis praftabant opibus, &

üterque pater fcilicet

; & filius con-

fortitudine, ideo foli memorantur.

fuetudinem habeant.

Allritudo cedrorum. ) Hyperbole.

iup?

lr viuarent nomen Íantlun m?um.

Conirívi frutlum ejus. ) Omnino

Ex quo factum eft, ut violaretur eo-

if

perdidi , penitus everti iaflar cedri,

rum caQga nomen fanium-meum

?

cujus tam furfum raimni , quam deor-

fum radices fucciduntur.

W'u n

. qui enim talia peccafm ; exponunt il-

*

ECS

pä*OPXHETmIæ AMOS

*Exo IO. * Ego fum, qui afcendere vos feci de terra Egypti, &

14-21 duxi vos in deferto

quadraginta annis, ut pgmdereüs ter;*am

Dn

D

eut. Amorrhaei.

LJ

ir. Et fufcitavi

Väe' filiis veftris in prophätaä, & de juveni-

bus veftris Nazarze

i

0s: numquid non ita eft filii Ifrael, dicit

Dominus?

i?. Et propinabitis Naz

arzeis vinum ,& prbphejt:isn manda-

:

bitis, dicentes: Ne prophetetis.

"m

de te

13. Ecce ego ítridebo fuper vos, ficut ft

ridet plau&rum.x

onuftum foeno. .

terra

14. Et peribit fuga a veloce, & fartis non obtinebit virtu-

Ts

tem fuam, & robuftus non falvabit animam fuàm: ,

is. Et tenens arcum non ftabit, & velox pedibus fuis non

4[

4

X

falvabitur, & aícenfor equi non falvabit animam fuam :

16. Et robuitus corde inter fortes

el

appir

Qigit Dominus.

v'nudus fügi*e; in 'Xilæa die,

)

es

Dmq

,

f erit

I

C A-

4,

Convert

]uiin i

ilo,

elus d

l1 Suftitavi de fliis ueffrit n jro-

ffcuz plaufirum fispule , v;'[ fæni.ok;'zere

! Supzr:

phstan ) Filios veftros implevi fpirita

pregravatum firidere ,-6f. fonitu longe

Prcþhetiæ,

exzululat i ./ïc ego peccata ?)qurä ultra

Cogngf

Y

Et de juvUembts veffris nazaros )

non fsfüinens y 9 quafe fespilam tradens

2. T4

Domino confecratos , quod merito in-

15062410 , clamato , 6

dicam ! Peribit

0103 f]c

ter mágna béneficia couimemorat. De

f*ga « veloce , &c.

Dopulo

nazargis vide dicta lib. Num. c.6.

I2. E? preptmabitis nazarais vinum.)

(Y4e Pergbst faga a uelqce, ü'c.) 'Tunc

Iv; Ü j)'gg

nec veloces fügere poterunt, nec for-

Qtià r

Guod illis prohibétur lege. INum. c.

»

tes pugnareö

DN

6. n

.

dnimam fzmi;ï- ) Vitam fuam.

tmini,

Ne propheteris, ) Weritatis, & com-

-O15.- Nom ffabir.) Hoftium impref-

3. N

minationum propheticarum irüipatien-

,,fïqnäm fuftinere non poterit.

POH Iu

tes.

13.

Stridelo [uper vos , €c. ) Acco -

16. Rebuffus corde smrer fertes , &.)

Q a Wv

modat fe loquenti propheticus fpiri-

Viri fortes tam corpore , quam ahi-

reli;;qm

mo fuftinebunthoftium impetum, fed

4 N!li

/ tus,: & quia Amos paftor erat, e me-

mgit, C

dio rure petit fimilitudines. Optime

cadenp animis, & projetis qumis ter-

SanGus Hieronymus. Jdcrreo, inquit,

D'edam

J

ga vev'rtences agfugient.

Ed

ehOCr

d

Ea

-

***

x *

*:4*

ISI

l

—

d

2ub

^CQAPUT II

Domum Tfrael populum olim unice clezm 'argu!f variorum jE*eZe-

]ven

l-

mm: ex

quibus paucos dicit fer

*

ii

M

vandos in [uper-ventura af-

. jü&ione, quam ipfis comminatur. -

undae

ite verbum, quod locutus eft Dominus fdger

VOS,

"AT

ii Ifrael: fuper omnem co

gnationem, quam eduxi

Vr

de terra /Egypti, dicens:-

2. Tantummodo vos co

gnovi ex omnibus cogrïa:ti-önibus

Vittü-

terra : idcirco vifitabo fuper vos omnes iniquitates veftras.

.,9: Numquid ambulabunt duo pariter, nifi convenerit eis?

]s no1

/^4. Num

quid rugiet leo in faltu nifi habuerit praedam? num-

quid dabit

catulus leonis

*

vocem de cubili fu,o, nifi aliquid

2

apprehenderit ?

l die,

5. Numquid cadet avis in laqueum -teri*äe abfque auc;upe?

numquid auferetur laqueus

de terra, antequam quid ceperit? .

6. Si clanget tuba in civi

tate, & populus non expavefcet?

rit.

fi erit malum 'ink;civi/tate, S

uod Dominus non fece

: '7-. QUi& &

Y. . /JUdite verbum ,&5c. ) Ceteris na- Propheta, & fenfus eft: cu.ïïi-ieo ru-

À

- - tionibus omiffis ad lftSelem

git,.predim jam tenet , & dilacerare

convertit fermonem ; licet etiam ad

parat ; ita , Deo vobis comminante,

Judam loqui probet D. Hieronym. ex

qualt rugiente , exiftimate jam

illo , /zper omnem cognationem , quam

prope adeffe cladem , & ftragem po-

edus de rerra /Egypts.

puli veftri. *

eni nner

Super vos.) Ad vos pertinens.

S. Numquid cadet 4vis , 6c. ? ) Si-

Cogna:ionem..) Fami-liam, gentem.

cut avis non capitur laqueo , nifi au-

yhu Pngt

LXX. vertunt. Zzibzm,

ceps laqueum pofuerit ; ita &.vos cá-

f ulit4

g It

Q. Tantununodo Vo$ cogHOU;. ) Vös

piemini ab hoftibus, non alio id agen-

; Jeriit

folos elegi , quibus benefacerem , ut

te , quam Deo, qui Aflyrios , quafi la-

populo peculiari.

queum vobis pofuit.

ldcirco vifitato , €c.) Puniam, tum

) Tuc

Numquid 4uj'eretwj ; €&fc. ? ) Sicut

quia graviori fupplicio digui eftis,

laqueus ab ducupe, aut venatore non

, pec Dor

tu n,Ut per penitentiam ad merever-

tollitur , donec aves , aut feras illa-

tamini.

queaverit ; ita ego Aflyrios e Sama-

at

3. Numquid ambulabunt£tc. ?) Non

ria non expellam, aut dimittam, do-

y Iimple

poít ; mus fimul ambulare ego , & vos,

nec eam ceperint, & vaftarint.

j

cum a voluntate mea recedátis, ideo

6. $; cianget ttiba , Éfo. ) Clangente

relinquam , & abjiciam vos.

tuba terrentur cives , & concutiun-

ritl , æ')

4. Numquid rugiet leo , €&7c. ? ) Leo

tur formidine inftantis hoftis; at vos

gant 591'

minaces Dei voces nihil coinmovent,

yetify lia

rügit, cum famet, & etiam cum jamn

pradamecaptam habet in poteftate

5i erit malum ,65c.) INolite in alias

;Imis Eeï'

caufas referre calamitates veftras; ni- *

de hoc rugitu cagca'præd; loquitur

L

-

I—)i;.OjPHXETle AMOS

152

I!

T. Q

uía non facit Dominus Deus verbum, nifi revel.averit

fuum ad feerS*fuos-grophetas.

-

Da

fecretum

m

:

$. Leo rugiet, quis non &

V.ebit ? Dominus Deus locutus

bit? 4

füpe

eft, quis non propheta

e

Cort

9. Auditum facite !

n sdibus Azoti, & in sedibus terrze

(s

,*

FEgypti, & dicite: Congre

gamini fuper montes Samarige , &

videte infanias multas in me

K

1

dioxejus, & calumniam patientes

a

in penetràlibus ejus.

cere re£tum, dicit Döminus,'thefauri.-

1o. Et hefcierunt fa

zantes iniquitatem, & rapinas in

zedibus fuis.

us Deus: Tribulabitur, &

11. Propt

erea hazec dicit Domin

& detrahetur ex te fortitudo tua, & diripi-

circuietur terra,

*

entur sedes tuae:

Quo/moö-'o fi eruat paftor de ore

15, Hxec dicit Dominus :

leonis duo crura, aut extrenrum auricul

: ficeruentur filii

C

*

Ifrael, qui

liquia

habitant in Sa".x.ngria in plaga le&gli, '& in Damafci

grkabbato.þ

QU£ nj

13.Àu-

ipít ]«

-

Amns :

Til vobis: mali accidit , quod Deus

ftium oculis in ï)robrum , & ludibri.

paftori

iratus non immiferit.

um exponi. Videantergo infii&ta fup-

1711

tblus

. Quie wom facit. Dominns , 8 )

plicia, fed prtus animadvertant quam

videt;

iNon cft malum in civitate, quod non

ravia fuerint populi peccata , ut in-

faciat Dominus, quia ipfe omnia ma-

celligant , quam merito irafcar.

fanteg

Lnfanias multas.) Farorem , quo ra-

quä(i i]

la civitati eventura prius revelatpro-

8 turbj

phetis, & per eos illa fescivitati mox

"

piuntur in idololatriam , & peccata. -

inflitarum commti

natur,ut cum vi-

Calumniam: p.'ztientes. )

1 dade

eft in Hebrao,

Oppre(fos , ut-,

ET

derint omues ea , quz przdicta funt

Ie cmedio

fc

eveniffe , intelligant eorum aq&orem

In penetrabilibus ejus. )

fuiife Dominum.

ejus , ut vertunt Pagn. & Vatabl. fci-

*

pli

|

licet Simariz.

Wd fe

1

Verbum,) Kem.

D

Jqo. The[aurizantes iniquitatem, & c.)

pauci e|

Q. Leo rugtet , qui

: non thi.?mäir u

Quanto ergo-magis timendus eft De-

Iniquás opes, per iniquitatem , & per

qui pof

*

rapinam parzas. Qui ut dicitur dite-

trint;

"us iratus & minax ?

fcunt per fas, & nefas.

peus locatus efl , quis mom propbeta-

Cumbem

bic ?) Dum Deus nos prophetas mit-

II. Tribslabitur , €f circtietur. )

milfri'»':ï

Cinzetur obfidione omni parte ab Af-

Ca;*;t, u

tat , jubeatque prophbetare; filere non

fvrüs, ne quis effugiat. "

!5 ml

poffumus.

9. Auditum facites

" M!iäuæAæti,Ej'd)

Ferzitudo tua.^) Opes tu, in qui-

1 0f V&]

Qui me auditis ,

vocate Palzfítinos ,

bus robur tuum eife putaba:.

hab'lt u

ut

ficut teftes fuerunt

IQ. Quemodo ff eruat paftor , ffg,)

& ngyp-tiQs »

Pauciflimi liberabuntur, atque ii igno-

IG&UIO ï

ineoruim $rgaá

hunc populum benen-

ciorum , ita videant ejus

fupplicià ,

biliores, & viliores , q'os hoftis ia-

^ L^

1

113 *

& contu-

terficere non dignabitur. Gromodo,

Riül

* poi

»ulufque meus rebel

imnax CT:V

ius doleat , videns fe ho-

fi ex ore. leogis' paftor eruát ovis re&

hia

*a

CAPUT HE

153

'etit

13. Audite, & conteftamini in domo Jacob, dicit Dominus

Deus exercituum:

QUs

14. Quia in die cum vifitare ccepero prievaricationes Ifrael,

fuper eum vifitabo, & fuper altaria Bethel: , & am

»

p/uvtabuntur

TE

cornua altaris, & cadent in terram.

B

fe] æüiva: &

15. Et percutiam domum hyemalem cum dom

entes

peribunt domus eburneae, & diffipabuntur eedes multze

ci. Dominus,

? di"

4

AAUrt:

ra

ixï'x?i'(

le ote

-

F CA-

; f

aol

yliquias , auriculas, v. gr. aut crura

mariam lectum, fic Damafcum vocat

quz nullius momenti funt , & pene

grabbatum, quia Ifraelite vexati ab

ÀU-

ipfe leo ultro relicturus erat.

Ecce

Aifyriis miferi ; & aflli&i confucie-

—

Amos , utpote paftor , crebro a re

bant Damafcum , ibique quafi egri in

Jodibti

paftoritia, & ruftica petitfimilitudines,

le&to , fecuri quicfcebant, feque recre-

Ip plaga letluli. ) Pagvin. & Va-

abant. Vel fenfus eft , quafidicat:

&l

tablus vertunt , /z «ngnío lec; , fenfus

t quam

foli pauperes, «gri , & miferi , qui

videtur effe : pauci líraelitz habi-

in finibus-Samariz, & Damafci fub

Qu

tantesiin Samaria , & in ea fecure

centonibus deprehendentur , pro rcli-

A.

quafi in le&ulo , aut angulo lectuli

quis relinquentur ibidem ab Aflyriis

qie ia

eccativ

a turbis femoto quiefcentes eruentur

tantz cladi fuperftites.

a cladé Aíffyriorum. lItaque plaga le-

I3. -udite , E5 conteflamini , Ge. )

i ! uï

&uli idem eft , quod regio quietis ,

Audite omnes,ac vos potiffimum pro-

& fecuritatis ;

non enim accipitur

phetz, & Deum in teftem veritatis

y sH

laga pro vulnere aut percuíhione,

vocando predicate , & predicite in-

Edbl' fbl

V

/el fenfus eft :

cladem Affyriacam

flans eis exitium , nifi ab idolorum

pauci effugient , fcilicet ii duntaxat,

cultu, & fceleribus refipifcant..

,m'b,c.)

qui poft Icctum in angulo fe abfcon-

14. Vifftare. ) Punire.

Xhöper

derint; aut zgroti, qui in le&tis de-

Fifitabe altaria Be

zf/:el. ) Illa ever-

qyr dite

cumbentes fua egritudine Affyrios ad

tendo.

milericordiam movebunt,ut iis par-

IS. Domum Eiemdle:;z,xffc.) Reges

ia )

cant, quafi dicat : Aflyrii parcent fo-

enim , & potentiores cives palatia

i )

lis miferis , .& invalidis repugnare

habebant hiemalia, & zftiva, illa apri-

non valentibus, iis nimirum , qui

cis. , & tepentibus locis ; h«c frigi-

habitint in plaga lectuli , id eft , in

dioribus , ut moleftias fri

T t qm

loris minus fentirent.

goris, & Q'a-

lectulo plagato , id eft affumentis, &

lf Y U/)

ceuntonibus refarcito. Italice dicimus,

Domus eburnte. ) KEbore ornatz,

( !l ]gn/

rapczzaro.

qualem domüm habuiffe Achab difci-

Et iz

amafcs grabbato.) Sicut Sa-

hoülb m

mUSxeX 1")-3. Regc 22- 39:

J

m*OJO)

Bsl emn Com, Maenoch. T.'P'I.

D)

je

PROPHETI/ZLAMOS

154

CAPUT IV.

j

1p]

ïfwel)ztw Jub typo vaccarum. pinguium in iniquas primates Sama—-

rie, ipforum [ublannans idololatriam: &? quia filii. lfrael variis

ïr;*;w

Jlagellis a peccatis fuis revocari non potuerunt , minatur eis Domi-

ngs

nus Jinilia bis , que prius pajfi fuerant ; Ioermfzdo, ut ad

il

€unn ommpatenïem cwwem*am*ar

b

Udite verbum hoc vaccz pingues, quae eftis in monte

uT

&n

Samarlæ, quae calumniam facitis egenis, & confringi-

tis pauperes : quae dicids dominis vellris: Afferte, & bi-

fheni

bemus.

4.ff

2. Juravit Dommus Deus in fanc&to fuo: quia ecce dies ve-

iVl

uia

nient f;mer vos, & levabunt vos in contis, & 1ehquxas ve-

ítras in ollis ferventibus.

3. Et per aperturas exibitis altera contra alteram; &:prop—

ciemini in Armon , dicit Dommusp

df

4 "Ve-

BCl 1

AAE

ux

touam

1.

"cca pzngue: ) Opmmates ita

ex uncino pendeant, aut eodem ha-

appellit ; quod nullius rei, nifi

ftili depenentium , veftra capita : con-

A lt

tis levabunt.

E'IJN

voluptatis , & Ífagine curam habe-

n

xent, quodque non aratro deftinaren-

In ollis fer'vantmzls ) 9c1hcet CO-

bäf]r n

tur, fed ma&ationi, id eft captivitati,

quent, pergit in allegoria vaccarum;

& morti.

carnes enim harum in cacabis, & ol-

fIxU ut

Oi

Calumniam f'acitis, ) Iniquis judiciis,

lis elixantur; fignificat gxavnce; ab Af-

& accufationibus fpoliatis egenos.

fyms vemndos

Chznw

Confringitis. ) Oppumu:xs

3. Per aperturas. )

Murni Samas

Saculor

j

Tiàm tr

un dicitzs: Dominis. )

R.egibus ac

ris , qui ab Ailyriis eam obfiden-

Principibus veftris.

tibus arictibus diruentur, & aperientur.

Wl in

A]ferte, 6 bibemus. ) Nos , quipo-

Exibit altera contra alteram. ) Wxi-

iod I

bitis, o vacce Samarig, una cum al-

Vüter.

tentiores eftis, fpoliate & condem-—

nate pauperes , & bonos , uc vobifcum

tera , vel una poft alteram , hoc eft

$ De

largius epulemur , & luxuriemus.

finguli, vel fimul bini, & terni. Vel

etum ]

LXX. habent, Daze; z£ bibamus.

7-

fenfas eft , ruptis , & perforatis mu-

tonts T

Jlents

äefemnmm,utmqmcD Hieronym. &

ris pluribus in locis, altera ex hoc fo-

pos- euncla va/idä:mm

ramine , altera ex alio proximo edu-

irtids « :

9. Jn fanáo fuo.) Hebr. 1z [möl;mze

cetur eodem tempore, nec tamen o-

t .

!Cw

tius ls

fr« , per femetipfum , qui fan&us eft.

pem VOblS mutuam afferre POterltlS-

C)ï

Levabwzt quos £2 contis. )Aiïym exultan-

Vel altera contra alteram fignificat

tlS,q,O

tes capita veftra haftis prefixa circum-

longe ab altera pofïtam..

n

b&g«

ferent. Vel more lanionum capita vi-

Projiciomini t2 Armon.) Abducemi-

W

tulorum, aut arietum mactatorum pro

niin Armeniam ; ita enim fereinter-

T ya

macelli £oribus fufpendentium, & ut

pretantur vocem Armon lqci hu)us

præh,n t

tfrc ufus, aut attollentium hafhh, ut

expofitores.

0(';.

Cflwhi.

x

CAPUT IV.

155

4. Venite ad Bethel, & iïnþie agite: ad ,Ga'ïgaïam, & mul-

Attl-

tiplicate praevaricationem ; & afferte mane vi

m

tribus diebus decimas veftras.

&timas V;üya,s,

ATA

;

$..Et facrificate de fermentato laudem , & vocate v

01 unta-

Jitti«

rias oblationes, & annuntiate

-

d

dicit Domipnus Deus,

ii

; fic enim voluiftis,, fili/i,.H-'rael.)v

6. Unde & ego dedi vobis ft

up orem dentium i n cun&is ur-

tonte

bibus veftris, & indigentiani

ZX

panum in omnibus lacis veftris :

& non efts reverfi ad me, dicit Dominus.

ringi-

7. Ego quoque prohibur a vobis imbrem: cum adhuc tres

& bi-

menfes fupereffent ufque ad meffem , & plui fuper unam civi-

o

tatem, & fuper alteram civitatem non plui

?

e YO

pars una C—:O'IEF

non plui, aruit,

5 Ve-

pluta eft, & pars, (uper quam

x

Ua

8. Et

A

proj-

v Veni-tä ad Bezhel.) Yrvrifio eftiro-

Aica ,ut & cetera , que- fequuntur,

Va!?anrarih:.j Sponte oblatas, pre-

ye

cepto non cogente.

p

quafi dicat..: feftinate , colite idola ,

nuntiate.y Predicate, vulgate: V

€pulamini ,notr effueietis fapplicium,

$c ezins woiniffss.

lm h-

Maze.) Diligentes , & foliciti in.

th* o

) Quando ita vul-

Idolorüm. cultu.

r ;on-

Trs6s3 diebus decimas vefras, . di-

G. Ded; vobis ffuporem: demtinme. Y

«t Q«

bant. profani idololatre ter in anno

Stuporem dentium intellige ex fame :

ccaturmy

fubdit enim quafi explicando z Es zz

fuocum deorum delubza,ut pii templum

31&01'

Domini ,. nimirum in folemnitate Pa-

d?g,e;zt-z'ïmz panuss) s OWumibus locis ve-

T

Íchatis ,,Pentecoftes , & fefti l'aber-

ftris. Kutünus ait longam famem , ue

naculorum., & fecum. ferebant deci-

hebetat,fopitque appetitum, ita etiane

gingivas contrahere, & dentesobítu-

i $m

mam unam- fuarum frugum, & opum;

obfidete

Hlud in honorem idolorum-ficientes,

pefacere. In ffebraeo ( ut etiaám ha-

quod. in cultum D

bent Aquila, Symmachus , 'T'heodo-

efienmïa

"

q-'i pr—ææptnm erat

:

)

fxt-

Deuter.14. 22

tío, Vatabl. Pagnin. & alii Jeft, Ms

cum 4

l

5. De fermentato:

lzzü;z':m. ) Sacrifi-

ditiem demiium ; qui enim non habent;.

"o

quod imanducent , dentes ciborum re-

l5

cium laudis e pane fermentato , quod

liquiis non- inficiunt.

Italice dicere-

il

d

contra legem erat. Lev.2. 11. & 7. 12,

ytis m

jabentis offerri azyma

eft ironia ;

mus , V; be fatte flare a denti fecchr.

irridet enim eorum: facrificia fermen-

Nonmbavete bavato dAa imibratrari deutr.

shoctt

Indicitur fames illa, cujus mentio ef£

im(] CdU'

tátz, ac proinde inpura: —^ Vel po-

gme 0*

tius fermo eft de panibus fermenta-

4

:eg. 9.

L

ti$ ,quos lex precipiebat Levit. 6t

-2 Cum 45[79::6' £res menfkf f:/,lþera/:-'

ügniücää

12. 13. imitabantur enim , & ufurpa-

þmf :

) Menfe A prili, quo tempore ca»

bant idololatrz , ut diximus , legiti-

dit plüvia ferotina ,. maxime neceffa-

ria ad. incrementum , & maturitatem.

M

mum veri Dei eultum in lege Mfoyfis

P

(7

zi

prafcriptum:

frugum.—

.Votare ) Indicite ; vel nominate; &

Koz plui.) Ne putaretis id nature

QC

j oj

celebrate jactabundi,

oxdine , & influxu a&rgrum»- fieri.-

156

PROPHETI/ AMOS

.8. Et venerunt duc&, & tres civitates ad unam civitatem,

D

l

ut biberent aquam, & non

hec

me , dicit Dominus.

:

iunt foatiatæ:, & non red.ftis ad

*Agg.

9. * Perculffi vosin ve

nto urente &i xalxlrugine,' multi-

tunt

? I9-tudinem hortorum veítrorum ,.& vinearum veftrarum : oli-

kg

veta veftra, & ficeta ve

Q0m

-

ftra comedit eruca, & non rediftisad

me, dicit Dominus.

Io. Mifi in vos mortem in via /Eg

ypti, percum in gladio

juvenes veftros, ufque ad captivitatem equorum veftrorum :

Luti

& afcendere feci pu

/

tredinem caftrorum vefttrorum in nares

veftras, & non rediftis ad me, dicit Dominus.

N

1013

*Gen.

rr. Subvertivos, * ficut fubvertit Deus Sodomam,.

.& Go-

frofis

19.24 morrham , & fa£&ti eftis q

uafi torris raptus ab inceþdio, & non

1"€di1ïi$ ad mg, dicit Dominus..

I2. Qua

À

9. Dt b;berent aquam.) Cum terra

chaz Rex lfracl cladem accepit a Re-

illa fit arida , & in cifternis aquas

ge Syriz, quz tanta fuit, ut ex toto

congregent , fi pluviz defint, majus

ifraelis exercitu fuperfuerint tantum

OU

fitis, quam famis periculum eft , ut

quinquaginta equites. lib.4.Reg. 13.6.

D. H

ait D. Hieronymus.

In via /Egypti. ) Juxtafecundam in-

Tntmora

Vento greute. ) Mentus urens,

vel uredo eft Eurus &ítuans , qui

terpretationem , que eft folidior, fub-

par ts

intelligenda erit particula , /£eut , &

inorem

fuo calore omnem fuecum ariftarum,

cum

haldeo vertendum : Mif/iz vos

!t dicer

& germinum exficcat, & adurit, vel

peftlentiam , fícut im via 4 gypri, fcili-

Boreas, qui fuo frigore , & ficcitate

6(6 4

idem fecetibus affert incommodum.

cet cum in deferto patres veftros ex

Iïrgpaf

JEgypto tendentes in Chanaan ob eo-

precerir

Vide dicta Ofee 12. 1. Aquila, Sym-

rum murmura pefte , aliifque plagis

machus , & P'heodotio vertunt zvézo-

fec illjg.

punivi ; & occidi , verbi gratia, cum

d alias |

$90e/a» qu& vox fignificat aerem cor-

mifi ferpentes ignitos , qui ardorem

ERE

ruptum.

peftiferum * morfu fuo inferebant ,

In gurigine; ) Wide dica Joel. r.

Num. 21r. 6.

Velad eum modum

LO jticur

:

letlg ay

n. 4

uo in /Egypto grafíata eft peftis a

Dondoys

Er&ca.) Quid fit , diximus eodem

M

2r

loco Joelis.

& 6.

fe immiffa , Exod. 9. num./;.

redicu

IO. Mifi im vos mortem , 6c. ) Fa-

Clpe.

II. Smbverti vos. ) Magnis enim

l3. 0,,

me ingravefcente mifli funt multi

cum cohorte militum , & pecunia,

cladibus ante captivitatem affecti funt

Qmü .Rïc

Ifraelite , partim ab Altfyriis , par-

&m ()n.

qui frumentum emerint in /Egypto:

tiin a fame , & pefte, ita ut pauci

hos omnes Dominus occidit partim

pefte, partim latronum incurfu, cum-

jam fuperftites viderentur , quafi di-

U5 tlic

que non redirent, milfi funt alii, qui

cat

ma

n

uffi vos.

gno qalgmitatum incen'dio

Q R5

infepulta eorum cadavera viderunt,

& fetorem fenferunt, V«l fenfus eft,

Quaff torris vaptus ab sncenfiio.) lNe

Qtta ho

tiüm pom'

Mift in wos mortem , cum fcilicet Joa-

penitus cremaretur,

729

c€ AWP U T-IV.& WV.

157

m,

I2. Qua'propter hzec faciam tibi, Ifrael : poftquam autem

T

hzec fecero tibi, praeparare in occurfum Dei tui Ifrael.

13. Quia ecce formans montes, & creans ventum, & an-

uïtï-

nuntians homini eloquium fuum, faciens matutinam nebu'am,

oli

& gradiens fuper excelfa terrae Dominus Deus exercituum

Y

1ad

nomen ejus.

dio

CAPUT V,

n

üm :

Luget cafum Ifraelis .Piopbem , revtcans eos ad qaærm(fumvüg;

MTGS

minum , ut ita po[fint evadere afffichiones . fuis peccatis debitas,

Go

propter quas ubique plancius erit: odit Dominus fejlz'-w'tates, a&

; non

ibus propter idololatriam minatur

]amfcia eorum, qu

captioitatem.

Qu

1. A Udite verbum iftud , quod ego levo fuper vos plan&um:

um

on

urgat.

Doxpu; lírael cecidit, &n

adjäciet, ut refi

T

3 :

ex tot0

: : 2'- Vil'-

PEWLI

A

g. I3-60

12. Hec f::rizzm»tz'äi Ifrael. ) Com-

homini manifeftans ea , que cogitat

dam i

memoratas clades jterum inducam fu-

ipfe homo , quod Dei omnipotentiz

per te.. Vel mala non nominar juxta

eft argumentum fcrutantis corda , &

jor, fub-

morem Scripture , quz folet etiam

renes.

Vel, anzustians im bomines

(G(W j

fic dicere

fif m 0i

Hac faciat mi-/;i Dominus ,

Chriflum fium , ut habet LXX. Chri-

& b«c addat.

ftus enim eft unicus Patris conceptus,

»:i, fClli'

Praparare in Occär/km Dei tui. ) Si

unicum Verbum , quo omnia dicit,

(hros &f

ob &*

preterite clades leves tibi videntur ,

creat , mandat, & gubernat.

nec illis frangeris, obfirma pectus, &

Eaciens nebulam matutinam. ) Qui

p p

ad alias hujufmodi excipiendas pre-

potens eft lucem. mane mittere , &

itiày cum

para ; rurfus enim,in te fcelerum ul-

ardoret

tor incurram.

Vel fenfus eít , cum

rare.

fubita nebula exortam lucem 'obfcu-

orebantt v

modum

fueris apud. Affyrios, ne animum de-

Gradsens fïlpu; excelfa terre. ) Nihil

fpondeas , & poftea cum Evangelii

: PeüiS 1

predicationem audieris , Cl?riüum re-

enim eft in terra adeo excelfum , uc

num ?

eipe.

ejus pedibus fubje&tum non fit.

s

I«

Udite verbum , 6c..) Ali ita

13. i

4 ecce jarm.zm montes , &c. )

vertunt : Az4ize fermonem bunc,

i ii

Quafi dicat : & cogita tibi rem effe

fredi font

cum Omnipotente, Vel recipe Chri-

O domus IÍrael , quem de vobis fumo,

ftum omnipotentem , qui te ab omni-

Iugubre fcilicet carmez. AMii, Quodego

jis , 77

bus malis liberare poteft.

l u Päucl

levo fuper vos -iz: plantlum , & '/rtmeü-

Tus.

ul (

Annuntians homumi elaquium' fesm.

Qui per prophetas fua confilia, & de-

Cectdit.) Cadet.

: mcendlo

creta hominibus annuntiat.

Verti e-

Non adjiciet , £ re[urgat. ) Decem

enim tribus e captivitate, non redie-

tiam poteft, te(te San&o Hieronymo,

runt.

gl'if') Ne

"Mnnuntians /aomini eloquinoo ejus , id. eft

153

PROPHETIEAMOS

2. Virgo Ifrael projeé

;

ta eft in terram —fu'»am, non efäg qui

fuícitet eam.

n

iaf

3. Quia hzec dieit D

ominus Deus : Urbs, .de qua egredie-

P

&i

bantur millej relinquentur in ea centum: & de qua egredie:

bantur centum , relinquentur in ea decem in domo Ifrael.

.4. Quia hzc dicit Dominus domui Ifrael :

j

j

I uderite me, &

tion

vivetis.

s. Et noli'e quzerere Betbel, & in Galgalam nolite íntrare,

petí

& in Berfabee non tranfibi

Il

-

ds: quia- Galgala czïprtivaf ducetur,

& Bethel erit inutilis.

eled

6. Quarite Dominum, &

vivite: ne forte comburatür' ut

&t

n0n

ignis domus

J'Qfeph-? & devorabit, & non erit, qui extinguat

Bethel.

!

D

4. Qui convertitis i abfipthium

velr

juïdiciulrxny, & juftitiam in

£$

i

terra relinquitis,

g. Fa-

C

9. Firgo Jfrael. ) R&gnum lfrael ;

gal&m , & Berfabee frequencäre , ubj

folent enim. Hebrai urbes., & regna

potiffimum viget idololatria.

Pro u

ob fpeciem, & gloriam , & opes vo«

Galgala capktua ducetur.) Lácet enim

fit e tribu Juda , quia tamen decem

rjtuc'im

-

care virgines.

Vel etiam , ut aliqui

facitis,

volunt , quia folicite , & cum cura,

tribubus eft vicina, capietur, & cum

in ie

ut virgines , cuftodiuntur.

iis excidetur.

LitIs, nt

Bethel erit inutilit. ) Bethel, que

5

Prójetta efl in terram. ) Cgde , &

$ E

f

e

1me in terra. fua miferabiliter deje-

per irrifionem di&ta. eft. Bez&zvez , id

&el*äg

&a, proflrata , & reli&a eft,

eft , Jomus idol/ , aut vaniars , erit

Queii

inutilis , id eft, revera juxta nomen illi

Qui falcitet eamy €c. ) Qui in Pri&.i—

I'UAH,((

num ftacum reftituat.

impofitam erit Bez5zvzz , 1d eft do-

Z

Á

mus inanitatis

k

; vailicgcis ; & inutili-

ltin fy

3. rbs, de qua, &c. ) "To cladi-

tatis.

Cüdam

bus afficientur Ifraelite ab Aflyriis ;

tum in obfidione triennali Samaris 4.

6. Ez wivite, ) Es vivetis, vel ut

Catur &

Reg. 17. 5. tum ante , & poft eam,

vivatis.

ANe farte röm.äargt,zrx, &. ) Cala-

üm ügf

üt gladio , famie, & pefte , plerique

mitatum . incendio involvatur.

LA

Ürio,

omnes abfumantur, & vix decima eo-

'4'01)3]5 |

fum pars relinquatur fuperftes.-

Domus fofeph.) Per Jofeph intelli-

git Ephraim ; qui fuit filius Jofeph :

In domo lfrael. ) In decem tribubus,

Quia (

in repuhlica lfraelitarum.

per Ephraim autem decem tribus,quia

Tidiona

eroboam primus ifraclitici

regni

m]ia, &

A. Quia. ) Particula hec z« pos

condifor fuit ex tribu Ephraim.

süzur pro Igz/s-r, quafidicat:qux ha-

Qui extinguat Betbel

Videnwr,

&enus dicta funt , accident'domui

) 1gnem im-

Witiny

millum a D'eo in Bethel.

n6)

; 4

:

V'ocg; ,

Ifrael-propter idololatrtam ,. eam ér-

70

04&

oU ertitis, É c. ) Vel fenfus

Dotts,

go abjicite, & qu&rite Dominum.

eft : queritc Dominum vos,qui ccn-

Nolise quavere Berbel,65c.) No-

äïf'nd(t

v;:.

vertitis, &c. vel, ignis de

Vombi; vOS,

j

Hl

lite ellé idololaus ; X ';:æLLi.:',G.».l—

qui convertitis , &c.

Rinitr

1

)

OAPT V.

n

qu

9. Facientem Ar&urum, & Orionem , A& coüvgr&en'tevm-'ïn *Infr.

mane tenebras, & diem in no&te mutantem: * quivocat aquas9. 6

'edíe.

maris, & effundit eas fu

per faciem terrege : Dominus nomen

'edies

eft ejus.

dl

.9. Qui fubridet vaftitatem fu

per robufïium ,& depopula«.

tionem fuper potentem affert.

»

Io. Odio habuerunt corri

irate,

perfe&te abominati funt.

pie'ntem in porta: & loquentem

?

Cetüf;

1I. Idcirco pro eo quod diripiebatis paup

erem, & prae dam

electam tollebatis ab eo : * domos quadro lapide zedificabitis, 'Sopk

tur ut

&.non habitabitis in eis: vineas

Pïant«abitisl- amantiffimas, & t !3-

ingut

non bibetis vinum earum,;

. 12. Quia cognovi multa fcelera veftra, & fortia peccata

iom n

veftra: hoftes jufti acci

pientes munus ,. & pauperes depritnexa-

tes in porta.

J

-

r

þvïg.ïdeö-

k

V , U'I/j

Comvertttis im abfintbium. judicium.)

potentibus ; ridet enim omnem hnu-

'

Pro juftitia, & fanttitate fertis ama-

manam fortitudinem,atque contemnit.

icttenm

ritudinem :

P'CC CätQ:ll.tn .

Velj udi.ïc*ia

* Bepopulattonem. ) LXX. mifiriam.

4 decem

facitis.

lO. Od;o bhabuerumt corripiemtem im

, m

in terra relinquitis.) Jacere permit-

porta.) Prophetas, qui ad eorum cc-

titis, negligitis, aut etian conculcatis.

tus , qui in porta fieri folent, mitte-

9. Faciemtem rülurum, 60. ) INe-

bantur.

dd, Qu

&enda hec funt eum veríiculo fexto.

Loquemtem perfetie.

LXX. Ferius

jcitt , V

Quzrite Dominum facientem Arctu-

ii , Ut

fantium abomiati funr , Prophetarum

omen il

rum, &c.

fanctas , & falubres admonitiones.

Arünurum.)

Arcturus eft incens ftel-

Is

II. Pradam eletiam. ) Quid

( d d

la in fydere Bootz , five Bubulci poft

quid graf

& iil

pulchrum ; & pretiofum.

caudam majoris Urfe , indeque vo-

*Demos quadro lapide adiffcabitis,f$c. )

catur Arcturus ; nam , . A'exrog ur-

Ex divitiis per rapinam partis, fed

$, «d i

fum figaificat, Se« autem cauda.

non habitabitis in eis , quia capiemi-

Oriozem. ) Orion fydus eft Meri-

mentio-

ni ab hoftibus. Jufta fane peccati vin-

) Czü!j

dionale juxta Tauri fydus

di&ta, ut qui rapuit aliena, amittat fua.

nem facit horum duorum fyderum,

4manii/imas. ) in Hebr. eft, De-

j iil

quia Orion precipuum eft inter Me-

y Jf

ffderabiles , id eft pulcherrimas, & op-

timas.

t;ibu&qw

ridionalia? Ar(turus inter Septentrio-

nalia, & fub his omnia comprehendi

I2. Forréa peccata vafika. ) Gravia,

ji n

videntur, tanquam fi

grandia, immania , & meam clemen-

pv

imaxime notis.

qb precipuis , &

tiam fuperantia, & plagas, cladefque

|pen i

Vocat aquas inaris, ) Klevat per va-

quafi ab invito extorquentia.

ores.

Hoffes juffi, 6c. ) Conculcatores ho-

Vel fenfug

Effundit.) Ex nubibus.

minum. juftorum.

)3, ui r

9- Quif:äria'et.) Subridendo cotmn-

"ccipientes munus. ) -

:

Ut inique 'ju«di-

Wb'u; 0s

minatur, vel immittit magna mala

Cetis.

^

: frö*o

P RO P,H'E-T'i EK AMOS

'13. Ideo

prudens in fempore illo tacebit,/ quia tem-pus ma.

die

. lum eft..

L

L]

14. Quaeti

te bonum, & non malum; ut vivatis: & erit

i |

füs

Dominus Deus exercituum vobifcum, ficut dixiftis.

$

$ Pfal

Tiel

15. * Odite malum, & diligite bonum, & conftituite in

06.1O porta judicium: fi forte mifer

;

oim-.

eatur Dominus Deu,s exercitu-

i2.9

um rcliquiis Jofeph.

$

16. Propterea heec dicit Dominus Deus exercituum domi.

It

nator: in omnibus plateis planétus, & in cunCtis,; quse foris

funt, dic

"

2

etur vae, vae : & vocabunt agricolam ad lu&utn, &

ad planCtum eos, qui fciunt plangere.

[

*

ftra

.17. Et in omnibus vinel

S €ri

KC

t planétus : quia pertranfiboin

f

/

2

tedio tui, dicit Dominus.

lyra

IS*Væ

24I

LA

Iens

þepr;mente

jus inftitutor fuit Teroboam, ortus ex

in judicio.

s án porta. ) Opprimgntcs

Ephraim filio Jofeph.

4

fel'ro

13. Prudens in zempore illo tacebit ,

I6. z onmeibu: p!atci: þlanäm.) Sci-

&c. ) Prudens hoc tempore, cum graf-

licet erit.

fatur injuftitia, filere cogitur , ne fi-

In cuntlis , que foris [unt.) In ome.

g.

bi , filoqui velit, & peccantes argue-

nibus vicis, pagis ,& villis.

DUs ,

ré , malum aliquod accerfat. Vel fen-

dies if

fus eít , non amplius dolebit , & la-

V«, ve. ) Heu , heu, qug vox eft

gementis, & plangentis cladem 5a-

fiiet &

mentabitur,quod nequitia regnet,ever-

máriz. In Hebr. eft, 359 44 £o , 20 ,

'Adqi

fi fint mores, & innocentes a fcele-

tis

tatis hominibus opprimantur ; vide-

interjectio ejusdem fipnificationis.

E7

bunt enim impios plefti , & pexdi.

Vocabunt agricolam, ) Ru(ticos in

tünr fe

Vel tandem per prudentes principes,

urbem viventes invitabunt ad lügen—

Ti

& regni proceres intelligit eos , qui

dum fecum ; quod proprium eft do-

malis prefli ftupebunt , & filebunt.

lentium , qui omries ad condolendum

19. [

invitant.

fügientt

Sic. 1. Reg. 2. 9- dicitur : Jmpzi /z ze-

güvior

uebris conticefceut.

Eos , qui fciunt plaugere. ) Loquitor

20.. N

14. Sicur dixiffis. ) Semper. enim

de lamentatoribus , & lamentarrici-

bus, five prgficis , que pretio ad lu-

Sire. (

dixiftis Deum fore vobifcum, quia fi-

Aveft.

lii Abrahz cftis, ita D. Hieronymus.

gendum fuper mortuis invitabantur.

aiteret.

Vel erit Deus vefter , ficut dixiílis,

H autem dicuntur feire plangere ,

quia formulas callebant , qu inter

2]. (

& fzepius profefli eftis eum effe Deum

T

veftruszi. Vel juxta Chald. & alios,

-

plangendum ex recepto iore ufurpari

debebant.

Y Oleasi

gxgcut e/:fafl'i:.

1

(q7. da emnilus vineis. Y Ubi l«ta

i!'(ïi

Confiruite in. porta judiciwn. )

cantica.fonare folebant.

Ton hj

juftum, hoc eft , juftos judices , qui

UET

munera non accipiant, fed p

Pertranlibo ip medio tui. ) Quafi ful-

& innocentes tueantur.

guperes ,

gur momento omnia

QUm ; ;

pervagens , per-

OdW'fm

Reliquiis J«feph.) Regno I

f ra e,l,xvcu-

cellens, & flernens.

lt

'

161

C AE:P.U q MW

A

» [fa.

ïä: * Vzae defiderantibus diem Domini: ad

;

*]T 'ere.ï

dies Domini ifta, tenebraze, & non lux.

quid eam vobis ?

19- Quomodo fi fugiat vir a facie leonis, & occurrat ei ur-

)

j

| eyit

D

[]

fus: & ingrediatur domum , & innitatur manu fua fuper pa-

Soph.

len

rietem ,. & mordeat eum coluber.

I. IS.

tcitu-

.2o. Numquid non tenebrz diesDomini,, & non !

ux: & ca-

P.

ligo, & uon fplendor in ea?

z ZI.

domi.

* Odi, & projeci feftivitates veftras:

*Ifaix

: foris

rem coetuum veftrorum. -

- &non capiam odo-

Il' IID'

rem:

m &

22. Quod fi obtuleritis mihi holocautomata, & munora ve- J*

fira, non fufcipiam: & vota

20.

pinguium: Veüroræum: non re-4qr

sb

fiboin

fpiciam.

*

I- Í2v

23. Aufer a me tumultum carminum tüo*rü

lyrae tuse non audiam.

m: -& ca:nti"ca».-

Ve

ÀÓ

24. Et revelabitur qu

rens fortis.

afi aq'uä' jvüdi'(:i'umf, & juftitia quafi tor-

W.

ottus (X

-/25. * Numquid hoftias, & facrificium obtulifiis mi*hiih de- *A&

o

*

* 42«

fertp' Elju-adrag,inta. annis, d'"om'us, lírael?

E

T ] ci

diti

26 Et. :

18-. Defederantilus , &fc.) Dicenti-

& futfitum , q

j ïn Ql«

bus , yelut fi defiderent : yeniat fane

uem excitatis ,. cum adï-

templum meum: convenitis..

dies ifte , qui toties predicitur.. Ve-

22.. Hélecagtomata..); Holocaufta..

p v0X 8&

niet enim magno ipforum malo..

Vora j;z'nþffzizzm.) Pingues victimas:

idem 8

'ex voto oblatas.

E

tis

. 44 quid c.wi;vo&i: ? ) Scilicet opta-

*ko,þo,

23- qduseulize CAYFIHMA tuarum.')

jonls.

Tenelr y o ) Töhebras cäläm-ïta-

Strepitum laudum, quibus: me: cele-

flicos it

tuar fecum feret ,. non lucem profpe-

- bras ,. vel idola..

ritatis..

4 hgt

Ganrica ljre ?u2.). Carmina, & can-

"D d-

Ig.. Quomede ff furiat, &/c.) Unam

tiones cum lyrz fono fociatas.

Jolendum

fugientes. cladém , alia ,.

& -f'ortaiï'e

24- Revelabitur quaff aqua jä:dict'itm.)ï

gravior excipiet: -

Veniet fuper te-fupplicium copiofum,.

[oqutt

20.. Numquid' non tenelre: $0 ?')

more aquae: inundantis cum' minime

enadtict

Sane dies: Domini. vindex tenebras

timebis. Ín Hebreo eft

E

; E. valv;t'

adverfitatis ,. calamitatis

,& moeroris

fe feeut. aqua jmdicium, &c..

do d It*

afferet..

Fortii..) Veh

emens ,. & multaä*ma-—

iabantuf

"-

P

Werl !

21. Od; , f projeci, 6c. ) Etiamfi

gno cum: impetu aquas trahens..

g t

mihi feft: celebretis, & thymiamata

.98. Numquidsi c. im deferto: qsa--

acoleatis in: congregationibus veftris,

drarinta anuts. )

Quibus in' deferto:

& pirguiffimas:. hoftias immolctis ,

p'regrinati eftis ,. quafrdicat: Non.

non fuícipiam;,. neque: placabor 5 eà:

Cum €aim' in perpetua peregrinatio--

- fpi

dem euim: offertis idolis , neque un-

ne verfarentur , nec' certi effent de:

quam a peccatis abftinetis..

*

ftstione vel ad unum diem ,. quia cum:

Qulïfi fül'

Odorem cetumm veffrorum) Odorem;

QW» p

Bibl, Bupo Core.. Menoth. Tom. VL..

column.*f xpovebatgl',z etiamï univyería.

b4

»

t62

PROPHETIXEX AMOS

26 .- Et portaftis tabernaculum Moloch veftro, & imaging:äa

ff

idolorum veftrorum, fidus dei veftri , quae feciftis vobis.

27. Et migrare vos faciam trans Damafcum,

d

2

icit Domipusg

f

Deus exercituum nomen ejus,

$s

1ni

CAPUT VL

:

VC

C'oinmin/amr Dominus fuperbis, & in deliciis agen!ibäs exitium, ac

iranfmigrationem, una cum veliquo populo l/rael , cujus.

&tn

detefTatur Juperbiam.

fe i

*Luc,

1. Y7£., qui opulenti eftis in Sion, & confiditis in monte

&6

.6' 24-

Samarig: optimates capita populorum , ingredientes

pgmpatic; domum '*lfraelf :

2. T rane

Vraecu-

þa&rä, & þopuïus totus moveri de-

tice.

S. Hieronymus , & plures alii

2 '

bebat, ideo a facrificiorum religione

cenfent ftcllam fuiffe Veneris , que

per id tempus abftinuerunt , quemad-

mane preiens folem, vocatur Lucifer,

te eti

modum etiam ab ufurpatione circum-

vefpere illum fubfequens, appellatur

bus ,

cifionis, ut habemus jofue 5. 7, an-

Hefperus,

iois

tiones

no tamen fecundo ab exitu ZIgypti

27. Trans Damafcum. ) . In Aiï'yri-

menfe primo tabernaculum dedicaye-

am, ut patet ex 4. Reg. 17. 6..

Es

runt, & hoftias iinmolaverunt, Exod.

I. [/J£, qui opulent? effis im Siom.)

Cddr

D

49. Lty. 9. & 0. n, 7. hic tamén di-

Qujus !

É

Huc allufiffe videtur Chriftus,

citur 4O. annis non fuiile facrificatum,

cum ait Luc. 6, 24.

Ya volis drviti-

pellata

quia mos eft Scripturg integros nu-

bus , quia babetis confolationem veftram:

EInat

meros confignare , ctiamfi aliquid il-

V& vobi$ ,

prond

*

qua faturati e./?:"; Y duis

lis defit, aut fuperfit ; itaque juxta

efurterts,

ut pjs

hunc morem 49. anni ponuntur, cum

Ip Sios. ) Emphafim habet ; nog

guator

tamen non p

i

lus fuerint, quam trigin-

enim fuperfluis divitiis abundare, aut

ib Agt

ta octo.

puni,

deliciis fervire debebant viventes in

26. Ef portaflis tabermaculum Molach

Sion, ubi Deus precipue colebatur,

Dum eff

vefiro.") Senfus eft: eo tempore, quo

& tot pauperes erant, quibus Deus

'ide (

eratis in deferto, aliquando portalïis

benefieri pracipiebat,

humeris tabernaculum Moloch.

Id

hte d

Confiditis im monte Samaris.) In po-

Aj

autem videtur accidifle Num- 925, I.

tentia , & fortitudine regni Ifrael ,

todot

dum EFornicantes cum filiabus iM oab,

exiftimantes illam numquam effe peri-

64*

coluerupt Beelphegor; nam Jofephus

turam, ut nec etiam divitias veftras.

1. 6. Antiq. c. 6. ait, eos tunc non

Palæfï']i/ï

Capita populorum.) Proceres regni,

H 41

unum fed multos deos coluiffe, &

& qui aliis prxeftis cum poteftate.

te ()ptim

Ammonitz vicini erant, ( cognati

-Jngredzentes pompatice,) Cum faftu,

Marrg

Moabitis, quocirca hi ab illis acce-

& fuperbe : U zumaorem animi, inquit

"friyy

perunt idolum, & cultum 'Molgch.

D. Hieronym. corpus offendaz, &5 pom-

3 $o

Jmaginem. ) Simulacrum.

parum ferculis finsiles efle videantur.

S

E

— Sídus Des veffri.) Ribera putat fuiffe

Demuth l[rael, ) Congrefationem

lamiwüþ

fovem, qui ftellam habuerit in ver-

populi,

-if ;m'j

CAPUT Vl

165.

: 2.—Tr£xmfïte in Chala

neg .& videte, & ite inde in Emath

jn-em

magnam: & defcendite in Ge

th Palgefthinorum, & ad optima

L

quaeque re

itüs,

ftro eft.

gna horum: fi latior terminus eorum termino ve-

3. Qui fepara

*

9

ti eflis in diem mälum:v & appropinquatis folio

Iniquitatis.

4. Qui dormitis in le£tis eburneis, & laícivitis in ftratis

ii &

vefiris: qui comeditis a

!j

armenti.

gnum de grege, &-vitulos de medio

s. Qui canitis ad vocem pfalterii:

,ficurt David putaverunt

fehabere vafa cantici.

;

otie

(ientes

&6. Bibentes vinum in phialis, & o

pïfmo

nihil patiebantur fuper contritione Jofep

unguento deli buti :

o

at*

ts

X a

" ng-

ates dl

$, qu£

2. Tranfite in Chalane , €fc. ) Vide-

Regi iniquo Affyrio.

Vel ponitue

Luotet,

te etiam in temporalibus poffeffioni-

iniquitas pro pena iniquitatis ,

bus, &in bonitate, & fertilitate re-

quafi

pellatur

dicat : Solio punituro iniquit

atem.

gionis non efie vobis prelatas easna-

AR gnam de grege, Efc.

3 Opc.im.u:m—:,

tiones, que locupletiffime, & beatit-

& pinguiffimum , ele&

Affyri

imz, judicantur.

Chalane urbs fuit

$ de medje a.

um in grege,

L

celebris , & poters juxta Babylonem,

98eYult .

Idem fignificat , Virule

1723

cujus mentio Gen. Io. Io. poftea ap-

5. 44 vocem pfalterii.). Ad fonum

Chri&üs

pellata eft Ctefiphon.

mufici inftrum

enti, quod

pfatterium

7 dniti

Emath magnam.) Antiochiam, non

dicitur. In Hebrzo eft:-

vq(?mwl ;

procula Damafco, & dicitur magnas,

larizant ad os mallis

Qui particu-

il qm

» id eft, qui vocem

ut placet D. Hieronymo , ut diftin-

incifionibus,

& inflexionib

:

us variant,

guatur ab Eimath minori, quz poftea

quod Italice appellamus,

[ 108

ab Antiocho Epiphane dicta eft Epi-

Gor gl*'eg giere.

o

phania. Afiitamenpntant unam tan-

Sicut David putaverum

f, 85'.-) De'

fendere fe volunt exempl

o David ;

unes t

tum eife Emath, fCilicet Antiochiam.

cum ille fecerit ad Dei ]a

udem ,

ipfi

oebatüf s

Vide Corn. a Lapide in hunc lecum

Jate difputantem.

Aliqui putint effe

vero ad voluptatem corporis.

Vafa cantici.) Mufica inftrumenta.

Amatcbum Syriz , cujus mentio apüd

|6. Dp phials,) 1 pateris , ut ali

[n o

Herodotum.

qui

; h

Gerb.). Unam ex quinque fatrapiis

l-'lS w

vertant, magnis, &c

apacibus pocue

Palefthinorum,

leiïe perl

,vefms

Ef 44 optima , 65c. ) 1te, & lInftra-

Oprime 2nguen!a d:liä';:ti.)* Odoratis

T regüfi

te optim:s urbes Syrie, & videbitis,

delicias.

Hquoribus afperfi, aut peruncti ad

.teW

Samariatm , & Sion illis preftare.

:um tämf

Terminus eorsm, ) Fines eorum.

NIb pattebantur, 8fc. ) Nlulla mi-

, i

3. Separari ej??s £ dienr ma'ïnmf.)

fericordia t ngebantur, cum videbang

Servati, & quafi fepoiti in diem ca-

contribules fuos inopia vexari.

4 $p

lamitofiffimum captivitatis.

3

[

Z

feph. ) líraclitarum fracxum fuo-

evmonem

Salie ihiquitatis. ) Ut fubjecti fitis

Tum».

-

164

TPROEHE/TifE AMOS

E

( .

Quaprop:er nunc migrabunt «in-c—apite tranfmigrantium.

It

& auferetur faCtio latciviendium.

*Jere.

8. * Turavit Dominus Deus in anima fu2," dicit Dominus

&

31.14 Deus exercituum: Deteftor ego fuperbiam Jacob, & domos

fot

ejus odi, & tradam civitatem cum habitatoribus fuis. -

9. Quod fi reliqui fuerint .

morientur,

decem viri in domo Una? & ipfi

Ilj

n

10. Et tollet eum propinquus fuus, & comburet eum, ut

efferat offa de domo, & dicet ei,

qui in penetl*abilibus domus

eft: Numquid adhuc eft penes te?

rr. Et refpondebit: Finis eft. Et dicet ei: Tace & non

recorderis nominis Domini;

I2. Q

&

)uia ecce Dominus mandabit, & percutiet domum ma-

Cucux

l?l//

jorem ruinis, & .d;omum mkivnor..em fciflionibus.

D

13 NumA :

Is,

conft;

7 Ím capite "tran/migranfium'.l) Tta

Er dicer. ) ds, qu

,

i cädaVem Come

$j

J

nt qui primi funt divitiis, primi etiam

burit.

a an

jugum fuftineant captivitatis.

Et, qui s penetrabilibus domus efl,

C Fatlzo lg;?i:viamium.) Qui fimul ad

rabili

Gc. ) iZt mortuos luget.

apens

vwoluptates , & ad comelfationes con-

II. Fs eff.) Nullum eft am

NU

yeniebant, adáucentur fimil ; at quo-

cadaver intys.

plius

rum una fuit luxuria, una etiam fit

Dicet,) . ls

1

4

; qui in penegrabilibus

67!'1

L

:—P(ïinïh

domus eft, dicet mortuos, fepelienti,

n

ltin

9. Jurawit Dominus Deus d. enima

& maíto, ac lugenti confolationem

f* , &2. ) Per vitam fuam, dicendo ,

affevre conanti.

COnfry

& Qus

Fivo ego , id eft juro per yitam ine-

Jace.) Sile, nec mihi fuggere , ut

üm g

am,

Deum invocem ; ipfe enim tants

Superbiam Jacob, j Vel decem tri-

cladis auctor eft. Sic aliqui cum

ïüau

»U tl'O"'

Ym d

buum, vel totius Ifraelis,

uxore, liberis , aut propinquis pri-

lütis ;

que modo exponit D. Hieronymus.

vantur , in Deum linguam vibrant;

Domos ejus. 3

Guz amplitudine ,

L i

quod de, fe fatetur /Eneas ob extin-

£tam uxorem /Eneid. 3.

Quem ]

& ornatu ful)erþi,am indicant domi-

ffd Ant

Aorum,.

Quem non incnf/avi amens bomitnum-

Tradam CGuitatem. ) AÍt riiä.

que, Desmque:

Plin j

l

balos

9. $z reliqui fgerint, f$c. ) Si pauci

;[.2; Quia ecce Dw;»zi;zu;,'ffc. ) Tan-

Che, &

in domum unàm confugerint, ut mor-

t2 calamitates, & (trages imminent ,

tem per civitatem graffantem eyadant,

quia Dominus jufítus injuriarum fua-

Obusï fl

ne ifti quidem illam effugient.

Quales |

rum ultor percutiet domum majo-

G.

IO. E: tollezt enm , ,fj'c.) . Morie-

rem , «&c.

tür, & unusquisque a. cognatis fuis

Mandalir. ) | Ordinavit , difþofuic,

z;;;ïp

cremabitur , ut offa faltem tumulo

decrevit, & ficut decrevit; itaetiam

In ]Ude

, &;

mandentur ; nam córpora integra pre

exequetur.

multitudine morientium efferri non

Domum majorem , &c. ) *'Regnum

Amür/

Poterunt:.

[

decem tribuum Ifraelis.-

RE

QU w

165

CAPRUT VE.

lum

3. Nümquid currerequeunt in petrís equ'ï , aut arari poteft

in bubalis, quoniam convertiftis in amaritudinem judicium,

imus

& fructum juftitii in abfinthium?

/

QIROS

I4. Qui laetamini in nihilo: qui dicitis: Nu

mquid non in

fortitudine nofira affumpfimus nobis cornua?

TU

r5. Ecce enim fufcitabo fuper vos domus Ifrael, dicit Do-

minus Deus exercituum, gentem: & conteret vos ab introitu

1, t

Emath ufque ad torrentem deferti.

LOTDUS

X non

X

3

CAPüT

I fna

Rauinis ) JEterna capmc'i,v;ita,ce.

Ad áracundiam me pr*az,"am'v('t -'E/:braiw

42, amaritudimibus fnis.

»

Ufti

Domum minorem.) EReguum mi-

nus, fcilicec duabus cantum tribubus

Et früllum, juffitie £m abffethbium.)

conftans.

Et fuavem fructum juftitie, & fan-

Citatis convertitis in peccati amari-

1 COfll«

Sciffonibur.) Captivitate feptuagin-

t1 annorum , damno nimirum répa-

tudinem, cum qua nullum abfinthi-

n fjï )

rabili ; nam domus fciffa, & rimas

um conferri pofflit.

agens farciri potuit, que autem ruit,

I4. Qui datamin 42 nibilo.) WMeftris

amphus -

non pcteft.

idolis; qus funt res nihili, aut in va-

I3. Numgm'a' currere «quehnt P petri':

nis, & tluxis opibus, & voluptati-

equi, 6c. ? ) Quemadmodum in locis

bus, ac prefertim vobis placetis oþ

vabilibus

ondlientiy

multitudine petrarum impeditis , &

potentiam , & vires vcítras.

jarionem

contragofis equi currere non pofífunt ;

xiäïrsz)þ'mtas €0bI$ corzua.)

Quibuä

& quemadmodum ferz filveftres jg-

inimicos noftros ventilavimus, id eft,

noftra fortitudine viciuus Reges, &

»'ete , i

gum non patiuntur, ita fieri non po-

im tant£

tc(i, ut vos iftis moribus veltris per

regnum noftrum defendimus.

viam divinorum mandatorum decur-

15. Gentem.) Ailyrios, qui va(tent

ii m

ratis aut jugum meum fubeatis.

Samariam, & Chaldzos, qui vaftent

u p

"

yibráths

In bubalis.) Bubilus non eft is,

Jerufalem.

uem lItalice appellamus, 7/ éajfalo ;

40 iurroitu Ematb. ) Qui e(t termi-

jj extite

fed animal filveftre , cujus meminit

nus Chaeanze Septentrionem verfus,

du

Plin. lib. . cap. 15- docens Africam

Sic 4. Regum 14. 35. legimus : Jpfe

bubalos gignere , & cervis fimiles

vefltuit termimos lfrael ab introitu E«

effe, & vitulis. In Hebrao eft, z

matbs usque ad mare foittudinis.

De

[

) Tat

Emath diximus hoc capite num. 3.

£obss , fed intelligit boves filvefires,

quales funt uri, aut bifontes.

Usque ad torrentem dejerts. ) Gut

jarut u

Convertiftis 12 amaritudimeu jwlt'ci-

prope Rhinócoluram in mare fluit

j m)

um.) Pervertiftis jura , & juftitiam

Num.- 34. 5. & Jofue 15. 4. quia di-

in judiciis, & pro virtute fcelus ama-

vidit terram Chanaan ab JEgypto ,

di

fPO full !

tis, & amplectimini.

& quia ex Nilo ( ut quidam volunt)

"

quaum

maritudinem. ) Amaritudo in fa-

derivatur quod etiam Divus Hieroz

cris Liseris peccatum aliquando figni-

nymus hoc loco fentit, vocans Nilif

,Kegnum

rivum.

ficat, ut cum dicicur Ofee I2. 14

166

XPRQPFHETIZEAMOS)

^

P

C AP-UT- VILi

4

4

dic

Deprecatur '/ Propheta peenas .güas videt imminere, €&? Dominus

tam.

eomtinatur captivitatem , quam zdmos [ub parabola trulle . ca-.

j

mentarii vaticinatur , adver[ante licet. Zdmafia acerdote . .Detbel :

t2bit

qui coram rege l[rael acculat. zhmos , fuadens ipfi /mos ut eat

f,

prophbetatum in terram Sfuda : fód oflendit fe fatium a. Domino

(rgit

propbetam ut füper. l[rael propbetaret , qui & zmafies

I

€? dl[raeli vaticinatur. affliCtiones.

fuge;

I.

Q

/ZEc oftendit mihi Dominus Deus: & ecce fi&dr locuftae

dixi:

in principio germinantium ferotini imbris, & ecce fe

1am 1

rotinus poft tonfionem regis.

2. Et fattum eft : cum confummaffet comedere herbam

füpe

terr, dixi: Domine Deus, propitius efto, ob-»fecro: quis

fuícitabit Jacob - quia parvulus eft?

dcä)l-:

3. Mifertus eft Dominus fu

dixit Do-

gladi

minus,

per hqþ: Non erit,

4. Haeec

Va

1

I. l/

4

Ccef&or locufla. ) Vldl Deum

hiceft Benidad Rex Syriz, qui val-

.quafi plaftem fingentem , &

de afliixit l'raelem, ejusque opes to-

4 H

formantem ingens examen locufta-

tondit, & demeffuit.

]ll. Viditfero-

Y; d

rüm , ipfumque examen immitti in

tiaum poft tonfionem Regis, hoceft;

Vs

Ál i

terram lfrael.

Per locuftarum hanc

vidit herbam a Rege Benadad demef-

multitudinem magnus Ailyriorum

fam perimbrem ferotinum fubfequen-

itjuria

fignificatur exercitus.

tem repullulare, & reflorefcere. ld fa--

.Jgnl;üf.'.'

l1e piiucipio germiuantium ferotins im-

&um tempore Amos per Jeroboam fi-

!yriotur

Inoenh

&ris.) ln principio veris, cum omnia

Iium Joàs Regem Ifzael , qui fuo ro-

$

L

erminare folent per imbrem feroti-

bore, & armisres Ifraelis afflictasre-

itas, i

num , id eft vernum.

In Hebreo

ftituit, ut patet 4. Regum I4. 25.IV.

tht

habemus eodem fenfu

Íp principso

Vidit Amos in herbam repullulantem

Rirum |

tribüm.

eum ajcenderet ferotinus.

7

involare locuftas, eamque deyafci.

Ez eccef:;fatinm pefh. tos

2 ffomem Reg;x.)

Id fa&uin. per Phul Regem Aflyrio-

Otdane

In Hebrzo eft , ut vertit Pagninus,

rum, qui regnante Manahem magno

fl.:per pi

Er e:ce heria férotina a[cendebat 'pofe

exercitu regnum l/xaelis invafit 4. e-

Cl'S ]grdc

f0 ffonom berbarum , quas fecit Rex pro

gum 15. Ig.

Nephtl

Jh*i! animaliäus.

Significatur autem

2. Cum conlummaffet.) Locufta, id

Yit in Aj

ferotinum imbrem non ante, fed poft

eft cum viderem exercitum hoftilem

Ieliguy

detonfam, & demeffam a miniftris

vam ïiïia '

fafturus videretur.

omnia depafci, ita.nt nihil reliquum

Regis pro ejus equis herbam eam fe-

nlü Db'&

ciíe repullulare, ac tunc in eam in-

Quis fulcitabis Tacób ? ) Quis a tan-

3.f d Orem

voliffe locuftam , ut eam depafceret.

ta clade, & ftrage eriget Ifraclem?

Vidit ergo Àmos herbam primo ger-

Quia parvonlas eff. ) Imminutus, &

$ du

minantem, & luxurianrem, qus figni-

ad paucit:tem reda(tus..

Quj

j

ficabat res Ifr:elis florentes.

Iin yi—

g« No» er;.) Non promjus peri-

lum

dit eam tonderi , & demeti a Rege ;

bit.

6 n

lts

CAPUT.VH

167

4.' Hzec oftendit mihi Dominus Deusg & ecce vocabat jw-

TTR

dicium ad ignem Dominus Deus: & de

;

t ct-

tam, & comedit fimul partem.

voravit aþyïam mul-

Datd:

$. Et dixi: Domine Deus

,. quiefce, obfecro: quis fufci-

tabit ]Jacob, quiaparvulus eft?

TET

6. Mifertus eft Dominus fuper hoc: Sed & iflud non erit,

fumino

dixit Dominus Deus.

[

7. Haec oftendit mihi Do

minus, & ecce Dominus ftans

fuper murum litam, & in manu ejus trulla caementarii.

ocuft

$. Et dixit Dominus ad me: Quid tu vides, Amos?- Et

dixi: Trullam caementarii.

ecce fe

Et dixit Dominus: Ecce ego po-

nam trullam in medio

fuperinducere eum.

populi mei lfrael: non adjiciam ultra

herbam

9. Et demolientur excelía Idoli, & fanCtificationes Ifrael

0: qüis

defolabuntur : &

,

con'furgam fuper— domum Jeroþoaxp in

gladio.

üt Do»

Wec

d

[

qi «t

4. Hec offendit mibi Dominus , €$c.))

'7 H.ec-o/lc;nalit mibi, €fc. ) .Alia

Lope £0«

Hzc eft altera vifio prophete obje&ta.

hzc eft vifio prophete. .

[idicfero-

Vocabat judicium.) M indictam.

Super murum Higum.) Calce; & in-

eruítatum tetctorio indu&o.

; hoceis

4d ignem. ) Ut fümpto igne Dei

x deme-

injurias ulfcifceretur, Per hunci

5

2nem

Trulla canentarii.) 'Lrulla e& in-

ubfequi

fignificatur "'eglathphalafar Rex A(-

ftrumentum illud , quo fabri murarii

ge. Jüfe

calcem e vafe hauriunt , ( muro in-

Íyriorum , qui poft Phul quaft ignis

roboam H«

ingenti ardore, & ferocia invaficItrae-

jiciunt, illinuntque.

qi fiome

litas , atque abyffum multam, id eít

9. Ponam truliam , t2c.) Definama

dfidasre

innameram turbam populi, tribus ni-

linire, hoceft, ruinas populi per mu-

mirum Ruben, & Gad, & dimidiam

rum fignificati refarcire.

"v2

tribum iVlanaife humiliore loco trans

jlllantem

Superinducere.) Linire, & cooperi-

p d.

Jordanem, quafi in abyifo fitas, in-

re calce, ut confervetur in:eger, fed

; Ayre-

fuper partem illam infignem Líraelis

permittam ruete.

cis Jordanem pofitam, hoc eít tribus

p uf

tentur.

9. Demoliemtur.-) Vz*.ftaþgnc ur,ever-

j M

Nephthali,, Afec, & Zabulon abdu-

xit in Aflyriam , 4. Keg. I5. 29. qui

Excelfa idoli.) Luci, in q

dibus ld5

reliquas omnes pariter abduxifiet, ac

lis facrificabatur.

,ocuüä, id

Samariam cum recno Ifracl evertiffet,

Santhificationes Ifrael.) Loca ab Ifrae-

j o

filem

litis fanctificata, & dedicata in. ho»

j du

nifi Deus Hlexus precibus Amos ejus

norem idolorum.

ardorem inhibuiflet, & reliquias Itrae-

lis conferv affet.

jeroboam. ) Jeroboam hic non et

Qüig 4U

5. Quiejce.) Parce.

filius INabat auctor regni, & fchifma-

3

[fjaden

tis 1fraelis, fed alter ejusdem nomji-.

mnuWS;

.QAis fujäi(:zöh, 6c.? ) Wide dicta

:

num. 2.

nis filius Joas, nepos Jehu,; pater

6. If94 non erit.)

Zachariz.

o Pml

Nmn prorfus pe-

ribit, ut n. 3.

Ig gladio.) Id ità contigiffe p'eftee;

168

PROPHETIJE AMOS

m. Et mifit Amafias facerdos Bethel ad Jeroboam regefn

t

ifrael, dicens: Rebellavit contra te Amosin medio domus

Ylífrael : non pOtEI*ïti terra fuftinere univerfos fermones ejus.

fo

11. Hsec enim dicit Amos : In gladio morietur Jeroboam,

& Ifrael captivus migrabit de terra fua :

P

ii

l2. Et dixit Amafias. ad. Amos : Qui vides, gra

&ere, fuge

l

in terram TJuda: & comede ibi panem, & prophe:abis ibi.

15. Et in Bethel non adjicies ultra, ut

propAhetes * quia fan-

&ificatio. regis eft, & domus regri eft.

?

14. Refponditque Amos, & dixit ad Amafiam : Non fum

propheta, & non fum filius prophetze,. fed armentarius ego

ghl

"

fif

fum. vellicans fycomoros.

15. Et tulit me Dominus,, cum fequerer gregem , & dixit

iifrael.

]Doiminu;s.- ad. me: V»ad.e' » propheta ad popülxum meun

;6. Et.

i

nam Zacharias. filius Teroboam occi-

Gradere.' ) Proficifcere.

füs eft a. Scllum, qui regnum ab ejus:

Comede iii panem.) Ibi te alent ,»'&

familia. ad. fuam. tran'tulit , 4. Reg-.

magnifacient, ut a Déo miflum: ibi

PU

15. I3:

Vel domum: Jeroboam: ap-

poteris, quantum: voles, próphetare,

lum

pellat. decem tribus ,. in.quibus,, cum

i

13« Santirféat;o Regis eff.) Locus,

propheta hzc:diceret ; re

quem.Rex frequentat , ( colit reli-

eum

gnabat.] ero-

boam filius joas..

ionis.caufa ;. vel quem primus Rex

1O.. Sd;e)'a'a:- Detbhel, )/ Vituli,. quiE

]

eroboam vitulo. fepofuit ,. & fancti-

:

colebatur in. Bethel..

$

ficavit..

folia v

Domnus reguni.) Regiä. aula hic eft :

l'lin.|

- Rebellavit: ); In Hebr.. eft Cozjura-

qiit.. EXX Gongregationes: facit, fedi--

itaque:non decet te hic tàürbas mifce-

RU

tionem; commovet: ,. pubiicam pacem

re,, quod. egre feret R

:

X4 fi6C. im"pu-

turbat..

—.

ne. abire. permittet,

Vzäp(ïi

Nón. poterit: zerza. fuäihera untverfos:

I4.. Non fum.propheta , 6c.) Meum:

üt enim

ferimenes ejus. . Loquitur.non. ferenda,,

officium. eft arinenta,. & oves paíce-

EH*, nn

& nifi tu. Kex: provideas;,. populüs.

re, non. prophetare..

Itaque non

ET T

impatiens: illi:maaus. injiciet ;; neque.

fponte: mea: huc. veni ,. fed a Deo

predidi

enim, diutius, ejus; verba: ferre. po-

inifus , & iterum ad. meum oflicium

tilium

teft..

revertar.

INec. enim fpe. panis, aut

QPOdamï

II.. Ip: gladio: morjetur:. Jeroboam. y)

lucri ego. propheto ,. fcd. fycomoris

lceba

Mentitur Amafiías ;; reque: enim.dixe-

agreftibus contentus victito..

Vig dj

rat Amos,, In. cladjo inorsetur Jeroboam,

- Vellicaus fycoraoros.) Ficas enim hu-

Vieum t

"fed, conforgans fujer. domum. Jeroboam

jus arboris non: poftunt-edi ,. nifi vel-

9vf pj

1. ladio:,, fcilicet:. occidendo ,. non

licentur ,. id. eftungue , aut ferro fin-

7R

ipfum: Jeroboam;,. fed' ejus- filium Za-

US, Ve

dantur, ut exeat lac, & fole melius

A] ulh

ehariam;, ut:explicavimus.n. 9..

excoquantur. Dicitur hzc arbor fy-

* ii Oi vide:..), O: videns,. o pro-

comorus ,. id' eft ficus fatuà, propte-

Vare pJP

rea quod: fatui, hoc eft, ipfipidi fa-

9Rj

i&

plieta ,. honorifice. eum;: compellar,, ut

us fej

libentius. abeat..

il

poris.fit.. Fru&us fim—ili,s | eft ficui,

LT

]

E

CAPUT VIL. & VIIL

169

tepem

16. Et nunc aüdi'verbum Domini: Tu dicis:

. Nonprophe-

domus

tabis fuper Ifrael,

tus.

& non ftillabis fuper domum idoli.

17. Propter hoc hsec dicit Dominus:

Uxor tua in civitate

JO,

fornicabitur: & filii tui, & fil

iae tuae in gladio cadent, &ha-

mus tua funiculo metietur: &

ta in terra polluta morieris, &

bi.

s lige

lírael cap.tivus migrabit de ter

e fua'.

.

ia at

CAPUT VIIL

on fum

4tmos fuüb parabola uncini pomorum propbetat finem i;ïzi/einere

?£-

]U5 eg0

gni l/rael propter. pauperum oppre[fiones :

acerbitatem oero immi-

r

fiénfis calamitatis explicat ; ac feftivitates eorum diciti

& x

" luäïmn

converteudas , famemque *verbi Dei f:

Jíradl,

enuntiat. -

| uluram

*

1.l

IEc o&endit mihi Do

Md

I.H

minus"Deus: & ecce unc?nus po-

morum.

alat, &

2. Et dixit: Quid tu vides Amos? Ft dixi: Uncin

um po-

Ífom: 0DI

inorum.

Et dixit Dominus ad me:

Venit finis fupe

r popu-

rüpnes

lum meum Iírael:

non adjiciam ultra,

.Ut pertranfeam

) bociss

eum

colit rtlie

imus. at

5. Et

& findie

folia vero dicuntur effe fimilia moro.

Humtus tua funiculo metiet

Piin.1.3.c. 7. vocat ficum ZEgyptiam.

ur.) Agrf,

j hic C'& ï

quos poflides, aliis diítrib

uentur ab

jas milct*

I6. Nox fillabis faper domum 1doí1.)

Aflyris ; funiculo enim fi

ebat. olim

Ne prophetes triftia contra . Bethef.

agrorum divifio.

pnec imþu-

Vox ftillare prophetis eft frequens ;

In terra polinta , &fc,

ut enim nubes copiam ftillarum, hoc

) Cultu idolo-

;.) Mam

eft, imbres demittunt in terram; ità

I

rum , id eft in Affyria.

Neznzs pomorum.

) Uncin,ug po-

ya pl

ex'ore proph.tarum rerüm futurarum

morum eft inft

u nn

predictiones, comminationes rerum

rami: pomis onuíti a

ramentum, quo

triftium , aut promilffiones lztarum

ttrahuntur , ut

( oliicinm

quodämmodo-depluunt.

decerpi poffint.

Sic Moyfes

4f s aïlli

dicebat Deut. 32.2. Conre[zar ut pla-

minere jam captivitstem-

Q« Venit frnis , 0. ) Significae im-

igomor

Via dollrima mea, fimat ut ros eloquium

Itrael ; qua

0

meum , quafíi 1mber fuper. berbam , 65

poma omnia, non folum

3 quæ manu

quafe fHlla faper gramiza.

capi poffunt, fed altiora e

tiam, & re-

g

gim

motiora, que uncino e

g?nt, erant de.

! iil Y*

I7. Feraicalitur, ) "Wel cum civi-

cerpenda, ideft

bus, vel (quod imagis convenit) cum

; omnes Ifraelite Prin.

Aliyriis viftoribus, ut ita vitain fer-

cipes, & plebei

l, humiles, & fubli-

10]6 il 1U$

vare pojlti

DI

w w

s

mes, capiendi ab Affyriis,.

" aol y

yinmachus vertit, 700-

Uz pertram feamz ez.

uäs ,

ng

»tuürai, conftuprabitur, ab hofti-

) Impunitum,

J ldl

fl-

bus fciiqgt. .

ut ejus fcelera diílimul

em.

"

l

fUl

Biäl.r eum Cos. Menoch. T. V1

x

yi *

i7o

PROPHETIE AMOS

: $. Et ftridebunt. cardines templi in die illa, dicit Dominus

p Et

Deus: multi morientur: in omni loco projicietur filentium.

& tengbr

H

4. Audite hoc qui c

onteritis pauperem, & dxef»flcere facitis

egenos terra,

cantica v

velrum

s. Dicentes: quando tran

fibit menfis, & lwiemïthdadbimus mer-

Ces; & fabbatum , & aperiemus frumentum: ut imminuamus

em qu

atnaturm.

menfuram, & augeamus ficlum, & fupponamus ftateras dolofas.

6. Ut poífideamus in argento egenos, & pauperes pro cal-

i.f

ceamentis, & quiíquilias frumenti vendamus?

tera, 1

verjum

7. Juravit Dominus in fuperbiam Jacob: fi oblitus fuero

Ufque ad finem omnia opera eorum.

n, E

8. Numquid füper ifto non commovebitur terra, & lugebit

lre wíg

omnis habitator ejus,.& afcendet quafi fluvius univerfus, &

nini, &

ejicietur, & d'EHuet quafi rivus /Egypti?

ULUW

9. Et

Vaiverfus |

Hebreo eri

3. Gtridebunt cardiues templi , 6$c. )

Supponamus. ) Pecuniarum pon-

quam forn

Cum hoftis vi fores ejus perrumpet :

deri.

ttia ef:

loquitur non de templo Hierofoly-

6. üt pajfïdm;lnm in argento , £fc. )

vilebuntor i

mitano , fed de eo quod in Bethel

Ut hifse noftris artibus redigamus

pre aquan

erat vitulo aüreo exítructum--

pauperes ad extremam inopiam, ita

Lz omaui loco projicietur fülentimm. )

ut cogantur fe vendere nobis in man-

ditur s fd«

liyriorem

LXX, Iz ommi loco njiciam filentium,

cipia , atque ita'pollideamus eos, ut

Omimum 1

deficientibus hominibus, & lolcis in

nobis quafi jumenta ferviant , idque

folitudinem redactis.

exiguo pretio, quale eft

Qt Cavius,

4. Defrctre facitis.) UXX. opprimitis.

mentorum.

| par calcea-

Qu mare in

hïïn poltes

S. Quando tranfebit menfis , 85c. ) ld

Quisqguilia: frummii veudzgmz;,lff €.)

eft Neomenia, & fabbatum, ut triti-

Purgamenta frumenti, pulverem, &

ï/af ?"

cum vendamus ; videnturenim vobis

paleas tritico commifcentes.

Wrreby defo

7- la fuperbsam J4cob. ) Contra fu-

1S vide ib

pr& avaritia dies fefti nunquam abire,

periemus frumentum-.) M enale pro-

perbiam Ifraelis , qua dominatur pau-

abent qu;g

POHEXDUS.

peribus eosque depredatur.

9 Ürcide

Ut ipeninnamus men[furam.) Quan-

$2 oblitus fuero. ) Numquam obli-

T0 Davore

vifcar.

Otidere & ;

donam poterimus pauperes defrauda-

re , aliquid de jufta menfura detra-

Usque ad. ffaem. )

In pgrpctuum.

rf

hendo ?

Opera eovum.) .Scelefta, & iniqua.

t ( c

9. Naumquid fuper 4/fo mom commave-

Tàbity

Q

" geamus ficlzm.) Plus pecuniæ ab

emptoribus emungamus. LXX, ha-

Litur terra, 6c. ? ) "Tam multa, &

f"f'brffcf;

bent, Faeaemus men(íurams parvam ,

tam grayia fuat fcelera Iíraelis , ta-

DCeDtig v

£f pondus magnum , pondus fcilicet ar-

lefque ob eailli clades imminent, ut

10 $ub r!

merito terra hec fuftinens, & fénti-

üm, ) ln Q

'enti, aut &ris, quod ab emptoribus

erogabatur ; folebant enim pecunias

ens, quafi terrore, & ftupore percul-

Mu hoy

pondere examinare, cum accipieban-

fa contremifcere, omnesque incolz

Ottrad

jangere, & ejulare debeant.

M r

tur, ut patet Genef. 23. 16. & lfa.

552*

4cendet quafi flgvims u,u'w([k:. )

777 4d5" »

Ef /707?43115

CAPUT VIIL

I7I

Dosinms

9. Et erit in die illa, dicit Domints: occidet fol inmeridie,

entrum,

& tenebrefcere faciam terram in die luminis:

3

ete faeitis

10. * Etconvertam feftivitates veftras in luctum , & omnia *Tob,

cantica veflra in planétum: & inducam fupcr omne dorfum 2.. 6.

N

ymustrer-

AC

D

veftrum faccum, & fuper omne. caput calvitium, & ponam!

54

itruamus

eam quafi lu&tum unigeni

^s doloóas,

amarum.

D

ti; & noviffima ejus vquafi diem

3 pro cál.

11. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: & mittam famem in

terram, non famem p

dtus fuero

verbum Domini.

anis, neque fitim aqua , fed audiendi

.12. Et commovebuntur a mari ufque ad mare, & ab Aqui-

& lgebit

lone ufqu

:

e ad Orientem: circu-ibu'mt queerentes verbum Do-

verios, &

mini, & non invenient.

Y 2

15.In

y

j B

— n

Univerfus fcilicet habitator terre , in

Aiäügam terram - Ifrael gravi

ifime ;

MHebreo enim eít, -bfcezderzgue tan-

& faciam, ut acerbiflime lugeat , ut

ianm pol«

quam flevins tota , fcilicet terra, feu-

parentes folentin funere filii unigeniti.

tentia eft : cum abducentur captivi ,

Et novif/ima ejus quafé diem) ama-

ttTenfa , [2 )

videbuntur innumeri in(tar fluvii, qui

rum.j Faciam, utomnia, que illi ac-

cident five initio five deinceps, five in

j religums

pre aquarum copia extra ripas effun-

iopiam, i

ditur ; fed cum venerint in latiflimam

fine, femper fint triftia. Nullam requi-

gobis ia mat-

Afiyriorum regionem plenam turbis

em terra habebit , fed femper ingenti-

um e99, Ut

hominum pauciflimi videbuntur, fi-

bus malis vexabitur,donéc tandem ter-

tl".*'imc ! idque

cut fluvius,aut torrens aquis tumens,

tio obfidionis anno penitus vaftetur,

f pat cilcite

qui mare ingreiïus abforbetur, nec ul-

& veniat in manus hoftium.

lum poftea ejus apparet veftigium.

Diem amarum.) Luctuofum , &

funeftum.

TET fc)

Quaff vrvus. AEgyptr- ) Q€ui etiam

pulveretmy

!

zorrens deferti dicitur fupra cap: 6. n.

II. Ef mittam famem, C& c.) Eth-

15, vide ibi dicta, "l'orrentes modo

ciam , ut tempore obfidionis, & ex-

cntes

pugnationis Samaris ita affligantur ,

Ü Contsi fo-

habent aquas , modo funt aridi.

jymiaatur pv

9. Occide£ feol n meridie , &tc.) Ni-

angantur, inopesque fint mentis, d&

mio pavore, & meerore confternatis

confilii lfzaclite , ut prophetas, quos

jatif

occidere, & abfcondi videbitur. Omnis

nunc contemnuünt, perquirant, ut ex

umquam ülli«

lis fcifcitentur, &.audiant tum ora-

profperitatis eorum lux fubita tri-

ftitie , & captivitatis caligive obfca-

cula de obfidionis exitu, tum confi-

, n: etuuft

rabitur, cum minime timebunt.

lia ad eam evadendam, an videlicet,

5&«1» & iüiqm'

quando, & quomodo fint liberandi.

p non. commtee

Tenebrefcese factam. ) EX ejusdem

fententis repetitio.

Í12. Er commaovebuntur , &c.) Com-

um multà

IO. Saper omue dorfum veftrum fac-

moti defiderio inveniendi aliquem

n [[rdis , &

'

prophetam , a quo verbum Dei au-

$1

eum. ) lnmagnis calamitatibus indue-

diant, circuibit lírael totam terram

mmiüem: W

bantur homines facco, id eft cilicio,

ia

& caput radebant,& quafi decalvabant,

fuam 4 mari Gablze usque ad Aqui-

: &u'l).)l'ö

pfffl!l-

Ü

lonem , nec inveniet.

Auilri non

mnfsque

1000188

fic Job. 1. 2c. Tonfa capict comymens 4

gerram adgyavit. Vidc etiam Jer. 6. 26.

memifWit , quia pars Auítralis erat

|getti

)

EL ponaim eam quafe iuilum nnzgemiti. )

duarum tribuum.

j P

172

PROPHETIJAE A'MO'S

v

.15. In die iila

V'deficient virgines pulchra, & adqlefcentes*

in fiti.

éducet.

ham eos

I4. Qui jürant in deli&o Skamarie,e, & dicant:

vt Diegs

tuus Dan, & vivit via Berfabee: &

3. E

k

cadent, & non refurg-erït

/ultra».

auferam

miaris, ]

COGTTPUT IX

, Bl

Vaü?ztümm fé dicit

tnandao

Dominus z'mpz'bs , fic ut nulli pateai ejfugium :

po[Tea tamen Jufcitabit tabernaculum Darvid , & captivitatem

peras

filiorum l/rael comoertet cum magna ipforum

x

u

Defcet:

f'elicitate.

TiVus of

1. V7Idi Dominum ftantem fuper alare, & dixit: Percute

6. Qt

cárdinem, & commoveantur fuperliminaria: avaritia

foum f

enim incapite omnium, & noviffimum eorumin gladio inter-

ficiam :

ftelit e;

NU

non erit fuga eis, & non falvabitur ex gis , qui fa-

gerit.

Ls

PA IRIRNOS

2., *Si

"

P

6.) Hyþt

I3. Virgines pulchré, 65 'adale/Eentes.) 1

A&. 9. 2. vi« nomen ; fe&am fignifi-

minem ex.

Quuibus tamen minus deeffe folent ne-

cat. :

ceffaria , cum facile illorum miferi-

Cadent . ($ mom refurgent. ) Peri-

üpplicium

bunt , & ejicientur, nec in terram

u ilo ,

cordia homines tangantur.

fuam ultra redibunt.

I4. Qui jurant in. delitlo Samaria. )

3. 17: Ut

. Adolefcentes,& virgines rerum ad vi-

Amei BY

&um neceffariarum penuria peribunt,

I. 1d;. ) Per imaginariam vifio-

Verfat fs

nem. Vidit gloriam Domi-

*

p

5' 2' E X:f

quia peccati parentum eorum partici-

ni, id eft, lucem aliquam Dei prafen-

. pes funt , & colunt idola, & jurant

tie indicem.

medl'tf['[g;]f

per vitulum, in quo peccat Samaria.

æ'US, & fi

Demus £utts Das.) Mitulus, qui co-

Suber altare. ) Juxta alt

Ware ; loqui-

Videtur f

litur in Dan.

tur de prophano altari , quod fibi

lfraelite erexerant in Bethel.

0O maris,

Er vivit via Berfabee.) Nonfolum

t [frag] ;

jurabant per vitulos, fed etiam per

Dixit.) Angelo fibi affiftenti,quafi

.Si (elzve;

voluntatis. & operis fui, adminiítro.

T

iIVers

viam, qu& ducit in Berfabee, ubi erat

Pereute cardinem.) Porte templi,

idolum.

Senfus juramenti erat : vi-

Mäïfd:;äo |

vat, id eft floreat , teratur, & fre-

ut fcilicet fignificetur ruina templi, &

ld yilci.

quentetur jugiter via Berfabee; Vel

prophani cultus everfio; quam comi-

4 b Ts

tabitur totius gentis. excidium, & ca-

€08,

vivat vitulus aureus , ad quem ducit

ptivitas.

via, que tendit in Berfabee ;

Vel

vivat vitulus cujus colendi ccaufa tam

-varitia enpm im capite omnium. )

5.' Et Du

Quia in omnibus dominatur, omn

teCiS v*mlf

longam inimus viam, ut a domo no-

Bf-

ttant

ftra eamus ad fines Ifraelis ; ibi enim

que fibi fubjecit.

fita erat Berfabee.

Vel viz

erfa-

Novi/mum.) Ultimum, aut abj'c-

Wipote

bee idem eft , ac cultus , fivé" ratio

4dle 772

Giffimum, & viliflimum , €mnes in-

l'lmitmb: 1

colendi in Berfabee ufurpata.

Sic

terficiam , nemini parcam.

àll mo;;,f!,,

CAPUT

IX

173

Jletentes

"eí * Si defcenderint ufque ad infernum, inde manus

mea*Pfat,

éducet eos: & fi aícendcrint u

irt Dus

que in coelum, inde det*r*a-xgsas

ham eos.

tefürgat

.^ $. Et fi abfconditi fuerint in vertice Carmeli, inde fcrutans

auferam €0os: & fi celaverint fe ab oculis meis in profundo

maris, ibi mandabo ferpenti, & mordebit eos.

4. Et fi abierint in captivitatem coram inimicis fuis, ibi * Ter.

tle]fugium:

mandabo gladio, & occidet eos: & *

ToRI

per eos in malum, & non in bonum.

ponam oculf)s 1ri'1eos fu- 44- II

!

. $. Et Dominus Deus exercituum, qui tangit ter

ram j & ta-

befcet: & lugebunt omnes habitantes in ea, & afcendet ficut

rivus omnis, & defluet ficut fluvius /Egypti.

j

E

: Pereute

6. Qui sedificat in coelo. afcenfionem fuam,

& O s

i* Qvaritià

fuum fuper terram fundavit: * qui vocat aquas maris, & ef- *- 8

adio intet-

fun lit eas fuper faciem terree , Dominus nomen ejus.

£

;, qui -

ER þNumquid non ut filii /Ethi

opum vos eftis mihi, filii Ifrael,

x s

ait

DEMI

— (

o dæj'(:mz./f?r;int esque ad infernum,

E2 a-fcend&tfcut r:lvus, &5c. ) Hünc

&€:.) Hyperbolicis verbis oftendit' ne-

verfum re

jedam ia

minem ex eis fore,

ui Dei manus; &

ibi dicta.

petit ex c. 8. n. 8. "Vide

[

fupplicium evadat;

1c Pfalm. 158. 7.

6. Qui adifcat £m celo a[cenffonem

g, ) Pti-

Quo ibo a [piitu tuo , E$c.?

f"am.) Qui edificavit domum iu fubli-

ec in terratm

^.

9

Iz vertice Carmeli.) Duo erant

mi pofitam , in

Carmelimontes, unus in Judza, ubi

cclos.-

qua habitet, id eff.

sariam vift-

verfati funt Nabal, *& David r. Reg.

Fafciculum fuum fuper tervram funda-

25. 2. Alterin ifrael, imminens mari

v;/.) Fafcicülum vocat colligatio-

briam ontie

mediterraneo, ubi latuit Elias, Eli-

nemtrium elementorum, fcilicet ignis,

m Deipredte

fzus, & filii prophetarum. . De .hoc

aeris, & aque , que in terra quafi

videtur fermo efle, quia fit hic men-

baífi, & centro fundata funt. Pagni-

gart, Ioge

tio maris, & quia in Ífrael, & con-

nus vertit, & peculium faum fuper ter-

i u

tra Ifrael prophetat Amos.

Ya f;ma'fzvit.

LXX. Prowiffionem

fahe.

[müendiqua

f

Si celaverint fe,) Celare conati fue-

fuam , . quod videtur intelligendum de

rint ; revera enim nemo celari poteft.

populo ifraelitico, qui etiam dicitur

;; admínittro

Mandabo ferpeuti.) LXX. Draconi,

fafciculus & a Vulgato, quod una re-

yng tem pl

id eft pifci alicui ingenti, & horrido

ligione, & lege, quafi funiculo, con-

jpá temp -

4. lp malum. ) .Ad puniendum

ftringeretur.

j qum m

c-

€oS.

Z

Vocat agmas maris.) Cui imperanti

cidiufths

5. Et Dominus Deus, Gc. ) Neþ pu-

obediunt aquz maris ; quem vocan-

tetis vanas effe minas, quz vobisin-

tem audiunt aque maris.

jt m )

tentantur ; res enim vobis eft cum

7. Ur felis Erhiopun.), Cum filii fitis

idtUy

onti :

!

Omnipotente.

magnorum, fan&torumque parentum ,

Tabe[iit.) Liquefcit, defluit, con-

quia tamen degeneres eftis , eodem

J

fumitum: fic dicitur alibi , Qu; £az-

apud me eftis numero , & loco, ac

10mne gin"

iffl j

g montes , € fumigant.

fi effétis JEchiopes.

m

-

PROP"HETI]E AMOS

I

"

4

p

ait Domints? Nuhïquiä» non lírael afcendere feci de terra

quod :

JEÉgypti: & Paleítinos de Cappadocia, & Syros de Cyrene?

$, Ecce oculi Domini Dei fuper regnum peccans, & con-

facien;

I^

teram illud a facie terrze. WVerumtamen contere

;

ns non LCOH-*'

teram domum Jacob, dicit Dominus.

atatof

9. Ecce enim mandabo ego , & concutiam in omnibus gen-

labuzi

tibus domum Ifrael, ficut concutitur triticum in cribro : & non

T

cadet lapillus fuper terram.

;

Cabunt

1O. In giadio morientur omnes pec

catores populi mei, qui

D (

friQus

dicunt: Non appropinquabit, & non veniet fuper nos malum.

,X

rr. In die illa * fufcitabo tabernaculum David, quod ceci-

. i

e0s ult

15.16 dit: & resedificabo aperturas murorum ejus, & ea, qua&e cor-

tuus,

ruerant, inftaurabo, & recedificabo illud ficutin diebus an-

| ytiquis.

12.Ut

-

L^

L

p

[

«Nnmguid non lrael afcendeve ffech »

äfif geäti&w dommnn lfracl, difpergaus

lfrael per nationes varias.

Tierna

€c.? ) Non eft, quod vobis placea-

Vid, ngg

tis, & gloriemint, quod vos addu-

Sicmt ecomtutitzur tritic;;m P eribro. )

Duil f

xerim de /Egypto ; nam non diffimi-

In Hebrzo eft, Quemadmodus commo-

le beneficium aliz etiam gentes a me

vet fe frilictm im eríbro- EXX feeut

Ctrifi :

foli tamen

Dit ilj

acceperunt ; nam de Cappadocia Pa-

ventilaiur im venilahro

D

leftini , de Cyrene Syri in regiones

peribunt illi., qui a me rejecti funt,

,flf/"!'.f sz(;

vobis vicinas a me translati funt, &

qui per po:nitentiam ad me redire no-

"H aftrnus,

tamen Palaeftinos ob fua fcelera per

Qutd ce

iNiUs te

-vos expuli , Syros vero Syria per

"Fheglathphalafar expellim.

Non cadet lapillus fuper terram.) Pal-

Chllpd Y

Palae/l't';zos' de szpþa.docid.; )«* Czïppa«-

vis enim tantum cadet, id eft repro-

]ff:üj(ä':

bi, de quibus Pfal. r. 5

ed fame

dadesque

doces enimr occuparunt. Palaftinam ,

exclufis ab ea-Hevais primis incolis,

gquam pilvis, tc. — At lapilli, id. eft

il

ut narratur Deut. 9. I9. & ]erem.

electi, etfi parvi fint , tamen confo-

&yci) i

lidati, & conglobati per peenitentiam,

U erge ;

47 7

9. Eree eculj Domini Dei fuper re-

ut ex eis domus mea zdificetur, non

idigio, &

cadent.

Aliqui pro Zzpz//zs, vertunt

.D- U j

gnum peceans.) Oculivindices Domi-

granum, & fententia eft : eventila-

I Évanr,

ni peccata regni cujuslibet contem-

plantur ; & profcslerum numero, &

ticl.

bitur pulvis , fervabuntur grana trí-

i

gravitate, plagarum etiam modum illi

qum f er.i(

ftatuurit.

H i,u

T

Io- I» gladio morsettur , éfc. ) .Qui

Verusmtamen conterens mon conteram. )

nequ: minis prophetarum meorum

Vbty t N :

Puniam vos, fed non prorfus de-

crediderunt , tieque fupplicía ín lege

elfe, àc (11',.:

Tebo.

predidta , & improbis intenta timue-

Wen flieum

rünt.

9. Mandake.) Statu

i, & effe&um

dabo.

lI« Le die illa , E$c. A þertinet' hec

3' Cüm

Contutiam m ommibus gemtibus do-

b

R

promiffi ad Chriftum , & gegr illum

porg

mum Ifracl. ) LXX. Ventilato im cun-

expleta e[fl.

Titua]

liint

*

cAþüTrx

175

de tetra

12. Ut poffideant reliquias Idumseze, & omnes nationés, eo

Cvrene?

[

quod invocatum fit no

$

men meum fuper eos: dicit Dominus

A

faciens haec.

f00 Cott.

-I13. Ecce dies veniunt,

dicit Dominus, & comprehändet

arator meítforem , & calcator uvae mittentem femen: * & ftil- * Joct-

80

Vibus fet«

labunt montes dulcedinem, & omnes colles culti erunt,

f0* & non

14. Et convertam captivitatem populi mei Ifrael : & sedifi-

cabunt cjvitates defertas, & inhabitabunt , & plantabunt vi-

mei, qii

neas, & bibent vinum earum, & facient hortos, & comedent

j marum,

fructus eorum.

ïll()d CeCi-

15. Et plantabo eos fuper hu

mum 'fUam: & 'nbn eï;ella,m

qüæ Qt-

eos ultra de terra fua,

quam dedi eis, dicit Dominus ,De:d.ls.

iebus at

Fuus.

n.U

p ss

|PRO-

, ülpegut

Talernaculum David. ) Domum Da-

vangelii ) ut duret mefiis usque ad

$

vid, Regnum David. Nam regnum

tempus arandi , & vindemia usque-

"I

David fuit figura fpiritualis regni

dum fementis tempus advenerit.

padum comme

Chrifti

quare Luc. 1. 32. habémus:

Stillabunt monmtes dulcedizem : Efc)

Dabi dH Domimu: Deus fedem David

85102

Rivi la&is, & mellis per eos fluent,

foli tamen

patris ejus, & regnabit tn Domo Jacob

& nullus collis fterilis erit, fed omnis

rejeli fs

in e6Z2 m .

terra coletur, & uberem fructum da-

bit

me rdire 00*

Quod cecidit , €$c. ) Regnum enim

fignificat copiam Evangelice

Davidis temporale fuit, & caducum:

do&trinz ubique futaram, & copiam

Chrifli vero fpirituale, & &ternum.

fpiritualium bonorum , & afperarum,

r:fwm.? Di*

Resdificabo aperturas ,6$c.) Ruinas,

atque incultarum gentium converfio-

neimn.

d u

cladesque regni Davidici fpiritualiter

4

3 $d u

inftaurabo.

l4. Comvertam captruitatem — populi

Iïüllhw il

Sicus iv diebus antiq

;-;i:. ) Cum nui-

meilfzael. ) Non lfrael fecundum

lum erat idolum, fed unica omnium

emen (on0

carnem , fed fecundum fpiritum exi-

1;(3.'

;jcemï am

religio , & incorrupti inores.

bit de captivitate diaboli , & pecca-

jficetuy 101

IQ. Ut po/fideanz riliquias ldumaa,)

torum,.

li

h wm'mt

Ut Evancclii predicatores poffideant,

— 4KEdificabunt cPoitates defertas. ) Ec-

Ó eyentba"

& ad Chriftum trahant quicquid reli-

clefias per orhem zdificabunt.

quum fuerit de populo gentilium.

Plantabunt "vineas , €65c.) Qui e-ca-

J gïämäï tfi'

Eo quod imvocatum. i? nomen smenm

ptivitáte aliqua redierunt, fi nihil ab

TAV

7

) Qui

fiper e05. ) E quod has gentes meas

hoflibus timeant, animum adjiciunt

effe, ac dici volui.

Veleo quod no-

ad plantandas vineas , & hoftes con-

j meorum

men meum eis predicatum , & mani-

terendos.

Et ergo fenfus: degent

ylida in

feftatum eft.

infenta m

in tranquilliffima pace, &in omnium

13. Comprehendet arator mefforem. )

bonorum abrvndantia.

Erit tantus proventus bonorum tem-

IS. Plautabo eos feper humum [uam ,

furin ht

&c.) Ponam eos firmiter in. Ecccle-

poraliuga ( per que tamen bona fpi-

!

&y jllum

ritualia intelligenda funt tempore E-

fia, ut in ea germinent, & crefcant.

5

I

Bs

(

6

* o*

* x

*

*

*

(emiat

uiiett

]

6Q

PROPHETIA ABDLE.

(it2 e

(/u

Ü

CAPUT PRIMUM.

tul

E

l

Vaticinatur exitium adoerfus. ldumaos , qui ;zä'igebanf, ac fub-

qui cn

fanngzþanzf filios

J/rael :. qui tamen redu&ti ,.

d

denti j

ominium qcciþieigt

in €os, qui ipfos afflixerant.

7

pientes

*]ere. I.

Ifio Abdis. Heec dicit Dominus Deus *ad;'Edom: Au-

g t

ditum audivimus à Domino, & legatum ad Gentes

ePfau

49- I/-?

lium.

Tmifit: Surgite, & confutgamus adyer*fus eum in prae-

2. Ecce parvulum .dedi te

in Gentibus; contem pti,bilis tu

Si fures ,

es valde.

gna mani

tino Cont

3. Superbia cordis tui extulit te, Babitäntem in fciffuris pe-

mid, &

trárum, exaltantem folium tuum: qui dicisin corde tuo: Quis

Wét0; n

deirahet me in terram.

tüt ; quaf;

..4. Si exaltatus fueris ut aquila, & fi inter fidera pofueris

ticefces , .

nidum tuum: inde detraham te, dicit Dominus.

um teC

5. Sifures introiffent ad te, fi latrones per noctem , quo-

&xetcitus,

fi vin-

fenfilima

modo conticuiffes ? nonne furati effent fufficientia fibi?

t4m etjar

de-

Nope £

M

I.

It5 0n Qs

»

F

lfs. ) Prophetica.

mu—.tuo fe exhærtanfium in preliam

tixat,

lr

44 Edom.) Àd Ídumzos, & de

contra ldumaos.

i

$

Idumszis, q

Q. Ecce parvulum, 6c.) Hec verba

het

runt Judzis.

ui infeftiffimi ermkpcr fue-

nectenda funt illis, Hac dicit Dominus

2l 'omnia

Deus ad Edom , fententia eft : feci te

51 vindm

Auditum, 60c.) Hac verba ufque ad

tilitudo i

finem verficuli

parvulum numero , opibus , & ro-

da funt.

paremhefi intercipien-

bore.

: vipg

Auditum audivimus.) Igo

& ali-

icemog f

Contemptibilis. ) Defpicabilis.

&b tiae (

quot alii prophetz , Ifaiam intelligit,

3.4 Iz /cl-[u,ls þe!rdrz.—.m. ) Ín locis

Crüt

]eremniam , & Amos,

editis , & natura munitis , ideoque

Jüntu

mzos prophetaverunt.

qui '-convtra idu-

Cent

fuperbis , putans te expugnari non

É

m

t

Legatum ad gedtes mifie. ) Per le-

polie.

gatum intelligit ipfam motionem, &

Exaltantem folium tuum. ) Haben-

T, Qu

concitationem , qua Deus Chald&os

em fedem tuam in arduis , & inac-

ày|

MU

concitavit, ut bellum contra Idumz-

w

;

ceffis rupibus.

[0)

fuin

C'he.]d

OS moyerent.

Vel Angelum figni-

o

45 detraber me

? ) Quis per vim

EWIC

Ww

ficat incitantem hoftes in Idumaos.

deducet me ?

lit te

Surgtte,C6c.) Verba funt nationum

tügs

- 5. $E fures introzþ[ä;,zt 4d f* , G. )

lil

-

Pgm C

PROPHETIXEX ABDIECAPL

177

demiatores introiffen

t ad te, numquid faltem racemum reli-

quiffent tibi ?

/

6

uomodo

fcrutati funt Efau, inveftigaverunt abícon-

S

dita ejus:

f7. Ufque ad terminum emiferunt te : omnes viri foederis

tui illuferunt tibi : invaluerunt adverfum te viri pacis tuze:

tt, at hu

qui comedunt tecum ponent infidias fübter te: non eít pru-

-

) accpa

entia in €o.

*X

$. * Numquid non in die illa, dicit Dominus, perdam fa-

*Ifaise

pientes de Idumsea, & prudentiam de monte Efau?

29. 14

dom: Ài«

9. Et timebunt fortes tui a Meridie, ut intereat vir demon-

al Gentes

i

ym in p

Fe Efau.

1o.* Pro-

nptibilis tU

Si fures , vel latrones nocturni ma-

Vir: federis 141. ) Qüæc:umque gen-

gna manu invafiffent edes tuas , om-

tes fadere juncte erant tibi.

nino conticuifes ; ita enim folent ti-

laferunt tibi ,€$9v. ). Decepefunc

(cifuris pe-

midi, & viribus impares facere prz

te, fpem tuam, quam illis conftitue-

: tgo : Quis

metu; ne forte, fi clament, occidan-

ras , fefellerunt , nec tibi opem tule-

tur ; quafi dicat, quanto magis con-

runt.

ticefces , & obmutefces ex pavore,

r polüet

Viri pacis t&4. ) Cum quibus pa-

cum te Chaldezorum frequentiífimus

cem, aut fcedus iniveras.

exercitus, & validiíiimus tibique, in-

Qi comedunt tecum , &fc. ) Dome-

fenfiffimus invadet, fpoliabit, & vi-

qem, qu*

tam etiam auferet.

ftici, & familiares, five ftipendiarii

fb f

tui fraudulenter , & proditorie tibi

e

Nonne furatt effent fufficientia /iäi ? )

vulnus inflixerunt.

Eft nova antithefis ; quafi dicat: fu-

Noz eff prudentta in ea.) Reiþfa pa-

/

res non omnia rapiunt , fed ea dun-

taxat,

tebit , quam ftulti fuerint Idumszi ,

" i 1 Præhum

& fibi futficiunt, cetera fuis

dum in iis fperant , qui fe repente

heris ,

g(u

locis relinquunt ; at Chal-

hofles eorum fa&tis oftendent.

Vel

dxi omnia plane abripient.

.V fac vet

Si vindemiatores,6$c. ) "lertiaeft fi-

non eft prudentia in populo Idumzz,

| didt Danitt

qua poflic fidos ab infidis difcernere,

militudo , five antithefis ; quafi di-

fana confilia a temerariis , &c.

j di: ï'fci te

cat : vindemiatores aliquos faltem

9. Numquid non iz die illa, & c.) Àu-

JDUS Y

racemos fub folhiis latentes reliquif-

fent

feram a vobis omnem fapientiam , &

)XCZ'UHI,.*'-

at Chaldei omnis diligenter

prudentiam , ut bonis confiliis defti-

R

[n locis

fcrutabuntur , & nihil reliquum fa-

tuti facile ab hoftibus capiamini.

s]

cient.

De monte Efau. ) De monte Seir

jis , 0

6. Quomodo fcyutati funt Efau?) Mi-

:x?ugn"i i

pofieffo ab Efau , in quo erat Idu-

rum, quam minutim , quam folerter,

mza; floruit oclim Idumza fama fapien-

& avide domos ldumzorum fcrutati

tie, ut patet ex Eliphaz Themanite,&

PRSD

[

funt Chaldai,

aliis aiicis Job, qui fuerunt Idumzi.

duis s

& mnac

7. Ufque ad terminum emiferunt. )

9. E£ rimebunt fortes tui ameridie.)

Ejicient te, & abducent extra fines

Etiam illi , qui fortes videbantur in

Qui p yi

tuos.

$6 qgique remotiores ab hoftibus

B.f C;»m. Menoch. T. VI.

, adl:æ')

-

178

?ROPHE'FIZE"A'BJ,DIZE

*Gen..| TO. * P?opter'inï»erfe&ionem, & propter iniquitatem in fra-

11

27.42trem tuum Jacob, operiet te confufio, & peribis in aeternum.

rint: 6

ir. In die cum ftares adverfus eum, quando capiebant

;(

alieni exercitum ejus, & extranei ingrediebantur portas ejus,

ficut fe

& fuper Jerufalem

E

trüf

unus ex eis.

rïaitt,ebant fortem ; tu quoque eras quafi

16 (

I2. Et non defpicies in die fratris tui, in die peregrinatio-

bibent:

nis ejus: & non laetaberis fuper filios Juda in die perditionis

ernti

eorum : & non magnificabis os tuum in die anguitize.

pE

13. Neque ingredieris portam populi mei in die ruince eo-

*

debit de

us in die valttitatis il-

rnm: neque defpicies & tu in malis ej

j !

lius: & non emitteris adverfus exercitum ejusin die vaftita-

domus

tis illius.

es, &

-

i4.Ne-

-tus el

funt , quia funt magis ad meridiem ,

modo, quo Chaldzi , invadebas, fpo-

timebunt.

liabas, capiebas , vaftabas Tudaos, &

PnRae s

Ut ig£ereat wir de monte Efag. ) Ali-

cives Jerufalem.

qui clare ex Hebreo ita vertunt ,

12. Ez wen. defpscies ,€5c. ) Ne&ten-

Non dfpi

dum hoc eft cum verbis illis verficu-

& clamit

Propterea quod excidetur une[quifaue de

A'än [27]

zopte Efan. lta V atablus.

li 10 .Perilss im aternum, t$ mon defpt-

IO. Propter tnterfettionem ,. ) Ex-

cies, ut foles Judaos , mec im.corum cla-

putem e

de letaberis. Melhorum, & fequen-

niewem [

cidii ejus caufam affignat , quod in

vl tra

fratres fuos Judaos ab hoftibus affli-

tium verborum fenfus eft hujufmodi.

&tos inhumani fuerint Idumszi, & cru-

Nez defptcies, id eft utinam cum gau

quaris, à

dio non fpectafles ea,quz eveniebant

deles. Quia Judaos. interfeciftis , &

lod

Chaldzis junéti in eos cede bacchati

in die mala fratrum tuorum, cum plu-

dos. lul

eflis , ideo penas luetis.

rimi eoram abducerentnr captivi, aut

ln fratrem 15um 74c00. ) In Jud&os

occiderentur. Utinam non irrupiffes

n

Nat t

filios Jacob fratris Efau, propinquos

cum Chaldzis in urbes Judes ab ipfis

Qui &

13

t£uos.

captas.

R

Operiet te confufro.) Cum te vide-

In die fvatris tui. ) Cum Ifraelite

E

fratres tui a Deo punientur.

Qe0 800

bis ab eisdem Chaldsis, quos adju-

veras pari modo vaftari, nudari, fpo-

*

Im die peregramatsonss FjüS/,. 66 Cum

äïi:æ mult

liari, occidi.

captivi abducentur.

&IS

Nou magniffcalis os tuum.) Nonlo-

&ic [74 fg:

li. Cum j?;zre: 4dzverfm mmx. )Cum

ü M

tu, o Edom, ftares armatus contra

queris magnifica, & fuperba contra

Mraelem , & Jerufalem.

]ud&os , non infultabis , non. dices,

1is a ()

d

Alieni.) Chaldsi.

exinanite 4 exinanite ufque ad fuuda-

PA t

Ingrediebantur portas ejms. ) Caplt:a

mentum im ea. Pal, 120.

&is ingl

Jerufalem.

I die anguflia , £$c. ) Cum Jud*e&i

16

(

N

läm, ee) Süpc-r fpo-

prementur angufliis.

Qu

üm

E? fuper Terufa

jJiis, & civibus, quos ceperant in Je-

I3. Neque ingredieris portam. ) . Ut

Vi!:, ä e

gufalem , &

cum Chaldzis fpolies , & occidas ci-

Cs fetiej,

efiet.

fortire;x;ux* » quid cujus

ves Jerufalem.

qu.lq Y0$,

Erai quafi uuus ex

| eis. ) 'Eu pari

Nïqac de.fpicies & t in mhlis ejus.

lm h.Ll

LT

CAPU/T L

179

tetn fra-

&etemm,

14; Neqüe HaEïs' in Exiti-bus, ut interficias eos, qui fuge-

Cipiebint

rint: & non concludes reliquos ejus ia die tribulationis ;

1

/15. Quoniam juxta eft dies Domini fuper omnes gentes:

Ottàs ejus,

ficut fecifti,

ers qui

(

tuum.

flet tibi: retributionem tuam convertet in vcapm';

.16. Quomodo enim bibiftis fuper montem

fan&um meum,

teprinatio-

bibent omnes Gentes jugiter: & bibent, & abforbebunt, &

yerditionis

a

erunt quafi non fint. .

L

L2

i

17. Ét in monte S1on eri

tfalvatio, & erit fan&uä; & polfi-

"Uina et

debit domus Jacob eos, qui fe poffederant.-

altitatis 1

die valtita-

18. Et erit domus [acob ignis, & domus Jofeph flamma, &

domus Eíau fipula: & fucceudentur in eis, & devorabunt

eos, & non erunt reliquice do

I*l Ne'

tus eft.

j

mus EKfau, quia Deminusxlocu-f

——

vadebas, o

!

'EQ,E; *

a

ij Jadæos,&

Non avfpici:es cum voluptate malum,

.qu erumt qäajz&w&f';zï. )! Aliqui ver-

. ) Ndlar-

tunt ex Hebrzo , erezst quafr nom. fucf-

& calamitatem Judaz.

ilis veräc.t(-

Non emitteris ,£7c.) À Chaldeie, ut

fezt , adeo he gentes atterentur ,

, E o d-

partem exercitus Jud&orum , vel ve-

vaftabuntur, ut ad nihilum propemoe-

- ipetrum t

dum redigantur , ac fi nunquam in

nientem Jerofolymam in fubfidium,

, & fequit

vel ex ea jam capta fugientem perfez

ferum natura extitiffent.

h hujufmodi.

quaris , & comprehendas.

17. ha monte Sron erit [alvatio.Y N 083

um cum qu

o Idumzi , manebitis captivi ; Judxt

I4. Neque ffabis im exitibus. j . In

ys eveniebunt

locis opportunis ad illos opprimen-

autem liberabuntur per Cyrum, atque

rum,cumplu'

dos. ltalice diceremus ,. Nez r

ita in Siom erit. falvatio reítituta li-

| ad

bertate , & religione facrorum. Sen-

y: ciptivis at

24[f?-

apn irupit

Non conciu

des. ) Non capies eos,

fu fublimiori hezc de Chrifto, & pre-

qvi ex Judxis reliqui fuerint.

dicatione Evvangelii accipienda funt.

fugs 0199

OEf erit fantiu:i-) Mions Sion, in quo

I5. Quoniem juxtacfh díes Donini.)

csm Tfredit

[deo non poteris capere , quia £u, &

templum iterura edificabitur , vel 5an-

entül.

alig multg gentes , capieris x Chal-

&us Deus habitans'in monte , & in

dais.

-

templo. Erit etiam fanctus Sion Chri-

jindr) (

Szcuf feciff,/fï*t tili. ) Sicut afHlixi-

fto veniente , & in 9ion , & Judza

fti Judzos, ita affligeris, & vaftabe-

Ev angelii fanctam legem promulgan-

5,) N l

te

perba o

ris a Chaldzmis; in te enim ,. & in ca-

y1 d

put tuum regerentur mala , que Ju-

QP*QL/Z?de?it domus jacob. ) Familía,

dzis intulifti

flicps, & poftert Jacob, hoc eít, dus

9;:: , [v

tribus Babylone reveríe iis domina-

! L

16. Quomodo enim bbifis, &c. )

Quemadmodum clade Judzorum ga-

buntur,quorum jugum patie fuerarit.

j O j

vifi, & epulati eflis haurientes cali-

Conveeit hoc tempori Chzifti , qui

fpirituali regno Ejcclefime barbaras

at )

ces ]etitiz 5 fic multe gentes , inter

d

quas vos, idumzi, primi eritis , 'cá-

gentes fübjecit ,, que Judais tuerant

& occid'ds

licem hgurietis fuxoxis Domini fceIe-

dominatz.

j guli i^

ra veftra ple&cncig per tha,ldæosi.f'

^e9. EE erit demm:s Zacob igö'fi? & F;)

H

(

o

o

PROP—-HETI&",ABDIE'*CAP; L

19. Et hareditabunt hi, qui ad Auftrum funt, montem

Efau, & qui in campeftribus Philifthiim: & poffidebun: re-

gionem Ephra

d

im, & regionem Samarie: & Benjamin-pofïig

debit Galaad.

2o. Et tranfmigratio exercitus hu?us filiorum Ifrael, omnia

loca Chaneneeorum ufque ad Sareptam: & tranfmigratio Jeru-

j a

falem, quse in Bofphoro eft, poffidebit civitates Auftri.

in Tur

. 21. Et afcendent falvatores in montem Sion judicare mon-

,

tem Efau: & erit Dominp regnum,

PRO--

Domus Jacob funt duz tribus ]uda,&

Philifthinorum, quippe fibi vincinio-

Beniamin, domus Jofsph funt decem

res, Gazan, Afcalonem , Geth , &c.

Ti

tribus Ifrael ; harum €nim caput fuit

immo poffidebunt tribum Ephraim,

di

Ephraim prognatus ex Jofeph . fen-

& reliquam Samariam ; qua illis ab

oriente vicina funt,

tentia ergo eft : dux tribus cuin illis,

Draedica

qui e decem tribubus ante, vel poft

Et Benjamin , 6c. ) Et tribus Benja-

aptivitatem fe illis junxerunt, inva-

min poffidebit Galaaditim fibi vici-

5 Etl

d

ént Idumeam , eamque fuccendent;

nam.

& de(cen

aut fibi fubdent, ficut ignis incendit

QO. E: tran[zigratio exercitus bujus,

& dedit r

ftipulam. Id factum ab

yrcano, &

&c.) Multitudo Judeorum in Baby-

Thsrfsa

Juda Machabzo, qui Idumzos ad cir-

lonem translatorum , tandem in pa-

cumcifionem compulit , tefte Jofeph.

triam feliciter rediens poffidebit om-

4 Dor

lib. 3. Antiq. c. 17. Myftice id fa-

nia loca Chananzorum , totam nimi-

rum plagam illam , que ufque adSa-

C temy

étum ab Apoftolis, qui igne charita-

tis, & ardentis predicationis Evan-

reptam excurrit.

gelii infidelitatem, idola , & vitia gen-

Tranfmigratio Terufalem. ) Judei ex

—

tium abfumpferunt.

Jerufalem translati.

CCD:, 'lü *CQ

Non erunt reliquia domus E[au.) Pe-

Qua in Bo[phoro eff.) Pro Befphore

Rontem E

rierunt reliquig Idumsorum , cum ab

in Hebrzo eft 43 bb /epbarad , quod;

ak'athres

Hyrcano fubacti funt,& ad unum om-

ut nomen proprium , retinuerunt A-

ü. ï?lïï'üu;

nes circumcifi ; tunc enim Judzi po-

uila, & Symmachus ; Lyranus vero

Oll

tius ;effe ceperunt, quam Idumai , ut

collocat in Chaldxa,

Aliqui inter

E Hf fy

pretantur in Bofphoro 'Thracio , alii

etiam defierunt quodammodo cffe Idu-

de Cymmerio , alii de freto Gaditano.

mzi , cum ab Apoftolis ,& viris

Apoftolicis Chrifto adjun&i Chriftia-

Nihil eft certi. Vide Corn. a Lapide

IQone

T

ni vocari coperunt.

late hxc difputantem.

d9. Et bereditabunt hi. ) Et hi, ni-

Poffidebit civitates 4uffr1.) Idumzos,

Tf

dit

mirum Judaei illi, qui eam partem

qui ut di&um eft , ad Auftrum funt

N

Jude2 incolunt, que-magis vergit ad

]udais.

Yiütum

Auftrum,hzreditabunt montem Efau,

QI. -fGenident falvatores , &c.) IE2xur-

ent , & venient in Sion , fcilicet in

Cebatm ttia

id eft ldumzos fibi vicinos , & con-

terminos.

j

erufalem falvatores:., id eft propu-

!D ]il

Prtidlcd !

Et qui in campefiribus , 6c. ) Qui

gnatores Jud&orum , quales olim fue-

lum

eam partem Judzz habitant , quz Se-

rant Othoniel ,

4

pheta dicitur , & campeftris eft , &

&c.

Gedeon , S.amfon ;

u AU a

g*dicere montem E[au, ) Ut Judi-

lt lica N

plana; poffidebunt urbes , & agros

* Ra

|

N

4 Ihonfem

débunt re.

amin poff

! PROPHETIA JON.£.

ael, ornin -

CAPUT PRIMUM.

at Jete

grnas a Domino miffus, ut in Ninive pradicaret , navigio fugi

a.

icare ol

in fharfis a facie Domini : quo immittente in. navim tempefla-

zen, jaäïijäue Jortibus , deprebenfus Stonas in mare mitti-

AO

K

-—/

fur , cellatque tempe[las.

ORE i e p pE

I.

fibi vincinio-

n r Geth) &C.

T fa&tum eft VerBUm Do

mini ad JTonam filium Amatþi,

um Ephim,

:

dicens :

, que ilis d

2. Surge, & vade in Niniven civitatem grandem, &

praedica

: tribus Detjt«

in ea: quia afcendit malitia ejus coram me.

m fibi vic-

3. Et furrexit Jonas, ut fugeret in "Tharfis a facie Domini,

vercittt bj

& defcendit in Joppen, & invenit navem euntem in Tharfis:

nm n 3-

& dedit naulum ejus, & defcendit in eam, ut iret cum eis in

'oTharfis a facie Domini.

andem 10 p

p()mdebic om.

4: Dominus autem mifit ventum magnum in mare : & fa&ta

, totam nifie

eft tempeítas magna in mari, & navis periclitabatur conteri,

*

3

$.Et.

P.

j ) Juisi er

cent, id eft coerceant , & fubjiciant

g. Ur fugertt £m Thar[is, ) Vel in ma--

montem Efau , ideftIdumzos. Tales

re ipfum Mediterraneum , ut cenfet

falvatores fuere Machabzi , .&

Qs

jl 777 q!.',o )

D. Hieronym. & Ribera: Velin Tar-

vetinuerunt P

ftea fpiritualiter Chriftus , & Apo-

0 l.

teffum Botice in Hifpania , ut fufe

probare conatur Pineda lib. 4. dere-

Et erit tum Domino regnum. ) Domi-

bus Salomonis cap. I4. vel in Car-

Aiigu itt

nus in hocpopulo fuo,&in aliis genti-

thaginem Africae ,ut fentire videntur

Tiricio ,

bus regnabit per fidem , & veram re-

,to Galitimo-

LXX. qui Tharfis Carthaginem non

;or d

ligionem.

femel interpretati funt, licet hoc lo-

I.E

T f'ailum eff, ) Particula £$ abun-

co vocem Z2«rfis retinuerint : vel in.

dat more Hebrzeorum.

Tharfum Ciliciz , ut vultJofeph. lib.

i. Mlumzoh

Muftram n

2. lp Ninives. ) Mletropolis erat

9- c- 11. & multi eum fecuti , que

Aifyriorum ad Tygrim amnem. Di-

due ultimz explicationes vero pro-

cebatur etiam Ninus, & Nina, Vide

piores videntur.

ts

vilicet i

Plin. lib. 5. cap. 13.

5[,, [ur

Pradica $m ea. )

Imminens exci-

lm Lppez.) Portus eft celebris ad

id,eft

po

dium. .

mare mediterraneumin Paleftina. He-

;ales ol

jm f*

J

braicg vocatur Izzpbo, & nunc etiam

$n

[of

Afcená

7 m/;*:;a'g"w. ) Adeo crevit,

vulgo 7«ff4 dicitur.

)l j

ut licet fhifericors fim , jam diffimu-

lare nequeam , quin puniam,

Naulu.) Pretium ve&ure.

" ) U; Judi.

PROPQETiægUNæ

182

n E

s.b

ttimuerunt nautoe , & clamaveruat viri ad deum fuum:

ftare a !

]. E

& miferunt vafa, quse erant in navi, in mare , üt alleviaretur

Qitrf'aw

ab eis: &j Jonás vdei;encïit ad interiora navis, & dormiebat

fopore gravi.

PQLIE:

h

6. EEt8SBCE

]

|

ffit ad eum gubämatar, & dixit ei: Qoid tu fu-

[ d

ore déprimeris? furze, invoca Deum tuum, fi forte reco-

fen xa'

gitet

Deus de nobis,' & non pereamus.

T

M

dixit vir ad collegam fuum:

Venite, & mittamus for-

Do

[rinc

g. EX

tes, & fciamus quare hoc

malum fit nobis,

- Et miferunt forf

HU

nm

Ur

Ü

tes? & cecidit fors fuper. Jonam.

fGCm

« 9. Et dixerunt ad eum: Indica no

bis, cujus caufa malum

I*

3

E

iftud fit nobis: quod eft opus tuum? quae terra tua, & quo

i fefvore

yadis? vel ex

.

.

;

quo populo es tu?

16. E

o. Et dixit a

d eos: Hebraeus ego fum,. & Dominum Deum

Verunt]

coeli ego timeo, qui fecit mare, & aridàm.

1o. Et timuerunt viri timore magno , & dixerunt ad eum:

—

uid hoc fecifti? (cognoverunt enim viri, quod a facie Do-

Nerleti;

mini ffugeret, quia indicaVcrat eis)

r1. Et

Dd bic

do:ufos es

quimenont

Clamaverunt viri ad Deum fuum.)

"-Mitmmm forzes. ) INotat D.X—?ïiero'

II E ee

H

nymus , & alii, nautas mififfe fortess

Mat ib

Unufquifque invocav

t Deum fuum.

Cbat, f

THebresi vocem u»^w 2f

/é , id eft , vir,

quía tantam tempeftatem fubito co-

ortam poft tantam tranquillitatem

lie dicer

capiunt pro, Quifque.

non eífe naturalem animadvertebant.

[

Vafa.) Merces, X onera.

X'Z.l T:e,/.'/f.f

44 interiora vavis.) Sive ut minus

Cecidit. fors fuper Jomam. ) Deo ia

nem fentiret, five.ut a nauti-

difponente, qui malo folet uti ad bo-

ixit hw

ja&atio

num , ill& enim fortes erant fuper-

Qu) Certic

co tumultu fe

abduceret , five pr& tri-

ftitiofz.

ftitia.

"

.

tetétur.

Dünwt Qua

Et^dormiebat jopore grav:

,) Partirm

9. Qaod eft opus ftum ? )

j Certius

Ícire volunt, an re&e fors ceciderit,

13 lt

ex fatigatione precedentis itineris ,

Dropletam.

partim , &

magis , e& animi deje&tio-

& ex officio, vite inftituto , & patria

ut Apoftoli in hor-

cognofcere ftudent , qualis fit Jonas,

14 N lu

ne,& mcarore ,

probufne,

an improbus.

: prop

to, Luc. 22.

]

6. Surge , €9 imvoca Deum tuum. )

Q. Hebrans füm €gos &e. ) Scilicet

|

1* Quem

éx eorum genere , qui verum Deum

& n

l, (

Excitat , inquis D. Hieronym. dorzi-

colunt ; itaque non fum ego idolola-

Qujas perie

entem , 65 argtit improvida fecurttatis ;

Ne de, b

commmonerque , ut ipfe quoque pro virili

tra, fed cultor veri Dei, qui celum,

!

& terram fecit.

!fm,x) M

/w;'tiwze 6[6])?'668!1.(7' Deum fmmz, Atcu-

IO. Timuerumut,t$c.) Midentes po-

ORifem o

jus erat: comimune periczdfzm , CONMBAMUIS

effet oratio.

tentiam tantam Dei- Jonam fugien-

.

Ton fariyy

) InHebrao

tem infeéctantis

3

& métuentes , ne

Wnoentem

8j forte recogitet Dens,

eodem , & ipfi exitio anvolverentur.

eft, £ forze placetur.

,&'iä Iu ]

^. FVir.) Guifque, ut fupta num.5.

Nam , ut ait Horatius.

e

AC tnum

- - S€pe Die/þi(er

Cuieg at me'.) /Socium fuum; «

C APU EL

?

15

N

f

rr. Et dixerunt ad eum: Quid faciemus tibi, & ce

bi

eumiuum :

t

illeviaretur

mare a nobis? quia mare ibat, & intumefcebat. -

: Qormiepat

I2. Et dixit ad eos: Tollite me, & mittite in mare, & cef-

fabit mare a vobis: fcio enim ego, quoniam propter fne tem-

Quid tu f

h

pettas haec grandis venit fuper vos.

13. Et remigabapt viri, ut reverterentur ad aridam , &

i

Tte TC

non valebant: quia mare ibat, & intumefcebat fuper eos.

i

k

LLal

m

usfot-

14. Et clamaverunt ad Dominum, & dixerunt: Quaefumus,

ferunt fot-

Domine , ne pereamusin anima viri iftius, & ne des fuper

nos fan

fecifíti.

guinem innocentem: quia ti, DominQ, ficut voluifti,

aofa malum

I15, Et tulerunt

tui, & quo

Jonam, & miferunt in mare: & fteut mare

a fervore fuo.

E

16. Et timuerunt vi

inum Deum

ritimore magno Dominum, & immola-

verunt hoftias Domino, & voverunt vota.

t d eum

CX |

;;u

a(

v

i Do

Negletfus inceffo 'ädciidit entegrum.

cens ; tuenim per fortes fontem eum

Qid boc fecifli ? Cur, vel quomo-

efle declarafti , ex quo apparet, tibi,

u

do sufuses tantum Deum offendere?

quod facere paramus , non impro-

II. ££ ceffabir. ) Ut ceffet.

bari.

oat D. Dero"

Mare ibat, E$. zntumcfcebat. ) Cre-

IS. Ef tulerunt.) Nem dixit , inquit

; mifille lotess

fcebat , fluctus majores tollebat ; 1ta-

m fobito- &*

D. Hieronym. arripaerunt , om at ,

lice diceremus Z/. zare «zdava cre-

inv.zferant', fed tulerunt $ qzm/i cum ob-

tranqu

iliitatem

jecezndo.

Jequio , & bouore portantes , miferuue

imadyertoune

I2. To/itte me, & woittite ia mare.)

du omare nom vepuguantem , [éd praben--

45 ) D 1

Dixit hxc Jonas ex Dei inftincu ,

Lem manus ipfovum voluntati.

"TL

quo certior facus eft velle Domi-

4 fervore fu. ) LXX. a commetione

ss erint p

num,ut quafi piaculum in flu&us mit-

M

foa

Chald. 4 zem»peffzze füz , ftetit,

teretur.

quia jam affecutus erat , & tenebat

L

/

Cartius

I3. Ut rewerzerentur ad aridam.) N;e.

ugitivum ,-quem fequebatur.

*

]

(; al

prophetam mitterent in mare.

l16. Ef tibauerunt viri fimore u1 gO

gi

g, od

I14. Ne pereamus i2 auima viri iflius.)

Domimum.) Moc maris eftuantis, &

valis f )o0h

Id eft. propter aniam , id eft vitam

illico fedati miraculo. Nautz Deum

Gclicet

Jong, quem mergimus, & perdimus ;

illius autorem cognoverunt , fcil, De-

b.,"// )

fed inviti, & coaQi, & ab ipfo , de

um Jongz, & Hebrzeorum effe verum

'i Vve':um

'

Den

cujus periculo agitur juífi

Deum , & ad ejus fidem , timorem,

101013'

ym 4 l

Ne des jfäpc*r mos [ampuimem inmocen-

& cultum converfi funt.

a,f

c(;;ï ufil

tem. ) Ne punias nos , quod hunc

lIpmolaverunt.) Scilicet ubi in por-

- hominem occiderimus , a quo lzfi

tum.venerunt.

ü

us

non fumus. Vel ne punias nos, ac fi

Voverzzt vota. ) De rebus aliis in

]1[&*

" Ld

gï

innocentem occidiífemus.

patria, vel in templo Hierofolymita-

45 ,

Quia tu Demine ffeut voluifli feciffi.)

no offerendis. Vel eft hyfteron pro-

m«

ol

t i

Licet enim nobis fit innocens , a quo

teron; pro voverunt, & reddiderunt

violati nBn fumus, tamen tibi eft no-

vota , immolantes.

"

x

i

84

PROPHETIA JONE

-

CAPTPELST H

6 *

gronas a ceto ,. quem Dominus. praparaerat , aizü)rþ!m-, fuit in

V&Hah I

" Ad

L

eo iribus diebus, C? tribus noCtibus, cumque de ventre ejus -

fünt me

orafet Dominum ,. ipfius juffu in aridam

Domine

- evotnitur.

$. Cu

*Mat.

füs fum

preparavit Dominus pifcem grandem, ut deglutiret

12. 40

5 ET]

onam: * & erat Jonas in ventre pifcistribus diebus, &

9. Qu

16. 4

tribus. no€tibus :

Luce

dereling

1130 2. Et oravit Jonas ad

Dominum Deum fuum de ventre

Io. Eg

—

pifcis.

Vojl, Té

*Pfil.

4. Et dixit

) Clama?i de— tribulatione mea ad Dominum,

I E

119-I & exaudivit me: de ventre inferi clamavi, & exaudiíti vo-

IV9r. cem meam.

15. 4-

4. Et projecifti me in profundum in corde maris, & flumen

Circumdedit me: omnes gurgites tui, & flu&tus tui fuper me

tranfierunt.

$. Et ego dixi: Abje&us fum a confpe&u oculorum tuo-

rüum: verumtamen rurfug videbo templum fan&tum tuum.

:

6.* Cir-

utc fptro

um m] Iu

f. Gteym

I.P

Réparavit Dominus pi[cem gran-

qu hic habentur, potius funt gratia-

dem.) Subito adefíe fecit ma-

rum actio , quam poftul.tio.

Ml'm.qm. ) S

1

gnum pifcem

incertum autem, cu-

De ventre inferi. ) lra vocat ven-

'Uum,'qu

It

Paffim credunt

trem pifcis ob magnitudinem , pro-

"Vergy; d

jus generis fuerit.

eo

at tamen Ronde-

funditatem , & obfcuritatem.

(debantu

fuilfe Balenam, n

5

Jetius de pifcibus lib. 13. cap. 12. Al-

4. In corde. maris.) ln medio ; pi-

pet os j &

drovandus lib. 5. de pifcibus cap. 52.

fces enim ma

gni in m»aï.ri profundiori

ma*ïï i

& alii ea ratione nixi , quod Balena

verfantur.

Ay

CANUP,

- Fletmen. ) Infgltus 8

K—x;&ifum.—

TE Cirenm

ar&iori fit gutture , & ventriculo ,

quam ut integrum hominem illefum

Gurgires.) Aquarum copia, & ma-

quarum,

glutire, & continere poflit. Cenfent

ris tempeftates.

7 Ál eg

Cn, 27

ergo effe pifcem illum;qui Charcari'as

tati.

Flutins tui. ) Voluntate. tua exci-

dicitur , cujus rictus oris immanis fa-

nferunt,

C?VCWS "

cile hominem capiat.

Vide illius

$Super me fra

J

) Maris pro-

IC Wg.

imaginem apud

ldrovandum 1loco

fundo me alte mergentes. Hunc ver-

T

cit. pag. 381.

ficulum mutuatus eft fonas ex Pfal.

Tt lenp :

4I. -

x

Tribus diebns ,€5c.

) Fortaffe nion in-

GXtr.

tetnum Q

tegris, ut nec Chriftus in fepulchro,

S. Et ego dixi , 66c. ) Cum primnm

'*eres

cujus Jonas typus fuit.

in mare miffus fum, putavi me a te

hi /gä tj

"n

Et exaudivit me,6c.) Cum pri-

abje&um , & derelictum effe , & mor-

Pe)

te mulé&tandum.

C€Sdexc :

mum oravit ex ventre pifcis , illico

Tus &t T

fenfit fe a Deo exauditum

quare

&em j

Hg]

Ferumtamen rürftf! videif, ) At

CAPUT lI

igs' x

6. * Circumdederunt me

aqua&e ufcjuä ad kanimam; E

bytffus *Pfal.

W

vallavit me ; pelagus operuit

caput meum.

(

68. 2.

-

Are fs

-- Ad extrema montium defcendi: terrae ve&tes conclufe-

runt me in 2eternum: & fuble

P

vabis decorruptione vitam meam,

omine Deus meus.

8. Cum anguftiaretur in me anima mea, Domini recorda-

t deglutire.

.tus fum: ut veniat ad te oratiomea ad tem

plum fan£tum tuum.

s diebus &

9. Qui cuftod

lunt vanitates fruftra, mifericordiam fuam

erelinquunt,

1 de ventte

p

Io. Ego autem in voce laudis i

mmolabo tibi : 'quæc»umque

vovis reddam pro falüte Domino

e€

Dominum, -

xaudit vo-

Ii. 'ï*ït'dixit Dominus pifci4 & evomuit Jonäm in aridam,

is, &Tumen

tui füper t

jorum to-

Q tuurti.

CA——

6* t-

nunc fpero me vifurum templum tu-

um in Jerufalem.

fti

8. Cum Angu/h'wetuf., 6c. ) Angu-,

-J-d'

is , & morore premeretur.

tins funt gt

6. Circumdederun? 9»e aque ufaue 42

Templien.) Colum , vel templum

animam.) ic David Pfal. 68. I. SaL-

Hierofolymicanum » übi Deus folebar

üuï.lïioo

vunnquit,zefac Denus,quoniam intra-

[ra ocat vt

preces fupplicum exaudire, &

quo

itxlinem , D*

verunt aqua wfque ad auimam meam.

fe Jonas animo vid

etur convärtïiï& :

Videbantur aqux ad cor fuffocandum

düm oraret.

yitatm.

per os , & nares ingreffurs

9. Cuffodiunt vanitates.

[n medio ; T*

mam a corpore feparaturz.

,& ani/-

idola.

) Colunt

u profandi

Abyffes vallauit me , &c. J Undique

Mifericordtam jimm dere!inqwmt.)

me circumdedit altiffima vorago a-

Scilicet Deum , a quo mifericordia

fodum.

quarum.

g pl j

A extrema 'mänfium defcends.

cuique expectanda eft: in fe ipfos

funt immiferic rdes , & crudeles, quia

"D

Chald. rzZices LLX X. feifferas ,hoc eft,

mortem , & exitium fibi accerfunt.

untm

cavernas , quz funt ad montium ra-

lo. Jp voce laudis.) Laudes tuas

dices prope mare.

celebrando.

Maris p!*

4 )

Terra vetles , 8c. ) Magns rupes

Lomolabo t153.) Hoftias in actionem

n

, Hurc

pi

i

mihi erant impofite , que me in -

gratiarum. -

J j 6

ternum concluderent , nifi tu me inde

Pra falute.)

Divino beheficio r;xihï

extraheres.

conceffa.

(um yrnm

At

Et fubievdbis de mrru/:fiam;. ) Edu-

II- Dixit Dominas pifes. ) Przce-

g r

ces de ventre pifcis , in quo moritu-

pit , id eft fecit, ut ejiceret.

rus eram , nifi caviffes, ut etiam hic

de aridam.,

um ^

unde folverat.

effem ingplumis.

) Non longe a Joppe,

" 'WM'

)^

Aa

Bibl. cum Com. fWenac/g. T.VI.

r

156

-'PNROPHE)TI)E JONXE

Q'AT UT-HHE

Jio (a0. «

Rurfum miffus. Sfonas ad..Ninivitas pradicit civitatis fuboerfig-.

& feditin

en : illis autem ad Deum comverfis , C magna ponitentiae

; E C

pum equ:

— . figna offendentibus , parcit Dominus

civitati.

non guft

9. R

T.'fa&Lim' eft verbum Domini ad Jonam fecundo,

Doninut

:E

- dicens:

& 2b itiq

2. Surge, & vade in Niniven civitatem magnam: & praze-

9Q

dica in ea praedicationem , quam ego loquor ad te.

tatur a fu

]. Rt

E Et furrexit Jonas, & abiit in Niniven juxta verbügxï gDo-'

mini, & Ninive erat civi:as magna iünere trium dierum.-

fua mal?

.4. Et coepit Jonas introire in civitatem itinere diei unius:

Tuerat, ut

& clamavit, &dixit: Adhuc quadragintadies , & Ninive fub-

vertetur. .

Brasnoe ao

'*Mar.

9. * Eteredide

runt viri Ninivitee in Deiim:/ & prædicäve-

Dudta

I2.4lyunt jejunium ,

& vefliti funt faccis a majore uíque ad

freconem

ucz

minorem.

pervenit or

E

j

6. Et

&D , Qua

ä

ed voluit !

2 fübsefte

um efQ verbum Dominzi ad Je-

Jonam tertiam urbis partem prä:di-

I.F

nam lecuzdo.) Midetur Jonase

cando obiviffe, ejufque vicos, &

rum, & de

ceto liberatus ftatim adiiffe [erufa-

teàs concionando luftrafle.

/

pla-

progedi

lem , & templum , ut vots fua Deo

Akbuc quadraginta diei.) Superfunt

Velit: um

folveret; fimulque fperaffe Deum hac

adhuc quadraginta dies,

M

quibus el'ap-

itio more P

fua pena , & ponitentia contentum

fis INinive fubvertetur.

6. ym

fetvenerar

fore, nec amplius urfurum , ut per-

Ninrve fubuertetur. ) Cum regno,

ret in Niniven

cum ecce fecundo

& Monarchia Aífyriorum. Hzsc Jo-

& iidi e

b

eus eum illo proficifci jubet.

ng prophetia fuit comminatoria , &

4i ng.ffv'

9. Predicationem.) Mlinas excidii ,

cum hac conditione intelligenda, nifi

multi, &

/

Tant , erat

ut patet e fequentibus.

ponitentiam e

3- Ir;'nere irium diersm.) $i quis vel-

[*

ggrit Y nifïf mores mutet,

à Lpide j

Tüm anno |

let omnes ejüus vicos , & plateas per-

&. Crediderunt. viri Ninivite.) Mo-

Veliney;

ambulare.

Vel certe tanti erat am-

ti miraculo devorationis, & liberatio-

bitus, utvix poffet trium dierum iti-

nis €e ventre ceti, quod Jonas eis pro-

4'1422;1?776/7:2

pofuit, cujus fama late percrebuerat.

giam ] QHC

nere circuiri,przfercim cum fuburbiis,

guia,

qua fortaffe multum in longum om-

Hoc eft , quod ait Chiiftus Luc. 11.

nl ex parte porrigebantur , ut fieri fo-

30- S£cur feit ^ Jonas f&ægm Ninpvitis,

Sd([ü,tï (

let in magnis urbibus.

WVel etiam

ita. ertt E$ filius homints gengrationi ifli.

Sfü/;/ in |

Acceffit interna. Dei illuminatio , &

Qentes.

intellipe de fola diametro , ut San-

i* U d

chez , & alii putant.

Niniven Ba-

infpiratio, qug animos illorum corm-

bylone majorem fuiï'fg ait Strabo lib.

movit ad credendum.

Crediderunt

E itt Re

16.

loi

5

fibi exitium imminere ob eonfcien-

Nm €ju Á

4. lüiauere nnius diei.) Sententia eft

tiam gravium crimingm.

-

CAPUT m)

187

6. Et'perveniäverbnm ad regem Ninive: & f'urrexit de fo-

lio füo, & abjecit vefti

li

bor,

lj-

& íedit in cinere.

mentum fuur? afe, & inldutus/evi*t facco,

TT

7. Et clamavit, & dixit in Ninive ex ore regis, & princi-

pum ejus, dicens: Homines, &jumenta, & boves, & pecora

non guflent quidquam, nec pafcantur, & aquam non bibant.

9. Et operiantur faccis homines, & jumenta, & clament ad

fecündo,

Dominum in forütudine, & convertatur vir a via fua mala,

& ab iniquitate ; quse eft in manibus eorum.

* Jen

& pre

9. * Quis fcit fi convertatur, & ignofcat Deus, & rever-

- I8- II

tatur a furore irze fue, & non peribimus?

fi 1'untï de via

]est.

-

büm Do-

Io. Et vidit Deus opera eorum, quia cenver

2. 14

:

"üm,

fua mala : & mifertus eft Deus fuper malit

iam, quam locutus»

e] unius:

fuerat, ut faceret eis, & non fecit.

nive fub-

CAPUT

Aa 2.

*edicave-

Pradicaverunt. ) Vndixerunt per

Homines , Ujæmentag & £oves, Ef'c.)

Quod etiam jumenta jejunare cogunt,

yigue àl

preconem juffü Regis ; prius enim

& facco infternunt , ideo faciunt Ni-

pervenit oraculum hoc Jone ad Re-

GR

em , quam jejunium indi&um fit.

nivite , ut hujus rei infuete fpecta-

$

ed voluit Scriptura predicationi Jo-

culo magis homines excitentur ad

od

nz fubnectere obedientiam Ninivita-

penitentiam. Quadrat illud Virg

;-

rem prædi-

rum, & deinde ad Regem narrando

?

lii Ecloga $.

h &ple

rogredi.

Noz ulli paflos illis egere . diebus

&

Vefliri funt faccis. ) Induti funt ci-

k;'Supcrfun:

Frigida , Daphns , &oves ad flumina :

licio more peenitentium, &ilugentium.

zulla neque amnem

juibus eþp-

6.. Et pervenit verbum , €&c. ) Quia

;iäavit quadrupes , nec graminis ai-

ticit herbam,

"um r

pervenerat ; dat enim caufam pub.li-

ce indi&ti jejunii.

8.- Iz fä,r!z'fudim.) Chald. in/z*'.qnter;

, Hsv

44 Regem. ) Qu& eo tempore , ut

LXX. vebementer, alta voce, & ma-

imatoriá, &

multi, & graviflimi auctores affie-

fjyzodo, n

mant, erat Bardanapalus. Vide Corn.

ono €ffecu divinam mifericordiam

implorando.

yores mutel

a Lapide in hunc locum , & Salia-

num anno mnndi 3216. n. I. & 94.

V;r,) Unufquifque.

Veflimentum füum.) Aliqui vertunt,

Vi2.) Mivendi ratione.

r'w'/t-) Mo

Paludamentum , hoc eft , veftem re-

E

; Jiberatio*

! Maauibus. ) Operibus:

mas Cis Pm.

giam , diadema ; & aliarRegis infi-

gnia,

9. Quis fese. . ff eonvertatur , &c. ? )

rrebuettt

Sacco. ) Cilicio.

Dubitant de remiífione poenz , aut

s Lic D

Sedit i2 cmere.

etiam .culpg ; licet enim certiffime

, n

). Ut folébant lu-

gentes.

fint promifliones Dei , incertum ta-

ii

"U. Ef €

lamavit.) Prace.

men eft, an homo impleat conditio-

mmatw )

Ex ore Regis. ) jJulfu , & precepto

nes , quas promiflio exigit,

t CO

Ic. Malitiam. ) Malum, afflictios

jl

idernm

Regis , & procerum , & confiliario-

netim.

j &n at

tum 'ejusq

-

188

PROPHETIZE [ON.J£

CIAPUT IV

gert el

dera 12

: Ajïi&us S'onas quia vaticinium. fuum adverus. Niniven videbat

E

ti0n imnpleri , mortem optat : verum a Domino coreipitur , qui in-

& pera

juffam ipfius indignationem corroincit , quod putaret fe re&te dolere

&H

de arefatta bedera , &? tamen noluerit . Dominus parcere. INinive

& urent

civitati maxima , in qua erant plus quam centum -viginti

petit :

mOTï i

millia eorum ,, qui non peccaverunt.

g H

1. DT affii&us eft Jonas afflictione -magna, & iratus eft.

füper le

2. Et oravit ad Dominum, & dixit: Obfecro, Domine,

]o. E

numquid nofi hoc eíft verbum meum, cam adhuc effem in ter-

20n lab

ramea? propter hoc prs»occupavi, ut fugerem in 'Tharfis:

Qata efl.

*Pfal. * fcio enim , quiatu Deus clemens, & mifericors es, patiens

II F

85. $. & multee miferationis, & ignofcens fuper malitia.

Oel.

plüsqu:

3. Et nunc Domine

, tolle, quaefo, animam meam à me,

f inter

2 113- q

uia melior eft mihi mors quam vita.

-

4. Et dixit Dominus: Putafne, bene irafceristu ?

$. Et egreffus eit Tonas de civitate, .& fedit con:ra Orien-

FZnkeaen eu

tem civitatis, & fecit fibimet umbraculum ibi, & fedebat

fubter illud in umbra

folia in m

Mi

;

; donec videret, quid accideret ci-

vitati.

Iimam ,

Ctm verg

. 6. Et praeparavit Dominus Deus hederam: & Aafcendit fu-

racis ig

ruc"fg';;fgp

per caput ]onse, ut effet umbra fuperq caput ejus, & prote-

n

geret

proxïmo ;

Tentes, (

T4Vi? jed

T affiius ef Jonas, E$c.) f;ag-

Pre fummo dolore mortem opcai:,tlc

,L E

ninus vertit , 69 Zi/p'icuiz Jon&

Elias 5. Reg. 19. 4.

erituo ter

icerelcen

difplicentia zmagna , cum fcilicet evo-

4« Bege irafceris.) Ju

.re 1, & me-

Wnbracu]

]utis quadra'ginta diebus vidit oracu-

rito.

Ld.l)üïdm

lum fuum fruftrari, & Niniven non

5. Donec 'vide'retï, quid accideret ci-

fubverti ; verebatur enim ne habere-

vifati.) Exiftimavit enim , fi non

cor. pon w

At

iimo, q

tur mendax, & falfus propheta.

fubverfionem , faltem caftigationem

Clonem 1

non eft legati. praftare

: ncf Rex fen-

aliquam, & plagam fuperventuram ci-

þ 4te

tentiam mutet.

vitati-

».ne plane falfus propheta vi-

O. lerbum meum. ) Qli()d dixi tenon

deretur.

C fe

Tor

aftn

!

facturum ; quod minabaris, vel Fer-

6. Hederam.)Sic etiam vertit Aqui-

tiüm d

&um fümitur pro re, quafi dicat: non-

la, Symmachus, & 'Theodotio. LXX.

: ne hzc fuit caufa fuge mez ?

vertunt, Cecsrbitam ,in Hebrzo eft,

V^ um

Ignojlen: þzper malttia.

Penitens

PW'*/Z

TUP'p quiquajor , quod propri- figni-

1 P

f'per malo,) ut vertit Pagninus, id eft

càré dicitur arbufculam diverfam a

if

Vej

fententiam revocans mali inferendi.

cucurbita , & hedera , quas nafcatur

V ed u

3. Tk 7mefo qnimar:z Meam 4-me.)—

tantum in Pal;a&ina ; & lata habeat

L

-

CAPUT

I.Vo T

189

geret eum (laboraverat enim) & leetatus eft Jonas fuper he-

*

It od

dera letitia magna, '

7. Et paravit Deus vermem afcenfu diluculi in craü*ihum:

»qi.

& percuffit hederam, & exaruit.

&Cie dhlen

9. Et cum ortus fuiffet fol, preecepit

Dominus vento calido,

? uio

& urenti: & perculfit fo] fuper caput Jonae, & eeftuabat: &

"gt

petivit animze fu:e, ut moreretur, & dixit: Melius eft mihi

mori , quam vivere.

.

9- Et dixit Dominus a

d joham: Putafne, bene iräfceris tu

s efi

fuper hederam? Et dixit: Bene irafcor ego ufqué ad mortem.

Domine,

Io. Et dixit Dominus: Tu doles fuper hederam, in qua

m in ter«

C

nonlaborafti ,

eque fecifti, ut crefceret,

*

i

]uce fub una nocte

Tharfis:

nata eft, & fub una no£te periit.

$, paliens

ir. Et ego non parcam Ninive civitati magnz&e, in qua funt

plusquam centum viginti millia hominum, quinefciunt, quid

m 2 n

fit inter dexteram, & finiftram fuam, & jumenta multa?

)

Aa 3

CA-

'ïa Orien-

N

y fedebat

folia in modum vitis, umbramque den-

Percuffrt fo pper caput Joga.) à

uem-

Meret Cl-

fifimam , & que citiffime crefcat.

arefactum umbraculum , contractis &-

Cum vero virgultum boc, aut frutex

ftu, & ficcitate foliis, amplius non

Grzcis ignotus effec, LXX. dixerunt

protegebat.

)

(cendit lt«

Petzvzt am

& p

cuc«rbitam, D. Hieronym.Zederam , ex

pué fuüt . ut mereretur- )

proximo, & fimili nomen illi que-

Optavit fibi mortem, & ut a Deo im-

geret

rentes.

Quod ergo dicitur , Prpa-

mitteretur , poftulavit, ut fupra n. 5.

/

ravit bederam , fignificat Dominum

9. Beze. ) Merito , ut fupra. n. 4.

exiguo temporis fpatio fruticem hunc

Beneé irajcor ego w[que ad mortem.)

ge-m optat,ut

fuccrefcere feciffe , & prophete fuo

"Triftitia tanta eft, ut pene me exani-

umbraculum paraviffe.

met, & vitam mihi eripiat.

Ut , & m

Laboraverat enim. ) Fatigatus erat

- IO. Ts deles fuper hederam , 65c.) 8i

*

corpore propter iter in fole , & eger

adeo doles ob exficcatam vilem he-

PL i

animo ,

uod minas fuas , & predi-

deram, quz cito nafcitur, & cito pe-

j , & 0Uf

Cationem irritam videret.

rit; quanto magis de interitu tàm in-

ifgationet

". Aktenfu diluculi in craflinum.) Di-

fignis urbis dolere deberes, & utilli par-

yentüram V

luculo fequentis diei, id eft cum au-

catur, optare?

II. Ceeium viginti millia .bominum ,

pmphm jl

rora afcenderet fuüper terram , ut ini-

üt

tium diei fequentis faceret.

Chald.

qui neftinnt , 61c.) Infantium , qui ob

vatithd

fub anrore a[cenfa fequentis diei.

defectum rationis nondum fciunt bo-

Dd()fm

num a malo internofcere , & diftin-

Perceffrt.) Wxofit radiceín hedere:

gpro 0

9. Praecepit Dominus ! vento calido. )

uere ; hoc enim fienificat adagailis.

yopr fj

Mifit ventum calidum , & urentem,

loquendi formula, feire , quid fie inter

dwerf"" 4

id eft

"

qatur.

urum, qui in regionibus illis

dextevv'raïm ,6 /im/?ram

g

.Caltidus eft.

4

li

"

peat

)

Éok od* o

*

P

^

z

$sl

5

,. Ir

ii

uo

j

E

ETIA -

Cl

(

RO

gonie |

C E

CAPUT PRIMUM.

Cum pl

ub tempore Mi&b,æas/ pïopläæïafderiä z commz'naz'zzr( Samarie, €?

fündam

m

j

gerulalem exitium , & captivitatem propter idololatriam ipforum :

l

s

deseis

*

quos plangit pmphem, e» ad planttum ?rovoca;".

di

D

F

^

100f

I,

Erbum Domini; qüod fatctum eft ad Micheeam Moraft-

Uigue à

hiten; in diebus Joathan, Achaz, & Ezechise, regum

£5u

uda: quod vidit fuper Samariam;-& Jerufalem.

9 Deu

2. * Audite , populi omnes, & attendat terra, & plenitudo

[

52. 1. €jus: & fit Dominus D

eus vobis in teftem, Dominus de tem-

p & g

lo fan&o fuo.

DI

inontium.

91 faie

3. "O

3 Ecce Dominus egfediEtur de loco fu

di(ïoïf'ïrv

1. 9. fcendet, & calcabit füper excelfa terrae.

cr:' & de-

s

H

4. Etconfumentur montes fubtus eum : & valles fcindentur

Val

ficut cera a facie,ignis, & ü'cutk aquae

S?'f);';

preeceps.

, quae decgrrqnþ in

Quefcent ,

quim folj

'5.ïn

dore tbel

alveos dec

T.

D Michaam.) Alius eft híc

phefzat

énim

contra lírael , hoc

Michæas a Michza filio

eft, contra decem tribus, & contra

S- 172 //?[

hihsc n

Jemla , cujus mentio 3.

Judam.

&Cein tj

eg- gI' 145

am nofter

Q« dudite popul; omses.) " Vam . de-

Et 1 j

- pro

;xhetavit. fub]oathan,

cem , quam duartm tribuum.

Acaz, &

Ezec

h

:

ia; Ille vero vixit fub

Wmiæ f-€ I

Pienitudo ejus. ) Omnes, qui illam

dei j

Achab, & Jofsphat: itaque nofter du-

incolu;t, & implent.

*

idololati

centis , vel cetitum, &

;

quinquagi-nt;a

$7 Dominss Deus Uolis g teffem.)

anpis illo eft pofterior.

Nouge $.

Moraffbiten. ) IMlorafthi fuit vicu-

Quod íciicet ego prophetg munus

Prin Cip 8j ]

impleam. & vos moneam, ut ab ido-

lus in tribu Juda justa Eleu

.

;;-herop»g—

lolatria, 4& peccatis. recedatis.

-

M m

im ad orientem ejus.

:

Dewmenus de templo f antlo ff ) Qui

S&f &

p diebus Joatban , (9e: Hinc patet

in colo tan

&

t ii

quam in tem

plo " 1 jeftatis

lt : f

:

Michzam paulo poft Ofee, Joel, Ab-

fuz auguftus refidet,

p

diam, & Jonam copiffe prophetare.

3. Egreali:tür. 3 ;

Ad puniendum.

[rüde

INam illi ceperunt füb Ozia , qui fuit

P

Oldtryg M

pater Joathan.

:

otentiam fuam, qui& latere videbatur,

toreg ?

puniendo oftendet.

6.- PMM

Quod vid;r.) Quod verbum , quam

Galcabit. [uper excelfa térra. ) Calca-

vifionem, aut prophetiam divina ac-

bit excelíos ,

4,91(11;7;;. J

€eptt revelatione.

inates lírael,

& potentes , 1(1 eft opti-

llt lþfe

loq

Mi Vib

Super Samártam, 65' jfrüfalem.) Pro-

4. Et copnfumentur mfwze:.) Princfi-

"U

ais i dub a a iab o

D gl (

ULOj o

DAIS C A N Es a

od

"

PROPHETIJ MICH EE CÀP. r D

"

*

L'*. In fcelere jacob omne i&"ud, & in peccatis domus Ifrael

R.

Quod fcclus Jacob ? nonne Samaria?:

r ?

-

& que exþelfa ]udae?

nonne lerufale

iil $

6. Et ponam Sai

'ariam qua»fï acervum lapidum in agijo ;

cum plàntatur vinea: & detraham in vallem lapides ejus, &

fundamenia ejus revelabo.

7. Et omnia fculptilia ejus conciá

entur, & omnes merce-

iþ]öïzfa ,

des ejus comburentur igne, & omnia idolà ejus ponam in per-

ditionem: quia de mercedibus meretricis congregata funt, &

Morsl-

ufque ad mercedem meretricis revertentur.

z

; Tegum

& nu-

.);

ff

"g. Super hoc plangam, & qlulgbo,,: vadam fpoliatus,

us

Tienitudo

; detem

pes; & potentes Deo premente inftar

ad fundamenta , adeo ut eotum lapis

des dejiciantur , & devolvantur im

montium fulinine ictorum liquefcent ,

"u de

diffolventur , & confumentur.

Vel

vallem fubjeGa, ibique in acervum

- per montes, & valles urbes intelligit

cumulentur.

in montibus. aut vallibus fitas.

7. Mercedes ejzs.) Donaria ; 0s

ndentur

Valies. ) Pleben.

pes, quas ab idololatris recipiebat me-

retrix, id eft idolorum cultrix Sama-

rrot m.

Seemdentur, ) DXX Tabefcent , li-

quefcent, confnmentur more cerz,

ria, & in prophanis idolorum delu-

quam folvit ignis, «ut nivis foEis ar-

bris collocibat, pretiofam fupelle&i-

p

dore tibefcentis, &

per tom*enciu m

lem auream, vel argenteam, veftes,

sl

alveos decurrentis.

&c. vel mercedes vocat dona, five

&. In fcelere jacob omne 1fb sad.) Ma-

divitias, quas collegit Samari: ex com-

ad, l

& conm

la hzc omnia ob fcelus Jacob, h9c eft,

mercio , & amicitia gentium , qua-

decein tribuum evenient.

rum idola colebat : quas mercedes vo-

Ef 12 peccatis , 6$c. ) Et ejufdem fen-

cat, quoniam propterea ipfi daban-

| Tam d-

jfth«

tentiz repetitio.

tur, quod idola carumdem gentium

Quod fcelus Tacob ? ) Quuis caufa fuit

adoraret : & quas ipfa Samaria ido-

, qii ilam

idololatriz decem tribuum ?

lis fuis acceptas referebat.

Nonne Samaria?) Nonne reges, &

Onuia de mercedibus meretricis cone

WM')

principes populi Samariam incolen-

gregata funt. ) Occafione idololatrige

pg WoD0Ud

1:& db idf)'

-tes, & popaulo in fcelere preeuntes?

fuperftitionis donata, vel parata.

Qu excela Tuda? ) Unde factum,

Ef níque ad mereedem meretricis ve-

3

4

ut judeiidolis facrificarent in excelfis?

vertezntur. ) H divitiz a meretrice

j fun.) Q

Samaria tranfibunt ad Niniven Af-

Nonne Jerufaiem? ) Nonne reges,

T

L

& principes Jerofolymis agentes ido-

f

fyriorum Metropolim , que & ipfa

meretrix eft, hoc eft, cultrix idolo-

lolatrie auctoresfuerunt , & promo-

z

mnie*ndum'

tores ?

rum, eritque illlus merces pro prz-

; videbatu

6. Poxzam S;r)mrüm quafí acervum

ftito opere everfionis, & direptionis

lapidum.) Evertani Samariam , adeo

Samarig, ad quam. nutu Dei vindi-

'vit ipfe locus, five mons, in quo fita

cis Samariz peccatorum, evocabitur.

; d p

eft, vitibus conferatur, & fiat vinea;.

8. Super boc plangam , €9 ulula£o,

,

ipfi vei& foperba urbis zdificia , &

&c. ) Nelfrael falfum putet effe, quod

? brisce

i

muros detraham , & evertam ufque

aflero, factis .etiam doloret meum te-

EE

192

P ROP,iiET LJE Mi'bHæfE.-

i. (

dus : faciam plan&um velut draconum , & lu&um quafi ftru-

dinibüs

thionum.

-

(iem.

9. Quia defperata eft

plaga eius, quia venit ufque'ad ]u-

dam, tetigit portam populi mei ufque ad TJerufalem.

saceipuisu

10. InGeth nolite annuntiare , lacrymis ne pl

oretis, in do-,;

u t omet

mo Pulveris pulvere vos confpergite.

pmprium

Ir. Et tránfite vobis habitatio Pulchra, confufa ignominia:

pellarivun

^mon eft egreffa, q

re Gamu

use habitat in exitu: planctum Domus vici-

loco fti

na accipiet ex vobis, quae ftetit fibimet, -

E!

I2.Quia

in capiri

gna IgHOï

]. Dto.

ftabor, & nu,dusk incedam, quia non

Io. Jz Ge£b nolite annunfiare.). Coc

àm fit $.

folum Ifrael vaftandus eft, fed eriam

hibete dolorem, nec velitis cladem

nomen al

jJudas, & ufque ad portas Jerufalem

hanc vicinis Gentibus lfraelis inimi-

catur Cor

veniet plaga, & calamitas hac.

cis nuntiare, ne fi hoc audiant, malo

Vadam [pofiatus , €$ mudus-) Ut hoc

noftro Ietentur.

alio normii

Sic 2. Reg. 2. 20.

plorme ,

- fa&o fignificem 1fraelitas nudos, &

dicitur: Nolàe amnuantare 22 Gerh, ge-

gementes in captivitatem effe ducen-

que annunietis 12 compitis A[calonis ;

100 qu£

dos: fimile eft fa&um . Ifaiz c. 20.

ue forte letentur filie Philifibzba , me

téronym

Diocefirz:

Plantum velut draconum. ) Qui ab

exuítent flia incireunciforum.

elephantis, 'cum quibus pugnant, op-

Ne ploreris, ) Scilicet ut poffint ho-

potet af

Cönfu]k |

preffi, magnas . & lamentabiles voces

ftes videre, aut audire, eoque gau-

C05 captiv

edunt.

Vide Solin. cà

P- 38- Polfy--

dere; Laci*ymis plorare eft multum

hi & Plin. . 8. c. 1.

plorare.

vertunt V;

4 pudore.

Luttum quaf ferutbionum.) In Hebr.

Ín domo pulveris. ) Pro pulverzs in

ACcidit jis

eft, quaff ' Jfltarum ffruthionum ; ftru-

Hebrzo eft, n35y 4phr4 , quod. du-

thiones enim fomine magis, quam

pliciter accipi poteft, vel ut appella-

dl ;

Qu uj

mares clamofz, magis quoque lugu-

tivum fignificans pz/verez , & fenfus

£ bitg

brem edunt vocem.

Aliqui vertunt ,

erit: in clade, & ruina urbis, & z-

w juvenes flrutbionum ; pulli enim ftru-

dium magnum pulverem trahentium ,

Quod etiam

pim , ve

thionum a parentibus derelicti , im-

dum cadunt , pulvere vos afpergite ,

mo contempti, ut ait Job cap. 39. I4-

ut dolentes, & lugentes folent. — Vel

9*9r'mm ,

& Jerem. lhren. 4. 3. miferabiliter

eft nomen proprium urbis in tribu

l

1€ m

bus, Jus,

ejulant.

Benjamin Jofue 18. 23. & fenfus eft

D UM Quid*

Jäferta' eg pfrzg;/t ejus. )

fimplicior: in Aphra, five Ephra pul-

ütdem cy

Scilicet Samariz.

Placam vocat cla-

vere vos confpergite, ut nomen ipfiun

vd Vanrays

ANephthat

dem ab Affyriis illatam , indeque na-

urbis fignificat, & invitat calamitas

fcentem famem , & peftilentiam.

qua premimur.

tt Jofre

f

]

Quia ventt. ufque ad Judam, &c.)

II. 7razfrte volis.)Hebraifmus idem

ia

Nam exciía Samaria anno fexto. Eze-

fignificans quod zrazf£re; fic dicitur

* Smris

chiz a Salmanafar Rege Affyriorum ,

Cant. 1. 8. /f zgnoras ze, pro ff Zgno-

f«.?itü, Y d

mox anno I4. Ezechiz , Sennacherib

Xma hgfs

r4; eft enim illud ze paragogicum,

qui fücceffit Salmanafari , proferpens,

ut cum apud Latinos legimus Zwte,

eius erit

& ulterius progrediens venitin]udzam,

id eft tu ipfe.

X topher,

multafque urbes cepit, ipfamque Je-

Habitatzo pulchra. ) In Hebrzo eft,

à

1

"Eiuhy

rufalem obfedit, fed ibidem ab Ange-

v55 nov» Jefetetb Sappir & Habzra-

£rix. Schaphir. Poteft hec vox accipi j

lo qccifus eft 4. Reg. 18. & 9.

li, t !

195

CGAPUT.-E

1 tny-

12. Quia infirmata eft in bonum, que habitat in am

aritu-

dinibus: quia defcendit

)m»alunï gyDomino in portam Jeru-

id .

z

faïwem.

-

I^. Tu-

DNS

, itdo-

uf nomen appellativum , & ut nomen ' omnem pæria;ïx cuirsv fceläribüs debicam

proprium. ,Sidicamus effe nomenap- perfolveris. - Non ita eft. Nondum

VOminia

Dus vici

pellativum , fenfus erit : O habitato- es egrefía, & addu&a in captivitatem,

res Samariz, que pulchro, &'uberi

"adduceris tota , ita ut nemo ex te, vel

loco fita eft, tranfite, hoc eft , ite

l1dem

vix ullus in Samaria fuperfit.

in captivitutemx, id eft ibitis cum ma-

erit fenfus , fi dicamus Saanan nomen.

gna ignominia. Si accipiatur, ut no-

proprium.

men

roprium , non conftat , qux-

Plantiem domus icihd 4ccipiät ex

riare.) .

us dadem

nam fit Sappir, aut ubi fita, cum hoc

vobis.) Pro, doemus viciza in Hebreo

nomen alibi non inveniatur.

Sufpi-

eft ,. Duxn v2 Peb henfel , quod

aelis inimie

catur Cornel a Lapide effe eam , qu&

&que ut prxcedentia accipi poteft, vel

jant, m

alio nomine dicitur Saphora, velSa-

ut nomen proprium, vel ut appella-

Reg. 2. 00

tivum.

phorme , vel Saphoris , vel Sepho-

$i ut proprium, dicemus fuif-

j Gub n«

ron, qugz ut Volunt Hecefippus, D.

fe locum aliquem, vicum, aut oppi-

s Atuhni;

Hieronymus, & Adrichomius, e

dum vicinum urbi Saanan , & fenfus

iffm , t

Dioczfarza.

Nihil ceiti in hac re

erit, Bethaetfel, que eft vicina Saanan,

poteft afferri.

ex ejus vaftatione- plan&ctum accipiet ,

7,g]'(J(Fndm-

Confu[a ignominia.

) Pr0pt6r dede-

quia mox & ipfa vaftabitur, ipfa, in-

eoque p

cus captivitatis.

In Hebrzo eft, ut

quam , qu«4 ffetit féóiszet , id eft in fe

eft moltum

vertunt Vatablus, & Pagninus , za-

ipfa, fuxque munitioni confidens , &

da pudore , id eft nudo corpore, ut

fuis viribus.

Si vero utappellativum,

alutris vt

ita ut Bethaetfel idem fit,

uod 4o-

accidit iis, qui veftibus pene omnibus

,qui (l*

detractis, rapiuntur in captivitatem.

ennó vicina , fenfus erit Judea, & ]e-

t apple

Que habitat 1n exitu)) In Hebr. eft,-

rufalem , qu« eft domus vicina Sama-

;, & las

a& babitat NY5 im Saanan, Tfsenan ,

rie , quemadmodum ex Samaria ob

itiis, &

quod etiam accipi poteft ut nomen pro-

vicinitatem accepit idololatriam , &

«rihentittt

prium , vel ut appellativum.

Siut.

culpam, ita, & penam, & excidium,

] afpefgiïfa

proprium , dicemus Saanan eamdem

& luctum accipiet ab eadem.

Jeru-

olen. .V*

fuifle cum Saazaz, que fuit urbs tri-

falem, inquam, quz ftetit fibi, fcili-

big i ton

bus.J«d4, jofue 15. 37. vel potius

cet in fuis viribus, & robore confi-

& fenfis d

eandem cum Sez»szm , vel Saananim ,

dens.

Vel,.que tam elegans erat, &

EPW p

vel Sanzanim, quz fuit urbs in tribu

egregie conftituta, & fundata.

yomét 1pHtt

Nephthali fubje&ta Samariz , üt patet

12. I»fivmata eft in bonum.) Ad 9-

; calamias

ex Jofue 19. 33. Judic. 4. 12. Si ut

F

perandum bonum.

appellativum , dicemus fermonem effe

Ozne babitat in 4m4;*itudiniäu:.. )

ajfiis idem

de Samaria, qus dicitur habitare in

Hebr. Qu babitat i2 Marezb. — Nel eft

ex;t , id eft in fine terre fanctz, pro-

Maretbnomen loci, & fortaífe eft urbs

. [it dipituf

| jf "

xima hoftibus , vicina Aflyriis.

Et

illa, que in tribu Juda ponitur fofue

fenfus erit , ne. putes o Samaria, te,

Marefb vocatur. Fuitetiam

mgogfcum ]

I5. 56.

ut prophetz minantur, captam eífe a

ala urbs nomine Mera in tribu IMa-

nafle ,

cujus meminit

Adrichomius

"Fheglathphalafar , qui 4. Reg. I5.

29. aliquos ex te cepit, quafi tunc-

in defcriptione ejufdem tribus. Vel

fdreo di

^ H,;þl'!lll'

Dbl cion Com, Menocb. T. F. —

yor u

P RO.PLHETTJE—?MICHEE

194

16 1

13. Tumultus quadrige ftuporis habitanti Lachis : princi-

e

dilata C

pium p

lífrael —

eccati eft filiae Siog , quia in te inventa funtícelera

/

ex f&

14. Propterea

'dabit emiffarios fuper hæreditat&m Geth: do-

mus mendacii in deceptionem regibus lfrael.

15. Adhuc haredem adducam tibi, quae habitas in Marefa:

*

4

Prople

ufque ad /Qdollgm v;nic.t gloria Ifrael :

H

-

; 16. De-

Marorh. trgmfp'(;fïtis literis pofitum.

Super ä&fez!itate.m Get. ) . Ad öc-.

eí

3

t pro

thzos , vel quia.in Hebrzo eft my

Ràmoth; plures enim urbes

fuüerunt , quibus nomen Bama, quz

n 5 £al more/etb. gatb, werti

: VEX?

pluraliter dicuntur Ramoth.

Vel eft

poteft , /uper , vel ad Marefa Gezb;

urbs enim IMarefa pertinebat ad Geth;

Contra -

nomen appellativum , fignificaturque

'eadem domus vicina , tribus fcilicet

TNofter vertit hzreditatem , quia Ma-,

$H

juda, que habitat in amvritudinibus,

refa , Merafa,4, vel, More[erhb , idem eft,

Tünt d

id eft peccatis ad amaritudinem , ac

quod h&reditas

Alique ex Hebrzo

Tm, &

iram provocantibus , & quam manet

vertunt: Ouim etzam dabir doma hare-

a Deo vindicte amaritudo qua- pu-

d; Gerb. -N ocat. autem' Aflyrium. hz-

5 ldc

mietur.

redem Geth, quia Phili

-

&üinorum ur-

miliam j

Quia defcendit malum, &c.) INam ,

bes tunc tenebat.

ambulab

ut ait S. Hieronymus , Sennachérib

Domus meadacii.) Que Geth eft do-

amaria venit etlam

bl

AMlyrius vaftata

mus mendacii; promifit enim repibus

lerufalem , mifitque Rabfacen, qui

l(rael fe opem laturam contra Affy-

Canticum

Hierofolymiris infi

U

;

rios,

uod non przftitit. In Hebr.do-

i!t:ufe;* 4. Reg. 18.

Tmuse

i

n ?arthe in plurali: quare ali-

i

Ia. Twmultus quadriga feuporis, &2.)

qui vertunt 4emos , xeferentes ad (Ma-

Exaudietur in Lachis fonitus quadri-

refa, & Geth.

If. D;

dz3 Capil

-garum Sennacherib , quo prz pavore

I5. zdhuc beredem ddducdn; f'z"z;,

quaft ftupidi reddentur cives Lachis,

4e babitas s. Mare'a. ) O Marefa

Supfr,) 1

urbs Judes, que Aeredizatezz tuo no-

Dfliciam

cives, inquam , Lachis, qui primi ex

&t n

jJudzis idolorum cultum didicerunt a

mine fignificas , ad te veniet hoftis,

Samaritis, ac exemplo fuo perverte-

"qui te hareditet, « capiat.

Wütàns u

- Ufgque ad Odellam, &c.)) Odolla erat

runt Jerufalem, ad idololatriam eam

l U«

adducentes.

urbs in finibus Juda. Senfus effe vi-

lt

14. Dabit emiffarios.) 'Non Senna-

detur, ploria Ifraelis quafi loco pul-

g*fücezï

D

Qs

L

4

cherb, fed civitas Lachis ; nam in

fa, (& cedens veniet ufque ad Odol-

Hebreo eft *3nnm tbizbze , que. vox

lim, ad quam accedet Aflyrius pau-

* lhïïï*m

eft fceminini

o

ceneris, ac de Sennache-

latim progrediendo , ac lfraelis , &

im

. D. Hie-

rib dici non poteft. | Senfus eft, La-

]uda civitates occupando.

ma]

i 'Oftu m 1

chis mifluram in Geth ad opem po-

ronymus, Ribera, « alii G/era f-

4 Qu

ftulandam , fed. fruftra.

.

fradl per antiphrafim interpretantur

ts

& fmf.t

Emiffarios.) Yn Hebrao eft t-»ry5

ipnominiam, quam ab hoftibus paf-

lücipitis

fehiliuchim , a xadice pyow febalach,

fus eft Hrael, ac ad Odollam, id eft,

[ta(lice dicere-

ad remotiffimas ufque Judee urbes

Mag et;

mifff, mittet nuntios.

Conatwls (X

mus : ezandar dei mef

,

m q.u'o;d 'bege

pervenit, cum vi&us eft, gi

X

4« Ca]

Hebraico refpondet..

i2 captivitatem.

; ductus

u

A:

I.;,) X

lo

08

$

L

"CAPUJI&IE.

195

pimct

16. Decalvare, & tondere fuper-filios deliciarum tuarum :

t(celera

dilata calvitium tuum

€x te.

ficut aquila: quorniaïm' captivi du£&tifunt

eth: do-

CAPUT '—;IL*

Marefi:

"P*roþ/äez*ä populi fai multiplicem z'niu/fz'z;i&m'

;- aliaque peccata f"ecj'e;»z;*

lens ; preedicit oindicham , & captivitatem ipfi. imminere: &?

f.De-

iarum futuram congregationem

smtaccsaeneeotE

/

ob zcï lugens reliqu

) AL G*

denuntiat . d

n d m

. X »-IE ; qui Cogitatis inutile, & operamini malum in cubi-

qalh, vt

a Gul

.** libus veftris: in luce matutina facint ilud, quoniam

at al Geth;

contra Deum eft manus eotum.

TT

2. Et concupierunt agros, & violenter ti-]afefu*üt, & rapue-

i demdd

s Hebrso

runt domos, & calumniabantur viruni,

& domum. eju—s: vVi-

dna hurt

rum, & hareditatem ejus.

:

3. Idcirceo haec dicit Dominus: Eccee

ffyr'ï.um hi

go ä*ogi*xt*o yfuper fa-

aorum ut

miliam iftam malum: unde non auferetis.

colla veft

[2

ra, & non

G d do

ambulabitis fuperbi: quoniam tempus peffimum ett

4. In die illa fumetur fuper vos parabola, & cantabitur

ia J«gious

contma Af*

canticum cum fuavitate, diceïnt.ium: Depopulatione

vaftati

if Hebr-dfï'

2

fu-

jf quite ali

»16. Demïvare.-:)' 0 Sa*märiä', & Ju-

bant , Ut in eorum bona , & . heredi-

dxa capillum tonde in fignum lu&tus.

tates involarent.

tililt!d??i fiä/',

i Suþer.) Pi'Optier.

X dr Cogz70

"malum. ) Aniímus eft

|

0 Mih

Deliciarum t&arum.) Delicatos tuos

plaga aliqua gentem hanc mul&tare,

uiem t00 10*

Sieut Aquila.) Cum plumas omnes

Unde non anferetis colla veftra.) Iny-

nje hod

mutans nudo eft vertice.

ponam vobDis onus graviffimum, quod

Lt

Uj cogitatis tnutile^) Efb miofis;

nullo modo polffitis excutere; nec pof-

v (bl r

1. Q

minus enim dicitur ; quam fi-

fitis cervices veftras fubducere, ne i[-

fos he YP

enificetur.

Senfus enim eft: qui co-

,a(& joco ?

"

Tud feratis. Intelligit graviffirnam af-

i

g

&

itatis »p;zam, ut habet Chaldeus,

flictionem captivitatis. "

[2 il

& injuftitias meditamini.

Nom ambulalitis figperäi*i-

) Repri-

jfrius 9U*

Operamini malum £m cubilibus veffris.)

mam ere&dam & fuperbam

cervicenms

: Hvehs j

No&Gu in lectis veftris machinamini

v*e&ram,-

K

mala, que, cum diluxerit, effecta de-

Quonium fempus pelfimum eff.) Id

jl hr *

tis, & fummo mane illa

; p"erpätx;are

eft, erit, quia fuper vos indücam tem-

a

inwvcipitis.

ho&ibus Pa

t

pora calamitofi(fima.

i €5

Manus eorttm.) Induftriz , confïlia-;

4 Sumetur [uper vos parabola.) Ns-

illams

ue

conatus, & opera.

nia, lamentum funebre,. carmen lugu-

]nd?ïæ

2. Cal

niabautur Uirum, 6 domum

bre ufurpabitur fuper vos, id eft; de

eWC du

(s

vobis canetur.

1

5js:.) Viros calumniis circumvenie-

196

? ROPHETJE MICH EE

fumus, pars populi mei commutata eft, quomodo recedet a

deftpt

yate

me, cum revertatur, qui regiones noltras dividat ?.

.

plic

9,*»

$. Propter hoc non eri

ttibi mi;t,en,s funiculum fortis in—cq'etu

L d

Domini o 1frael.

ia

IQ.

6. Ne loquami

ni loquentes: Non flillabit fuper iftos , non

comprehendet confufio.

i

mmu

II.|

j. Dicit domus ]

acob: Numquid abbreviatus eft fpiritus

po

u

i

Domini, aut tales funt cogitationes ejus? Nonn

;

e Verbalme-a

bona funt cum eo, qui rette graditur?

erit f

rekit,

y(

8. E: econtrari? populus meus in adverfariu*m confur

de-

condu

in ovi

Canticum cum feauitate.) Cum mo-

Injä;e uunc, Melibae, pyros, pone or-

qultity

dulatione , & inflexione. qaadam lu-

' dige vitets.

6. Ne lequamint doquentes, ) Finita

gübri, ut folet fieri in. nzniis.

LE

.

Depobmulatione vafflati fumus. ) He-

lamentatione, vel nenia, jam prophe-

brgus habet, vaffazde vaffati fumms,

ta, vel quifpiam vir prudens induci-

Qui fr,

id eft penitus - vaftati fumus.

Sunt

tur loquens , quafi dicat : nolite , o

temini f

Michza, o Joel; o Amos, &c. ver-

verba Synagoge , id eft Samarie , &

QRI/.";, (/;g

Jerufalem.

ba perdere, «& fruftra populum hunc

Groert

z Pars pops

l; mei coäm;at::ta eff ) Pärs

alloqui, & ad illam concionari.

eltis pere

ifraelitici translata eft ad Atfy-

Non füillabit füper eos) Eloquium

populi

9. Een

rios.

Vel pars;; id eft fors , & he-

veftrum noninflillabit illis bonam men-

"g

t ) .Ex

reditas populi mei ablata eft , & data

tem.

"narits ip

alienis.

P

Non comprclyende; confufro.) Hos adeo

Conjugal

LA

omedo rettdet 4 me, €&c? ) Quo-

depuduit, ut monita , & increpatio-

fequentes

modo pfeudoprophetz , & adulatores

i

nes, & mins pudorem illis non pet-

traducente

fint injicere.

*

dicebant Affyrium receffurum, & nori

Vdl peema

magno illato damno abiturum, cum

". Nummauid abbreviatus eft fpiritus

Dfes ea

tam cito redierit, & nobis agros eri-

Dogini?) Numquid- arCtatus , & an-

Y atroy

gufti«tus eft fpiritus mifericordiz Dei,

piat, & inter fuos dividat? funt ver-

]

Tettor 3b

ba lamentationis.

ut nos, qui fumus populus ejus, per-

T 1:1,;!4;;

Propter hoc Wom erit ttbi ,V r PA

dere velit^

äþdüaos

Pofthac terram tuam , o Samaria, &

Tales fumt cogitationes ejus,) Quales

vos verbis oftenditis.

ld eft putatis

&is, öx' id«

Judea, inter tuos cives funiculo non

Iu qe

divides ut folebas , quia omni polfef-

illum nihil aliud ,, quam de pcnis in-

Quenta, (

fione tua privaberis.

Sunt verba 9a-

fligendis cogitare.

Sic

Nonze verba mea lona funt ? 8c.)HIec

Quarüm ca

marie, & Judee ad fe ipfam

hx S!zfg

enim lugentes ex affectu fe ipfos inter-

funt verba , & refponfio Dei, affir-

ts

dum alloquuntur.

Simile pathos apud

mantis fe quidem bonum effe, & cle-

M

"

mentem , fed bonis,. & rectis.

Ut hls

Virgilium Ecloga I.

V frangi

Impini

héc tam cult« xotbala miles

9. Ef e contrario, 8/c.) Ut vos qua-

"Obfey

babebiti

fi adverfarii infurgitis contra me, 1le-

'em meam paflim violantes.

D*citis v,

Barbarn: has fegetes? m quo difcor-

ne,&. C3i

dia czves

Defuper tunica pallium fuffuliflis, &c.

"t in rj

Perduxit miferos , im queis confevinius

Adeo rapaces eftis, ut ipfasgetiam ve-

II

ftes, quasgeftant, pauperibus eripiatis,

u

egres ?

Mf ) L

-

bAPUT i

107

eedet à

defuper tunica pallium fuftuliftis

,& fäos, qui franfïbarit fim-

pliciter convertiftis in bellum.

li meiejeciftis de ä01nb deliciard:m fuarum

| inïcqetu

9. Mulieres popu

a parvulis earum tuliftis laudem meam in perpetuum.

05, 001

10. Surgite, & ite, quia non habetis hic requiem: propter

-

immunditiam ejus corrumpetur putredine peffima.-

L

P

fpiritus

rr. Utinam non effem vir habens fpiritum, &

mendäciur;x

:52 mea

potius loquerer, ftillabo tibi in vinum , & in ebrieiatem, &

erit, fuper quem ftillatur populus ifte.

fürrexit

12. Congregatione congregabo Jacob totui

fe: in unum

de-

conducam reliquias Kfrael, pariter ponam illum quafi gregem

s I AREAT

in ovili, quaf! pecus in medio caularum: tumultuabuntur 3

a, pure d

multitudine hominum.

« ) Fira

i

x

-Bb 3

jim prophe

jens induci

Qui rran./;'äantfmpïiþite;;.) Eos, qui

rereni, & fäll»erer, longeqüe aliter e-

- qolite , 0

nemini nocebant.

Ítalice diceremus,

venirent, quz dico.

quelli , che andavano per d fatti fuai.

Stillabo tibi in vinum.) At non pof-

g, W V

pylum hwlc

Convertiffis im bellum. ) MHotliliter

:

fum Dei precepto reüiftere , qui me

Qnatt

eftis perfecuti ,

jubet tibiggravia , & triftia. pradice-

; Bloqin

9. Ejecifls de dozo

Melieiarum f*a-

re.

Itaque ftülabo , & infundam ti-

rum.) Kxdibus fuis, in

uibus cum

lonam i

; fuavitate

bi vinum furoris Dei ,- quo calice in-

"maritis in amore ; pace ,

ebrieris, dira, & acerba patiens.

. Hosadto

conjugali vivebant, vel maritos per-

Et erit fuper quem ffillatur. populus

fequentes , vel uxores apud 'maritos

zffe.

ifrael eft, cui vinum hoc furo-

(þ ïncrep.lt.l()'

ris ftillo, & inítillo.

-

Jlis 002 9^

traducentes , & fufpe&tas reddentes,

vel generatim fceleribus veftris caufam

12. Congregatione comgregabo Jacob

dantes captivitatis, unde factum eft,

fo:um te.) Cogam vos deportando

7 ff f? i n

ut matrone fuis ab zdibus abítrahe-

in unum , non ex parte, ut per Te-

?t!mS ! m.'

icorditoth

rentur ab Aflyriis victoribus.

glathphalafar, fed omnes per Salma-

Tubf/Áis laudem meam. ) A matribus

nafar, omnefque ejus reliquias aprio-

]u du P*

abduc&os honefta éducatione priva-

ribus cladibus , fuperftites.

Captos -

ftis, & idololatras eos feciftis, qui a-

compingam in carceres , ficut oves

lioqui me laudafient. . Familias fre-

compineuntur in caulas, tantaque erit

ï d .e& P.()t.il'c.ls

quentes, & bene educatas perdidiftis,

captorum multitudo, ut prz loci an-

de ]](Ems iuu

quarum caufa, laus mihi tribuebatur.

uftia tamultum fint excitaturi. Deus

IO, Surgite ,. 6f ire. ) In captivita-

ipfe iter pandet, hoítes muros divi-

" 55)Hæc

tem ; neque enim poteritis amplius,

dent, & diruent, & rex eorum Ofee,

in [3'61

,2

]

/

.

ut haCtenus feciftis, hic' agere quiete,

& Sedecias tranfibit coram eis capti-

neil?» A:

VMel cer-

i

& tranquille.

vus primus, & ante alios.

ut

Propter immunditiam , 62c, ) Yerra

te mifcet propheta lxta triftibus, &

)U

««5 d

peccatis veftris polluta etiam fa

nouli-

avolat ad Chrifti tempora.

Senfus

Oncrd fti

ne, & cadaverum putredine inficie-

&

ergo eft, ne defperes Jacob; nam cum

(ite3

tur in fcelerum vindictam.

venero in carne, congregare te inci-

! M"l

[fh!,ü/

II.-Qizam non effem vir babens [pi-

pisn ad Ecclefiam meam per Evan-

iusgt

jar

geli promulgationem , & tandem in

us «

a

vrifum. ) Uginam prophetico fpiritu ca-

/

PROPHETI/JE

MICH E E

198

I5. Afcendet enim pandens iter ante eos

leldGnï &tram-

6]

Ibunt portam , & ingredientur per eam: & tranüb:t rex eo-

pto d

rum coram eis, & Dominus in caplte eorum.

brab

(

"CA P UT

III

[

divini

Propter pecmm þrmczpum, judicum , pj&udopröpbemmm at fa-

fum ]

ærdamm populi lfrael, comminatur. Dominus gravem ultzo-

Ihini,

fieth , & Srerofolyme deletionem.

&f

T dixi: Audite principes Jacob , & ducesdomus Ifrael:

9À

Numquid non veftrum eít fcire judicium,

HT ae]

2.

ul odio habetis bonum, & diligitis malum, qui vio-

I0,

lenter.tollitis pelles eorum defuper els, & carnem.eorum de-

qu

fuper offibus eorum ?

H

3. Qui comederunt carnem populi mei, & pellem eorum

tes e

defuper excoriaverunt, & offa eorum confregerunt, & conci-

derunt ficut in lebete, & quafi carnem in medio ollee. -

Vq

4. 'Tunc clamabunt ad Domingm, & non exaudiet eos, &

Qu donc

abícondet faciem fuamy ab eis in tempore illo f'1cut nequiter

fà Vàtici

egerunt in adinventionibus fuis.

tlbxb a

$. Hsec dicit Dominus fuper propheta:s, qu1 feducunt po-

Saä r vr

6, Nox

pulum meum, qui mordent dentibus fuis, & praedicant pa-

cem, & f1 quis non dederit in ore eorum qmpplam, fan&1fi—

bis vifi df

X

"u yCHL

cant fuper eum preelium.

H Q mw

6.Pro-

Tam dl

fine muhd1 univerfas mdeïis 1ehqmas

lu nofi tondetis tantum, fed etiam

pttis, n

ad me convertam , & ad meum ovi-

äg frlm:c1s

?me a

, & caulas meds transferam.*.

4 Tunc. ) Cum ultio Dei, quam eis

i O

Tumulmaäwtw ) Ut fit in magno

ego hic continue intento , illos inva-

dore

f

il

lü

concurfu, & frequentia hominum ali«

det.

Otüm,

quo introire contendentium.

Nm 5/?

Clamabunt ad. Deminum.) Sed fxu-

I3. Jfceudet entm pandens Tter. aute

rag

bt Gf

eos. ) Chriftus , quafi dux, & prin-

Sicur neqü:tay egerumt in 4dmvent:a-

ehgh

ceps eorum, afcendet ante eos pan-

nibus fuis.) Ut poftulant mala eorum

I! /;;

In Hzbreo eft,

ens iter, & aperiens portas, tum

Opera, que fecerunt.

())ï

carceris diaboli , quo tenebantur, tum

f 7cut mala fecerunt opera faa.

ICat 311

Ecclefix per baptifinum.

08. Super þra,b/æfd.f ) De prophetis

1qlle W

In cz;m*e eorum.) Pr mrep: Evf eos

cohtra prop hetas.

*um, uthabent LXX

n fpir

Mordent dentibus fvis.) Frendent in

nm, öx i

Udicigm.) ld, quod juftüm eft,

me, aliofque' veros prophetas , qui

Tem

IQH Cï;

-

& divine legl COn

entdneum.

bellum minantur Ófraeli, cum illi pa-

Vr

1771 ;

8. Tolltis peiles €Oruim.

) Qui popu-

cem, & pmxpera eidem promxtt ant.

1] w,

Wa 4

s

"

CAPUT I

199

u-

6 'Pröpterea BoX vobis pro vifione erit, & tenebrse

vobís

pro divinatione, & oceumbet

9t 69-

'fol fuper Prüp-hetaso & obtene-

*

brabitur fuper eos dies.

.7. Et confundentur , qui vident vifiones .,/ & confundentur

N

1vini

fum Dei.

; & operient omnes vultus fqos, quia non eft refpon-

n;l;g-fä |

,

.$8. Verumtamen ego rä;)'letus fum for:ti'tudi'n-e fþ'iriius Do-

mini, judicio, & virtute

& I(rael peccatum fuum.

, ut annuntiem Jacob fc;elusï fuum,

s Ltad:

9. Audite hoc

principes domus Tacob , & Judices domus

lfrae), qui abominamini judicium, & omnia recta pervertitis.

Qu vio-

IO.

um oe-

Qui eedificatis Sion in fanguinibus, & jJerufalem in ini-

quitate.

"

II. * Principes e

!

]

us in muneribus judicabant, & facerdo- Ezec.

I.1

m

3 Corum

4

& conci

tes ejus in mercede doce-!:;anï».3 &— prcoph»e-txæ eju.s', in pecun

vi

p

opuü.

p

3 2

i^

Vel qui xnojfdent; id eft vorant ea,

rum. Ve] judiäo , ut difcernam

teos, d

que dono accipiunt, & faufta , &lz-

culpas graviores a levioribus , & pro

tequiet

ta vaticinantur, qualia fciunt donan-

cujufque modo penas denuntigm.

£ibus arridere.

Firtute.) Kobore animi , efficacita-

ycant po-

Sdri&ijïc;nt. ) Indicunt,

te fermonis, & annuntiatione, & cóm-

6. Nex vobu pro viffone erit.) No-

minatione rerum magnarum , quas

icant po-

bis vifi eftis videre lucezm & diem, id

Deus potenter faturus, eft contra pec-

Catores.

' GnQft-

eft veritatem , & profperitatem ; at

Conftantia, ne a mandato

ego dico, «& aflevero vifionem ye-

ftram effe noctem , & caliginem erro-

Tnetu.

dimovear cujufqmm r.eve'rexnt:ia,v aut

s

&Pro-

—

ris,& vos, populumque , quem de-

0- fz;d;cinm

3 Quod juftum eft.

eipitis, manere tenebras captivitatis ,

IO , Qui edifcatis S10m 1m fanguimi-

ly ffd et'läm *

& &rumnarum, in quas incidetis.

&us, ) Qui edificatis in Jerufalem am-

Operient omnes vultus faos: ) Pu-

plas, & fumptuofas domos, fed ex

,Ei) qugm €l'5

dore fuffafi, quod deprehenfa fit fraus

pauperum fanguine, fpoliando eos,

, ilb ipe

illorum,

& vitz neceffaria auferendo.

Nes ef reþarfäm) De;. ). Quia pa-

Et ferufalem ia iniquitate.) Eit ve-

$ Ge] J

tebit falfa eos fuiffe prolocutos , &

petitio ejufdem fententis.

ex fuo fpiritu, non impulfu Dei.

II. Is mzmeriäwjndicaäant. ) Cau-

] ddllïlwntia-

9. Verumramen ego repletus (um,c.)

fas iniquas foventes, (&-contra jus

p eonm

Opponit fe pfeudoprophetis , quafi

pronuntiántes propter munera. .

dicat , adulantur verbis, & mollia fau-

Hæbræo [2 1»

la mercede docebanmt. ) Sacram do-

"

flaque vaticinantur ; at ego repletus

Grinam legis divine pretio vendentes

Dhems

füm fpirita Dei forti, id elt duro, mi-

uod pertinet ad fimoniam. Vide lef-

) p

naci , &.acri.

$ic de fe dicebat Je-

d

um de fimonia dubit. 2, initio, & du-

yoder

qgemias cap. 6. dcjreo furere |Domi-

L]

bit. 13. di&o TET

di plenus ium.

/

la pecmuia divimabamt) Prophet;a-

TTE

j«44diwo. ) Comminationem judicio-

q il P

M

bant, quod etiam erat fimonia , non

fümltf

zum Dei, & fuppliciorum infïigendg-

L

re ipfa ( quia hgc oracula non-erant

200

PROPHE PT LE MICH EE

.'vinab—ant,, & fuper Dominum requiefcebant, dicentes: Num-

CUf

quid non Dom

nos mala:

igus in medio noftrum? non venient fuper

:

D«

*Ter,

12. Propter hoc, cau

fäïveüri, * Sion quafi agär 'arabitur,

nl

26.19.& Jerufalem quafi acervus

—lapidum erit, -& mong ;emgli in

excelía filvarum.

CT

I

H OAPEUT IV

bot

Jempore gmtz'cem plurime tationes accedent ad. Ecclefiam , & cul-

IU

zum Dei cum magna Jecuritate, confolatur Sion , quod de capti-

D

xitate fit a. Domino redimenda, ut fe de Juis ini-

micis ulci[catur.

T erit: In hovimmo dierum erit mons*domüs Domini

*lfaiz ï-»

Q/l

I.

2

4 praeparatus in vertice montium, & fublimis fuper col-

tem t

L

Ies, & fluent ad eum populi.

Qu

3. Et properabunt gentes mu

ltae, & dicent: Venite, afcen-

lxl

damus ad montem Domini, &ad Domum Dei Jacob, & do-

ltà

fo

li

il

cebit-nos de viis fuis, & ibimus in femitis ejus, quia de Sion

In.

egredietur lex, & verbum Domini de Jerufalem. .

Licet

3. Et judicabit inter populos multos, & corripiet gentes

Cohant

fortes ufque in loaginquum, .& concident gladios fuos in vo-

Chiff

lh um !

meres, & haftasfuasin ligones, non fumetgens adv

effus gen-

il

tem gladium, & non difcent ultra belligerare.

Ipiqu

]ü,z

4. Et fedebit vir fubtus vitem fuam, & fubtus ficum fuam,

Ompir

rio aj

p

fingi »

facra, imo nec vera , quia non fugge-

.5*?972 quaft ager arabstur. ) .[Eldibvus;

6

fta a Deo , fed ex cerebro conficta)

& templo, folo «quatis.

d

fed eftimatione vulgi , qui hxc ora-

Mons templi- im extel[a — filuarum. )

Bo

cula vera, & divina effe cenfebat.

Mons Sion , in quó&dificatum eft tem-

iQmr ,

ónper Dominum reqz-:i efceäam.) Quie-

plum, ita defolabitur, ut in eo fuc-

&üat, |

to erant animo , temere de Deo pre-

Crefcant herbw, frutices, ( arbores,

El J«

ita nt filve cujufdam in edito colle e-

Gtiri,

füumentes, quod ipfos , quamvig Íce-

^

leratos effet prote&urus.

.

L

2 sedio nä-

nate, fpeciem referat.

di

.

Numauid nom Domimus :

I. FT erit, 0. ) Tres primi verfus

férum ?) jerufalem eft urbs fancta , &

Cü/z],'ac

[j

Deus habitat in templo noftro, nof-

defumpti funt ab lfaia cap. 2

RUPT

n..2. & deinceps vide ibi dicta,

m

que ejus populus fumus, nihil ergo

timendum,.

tiffimz fecuritatis.

4. Et fedebir, /c.) Defcriptio quie-

Qts;, )

12. Cas[a veffri.) Propter vos, &

e

fynag()lga

Ácelera veftra.

Vir.) Unufquifque.

Di«

6APUT"NL

,,,,,,

201

Nitt-

& non erit-,

tum e1t.

qui deterrcat,' quia os'D—omin-iv exercítuum locu-

füyer

5. Quia omnes populi ambulabunt, unufqüïsque in nomine

Dei fui, nos autem ambulabimus in nomine. Domini Dei

npl in

noftri in aeternum , & ultra.

. 6. In die illa, dicit Dominus congregabo claudicantem, &

eam, quam ejeceram, colligam, & quam afflixeram: (1)

7. * Et ponam claudicantem in reliqduias, & eam, quse la- *Sop,

boraverat, in gentem robuflam, * & regnabit Dominus fuper 3. 19

& ul

alle

eos in monte Sion, ex hoc nunc, & ufque in zeternum,.

14.'

Gpii-

8. Et tu turris gregis nebulofa filia Sion ufque ad te ve- q,

1C&€

niet, & V.eniet/ poteftas prima, regnum filiee Jeru

falem.

1232.

l

| 9. Nunc

( AHïixerä-xü: inEJz't. Sixti additur : confolabor.

Domiti

delis facta, fecunda

yer Ql

. Qui dererreat.

fit, & muitoä»

tem turbet.,

) Qui pacem, öz quie-

»producat Chrifto filios.

« Quia os Doneizi , 6c.) Omnia, quz

Ef eam, qua laboraverat, ) Eundo

in captivitatem, & difperfionem. A-

-, aÍcet

dixi, evenient, quia Dominpus promifit

&do

ita fore; qui nec

fallere poteft . nec

liqui vertunt , & precu! propu fam.

falli.

Ia geutem robzffam.) 'lYum numero,

je 90

S. ia ommnes populs ambulabunr T c.)

tum fortitudine. Tales fuerunt Apo-

Licet csteri populi infideles deos faos

ftoli, qui forti , & praefenti animo

: gentes

colant, alii alios: fideles tamen, &

coram Principibus, & Regibusterrs

Chriftiani unanimiter , & conftanter

fidem profefli funt , & Evangelium

unum Deum , ac Dominum colemus,

late toto orbe circumtulerunt.

füs

een

ipfique foli ferviemus.

Regnabit Dominus. ) Chriftus.

In aterzum , 9 uitra. ) In omnem

de meonte $;jom. ) ln KEcclefia.

omnino zternitatem,. & ultra , fi ulte-

Q. E£ t tuiris grégrs.) lurris gregis,

y fpatty

rior aliquis cerminus effe, aut mente

cujus mentio Genef. 35. 21. erat juxta

fingi poffet.

Bethlehem, & vocabatur etiam T'ur-.

ris ÉEder ; hoc tamen loco metapho-

6, Congregabo c:'audlcclmtäm.) Ad Ec-

rice Sion, five Jerufalem turris gre-

dibuss

clefiàm meam vocabo , & in ea con-

gregabo Synagogam, que claudicans

gis appellatur, tum quia vicina erat

(|oarin )

dicitur, quia nunc verum Deum co-

Bechlehem, & turri gregis, illiqueut

!

metropolis imperabat ; tum quia

i dieme

lebat, nunc idola.

Refpicit dictum

edito loco in montibus fita, & ad il-

Elix 9. Reg. I8. 9T. Llfqzequa claudi-

L arbore

eafisim daas p.'zrtes'?

lam confluebat grex, id eft frequen-

tia Judeorum templum adeuntium

9 olle *

Quam ejeceram .) Dato l/ibello repu-

tum proprie, quia in Sion erat porta,

dii

Colligam. ) Revoca

& turris gregis , obverfa turri Eder,

gj vedis

"

bo; cïg mihi re-

five gregis, per quam ex Eder oves

ja p ^

gonciliabo.

dem

in $ion , & templum. inferebantur.

"

Er ponam claudicamtem: im reli-

Porro Michzas Sion, id cft Eccle-

ia

quias, ) In. pofteritatem , faciun , ut

fynagoga ad Chriftum converfa, & fi-

fiam turrim vocat ob " altitudinem yi-

ptiO ql"'f'

Bibl, euB. Gov Menoch. .T V1.

E s

[]

-

2

202

;PROPHE:I*UE M'ICHJEJE

n5

9. Nunc quare meerore contraheris? numquid rex non eft

ferrenir

-Jos muli

tibi, aut confiliarius tuus periit, quia comprehendit te dolor

ficut parturientem ?

dinem t

1. Dole, & fatege, filiaSion , quafi parturiens, quia nunc

egredieris de civitate, & habitabisinregione, & veniesufque

ad Babylonem, ibi liberaberis, ibi redimet te Dominus de

Jrwiten

inanu inimicorum tuorum.

Jatl

II. Et nunc congregat» funt fuper te gentes multee, quee

dicunt: Lapidetur, & afpiciat in Sion oculus ncfter. .

I2. Ipfi autem non cognoverunt cogitationes Domini , &

non intellexerunt confil

. MUr

ium ejus, quia ,COngreg;avit eos quafi

[

foenum areae.

?. E]

E

"

I;-SUf— :

NON

Judz, e

egreftus

te, & doGrins ; atciue ob munitio-

vertitur. LXX. : Dole, 67 i:ixi!iterdge,

Chal. Dole, &f coxtremifte. Pdgnigus,

nem, fpeculam, &tutelam, qua fuos

Bisec us

fideles tuetur, & propugnat.

Dole, &5 ingemifce.

Tigurina, Doe,

' Nebhlofa. ) lIta appellatur ob altitu-

Ef gemitum ede, quafi dicat, o Sion,

Ig. Swg

dinem , quaft dicat, q

permitto , ut doleas , & iogemifcas,

68 &t

uz ver:ice»m ug-

i

que ad nubes attollis.

& reipfa dolebis, & ingemiíces ; hi-

&$ tu03,

Urque ad te venier. ) LXX. 44 te

bebis enim juftum argumentum, &

tis fumpta

veniet, E5 ingredic'tur prin'cifzz-tm. IÍdem

caufam doloris, & geinitus, fcilicet

0 Re7. D2

fenfus Vulgate editionis: quafi dicat,

excidium , & captivitatem Babyloni-

Ürm tg;

veniet, veniet inquam , ( redibic

cam.

gerám tibi

ad tepoteftas, quam olim habuifti,

0* omnes

id eft iterum . videbis regnum Davi-

** In regiene.) LXX. i canzpo, Chal-

dzus, /z 4gro, id eft fub dio , aut

E uren

dis ; videbis enim Chriftum , cujus

aoros alienos colis.

P

tilms d

Ípirituale regnum typice prefigura-

gabiles,

tüm eft in regno temporali Davidis:

16 libtraberis,) Primo iuchoate per

Cyrum, & Zorobabel, fecundo ple-

Intnfc,?e

uare Luc. I. 52. legimus: DaZit ;l

ne , & perfecte per Chriftum.

miü(), of

Dominus. [edezm David patris ejus, &

7':37(24&1': in domo David im aternum.

II. Ef £4nc congregata fuut fzper te

PfiUS l'äpäw

gentes.) Quafi dicat : dixi, o Sion,

Brtndj;

O. Nazc quare muerore contraberis ,

te ituram in Baþylonem ; fed ante-

T$ eorm ;

&c. ?) Cum tanta bona te maneant,

SUEE

cür nunc doles audito trifti nuntio

quam €o vadas, alia tibi inftit. cla-

des a Sennacherib, qui multas con-

Vs

imminentis'captivitatis , quafi pun-

tra te gentes congrepabit.

quam reftituenda effes ? fane Regem

habes, qui tui curam gerat, & con-

Lapidetur.) Lapidibus obruatur,

L.ZTH(

ut adultera.

hi

filiarium, qui tibi bona confilia in-

Es i

Mi

fpiret , quibus libereris non folum

"fpiciat oculus noffer. ) €um volu-

ilia

a Babylonica captivitate, fed etiam

ptate ruinam Sionis.

» Yél

a captivitate diaboli ; loquitur de

I2. Fenzuwum are&. ) Paleam tritu-

Quod lat

c )q:od

Chrilto , qui vocatus eft magni. con-

randam, & conterendam. Id acci-

filii Angelus lfaie 9«

dit exercitui Sennacherib ; nam An-

Vaüfmeris :

elus Domini I95. millia eorum oc-

Obüdiäflfp;

1o. Doele, üfktage.) Pro fatagein

cidis noCte una.

debrzo CR.' n2 g"/?,iï quod varie

iett li

CAPUT.IV.& V.

203

13. Surge , & tritura, filia Sion, quia cornu tuum ponant

t eft

? dolt

ferreum , & ungulas tuas ponam aereas, & comminues popu-

los multos, & interficies Domino rapinas eorum, & fo

i

r tirtug

]i2 nune

dinem eorum Domino univerfzeterrae.

r

esulque

CAUPUT YX

inus de

Imminens urbis Sterufalem vaflatio oflenditur, &^ Cbriflus in

£, que

Betblebem na[citurus : veliquie Ifrael exaltabuntur , deviciis |

dnimicis , €&? ablata ab ipfis idlolatria,

n.i'nij iM

1. NTUnc vaftaberis, filia latronis , obfidionem pofuerunt.

0s qu.aft

fuper nos, in virga percutient maxill

am judicis Iífrael:

v. ET TU BETHLEHEM Ephrata,parvulus esin millibus "Mat.

N

Juda, ex te mihi egredietur, qui fit dominator in Ifrael,

]

bus aeternitatis.

4

inilittr gt

egreffus equ ab initio, a die

Pugnints,

C;:z

3. Proptgr

jnt, Dilt,

13. $srge, 5Nt;"ifz.::r4 460 ) Sur.

In "virga percutienz , €&c.) Percufhio

.0 Siot,

€

maxille gravem ignominiam fignifi-

xxgemifcxs,

$; & triturabis plauftris ferreis ho-

nilces;

j

:

es tuos. Similis ultio de Ammoni-

cat, & ingens probrum ; & fortatffe

entum,

tis fumpta eft a Davide, ut legimus

etiam Sennacherib legatos Ezechis,

9. Reg. I2. 32.

vel principes ifrael a fe captos per-

; fclice

cuflit probrofe in maxilla, licet hoc

Babyloni

Cornutuum ponam ferreum. ) Sug-

cnas ad vincen-

geram tibi vires ma

5

aliunde ex Scriptura non habeamus.

dos omnes hoftes tuos.

jdicis 1j7'46!. ) IEzechie Regis."

4 Chal

E£r ungula PInuas ponam drem.) Foi*-

2. Et £& Bethlehem, &6c. ) H&cma-

tiffimas ad caleandum, & non fati-

la patietur Jerufalem, at tu o Beth-

gabiles.

lehem jJuda nunc quidem exiguum

schottépat

Interffeies Domino. ) Ma&tabis Do-

oppidum es, fi cum tot urbibus Juda

cando pl

mino, offeres Domino ea, qua ipfi

magnis, & florentillimis compareris

gm,

at maxima es propter ducem magnum

prius rapuerant.

Chriftum , qui in te nafcicurus eft.

7) /«;lpe'r ft

Fortztudimem eortm.

j Opeä,& divi-

i' Q 910f

tias eorum ; nam ut habemus Proverb.

Ideoque quantamvis nunc parva , at-

18. II-

Subflaniia divitis j utrbs. vo-

qne abjecta videaris, omnium tamen

fed ae-

bonorum, quz nunc Jerufalem pr&e

ift de

borjs ejus , & quafi murus: validus eire

nuntio, origo futura es.

witas CO

€umdAanms eum

i. Usc. ) Paulo eft.

Ephrata. ) Quo prius appellabaris

Ephrata. Additum ergo eft Ep£ratz,

Vaft4beris.) O Alyria.

ut ab alia Bethlehem diflingueretur,

Filia laronis,) Latrociniis dedita

Cu vl

Tila, velfilias l:tronis idem eft,

que erat in tribu Zabulon , Jofue

À

quod fatro; ficut filius hominis idem

29. 3oc.

"Parvulus es,) Popülus, five vicus,

jeart fïiw.

et, qiod homo. .Senfus ergo eft,

lo millibus fuda.) Hebr.eft; Q»BS&,*

m-[

d .aCCl

vaftaberis & tu, o vaftatrix. Àflyria.

Oilidionem pofueruut fuper mos.) i«

Alaphiz , quod primo millia fignifi-

m r

licct Affyrii.

cat , fecundo Principes , tertio Chi-

?,ærümoc'

204

PR'(IJPH*ETIJE MICHJEXE

3. Propter hoc dabit eos ufque ad t'empusg in quo partu-

& qu

riens pariet

eum1

Tírael.

,& reliquiæ fratrum ejus convertentur ad üliqs

6l

4. Et ftabit, & pafcetin fortitudine Domini, in fablimitate

]ancei

nominis Domini Dei fui;: & convertentur, quia nunc magni-

firam.

ficabitur ufque ad terminos terrze.

v

quäfï r

$. Eteritifte pax: cum yenerit Affyrius in terram ,noft—ram,

X

expad

&E

liarchias. — Vel er o I. fenfus eft, es

convertentur ad filios veros Ifrael; id

mulon

minima, o Bethlehem inter urbes Ju-

eft ád Apoftolos, & predicatores E-

leonis i

da, que multa,capitum millia nume-

vangelii , & fe aggregabunt Ecclefiz.

rant. Velll. es minima inter prin-

4. Et ffabit. ) Scilicet Chriftus,

Vertt, i

cipes urbes , aut cum principibusur-

quafi dicat: femper pafcet, & regna-

bibus collata, vel minima es in Prin-

bit ; vcl paratus erit- favere.

Eumeconum

cipibus , quia haétenus non multos

la fartitudtze Dominz.) Vlaxima for-

intel'ügit

Principes reipublice Judaice dedifti.

titudine , quam ci dabit Pater, ita ut

uiam fdi

Vel Ilf. es minima in Chiliarchiis;

nemo po(ílit ei ovem ullam rapere.

[ 1quibus

five cotibus ex mille viris con(tan-

verta ef

tibus, in quostribus Juda eft diitin-

le fumblimitate meominmis Domini Des

E qyam

a — Duo enim tres, & plores vici

fs. ) Ut decet. majeftatem. nominis

fus) Q

ad eamdem chiliarchiam pertinebant,

divini. lta Deus illos proteget, ac

1108 noff

quot fcilicet fatis erant ad fuppedi-

fi ia eo. gloria nominis, & honoris

delum a

tandos mille viros pugnatores , qui

fai ageretur; indigaum maieftate fua

1

[2)

fub Chiliarcha, five ut Latini vocant,

"Tribuno militabant.

Deus putabit non optime eos pafcere,

Saf14]

& protegere. ltalice diceremus, P;-

Tt (fc.^

Dominator £m Mrael. ) Chriftum in-

giara 4 punta d'hosare 11 difeude

:

: Cit&bimu;

telligit, ut patet ex Matth.

[oJ)

ao

6

protegeris.

rgi uf

Rltos.

Et ejreffus ejes ab snitio, €$c.) Là-

Convertentur.) Merti etiam poiï'ef,

cet in té temporaliter nafciturus fit,

fédebuut , vel babitabust , vel maue-

tamen ab initio, id eft ab eterno na-

SfPtenan'zz

tus eft a Patre.

bant , fÀ fcribatur 333* jafenbo , ut le-

EX

git nofter interpres ; featentia ergo

dl

3. Proprter boc dabir eos, &fc. ) Pro-

eft : fub Chrifto .paftore, & Rege

pter hoc, quia fcilicet in. Bethlehem

fideles ad eutn converíi viventinfuin-

gEmEm m

Q (j

nafcetur Chriftus, quem Deus decre-

-a pace.

vit, & ftatuit falvatorem, & domi-

M

natorem lfraclis ; idcirco dabit eos,

re

Qg-i.s zumc.) ln hoc Chrifi:'i':emp?-

685 q

Qmo

P 770:,:::;

id eft permittet Ifraelem, & Judaos

T.Magzizi/z'caäitur.) Ipfe Chriftus, qui

aflligi ab Aflyriis, Chaldzis, & Grz-

Vm r

l

laudibus celebrabitur ; & regnum ejus,

Tin d of

cis, donec Virgo Deipara pariat Chri-

quod amplificabitur u$que ad . extre-

fium ; hic enim erit redemptor, &

mos fines terrzx.

6. h «l

4

falvator lífraelis , omniumque genti-

4 8. B£ erit ifde

]

N

um.

paX , 8c. ) Chriftus

Cdïb re h

erit pax noftra, qui nos in pace, &

E

Et reliquia fratrum ejus, 6c.) 'Tunc

tranquillitate continebit , etiamíi ho-

S)

reliquiz populi Judeorum, qui, funt

ftes noflri impetant nos, & variisten-

Qny

fratres Chrifti fecundum. carnem ,

tationibus aggrediantur.

e

Mteg

quas reliquias fibi Deus refervarat,

Jam CO.V

er

Cm vefzefit Afy*ius.) Per Afl'yriini

I

Pant

—

Y tue

d

CAPUT V

205

) fartu-

* & .quanao ca!vcg:,averit in domibus noftris: & fu/f&;itabimus fuper

d filg

euim feptem paftores, & octo primates homines.

$4

.. Et pa(cent torram Affur in gladio , & terráam Nemrod in

Jtmife

lanceis e'us, & liberabit ab Affur, cum venerit in

/terram* no-

: gt

flram , & cum calcaverit in finibus noftlris.

7. Et erunt reliquize Jacob in medio populorum multorum

noftrat,

quafi ros a Domino, & quafi füillae fuper herbam , quse non

t

exfpeCtat virum , & non praftolatur filios hominum.

LXDGRce rl

8. Eterunt reliquice Jacob in Gentibusin medio populorum

» lal

multorum, quafi leo in jumentis filvarum , & quafi catulus

catores B-

leonis in gregibus pecorum: qui cum tranfierit, & conculca-

B

Eccifig,

eruat.

: Chrilus,

verit, & ceperit, non eft , qui

Ti

CC:3

»9. Ex—

It

frima fot-

intelligit hoftes Ecclcülæ : —vel ani-

clefiam , ut .fecir: Conflantinus, &

r tl

mam fidelem, ad Aflyrios refpiciens,

/

alii--

a quibus olim

Terram Nemrod.) Babylonem.

um nap«e

]udæorum refpublica

vexata eft.

Ip lanceis ejus. )

In lanceis fuis.

pusint Du

Ef quando calcaverit i Jcr);iäu: Z0-

Vel fenfus eft, illis ipfis armis, qu&

á uominis

ffris:) Quando irruent hoftes, ut do-

bomines in infidelitate fibi parave-

mtegüt ;X

mos noftras capiant, ut fcilicet Ecc-

rant, oppugnabunt infideles ipfos, ut

& honvit

clefiam expugnent , aut animas fide-

ingenio, & diale&tica Auguftini.

les.

E ibérabit ab Affur, 60 ) Ab ome

ugue f

ss ii

Su/iit&äim:u feper. eum. feptem ;uzjlo-

nibus hoftibus, cum nos aggredien-

tur.

etemus, P^

res, €c.^) Contra hoftes noftros ex-

citabimus feptem, immo o&to, id eft

Cum caleaveriz , 6j c.) Cum in no-

(;f:ildi'ïl; "

multos, immo plurimos Principes ,

ftros fines irruperit.

tm pOffEf !

qui eis refiftant , eosque debellent.

7. Reliquia Jacob. ) APOROH, &

Septenarius enim numerusin Scriptu-

przdicatores Fvangelii-

; vel me-

-

ra fymbolum eft multitudinis :

uod

In snedio populorzum. ) Gentilium.

[ula, 1

fi addatur octonarius , magnam

in-

fqtentia (

; ngaf ro$ & Domtino, ) I£runt quaü

, k at

gentem multitudinem fignificat , ut

imber, « ros optatiflimus, qui cc-

cum dicitur iZcclef. f:. 2.

Da bar-

lefti doctrina, & vitz fan(titate fo-

j ial

cundabunt terram , id efít homines

tem feptem, sec mon E5 -a&a, id gH: mul-

tis; immo plurimis.

terreno?.

bri/ii d

Pronmates bomines: )

Pa&oräsk, eft

Qua nonm expetlaz ,' £fc. ) Quas rore

enim repetitio Chald. Prise/pes bomi-

cclefti augetur, nec opera hominum

hriuss qUi

nusm4, id eft fidelium.

indiget, ut crefcat.

ltà virtute divi-

segnum d

*

6. Et pafcezt ter-;'dm .A-f/zr , &$c. )

ni verbi ; non hominum eloquentia ,

]ue ad ae

Chriftus per fuos Apoftolos, & fuc-

populi convertentur, & falvi fient.

D

Chiltos

cefflores armis fpiritualibus debella-

/.8- Quafí leo in jumentis.) Non po-

(s

bit Reges, & Principes Affyriorum,

terunt homines refiflere fpiritui lo«

$ in Va

( ho

Grecorum, Romanorum, &c. eosque

uenti in Apoftolis, fed omnes vin-

etiunt

convertet , ac fubiget, àdeo ut ipfi

cent, & fibi fubjicient, vitia i illis,

j

jam cosverfi pafcant quoque, id eft

& idololatriam fternentes, & occi-

regant , tueantur, & propagent Ec-

dentes.

WPcr.WIium

$06

PROPHETIJE MICHZEE

9. Et exaltabitur manus tua fuper hoftes tuos; & omnes ini-

4 À

P

|

mici tui interibunt. -

: ^

tetra ;

10. Et erit in die illa, dicit Dominus: Auferam equos

|

dimdic

tuos de medio tui, & difperdam quadrigas tuas.

64':1

::. Et perdam civitates terree tuee,

& de

-

ftruam omneä

rs?poa«:'

munitiones tua3s, & auferam maleficia de manu tua, & divi-

nationes non erunt in te;

& Q

liberayi

12. Et perire faciam ículptilia tua, &

flatuas tuas de medio

Marian

tui: & non adorabis ultra opera manuum tuarum.

']

13. Et evellam lucos tuos de medio tui, & conteram civi-

11

tates tuas.

Balalc

de Setta

14. Et faciam in furore, &

in indignatibne ultionem in

6Q

omnibus gentibus, quze non audierunt.

celfo? r

CAPDUT VL-

Culos?

IDifceptat Dominus cum ingratis, recenfens. collata illis beneficia,

[

Aiv:r]um

indicans etiam quid fit bonum , & quid Dominus a populo fuo re-

Tic monte

quiral : fed propter injuflitiam ,. aliaque fcelera filiorum Ifrael

tibus erd;

comminatur eis Dominus *varias afffitiones.

popeja d

muter,

i.

Udite, quae Dominus loquitur: Surge, contende ju-

pnatés , vt

em tuam.

ficilo y»

7 v

dicio adverfum montes , & audiant colles voc

2- AU-

qui. feilic:

grpter

*

quiUts qin

aierrmc]

Q. Exaltabitur PABHS £24.) O lMrael,

tras ,—",iA'up(grRisi-onem in eis everte

nS.

&t

6 Chrifle, qui pügnabis per tuos mi-

Vox twvOy £arbm , etiam inimicos

Contende

ites.

fignificat

quare Pagnin. & Vatabl.

Qbjaro:, i

2. F-J?',fl'q

Interibunt.) Quatenus inimici fünt;

vertunt, Zifperdam imimicos ?z05.

fam in eis intexficietur. impietas, &

P

E

I4. Et faciam im. furore , 6c. ) Si

ditta fupag

genus omne vitiorum.

quz autem gentes poft predicatum

Qoajui

kvangelium adhuc credere noluerint,

c (/F "

Io- dxuferam €quos £uo$ , fJ'c) O

Ecclefia prima , auferam omnia pra-

acerrimas mihi- poenas dabunt,

ahqlïi Va

fidia, & munitiones , & arma , qui-

Qua n atdierunt.) Chald. Qu«mon

Dvbl

bus, antequam. convertereris, fidem

receperugr declrizam legi5s.

X üeeora

oppugnabas, vel certe illi refiftebas,

ut viéta des manus.

fl;/?a ) O cives

liral &f

Onits

i. VAU.

udazi

]ergfalem, þo

Qui

OXT duferam malefíéía

a U dz'vi--

jure Doni,

zationes, 6c. ) INam infideles divi-

( Qua Dosuntsloguitur.) Ad ime Mi-

et Vr mibug

nationibus. ;

maleficorum

artibus ,

cheam ; ut eadem-vobis annuntiem ,

& referam.,

,. prolr

eraculis, &c.oppugnabant Ecclefiam,

Btitatem,

ut fecit Simon Magus, & alii.

Gurge, contende. ) Dicit ergo mihi

? Pygie

13. Lacos r40$. ) In idolorum cul-

Deus, furge , & contende judieio,

etpoftilatio

$um confitos.

difcepta cum Judais,

eosqug de fce-

j

Bu p T |

Conreram. ciuitates £nai. ) ldolola-

leribus argue.

| milig.

CUW UT. VL

a0V

Dtes ini

?. Audiant montes judicium DPomiri, & fortia funäamenta

1 equos

terrae , quia judicium Domini cum popul

O 'f-'u-'oa & cum lfrzel

dijudicabitur.

E

T omtes

3. * Popule meus qui

d feci tibi, aut quid moleftus fuitibi? *Jere.

9

SO

) & diVi'

refponde mihi.

e

4. Quia eduxi

te deterra /Ézypti, & dä doino fervient,ium—

]e medio

liberavi te, & mifi ante faciem tuam Moyfen, & Aaron, &

Mariam?

ram diy

$. * Popule meus memento, quze

ifoi, ".quid cogitaverit Num

Balach rex Moab, & quid refponderit ei Balaam filius Beor, 22- 23

de Setim ufque ad Galgalam: ut cognofceres juftitias Domini.

ionem n

6. Quid dignum offeram Domino? curvabo genu Deo ex-

celfo? numq

culos2

uid offeram ei holo;aüüomat&, & vitulos anni-

7. Num-

fetifly

Aduerfuim montes, Ef»c.—;) Citantur

verfum me. Simile eft illud 1fai. 43

i f re

hic montes, ut rei, eo quod in mon-

96. Reduc sme im memoriam, &5 judt-

cemur fueul, narra ff quid babes, utjue

/ ]þ/l!l

tibus erecta effent idola: eft Profo.

Vel

popeja ad augendum pathos.

fiffcerzs , id eft utjufte pro te fenten-

montes, & colles vocat Reges, & ma-

tia feratur,

gnates, ut etiam iidem fequenti ver-

. Moyfen , Maron , 6* Mariam.)

ende It

'em tuam.

ficulo vocantur faendamenta rerr4,

Chald. habet: Mefé aute ze tres prophe-

qui fcilicet. terram fuftinent , fine

f4$, Moyfez, Mdaron, 6 Mariam ; Moy-

^ À .

quibus minores vitam tueri non pof-

]E*n ed docendum judiciurum z£rAditso-s

-...--

fent.

nem , Jaron ad expiandum populum

eig eveïteüs.

Contende judicio. ))

Hebr. ;7ï ri ;

Mariam ad eruditionem feminarum. Ita.

"

objurga, increpa.

etiam D. Hieron. & alii.

-& Vaull

9. Forria fundamenta terre.^ ) Mide

5. Quid cognoveri? Balach. ) Me-

3

mento Balaam confilium dediffe Ba-

Óf f;,/Nl

difta fuperiori verficulo.

re,fff' j

W' Quia judicium Domini cum Papu;'ofua.)

lach, ut per mulieres te deciperet,

sadjcitum

Quia efl lis Donunocum populo fao , ut

& ita in eo tra&u , qui eft a Setim

trans Jordanem usque ad Galgala ad

j golieritta

aliqui vertunt.

b[mtn

Dijiudicabitur.) judicio contendet,

Jordanis tranfitum, omnino periiffes

j fan"

& difceptabit.

Pagninus , E£ cwm

infidiis, & machinationibus illis , nifi

I(rael difputare 'vmit.

Magna Dei

ego te fervafiem.

Ur. cognofceres juffitsas Domini.)

Ut

nfalem, 0

bonitas , qui cum fit emnium fummo

jure Dominus, t:men hominibus, id

ita videres, quam juftus fim, & fide-

eft vermibus terrz , fl ipfi comparen-

lisin meis promiffis.

Vel ut femper

dme VII

Deum coleres, & ejus precepta fer-

tur, probare yult a&ionum fuarum

Nv aArecs.

gpunuem

aquitatem.

4. Popule wueus, 67.) Ef initium

6. Quid dignum 0färäm, &c. ? ) Sunt

hi

verba populi poenitentis.

TM

expoftulationis Dei, quafi dicat : li-

Curuabo genu, €c.) Quid faciam,

"

(

cet per me, ut quemadmodum ego ti-

iqu ld

bi malef&ca exprobro , ita ut mihi

aut quid Domino offeram , ut gra-

?

viciffira exprobres, fi quid habes ad-

tiam ejus promerear : Àn genua fic-

208

PROPHETIJE MICH]EE

7. Numquid placari poteft Dominusn millibus arietum, aut

Igl

in multis millibus hircorum pinguium? Numqmd dabo primo-

ts t0]

gemtum meum profcelere meo, fruttum ventris mei pro pec-

cato animae mese ?

W

Est

8- Indicabo tibij o homo, qmd fit bonum, & qu1d Doml-

[j5, T

nus requirat a te: Uthue facere judiciüm, & diligere mïfea

ricordiam, & folicitum ambulare cum Deo tuo.

1)-

Lon U

9. Vox Domini ad civi:atem clamat, & falus erit timenti-

jf i

bus nomen tuum: (1) Audite tribus, & quis approbabit illud?

h

Io. Adhuc ignis in domo impii thefaurl 1n1qu1tatls & men-

perdt

fura minor ire plena..

ir. Numquid JUftIfiC?bO ftateram i impiam, &faccelh pon-

popuii

dera dolofa?

us

I2. In quibus divites GJUS repleti funt mlqmtate & habi-

17 Larca

tantes in ea loquebantur mendacium, & lingua eorum fraudu-

77

lenta in ore eorum.

IS Et

oatre

AT Vabant

I25

(I) Nomen tuum : 4z Edit. Sixti legitur. nomen ejus.

&am, an immolabo vxöï:imasi;R & ho-

Salues erit ttmcmzäu: nomen ejus. )

Tun pond

locau

a?

tï? VC em

Atque illi falvabuntur, qui Deum ti-

. Namquid placars patq/l, 62 1:)

mentes ea fecerint, qu& Deus docet

ä/lt ft,fþ

Refpon(io eft prophete , quafi dicat:

clamabo per prophetas.

V0X egj T7h

fieali

minime ; non placabitur Deus exter-

Nomen ejus.) ld eft, ipfum.

ILd

nis hifce ceremoniis, nec facrificiis,

Et quis approbabit illud ?) Scio fo-

nec voletfibi filios, aut filias offerri

re paucos, qui probent, & effectum

Rfr a, Í

Üvtiis

in holocauftum » ut fuperftitiofe fa-

dent, quod ego dicam , & Dei no-

glet(

ciebant Idololatre, Moloch infando

mine vociterabor.

hoc facrificii genere colentes.

IO. Ignis in domo zzr;?n 6 3 POfb

CeltodE n

Pa&,fgh

9. Facere judiciem.) 'Ye ipfum con-

tot monita, & increpationes prophe-

demnando, ut peccatorem, & humi-

tarum , adhuc lmpn retinent aliena

Lüqwb r

liter pro peccato fatisfaciendo.

Vel

bona inique parta , fed illi conver-

t Thtress

facere Judicmm, eft nulliusus viola-

tentur in iguem ; qui domos eorum

pondus

ree

populetur, & abfumat, fic D. Jacob.

I« [2

Diligere mi[ertcordiam. ) In proxi-

in fua epift. c. 5. 3. -4vrw, inquit,

aoub (X

€ argegtum.: vefirum .aruginavit , &

W(WU"

mos, & illam prompte exercere.:

UüQt: F.

dimibulare cum2 Deo.

Coram Deo

Arugo corum "m teffimonium vobis erir "

converfari, ei obediendo,

& placan-

& mandscabit carnes vtfiras fécur sgnis.

Cttgd . ce

do

Cbald. .4ümlare im timere Dei,

Men]ura minor ire plena.) Quantum

75;

follicite cavendo , ne quid contra il-

detrahunt menfuris, quas dolofe mi-

I T* u

lius legem; & voluntatem peccetur.

nores faciunt, tantum eis addetur

tlamfi

irz diving, ut impleantur,

tmen

9. Vox Domini , 6c.) Quia longif-

Com

fime ab his tribus enumeratis abe-

II. J«ffifcabo. ). Putas mihi pla-

tCC (4)[

rant, iterum redit ad eorum repre-

cere poffe. fraudes in menfuris , &

/'C'?hwdg

henfionem.

!

onderibus , quas damnavilege mea ?

Obrdlonn

"d crvitatem. ) Jerufalem.

eut. 25. 13. legimus :

NÓb habebis

Wmfdeb' "

*

Bl'n C/m (

Gof

-

CAPUT N

, at

I3. Et ego er

) primo-

i

go coefpi-ï percutere te perditione füpef pecca-

Dto pec-

tis tuis.

14. Tu comedes, & non

dSuturabert r & humilsid fusin

] Domi-

medio tui, & apprehendes , &non falvabis: & quos falvave-

ris, in gladium dabo.

fe mif :

15. * Tu feminabis,

& non metes, tu calcabis olivam ,& "Deut

28-38

timent

non ungeris oleo: & muftum, & non bibes vinum.

E

jicillud?

16. Et cuftodifti praecepta Amri, & omne o

pus domus ^£

:.

6

& men«

Achab & ambulafti in voluntatibus eorum, ut darem te in

,

perditionem , & habitantes im ea in

«fïbilu)m; & opprobrium

populi mei portabitis.

lh pote

UOE

| & hii

Humiliatio füe du medie fai. ) Id

» fraudie

NHZ-ZLÍ.

zn faccslo div'erj-c posdera , majus &

ftibus

eft in media terratua aflligeris ab ho-

1. Bt

Saecel/j, ) Sacculi , in quo pondera

vel caufam harum éalamita-

M

Y

ervabantur.

tum non eft, quod in hoftes rejicias ;

I2.I» quibus. ) Quorum fi'niquo-

tu peccatis tuis es caufa tue humilia-

rum ponderum ufu.

Pagnin. & Va-

tionis. Aliqui vertunt, Depre/ffaeriz

nem d )

tabl. vertunt, cwjzs (fcilicet civitatis)

im medie tui , vut fit fenfus ? venter

j um t

divifes repleflf* fgst ini'qa;it;zte..

Itaque

tuus olim cibo tumidus, & turgidus,

Deus doct

vOx ézjus referenda eft ad illud vcr-

prz fame, & inanitate deprimetur ,

ficuli

d crvitatem , &c:

vel ad

leque contrahet, & coarétabit,

ul

illud.

Audite tribus.

vdpprebendes , &5 zom [alvabts.) Ap-

?

|

ïcio jo-

Repleti funt iniquitate. )

N

on tam

prehendes uxorem tuam , & cum illa

& dsdum

divitiis, quam fcelere, & iniquitate

confuefces, fed fctum , quem con-

& Da v

repleti funt. — Vel per iniquitatem in-

ceperit, non falvabis, quia abortum

tcllgit inique partas opes.

faciet. Pagnin. vertiv, Tzzges mxerem

g,) h

Habitantes in e2.) Civigate.

Uuam , 6 non [alvabtt concepezum.

ne Proph?'

Loquebantur mendacium. ) Afleren-

E? quos$ [alvaveris, G'c. ) .Quod fí

joenr Ut

ecs merces effe incorruptas & finceras,

vivum fucrit enixa, illum gladio Hfo-

illi ov

& pondus juftum.

ftium tradzm, ut occidatur.

jmos eorm

I3- Cep: percurere ze.

j Variis cla-

16- Caftlodsfli precipta. dmyi , 66c. y

D.Ji*

dibus, & porro pergam , quia non

(0$, a quibus animo, & voluntate

rth mqw'

refipifcis. Pagnin, & Vatabl. ver-

diffidebas , impietate, & cultu ido-

P ZUDAE

tunt: Ego quoque agrotare fecs tey per-

loxum imitatus es, fcilicecr Amri Re-

£2

r

" v!)'lf,'

8

ezdo, Ej' defolanfz'a te propser percfam*

*

gem Ifrael, & ejus filium Achab, qui

44 j

r p

mmpietatis Jeroboam bellis quodam-

Gumwm

14. Tu comedes, 69 nom faturaberis. )

modo collapfe reftauratores fuiffe

Etiamífi multas vores divitias , non

videntur. 3. Regum 16.

j dolüfem1

du

[2

al

tamen COI'IVEICS:]CHI'» in fuccum tuum.

" Opus domus .4cbab. ) Quod efat ido-

i

ltalice. diceremus ,

Mangiarai , m«

lolatria , impietas, c&des propheta-

Vcl fenfus eft:.in

j n n

zon i fd?*'/i prö.

lera..

rum, expilatio civium, & alia fce-

nu'l(u"s u^

obfidione , & captivitate ita phrce

comedese ut non fatüreris.

nbulaffi im voluntatibus eorum. )

l j |

hi

ii

Dd

Bill, cam Coge. Menocb. T. FT.

-

2IO

--

?gROPHETI/JE M ICH JE;JE;

ER

Q APIT VIL

t &j

TIum af

ï

Luget Propheta tam paucos :,e[e rälz'guoy, qui tion. fint iniqui ; in

4Qu

stullo bomine oflendit e[fe coufidendum, fed in folo Deo faloatore ,

fpina d

Aqui suiferebitur Sion; €? pudefaciis inimicis eam ad [e reducet ,

runc

,

EY

- €omplens fatias ad patres promiffiones.

$

n

7É mihi, quia fa&us fum, ficut qui colligit in aütumno

|

1

"V

racemos vindemia: non eft botrus ad comedendum ,

[0000 9.

D G

:

adverfu

rfu

p

oquas ficus defideravit anima mea. .

inimici h

2. Periit fan&us de terra, & re&us in hominibus non eft:

1. M

Oomrnesin fanguine i-niüdiantu;* , virfratrem fuum ad mortem

Vatoretm

venatur

E

um ',» princeps poftu-

..8. Malum manuum fuarum dicunt '.bqn

at

Va

Oi'c.

xerumr

E

r *.

quoddam

Ea feciuens, qua illivolebant. LUXX. *

mea. ) Optavi hoc meo «vo aliquot

fmiles fün:

Confilizs. Complut.

Velgpzatibus , ia

viros veteribus illis patribus virtute

fectans, & amplectens, que illis.erant

pares, aut fimiles, qui prima. etate

fietatites, q

cordi.

maturefcentes , Deo , & hominibus

tt retinentt

dunt,

Ut dartm fe 2m ;;era'itimem. ) Parti:-

grati fuerunt. . Sic Ofee 9. Io, habe-

cula, «£ , non intentam finem figni-

mus : Qwaff prima poma frculnea in ca-

dfa

ficat, fediid, quod fequitur, quafi di-

cumine vidi parmres eorum.

Vel fenfus

Ug Tepetiti

D.;(.(.(þ[-"

cat:; inde confequetur , o Jerufalem,

eft: quafivi ficus, que maturefcerent,

ut difperdam te.

H

nec inveni, cum tamen jam dudum

mm, Dilf.fv,/

Habirantes £m ea.

) In tä,, eft enal-

maturg effe debuiifent poft tot. mo-

Hntose 1

DIeVL ts

lage perfonsz.

nita prophetarum , & làbores meos.

J fibilus. ) Sibilus popularem ir-

Q. Perut fandus. ) Mix quisquam

ipeculatore

rifionem, & infultationem in miferos

bonus, & integer moribu

D'idirergs

? 3 & —ïfili-

fl

05 fzm

indicat: fic Thren. 9. I5. /iizave-

gio.ne reperitur.

Chald. 44

Vuht, É5 moverunt caput.

« Santlus. )

J

fericors. 4LXX-

1 itio

O,vpïaärizzm populi mei portabitis. )

religiofus, feu, pinus.

v ldl igos.

VXos execrabuntur omnes tanquam cla-

Redus.) Merax , & fincerus.

NW(.N; (

dium omnium , quas refpublica paffa

In fanguine 12[idiantur. ) Sanguini ;

4 ;k,?ifl;:. [

eft, autores, & originem pracipuam.

& vitg proximi.

* & r

F. ) Vnusquisque.

s Noljte t

. JE 'mibé. ) -Heu mihit. Vox eft

gementis prophete , non mi-

Vesatur.) Per infidias, & follicite

X

æ Eïa'f;t

Y0

mantis.

quarit ad mortem.

Gebitte TU

EO Mantum fndrum.) Quod fcilicet

Tne anïu

- Racemos vindeiw?æ.-) POPC -v.indemif

ame.e

operantur.

.

Oftnes X

Non eff botrus , €fc. ) Nec invenio

Ef judex* P

2 veddendo eff. ) Redd;t ;

üt fd Te

m, )

& adjudicat

mB d ün

quidquam. JNeminem invenio , qui

pozenti,. quod ille inique

ex meis concionibus profecerit, &

poftulat.

PW] 108 . À

&

meis monitionibus feabduxerit a fce-

Qogtirbaverunt eum. )

Rempubli-

m Prnn

lere.

.

cam, vel veritatem, cui tenebras of-

"c;.fx

atab)

PU

J 3

F rxcaytæ: fees d

qþ'demvjt ,.dnif?ld

fundunt per calumnias.

'

L IN

»Jmo F&

STIE

CAPUT VIL

Tat )& jüäex in reddendo eft: & magnus locutus eft gï"äfi'de;;

/h

rium anims fucze, & conturbaverunt eam.

1

ieis eft, quafi paliurus, & qui re&us)'quaüï

i,

4. Qui optimus i1

t33

fpina de fepe.

Dies fpeculationis tuae , vifitatio

vu

a venit:

nunc erit vaflitas eorum.

5. Nolite credere amico: & nol

ite confidere in ducer ab

X

M

ea, quae dormit in finu tuo, cuftodi clauftra oris tui.-

,

6. * Quia filius contumeliam facit patr1, & filia confurgit *Mat.

adverfus matrem fuam , nurus adverfus focrum fuam: * &

Io. 35

* Miat.

et

inimici hominis domeftici ejus.

/

tem

7. Égo autem ad Dominum afpiciam

; exp'e&abo i]jDeu m fal-

Io'. 36

$4

vatgrem-meum: -,au-vdiiät me Deus meus.

Dd 2;,'

X

* 8 Ne '

at

principem , ducem , dominum ,. aut

av

.-4. Qxaf p';z!i-uræs; ) Paliufus genus

uoddam eft fpine. Sententià eft,

magnum fignificat, quales funt mari-

liquot

4

2

miles funt paliuris , pungentes, vul-

ti refpe&u uxorum, fratrés natu gran-

ttate

nerantes, cruentantes, & adunco den-

diores refpe&u minorum..

Eodem

gtate

te retinentes

Y

e0s , qui ad. fe. acce-

fenfu maritus ,. qui aliquam virginem

mibus

dunt..

duxit , dicitur , dux wvirginiatus Hisus.

*

habee

.j Ef ejusdem fenten-

Jerem. 5. 4-

in u

Qza[ï fpiiu

E

tiz repetitio..

Ea , qua -*doringf » €e) Scilicet. alv

fm[us

ä

Dies fpeculationis tua. ) A'liQui: ver-

UXOI£t..

«etenia

6; Quia ffliss eontumeisam: fiacit p-(at-riï),

tunt, .Die.r/þecu!/;tarzm Pnerum. Urff-

lodom

fationisgue tua Uenit v fententia: eft :

Quia in tanta fame, & anguftiis fili-

t mo'

brevi tempus aderit ,. quo falfi tui

us contumeliam inferetpatri, ut cum

meot

fpeculatores , id eft pfeudoprophetze,

eo litiget, aut pügne;,prgEarlxe,,eum»--

gquam

predixerunt tibi' omnia telieia ,. fed

que illi eripiat..

.

.

H

"

*

274

d

falfo ;; nam ille dies erit' vifitationis;.

Iziwaiez: bovhi

iy domeffici e]us.-) Sci,-/-

licet erunt, quia pro pane, aut. aliis:

& punitionis ,. & .captivitatis per

DXX

Chaldzos.-

rebus hujusmodi pugnabunt. inter fe,,

Nenc.) Id eft cito..

ut inimici.:

. Bge antem ad:.Dominum afsiciam.).

.Vaffitas eorum. ) M aftitas;. däfþläw

lgmm [j

tio, & captivitas tua.

In tantis-malis falubre dat. confilium;.

&. Nolite credere amico, E£c.) "Van-

€que ac.exemplum, quaíi dicat: in:

tanta calamitate, & perfidia ,. ego,.

tx erunt vobis anguftis , cum' obfi-

rolictt

debitura Chaldeis , ut inter, maxi-

& alii. qui- fapient, non ad parentes;:

me conjun&Gos nulla futura fi

Ll

L

fides;

aut propinquos,, fcd. ad. D'eum nos

omnes eniin:fibi confulére ftudebunt,

Convertefhus ,

illum. orabimus ,: &

(cilicee.

ut famem, peftem , gladium, & alia

quamvis minari-vide.tur ,. femper ca-

iala effugiant, etiam tmaximeé pro-

men illius opem magna ,. & conftanti

Reddif f

fpe expcctabimus..

ó illiquc

pinquos , & charos deferendo Y vel

etiain prodcndo. -

Deusm Saluator em-meum.

) Dcum,;qui'

Íp duce.) Pagnin.vertit, Z5 mariro.

me andict, & liberabit ab grumnis;,

gpili

f

d

Vatablus,

4j

rarre majoré natu. ln

& Chriftum Dominum ,. quem .mi-t«-

MHebzxo. eft , quäæ alnph y. qu& vox

tetj*asfr, fah—.z:e,m .anundi.-

N

L

,

212

PROP;H'ETIJE Micüæmt

u

8. Ne leteris inimica mea fuper me, quia cecidi : con;fur-

gam., cum federo in tenebris, Dominus lüx mea eft^ .

&:

9. Iram Domini portabo, quoniam peccavi ei; donec cau-

fam meam iudicet, & faciat judicium meum:

&

educet me in

lucem, videbo juítitiam ejus.

E

*

tü

To. Et afpiciet inimica mea,

& opefietur confüfione , quae

dicit ad mé: Ubi eft Dominus Deus tuus? Oculi mei vide-

hh

bunt in eam:

tearum.

nunc-:erit in conculcationem ut lutum pla-

dan

11. Diesscut

&edificentur maceris tuc: in die illalonge

IJ

fiet lex.

z

dinc

€

12. In die illa, ufque ad te ve

niet de Affur, & uf

ii

Clvi-

antu

Cap

apti

: 9. Juimuca me;z..) ABabylon,'vel pc;-

puniet, deinde per Mäþchaæbæ;os. Vide

diam

Machab. l. 1. c. 5. n.

3

Ia

bunt

tius Ídumza , quz. malis meis gau-

dere foles, ne lateris meo excidio; &

IO. Iuimica mea. ) Moftilis Baby-

tej JL

Captivitite; nam licet ceciderim , aut

lon, & invida Idumza.

Que à

Operietur confuffone. ) Ob clades,

cafura fim , tamen poft feptuaginta

[i7

annos rurfum Deus per Cyrum , me

quas ignominiofe accipiet, videns fe

fui

l

ériget , & reftaurabit.

immerito mihi infultaffe , quafi a Deo

]if

effem deftituta.

E

Cum fea[era i teneärz':-.) In tglle'brp-

fo carcere Babylonico.

Ubj efü Dogsizus Deus mml?) Quem

liz,

Dominus lux imea efl. ) Dominus me

defenforem tuum jacabas , eripiat

ináre

illuminabit ; Dominus me luci refti-

nunc te ab hocexcidio, & captivitate?

fanda

tuet. profperi & florentis ftatus.

Oceli mesi videbunt 1m cam. ) Q uafi

4l

9. Iram Domini portabo, 6$c.) INunc

dicat: Égo in alto Sionis , & felici-

n

patiar zquo animo hoc Dei fupplici-

tatis. culmine conítituta defpiciam

Set

Idumzanf humi jacentem , afllictam,-

um, quod commerui.

If

lk

Donec cau(am meam judicet. ) Hebr.

& pene exanimam , dicamque , nunc

Nerdi

donec imcrepet inerepationem meam , id

conculcabitur,ut lutum platearum, qui

me olim contempfir, irrifit, & afllixit.

eft, donec caufaim meam cognofcat , &

Chali

eos increpet puniendo , qui in me fz-

II. Dées,ut adiftcentur macerta tn4.)

Duj

vierunt ; licet enim Deo peenas debe-

O Ifrael, Dei jam aderit tempus, quo

maceriz tug zdificentur.

HOC e&,

Itptos

i

rem, barbargz tamen gentes contra jus

Gejém

& fas me vexarunt.

quod dicit Ámos g. Ij. Jz dre ;l/a fu-

Faciat judicium meum. ) lnjuriam

jeitato tabernaculum. . David quod ceci-

fiiny, )

Etp

meam ulcifcatur.

dií4 6c.

j

Opera

Educet me im lucem. ) Profpero, &

Longe ftet lex. )

Hoc eft /z/fio impe;

I'Um m

felici ftatui reftituens, & e Babyloni-

riofa , uv vertit Theodot. &Syimma-

CO carcere educens.

chus , Chaldsorum fcilicet , qui tibi

bu(m

vllb

Videbo jufistiam ejus. ) ]uttam fci-

"T yrannice imperabant.

licet vindicam , qua par pari reddet

I2. I» die illa, ) Libertatis, reditus

f

l

Chaldeis , dum eos vaftabit per Cy-

e Babylone, & reftaurationis Jerufa-

ht pr

lem.

lls

Y

rum , ficut nos ipfi vaftarant , ldu-

Popli

mais etiam , dum eos per Chätldæog

U[que ad te veniet fle A])n:f) Non

Is

€

213

;C,A PUT v

füt-

civitates munitas; & a civitatibus munitis ufque ad flumen,

& ad mare de mari, & ad montem de monte.

Cäl?-

15. Etterra erit in defolationem pro

"

pter ha**bït.atore? fl"lOS)

eMn

& propter fru&tum cogitationum eorum.

14. Pafce populum tuum in virga tua, ?regem hzre

di-ï:ätïs

que

tua, habitantes folosin faltu, in medio Carmel

i2 p;afcentur

rde-

Bafan, & Galaad , juxta dies antiquos.

plà

15. Secundum dies egreifionis tuze de terra JEgypti often-

dam ei mirabilia.

&

onge

16. Videbunt gentes, & confundentur fuper omni fortitu-

dine fua: ponet manum füperos, aures eorum furdee erunt-

-

d 3

17. Lin-

V

tantum liberaberis ab hofte,fed etiam

Qui babttantes foli in /&lm.) id eft,

À

deftitutos aliarum nationum auxilio,

captivi tui fparfi per Affyriam, Me-

Vile

diam , Perfidem , &c. inde ad te redi-

& quodammodo ferarum violentie ex-

bunt, & ad alias tuas munitas civita-

potiti.

tes Juda , quin ex

In medjo Carmeli.) Pafce eos in lz-

Daby-

iis fe fpargenj uf-

que ad flumen.

tis pafcuis Carmeli , ut fcilicet omni

[idet,

quue ad flümen. ) Euphrateni-, quï

bonorum genere abundent.

AURU

fuit limes terre fancte, a Deo ftatutus,

Pa[cenrur. Judxi, cum eos e Baby-

Jofue r. 2.4.-

E

lone reduxeris n Judzam.

aDto

d mare de mari. ) .A mari Gali-

Bafan, 6 Galaad.) Qui funt mon-

Quem

lex , quod eff ad orientem , ufque ad

tes pingues , & pecore abundantes ,

mare mediterraneum , quod eít terre

u

a(i dicat ; ficut oves in Bafan, &

eriptat

fané&te- ad*occidentem.

ó

vit.lte :

alaad pafcuntur, & pinguefcunt , fic

Quall

Ad montem de momte. ) A. Mlonte

& judsi ibidem iifdem ovibus, omni-

felici-

Libano , qui terminus eft Judex ad

que rerum copia pafcentur a Deo.

Septentrionem , ufque ad montem

j^st« dies 4ktiq,r4-05. ) Sicut olim

piciam

iäïlm j

Idumsz , qui ejufdem terminus eft ad

fub Davide, aut Salomone.

meridiem.

I5. Gecamdum dies egre[fronis ,. ).

, nunq

13. Ef £erra. )

Inimica, & hoflilis

Id eft, edam coram eis mirabilia ope-

lm,qm

Chaldzorum.

ra, & oftendam me illis propitium,

l m ]'xf h

e!W-)

Propter babitatores fms; ) Propter

ficut cum eduxi populum tuum ex /E-

impios Chaldzos, qui populum Dei

owptos

$, ]

fidelem , & pium afllixerunt.

16. Cenfundentur f.aþer omui fartlttzf

gc &

*Er propter fru&um cogttationnm . eo-

dize [ua. ) Quuia Scilicet per eam non

illà fu"

vum. ) Id eft, propter perverfa eorum

poterunt nocere Hebrais , nec poftea

d ch

opera ; hec enim f'unt ftuítus prava-

vincere Chriftianos.

Ponent manum faper os. ) Quafi di-

, nf

rum machinationum ; Quafi dicat, Ba-

bylon ob tyrannidem , & fcelera fua

cat, prg confufione, confternatione,

(nmiï:

vaftabitur.

& admiratione tantorum mirabilium

qui Eibl

14. Pafce populum tuum. ) WMerba

obmucefcent ,& obftupefcent , ut mu-

tire non audeant.

funt prophete pro populo fuo oran-

redi"l!

tis , quafi dicat

Domine memento

Aures éorum furda erunt, ) Vel quia.

]eru r

populi tui, qui eft grex tuus, & he-

reditas tua. -

attoniti , quid dicatur, non audiinc ,

ag

6

m P ROPHETIJE MICH EE CAP Vvl

i7. Lingent pulverem ficut ferpentes, velut reptilia terráe

perturbabuntur in eedibus fuis: Dominu

m Deum n.gü;*a mnr

formidabunt, & timebunt te

qui :—:ufevrs iniquit atem; & tranfis

* Ter-

19. * Quis Deus fimilis tui,

I9- - peccatum reliquiarum heereditatis tu

So?

- 94

non immittet ultra fu-

*

Z

10.

-rorem fuum, quoniam volens mifericordiam eft.

? 9. Revertetur, & miferebitur noftri: deponet iniquitetes

noftras, & projiciet in profundum maris omnia peccata noftra.

eo. Daàbis veritatem Jacob , mi'ericordiam Ab—raham.; quae

lurafu patribus noftris a dicbus antiquis.

LY

I

1 h

3*

10n

Vi i

4.

eués

. PRO-

Ü

vrel Q'uia fanidï aures Obaïuent. . ne

I8 Tranfis.y P*ræteïis»-,x di)ffx;nulas,

"

ve, Q

auäiant..

condonss. [,XX. rréx/éendis.

dicitio

À

lf

17. Limgeut pulverem.) Pavidi, ac

v Religaiarum bereditatis fua. ) Po-

$rementes in terram procident in fig-

puli e captivitate rclicti,

:

num reverentis , & converli etiam

Non immittet ultva. furorem funm. )

Calil

ad fidem . verum Deum adorabunt.

Quale immifit per Chaldzos , nimi-

üech

n

;

Sic David de Chrifto dixic Pf. 71. 9.

rum nifi Judei ad' fua fcelera redie-

** d

Coram dilo procidens JErbsopes . & . znimi-

rint. Vel femper miferebitur Eccle-

lice; Y

f as

€j 6jus ferram Llizgent , & Ifa. 4093

fix , & benefacict ei , nec. eam relin-

Fultudatmream n'fmr;üfa' adorabAnz £e,

q/uet ut

Synagopam.

amatg

& palverem pedum tuorum limgent. -

1

Deponet smiquitates zeffras.. )

ll!(l,[

fitt ]

Perturbabuntur. ) 'Vimebunt, com-

LXX. demerger iniquitates neftras.. 1n

movebuntur horrore quodam . admi-

Hebrzo eft, w35* j:cb^ofe, id eft /u5-

tam ce

pationis, & reverentig, Formidabunt

jicier , ut vertit Vacablus , fub pedi-

tionis,

vos , ut: ferpentes formidant homi-

bus ponet , conculcabit.

l; 50,

nes , quibus vifis in. fua. antra ; & ca-

OoO. Dabis weritatem f;zca&.x) Vere

3 À

vernas fe abdunt..

& fideliter implebis in Jacob, id eft;

Pudine,

do. adibus: [nis.. )| N acablus vertit, zz

in Jacobi pofteris Judeis ea, quz mife-

fl of

claufuris:fuis , id eft in claufis ,,feptiïï,

ricorditer Abrahz, Jacobo, aliifque pa-

Onpanr

& munitis civitastibus fuis..

tribus pnj:»mifiü?i ; nimirum de cura, &

"Hmebunsk re.

ts

.

) U Deus, vel te, o

protectione populi, ac prefsrtim de

E fhi

imittendo Chrifto Salvatore.

E&:sï(ïln D Ci"o-

VI

215

ha.

.ek*ag Fa PU

i2 f

toftros

$

PR

ETIA NA

| &tmfie

E. PVU ToPRIMUM.

: ultra fe-

*

ZeXZM Dei adverfus bofles fuos, qui patiens ef? ; &9. farä*m&a

niquitztes

atonofira,

thagius, cujus ira nemo potef? vefifTere , €9 in Je fberantium.

ef? liberator , [uique populi boffes ef

qm: que

| "tonumpturus.

r.

Nus Ninive: Liber V"iüqnï's Nahum Elcefzei.

2. Deus aemulator, & ulcifcens Dominus: ulcifcens

Dominus, & habens furorem: ulcifcens Dominus

in hoftes fuos, ' & irafcens ipfe inimicis fuis.

3. Dominus patiens, & magnus fortitudine, & mundans

non íaciet innocentem: Dominus in tem

peftate, & turbine

via ejus, & nebulze pulvis pedum ejus.

/ 4. Increpans mare, & exficcans illud, & omnia flumina ad

k

sde-

Nu.ï Nizíive. )Id ..eQ.., tciftis , &

Non faciet inmocentem.) Non abföl-

w.

;.. 0

minax prophetia contra Nini-

vet, nec ut innocentem libe?zabit ; li-

j

H

ve, quz ad peccata re

cet enim patiens fit , tamen fontes

;

dicationem Jons,

diit' poft ljf'æ-

impunitos$ - non

dimittet.

LXx

14

Vif£enis. ) Revelationis, prophetis.

&Sco» GvXY dO«eot , zemnocemtems mom

j fb ) w

Galilez.

Elcefsi.) Oriundi ex Elcefe viculo

pronunciabi, ltaque:non vobDis par-

Porro Nahum tempore

cet, o Aílyrii.

ïäfem flll!.m- ')

Ezechig Regis prophetavit.

,

idgos , 0

.a tempejffa:e, E5 turline via ejus. )

2« 4Emulator. ) l,XX. Zeores , Sci-

Defcribit Dei potentiam, in Affyrios

at relit

le

licer vehementer amans , & irafcens

venientis, ut eos puniat, quafi dicat:

epitur P0

1 non ametur , & puniens rei a fe

Dominus veniet in tempeftate , hoc

amatz infeftos.

eít, cum potentia, & impetu magno,

Ulcifcens. ) Vox ulcifcens ter fepe-

& repentino , cui nulle humanz vi-

TA

illt )

titur hoc verficulo , ut fignificetur

res poterunt refiftere.

4 It

diras

tam certitudo , quam maenitudo ul-

(,r!* Kue

j

tionis.

Nebula puluis pedum ejas.) Exerci-

tus ejus erit innumerabilis, ut coclum

fub

pedl

In boffes.) Contra hoftes.

"m

nebula pulveris impleat , quem pedi-

2

Domiainas patiens , & magntus forti-

bus excitabit.

Vel Dominus nubi-

Vet

tudin

4[06 )

ldeti

e.) Cujus cenftantia , & patien-

bus infiftit, ficut homines pulveri, id

eQU

tia offenfionibus non frangitur , fed

eft Dominus eft nubium , & eis uti-

a u C

longanimis eft, & vindi&am in fuum

tur prout vult.

témpus refervans.

O'ZIquu

E£ mundans.

4« deerepans mare, ) ld eft, fi mare

i*

cum

) Id eft , pro mundo

increpet, illud arefacit ; ]2X X. habent,

n d

habens. 9

I

Præl'en!

cemminans , fententia ergo eR,ü— mo-

ofee

216

PROPHET 17 E NA H U M

-

o Qu

defertum deducens.

Infirmatus eft Bafan, &Canmelus? &

vium eort

flos Libani elanguit.

d

s. Montes commoti funt ab eo, & colles

defoiati funt: &

Qitate ple

IL Ex

contremuit terra a facie ejus, & orbis, & omnes habitantes

pertragta

in eo.

faciem i.'ndi'gna,tïonis ejus quisftabit? & quis refiftet

). He

in ira furoris ejus? indignatio ejus e

fic quoqi

diffolutee funt ab eo.

ïlfæ eít üt ignis: & petree

üigam fe1

7. Bonus Dominus, & co

&

Y

&t

2

nfortans in die 't,/ribulation*is x

tua difrua

fciens fperantes in fe.

9. Et in diluvio praetereunt

I Et

e Coiïfümmationem faciet loci

:

ejus: & inimicos ejus perfequentur tenebrge,

trine tuo

Condatile.

9. Quid cogitatis contra Dominu »? Confummationem ipfe

ummcu E u

faciet:. non confurget c?uplex tri-þu"la;tio.,

-

Io. Quia

E

,

gnam cladea

2 Sdmanafg

re«incrvepantïs » & comminantis im-

rens. Aquila vertit, fwror ejus w6

xextuS« comfates ef ,

"T heodotio ,

Das alteran

peret mari , illud dividet, aut arefa-

Dàcherb, .Y

ciet pro arbitrio,ut accidit cum lírae-

£co£o ffillavit , id eft, cum prius non

d üno vos

litas traduxit per mare Rubrum.

flueret, ut metalla igne nondum ad-

d de[ertum. deducens. ) Deferta fa-

moto , jam fluent in modum igaiti

Io, qufa Í

metalli , & ardore fornacis foluti.

lcut fing c

ciens , aquis privans.

Zyefïmdfus: €/11 Bajd?»' ',: ö,; Cäï??iflil!.);

Et petra diffoluta funt ab eo. ) Qua-

Colligantur,

Quafi dicat, fertiliffimi montes , &

fi dicat, duriffima queque, & fortif-

le fllüfug (

fima conteret.

Ycendí

V 4 ii

0:fi

regiones , quales funt Bafan, Carme-

lus, & Libanus ,

ent fteriles, lan-

7« Sciens. ). Id eft , favore profe-

titium rj

quens , defendens.

AA c'ogna[æn:

viviorum W

guefcent , & quodammodo. emorien-

COmpledenr

tur,fiDeus volet. Horum montium

rimentes fe , ideoque. curam illorum

allegoria fignificare videtur iNinives,

"erens.

p

t fimul c

9. £a dilgvio prarer

eu:»:;z'tf. ) þ:X'eï&i-

quid atentes

& Ailyriorum divitias, & opalentiam

COncipitnt.

divina vindi&ta exardefcente perden-

4

tum intellisit Medorum, & Babylo-

dam.

"

niorum, qui inftar diluvii, ingentitur-

l]. I It t

Flo: Libani-) Chald. arberes, LX X.

ba , celeritate , & impetu invaferunt

ytiorug,

qua flore

bant Libaur.

Ailyrios , eorumque locum , id eít

,E p

&. Conmoti &

zt.) Hebr. zelefcent ,

Niniven regiam civitatem vaftarunt.

C 8 , m

Con[mmmationem ipfe faciet. ) Hoc

vel lioueffeut, Ícilicet pr& timore con-

kms &tfmpf

QUe $

cutientür, contremifcent, ut cera, aut

eft ; excidium urb

«

i;S , &xregni Aiï'y-

i

ert

riorum.

itgi,

C417

nix liquefcent , & quafi in nihilum

Perfeguentur teuebra. ) Scilicet , ca-

ii ii s

xedigentur.

Defalati funt-) LXX. Concuff,Chald.

lamitatum , erumnarum, & cladium.

PRYatiee

D;;];iüpzi, eft repetitio.

Q. Qxuid cogktatis contra Deminum? )

u-

6. Quis feabir ? ) Quis fubüügre

Quid vos , o Affyrii, cogitatis mala

A Upi

oterit , nedum refifteze *

contra Dominum ? id eft contra Do-

: Anumero ü

Effufa eff. wt ignis. ) Prius fe Dei

mini populum, in Jerufa

.lem ,& tem.-

ira continebat , nunc quaft fubdudtis

pl um.

hertranä&ns,

catara(tis effufa eft, ut igneus tor-

mrget daplex txi.lztal;g?iaa) Ma-

lill

1

Noz farz J

$

[ Q ]

CAPUTI(

217

'ïïc Convi-

l, &

10. Quïia ficut fpinze fe invicem compl'e&üntur- :

vium eorum pariter potantium: confumentur

quafi füpula ari-

fut: &

ditate plena.

*

bitintes

II. Ex te exi

bit c*ogifans confrzï Dominum malitiam , mente

«

pertratCtans praevaricationem.

: tefiftet

12. Heec dicit Dominus : Si perfe&ti fuerint, & ita plures ;

& pette

. fic quoque. attondentur, & pertranfibit: afllixi te, & non af-

fligam te ultra.

o5 v

13. Et nuncconteram virgam ejus de dorfo tuo, &vinculla,

tua difrumpam.

:

cjet lod

14. Et preecipiet fuper te Dominus, non feniinabitur ex no-

mine tuo amplius: de domo Deitui interficiam ículptile,. &

nem ipfe

confïatile: popam fepulchrum tuum

3 vquia* inhonoratus es.

15*0 * EC-

gnam cladem paü"ä funt decem tribus

Aflixi fe. ) OIfrael, o Jerufalem,

.a Salmanafar ; quare non patietur

per Sennacherib, & Affyríos.

| eu m

Deus alteram Judes inferri per Sen-

Ef nom affsgam te ultra. ) Scilic-et,:

Jeolotio ,

nacherib. -Vel non iteratis. aCtibus,

per eosdem Aflyrios, nam poftea per

» (ríus 101

olm ad-

fed uno vos Ailyrios profternet.

Chaldzos excifa eft Jerufalem , Deo

Io. Quia ficut fp:ma, 6c. ) Id ett,

novis fceleribus ad fumendam vindi-

ficut fping componuntur, & in fafces

&am provocato.

3

g fohti

-colligantur,ficque colligate videntur

gj ) Wt

13- Comteram virgam ejus. ) Scili-

fe: mutuo compledti , & deftinantur

cet Sennacherib. Virgam vocat vim,

N forti

"incendio ; fic Aflyrii Ifraelitis infefti

& tyrannidem , qua Judsos aflligebat,

tanquam fping , & fe mutuo per con-

obfidebat. , quafi vin&tos tencbat.

yore prol

viviorum hilaritatem escipientes, &

Chald. Frangam jugum Gentzguz de col-

i gogm[rfm

complectentes , in obfidione Jerufa-

lo veffro, &* vincula vefira pracidam.

m illorum

lem fimul confumentur ab Augelo ,

I4. Précipiet jitper te Domzaus. )

quafi arentes ftipulz,qua facile ignem

Scilicet , decernet, & fanciet de te id

) Ea

concipiunt.

quod fequitur.

& Bire

II. Ex ze exibit. ) Sennacherib Rex

Nonm feminabitur ex momine tuo 4m-

jogentitu

Afiyriorum.

Dominaum mälï:idm.' |

pleus. ) INulli tibi, o Sennacherib,dein-

j m"vgi,'leïuut

Cogitan: cozira

ceps pofteri nafcentur ; penitus per-

jm )

[2

Id eft , ma3!umn contra, urbem Jerufa-

ibit memoria tui.

"R

lem, & templum Domini machinans.

0t

Inieyfreiam jeulstile. ) TX difser-

:if!.)

"

Mente pertratians ,5c. ) Kepetitio.

das /&z'lpti/le.) Chald. Z4ele£o froaula-

rcgni Aüy'

Pravaricationem. ) Malum , quod

eirum.

qui injufte infeit , legem

| divinam

Ponam fepulchrum tuum. ) dsde pu-

Sdli

at U

prsvaricatur.

nien$ , unde fperabds auxilium.

Er;t

& daditm

I2. $5 perfed fuerint , €c. ) . Li-

feuiptiie , & conflatile Jfepulchrum tunm,

eet copiis , robore , opibus przfteris,

ut inter AYAS , €$ pulvizaria aderantis

; punmm

|

ss m

& numero fitis plures , immo pluri-

idoia , fanguis mefarius effandatur , ait

l

'D anm ("

mi, tamen attondebit Yos Angelüs

$. Hieronymus , quod propterea di-

pertranfiens , & feriens.

.Iem, & t

cit, quia in templo Deorum fuorum

e

M

HTTZA cum Com. Men?cb. T.FI.

'zulä,i"')

1

£5

sl

IS. '

PROPHETIZ NAHUM

«fáie 15. * Ecce fuper montes pedes evangelzantis, & annun-

"m

:

!

xï

52. 7-tiántis pacem : celebra, Judafeftivita:es tuas, & redde vota

A 0m.

tua , quia non adjiciet ultra; ui per

0n10D

t

* 0. 15

cranfeat in te B;lïal: üni-

i

verfus interiit,

4,In1

plateis: a

CAPUT

Iïc a

entld.

d

tïþerbef

s, l&O

Oþ/ïdiä Ninive, -

ejufgue & Chaldais .

velocter

- eþopzzlazfïia,k quïdï ft

egit contra populum Domini.

culum

ceïndit,lï qui difpergat coram te, qui'cäiïioäiat obfidio-

—É—á QY

nem; contemplare viam , conforta lumbos, robora vir-

tutem valde.

L

N

x

m [acob,

:

j.

, pb

2. Quiaficut reddidit Domi

nus fuperbiam Tacob, ficut fuäer-

^

trübuim iq

opàzines

biam lírael; quia vaftatores diiti

.paverunt eo$, & pI

fs. ledpro f

eorum corruperunt.

go Cï )7-

matia , qua

belientes, i

j B—elka!.j Superbus , '& cradelis Af-

o

a filiis fuis occifus eft, 4. Reg. 19.

lue;

jmï ,lvzri

2

. ibique inhumatus jacuit : ". Vel

fyrius. Belial,ut alibi explicatum eft,

de Alvrüs f

fenfus eft, conflatile, id et Deos tuos

finé jugo fignificat, hoc eft,eum qui

t , & amoi

legis jugum excuffit , qui nec rationi,

faciam quafi fepulchrum tuum, ut im-

populum. fu

munda babeantur quafi fepulchrum;

nec divinx legi obtemperat.

Iipgnic Dai

nam victores Deos eorum , quos fu-

Ugiver[us interiit. ) E,xercitus qui-

dem in ]udza, Dux, & Princeps ejus

i, quam

perarunt, contemnunt,

[

Euripides m

in urbe Ninive.

exeruit , Q

" roadibus.

& Jerufa]em

I. Scezdit. ) ld eft, brevi afcendet

E'eupdo jàg moN) óra» NB3 xcotii

& contraté , o NNinive , hoftis

Vefatires,

Nlocs rd cvà» S9:9» , SÓÉ rip o 0ou..

Busvilbus e

GEIAQ.

Chaldzus.

Qui difpergat.) Hebr. yn gæ&e;bitx,

Propagigs

Cum mala. [olimdo. civitatun eccupaa

"

D'opigines ,

TZ,

id eft confringat , conterat , diffipet,

Wootss. ve]

kcs Deo

vum male - babent , mec honore

difperdat tuos agros, villas , muni-

affjesantar.

tiones, opes, incolas, &c.

innor Q*þï.:.'ï.

jsos vioos

Quia in/a.an'ord—fus es.

) Quia ob ftza-

Coram tc. ) In oculis tuis , te fpe-

3- Füi't/;;:m

em exercitus tui ab Angelo percuf-

&ante, & gemente.

i, & turpem fugam , contemptus a

Qui cuftodiat obfidianem. ). Qui te

: häldæomm,

claufam , & obfeffam teneat, nec

Trnity, Y

:

tuis civibus , & filiis in templo occi-

UO j]litue.

deris.

quemquam egredi patiatur.

&c. ) Qüafi

Copgtemplare viam. ) Adhibe fpeca-

la

I$. Ecce füper montei,

ii i

dicat : nolite eíffe folliciti,jam mihi vi-

latores, qui tibi nuntient hoftium ad-

Ji lm

deor videre nuntium celeri curfu pro-

ventum.

Jlï*m t lj

perantem , ut annuntiet pacem ,

Copforta Iumbos. ) Id eft, vires CD'IX—-

lutis A

omnia lzta , & profpera

g[udæi-s hof

lige.

i i.

fte interempto.

Robora virtutem, ) Congrega exer-

citus, & qns ad bellum funt necef-

l lit

p

' Fefiyostates 1u45. ) Ántea propter

obfidionem intermitfas.

faria , & opportuna.

Vota tuz.) Qus Deo

9. Quia reddidit Dominus feperbtam

tétplerne (

pollicitus 68,

cum obüderex?sæ

74:96.) S?nfeat?a eft, fl [ftus fuper-

PU. q

*

C-A APUT m'

oI9

( mnn.

3 Cï'yääus föïtiüm ejus ignitus , viriexercitus in €occine

ls*

edde vota

ign

eze habensae currus

*

*

in d?e, preeparationis ejus, & ggitæ:t;res

lal j*

confopiti funt.

Y

4. In itineribus conturbati fu

nt: qu-adri—gæf collife fant in

plateis

- afpettus eorum quafi lampades, quafi fulgura difcur-

rentia.

x

s, Recordabitur fortium fi

u

orum, ruent in ifihäriïbus- fuis z

i Merbe

velociter afcend

culum.

..e.n.t— muros ejus, & ',præparab.i;tur umbra-

t obfidio.

Ee»

6.1 qu

obota vit«

biam facob, id eft duarum tribuum,

Agitatores cafä/äþiri fmtl) Scilicet,.

(icutfaner

& , fuperbiam Tfrael, id eft decem

vino. Quafi dicat ,. Chaldzi agitato-

tribuum impunitam. abire non permi-

res velut temulenti nihil timent. Ir-

yropantes

ruunt in pugnam. ferociter, ut temu-

D

fit, fed pro fuperbia. eorum,. & contu-

) r

]

macia, qua divinz. legi fuerunt ino-

lenti. Alii de Alilyriis hoc diétum.

bedientes , & idola pro. vero Deo co-

putant,ut fenfus fit : velociter ad va-

cmdlig Af-

ftandam Ninivem venient Chaldzi ,

luerunt , variis cladibus attrivic, quid:

rplicitüm d

de Ailyriis fiet , quos pari indulgen-

cum Aifyrii equites, antea in agitan-

e,eum q!gi

tia ,.& amore non complectitur , ut

dis equis egregii, & celebres, vel cra-

i ec ratiottl

populum. fuum ? Vel fenfus eít :

pula , vel defidia, vél pavore fuerint

at

reponit Deus Affyrio illam. fuper-

confopiti. lta explicac D. Hierony-

vercitus quie

mus, & ex recentioribus Ribera, &

biam , quam ipfe in facob, & Jfraele

Vrincsstju

exercuit ,, deportando. decem tribus,

Cornel.. quam. iaterpretationem fife-

& Jerufalem obífidendo,.

quamur , dicendum. eft Nahum , ut:

folent. Prophetz. e Chaldeis , de-qui-

eeyi afantt

Vaflatores.) Barbaras nationes, qui-

iiv , hfs

bus vaftata. eft Judea, . &decem tribus.

bus loquebatur , ad- Aff

yrios: repente:

Propagiues eorum corruperznmt,) Per

fermonem convertiffe..

4. In itineribus conturbati fume. . Id

propagines , vel opes, vcl filios , &

:Imta d'iäïlpïtla

nepotes , vel tribus, & familias , vel

eft, tanta eft. multitudo venientium:

minora oppida , fuburbia ,. & circum-

Chaldeorum , ut commixtum fit ag-

illad ; m

&6

jectos vicos intelligit..

men in itinere , & perturbatum , ut:

;'Jii 24

fe

3. Fortium: ejus.. ). Militum: fcilicet

difcerni. nequeat..

Chaldzorum.

Quadrigs collifa

Junt i þl;z:eis.- y

) (nt

Igntzus ) Splendidu

Ü

$556 corufculs,» i

Quadrige: Chaldzorum per plana lo-

auro illitus.

ca, & fpatiofa decurrentes pre. mul-

szät . n

jim

In coccineis. ). Nefte purpurea. ami-

inter fe. collidebantur..

titudine viam non inv-enienccg Jntiuo:

pibe p*

&i, qui.habitus procerum.«eft ,.

no-

bilium.

"AÍpetlus. corum — quaff. lampaz;/er.»)

Ignem babeme cuvrus, ) Auro ruti-

Scintillas quodammodo e vnltu ira-

lantes , &. in. fole fpleudentes , ut

to emittentes.. Vel fulgebunt ob ar-

:Rs Vim COP

morum fplendorem , ut lampades.

ignis.-

In di

e praparationis ejus. ) chþilïcet,

Buaff fulgura. ) Nelociter fcilicet

d

T du

ad bellum , quesfi.dicat

fi quis con-

difcurrertes..

"

unt geu j

S. Recordabitur fortium

rempletur Chaldgorum apparatum ,.

þ;arum-.) Reï--

fth

videbit omnia auro

,ceni'cl)ic milites fuos.-

u [

'fï,;lendc*re,clypeos,

1113

fit

habez?a.s.,: Cv

i an( p dppnerióus [nis.) Dumpro-

p

2

d

ie)

-PROPIKETIE/UNAH UM

m Ü

6. Portee fluviorum apertz funt, & templum ad folum di-

x

rutum.

TUm, a

& non e

; Et miles captivus abduétus elt, & ancillae ejus minaban-

tur gementes , ut columbze, murmurantes in cordibus fuis.

1. L

8. Ec Ninve quafr pifcina aquarum aquae ejus: ipfi vero fu-

& impla

gerunt: fta:e, ftate, & non eft, qui revertatur.

15 f

9. Diripite argentum, diripite aurum: & non eft finis divi-

:

dan u

tiarum exomnibus vafis d. fiderabilibus.

det gladi

10. Diffipata eft, & íciffa, & dilacerata: & cor tabe

föens;

dudieut

& diffoluo geniculorum ,-& defcttio in cun&tis renibus, &

facies omnium eorum ficut nigredoj,oliæ.

N

IOP 1

'Ifq. Ubi

Tr

r

1

iUu

titi

perant plus jufto, ut Ninivem ado-

Minabantur.) Ducebantur.

n

lr ; li

riantur, & expugnent.

Murmurantes in cordiius [mis. ) Ob-

Muros ejus. ) Scilicet Ninives.

fcuaro murmure gementes , lacryinas

Pm,þ;zmäz'tur'umämculum.*) Figen-

fuas devorantes , & ejulatum tollere

tur tentoria , ne obfidentes fub dio

non audentes. .

—

effe cogantur. Pagninus vertit , pra-

8. Quafi pifcina aquarum aqua ejus. )

parabitur operimentum e tabulis , pelZi-

Quafi dicat: licet Ninive aquis abun-

Mi

bufaue confetlum. Cornelius de teftu-

daret , cum fita fit ad fluvium Uy-

dine interpretatur, ad id inftructa, ut

grim, non tamen illam aquarum coz

—X À

muüri ariete quati polfint.

pia defendit . Chaldzis.

Vide di-

clfa fétgu

6. Portae fiwviorum aperta [ant.)Por-

C&a n. 5. ad illud Perze flpviorum.

gnO ti.mn,re

tx Ninives , & aliarum -civitatum ,

Ipf vero fugerzuat. 3 Scilicet milites

per quas prodire folebat magna ho-

Aílyrii, quibus urbis cuftodia credíta

Ifotfïi0 1'7;

minum multitudo inftar fluvii.

Vel

erat.

Is ma:

Um : Quare

per fluvios, metaphorice intelligit co-

Szate , feate. ) Vox eft Ninives, aut

pias Chaldeorum, que muris; & portis

prophete ;cur fupitis

cur pugnatis :

'eribus cohibitg,iis vi

ügnïfïcat. E

Ninives,quafi ag

z

Diripite. argentum , 6$c. ) Semu-

perruptis, urbem inundarunt, & vafta-

tuo Chaldai adhortantur ad direptio-

Sicut niï**

runt. * Vel potius fignificatur aquas

nem.

deftitus ts

fluminis fublatis cataractis in muros

I5, üt accj,

No» efl ffzis, t$c. ) Scicet vafo-

Ninives , quz humili in loco fita

rum, & pretiofz fupelle&tilis, qua

pulfcit, i

erat, immilias fuifle. "Talis obfidio-

urbs abundat; nunquam exhaurietis ,

»

Iüt s fieut

nis modum elegantiilime defcriptum

adeo plena eft.

-

W& h': (e qï

habemus apud Heliodorum in Hilfto-

IO. Di,//ïi:74t4 e/ï, ffc'.) Idem Hgni-

ll ; ,

ria /I;thiopica initio ftatim libri noni.

ficant hzc tria, fed per amplificatio-

Amm i

"

Hi, 11?)'.8!3 )

qTemplum ad fülum . diruptum eff. )

nem junguntur, & acervantur. Dif-

'Templum idoli Nefroch , quod a Ni-

fipate , & dirupte funt domus, mo-

dbitils |

nivitis colebatur, per quod fignifica-

nia, templa , publicg , & private «-

Que CirCU'm:g

tur totius urbis ruina.

j

des everfz.

4d

7!/4m Al

Mi

|.7. Miles.) Qui Ninivem cuftodie-

Cor rabefcens.) 'Timore diffolutum,

u$ fe

bat.

E

& liquefacum.

Ctilus l&

de

"Ancilla ejus.,) ld eft, mulieres ca-

Diffolutio geniculorum. ) Tg»mor ge-

m ngi É

ptive , & ancille facte.

w« , utaliqui vértunt. — Vatablus,

Ab)l c 8] "

Q & i

CAPUT

IL & III.

dl..l

olum di- :

1r. Ubi eft habitaculum leonum, & pafcua catulorum leo-

num, adq

uam ivitleo, ut ingrederetur illuc, catulusleonis,

rhinaban."

js füis,

& non eft, qui exterreat ?

1vetofi

12. Leocepit fufficienter catulis fuis,,, & necavit leaenis fuisg

& implevit praeda fpeluncas fuas, & cubile fuum rapina.

I3. Ecce ego ad te, dicit Dominus exercituum, & fuccen-

1nis diri- | |

dam ufque ad fumum quadrigas tuas, & leunculos tuos come-

det gladius: & exterminabo de. terra-praedam tuam, & non

abefcens, |

nibus &

audie;tur ultra vox nuntiorum tuorum.

CAPU T II

as AE VNEÉU

t Uli |

Ninroe urbs. [onguinum [ub nomine. adultere vaftanda pradica:

?ur; quod exemplo Zlexandri& a Babyloniis devaflata confirina-

"

! ]

MU |

fur j nec erit, qui ANinive condoleat , aut eam confületur fuper

, licryimas

dpfius devafTatione.

.cum— tollere

I. IE civitas fangainum, univetía mendacii -dilaceration&

.Ezech

D eyl',/f,)

plena: non recedf/at ate rapina,

24. 9.

yyys 30t-

Haba

luriom Ty-

2. Vox

2. 12.

yquartn CO*

ïEeg—

Vidc di-

coll;'/æ;q genuum , ut accidit iis, qui ma-

poffet excutere , aut quietam regni

|yyittur.

gno timore percelluntur.

poffeflionem turbare.

licet militei

Defetlio ip cuntlis reniäm.) In lum-

I2. Leo. ) Rex Affvrius.

todia credit

bis eft magna pars roboris animali-

Catzlis fui:. ) Pafcendis : Hllgs in-

um

quare lumborum , aut renum

telligit, ut perlegnas, uxores.

yinivesiäuc

defectio magnam virium defe&tionem

13. Ecce ego ad te)) Quafi dicat : O

fignificat.

yr pugnats

P

fpelunca leonum Ninive, veniam, ut

j;, ) u-

S1cut nigre

do al/æ; ) Facies enim

te per Chald&os debellem , puniam,

2

jl direpcio-

deftituta fpiritibus a corde transmif-

& evertam..-

fis , ut accidit in magno timore, ex-

tantur in fumum.

Ufaue ad fumum. ) Ut penitus ver-

slica vl*

pallefcit , etgrefcit ,. & obícura red-

Italice .dicerefrlus,

ke&ï]ih qüï

ditur ; ficut € contrario , qui lxti funt,

Faró andare in fumo

gdautietsa

quafí luce quadam perfuft videntur.

Exterminabo de terra predam tuam.)

Il. Hé eff babitacelum leonum ?

Amara irrifio.

Quafi dicat : o Affy-

faciam, ut amplius non praderis. V.eï

Vien f

exportabitur e terra tua, id, quod

rii, ubi eft Ninive illa , in quà fzvi

predata es.

ampiiücäü.o :

I

habitabant Reges cum filiis , omnia-

rantuts

ANunutiorum fuorum. ) : Legasorum a

d()muä r f"

que cireum przdabantur ?

quos ad urbes mittebas, imperans eis

44 quam rvir leo. ) In quam Rex

tributum , aut deditionem , &c.-

& prite ?

Afiyrius fe recipiebas ex preda.

Catzlus leonis.) d eft, & filii ejus-

I.

Toitas [anguimum, ) ld eft, cru-

; difotum

delis , & fanguinaria,

dem Reeis.

;

qn £

Non c, qu

exferredþf. ) Non *erat,

'Uni've-rþs mendacü.) LXX. zo£a men-

]

qui ex cubili , & luftro illo per vim

dAx.

aciblihs

222

PROPHETI& NH

", E

-&. Vox flagelli & vox impetus rote, & equi frementis,

V aftata

& equitis afcendentis:

& quadrigse ferventis ,

queerat

. Et micantis gladii, & ful

zurantis haftee , & multitudinis

9 N

interfe&tae , & gravis ruinse: nec eft finis cadaverum, & cor-

in Qlur

xuent in corporibus fuis.

àqu, !

.4. Propter multitudinem

fornicationum meretricis fpeciofze,

9 L

& gratee, & habentis maleficia, quae vendidit Gentes in for-

nicationibus fuis, & familias in maleficiis fuis.

Àíria,

XCTCIl

10. $t

& 19 ïæ

$. * Ecce ego ad te, dicit Dominus e

ituum, & reve-

(&rn:-pa

47. ylabo pudenda tua in facie tua, & oftendam Gentib

?1ä- nudita-

-

tem tuam, & regnis ignominiam tuam.,

.

per inc

ati

conftxi

6. Et projiciam fuper te abomin

ones, & COptuzneïii's te

iil

n

afficiam ,, 4,4& ponam te in exemplum,,

qUXLIU!

" U.

quesm

z

o

Dilaceratione pleua, ) Id teft, i)l'&na: & maleficia alias

entes , atqu

ita

n R

fuit in caufa4. ut

D

eus illas puniret ,

fapinà, lacratione predarum.

té confole

V NOom rece

det 4 te rapina.Y) ld eft re-

& traderet in captivitatem , X pr&-

cedit, femper rapinis es intenta , vel

dam Chaldaorum.

fdfoque 0

S. Ecce ego ad te.) O NNinive , at-

$n te hoftes rapinam exercebunt.

matus , & iratus in Chaldsos venio.

2. Vox flagelli , €c. ) in te audie-

8- Nle'rr,:aA

tur flagelii vox , fcilicet ftrepitus re-

Revelabo pudenda t424,. €70.) . lmam

; tiOr, frq

veftem: tuam zejiciam fuper faciem

Aetand

fonantis flagelli , quo equi ad curfum

D

tuam.

excitantur.

Vide Jer. :3. 26. oftendam

poltr 4j

Quadriga ferventss. ) Id eft, conci-

omnibus , que fis, & faciam , ut te

Mimirtm n

omnes deteilentur ; graviflima con-

Nügtus ef

gatg, & calentis; nam axes, & rote

titodinem,

eurvatura ex motu calorem concipit.

tumelia izrogatur mulieiri , fi coram

. Corruent 45 corporióüus feéss. ) Id

aliis nudetur.

du ha

6. Pn:jäci-zm fzzpefrx :e aäambmtionæ:.)

i Uf]ä 2

eft, inter fuorum cadavera. " Simile

ilud Lucant.

Efficiam , ut omnes afliciant. te con-

Mi teQtIeo

dn f

tumeliis, & probris, & fordes in te

neQ, à Q

laviusa primi ckcide:*e

?1;7! corpurda

projiciam , tanquam in abominan-

femmi.

dine tini

4- Propter multitudinem, tc.) Qua-

dum , & execrandum caput.

Pagni-

Gs

fi dicat : Ruat Ninive, quia totius

nus vertit , projicere faciam fuper te

SDCOrtugje

alominatianes.

Quf « 0

oxbis fibi fubje&i coluit idola, & ma-

icis maleficiis dedita fuit, qmnique

Poxram ie m excmþlzsm.) ut fcïlïcet,

"ittrip (

gentri fuperftitionis.

^

quoties de magnis peccatis , & de rna-

Cttur.

5

[9)

no fupplicio narrabitur , ftatim in

.

Mererrsess. f[pectofa.

) Tatelligi: Ni-

9' *kafv;

niven , cujus nomen pulchram figni-

exemplum adducaris.

D &i |

1

ficat.

»

Réfilier ate. ) StupefaQus tam infi«

àd)

C

m

Hicet oculis ; amato-

gni calamitate , fugiensque , ne ali-

Grafe. ) Sc

AUxilin..

zunm.

quo modo ejus particeps fiat.

ttam a

Halentis imalefcia.) ld eft,

xenelt-

Quis commoevebir faper.te Caput ?. )

Mido

üvit

Quis vicem tuam dolebit ?

d

cx , feu fuperftitionibus deditz.

P'opt

Qua mendidir geutes i. fernicationi-

Undesquaran confolatorem tibi D Qua-

v

ü h,

&us [5« ) Qu docuit idololatziam,

fi dicat : INusquam i-nvenie—-cur ; qui

*

-a

"n

pAPüT 11

23

Tlertis

- Et erit: i'o-mn'is,-,qu"i viderit te, refiliet a te, & dicet:

Vaftata eft Ninive:'

C

juis commovebif: füper ,þeh—ca.put 3 unde

tudinms

quseeram confclacorem tibi?

3

& cot-

$. Numquid melior es Alexandria populorum

: -q.uä) habitat

in fluminibus? aquze in circuitu ejus: cujus divitide , mare :

eciofe,

aqua, muri ejus.

in fore

9. /Ethiopia fortitudo ejus, & JEgyptus , & non eft finisa

Africa, & Libyes fuerunt in 2uxilio tuo.

X Teye

10. Sed & ipía in tranfmierationem ducta eft in captivite-

nuditt-

tem : parvuli ejus elifi funt in capite omnium viarum, & fu-

per inclytos ejus miferuntfortem , & omnes .optimates ejus

-

s

N

nelis te

confixi funt in compedibus.

IL: Et tu er

go inebriaberis, & €

tis defpe&ta, & tu quares

nE

auxilium ab inimico.

s

a i

32.0 mn&ys

; -.gxynirec,

te confoletur, quia 'inv'ï(fa es omnibus,

QU m

tum, & copiarum , quas ex v,'icini—s

ideoque ormnes experti tuam tyranni-

gentibusifibi federatis poterat accer-

s , at

dem, gaudebunt de tuo cafu, & ruina.

fere.

S8. Namquid zaelior es. ) Nlaior ,-for..

In anxilio fuo.) O Alexandri

4 ; ad-

08 VCCiOb

eam enim fe convertit.

]mam

tior, frequentior, opulentior ?.

er d

Alexandraa populorum.). Merti etiam

IO. Sed ($ spfa im trausmigrationem,

poffec lexamdria fumamnltms ; civitate

6c.) Non peperci, vel potius non

oftendam

am , Ü

nimirum magua & frequenti , in qua

parcam Alezandrig tam Infigni civi-

fiima cot*

magnus eft po

puli fremitus ob mul-

tati, nec tibi parcam , o Ninive.'

titudinem.

Datiz eff.) Pro ducetur ; nam ex

, o

Qu babitat in fiuminib

'uf,. ) Quæ

]eremia c. 46. 1o0. conftàt eam va-

ab una parte Nilo , ab altera lacu

ftatam a INabuchodonofor

!

$ qUi d/iu

eim:tiw:e:.)

Mareotico , a tertia mari mediterra-

;poft Nahum vixit.

t te o

n60., a quarta in

n

EUfÉ funt.) Allifi ad faxa a Chal-

o i

dine cingitur.

commeabili folitu-

dzeis. Allidentur.

pomiman

Cujus drustiz, mare. ) Cui inaris

Mifersnt. [ortem. ) Quafi dicat: Chal-

| Pz&nl

6ópportuhRitas maximarum divitiarum

daei füper viros nobiles , & prima-

7 '(.u?(äï H

caufa eít ob mercimonia, quzx in eo

rios Alexandrinos a fe captos fortem

emporio Orientis celeberrimo exer-

mittent , &

quafi mancipia di'viQenc

Ut r'(:iïl'lcetï

centur.

inter fe.

K

9. Erbiopia far':itwla ejm.)"jïthio--

Zonfrzi.) Conftrici.

. (urm v

pia enim five Abwvflia vicina eft, &

II. Er fu ergo. ) O Ninive , pari

adjacens Alexandriz , ideoque facile

modo, quo Alezandria , plecteris.

iM

tam mfl'

auxiliares copias poterat evocare , ut

Ineóriaberit.) Calice ire. Dei.

e

& neäl

Forzi-

etiam ex univerfa ZEeypto.

inops eris confilii.

m

£4do divitias, & opulentiam fignifi-

Erts defpeila.) Chald. pef/undaz , &

, u

cat, propter merces INilo ferente de-

€o redaéta, ut ab ipfis inimicis tuis»

* vectag.

quos antea defpiciebas, & premebass

Hl

[,1)

Qui

E an- eff fvis. ) Scilicet

l-mili-

auxilium pecere cogaris.-

1 3

224

NPROAPHETFIJELNAKH,.UM

12. Omnes munitiones tuz ficut ficus cum groffis fuis: fi

T

concuffze fuerint, cadent in os comedentis.

cipes tui:

13. Ecce populus tuus mulieres in medio tui: inimicis tuis

congtte

adapertione p

s

andentur porteé terrae tuse, devorabit 1gms ve-

L

19 No

&es tuos.

$

Qmmtes . (

14. Aquam pr

opter obfidionem hauri tibi*', äxtrue munitio-

tom fup:

nes tuas: intra inlutum, & calca, fubigens tene laterem.

femper?

1. Ibi comedet te ignis: peribis gladio , devorabit te ut

BRT EELIIA

bruchus: congregare ergo ut bruchus ; multiplicare ut locufta.

feilicet oma:

16- Plures fecifti negotiationes tuas, quam ftellee fint coeli:

nilitstui p

bruchus expanfus eft, & avolavit.

*

?

A

ce5, uibus

17. Cuttodes tui quafi locuftze,.

& pa*rvuïi'füi; quafi locufize

Ij. Dormi

£^

puifiat def

locuftarum , quae confidunt in (

epibus in die frigoris: folor-

fé, cur a(

tus eft, & avolavi

tir.

fuerint.

erunt; & non eít cogïïitas locus earum, ubi

M Afur,

4 Sfptiïfn!;;r

—

:9. Dor-

ttno , & vi

E $du etia

tur, qui te devorabunt, & abfament,

!Latifaurt,

12. Si.ïfut ffeus. um graffis [uis. ).1d

eft, muri, & arces ita cadent, ut pri-

utbruchi herbas , & fruges terr&.

Culius

mitive ficus, cum concutiuntur.

Congregare ,uz éruchus , 65e. ) Cuuan-

Ia os comedezti;.) Ejus qui fub ficu

tum volucris , aut potueris, inilitum

eft , & de(iderio inhiat ficubus , &

^

congrega, ita ut fint innumeri ut lo-

quafi ore aperto illas

w

ptat

cuftz, adhuc enim peribis.

I3. Popuius tsus mulieres. ) Chald.

I6. Plures fecifi HegolLafi0nOes 1uAS ,

M

inbecillis. eft. inflar mulierzm.

&c. ) ld eft , innumeras congregan-

o aperitone pazdentur. ) Plane pan-

di pecuniam artes excogitaíti, & om-

dentur

aperientur quantz funt. lta-

nia negotiationum gencra exercuifti ,

lice diceremus , jfgalemcar le porte.

ut ditefceres 5 fed divitie tuz iíte

Miratg [

Aperientur etiam ftatim , & fine

?

omnes fimiles erunt bruchis, qui ter-

ora.

ram tezunt multitudine, fed cito avo-

LUMET

Vetles ?40:. ) Quibus portz hofti-

lant, nullufque ex tanto agmine dein-

*

"m

bus claudebantur.

"

ceps, a pparet.

I4. Propter obfidionem.). Ne potus

.17. Cuffodes tui quaft locufle. ) Da-

l

N

defit ob(efíz multitudini.

ces , & milites , qui te cuftodient ,

Intra inlutzm. ) Pedibus Iutum fu-

multi erunt quaft locufts.

bige , ut lateres conficias , & muros

Et parvzli tu£, ) lnferiores, & gre-

V

farcias , & reficias.

garii milites.

Locufla. locuflarum. ) Id eft, parva.

Subigens zene laterem. ) 'Tene late-

AM ! 8(

re$, «& lutum fubigendo illos for-

semina lócuftarum.

)

1na

Confidunt s2 fepibus 1m dia frigsris.

/

le

Ptophe

Cimideh- 9t 5gnis ) Dum.hec

Quze no&urno tempore, cum tempe-

lm Ie

15.

V MCln p

paras, & urges , igne, & ferro con-

Ítas frigida eft , latent , & fedent in

t p

fument te Chaldzi.

fepibus , & cum fol incaluit , avo-

r

U*P)

Devorabit te , ut -bruchus.) Magna

lant.

Le Al;d

U.a

Thphetis

in te Chaldseorum inultitudo effunde-

Et non eff Ngnfms locss earu.) Quia

ilig

- dl

l. th Cm

I

CAPU T. II

225

his: fi

18. Dormitaverunt paffores tui rex Affur: fepelienturprin-

icis ftris

cipes tui; latitavit popul

congreget,

us tuus in montibus, & norn eft, quiï

ig';is ve-

I9. None

ft obfcura contritio tua2, peffima eft plaga fua';

munitio-

omnes, qui audierunt auditionem tuam , compreíferunt ma-

num fuper te: quia fuper

Tem.

femper?

quem non tranfï,itv malitia tua

DIt te at

N

*

locofta.

[!

int ceeli:

fcil'ï'cätf omnes- ad uiam avolant

Sic ? Ig. Nez f obfeura, Ef'c;.r) Notaerit

1 ilites tui prefidiarii , & eorum du-

omnibus tuz calamitas , & clades.

ces , quibus fidebas , deferent te.-

. Peffma eff plaga rua.) Gravilfima,

locuíte

I8. Dormttaveruat paflores tui. ) Si-

& ditficillimg curationis.

: fol or-

enificat defidiam ducum caufam fuif-

uditiomem: tuam. ) 1d, qu'o'd' de te

narrabitur.

nm, vbj

tüur.

Íe , cur a Chaldais Ninive capere-

i

Rex Affur.) O Rex Ninives.

ut habet Chaldzeus

Campr(f ertnt VL f z?þ er te'.,)' Ide &)

; cgmploferzmt feper

. Dot-

o Sepelientur Princtpes fu. ) IfIOC ye-

:e mambus latanrey,

terno , & vino fepulti interficientur,

.Super quem nom franlut malitiatua

d

& humo etiam ingefta fepclientur.

abfamen

J

femper?) Quuia omnes gentes vexafti

bel

!

Ü

5 Latttavit.2) Lattabit timore per-

culfus

;

o, & cribu;i;s » & fzviffima tyran-

3 tate.

niide.

) Qu

.

jj inüitum

ymeri ut lo

bl

»

qpti f5

PRO

j

*

PAEI

PHETIA HA

ACUC.

C"'n;,'ï'b

h & om-

)l&!, v

PEAPUT PALMUM,

axcrctills

g tüg 1

Miratur propbeta. impium þmfpämri, e 'pfæwlere adver[us fu-

js, qui

Jlum; nam adverfus Sudeos fufcitat Dominus. Cbaldeas, qui-

4 citoavo

vittoriam som Domino, [ed idelo fuo tribuunt.

gmiue diite

I.

'Nus, quod vidit Habacuc Propheta.

uft-) D

cxflodiént s

2. Ufquequo Domine clamabo, & non exaudies?

abis ?

vociferabor ad te vim patiens & non faly

£'€91 &gre.

3. Qua-

6& ! P m

Ik- N:;: $06 ) - Trufhis, -& mi'nnax

Manaffem , ut eum:'derim-p'i:et'ät*ibus

prophetia , Habacuc oftenfa: per

uis arguerent 4. Reg. 21- Io. Pro-

]

Í

divinam revelationem.

phétat vero contra Juda, & Jerufalem,

4 ]

- Habacuc propheta. ) Qui propheta-

& eorum excidiumper Chaldxos pre-

cum ;empF

dicit , ficut etiam Chald&orum per

K [edent u

vit paulo-poft Nahum, fub Manatfe

r

Rege Juda , videtur fuifle unus ex

Cyrum, & Perfas.

jluit » a

prophetis illis , quos mifie. Deus ad

&.)

2. l(,?uäqua Demine clamalo 5

"

T

r ;Quia

Bib4. cum Com. Menoch. T. VI.

296 — - P.ROP HET-I'E H A B ACUC

3. Quare oftendifti mihi iniquitatem , & laborem , videre

", Hot

onus eji

pradam, & injuftitiam;contrame? (1) & fa&um eft judicium,

$. Ler

& contradittio potentior.

4. Propter hoc lacerata eft.

lex, & nonxþeryenit uä;q'ue ad

lonpe ve

finem judicium : quiaimpius preevalet adverfusjuftuni,

&

propþe-

rea egreditur judicium perverfum. .

dendum.

» A.

«. * Afpicite in Gentibus, & vi

dete : admiramihi, & obftu-

9. n

& congr

i 3 4

pefcite: quia opus faé&tum eft in diebus veítris, quod'nemo

credet, cum narrabitur.

10. Et:

f

füícitabo Ch

6. quia ecce ego

aldaeos , gentäm.a'maram ,&

enut: p

velocem, ambulantem fup

poffideat

getem.

per lgt-iktudinem 'terrae, ut

tabernacula non íua.

T* HOT-L——

It. Tu

um

hec ef f

(1) Quare refpicis contemptores,

&cacesv, 'canculcante impio juftiorem fet

.. & facies homines quafi pifces maris: & quafi reperilia non habentia du-

cem: £m Edit. S1xt. additur.

Queritur de pravitat» morum füi evi,

cio circumyeniunt ,

& opprimunt.

Ia

Ex Hebreo verti. poteft: E bs, E6

cutjhs

fuique populi, fcilicet quod cum fz-

pe precacu—s.eiï'et; ut tam multa, tam-

jedicium abfluliz , id eft funt lites, fed

u

que gravia fcelera inhiberet , tamen

Rex , aut magiftratus jus, ut debent,

Tátrang]

non fuiffet exauditus , fed,ea potius

non dicsnt.

Civititis to:

qideret augeri , quam minui,

4 Lagerata eff lex.)Nihil ex pä.'æfCl?i-

ipfos captm

Vim patiens. )

am me cruciant

pto legum , & juris agitur.

2

T. H

fcelera , qua patrari video , & quo-

Non pervenit u[que ad frmem , €fc. )

tereat,

ANon confequitur finem fuum , qui

daminodo in me incurrunt , & prope-

.

B f

amnodum : enecant.

eft reddere nnicuique, quod fuum eft,

UT )

2. Orare offendifli mubs smiquitatem

Egredi;ur judicium pevverfum. )

d

h'&w&h &

eft, egredi folec , fcilicet a judicibus.

. ? ) Quafi dicat : Cur permittis,

punit, & "n

cur fieri finis tantam iniquicatem,que

Italice diceremus , — Réefcopo ingiuffilo

Onjs ; [jï

oculis meis oftenfa, & exhibita, dire

gindici,

ie cruciat ?

Vel /aberem intqui/fi-

&. fpicite in gemtibus, &c.) ld eft,

'*gonic*, t fe

mum ,ut fic figura illa , quam Greci

afpicite gentes. Kefpondet Deus, fe

NIDE T

vocant &v àià Jvoi» , cuní fcilicet dua-

non diu tanta mala toleraturum , fed

tioht volus

bus vocibus unica res fignificatur.

mox rempublicam udeorum per Chal-

bclls, .

Laborem.. ) Quo fcilicet impii af-

'deos punicarum ;5 Qiuafi dicat , afpi-

WL""'S T

fligant , & gravant pios: Laborem,

ce gentes , & agmina Chaldeorum,

h :'?,',;gyfi

& dolorem,quem patiuntur jufti, & pii.

quz adduco

ad exfcindendam ]u-

Pa

dzam.

Id vtei

Pradanm $ Efinju/fitiaw. 2 ld eft, vim,

: od j

violentiam , injuriam , opprelitonem.

Quia opus , 6$c. ) Hoceft, quod ad-

g

- Centra me, ) ld eft , corezm me , ut

mirandum dicit.

fabent Hebr. & Chald. quafi dicat ,

Opns fatlum eff.) Kes quedam fiet,

ds lolliy

»

1

7 Oil'cm |

me vidente , & dolente.

iddam fiet tempore veftro , quod

Vrtun

Ez f'atum . eff judicium , t5 comtr adi-

4

dem faperabit , propter fcilicet cla-

do potegtior. ) ld eft, perverfi homi-

dis, & vindicte atrocitatem.

/

QU lia

t flliei

nes j qui jurgia , & lites ferant , ur-

6. Amaram.) Nocentem ,fzvam.

pterga fæVio;

gentque , potentiores funt juftis, fim-

Ambulantem (uper latitudinem terre.)

"Quz arma fua laté circumfert , & cir-

lïun[[gm ;

plicibus, & quietis, eofque in judi-

tj

» W.'«pa!

"

CAPUT L

28

E.

4

!, Videre-

7. Horribilis, & terribil

4

is e: ex femetipfa judicium, &

judicum,

onus ejus egredietur.

8. Leviores pardis equi ejus,

.& velociores lupis vefperäi-

.ui;q'ue al

nis,. &jdiffundentur equites ejus : .equites namque ejus. de

longe venient ,

dendum.

volabunt -quaü -aquila' feftinans ad Come»

,

) & Obihþ

9. Omnes ad przedám venient, facies eorum ventm Wurens:

10 nemo

&

& congregabit quafi arenam , captivitatem.

*

Io. Et ipfe de regibus triumphabit, & tyranni ri

f

diculi ejus

lämm) &

erunt: ipfe

X

| pomdeat

aggerem , & capiet eam. -

uper omnem munitionem ;*ideblþ, & comportabit

— m

", Hor-

II. Tunc mutabitur fp

iritus, & pertranfibit, &. cörrqet;

jufforem fel

hac eft fortitudo ejus dei fui.

K

habentia du«

Ff

/iæ. Num-

opprimatte

: B 6

as fs , fl

fuo.

cumjeQas nationes fubjicit imperio mzriplicabuntur , quod in idem reci-

/ dit.

;, ut debett

Talermacule mon féu ) - JEdes, &

De lenge venient. ) Non enim fuos

civitates non fuas. / l'acitéfubindicat

tantum equites adducent, fed ex aliis

ipfos capturos efle Jerufalem.

*

etiam fubditis , aut fcderatis natio-

ilex pl

h

". Harriäili:.) Qua Vd folo vultu

nibus auxiliares co

,'"'11"7157743 U(')

?

terreat.

rimi erunt.

pias, & i&lfzo P;m

fuga , i

Ex /Z,näetip/.ïa jedicitm & onus ejus ,

Feflimams ad camgdeädam. )Cum fcr-

god foum at

egredzerur. ) Id eft , judicium , quo

licet in prezdam vifam delon

ge ocyf-

vgrf!/'li- ]

Chaldea gcns alias gentes damnat,

fime involat.

a joticibnr

punit , & exícindit, aliis vero parcit,

Q.-udd pradam wentent

; ) Ad prs-

& onus, five jugum, quod. alüs im-

dam potius, quam ad pugnam ; nemo

ponit , ex f/emeripfa egredietur ; id eft,

enim erit, qui eis refiftere poflit, &

d) ld d

éx fola ejus volüntate , non ratione,

impetum illorum fuftinere..

:

fed ex mera libidine ; erit pro ra-

Feutus arezs. ) Quafi dicat : Qua-

je Das *

e

tione voluntas. Sic dicunt Judsi re-

TatUrUm v

ut veuto ure

cumque tranfierint, omnia vaftabunt,

um

per Ua

belles, Jer. c. 44- 27-. Faeiemas omne

P

xi;c cuncta yirentia are-

TL

fpe

werbum , quod egredietur de ore noffvo.

fcunt.

8. Levrores, ) ld eft , velociores.

Captivitatem. ) Id eft, captivos.

(Juligorum

Pardi velociffimi fánt.ad cuxfum, &

yendam J

Io. Ridicel) ejus erumt. ) Derifui

admodum feri , itaque defignasar

habebit , feu contem

Chaldgorum celeritas in perfequen-

Yanni udibria ejus.

ptui. LXXi £fj-

d

dis hoftibus , & fzvitia in eofdem.

$uper omuem. munitonem ridelit. )

Ve'orzores lnfi: jv*e;fþertiizis. ) Alii

Contemner munitionem 4rcium , &

qu

vertunt , avid;res lupis ve]pertinis ,

murorum,.

Ve&ro [

cla'

qui fcilicet. vefpere exeunt e luftris

Comportabit aggerem. ) Extruet *m

i fClhcet

a

Íuis follicitante fame , i'uncquexpro-

terra aggere In ,

& ita arces in a;:duo

pterea feviores, & leviores.

fitas capiet:/.

terf! fzv r

Dijfun;lenizr.-*) fVlagnttm terrz fpæ-

II- Tunc mutabitur /;z»z'ritiv':.) Re.

jmfwieff

n

kgfh& :

tium ocdupabunt. .a Hebrxo eft,

N

gis Nabu-ghod.onofor vi&oriiswy elati ,

-

228

PROPHETIJE/ HABACUC

-qu r

12. —'Nkuvnnqu'id non tu a principio, Domine Deus meus, fancte

meus, &non moriemur? Domine, in j

udicium pofuiftieum:

inferücer

& fortem ut corriperes, fundafti eum.

13. Mundi funt oculi tdi, ne videas mal

um, & refpicere

ad iniquitatem non poteris: quare (1) refpicis fuper

iniqug

Dripbete

agentes, & taces devorante impio juftiorem fe?

l

ifunem i

-44. Et facies homines quafi pifces mari

y ïl'e

$: & quafi rept

y

l

non habens principem :

15. 'Totum in hamo fublevavit, traxit illud in fagena fua, &

congregavit in rete fuum.

Super hoc Iz2etabitur, & exultabit.

Üper

16. Propterea immolabit fagenze fuse, & facrificabit reti

H

us eleé&tus.

fuo: quia in ipfis *inära(i*ata eft pars ejus, & cibus ej

h, &

17. Pro-

m

LTI

(1). Quare refpicis zz Edjt, Bisr) legi*ur: quare non refpicis.

explanz e

altofque fpiritus fumet, && in fuper-

ferre potes Chaldzos , homines pef-

biam erigetür , ut etiam Chaldzi.

fimos-peffundare , && devorare Ju-

eEr pertranfbi.) imperium Chal-

daos , qui ut peccatores fint ,

Eu uo m

tamen Chaldeis meliores

fung

daeorum, & .corruet , cum fcilicet in

pulcherrima

Daltaffare exfcindetur a Cyro, & P.erf

*

Re[fpicis.) Atquis, & benignis ocu-

um füum y.

118.

lis illis favens, & pro illis pagnans.

Vj- I'icþf(,r

Ifonice -

Hac eff fortitudo ,. €c.. )

PI4. Facies. ) Permittes agere Na-

/kam, SQ ï

quafi dicat , Deus fuus illum defen-

buchodonofor. de hominibus, quod fa-

di. fradium

dere. non poterit.

ciunt de pifcibus pifcatores , ut fci-

Ütus in o

Io. Numguid mom tu. a principto65z.)

licet illos. capiat , occidat, &c.

piat, fub'gd

Id eft , a. Domine nos a principio

Reptile. ). Reptilia maris funt pi-

[* ac mup

'elegifti , & populus tuus fumus, tu-

fces , qui pedibus carent.

er cu

que fan&us nofter ,. qui nos fan&ifi-

ANon babens Prsncipem. ) À quo pro-

I SUP

NG

tegatur., & c1jus ope , & confilio

Ccas, & quem nos fantte colimus ;

5

lent excubi,

ideo fervandi fumus a te , & a mor-

poflit adverfariis refiftere.

pugnaculis a

te eripiendi*, ut licet calamitatibus

I5. Tvtum m bamo,8c.) Magni fun

jademur, non tamen funditus perea-

progreffus Nabuchodonofor , bene il-

E fg,;m f

mus.

-

ententig re

li cun&a fuccedunt, partim hamo,

* Q"d dteg,

-Domine . in judicium pofusff eum. )

partim fagena , partim retibus omnes

W , qug ill

Quafi dicat: Scio fane, Domine, pofi-

circumjectas gentes in fuam redegit

tuimn effe a te Nabuchódonofor , ut

poteftatem, hoc eft partim aperta vi,

Hl

E!quia' rg/P

beæg €

per ilum judices, id eft, punias in-

partim aftutia, & dolo.

rfPfinil Ve]

obedientes tibi.

16. Lomnolabit (agena fsa , 6r0. ) 'Tri-

Ef fortemut corriperes, fundtzjfi eum.)

buet. fuis viribus , quod- tam multos

Wt Pfæfg

Cum firmafti , roborafti opibus, vi-

vincat, ac fi fua , non Dei virtuce

LY M

vinceret;

*

T thfüfu

ribus, copiis , victoriis , &c. ut per

eum, quaft per virgam caftigares pec-

Quia 1n ipfs incra/ata eff pars ejus,)

quld refpmde

cata noftra , & aliarum gentium.:

Pingues , lautafque epulas , fcilicet

n? porto W

N meg de

I3. Mzandi funt oculi tui & c. ) Qua-

omnium gentium felectas opes, qua-

Íft dicat : at cum tibi omnis iniqui-

fi partem , fortemque fuam fibi hac

&Qtia a milis

tas difpliceat , ut nullo modo proba-

fua fagena, & rete comparavit.

U5 g,

fDlm m

iUtcs

xe pofífis, quod malum eft ; q,uomodo

|Et cibui ejus eleiiui. ) Optima, &

citi

| i qUI

CAPU T I. & II.

-t

e

29

Us an(le

17. Proptet- hoc ergó expandit fa

;

genam fuam?

mper -

ui(ïi.gum:

inFerücere Gentes non parcet.

-

tefpitere

Xet iniqu

Proþhexz;*æv a Domino

efponfum expeGhanti pracipitur , ut fcribat

1f teptile

vifionem. ac longanimiter. ipfius eventam expetiet ; defirutlio Ba-

celera d.

bylanisz ggfopïär "mu

lía ipforum fc

€

j

lcribitur , G quad —

na füa, &

:

'

idola eis non proderunt. — »

exuli

:

It

jcabit reti

I. * Uper cuftodiam meam ftabo, & figam gradum füper mu-

us electus,

nitionem : & contemplabor, ut videam, quid dicatur

mihi, & quid refpondeam ad arguentem me.

— 22

1. Pro-:

3

2. Et refpondit mihi Dominus, & dixit: Scribe vifum, &

explana eum fuper tabulas, ut percurrat, qui legerit eum.

1.—f;mihes pf

*

*

lvorate -

e

Ffs3

3. Quiay

j fml ! '(um

f

?

pulcherrima queq

cum fuum vertit.

ue vorat p n füc-

:

quo, & arcem capiant ; fic .prop'he.;

;nignis 0ct-

ta fe. attentum . fuiffe fignifieat, ne

p

17. Proprer boc ergo expandst fagenam

caufam, quam ipfe tuebatur, Deus

; agete Né«

fnam , 8c.) Ideoque cum hoc pifcan-

ret.

argumentis infirmaret, aut infringe-

bus, quodf-

di ftudium tam belle illi procedat,

Pagninus, Vatablus, & aliiex

yes , t (

totus in eo eft , ut alias gentes ca-

Hebrzo fic vertunt: Ez qeidrefpondeam

351 &C'

piat, fubigat, & fpoliet , & fe ma-

4d di[ceptazionem meam vel ad argumen-

gis , ac magis femper ditet.

,..xris funt p*

tun meum: id eft mihi propofitum ab

l: Q'Uper cuffodiam. meam, ) Rem cu-

improbis , qui pütant Deum non curare

À qo p

ftodie meg commiflam , ut fo-

humanas res , eo quod fortuner im-

lent excubitores in mcnib

pios , quafi dicat: expectabo refpon-

T: conflio

pugnaculis arcium.

us & l.)ro-

fum Dei , ut ex eo refpondeam im-

Msl

Et figam gradtïm ,Efc'.) ER ejusdem

probis, qui ejus providentiam fuo-

jlot , bec V*

fententiz repetitio.

hoc argumento impugnant ; & accu-

mid dicatur mibi.) A Deo fuper

fant ; Vel ut refpondeam, & intel-

ysim hm

iis , que illi proxime propofui.

»tibus 0

qui

lectui meo arguenti me fatisfaciam.

iam fedgit

Ef qnid refpondeam ad arguentem me.)

2. Scribe vifum.) Vifionem, quam

perta Vh

In Hebrzo eít , qud refpondeam cor-

nunc tibi revelabo, ut memorta il-

im

!

reptioni, vel redargution: mes , quafi

lius perennis fit., eft enim magni mo-

dicat : Prafagit animus Deum liber-

menti.

.

M,U*)

Ti

-tam i

m

tatem meam loquendi increpaturum,

Evplana eam fuper fAbulas, ) LXX.

& reprehenfurum ; cogitabo ergo,

bzxum : foilicet buxeas tabulas.

Per-

| Dei' vin

quid refpondendum fit, & qua ratio-.

fpicuis & diftin&tis charaéteribus fcri-

ne porro urgere poflim rationes, &

dH

n f]""u)

be, ut a Quolibet facile legi .pof-

int.

|la s

fcilictt

di&a mea defendere; fumpta eft alle-

$, qui

goria a militibus excubantibus in mu-

Percurrat ,| qui legerit eum. ) Ut

s of*

ris, & arcem propugnantibus ; ficut

ftatim affequatur , quidillud legerit.

garm Í

bi hk

enim milites hi. attenti. funt, & foli-

Ut de plano le

[ Vic.

Latini.

gi poflit , dicebant

wpï

&

Citi, ne qui obfident, irrumpant ali-

()p:imä f

250

PROPHETIJ HABACUGA

A Nit

- Quïa adhuc vifüs procul, & apparebit in finem , & non.

fuícitabu

mentietur; fimoram fecerit, expectaillum ; quia veniens ve-

L

niet, & non tardabit.

s Q

*Joan

4. Ecce qui incredulus e

ft, non erit re&a anima ejus in fe-

qui reliq

z

& iniq"glïï

3- 35- metipfo : * juftus au:em in fide fua vivet.

«Oom.

*

c. Et quommodo vinum potantem deci

pit: fic erit vir fu.

9. V2

in excalt

Gul perbus, & non decorabitür: qui dilatavit quafi infernus ani-

10 C0

a.1r. mam fuam , & ipfe quafi mors , & non adimpletur; & congre-

mulis, ó

Lebr gabitad fe ommes gentes, & coacervabit ad fe omnes po-

r Qu

39- 38 pulos.

6: N

joncuras

umquid non omnes ifti fuper eum parabolam fument,

&loquelam zenigmatum ejus; & dicetur: Vse ei, qui multi-

GaTER n v

um lutum?

plicat non fua? ufquequo aggravgt contra fe denf

H iæqz:i:

&

*

f

2 Numl

ponent de

htjusmoti

conftans in expectatione ebtum,quæ

(8. Vijus.

Id , quod vifione often-

tationts , i

ditur :

v1

:

etiam nomine ngiöcanc

promi ft1.

7

mhetzphoris.

Hebrai, q

i^

5. Ef quoroc

£

lo oinu;us pctän;em deci-

W*;;»/:m

ui-dquid fenfu , aut intelilke-

pit,€c.) Docet Dominus momen-

&u percipitur,

tan2am. effe,

& caducam malorum

vias, & r

Procsl. )« Poft multum tempus im-

.

Volando,

plendum eft, -

fcltcitatem

,

& quamvis gencratim

»

loqui videatur, non eft tamen ditli-

Zlfy;ltguc

Infinem.

) Fandem,licet poü Xtempus

tdi divit

diuturnum, aderit, & implebitur. Ad

cile intelligere , Nabuchodonoforem

*

iiandi ?

literam loquitur deN abuchodonoforis,

peculiariter notafi;fententia ergo eft:

quemadmodum vinum potrantem de-

Agau

& Babylonici imperii everfione, & Tu-

vis idem t

deorum ex captivitate liberatione.

cipit, quia eum primum exhilarat ,

multis , y

Simul Chriftum refpicit huimani gene-

deinde humi fternit, & ridendum om-

"nibus exponit , fic impiorum felici-

34' 18' L |

ris liberatorem ex. demonis , & pec-

*

[0/7/7] /,

cati fervitute.

tas » qua fuperbi ebrii funt, ad tem-

Dl*?l[zm'; l

Vesiens: vemiet. ) Omnino veniet;

pus eos exhilarat , fed tandem dolo-

rem aifeit , & dedecus apud omnes.

QU& Qenfn

implebitur omnino vifum , & pro-

tatcäm5 & |

phetia , Chiiftus omnino aderit fuo

Non decorabitur.) immo dedecore,

ibl]S, aut

tempore.

& ignominia notabitur.

Qui dilatavit quafi zufernus , €fc.))

U$ Dirte

Non zardabit.)

EE

:

Ultra tem pus pra-

gr&vam, h

fcriptum.

^Qui vafto animz defldzrio. divitias,

Non evit retla anima ejus 12 femet-

& imperia captar, inferno, & morti

Ro affe

fimilis,

au

i

& quodammodo dilatat fe,

ln &

i^

m |

ijfó.) LXX. habent ,,Nes cemplace-

d

QUs

bt anima mta ia e0.

Nimirum non

ut multos, quos vorat, capere polfit.

placet Deo , qui non eft re&us; nec re-

Congregabit ad. fe. ) Suo adjunget

XD "

EE

imperio.

nrgy

&us eft, qui non credit.

( fufius autem in frde [nacviuet 2 Ve-

6. Super eum parabolam fenent. J

Á .

za, recta, pacata, felicique vita fidei,

Carmen lIngubre de ejus calamitate

Per ?

compofitum , nimirum de Daltaffare,

M qu

fpei, gratis, & gloriv; in Deo enim

Unt te

qui vera €ft vita, ejusque promiílis

fub quo Regnum Chaldeorum ever-

Eljl

( '4(

defixus , illi- grasus erit, & charus.

fum eft : fic Michzz 2. 4. dicitur :

Vim f

ï]n;m

Qui bonus, & PWDFS eft, manebit

Gusetur [tpir vos paratola.

L

N

9A

"CAPUT E

1, non

"9. -ü*amquid non re

pente confürgent, qui mordeant te: &

enlens ve»

fuícitabuntur lacerantes t&, & eris In rapinam eis?

8. Quia tu fpoliafti gentes multas, fpoliabunt te omnä-:s.)

eusim "

qui reliqui fuerint de populis , prop er fanguinem hominis,

& iniquitatem terrae civitatis, ó&z omnium habi.antium in ea.

eritvit (u.

.9. V8 , qui congregat avaritiam malam domui fuse, ut fit

fernus an

in excelfo nidus eius , & liberari fe putat de manu mali.

:

& conge

Io. Cogitafti confufionem domui tuae

77

*

: c?,ncidifti po pulos

omnes p»

multos, & peccavit anima tua.

1r. Quia lapis de pariete clamabit; & lignum , q

: UQd- .inte-xf

m foment

jun&uras sedificiorum eft, 1'equndebiitr.

| :

qui mult*

um futon?

12. Væ-

Er loguelam .sm'gmdm-m' t*jm; ) Com-

Qui manus , & crudelitatem tuanm,

^. Num-

ponent de eo gnigmaticum carmen ;

effugere potuerint.

*

— ád

hujusmodi enim eífe folebant lamen-

Proprer.. [anguinem Lomimis.) CQQuia

1e eortm, qué

tationes , quze multis.

,

& obfícàris

multum effudi(ti humani fanguinis.

metaphoris, & allegoriis conftabant.

Et iniquitateg lerra. civitaris. ) ln

;e!znfem da«

pus momene

Mulgiplacat noz faa. ) ln alienas di-

Hebr. eft, &$ rapizas terra, €Y civi-

vitias, & re

gna igrumpcndo, & in-

£4£is , id eft propter tyrannidem, qua

m sdlorumi

volando.

vexafti terram. Juda, & civitatem [e-

ji; genenm

lisgutquo ? ) Quis erit finis conge-

rufalem, & omoaes habitcantes in. ea,

; tamen (ifti

rendi divitias, & re

gui fines ampli-

hec mala tibi eventient.

hodonoforeta

ficandi ?

9. dvari/zam malam.) Divitias ma

entia ero &

.

"Regravar.) Wlultiplicat; nam gra-

lis artibus partas.

gotantctm e

vis idem fzpe eft in.Scriptura , quod

Ut f!'t i ex(ggyo ; 6c. ) Putaàns fe

q exhilant,

multis , ut patet Exod. g. 24. Pfal.

34- 18- I. Machab. 1, 18.

propterea ab omni malo immunem

idepdim o

a

fore, & extra calamitatum jactum,

Xorum feit

Coztra fe ) In perniciem fuam.

ut butz funt aves. quz in celfis rupi-

gt al

Denþ;m dzfum. ) Div tias intölligit,

bus, & editis locis nidulantur.

engem doe

quz dcnfüm lutum vocantur ob vili-

l0. Cogitafti confuffonem domui tua.)

2 'Jd omue

tatemm , & quia cum ex rapinis, frau-

Pu:abas te' inagnam glcriam: compa-

qo dl

dibus, aut quibuscuique malis arti-

rare pofteris tuis, fed contra accidit ;

bus putg funt, animam inquinant,

nam magni dedecoris caufa illis fuifti.

Ámiui ,U 2

gravant, tenaciter illi adherent, quia

Concidiffr populos 24205 ) Chald. 4e-

erio diritité

magno aftecu diliguntar, & tandem

in exitium traliunt.

pradatus es.

LXX. coz umpft;/zzi. :

, & mori

chius.

Apte .N auma-

- YI-Quia lapis de paricte c!zzmaäit.)E(,c

(o diatat 16

M

M

"

0 IC-

adagium fignif&icans crimen, &injuriama

capett f

Xevcüg ro wcwig &c1 ïgcïgn(u,gog.

pubiicam enormenm;quz celari nequeat;

O00 aj

urum E argeutum Bulvis Jent.

dicat: tua tyrannis, & yiolentia tan-

; /:471[/"- )

7. Qui mordeant te. ) Cyms, &

ta eft, adeoque mgnifefta , u£ licet.

Perfe, qui ut fortiores ferx lacera-

:

homines t:ceant, tamen lapides, &

: . C;damiiäïe

bunt te.

ligna parietum vaftatarum, « diruta-

r purdlatty

Et fzfcimbzznmr.«)g ER repetitio ejus-

rum edium , contrate clamatura fint;

il Orüm eVEf'

em fententiz.

Lignmem, 6c.) Hoc lignum Graci

"

;l

,, dicr *

l

[

,9- Q reliqui fueriïaf*' de fop'u/i:, i

vegaxzïc cutodscquo) vel Inayrec,quang

It

232

P-.ROPHE.TLä"HABACUC

"Q

-E-zgc, - z,*i*Væ*g'qUi zedificat civitatem in fanguinibus, &» praepa-

* Qeterrel

24.9- rat urbem in iniquitate,

"N afie

funt a-Do.ïmïho äxerciiuutn? Labo-

& cvità

3. Numquid non hac

*

3.. Is f

abunt ent

m populiin multo igne, & gentes in vacuum; &

1 Q

- con£ati

deficient.

.

14. Quia replebitur terra, ut cognofcant g

z

lc;riarh Domini,

quafi aquae operientes mare.-

*

9e

1914 ä?

i:. Vsae, qui potum dat ami

co fuo mittens fäl fuum, & in-

Centi, n

a, d

ebrians, ut afpiciat nuditatem ejus.

16. Repletus es ignominia pro gl

oria; bibe -tu"quoqüe, &

Qp *

circumdabit te calix dexterze D

confopire;

:

;omini ,& Vomitug

Cjus 0mi

igngminiæ fuper gloriam tuam.

.-17. Quia

Tnore temi

décoras v

ficitur red

vocem Suilas interipxcetatur S*ämvï

tatem pïbpi'n'atweti'am amicis Regibus ;

hoc eft, qui eos crudeli tyrinnide di-

flatum.

$Ne», lignorum colligaciong*m, vel

fiexuute.

vexat, & donec eos regno, bonis

T. Inn

Xq9. Crvitatem. )

Biaïbylkdn eni.

.Oomnibus , & ipfa libertate pudende

Liani, )

& adirri(ionemdelpoliet, & deddet.

in templum,

To faneninibus. ) Pecunia parta cz-

dibus, & oppreffionibus pauperum.

Aliqui locum hunc fic vertunt, &

pro Lolani ]

interpretantur : V zió£, gui propimas

-plum dicta

Praparat tebem.) Adificat uzbem.

155 &.

- 13« Nurnmq:

dd mom bac, €fe. ) Que

*

amico comjuntülufimo vinmm tumm cali-

contra te vati

icinor, ftatim atque fub- . 4wmt, wt ineiries emuz, deinde afpicias

quod effe «

ejus-pudenda , qua. allezoria fignifica-

altum inflr

ju»gam.

Üpirier t

LaLerabuut pa]mlz" inmulio igue.

j In-

tur perfidia, Chaldeorum , qui fcede-

cendetur D abylon a Medis, & Per-

ribus illiciebant populos , quos po-

paw.

ftea ignominiofiffime tractabant.

E Wf;.*n

fis ; Chaldeorum popult , ac gentes

I6. Repletus es ignomimia pro. gloria.)

Quis Chii

aliarum nationum , qu& €is adhare-

bunt, conabuntur extinguere incen-

V illi ; nam lege talionis fimili mo-

viltrunt fe

dium, fcd fruftra Iaborabunt.

do ab aliis fepe nudabitur , parique

Qrucukcnze: P

nominia, & irrifione mulétabitur.

D'cj,'?cile?zta

) F&figaäünm/r,. ut vertit ig

eris percgl

N atablus.

Bibe t» quoque , E$ con[opsre. ) "Tu

Conttrentur,

ferra. ) 'Totam

^quoque bibes de calice ire Dei, &

Dt janyy;

JG4. Quia roplebitar

m i

Chaldeorum terra

implebit multi- confopieris iore ebriorum, qui large

A homig

tudo innumerabilis

Perfarum, & Me- vinum hauferunt, quafi dicat, punie-

B i)u'?!:'l,',

ris acerbe, & vehementer.

üjtr inio

dorum , ficut 2q1$€, que operiunt al-

veum maris: ut cum Babylon vaíta-

Circimdalbit te calix dextera Domtmni.)

Atiüttm ter

tafuerit, cognofcant omnes gloriam,

Vallabit te, & «comprehendes ingens

fax t

"

calamitas, & atfiictio.

Iin Hebrzo

& potentiam Domini punientis tyran-

Sic

defohïï'ïi

Na

nos, & alienorum bo.:qomm direpto-

eft: Ferter fe fuper ze calix , 6c.

orte, m

$es.

*

dicimus italice, $4 volrara ;/'vafo , €

iripits

Jf waitara com 1l fondo 1 f9.

j&. Pa, qaipamma'ztz amice f40, &c.)

Ij Quid

Va

abuchodonofori , ejusque affe-

Et/ vomitus igmomimia fuper gloriam

tl Ch

clis, qui fel.fuuni, id eft fuam bi-

fuam ) lantum tibt ex calice vindi-

p lcap,

(te Dsi hauriendum erit, ut non fo-

lem, (X amaritudinem, vel ut habet

08 Dütibase

Aquila, fwererem f[uum, us que ad ebrie-

" lum inebriieris ; fed etiam "evomas

bii], agf 0

CUP UC * fl

233

V pepe

17. Quia ifïiqüitäs Libani operiet te, & vaftitas animalium

(

l

deterrebit eos de fanguinibus hominum , & iniquitate terrae,

t^ Labo.

& civitatis, & omnium habitantium in ea.

Qu &

18. Quid prodeft fculptile, quia fculpfit illud fi&tor'fuus,

confatile, & imaginem falfam? q

uia fperavitgin figmento fictor

i Doniti,

ejus , ut faceret fimulacra muta.

:

19. Vse, qui dicit ligno: Expergifc

efe; Surge, lapidi ta-

m &it

centi numquid ipfe docere poterit? Ecce ifte coopertus eft

auro, & argento, & omnis fpiritus non eft in vifceribus ejus.

wque, &

20. * Dominus autem in templo fantto fuo; fileat.a facie "Pfal-

k vomitus

-

T. ORA"

IO- Sc

;*jus omnis terra.

N

! Quia

more temulentorum , & vomitus in

bis.proderit fculptile , quia non eft

p

m st

decoras veftes tuas redundet : figni-

Deus, fed opus artificis.

Cozflatile, &c. ) Nihil vobis prode-

ics egibus?

ficatur redigendum

| ad ignqxniniolexn

vinide d

ftlatum.

rit idolum , quod, ex auro , vel alio

7- deiquitas.

) Pana ini(quitatis. :

immetallo ab hominibus conflatum eft

«qo, Doni

in fornace & formatum.

ate padende

Libani.) Qua in Libanum, hoc e

in templum Jerufalem faviiftt. Chald.

Er imaginem fAlf2m. )! Artifex fecit

& demdet.

pro L4£2ni habet , fastisarii.

'Tem-

conflatile , five fculprile effe imagi-.

; Va

nem falam , & mentientem , quia

qui p

plum dicitar Libanus etiam. Ezech.

17.

& Zachar. II. 1. fortaíte,

nullum verum numen reprzfentat.

a tun d-

uod effet e cedris. Libani, vel quod

Quia fperavit im. figmento fitler.) E

j p

altum inftar Libani.

tamen adeo demens elt hómo, ut ille

r d

gni o

0;».72;: te. ) Abundantér veniet fu-

ipfe, qui fecit idolum , fpem fuam

j Ui m'*le'

per te.

in eo collocet, ideoque fecerit fimu-

y, qui p

lacra: ejusimodi , qu& nec fermonis

E« vaft

jfas Anim;;li'ui;;z deterrebit eos.)

idabante

Quia Chaldai trueulenter quafl fere

ufum habent, nec rationis.

"T g/ari;:.

vaftarunt Jerufalem ; idcirco viciflim

19. Qui dicst. Higno

ex;ärg:j[äe'n s

yis fimii o*

&c. ) Qui ita fua alloquitur idola, ac

truculenter a Medis, & Perfis, qu4fi

r , priq

feris percellentur , vaftabuntur , &

fi fentire poffent ; fic vero Dco, &

conterentur.

viventi bene dicebat David ; Exzrge,

m;)&gbitüf-

quare obdormis Domi;ne. PÍal. dT QX

v )

De jlz;zgtsiniäm.) Propter fangui-

g UH

^uem hominum copiofum, juem fudifti.

in Hebrzo eft : Vs dicents ligno : ex-

jd, Qu i

Er imiqnitate terra , Cj uUinatus. )

pergijzcre : f&zjfäizg ze spfaon .- lapida fa-

CCAR?£.

hs pun*

Propter iniquitatem , vim, & expi-

"h.

lationem teriz Judzes , & civitatis

Nmquid irfe docere poterit? ) INum

i Dorim )

fan&z Jerufalem , quia diripuifti, &

lapis poterit cultori fio aliquid dice-

oen

re, & indicare utilia, aut noxia?

defolafti Judzam , ( Jerufalem, p ri

n Hare

forte, & jure tu quoque defolaberis,

Ecce 1ffe, Uc) Nihil aliaud eft ido-

j. d

& diripieris a Medis, & Perfis.

lim,; quam lapis , aut lignum auro

UE

1t)h

teum , vel argento , vita , fenfu,

44 !

Ig. Quid prodefó fculpts/e ,. .£fc. ?. )

Iridet Chaldeos , qui in fuis idolis

ic fpiritu carens.

UL

QO. Dominus eutem f t-:mpfo, $)

j

j f

Jj

, fpem locaba»*, & fe ab eis protegen-

;« (À

Jice V

. dos putabant, quafi dicat : nihil vo-

At non talis Dominus nofter, qui

Bilél. culf Com, Menoch. T.Vl.

p 0

Wm

PA

2334

: ***" *** - *'**

*

per

2

1930 R A-T I

URU

$5l

HABACUC PROPHETA |

P

j At

ke

PRO'IGNOR'-«ANTIISQ

CAPUT IIL

Lomeunl -

2.

Tum pro pr

Omine, audivi-audit'ionem-Afüam ,& timui.

Domine, o

*sit, lii

pus tuum, jn medioannorum vivi&ca

morue mir

illud.

P

cim popult

fueris , mife-

um indu

In medio annorum notum facies: cum iratus

ricordisae recotdaberis.

fenificit f

beret ex J

aran.

daturus if

3. Deus ab f&u&ro venigt , & SanGus de monte Ph

Ope.

fito, &c.f

Auflale: f

^O. dudivi auditionem tuam. ) Qra-

eft in.cclo , ut Dominus omnium,

mm, & D.

& inde cuncta videct, & moderatur.

culum , quod a te mihi revelatum

ant 1 indac

Stleat 2 facie ejus 02/2724$ terid.) LXX.

eft, de vaftatione Judze per Chal-

etiam fe oft

dzos , & de clade Chaldeorum pert

Revereatur faciem ejus, Sitque illi fub-

Qui in mon

je&a ; nam hoc fignificat nonnun-

Medos ,

& Perfas ;

Opus etiam

Y olim a

quim filentium in facris Literis, ut

magnum , quod pro hominum falute

propheta aj

facturus es , carnem affumendo.

cum dicitur de Alexandio Magno I.

9t de Sigs

Mlachab. 1. 2

Ef /ilm't terra : con-

E: tizaui. ) 'Timore reverentiz. Ob-

*IW./;/.J ! fff/lp'?.

fücclu ejus , fubje&a fcilicet, & nihil

ftupui admiratione tanti operis. LXX.

addiderunt , Cez/féderaw: epera tua , &5

( 66 frnif;

amplius aufa contra illum mov

ere,

OP"W (&

aut hifcere.

expavi Grgce é£'eoc

.

" nie is, tij

I. JJRO ignorantiis.) In Hebrzo eft,

Gws fum.

71: » Extra iue fa-

üperat.

nmyam figionerb, quam vocem

In medio 4nkornm.) Calamitofo-

Leudy; 6a

nonnulli exiftimant fignificare mufi-

rum , captivitatis , cum calamitates

pnorum, |

mm.

cum inftrumentum, aut certum quem-

erunt in fummo, fic vulgo dicimus ;

dam harmoniz modum. adhibendum

in medio tribulationum verfor, id eft

4 Splj;

in hac oratione, flve cantico modu-

in fummis tribulationibus : fane Chri-

Titàg

d

Dlet

lando.

ftus in medio annorum peccatis, ob-

Alii vertunt pre voluntartis ,

EW m ]ï"ïl

fcilicet deli&tis ; alii pro eccupatson:-

livione yeri Dei , & idololatria plenif-

TM

Ü mije

óus ; alii de rebus perplexis ; alii aliter.

fimorum venit in mundum.

BOTNON

Vivifíca illud. ) Fac,ut prodeat, ne

da

Per zgzoraztias ergo vulgatus Inter-

n *&lm

Tàc

pres ad mentem prophetz fignificat

patiaris tantum opus a te promiffum

3

r

"] ï.'?z

peccata populi, quafi dicat Habacuc;

jacere quafi mortuum , vivifica illud.

OrO,

Dotenti i.

omine, pro peccatis, populi ,

Notum facies. ) ldem fignificat,quod

Vns eft "

ut illa condones , & diffimules, ne

vivifica illud.

Prodire tacies.

Yttil i ;

proprer illa differas opus liberationis

Cum iratus futris, 8c.) Licet pec-

catis hominum iratus fis, tamen cum

TnEtpret n

noftre ex Babylone, & multo magis

j rnibus

opus incarnationis Chrifti, & redem-

tempus

adveneric ,

mifericordiam

! Spere

ptionis generis humani a. te promif-

tuam non fubtrahes.

fl

fum.

P y C

3. D/emï ab dufhro venicf. ) F utu-

ül 421/( 7,:(/14

PROPHETIE HABACUC CAP, IIl o5

Operuit ccelos gloria ej'us , & laudis ejus plena eft terra.

4. Splendor ejus ut lux erit: cornua in man

Ibi abícond:ta eft fortitudo ejus:

d

ibus ejusï

n

$. Ante faciem ejus ibit mors,

)e

Et egr*ediet,ur diabolus ante pedes ejus.

Gg2a

Q.Ste- :

*

*2f.

rum pro preterito , V'ex;e? , pro ve-

hifce cornibus*,yrquc");dammodo latet

um vivitea

Incipit enim propheta comme-

fortitudo ejus, quam tamen exeruit -

morare mirabilia,quz Deus patravit,

in Chananzos , & in. Chaldaos ex-

eiüm populum fuum ex JEgypto edu-

promet ; fic in Chrifti cruce abfcon-

ers, mue- -

&um induxit in terram promiffam, ut

dita eft fortitudo , quia in carne pa-

fignificet fimilia fa&urum Deum, utli-

tiens; Dominus infirmus videbatur.

beret ex Babylone.

» Pharan.

Ut ergo legem

&. ddnte f'actem ejus ibit mors.) Loqui-

daturus in Sina , venit Deus ab Au-

tur de pefte , & ftrage , quam Deus

0pe

ftro, &c. fic aPerfide, & Media,qux

immifit Chananzis,ut venientes Ifrae-

/

Auftrales funt Chaldez , adducet Cy-

lit facile eosopprimerent. Promife-

| tun. ) O-

rum, & Darium,qui Babylonem va-

rat id Deus Exod. 23. 97. Terrorem

;ihi revelatum

ftent, indeque nos liberent.

Deus

meum mitam iu pracurfum tuum , 65

etiam fe oftendet in carne ; ille idem,

g2 per C

eccidam omnem populum , ad. quem iz-

veorum t

qui in. montibus Seir, Pharan, & Si-

gredieris €5c.. emitteus evabones Drizs ,

us &t

naà olim patribus apparuit.- Alludit

&«. id autem re ipfa praftitiffe Deum

propheta ad illud Deut. 25. 2, Dom;-

omimum falntt

patet ex Jofue 24. 12. fic antequam

ffimende.

uus de $ima venit , E de Seir ortus' ef

exfcindatur regnum Chaldgorum,pla-

everentiæu : "

Jnobgs , apparuit de monte Pharan , 68

g* famis , aut peftis immittentur a

eum eo fautlorum millia, M ide ibi dicta.

Domino

t optrii u

Ante faciem Chrifti ivit

j qera Ms

Operuit calos gloria ejus, &c. ) .Me-

inors, quia moriendo mortem vicit,

niet is , cujus

illaque fuperata , & pudibunda aufu-

, lu m j

fuperat.

gloria calos i(.mplet .

git. 4bforpta eff mors $m villoria. [,

z

Cilmitob-

Laudis ejus, &c. x Operum ;hude

Cor. c. 15.

dignorum, feu perpetuo celebrando-

. £t egredsetur diabolus aute pedes ejus.))

um lat

rum.

vulgo dicimis

Pro 4/a£e/:w , in Hebreo eft mw^»

-4. Splendor ejus, t lux erit.) Cla;

refcepb , quod fignificat, quicquid vo-

m veror il

ritas , fplendor Dei advenientis ad

lando adurit, ut funt fulmina , fagit-

jbus:fant t

" C(',üügyo' j

dandam legem erat ut fplendor folis;

tx ignitz, fcintill, &c. fignificat ergo

fimili majeftate veniet contra hoftes

immi/Üeues per .4myelos zmalo: , vt lo-

gyolatri pkm

noftros ; claruit Chriftus luce do&tri-

quitur David Pfalm. 77. 49. cum fci-

ndUm-

n2 ,& miraculorum.

licet fulmina , peftes, fagittas igueas

PT

Cormua :m manibóus ejus.) Robur, &

in Chananzos mifit Dominus, ante-

e promla

porentia in manibus ejus.

Omnipp-

quam invaderentur ab Hebrzis , in-

: ,vivifïca illul

tens eft dextera ejus: hiíce cornibus

nuens Ítmiles in Chaldxos immiten-

) ügm catquo

ventilabit inimicos fuos. Non male

das, omnis fcilicet generis calamita-

interpretantur multi de cruce , in cu-

tes

Optime de Chrifto hoc intelli-

Llcgt pec-

jus cornibus confixe& funt manus Chri-

wmcn cum

gitur, qui Diabolum vicit, & de hu-

$ Il$,

fti , & per quam fortiffime adverfa-

jus mundi poffeffione exturbavit jux-

il

foricortia

£los vicit.

ta illud , Nwze princeps mundi cj!cie-

lä-i aä/coædita efé fartitudo ejuj.) In

ter foras.

m

p)m

]

236

PROP

A&

H L£

p

4 A

i

i

Y^

o

*

9)

r

C

x

1

f

"nv

u

[

6. Sfetit, & menfus eft terram.

iti funt montes fzeculi:

jo. V

Aípexit, & diffolvit gentes, & contr

Incurvati funt colles mundi, ab itineribus seternitatis ejus,

tranfilt

Dei

4. Proinic

les terrze Madian.

juitate vidi tentoria ']Ethilopjeï, turbgbun/tur pel-

11 9

$9. Numquid in fluminibus iratus es, Domine? aut in flumi-

tüm t

.l

nibus furor tuus? vel in mari indignatio tua?

&

Qui afcendes faper equos tuos, & quadrigee tuse falvatio.

9. Suícitans fufcitabis arcu

?

E

m tuu.m,x juramenta tribubus, .

l

qua logutus es.

Flu-

Perc

"

ejus uf

6. Srzetiz ,

&f men[us ej?' zerram. )

lim feceris , Domine , ZEthidþibus ,'

Keumecco

Deus expugnata per Hebrxos terra

id eft Medianitis pro zzisnitare , id eft -

promiífa, tandem menfus eft in funi-

propter fcandalum fornicationis, &

Arcum &

culo diftributionis., fin

5

culis tribubus

cultus Beelphegor, quod ip(i objece-

in JE;yp—!

portionem fuam affignans. Vide AQ.

runt filiis 1frael fubmittendo in eo-

d

furanz

7. 45. & Jofue c. 13. & fequentibus.

rum caftra filias fuas, que ad utrum-

Ut ef &

Pariter expugnata Babylone per Cy-

que fcelus eos pellicerent. Num. 25.

mento CQ

rum, in eo quafi victor confiftet, &

1. Cognovi enim, quod eorum pelles,

Titeras.

Perfis , ac Medis vi&toribus partie-

tentoria & caftra turbaveris, (& »ro-

P.u.l';lo:

tur , & tribuet..

Chri(tus fubactam

fligaveris per Jofue, ficut ergo turba-

Jortanis

predicatione terram divifit Apofto-

fti Medianitas per Jofue ,ita turbabis,

0T. Fj

lis, & fuccefforibus eorum , ut eam

affliges , & exfcindes Chaldeos per

In Hebrz

fpiritualiter colerent.

Cyrum, & Perfas. Chriftus turbavit,

il dt m

Alpexit , & diffotvit gentes.) Solo

& evertit caflra /Ethiopum, id eft dia-

i most

quafi afpectu, minaci vultu Chana-

boli , & peccatorum fceleribus de-

ordams,

n&OS terruit, & timore folvit, ac per-

formium:

ünt imp

culit, eumdem terrorem experientur

8..Num7uid influminibus ir;zng;*e:

?

00 dolue

"Chaldei. Chriftus afpexit, & omnia

Domine :

) AÁd fatvandum populüm

tibeentu

fceleribus, & infidelitate plena vidit ;

tuum lIfrael, videbaris , Domine, ira-

Guvges ,

credentes autem in fe a peccatorum

fci, & indignari Jordani, & fluentis

inhibits.

vinculis folvir.

maris Rubri ,

eorum naturam im-

Dedit

Contriti funt montes faculs. ) Per

mutando , fimili modo per Cyrum de-

montes feculi, & colles mundi- in-

tülf m l

duces Euphratis alveum in foffas, &

Vttibus

telligit Reges , & Principes , qui in

per eum ita deficcatum Perfas immit-

majoribus fuis longiflimo tempore re-

tes in Babylonem : détaenim.a Cyro

Átid;

Mu

gnaveruntin Chanaanitide. Hoc Do-

captam memorant..

Wt x

)*

n

minus contrivit ,

& idem

accidit

Qui 4]2:1;des fuper e250$ tuas.i-) Quan-

Chaldeorum Regibus. Chrifto ctiam

dotu, ut populum. tuum falvares ,

Dus lus

r ,

veniente montes, & colles hi humi-

corttra Pharaonem pugnaturus afcen-

Dere,

liati funt ; nam fe do&ring, & legi

debas nubem, quafi currum bellicum.

ejus fubjecerunt.

Et quadrtge tzua falvatio.

J

*

in He-

Hs

IODO)P

b itinevibus aternttatis ejus. ) Ob

breo eft , &5 qzma'rigas fnua$ ad (alm

adventum zterni Dei.

tem , Ícilicet populo tuo dandam.

hæos) J

. Pro imquitdte vidi tentoria &&tbio-

LXX. habent , & equitatio tua falms.

d

lbam, À

9. ;ufa'tam fuféirabis. aretm tuum. )

pie ) Vidi, id eft, cognoivi ; quid:o-

figitis

-

C,A PAU T ltI.

257

Fluvios 1;ci1;des terrae:

»

PA

"

ntes fl

1c. Viderunt te,

? & dolueru

nt montes: gurges aquafunï

nitats $i,

tranfiit.

buntur pel-

.Vocem fuam: altitudo manus fuas levavit.

Dedit abyffus

11. Sol & luna fteterunt in habitaculo fuo, in luce fagitta-

at in fmi.

rum tuarum , ibuntin fplendore fulgurantis haftze tuae.

12. In fremitu conculcabis terram :& in furore obftupefacies

—

x falvatio,

gentes

2 tribubus,

13. Egre

ffus es in falutem populi tui, in falutem cum Chri-

íto tuo.

Fl

Percuffifti c

aput de domo impii: dänudaüi fundamg'ntum

LXupNI UP YTADCS PA

ejus ufque ad Follum.

, Kthidpius,

Gg 3

14. Ma—

riniat il

micationis, &

Afcum tuum an;ipuäiïi, ,&,jacülatus

fulguribus grandini permixtis hoftes

1od ipft objcte

in /Egyptios , eos perdidifti.

Ifraelitarnm impeteres & profterneres ;

nittendo 1 e0»

Juramenta tribubus, qua locu/us es. )

tunc Ifraelit per Jucem eorumdem ful-

Ut eff &a dares promiffa tua . jura-

minum, ac fulgurum ( quz funt facit-

que ad ütrüme

tx, & hafte Dei) illefi, immo illu-

. Num. 25

mento confirmata, que lIfraclitis pra-

-

( eorum pelles,

ftiteras.

firati inimicos infectabantur. -

averis, & »ro-

Figvio: [cimdes tferre. ) Fluenta

I929. lz fremitu. ) Fremens P & furO-

re plenus, & vinditz cupiditate fla-

Tont érgo tuie

jordanis, & maris fcidifti.

fne t turbabi

OI. F;deruzt fe 69 doluerunt montes-)

grans late dedifti , & porro dabis

; Chaldeos pet

In Hebr«o eft, & eremzuerunt montes ,

firagem inimicorum tuorum , ideo

horribilem , ut omnes obftupefcant.

hriftus turbait

id eft magn& aquarum moles ad in-

yum, id eltdia-

ftar montis affurgentes, in. tranfitu

I3. Egreffus es 12 felutema popsli tui.)

Jordanis, & moris Rubri , reverita

Cum eum liberafti , &. eduxifti ex /E-

l fc;leribus Ü

funt imperiám tuum, & quodammo-

g pü).

ais t £

do doluerunt , quod

la fuo curfu in-

[07777) Cbrtfa 240. ) Per Moyfem',

hibexentur,

—.

quem fpiritu tuo unxifti, ut effíet dux,

andum pop .«'.un

"

Gurges aquartm

Pranfeis. ) Receffit,

& propheta populi tui ; fimili modo

1

;, Domiti, d-

i, & ents

inhibitus , & retroactus.

egredieris cum Cyro in aciem contra

m gataram i

Dedit Abyffues vocezm [uam. ) Fre-

Babylonem, ut ex ea liberes populum

muit mare, «& ftrepitum edidit colli-

tuum captivum. Hinc Cyrus ab Ifaia

j prCgrum

dentibus fe fluctibus.

"IY

C. 45. I. vOcatur Chriftus , dum ait :

- Mitimdo manus [uas levavit, ) Alte

Haec dicit Dominus Chriflo meo' Cyro.

a al immie

aquaruin crepidines utrinque elevate

Egrelius eft etiam Deus cum Chiifto

i enim a

yIO

funt, ifa ut mare vidcretur ad te ma-

Jefu in falutem popali fpiritualem

nus fuas fupplex attollere ,

& pre-

pér opus redemptionis nobis partum.

u tit-) Qui-

-ari , ut liceret. folitum curfüm te-

Percu/Ffls caput de domo izmpiz.).Pha-

tuim.

falyatity

nerc.,

raonem intelligic , qui erat caput do-

enaturus à

u

Jic

II. $eL6$ luza ffetermnt 1m babitacu-

mus impii Cham ,. qui fuit nequiffi-

um Xf

Jo f40.) Pugnante Jofue contra Amorr-

mus, & primus Rex /Egypti, qua in-

y4tlh

hzeos, Jofue 10o. 12.'

$

de dicta eft 7e4 Cbe» , Pfal. I0o4.

4l WH »

!ädï

" da dlm

t dm duce fagittarum. tuarum. Cc. )

235. & Pfal. 77. 51. Vel, ezpur,id eft

]

]banc , g'el iverunt , fen(us eft : cum

capita , hoc eft Principes impii Pha-

u

fl //i/ll

"T

j

fagittis tuis , id eft : lapidibus ; '& raonis, Simili modo percuties Bal-

A d

4

238

PRO*PHETI]E HABACUC

s

14. Maledixifti fceptris e

]u5,

capiti bellatoru

um ejus , veni-

r.H

entibus ut turbo ad difpergendum me.

Meat

Exultatio eorum

Abíc

fcondito.

, ficut ejus .qui devorat pauperem in ab-

fepibus.

15. Viam: feciíli in

Xmari'equis tuis, in luto aquarum mul-

tarum.

*

T2

]el'u mec

I6. Audivi, & conturba

tus eft venter meus: a voce c;oäntre-

Is D

muerunt labia mea,

quifi ce

Ingrediatar putredo in offibus meis, & fubter me fcateat.

ER

.. Ut req

Denitm.

uiefcam in die tribulartionirs: ut afcendam gd popu-

i,

Ium accifx&um noih*um.

:17- Fi-

taflarem , qui eft caput in domo im-

I5. Vram feciféé 12 mari équis futs.)

CETAGEr£en r

pii Nabuchodonofor per Cyrum. Ca-

opulum tuum favore tuo quafi in

put in domo Diaboli eft potentiffimus

equos fublatum tranfportafti per al-

grgatum,

ex ejus dormnefticis , id eft Antichri-

nit Patrib

veum lutofum maris Rubri ; ita ta-

ftus, quem C/är(fus-infcï/?ciet fpirstu

men, ut non inquinaretur, nec ledere-

[7. fia

eris fu;.

tur, complanata , & exficcata via;

Tanta eri

. Denudaft fundamentum cjtu nfque

tüm , tant

fimili módo Deus viam faciet Perfa-

& defolati

«d colltm.) Ignominia eum perfudifti

rum equitatui , ut Babylonem victo-

turpiter profligatum, dedecore illum

res ingredi poffiat. Déus Apoftolis

Deatum ?e

afficiens , non fecus ac (i totum ejus

fcidit lumina , & maria , cum illis

ment, &

Qhup,

corpus a pedibus , qui funt bafes , &

totum mundum pervium reddidit, &

fundamenta humani corporis , nudaf-

predicationi eorum patefecit.

p

fes ufque ad collum, & fummum ver-

16. Aud;vi.) QuzDeus contra Agy-

Ciet,

ticem.

T

ptios fecerit, & quz facturus (itcon-

- I4. Maledixsifts fceptris ejts. ) Cap'ï—

tra Chaldzxos.

quod 1X

tibus, & ducibus exercitus ejus , quos

Conturbatis eff venter mens. ) Inte-

timiram

maris Rubri gurgitibus merfifti : fi-

riora mea, cor meum.

1060 mjl

mili modo Deus maledixit fceptro

4 voce. ) Quam audivi hzc predi-

Btylabs

Baltaffaris, & Chaldeorum per Cy-

centem.

rum ; Chriftus vero fceptro , & ty-

rannice dominationi Antichrifti.

Coz:iremuerszzt l2bia mez.) Utiis

accidit , qui multum timent.

Verientibus u£ turüo,*C€c. ) Qui

, Ingredigztur petredo sn offibus mei;.)

magno impetu veniebant , ut popu-

Emoiiar Domine , ne tam atrocis

*

w

lum Ifrael perderent , vel in fervita-

cladis fim fpectator,

tem /Egyptiacam retraherent.

ür reqtziqï'am-) in fepuïchro,

Exu'ratio eorum, €$c. ) Eixultabant

- popslum: acciniluz: noférzm. ) Ad

JEyyptiorum duces , quod me con-

catum Abraham, lfazc , facob, Jo-

clufum in rari cernerent ; putabant

fue, aliorumque virorum fanctorum,

énim ibi me devorare : ficut potens

fortium e populo meo , qui olim

aliquis exulta£, cum pauperem quem

pro gente fua armis accincti infiznes

macare, vel fpoliare intendit, in re-

de hoftibus vi&to:ias

reportarunt.

duc&o aliquo ab arbitris loco depre-

Vox Hebrea , quam vuleatus vertit,

heudit

rée.

f ubi nullus ei poflit opem f£er- *

accintium. noffrum , fignificat etiam

unitüm , colle&um , colligatu?n, con-

-

CAPU T Il

239-

]U5, venj-

17. Ficus enim non florebit , & non erit germen in vineis

Meutietur opus olivae, & arva non afferent cibum. -

fem n ab

!j

Abfcindetur de

;

ovili pecus, &'non erit armentum in pra-

fepibus.

amum myl.

18. E

]e(u meo.

go autem —in/DAomino', gaudebo, & exultabo in Deo

Xe COntte-

19. D

eus Dominus fortitudo niea, & pbne"t pedes meos

quafi cervorum.

"

Ye feiteat,

Et füper excelfa me

1 4d pypt

nentem.

a dedücet me vittor in Píalmis ca-

p

3

n T-

Fecureeseerram-)

7 f?lti! mir.)

TT

n PRO—

o quil in

gregatum , conjun&tum , quod conve-

tafti par d-

Inv.Dea J«l me.) LXX. Salvatore,

ubn ; it tàe

nit Patribus in limbo degentibus.

Chald. Redemptore , qui ex captivita-

, nc ledetee

I7. Fiees emim mom florebir, &fc. )

te Bibylonis, & deinde per Chriftum

"Tanta erit Babylonis clades per. Cy-

ex fervitute peccati , & diaboli libe-

sficeaa Yi ;

rum , tanta rerum omnium vaftitas,

ravyit me.

liciet Parbo-

& defolatio , ut. éxarefcant ficus , vi-

joner ia

19* Dews Dominss for;imda"mea.

;; Apoltoli

nearum germina , olexs

pereant , ar-

Fortem me etficiet

, nec aliunde for-

menta, & greges.

tituslinem fperabo. :

j, m ills

Gézm. ) Tritiéum.

reddidit, &

-fcindetur. ) Peribit, vel defi-

Ponet pedes meos quafí cervorum. )

vt:clc'

ciet.

Celeres ad fugienda mala ,& ad tran-

filienda impedimenta, qux profpero,

contra Efy-

I9, Gasdebo.) Exultabo; jubilabo,

& felici ftatui. objici poffent.

ars fitcot

quod LXX, dixerunt éqaizoouci ,

nimirum propter opem , & falutem

Et fhper excelja mea., )

Juga colllium,

j ) ht

& montium Judzz.

ab eo mihi przftitam.

Vsttor.) Degs, cujus beneficio ego

Exnltabeo. ) Geftiam.

i ec pred

etianf victor factus fum.

——

z:..f,) U: iis

/j

y

eno

)

« Ji

i

(

xx

S

/fhur meis '.)

z

ey

N

N

-

——

e2

—

N

20

Q

j

'm auocts

-

—

d

ichto

il

-

A:

j

rW)Ad

'):

E

—

.«;()ï) J

AE

l

]

faodorum

y o

)äx infigne

at

vemt,

atl

gdtuæ; COP'

240

.*

**-

* o*

u1

tis; v

*

PROPHETIA

I5

dies C

Qjes ne

A

SPHNIä

16.1

anguios

QAPUTPRIMUM;

". E

Quo tempore Sopbonias propbetaoerit: qui primum feccatoribus

Domh

fhus,

univer[is ,. deinde. SFudeis comminatur , ob idololatriam , C? Dei

conitemptiutm ,

"divinam | ultionem.

iJerulalen. quoque. lucernis

IJB 3

liberare

fcmianda dicitur ,. & quam erit amara, dies

bitur o

ultionis Domini.

4

-

fad

I.

rbum Domini, quod fa&tum eft ad Sophoniam fili-

m Chufi, filii Godolize, üluAmarlæ, filii EZechize,

in diebus Jofice filii Amon regis Juda.

2. Congregans con"legabo omnia, a facie terree, dicit

[

Dommus'

tit, Er?

congregans volatilia

nem, (

4. Congregans hommem,, & pecus

coeli, & pifcesmaris, & ruince impiorum eruat: & difperdam

[polium,

u

hommes afacie terrze, dicit Dominus.

Dl l Du

. Et extendam manum meam fuper Judam, &fuper omnes

& exodi

habltantes Jerüfalem: & difperdam deloco hoc reliquias Baal,

Bahylo

h'l 4f€,

& nomina-zedituorum cum facerdoubus.

lüeerie.

$. Et

Comylorat

Tïlvu'g*

l

gmquc j

N diebus ïofæ )

Quo tempore

4. Etextendam manum meam.) Vm-

bu: luis f

etiam Jeremias prophetavit ,-ut

dicem.

I$ Zre

patet ex-]erem. I.

óuper Judam. )

Duas tribus intelli-

itione g

git, Jadam, &Bemamm

Q. Congregdms congregabo. ) Cólli-

Trniftans

cam , & coaceryabo in captivitatem

Reliqmias Baal. ) ]ta ut nullum re-

Utürg i

Chald. delezs delebo, id eft omnia om-

maneat veihfnum cultus

prophani

16 )

nino delebo ,& perdam ; nam colli-

tdoli Baal.

Nomina ædztuarum ) In Hebrzo eft

hn n

.

ere in Scriptura aliquando fignificat

Ci)nn

vitam a

dimere, LXX. habent;

defe-

rÍy355 Cr»emaïzm, quafi dicat Accenfo-

Clh(l?x (id

ä/nnc deficiet bouao ,

ffjfxmefzta

reg xgms,& thuris, thurificatores, a ra-

m

dice 3233 Coamar , id eft, accezdzr, u/fit.

Ruine mpiorum. erunt. ) [mpu,

Áitulo,

qux me relicto idola fecuti funt, mag-

Cum facerdotibus.) Stirpis quidem

In iulis

nlS

& meiu&ablhbus calamitatibus

Aaronice, fed idolorum culconbus.

U

Vide Ezech 9.

opprimentur.

43, 4N;

CAP-UT E

243

x4. Juxta eft dies Domini magnus, juxta eft , & velox ni-

mis: vox diei Domini amara, tribulabitur ibi fortzs.

.* Dies irze, diesilla, dies tribulationis, & anguftiae, *Tere,

dles calamitatis ; &mlferlæ, dles tenebrarum, & cali

glnls? 3o- 7

dies nebulze, & turbinis,

j

2, Iï

r6. Dies tubæ & clangorls fuper civitates munltas, & fuper

Amos

angulos excelfos.

P d

: 18

17. Et tribulabo homines, & ambulabunt ut Ccwci, quia

wtattril

Domino peccaverunt, & effundetur fanguis eorum ficut hu-

& ]i

imnus, & corpora eorum ficut ftercora.

[ucarnis

*18. * Sed & argentum eorum, & aurum eorum non poterit *Ezec

liberare eos in. die iree Domini: * in igne zeli ejus devora- 7. 19-

!/)'

nr.

bitur omnis terra, quia confummationeni cum fefcmauone

4

faciet cun€tis habltantlbus terram.

9

8.

yonjam f

L

hs

1 Ezechiy

Hh 25

C A-

ti&, dC

tit

Erit^ [nbfüantia eorum in direptio-

"mbulabint u eaci. ) Nefcientes

nem.

Chald. eruzt divitia eorum im

prz anxietate animi , quid confilii

as volatlia

fþolmm.

capiant, aut quo fugiant, & ex uno

; difpera

14. Jwxta eff. ) Prope eft.

7

periculo in aliud gravius incidentes ,

^ Dies Domini, 67c.) Dies vmdr&æ,

ut ceCi , eum fugiunt,

uper omnes

& excidii Jerufalem, & cæpmvxeatts

2;4 Domzno pea'c.»z'vfrunt ï Et qul-

Bahylomcæ.

dem jufte hxc patientur , quia con-

ER Baali

Vox diei Domini amara.) Quiain il-

tra Dominum peccaverunt.

Sicut biomus.) IMagna copia, etiam

la die erit clængor, ürepltus, tumultus,

comploratio, &c.

Italice, cum mlgnam rei alicujus co«

j

Tribulabitur ibi fortis.) Fortlfhml

piamn. fwm[ïcatfe volumus , dicimus :

€ome terrd

Aliqui vertunt, Af pul-

uique ejulabunt, nec poterunt viri-

"i

Vij

bus fuis fibi parare incolumit:tem.

z ntdth. )

15. Dies 174 dies ?lla, & c.) Ingemi-

Corpora eorumy, &fc. ) Cadavera eo-

natione nominum idem, aut fere "idem

rum infepulta propcuentur , ut fter.

[]u; lllteu

COrda:

fïgmficanuum oftendit magmtuchnem

l

l

future calamitatis,

Ig. lg igme zeli.) Ignem zeli vocat

ut nu]lu

mte

16. Dies sb , &f "clangoris,) Pla-

furorem vindicte ; cum enim irafci-

wus p

)

hati

rimz €nim tubz hoftium audientur,

tur homo, fervet fangms Circa: cOr;

& clan

5

cor exhortans imilites ad ex-

Zelum vocát quafi viri erga uxorem ;

] Heore? d

fcindendam ,

& diripiendam

Ur-

habuit enim Deus fynagogaín ut fpon-

dl g m

bem.

fam.

a

ificatora 6

Angnlos excelfos. ) "Turres éxcelfas

Can/itmm;znmem cum fe, szzt:one f;z-

3[ [.,M/lf,u UL

in. anguïls murorum exzdificatas.

ciet.) Hac liragés, qua omnia con-

fumentur, & evertentur, prope abeft,

(,WIS qm

I7, Tribulabo l:amme:, €e) Pagni-

mox aderit.

yn ^

ultoïl La

nus ,

Qü/fm ;zäicmm,

544

PROPHETIX£ SOPHONI/E-

p]

s H

QAPRUT H

& jurat

Hortatur Propbeta populum, ut ad Deum comvertatur , prz';t/ï

&

quam ira Domini ei [uperveniat , omne[que man[uetos terra , ut

quæfxea

7. $i

Dominum querant: denuntians defiruttionem immintre Pbi-

-liflbeis ,: Moabitis ,. ZAmmonitis, Ztbi

quia pr

qpibus,

? 1

& Zjlyriis.

ps &

I. 'bnvenite, congregamini gens non amabilis.

)

velte p

2. Priuíquam pariat| juílio quafi pulverem tran

feukn-—

D

teni diem, antequam veniat (uper vos ira furoris Domini, an-

imen in

tequam veniat fuper vos dies indignationis Domini.

, &

3. Quarite Dominum omnes maníueti terr& , qui judicium

ejus eftisoperati; quaerite juftum, quaerite manfuetum: fi quo-

Ed

modo abfcondamini in die furoris Domini.

$. $

4. Quia Gaza deftrutta erit, & Afcalon in defertutn, Azo-

excitari )

13, üt f

tum in meridie ejicient, & Accaron eradicabitur.

Müiign ;

orum :

5. Vae, qui» hgbitatis funiCqum maris, gens perdit

Ver-

Stellas.

r

Adorant

I. Yonvenite.) Simul ad placan-

& maníuetudinis. — Vel awerite maz,

Difysdan

f«etum , id. eft, querite manfuetudi-

u &

— dum Deum per prece

$, & po-

per utrar

nitentiam.

:

nem, hoc eft Dei clementiam expo-

6 Qu

Non amabilis.) Deo: amore indigna.

fcite.

LXX. riadifciphnata , feu imerudita.

Si qwo modo abfcondamini.) 'Vanta

Doni,) (

Chald. No/ezs comvertz.

erit acerbitas fupplicii , ut vix etiam

tur» M :

*

,Q/'!/I:Z vert

Q. Priusquam pariat juffio , &c. )

jafti liberentur.

Qu pos

Convenite ad preces publicas, ante-

4- Quia Gaza deffritla erit ,.'EJ'c.)

quam Deus juflu fuo pariat, & pro-

Quafi dicat

multum fane vobis ti-

& . [ents

?on 754114.'1'1

ducat diem excidii Jerufalem, & ca-

mendum eft Judzi, quos Deus pr&-

tneyt Dy

privitatis Babylonice , qui dies ve-

cipue flagello -Chaldeorum petit ;

beü I6pi

niet ficut pulvis rramfiens, fcilicet qui

nam etiam. Gaza, & aliz Paleftinz

a vento rapitur, id eft veniet fubito,

urbes , Azotus, Accaron , & Afca-

Bationem,

T Site

& cum impetu,

n

lon, qu& per occafionem tantum ve-

timete, &

32

Omnes nian[ueti terra.) Flumiles.

ftram cladis erunt participes , deftii-

X una virtute vult ceteras intelli-

entur, atque ideo dithcillima erunt

gi,ac fi diceret ; omnes jufti, qui

vobis effucia..

Tiney.

71(&' l4 flfi

in hac gente reli&ti eftis.

Iz defertum.

) In Hebro eft , 8*

gedicium ejus effis operati.) ld, quod

defolattonem , Ícilicet erit.

juftum eft, & wquum ; id, quod le-

In meridie ejiczent.) Meridie, clara

P at

ge praefcribitur.

luce, aperto Marte, non ex infidiis

titgdinem

«s YOc;

Quarite juflum. ) : 1n Hebr. eft,

dejiclent , & evertent.

Querite juflitiam, quxrite Deum, qui

S. Funiculum maris.) Tradum ma-

34 j J en

juftus eft, & mitis. — Vel quzrite ,

ris, oram maris Palzftinsz.

-al

& fecamini ipfas virtutes juftitis,

ans perdito'run?.) Hebr.*Gezs cere-

PROPHETIE SOPHONIEXE CAP. L ag

s. Et eos, qui adorant füper tecta militiam cceli, & adoranty

Y

i, rj

& jurant in Domino, & jurant in Melchom.

. 6. Et qui avertuntur de poft tergum Domini, & qui non

ïerm, u

quzfierunt Dominum , . nec inveftigaverunt eum-

r Dj

7. Silete a facie Domini Dei: quià juxta eft d

ies.Domini,

^

quia praeparavit Dominus hoftiam, fanétificavit vocatos fuos.

9. Et erit: In die hoftize Domini, vifitabo, fuper princi-

v*

pes, & fuper filios reg

:

vefte peregrina:

is & fuper omnes, qui .induti funt

-

| tranfeun-

9. Et vifitabo fuper omnem,

qui arroganter ingreditur fuper

Jotmini, dn-

limen in die illa: qui complent domum Domini Dei fui iniqui-

,

tate) & dOlvOo s

j judicium

IOo.Et

um; fique-

Deced

5.

(Supfr eHa.) In qui.bus facile

maéctandas has hoftias &'ad epulum

3

ruth, A2o-

excitari poterant arg, cum effent pla-

ex iis apparatum.

na, ut fzpe dictum eft.

9. !» die Loflia Dewnni.) Excidii

erdilorum :

Militiam celi. ) Solem, Lunam

- ,' &

Jerufalem , quando ipfa futura eftho-

Stellas.

ftia mactanda a Chaldeis Domino.

vet

Adorant , 6 jurant im. Domino , c. )

Vifetabo. ) Puniam morte.

a ts

Difperdam eos, qui fimul colunt De-

Principes.) Qui aliis exemplo effe

] qurile m4»,

um, & Melchom, id eft, Moloch, &

debuerant, ideoque gravius peccave-

e manfüenute

per ucrumque $que jurant.

runt.

Ita factum narratur 4. Reg. 2«,

mentiam expo

6. Qui avertuntur de pofü tergum

7. Jugulavit ; inquit Rex Chaldzus ,

Domsini.) Qui Dominum non fequun-

filios Sedeciz in oculis ejus ; fed &

ji) Tun

tur, fed abeunt poft idola , Chald.

omnes Priücipes Juda occidit.

, ur vir a

Qui avertuntur vetrorfum a cultuDomini.

-Qui induti fnnz - veffe peregrina. )

Qui yon. qusfierunt , & c.) Etejus-

More vicinarum gentium conform ata,

fla erit ,' Uf',)

dem fententie repetitio. LXX. 9

patrio more relicto una cum religio-

fane V()bis i

non requirunt Dominum, C qui non re-

ne. Pertinebat etiam hzc veítis mu-

£unent Dominum.

Adhibetur a pro-

tatio adlevitatem , ambulationem, &

uos Deus l?fæ-

pheta repetitio , ad

fuperbiam , ut patet ex fequentibus.

gorutm

penF ]

yationem.

.1nf1jorcm exagge-

yig P

12

*Graci vertunt é»óUuara aNNoTGia ,

À

Í

f7. Sileze a. facie Dowini.) Silentes

veffes alienas, viri fcilicet muliebres ,

if0n y

timete, & reveremini Dominum. IZo-

feminze autem viriles veítes: fumpfe-

yem f4

jtum vt

runt.

A Gentibus ad Hebrzos tran-

ticipes v

delute

dem fenfu dixerunt LXX. sUA«(85c9t

Tz-metre.

fierat hic mos idololatricus, ut Ve-

fcilima ént*

guxia eft dies Damf'ni.) Ju&itiæ, &

nerem in

Tartis honorem armis in-

vindi&ctz exercendz.

duerent ; Martem vero viciífim cul-

[ehrgo d ?

Praparavit Dominus boffiam. ) Mul-

tu femineo, In 4. lib. Anthologis

erit

titudinem interficiendorum a. Chal-

Grecorum epigrammatum extant ali-

Met

idi& dm

daeis vocat &efram , ut etiam Jfaias.

gn & 1

(idiis

quot epigrammatarin Venerem arma-

tanm.

34- 9. Jerem. 46. 1o.

Santlificavit vocatos fuos. ) Paravit ,

Q. Super ltzmen.) Superbos, qui cum

; Tuom "

& inftruxit Chaldeos ; invitatos ad

faftu limen templi ingrediuntur. Hoc

szlæ'

Bibl, euma Com. Menoch. Tom. FI.

H

!

242

-P*ROPHE.TPI'JE SOPHONI]E

Io, Ft erit in die illa, dicit Dominus, vox clamoris a pörta

:

dicebat

pifcium , & ululatus a Secünda, & contritio magna a collibus,

1r. Ululate habitatores Pilae: conticuit omnis populus Cha-

plius: (

ü

p

f2

naan, difperierunt omnes involutiargento.

à

,

em in lucer-

I2. Et.erit in tempore illo: fcrutabor Jerufal

nis, .& vifitabo fuper vitos defixos in fzecibus fuis: qui dicunt

in cordibus fuis:

Non faciet þepelDominus, & non faciet

Á

T

i

male.

3

Caleran )

ï

*Am

13. Eterit fortitudo eórum in direptionem , & domus eo-

"r

: 5 1

rum in defertum:. & * sedificabunt domos, & non habitabunt:

&*'plïantabunt vineas, & non bibent vinum earum.

I4.]uxta

eft , quod etiam Amos reprehendit

tacebit, ut folentï calamitate prelfi

I.VR

cap. 6. T. Va qui opulenzs eflss. in *Sion,

Chald. Fra&ws ef£.

^

xb mo-

m Dom

ingredientes pompatice domum lf[rael,

Cbanaam.) Sicvocat Judeos o

- Domini Dei f2i.) ldoli , quod co-

res, & impietatem.: 1ta Ezech. 16.

quavit.

lunt. Pagninus & Vatabl. vertunt;

dicitur

Radix tua, &f generatio tna

de zerra Chazaan.

Md v

Dominorum fuorum.

Vel fenfus eft,

dices ej

qui malis artibus , & per injuriam

Involuti argtnto.) Undique opibus

quzfita, Deo offerre volunt , quafi

fepti. Chald. Dzvires opibu:.

CumxxseEte-

hujusmodi oblationes grate illi eilTe

pom nt.

omnes angulos fcrutabuntur.

mini; àvi

IO. Vox clamoris a porta pi[cium. )

Im lucernis.) Sumpta eft mecaphora

Thrantur

ab iis, qui aliquid diligentiffime que-

Nam per hanc portam Chaldai in ur-

Vx cag

bem Jerufalem irruperunt:

runt, ideoque lucernam accendunt,

nf n

A fecunda.) Scilicet poita, qu&erat

ut mulier illa Luc. 15.

in fecundo muro ; nam Jjerufalem

Defíxos in. facibus fuis.) More vini,

1debunt |

enim erpy

Seprentrionem verfus juxta templum

quod fuper feces fuas confervatur

Qutyia;

triplici muro erat circumdata.

quietum,in divitiis quiefcentes. Chald,

tenalo.

44 collióus. ) Sionis, & templi, aliis-

Tzdnyui[lijïme feuentes . dyuitiis f'ris.

bur Nini

que fimilibus, ad quos utpote muni-

Eft eadem (imilitudo Jer. 49. 11.

Civitas e[

tiores, capta a Chaldzis urbe confuge-

Non faciet bene Dominus, 6c. ) Mox

It. H

runt Judzi ; fed a Chaldeis perfequen-

Politicorüm, & Atheorum, qui Dei

Qrophers.

tibus ibidem comprehenfi, coóntriti ,

e

toliunt providentiam, ajuntque De-

hh

llt;:;y

& trucidati funt.

um res mortalium non curare, nec

iqui, k

II. Habirtatores Pz'l.e:) Id eft mortarit.

bonis , & integris benefacere , nec

E

fceleratos plectere.

Hoc autem non

0fym

Aquila vertit , ONuo» mortarizum. lta

mbeh m

vocat voraginem Mello , qux etiam

audent palam profiteri, fed dicuntin

Ml/d!a

Tyropgon dicebatur , quafi diceret.

corde fuo; fic etiam David de hujus-

Quemadmodum 1m pila. frumenta , velte

modi hominibus ait

Dixi£ IPopius

Píalm.

tibie

defüper feriente tunduntur , ita de porta

22 corde fuo , uen eff Dews.

pifcium , €8 de . fécunda, && de collibus

IB- Io

4j

proruens im vos exercitus , comtundet. ,

I3. Fertitudo eorum, )

Divitie

fj

Cs T

E$- comminuet vos, ut ait D. Hieron.

eorum, in quibus cónfidunt, & for-

Conticuit,) Contufus, & moftus

el'fi et' 3

titudinem fuam locanf:, Pagft?xnus ver-

que fCilic;

w

*

,

^CAPUT IL & IIL

247

ls2 purta

rg. Heec eft civitas gloriofa habitans in confidentia: quee

à Gollibus,

dicebat in corde fno: Ego fum, & extra me non eft alia am-

julus Cha-

plius: quomodo fa&a eft in deíertum cubile beftice? omnis,

n lacet.

qui tranfit per eam, üþilabit, & movebit manum fuam. .

qui dicut

COP U.T

11I.

nod faciet

4trguit S'erulalem, & precipue re&ores ejzls, (quilim munalur

celerem Dei vindi&ctam , quod neque beneficiis , neque flagellis fint

domus eo-

Vabitabunt:

ad ipjum converfi: de felicitate nvve legis, ac multiplica-

L

Hone credentium, penaque iniquorum

-

4

L4 uxta

[radicitur.

—— WY

1. X77E provocatrix, & redempta civitas, columba.

nitate prell

.2. Non aüdivit vocem, & non fuícepit difciplinam:

üdgos ob ho

in Domino non eft c

€

onüfa,' ad Deum fuum non ap'proPin-

t Boech, 16

quavit.

e

N

: generatio m

X i

ncipes ejus in medio ejus quafi leones.rugientes: ju- Ezecg

mane.

22.27

ylique opibus

dices qus"lgpi vefpere, non religquebant in

*

Muich

J

*

4. Pro-

Suneuoee p

.L

Chaldaos, qui

buntut.

minit avium, & apimalium,

.Er redempta,) laxat Jerufalem in-

eft meiphort

morantur nifi in folitudine.

quæ'noni

gratitudinis, que cum a Deo redem-

Vox cautantis i2 fenefira.) In fe-

pta effet ex /gypto , & deinceps e

ventillune quie

m accendutt,

neftris jam defolatis, & defertis con-

fervitute aliarum gentium , Deuum

fidebunt , canentque aviculx ; nulli

tamen idololatria, & aliis fceleribus

enim erunt habitatores , qui abigant.

pergerec provocare.

. More vil

Quontam attenuabo robur ejus, ) ax-

, confervatr

Civitas columba.) Columbä vecors,

':fce[]tes. As

tenuabo, & ad nihilum redigam ro.

& feducta , ut loquitur Ofce

L] II.

, djuitii i*

bur Ninives , que nunc florentiffima

Faünus eft Ephratm quaff columba fedu-

civitas eft. -

&a. Wel qu&e jam tuifti columba,

q.4

"n

IS. Hac eff ctut?as , €c. ) Infultat

;;//J,ffc

MA

licet jam nunc non fis

Jrom ,

jí D

propheta ruing fuperbz civitatis.

2, .Focem. ) Divina prscepta.

Halitaus im confdentia. ) Secure

quique Á

nec

agens, & fibi nihil timens.

Non fwfcepit difciphimam. ) Corre«

l cüratt

- Ego fum.) Solaego fum, & cetere

pta, atque punita noluit refipifcere.

me&Cere !

fec

urbes mecum collatze nihil funt.

le Domino uom eff conjï/k..)

Cum

c jutem 201l

malis premebatur, fed in hominibus

Sibilabit, €fc.) Sibilo, & complo-

M il

fione manuum irridebit , & inful-

fpem fuam locavit, modo in Aily-

)

,jid de j

tabit.

rio.,, modo in-/gyptio, modo in

. Dini

i

In

Chaldgo, fepe & in illorum idolis.

À

LE pravatdtrix, ) Vs tibi E]eru-

penn

falem , qua& femper tuis pec-

Nom appropinquavit. ) Ut illum in-

catis Deum provocas ad iracundiam.

vocaret; ei obediret, illum amaret, &

)

piriti

fincere coleret.

jfty

Ü

& ttr-

Verti etjàm poteft, Va amaricatrix ,

j

qu& fcilicet Deum ad bilem cgncitas.

, hij

3 Quaff leones rugientes. ) Effun-

-

249

PROPHETIE SOPHONIZX

|

verbur

4. Prophetze ejus vefani,

L

viriinfideles: facerdotes ej

z

us pol-

di

[perd

luerunt Santtum , 1nj

ufte egerunt contra legem.

&E

s. Dominus juftus in medio ejus non faciet iniquitatem;

Corüm.

mane mane judicium fuum dabit in lucem,. & non abíconde-

tur: nefcivit autem iniquus confufionem.

s

TL

*

ibi p

6. Difperdidi gentes, & diffipati

funt angul

i earum -: defer-

qui rl

tas feci vias eorum, dum non eft, quitranfeat: defolatee funt

tem eor

civitates eorum, non remanente viro, neque ullo habitatore,

$ Ài

. 7. Dixi: Attamentimebis me, fuícipies difciplinam , & non

peribit habitaculum ejus propter omnia, in quibus vifitavi eam:

for: q

füper t

verumtamen dilucul

nes fuas.

o fufgentes corruperunt omnes cogitatio-

j Dr

'8. Ql—la-

r

thm. P.

peccata erubefcere nefcivit, & con-

fiomer W

dentes fubje&orum fanguinem , & ex

LXX Q

rapto viventes.

fundi, & p«nitentiam agere.

6.. Di[perdidi gentes.) Multas gen-

vd r

cuc I. 8-

Lupi vefpere. ) Mide di&a Habaf

tes perdidi, & diffipavi.

Valpato,

Aizguli earum.) Angu

los vocat arr-

peititis

ANon velinquebant P mane, Oc. )

pahe G

Omnia ftatim vorabant, ita ut nulle

ces, & münitiones, quzin limitibus

in tempus matutinum reliquix fu-

regnorum excitantur.

Vel intelligit

Witrfrien,

fatrapias , & precipuas partes, in

pleta Ca

pereffent.

Sic

firilem pl

4. Propheta ejms vefzni.) Fanatici,

quas regnum tributum eft.

& fpiritu malo correpti , & infitni-

Helvetiorum Refpublica divifa vide-

moloria c

entes.

tur ; de qua vulgari. lingua dicimus ,

lonem

l? Cantoni di Suizzeri.

f€&0lt&s,

- Infideles. ) -Chald. Mezdaces.

Toip

Sacerdotes , &c.) Sacerdotes facri-

Dum non eff , qui tranfeat. ) Occi-

legi? nam polluerunt fzzélez ,-id eft

fis, vel abdu&tis civibus , qui per il-

Ver 61!7/

las tranfire potuiffent.

Un) 'Dec

templum-

Philiias

Injzg?e egerunt contra legen. ) Legem

7. Dixi.) Per prophetas meos.

fransgreffi fumt , vertit Vatabl.. &

Attamen,) ln Hebr. et. x ac^,

Quifta

qu& particula more Hebrzorum poni

Pagninus.

folet initio fententie ornatus potius

&f

5. Dominus juftas 22 medio äjw.)

Cum Deus fit in medio ejus, & om-

caufa, quam fignificationis.

j Iu

nia videat, non erit iniquus , ut illi ;

Tiíebis me. ) limeas me, ut tibi

"m.) l

parcam.

.

.

illa, w ha

fed peflime civitati , que merectur,

U&is, Ye

reddet. Velnon inique faciet, fi eos

Sufeipt

es d?/l';pli;14M. ) Cörre&io-

puniat.

Noz gl farä £erto.

nem, & admonitionem meam, & ex

toum &

Mane mane.) Valde cito, citiffime.

illa proficere ftude.

H 7

Qs i,

Vel quolibet mane , ut fenfus fit :

Et nom pertbit babttaculum ejus. )

Deus quotidie, & quafi quolibet ma-

Habit:culum tuum non capietur, non

telilqgi "

ne edit aliquod exemplum fui judicii ;

evertetur Jerufalem propter peccata,

Wi ff ;

nunc hos, nunc illos fceleratos puniens.

quorum caufa hactenus eam punivi.

Cantur.

Ne[ciuit autem iniquus conf uffonem.)

Contentus ero pconis, quas e te ha.

Iniquus camen populus meus poft tot

44, T t

&enus fump :

CAPUT IL

245

/Vbrbu'rh Domini fuper

& 6j polf

vos Chanaan terraxPhiliRhinorum,«&

difperdam te, ita ut non fit in habitator.

tiqutaten,

6. Et erit funiculus maris requie

s paftorum, & caulz pe-

| abíeonde.

corum :

7- Et erit funiculus ejus, qui remanferit de domo Juda:

vUm: defer-

ibi pafcentur, in domibus Afcalonis ad vefperam requiefcent:

fo]atee funt

quia vifitabit eos Dominus Deus eorum, &

tem eorum.

avertet Captivita-

habitatore,

um, &non

g. Audivi opprobrium Moab, & plafphemias filiorum Am-

"ifitay] eam

mon: qua exprobraverunt populo meo , & magnificati funt

fuper terminos eorum.

$ cogiado-

L Pljopte,l'ea vivo ego, dici

t Dominus exercituum , Deus

La

Hh5.

t

Ifrael,

——

f/;im-— Porro- vox Cerezbigm ; vel eft pafcuis oves revocantur ad cauläs,

(civit & o

nomen proprium gentis, ut accipiunt

agentur ad dirutas illased es, ut ibi

LXX. qui vertunt accele Cretezffum

nocurno tempore ftabulentur.

i apete

vel eft appellativum , ut accipitur a

) Multas gen

Quia v

Hf

Jfirabit eos.) Judsos, uni re-

i

Vulgato, & aliis, qui vertant, Gezs

manferint in Babylone.

perditionis ,| vel Gezs. vaflatrix.

Vel

Avertet czzpti'v;'hztcm.) Captivos

rilos vocit u*

paífive Geuus exterminatum , vel Gens

wgin líritibus

interficienda.

per Cyrum re:ittet in Judzam..

Vd 'mtelligjt

Alloquitur ergo pro-

8. -4udrvi.) Aderam, & audiebam ;

pheta Ceretheos, qui incolebant Au-

licet hominibus abeffe viderer , quia

gg p "

]|^

ftralem plagam Palzftine, & ex ety-

non puniebam.

*

um eh

mologia captat illos irridendi occa-

ica divila vide

Opprobrium Moab, &fc, ) Probra,

fionem, quafi dicat : vos eftis inter-

convicia, que in vos o Judzi , ja-

[ingua dicimus,

fectotes, & vaftatores , fed vaftabi-

&arunt Moabiteg, & Ammonite. [n-

mini, & interficiemini.

nfet ) Ocäi'

Verbum Domtni fuper vos Chanaan ,

faltarunt enim vobis, dum Jerufalem

caperetur a Chaldxis, ideo fcelus eo-

Ji$ « QUi m

€&'7.) Decretum ultionis contra vos

rum impune abire non patiar.

,

Philifthzos , qui eftis Chananszi , fi-

Magnificati funt [mper terminos: eo-

juns 60

gnificat non folos Cerethim, fed om-

nes omnino Philifthzos

rum.) Mebr. Magnifcabant os fuum,Gc.

bt, d n i

effe.

«»vaftandos

fuperbe &arroganter locuti funt, &

fs oumpon

minitati fe invafuros fines Judxorum,

oruns o*

.6. Requies pafforum , &5

(.Gztü[& peco-

ciort

rum.) lica a Chaldzis vaftabitur ora

quos defertos videbant, & irridentes

yt tii

€0s;, partem eorum fibi vendicabant.

us m

illa, ut habitatoribus occifis, vel ab-

Vide, Ezech. 35. 12.

Et Abdiam

ductis, vertenda fit in pafcua armen-

num. I2.

Corredio

torum , & caulas gregum.

&a

7- Et erit funiculus, 66c. ) , Et tra-

9. Moab ut Sodoma tr;t.) Everte-

q m

tur funditus.

&us ille adeo deítruetur , dB Judsi

j m

!jtff ' )

reliqüi ex captivitate redeuntes poll:f-

Siccitas f,loinamm. ) Ita deferta , ut

furi fint illum , &

reges fuos, &

nihil ibi poffit inveniri przter fpinas,

ropm

peccam'

armenta in illum aturi, ut ibi pa-

qu& etiam arefcent fponte, folo ma-

s d

p

fcantur.

ligne fuccum, & alimentum illis fup-

g

4d véberam. requie[cent. ) Cum e

peditante,

-

; qlMS

N

246

VPROPHETiEi $SOPHONI

Q

Ifrael , quia Mo

ab ut Sodoma erit, & filii Ammon quafi Go-

lis .

& defertur) ufque — [ reuor

morrha,

ficcitas fpinarum, & acervi fa

*

mel

i diripient eos, & refidui

gem ge

in se'ernum : reliquice populi

gna.mn

gentis mese poffidebunt illos..

10. Hoc eiseveniet pro fuperbiafua: g

uiablafphemaverunt,

zeli me

& magnificati funt fuper pop

ulum Donmint exercituum.

"u

& attenuabit omnes deos

omnes 11

1i. Horribilis Dominusfuper eos,

1o U

terree, & adorabunt eum viri de loco-fuo , omnes infulze gen-

"

fperfora

tium.

12. Sed & vos

fÉthiopes interfe&i gladio meo eritis.

1t. Ir

bus tuis

- 15. Et extendet manum fuam

fuper Aquilonem , & perdet

idm 1

medio !

Affur, & ponet fpeciof

in folitudinem, & inï invium , &

*

uafi defertum.

i

amplius

* Ifaie

unt in medio -ejusfgräges-,, omnes beftiae

14. * Et accubab

[

9* ! centium , & onocro

tálus; & ericius in liminibus ejus mora-

Verumt

buntur : vox cantan

tis in feneftra, corvus in fuperlä;mirmri3

AE l])ü fi

quoniam attenuabo robur ejus.

tentiam ,

(

15. Hæc

a, 6

Qum prim

f

LEf*täCEf"UI. /:;l;f. ) S'»:*al*

ugïno

fa fiet,

per.n. 9 quafí dicat, Moabitz, Ame«

deernt,

& fterilis , aut imundatione vicini

monitz, & vos ZEthiopes va*ügbi-

Chinati,

mini, & interficiemini.

$. Qu

"maris mortui, quod mare falis Scri-

d hi

ptura appellat, aut Dei peculiari fla-

I3. Extendet. manum.) Childeus

, gello

vertentis rerram frfHiLferam im

victor.

Eï[(?fc'[lg ;

ut dicitur'Pt. 106.

Affar. ) A!Ty'riäxm

H

.

Qic Sulici

fal/l:ginem ;

Ponet [pecio[am !

"

þlitud;'nen;, [2 )

erufalen

Religuiæ' popsh "aels

1) E, Babylone

redeuntis.

In Hebrxo e*fï,— Poauett Niarvem inm de-

l! 5/1,*'7&

II. Horrililis Domints , 6c.). let-

félationem

Ninive.enim fpeczofans

futt mort

fignificat.

«t qui

ribilem , & formidabilem | fe often-

dp invium.) Locum defertum , &

Vétam,

det Deus contra, has nationes.

" Attennabit. ) LXX. Difperdet:

humanis veftigiis noa fignatum.

lontm

Mdoralumt emm viri de [oco if:zo. )

dqs Ommes beffia gentium. ) Mici-

k ftt!m

narum , qua& eo adducent fuos greges,

Unüsquisque in patria fua verum De-

ut herbidum Ninives folum depafcan-

Wupore f

;

um adorabit.

Noti adorgbitur in fo-

j

Oxmvaþ

fu

la Jude:, fed ubique.

Per judeos

tur.

V ritteb

szocrotdlus.) Eft avis cygno fimi-

captivos multi de gentibus difcent

lis, it1 difta a fono , quem edit, ab-

li any

unum effe Deum , & quisque dmþi

pha,

fus eum colet.

fono, &incondito , ut q»vodammodo

'I' IiS Gemik

Omnes in[unla gentium.) Adorabunt

tudentem afluum videatur referre ;

m. udæm

0»og e

n eft afiuus, & xeoroc foni-

eum. Lebrei Iefmizs vocant omnes

Vide di&ta Levi-

rcgiones, ad quas e judaa non niü

tus, vel crepitas.

h igm

navigio adiri poteft.

tic. IÍ. numer. I9.

3l

expuch'ü

12. Sed Éf wos Jrbiopeg, €c.) H&&c

Ericigi. ) De quo vide di&ta Ifai.

I4. num. 23.. Ut expreifius fignifi-

tuäæia'

non cohgrent cüim proximo verficu-

cet magnain valtitatein futuram, me-

Bj

lo , fed ne&enda funt cuin dictis fu-

h (un

J

CAPUT II.

249

i quati Go-

58 Quaproþter expecta me, dicit Dominus, in die refur-

um uque

reCtionis meze in futurum , quia, judicium meum ut congre-

; & iefidoi

gem gentes, & colligam regna, & effundam fuper eos indi-

gnaionem meam, omnem iram furoris

* Sup,

qmel: * in igne enim

L

&

I- I8-

VCIDaverun,

zeli mei devorabitur omnis terra.

tuum,

ut invocent -

9. Quia tunc reddam populis labium ele&tum ,

omes deos

omnes in nomine Domini, & ferviant ei humero uno.

i infülgger-

Io. Ultra flumina /EÉthiopizee, inde fupplices mei, filii di-

*

fperforufa meorum deferent munus mihi. -

ritis,

1r. In die illa non confunderis fuper cun&tis adinventioni-

, & p

bus tuis, quibus praevaricata es in me: quia tunc auferam de

j inviut,

medio tui magniloquos fuperbiae tuae, &

*

non adjiciesexaltari

,

E

amplius in monte fan&to meo.

ynnes befte |

12. /Et

s gu m q

Verumtamen diluculo [urgentes , &c.)

Tunc reddam populisiabium eletlum.)

uPerlliminarl,

At ipfi non folum &on egerunt pcni-

Labium mundum, ut vertit Symma-

tentiam , fed etiam ad ommne nefas

chus, ut fcilicet labia non invocent

| I;,Eæc ;

affetu, & defiderio ferebantur , &

falfos Deos, fed verum Deum. Hoc

-—-—"M

cum primum ; potuerunt' *

efteftum

autem fiet tempore Chrifti.

Hiumero u40.) Uno corde, una men-

Moajite, N

chinati.

dederunt, quidquid mali fuerant ma-

.

te, eft metaphora fumpta ab iis, qui

d v

$

napropter.) Avolat So/pho nias

fimul humeros ponderi . fupponunt.

ad Chriftum more prophetarum.

Excutient jugum d&monis, & jugum

:,;) Ch.&*læus x

Expeila me.) Vindicem in extremo

meum íÍíuave fubibunt.

die judicii , vel cum per. Romanos

IO. Ulma flemina thbiapit. ) De

Jerufalem evertam.

remotiffimis

quibusque

nationibus

91)!2:50!77;1'65')

Refurretlionis mes-) Cum mea vir-

venient ad Ecclefiam, & offerent mi-

f NirïiWW ;(l d

tute mortui. excitabuntur ad vitam,

hi munera in fignum obedientiz.

; aim fj

& egoqui refurrexi, judicaturus ad-

Supplices zei. ) Mhihi fupplicantes,

veniam. Velcuni poft meam refurre-

& me ut Deum colentes.

m defeftümï &

(tionem per Romanos vos. plectamn.

Filii difperforum meorum, 6c.) Filii

j ngztum- i

gt

lo futuram , 6c.) Quaz longo poft

Ecchfie variis regionibus difperfi.

g(e06»

tempore futura eft.

Alludit ad Judzos variislocis difper-

cent i

h

5

Quiajïudiciumïmeum.) Conftituam,

fos, quos per Cyrum Deus reduxit

fol

g

& exercebo.

in Jerufalem , ubi hoftias Deo obtu-

« f

Ut congregem gentes.)

- n valle Jo-

lerunt in gratiarum actionem pro re-

i t

faphat.

Vel Judzos intelligit ex va-

ditu.

Vel f difperforum, funt. filii

i qam

p eülà

riis Gentibus, & regnis congregandos

fpirituales Apoftolorum, & virorum

IU

tq10

d»mm) 0

in Judzam & Jerufalem , ante- urbis

Apoftolicorum , late per regiones ,

VIJ

" gelette a

hujus excidium.

quas predicatione verz religionis ex-

ngTO

( [og!

In 2gne enim zel me;. ) Hc fupra

coluerunt , difperforum.

II. ls die Hla non confunderis.) Lo-

explicavimus cap. I. num. I$.

f H'Jl:

9. Quia4,) Redundat more Hebreo-

quitur conver(is ex Judaifmo. Non

j vide

rzum.

confundemini propter peccata ante

TT

u

Biédl. c;,:m Cor. Menocb. d. FT.

H

?

; spref

;uräl

n;le

ü!

250

-PROPHETiZE S()'P*'HJO'NIEE

15. Et derelin

:

]

juam in medio tui populum patip*erEmg! &

j

egenum: & fperabunt in nomine Domini. -

gï

;

p

13. Reliquiz Ifrael non facient iniquitatem, necloquentur

mendacium, & non invenietur in- ore eorum lingua dolofa:

lä

"

e

dlit

quoniam ipfi pafcentur, & accubabunt, & non erit, qui ex-

terreat.

i

1j

.14. Lauda, filia Sion: jub

pore jl

omni corde, filia Jerufalem.

ila Ifrael':x laetare, & exulta in

nt, o

omfi i€

rs. Abtftulit Dominus judicium tuum, avertit inimicos tuos:

J

rex Ifrae! Dominus in medio tui, non timebis malum ultra.

16. In die illa dicetur

:

CODgTé;

]erufalgm: Noli timere: Sion; non

difï"olvantur manus tuge.

Peumecmepsrrucs

17.—D 0- |

I7. D:

admiffa; nam & per bäptifmum tol-

Dominus

iQuontam ipfí pa[centur, €c.) 'Tan-

Farti.

lentur, & poftea ad eadem pacrgnda

ta fanctitate prediti erunt , quia De-

It valet.

non revertemini.

us erit eorum paftor, & ipíi, ut o-

Adinventtonibus )

ves, fe ab eoduci finent.

Pafcentur

bvabi

Confiliis ; T five

& boftib:

operibus.

autem verbo Dei, & Euchariftia.

Magniloquos fuperbia tue. ) Super-

4ccubabunt.) Quiete agent , nec

Gaudili

bos, & elatos magiflros tuos, qui-

erit , qui eorum quietem , qua fruen-

bus tibi placebas , & — fuperbiebas,

denss qu

tur in Ecclefia, perturbet.

Selit

Scribas fcilicee, & Pharifzos; habe-

I4. Fia Srs.) lta vocant primi-

30 diledi

bifque illum magiftrum, qui de fe

tivam Ecclefiam , quam Chrituse

dixit: D/fote a me quia mitis [um ,

Judsis collegit in Sion.

ffquitur,

&6 bumils corde.

Tans in ea

Pagnuinus vertit ,

( fubtla Ifrael. ) Kepetitio

CIamä ;

Eul

Qui exultant 15 [fuperbia tu£, id eft

& exulta, Deum laudans prs letitia.

qui exultant, & geftiunt ob tuam di-

Eilia Jerufalem,

bit Chri

gnitatem , excellentiam , magnificen-

quod filia Sion.

) ld?m fignificat ,

€i, Cum

tiam.

F

IS. 4bfiulir Dominus judicinm tuum.)

Vtt ope

Exaltars dmpliw 12 moute f an&to meo.)

Peccata, quibus daninationem merue-

18 M

Non amplius de templo Salomonis

ras.

VGCCHQH

Solebant Judzi valde

gloriaberis.

dimicos 1405s. ) Dæmonesï, & vitia.

t idola j

fibi placere ob templum, ideo apud

Rex (/ï'del.) Chriftus Dominus.

i

Jerem, cap. 7. n. 4. reprehenduntur,

la medio tui.) Protegens te, juxta

L

qui dicebant : Templwm Domizi, tem-

promiffum Matthei ultimo

Ecce

qum Yo

plem Domint, templam Domini eff.

ego vobifeum fum usque

z

: d cenfumma-

Ono, hC

I2. E derelinquam in mediotui, 66)

Honem [eceuls.

Mem z

"u

Pro Scribis, & Pharifeis dábo tibi

Non timebis malum ultra.) Vacile

Ch&)ön

Apoftolos pauperes , humiles, & eo-

omnia:;pericula contemnes, Dei auxi-

M'lþe'l "

rum difcipulos pifcatores, & illitera-

lio freta.

4fe |

tos , quos tamen divinitus docebo.

16. Dicetauv Jernfalem.) Ab Apo-

?unt 0bty

I3. Reliquis Ifrael.) Piimi fideles,

ftolis, & Evangelii redicatoribus.

o[&(!// ld

& Chriftiani ex Ifraele ad Chriftum

Nom diffieantur manu: tua. ) Ne

las dfe (

converfi, & prefertim Apoftoli, &

deficias timore, etiam fi tyr

agmi per-

"mþm fï

fequantur te.

Perfe&iorifs vitz fectatores4

(w:ö,h

d

CAPSUOTI :

95I

qem, &

17. Dominus Deus tuus in medio tui foms, ipfe falvabit?

gaudebit fuper te in laetiii2, filebit in dile&ione füa, exulta-

loqtentut

fuper te in laude.

ya dolofa:

b]ä

g. Nugas, quj a lege recefferant, congregabo, qma ex te

t) qu ex

erant ut non ultra habeas fuper eis opprobrium.

Ecce ego interficiam omnes, qui afflixerunt te in tem—

[ exuita m

pore 1110 & falvabo claudicantem, & eam, quae eje£&ta fue-

rat, congregabo , & ponam eos in laudem, & in nomen , in

micostüos?

.omni terra confufionis eorum.

1m ii

20. In tempore illo,- quaadducam VOS, &m tempore quo

congregabo vos: dabo enim vos in nomen, & in laudem

Sioft, 0R

1172

-omni-

r.De.

Msl

17. Dominus Dens tuns, ) Chmftus

Quia ex te erant, ) Exx numero cle-

Dominus.

orum

, fc) Tm

Forris. ) Cui nulla poteftas refifle- -

Ur nom ultra babeas þ;per er$ oppra-

t qia De

re valet.

briun.) Ne tibi amplius exprobren-

& ;yü ut o

Salvabit , €'e.) À perfecutoribus,

tur mali eorum mores.

& Pafceutut

« ho&lbus liberabit.

19. Jnterficiam 0names , qui- ajfixe-

achariltia.

r;mt £e.

Perfecutores tuos , o Ec-

D vam w

Gandelit fupær ze 5 Mtiria. P Vx-

dens, quam generofe certes.

clefia Dei, Judeos per Titum, & Ro-

T qua fruen-

manos; alios etiam multos, qui pro-

bet.

Silebit im dileflione fua. ) Qulefcec

xerea male perierunt, quod Éccle-

vocant primt

in dilectione fua, qua feilicet te pro-

fiam effent perfequuti , ut ]ullanus

m Chnüuse

fequitur, & ftabilis erit, & pexfwe-

Apoftata, &c,

rans 1f €a,

Salvabo claudicantem.) Vu*es ad-

&rio ; Cami,

Exeltabit fuper te i2 laude.) Liauda-

dam in fide infirnis, & claudicanti-

g pre hriti

bit Chriftus Patrem, & gratias aget

bus, virtute facramentorum, öz pre-

jum ügmücdc !

ei, cum' viderit fortlcudmem, &præ-

dicationis verbi DEI.

clara opera tua,

Edm. que cje&a fz'emzf 5 cangregaäa ,

dugium mj

Ig. Nwgas, qui a lege recefferaut. )

6:. ) Ecclefism , hoc eft fidelium

ionenm mene

Peccwtores, qui nugas fuerant fectati,

& idola inania, & ilius fimiles facti

cctum , quem Judzi, & tyranni aver-

fabantur;, & qlcxebans, nec fecum

1f63 v &

fuerant, niugaces nimirum, & nihili.

effe aus vexfari patiebantur.

j D()mmm

"YO Nega, inj Hebrgo eft, *333 »ge,

Ponam eos 42 laudem, Oc.) Faciam

eTBTFre 1

10xtA

quam vocem D. Hieronymus , ut

"

fono,

eos inclytos , & illuftres,

yrmo *

fic etiaui fignificatione putavit-

In omns teyra confuffonss eormm,tfc.)

] Ad CM/QMMM

idem effe ,

uod. Larinum ; Naga.

Chaldea paraphrafis fic habet :

ä&:z

Is omnibus' illis locis, in qmbns de-

fadle

smpedierunt feffos dies £uós, eos. procud

preffi prius fuerant. & aftli&ti.

Ac-

ita )

cidit Hoc Ecclefis Chrfti tempore

)5 D V

4 te fegregabo.

Va ;üs, qui portave-

.rüunt opprobrium (id éft arma ) conrra

Conftantini, & deinceps.

M p

- dllud , id eft contra. libertatem feftos

QO. [ tempore 1llo, 6$c.) Kepete, Z«

ferfreciaim omnes , qui affixerunt t6,

prædl

wonbus

N

dies agendi, & facrificandi, quod fíne

Mnm' I

templo fieri non poterat.

Je/tato claudicantem , &fc.

CongrSabo, ) Ad Ecclefiam,

Daie euim ves £5 mmm, & c.) Idem

f ;yrapm p

i

252

PROBHETIE AGGEI

! :

b

1

omnibus populis terrze, cum convertero ca

)

ptivitatem veftram

(&.

l

ice

coram ocul£is veftris, dicit Dominusf ;

-

, NU

. demonis & peccati libera'ven;cæ

queaüs,

eft, quod præcedenti

. ;Jerfïcqlo :

Po-

mam in laudem , &c.

Coram oculis veffris. Y Vüobis viden-

« Bit

Czm

(gnvertcra

captivitatem — "we-

tibus, & gaudentibus ad tam. feliceim

vettrafü

mutationem.

f *5

firam , EJ'c.-) Cum vos 4 caPcki-vitrateþ

non efti

& non&

in faccul

AGGAI.

,

/ Hs

PROPHETIA

*

: "

per vias

CAPUT PRIMUM.

$ Ài

fum: à

Qub tempore propbäta-vit Zeseus , qui increpat Sfudaos, 'gu/od

r

TUs

Weglefha domo Dei, propria cdificia .curarent : ob quam cau-

. Re

fam dicit illis immil]am a .Deo fTerilitatem: eoque. tempore. dux

tulits i

Zorbbabel, €? Stefus [acerdos magnus una. cum. po-

Douiny

: pulg | exc?

tati incipiuni ædü?care domum

d

[ d

finatis u

Dei.

ERE

*Esd, I N anno fecundo Darii regis, in menfe fexto, indie una

j Er]Q

S. I

fiora ver

menfis, fa&tum eft verbum Domini in manu Aggsi

tobabeli,

rophetze , ad Zorobàbel filium Salathiel, ducem Juda,

Wmm

C0 nong

& ad Jefüm, filium Tofedech, facerdotem magnum , dicens:

2. Haec ait Dominus exercituum, dicens: Popvlus ifte di-

Utiverfo

ee.

$ N

..cit: Nondum venit tempusydomus Domini zedificand

Vobishp

ï-

3'. Et

-

"

delunt y

COncamer

I. Ari? Regis. ) - Darii Hyftafpis

Eiliam Salatbiel.) Atlib. 1. Paral 3-

Q; ( de

Regis Perfarum. Vide likb. E

1. I9. dicitur fuiffe filiusPhadaje. Quo-

&tm jl

Efdrz c. 5.

modo hic nodus folvendus fit, dixi-

ekmm (

Men[e fexto.))

mus ad eum locum, quem vide.

5' PW?(

Scilicet , Julio, vel

Auguíto ; Nifan enim primus . erat

" Duacem 7::44.) Supl*hmum admini-

t4, ) Di

menfis , qui partim Martio refpon-

firatorem Reipublice Judaicz , qux

velu & !

debat, partim Aprili.

hoc tempore Keges non habebat.

6. &mim

In wna menfi.)

Prima menfis $

Sacerdotem "agnum. ) Summum

l

ponunt enim non infrequenter He-

Pontificem.

Qatam j

brxi numerum cardinalem , pro ordi-

Dl int

nali, fic dicuntur una fabbacorum,

9. Nondum venit tempus, ) Revera,

Wa ag

id eft prima fabbatorum.

jam tempus advenerat, fed ipfi metu,

|

Ienif;,

dn manu Aggti. ) Pex Aggaum,

& - focordia &dificationem differe-

bant.

tollepidt

opera & minifterio Aggsi.

Yaitis, *

CAPVT 1

253

m velitam

3. Et fa&urr; eft verbum Domini in manu Aggsei prophe-

tze, dicens:

temþ"us vobis eft, ut habit(etis in domi

4. Numquid

&

E

bus la

ïiber.wew,.

queatis, & domus iíta deferta?

Vobisviden

1 tam felicem

s. Et nunc haec dicit Dominus exerci-tuu

m ponït;—: corda

veítra fuper vias veftras.

.

6. * Seminaítis mul

tum, &intuliftis parum: comediftis,

& *Deut

EXCXCGUESTITEIT)

non eftisfatiati: bibiftis, & non eftis inebriati: operuiftis vos, o5, 3$

mifit eas Mich.

& non eftis calefatti, & qui mercedes congregavit,

6. I5.

in (acculum pertufum.

4

ituum: Ponite corda veftra fu-

. Hzec dicit Dominus exerc

per vias veftras:

8. Aícendite i

n montefn, -þortate lizna, & sedificate. do-

mum: & acceptabilis mihi er

it, & glorificabor, dicit Dof

l, qui

minus.

:

gle (l

9. Refpexift

is ad amplius, & ecce fa&tum eil:»minusr, & in-

& exfufflavi illud: quam ob caufam, dicit

p du

tuliftis in domum ,

j jh

Dominus exercituum ; quia domus mea deferta g'ft, &

vos fe-

ftinatis unufquifque in domum fuam. .

io. Pro-

«Iig,

3. Er faum. efd verium Domini. )

Et non. eflis fatíati. ) Prm inopia r

, indiveung

Priora verba verficuli fuperioris Zo-

quia paucos fra&tus congregaftis in

m Aggal

robabeli, & Jefu filio Jofedec dicta

horrea.

funt, ut intelligerent fermonem populi

Ez non effis inebriati.) Non potui-

iucemJu )

ftis ad fatiecitem bibere, quia parum

Deo non placere, quz nunc fequuntur,

im, QIcens:

univerfo populo dicuntur.

vini collegiftis.

vlus iffe d

Numquid tempus vobis eff, E6 ?)

E; non eflis calef atl z.)

Quia paucas,

Vobis füppetittempus, & animus, nec

& pauperes veítes habuiítis, cum ha-

d.

berétis paucas oves, & parum lans.

3.t

defunt pecunis ad domos laqueatas,

Concameratas , & ornatas conftruen-

Ef qui mercedes congregavit , €fc.))

das; & defunt hezc omnia ad templum

uicunque five ex negotiatione, five

jj 1. Pal5

meum inítaurandum , quod adhuc

ex labore fuo mercedes, & lucra con-

pad;jn AU0*

defertum eft, & fqualidum ?

gregare ftuduit, perinde fecit, ac fi

lus ff (s

t

pecuniem in marfupium perforatum

&. Penite corda veftra fuper vias ve-

milfe effent.

j vide

ftras.) Diligenter confiderate opera

um admini'

veftra & quid vob

is acciderit.

9. Ajcendiee im mostem. ) Ut inde

6. Seminaflis mu

lum , 6$c. ) Nihil

ligna cedatis templo xdificindo.

udlicæ ! quz

vobis fucceílit propter veftram negli-

"cceptabilis mibt erit. ) Domus &-

dificata. In Hebr. E cam/vl:zæäa :2 e4.

entiam in inftaurando templo ; quam

| ) Summum

ple&o infaufto eventu rerum, ad quas

E gloriffcabor.) lbilaudabor ab ho-

manus admovetis.

minibus , « ibi me magnum often-

o

-

Intulifis parum.)

Parum frumenti

dam , & magnis vos beneficiis affi-

ciam.

4

0

[imety

collegiftis , etia

*

mg mukum femina-

onel

jitfe

weritiss ——

g. Rejþexij'iis 4d.4mpliw.) OEtäRiS,

L

254

PROP'HE,TIZE*AGG;EI G À P.

10. Propter hoc fuper vos prohibiti funt coeli , ne darent

rorem., & terra prohibita eft, ne daret germen fuum:

11. Et vocavi ficcitatem fuper terram, & fuper montes, &

Bj i

fuper triticum, & fuper vinum, & fuper oleum, & qucecun-

ii

T0j

(

que profert humus , & fuper homines, &

fqpefïumenta, &

fuper omnem laborem manuum.

jrüras i

12. Et audivit Zorobabel fi

lius SalathieI, & Jefus filius-]o?

fitt fa?ï

fedech facerdos magnus, & omnes reliquiee populi, vocem

16"14

Domini Dei fui, & verba Aggeei prophetee . ficut mifit eum

Dominus Deuseorum ad eos, &timuit populus a facie Domini.

Yi

15. Et dixit Aggaeus nuntius Domini de nuntiis Domini,

]

ea

populo dicens: Ego vobifcum fum, dicit Dominus.

,1n

14. Et fufcitavit Dominus fpiritum Zorobabel, filii Sala-

eft verà

thiel, ducis Juda, & fpiritum Jefu, filii Jofedech facerdotis

magni, & fpiritum reliquorum de omni populo: & ingreffi

3. Lo.

àd Tefu

funt, & facif:bant opus in domo Domini exercituum Dei.fui,

E quos po

& Qu

- glra fü

C A-

non itae

$-U

E

— Ó

1 forire

& fpera'f.ïis M 1huïtum tritici , &c.

illa mägüa" multitudine ; que Babylo-

OrDnis pa

€ollecturos , fed fpes vos fefellit , nam

(quoniam

nem migraverat, reliquix fuerant, &

parum collegiftis.

in Judeam venerant.

6 Ve

Exfuflav:. ) Evanefcere feci , feu

Timutt populms.) 'FimuertmtDomi—

terra F.

xedegi in nihilum, at folet fegetes ven-

num , ne majora mala immitteret.

tus urens.

Ita perirefeci, ficut pe-

P

13 Nuntins Domini de nintiis Domi-

rit emiffus halitus,-

2/.) Unus ex numero prophetarum,

L

Feffinatis unukræä&!!e, -&u. ) Quif-

qui a Deo mitti folent ad populum.

*

que fuam domum diligenter «dificat ,

Ego volifcuhs [um) , dicit Domunus.)

I

At s

^

vel providet domui fus.

t

Hzc, & fimilia fepe repetit , qnia

Ut di

qO. Probibiti fünt.)

Scilicet a mä.

populus pavidus erat, & animo de-

-

[

0 r p

EI. Siecitatem.) Chald. Szersiístazen,

3

je&o, verbis autem Domint ad fpem

| E 4 Dtedj

/

feu penuriam.

bonam plurtmum erigebatur.

primum t

Super bomines , €5 /i.?,bär .'jumezzta.x )

14- Sufcitavit Dominus ]þirilum;)

Qi!!'d 00

Ex ficcitate enim ,. & aeris inflamma-

Intus animum ejus movit, & excita-

lis obis h

tione multi morbi peftiferi , tam in

vit, alácritatem addens, ut o

peri ma-

IE fs u

hominibus, quam in jumentis enafci

——

num admoverent.

lieebant v

folent.

Er faciebanz.opus.) Miateriam para-

&ndi ten

Et fuper ommem laborem. ) Supér om-

barit

nam ftructura non eft ccepta

Ort um &

ante diem vigefimam quartam noni

nes hortos , & arbores, quas mani-

3

l! ädf ag

bus veftris rigabatis.

-

menfis,ut babetux cap. feq. num. 16.

| t

2

Tüi mm

12. O?zne; reltgui

4 —papuli. ) Qua "

& nun. 19.

'IX

?

*oR æ** : **æ

£ lhtent

255

;

üm:

CAPU T L

Tones, &

& quen-

Et/i templum ïeæzli]?caium mibi videatur. priori collatum , þg/?ea

lamen «veniente Me[fia, veplebitur gloria majori, quam. fuerit

Jumen, &

priores templi , C? ficut Sfudai ob negle&tam templi re«dificatio-

füs Elius]o--

nem fatli f uerant imundi coram Deo , ipfirumque facrificia , &

a

ouli, vocem

d fierilitas addud?

» ita pof? inceptam reedificationem omnia

ut mifit eum

MO

icre Domini,

?bfis Tatta [unt profpera..

35 Domiti,

N die vigefima, & qu'arta menfi

[CE in fext

o menfe, in aqnd

;

fecundo Darii regis.

*

T

2. In feptimo meníe, vigefima, & prim

a menfis , factum

eft verbum Domini in manü Aggael prophetae, dicens:

ch facerdotis

. Loquere ad Zorobabel filium Salathiel ducem ]udä, &

: & ingeli

umDeifui.

ad'Jefum filium Jof.dech facerdotem magnum, & ad reli-

quos populi, dicens:

4. Quis in vobis eft

dereli&tus, ciui vidit domum iftam in

gloria fua prima? & quid vos videtis hanc nunc? numquid

non ita eft, quafi non fit in oculis veftris?

M

s. Et nunc confortare Zorobabel, dicit Dominus: &

"coä-

d

fortare Jefu fili Jofedech facerdos magne, & confortare

omnis populus terrae, dicit Dominus exercituum , & facite

g, qui Bo

(quoniam ego vobifcum fum, dicit Dominus exercituum.) —

que foerant,

6. Verbum, quod pepigi vobiícum , cum egredcremini de

l'imertotDome

terra /Egypti, &

timere.

lfgiritus,meus -erit in medio veftrum, nolite

h immittett

j de niatitt Dutti«

TE

7.Quia -

go prophdarm

-

gt 4l populum.

I-

xto men[c.) julio, ve Augufto,

ea animum de

re ceffetis.

fpondeaïtis , & ab ope-

du o

ut dictum eft fuperiori c. n. r.

,:J? fe?em j 4"13

9. In manu dggei) Per Agguum.

Facite.) Promovete opus xdifica-

; O& anin

o

. Derelius.) Ex iis, qui viderunt

tiónis templi. Vel potius ( quod in-

terpunctioni. Romanz magis conve-

,Dïomlfüi ij fpaa

primw

n templum.

nit) fenfus eft, facite verbum, id eft

f*gb Hut

Qm'

d vos videtis hanc nunc?) Qua-

il fz;trt/;tïïi

lis vobis hzc v

idetur? Hoc dicit, quia

fervate legem, quam in pa&to vobif-

ov

excita

fenes, qui viderant templum primum,

cum inito , quaft conditionem fade-

enme

ris a vobis preftandam exegi: ego vi-

gr op

lugebant videntes fundamenta hujus

fecundi templi magnificentia, & fplen-

ciffim praftabo, quod meum eít ; vos

qaram p

dore cum Salomonico non conferendi.

enim protegam, (&& opem feram , ut

)M

^

0 Eü æptïf

ïï

Qnafé non [f ) Quaft fit res nihili.

difficultates omnes fuperare poflitis.

IG

6. Spiritus meus erit 4m medio ve-

if qda

a n

Tuit tefte Jofspho £»3eerepog Ó »acc

j

TU

qoU mahaepo inferius templum. antiquo.

fir«m.) Ego fpiritu meo vobis adero,

)

vobifque afpirabo fpiritum providen-

&. Etumnc confortare.) Ne propter-

*

256

PROPHETi'JE, A)GGJEI

m: * Adhuc unum

n E

aHeb 7. Quia hec dicit Dominus exercituu

legem, (

M

1226 modicum eft, & ego commovebo coclum, & terram, & mare;

D

& aridam.

iu &t

l,

ET VENIET DESIDERA-

9. Et movebo omnes gentes:

aj viu

TUS cun&is gentibus, & implebo domum iftam glprig:dicit

* fcsbitur

Dominus exercituum.

!) [

9. Meum eft argentum

& meum eft aurum )- dicit Dominus

nibus hi

excrcituum.

dotes,

1c. Magna erit

gloria domus iftius noviffimae plus quam prie

i Ec

mze, dicit Dominus exercituum : & in loco ifto dabo pacem,

iaante

dicit Dominus exercituum.

tygm €

tà noni menfis, in Aanho fejcur'ïd:o

11: In vigefima, & quar

Cmï';ï.

Darii regis, fattum eft ve

j

rbum Domini ad Aggæurïl prophe-

165 E

'þam , dicens:

tequum

13..Si

um n

tiz, fortitudinis, a'lacrï:atis;&c. ut opus

ejus morte terra inota eft, & rpetre

Jo, Inte

inchoatum perficere poffitis.

fciffz funt.

quæfïiones

Adbuc unum uodicum. )

Loquïtui*

Q. Mevelo ommes gentei. ) Vel per

net hg

de Adventu Chrifti in carne; & licet

bella tempore Auguíti, ut di&tum eft,

fpoafís r

H

vel per cenfum fub Tiberio, jubente de- ;

bric ten

r

üngenti adhuc anni ufque ad Chri-

um fupereflent, dicit tamen eod;-

fcribiuniverfum OxbelnRoxnanuxn;-vfallä E

mauda lor

eum, quia breve eft omne tempus com-

per Evangelii predicationem , & mi-

13. C2

paratione xternitatis, & quingenti an-

racula Chriti, & Apoftolorum,

molatzm,

&C- á

1

ni fi comparentur cum tot fzculis an-

Dt fen

te, & poft lapfis, & quz labertur ,

:

Ventet deffderatus cuntlis gentibus.)

Numga

modica eft temporis particula.

Chriftus, quem omnes electi omnium

fadm eí

nationum expeCaverant , '& defide-

""Cewmovebo celum , 65 ,terram.) Ut

Dixerm

omnes homines, & angelos per mul-

raverant, ut Job in terra Hus, &c.

cató fanü

ta, & magna prodigia excitem ad at-

Vel cujus adventu , & redemptione

fanifice

omnes maxime indigebant , & ideo

tentionem operis magni, quod patra-

t0n tzme

turus fum, fcilicet ad Chrifti incar-

Defideratus dicitur, ut terra, cum fic-

ts ao

nationem , legislationem , & redem-

ca eft, imbrem defiderat.

qun, &

Et tmplebo dommn iflam g[ori4.) Ob

p"tionem.

Prodigia, que facta funt

l"dü.&it te

nafcente Chrifto, nemini funt ignota;

Chrifti, redemptoris przfentiam , qui

&i

nàm Angeli apparuerunt paftoribus ,

in. illo frequenter verfabitur.

H

üuut

ftella vifa eft a Magis, &c.

9. Meum eff argeutum, O meum eff

Hj 1

Mare €f aridam. ) Éxplicat, quid

aurum , 65c.) Si velim , facile poffim

nomine terrze intellexerit, commotio-

templum hoc ornare auro , & argen-

( hon

nes-in mari factm funt, & in terra

to, fed ornabo te pretiofilori, fcilicet

E.X m

'

tetio

bh

iU

[22014

propter Romanorum bella civilia tem-

Filit mei przfetitia, & doctrina , &c.

pore Augufti ; Facta etiam eft com-

IO. 4z loco if/fo dabo pactzm.) In loco

Vitm, ;

motio in mari, quiaChriftus maris flu-

ifto per Chriftum dabo pacem, id e(t

Dii?ru

&us commoveri juffit, & quiefcere pro

benedictionem , & bonorum omn

i

igm

B;HA 3.11

arbitrio fuo, — In terra autem ; quia in

copiain.

CAPUT' 1.

257

huc um

12. Hzec dicit Domin

us xexer;cituurin : Interro ga fa;eräotess.

m d marg,

legem, dicens:

13. Si tulerit homo carnem fan&ificatam in ora veftimenti

JESIDERA

füi, & tetigerit de fummitate ejus panem, aut pulmentum,

;

aut vinum , aut oleum , aut omnem cibum: numquid fan&ti-

ploria: dici

ficabitur? Refpondentes autem facerdotes: dixerunt: Non.

cit Domitus

14. Et dixit Aggseus: Si tetigerit pollutus in anima ex om-

nibus his, numquid contaminabitur? Et refponderunt facery-

J5 quam pri

dotes, & dixerunt: Contaminabitur.

.

& pop—&lus »iFreQ,' &fic gehs

libo pacert,

1 5. EtrefponditAggeeus, & dixit : Si

iftaante faciem meam, dicit Dominus, & fic omne opus ma-

no fecondo

nuum Corum,

& om?liar, qua obtu:!erunt ibig contaminatæ

erunt.

z

&

sum prophe-

16. Et nunc ponite corda veítr

ia die hac, & -fup-i*a;.,x än-

Domini.

1.5

tequam poneretur -lapis fuper lapidem in templo

rÁ

nl

[ ER

"

E

T. (?um

m iib

ei, & petrs

12. loterroga f;;berdotes , & c.j Duas

nam €x ritu legis veteris ,mim(;g, I3-

& 22. pollutus ex conta&u cadaveris,

quaftiones jubetur propheta propo-

j ) Và Wt

pere facerdotibus, ut ex eorurm re-

vel morticinit, omiiia que tangebat,

, ut didum dl

fponfis arguat judzos de neglectu fa-

contactu fuo immunda reddebat.

brice templi.

Italice diceremus,; 2Dz-

15. S/c populus £/fe , &Yc.) Contamïfw

r ubente de-

Romatum ve

manda loro quefli cafi di eonfcieuza,

nat quidem oblationes , quia imrmun-

ionert ,

füil*

13:

Carnem fantisfrcatam.) Deo im-

dus eft peccatis, ac nominatim negli-

1 olatam.

gentia , & inobedientia templi rez-

Apdlolonm,

dificandi, non tamem ab ipfis fancti-

De fummimte ejzs. ) Veftimenti,

21 gerzt/!u!.)

Numquid [antifrcabitur 1 ) Ad, quod

i

ficatur, quod. eas tan

5

gat fanctificatas ;

fattum eft.

£am licet ex contactu rei fanctificate

dedti omnimm

Dixerust nom. ) WeCe ; nam licet

contrahat exteriorem quamdam fancti-

Bt! & de lde'

caro fantificata,fi tangat veftem, eam

tatem legalem, tamen ulterius fancti-

fan&ificet , ut habetur Levit. 6. 27.

ficatio hzc non progreditur, nec ad

K

- gelemptone

non tamen ulterius veftis contactu car-

fanctifcandam animam pervenire po-

afit ,

& io

teft. Sic Jerem. 1:. 15. dicitur - N-

QUE

cum fc-

nis fanctificata, fi tangat panem , vi-

num, &c. ilud fanctificare poterit ,

quid. earnes [antla auferent a te zæmlz'gigg

fanctitatem fuam illi-communicando,

inatf. 4m quibu: gloriata es v

j:,; !/Wiä') Ob

$4c 0mmue opus zaanuumm eorum. ) Pol-

.fentam , Q?

& in illud. transfundendo. * Apodofis

ümüitudi*nïs habetur infra num. i5.

lutum erit quidquid fecerint, quia la-

jtu

be petcati inobedientie fordidi funt.

, Umm

d

I4. Polluzzus im-anima-). Ob. conta-

(ium hominis mortui.

16. Et nunc pouite cordaveffra, c. )

;j ln

Ex ommibus bis. ) NMerbi

gï&ï'i& $ ü

Agnofcite caufam , cur hactenus vo-

u

& agem

ioftris ;

(licet

tetigerit punem , aut pulmentum, aut

bisomnia male ceflerint ufque ad diem

vinum, ut dicitur numero fuperiori.

hanc 24.. meníis noni , qua cepiftis

qodint ^

[n o

Dixerunt , contaminabitur.) Re&e ;

reædiü&:are templum , ut cum dein-

l (// j

,

K

4Cetll

d

B. m:n Com. Memch.- Zom. V1

N

——

258

PROPHETI& AGGZEE

17. Cumaccederetis ad acervum viginti modïorum, & fie-

M )

tent decem: & intraretis ad torcular, ut exprlmeretls quin-

JotQb

quaginta lagenas, & fiebant viginti.

nam t

Aqmos

18.'* Percuffi vos vento urente , & aurugine, & grandlne

tUm

4 . 9. omnia opera mánuum veftrarum, & non fuit in vobls, qui

reverteretur ad me, dicit Dominus.

Rem f

a*zww 6

19. Ponite corda veítra ex die ifla, & in futurum, a die

Dmerä

mnorientu

vigefima, & quarta noni menfis : a die, qua fundamenta ja-

&a funt templi Domini, ponite fuper cor veftrum.

ir.

J

"4 A71

20. Numquxd jam femen in germine eft: & adhuc vinea,

promitout

& ficus, & malogranatum, & lignum olivse non floruit? ex

tantum F

die ifta benedxcam

at Qm

21. Et fa&tum eft verbum Domini fecundo ad Aggaeum ,

eeumcanmsm

in vigefima & quarta menfis, dicens :

22. Loquere ad Zorobabel ducem ïuda, dicens : Ego mo-

sebo coelum pariter & terram.

23. Et fubvertam folium regnorum , & conteram fortitudi-

nem regni gentium: & fubvertam. quadrlgam & afcenforem

ejus, & deícendent equi , & aícenfores eorum : v1r in giadio

fratris fui,

4 In

ceps profpera evenerint , caufam quo-

femen eft im borreo?. & adbnuc viris, 65

m

que intelli gatis.

/ïcm £E5 mn/ogmnafum 6 arber oles

WM

. Gum accederetis ad acervum vi-

non tuiit [rzuclum ? lententia autem cft :

femina adhuc funt in horreo , vel fi

6 Dyt

gmtt modiernums. ) Cum. quxfplim ve-

ftrum accedebat ad cumulum manipu-

terre funt tradita, adhuc latent fub il-

itj ;

lorum, & fPlCdlum ; qui daturus vi-

la.

Pari modo vinea , & ficus non

debatur viginti modios tritici , po-

dum floruerunt, cum ftt nunc menfis

ftea illum virga excutiens non co]hge-

nonus, id eft pars Novembus, & De-

bat nifi decem.

cembrw j non dicetis erpo me ex fi-

I9. Feutzo urente , £0 aurnmgie. )

(TI'HS divinare.

Quamvis ergo nul-

Quid fit ventus urens diximus Amos

lum fïfmum videatis fextnhtacm, tamen

4.n. 9. Quid vero aurugo, Jocl c.

prædl(.o vobis annum proximum uber-

I. num. 4

rimum ,. quia jam templum mihi zdi-

Qui reverteretur ad me.) Peccata

Catis

relinquens , & ad templi edificatio-

Benedicam.)D3bo copiam fru&uum

nem fe accing'ens.

cQ. Moevebo celum , pariter €$ ter*

IITM

i

Ig Ex die ifla, €9 im fumrum.) Ut

ram.) WMide dicta fupra num. 7.

npo

videatis, quam profpam vobis futura

23. Subvertam [olium pegnorum, £$c-)

D

fint omnia , qum templum sdificare

Nam Perfas tunc. dominantes Judzis

copiftis.

contrivit Deus per Gracos;

Grzcos

dCHAlI

j

trur

n

20. Ntzmqmd jaem /emm in germine

vero per Romanos; Romanos perinu-

DtVitat

eff, &c. ) Pagninus vettit, Nopge adbue

tua bella civilia.

e

3Q

CAPUT Il

.

259

24. In die illa, dicit Dominus exercituum , afïu&zam te, **HEcfi.

Iefetis qui.

Zorobabel , fili Salathiel, ferve meus, dicit Dominus : & po- 49.13

& Ptandine

nam te quafi fignaculum

$

, quia te elwegi, d;cit-Dominus exet-

cituum.

1Y0bi, qi

Regni gentium, ) In Hebr.s: eü, yee

Quaff /z'gnaæl;zm. ) Annulum fi-

gnorum Geztium.

gnatorium, ut quemadmodum annu-

Irm, a d

lus femper in manu habetur , & di-

dtmenta

Defcendent. equi.

) ;C,adent in tgx:ram,

morientur,

E

ligenter cuftoditur, ita & tu . mea pe-

ferveris.

m

Vir.) Unufquifque.

culiari cura protegaris ,

24. -Affumam te Zorobabel, E56.

) Hzc

Eleg; £e.) Ut ex te Chriftus nafca-

Ihyc ving,

promittuntur Zorobabeli non in ejus

fomt? q

tur. Chaldæus , m te mibi complacus,

cantum perfona implenda, fed.in ejus

d Aggun,

etiam poiPceris, & precipue in Chrifto.

$: Ego -

* —

PROPHETIA .

m fortitudi-

afcenforem

virin gatio

( AC

À

ER

U

CAPUT PRIMUM.

m

Quo tempore Zacbarias prophetaverit: qui bortatur populum. ad

j al il

J

u

u 47'60!' dei

refibifcentiam , ue. imitentur patres [uos ,. qui propbetas contemnen-

yria autem dlb

zes puniti funt : duplici figura oflendi Dominus fe puniturum Gen-

hotreo , Yd 1

yc hrent f i

tes, que populum fuum ajflixerant ; bunc autem in ferufa-

, & fs 102

in qua edificabitur ipfi Domi-

fic nunc ais

. lem jefuocandum :

no iemplum.

vetnbils X U

gpo me h

H

N menfe ó&avo, in anno fecundo Darii regis, factum

jis « n

r

ii n

eft verbum Domini ad Zachariam filium Barachiee filii

z

: *

1

TO

numulu CF'

Addo; þroph&tam, dicens

2

2 P Iï'a"

VP]

EE

A chbdrikmf/ium Barachi4.) Ali-

PU

;- Nme;zfä oäava.) Qu—i Octobrzi no-

ug'm

,

»:ï: t

* (tro fere refpondet.

qui cenfent hunc effe "Lachariam il-

p

Jum, de quo ait Chriftus Matth. 23.

4 fiüme 7

Anno (ecundo Davti. ):Darii Hyfï'a-

35. Ür veuiat [uper.'vos emuis [anguit

7 7:55,'7:0/11/

f

$)

;

fpis Regis Perfarum,

ex quo app aret

jfus , qui effu[ns efl füper terram a

achariam coevum fuiffe Aggao, &

ninanes 'kaælg

i2

utrumque ccpiffe prophetare poft ca-

fenguine Abel jufhi , ufgne. ad fangui-

0

uem Zacharia filti Barachia , quem oc-

5in8063Pcr r

ptivitatem Babylonicam anno fecundo

9

5 aitare.

Al

,

Darii.

cidi,f??s mtey pemplum €

v

'

. e60

PROPHET ZACHARI .

-AyJ*

e

Iratus eft Dominus fuper patffäs veftros iracundia.

r 1

* Ifaie

3. Et dicesad eos: Hsec dicit Dominus exercituum: * Con-

8020 X

$

fl

2112. yertimini ad me, ait Dominus exercituum ) & convertar ad

H

m fx

e V

SI. 6. VOs

, d;cit Dominus exercituum.

- ,

Ü

5.22.

er.m

4- Ne fitis ficut patres veftri, ad quos clama

bant prophetæ

fum, (

^

12. priores, dicentes: Hzc dicit Dominus exercitunm * Conver-

pot a

echtimini de viis veftris malis, & de cogitationibus veftris peffi-

j E

19-30. mis, & nona

;

pdus,

Oi

'guinus.

udierunt, nequexattend.eænt ad me, dicit Do-

hac.

Ofee

14. g.

5. Patres veftri ub'i,funït ?&p

I0,

*

rophetee numquidi in fempi-

jod! ternumvivent2

2j 19:

Nis1a.

6. Verumtamen verba mea, & le'gitima'mea, qua manda-

p

e

M

vi fervis meis prophetis, numquid non comprehenderunt pa-

3

&

".H

tres veftros, & converfifunt, & dixerunt: ficut cogitavit Do-

nminus exercituum faàcere nobis fecundum vias nott

fpdnäe:

!

*

ras, & fe-

x");:

cundum 'Rgdinven;*ione;s neftra-c, fecit nobis?

qv

L

r

7. Iln '

j

L]

for

)

;lfï.«

*

"

& ere

áta fa&a funt omnia, ut a me p:zdi-

contra putant eum , C'tlillls meininit

i

Á

Chiiftus , fuiffe Zachariam

»atrem

.&a funt.

Ítaque cavete, ne conte-

If

f.

€

«

inci Joannis Baptifte.

Utraque

mnatis me modo per prophetas lo-

Ad au

fenténtia graves habet auctores patro-

quentem, ne pari pena involvamini.

qufi

n08, & fuis nititur ccnje&uris—,, quas

Vl fenfus eft : nonne falfi prophetz,

Yole

referre non eft

qui patribus veflris profpera pollice-

hujus brevitacis?" quam

IU

&

[

profitemur,

bantur, & ipfi mifere mortui funt,

Q. irarus c]f Dom;nm /hper; petres ve-

vel jslidio , vel &rumnis captivitatis

myt

abfumptif ?

Nin Q

firos ivacndia. ) Contra patres veftros

enm

Dei exarfit iracundia , eorum pecca-

6. Verba mea, 69 legitizna mea, 6c.)

tis provocatus, adeo ut eos duci vo-

prot

Precepta, & mandata mea , que ad-

byla

luerit captivos in Babylonem : Quare

junQdam habebant comminationem ,

cavete ne illorum impietatem , & fce-

nifi illis parerent. - Vel i non expref-

n

lera imiteminl.

f (

fam ,' certe, tacitam. habebant , cum

iee

3: Convertinini ad me.) Per ve-

notum fit Dei juffa. facere negligen-

a

ram poenitentiam. .

tes impune abire non poíle.-

in i

Cozotrtar ad vw,') Pi*dpitius vobis

Comprehbenderunt. ) d eos pervä-

Vnt

ero, & benefaciam vobis femper.

nerunt, illifque malis per minas in-

a

tentatis affecti funt.

5, Patres vefirr; ub funt, 6c?) Pa-

pa

tres ili veftri perierunt, fed. & pro-

Er converff [unt, & r!ixerzmvt.') Ca-

m

phete mei, quiillos monebant mor-

ftigati , & ad fe reverfi , viderunt fe

i

. fic dicebant Da-

tui funt ; homines enim erapt , nec

ju

e ame- punir ,

hu

femper. vivere poterant , fed licet illi

niel. g. Peccevimnus , iniaquitaiem fc-

cinmus , 6 c.

omnes perierint , verba tamen miea

non perierunt, nec irrita fuerunt, fed

Facere nobis. ) Pænatfl inflfrendo.

t

E.

CAPUT L

Z

5

:

icundis,

! 7 In die vigefima , & quarta undecimi menfis Sabath, in

fim: *(os:

anno fecundo Darii, fattum.eft verbum Domini ad. Zacha-

Convertar ad

riam filium Barachize , filii Addo , prophetam, dicens :

. €$. Vidi per no&em, & ecce vir afcendens fuper equum ru-

Xnt prophate

fum, & ipfíé flabat inter myrteta, qus erant in pmflgmdo: &

m Coner.

poft eum equi rufi, varii, & albi.

Domine mi? &

veltris pefi

9. Et dixi: Quid funt ifti

:dixi,t ad n'Le/Ani-

1e, dicit Dv-

batur in me: Ego oftendam tibi , quid fint

ge*lu

-

eec.

$ qui logue

il in.feqp-

IO, Et refpondit vir, qui ftabat inter myrteta, & d

ixit: n

funF) guæs mifit Domin—us ;

ut.perambulent terram.

que mante

"d

kKk5

":

m

enderunt pt

MA Mm/:'sv Sabatb. ) Qui noftro re-

patet ex fequentibus. Per hos' equites

cogitavit -

fignificantur Angeli éuftodes variarum

oftras, &f

fpondet januario.

Dicess. ) Oftendens id ,

quäd fe-

nationum, & gentium, qui, ut dici-

quitur.

tür n. TO. perambulabant terram, id

".T

9. Ef ecce. vir. ) ÀÁngelus humana

éft unufquäï'que fuam luftrabat pro-

forma. Angelum fuiffe putet ex n. 1I.

vinciam , & hominum, qui in illa

erant, curam gerebat.

—— —

& ereditur fuilfe Michae] prefes po-

puli Hfraelitici..

Equi raff.) &uo colore :

ngifïcaïga-

ut a me pl

Afcendens . fseper equum rufum , &fc. )

tur vindi&am effea Deo fumendam de

yete , n COIl-

illis nacionibus, qus alias injuria affe-

Infidet equo quafi celer , & feftinus

cerant.

r prophetts l-

ad auxilium populi fui, eoque rufo,

z ivolvamii.

Varii, U& alli, 81. ) Quibus' figni-

fift prophes,

uafi finguinarius, & vindex acer, in

ficabantur varii ftatus, & fortune po-

hoftes judeorum.

rofper lii

Stabat zztfer m)rteta.) Id eft , loca

palorum illorum , quibus preerant,

e mortui fur,

vel ad quos deftinabantur, partim 1g-

myrtis confita.

Notat Babylonem ,

xis captivits

in qua Judsi fuerant captivi ; myrtus

tz, partim trifles, partim .ex utroque

enim ol: ficcitatem amat loca demiffa,

mixtz.

aT

9. 4ngelus,) Hic Angelus videtur

itima T d)

profunda , & irrigua , qualis eft B

mei , qué 9*

bylon, qu& vicina eft B

uphrati &

cuftós prophete, & alius fuit a Mi-

chaele, cuftode, & prxfide totius po-

gumipationdt y

rl'ygri. :

Equus rufus, five fangui-

f n2 a pre-

nei coloris, cedes (ignificat, ut vide-

puli, qui apparebat 'Zacj'nari&&ans*»

re eft Apoc. 6. 4 fed quia myrtus

inter myrteta.

adant , P

Qui loqueäatw imme) ddef, quem

cere nglgel

arbor eft voluptatis , ideo equus hic

olle

in myrteto, & quidem profando, re-

ego non oculis corporis , fed imagina-

tentus ne inde exiret , fignifiz:t bellum

rie videbar videre mecum loquentem ,

d eos p

& cum IVlichaele.

*

alta pace reprefium , neim

pequam Jate

per qunas 1

patebat Pérfirum imperium.

14 (':on-

Ego effendam £ibi. ) iHebr. Videre :*

ix:rimf-) ol

eruit initiis Darii:

faciam , fcilicet fuperiore Angelo re-

In profundo. ) Significat convaligm

velante.

, vilen É

dicbant v

humilem prope flumen.

10. Ifli funt, 6c. ) Hi funt Angeli

TM

prafides regionim , quos Deus mifir

j ii "

Pofl ewm equi. )

In equis

,

luftrare eafdem.

celligunteir eti.am illorum fefiores, ut

uf

252

þRopHäT.zACHARiæ

i Et refponderunt Angelo Domini, qui ftabat inter myr-

yg H

teta, & dixerunt: Perambulavimus terr

j E

Y

am , & ecce ompig

]

hac? &

terra habitatur, & quiefcit.

19. Et refpondit Angelus Domin

E dixit: Domine äxer-

julz,

o, Bt

cituum, ufquequo tu non mifereberis Jerufalem , & urbium

p M

Juda, quibus iratus es? Ifte jam feptuagefimus annus eft.

— 13. Et refpondit Dominus Angelo, qui loquebatur in me

fünt corr

Temo £0l

verba bona, verba confolatoria.

14. Et dixit ad me Angelus, qui loquebatar in

me: Clama,

i, tt dé

*]nfia dicens: Hsec dicit Dominus Exercituum: * Zelatus fum Je-

Peï (CITà!

$. 2. rufalem & Sion zelo magno.

15. Etira magna e£o irafcor fuper Gentes opulentas : '-quia

ego iratus fum parum, ipfi vero adjuverunt in malum.

Appurd

I6. Propterea hac dicit Dominus: Revertar ad Jerufalem

Jhimn «

in mifericordiis, & domus mea adificabitur in ea, ait Domi-

) qrit,

nus exercituum: & perpendiculum extendetur fuper Jeruía-

Atr atj

lem.

z

I7. Adhuc clam

a, di&ens : Haec dicit Dominus exercituum:

Adhuc affluent civitates mese bonis, & confolabitur adhuc

K

)

. Dominus Sion; & eliget adhuc Jeru—ïalem.

$. E

faiän

I1. Omuis t;)'?;z.) Scilicet vicina ]u

14. Zelatm*fär;n Jerefalem , &c.) Id

d

dzz.

»

eft, doleo multum, & irafcor, quod

o ejus

Habitatur;

& quiefcir. ) Id'eXPc, nul-

ita Jerufalem ab hoftibus afili&a fit.

Ja provincia deferta eft, omnes ha-

$. Super gemtes opulemza:. ) Contra

—

bent habitatores fuos, nec bellis tur-

potentes populos , qui hactenus [ju-

Ciís eir al

bantur; fuit enim pax fub. Dario.

dzos vexarunt, Cujufmodi funtChaldzi.

ts Tepr

192. Refpondir.) ld eft, locutus eft.

Quia ego iratus [wm parum.).Mo-

I $ss

"dngelus Domini.) Michael, vel An-

derate vindicare volebam fcelera Ju-

CO a. ir

gelus cuftos "Lacharig.

daorum;illi vero modum excefferunt,

tüor mund

Uíauequo mom mifereleris? ) Jerufa-

& plus jufto fevierunt.

ulem. d

lem , & urbium ]uda , ut Judzi om-

ifürterems

Adjwverunt in malum.) Gravitisf-a'f-

ldtim e

nes in fuam patriam reftituantur , &

flixerunt, quam debuerint, aut quam

habitetur hec provincia, ut c«terz.

ego . Volebam.

20. Qu

Iffe jam,-,&pmdgefmus annus eff. )Quo

FUOT Alxgï

16. Revertar ad Jera[alem. in mife-

tempore ftatuifti populum tuum atam

ricordis , 65c.) 1d eft , deipceps pro-

ibrilius s

dinturnis €&rumnis liberare.

&l

?

3. Refpendzt Dominus Angelo.) An-

pitius ero Jerufalem , eam magnis be-

[30] n

[

[2]

, ut per. eum pro-

neficiis profequar.

U

$clum ,docet Deu

Domus mea.) " Femplum.

pheta doceatur, ut pofcit aptus ordo

H

&t eor

divine pr

ovidentiz.

Perpendiculum ! extezndetur. ) Id eft,

I 000 vj

Verba b&oza.

) Id eff, confolatoria,

iterum zdificabitur.

I !t

ut flatim explicat.' . Chald. re?a.

E«,nopü

17. Ehger ædäucg : /emþzf'em.) Bæ:le fi-

!

L

^CAPUT

I.

263

|fet Tyf-

18. Et levav,i,/oculos meos, & vidi: & ecöe quaf,uor cornua.

C& onnis

19: Et dixi ad Angelum, qui loquebatur in me: Quid funt

hac? & dixit ad me: Haec (funt. cornua

, qus&e v?ütilaverunt |

]ne exet.

Juda;, &. Ifrael , & Jeruíalem.

t urbium

20. Et oftendit mihi Dominus quatuor fabros.

us eft

21. Et dixi: Quid ifti veniunt facere? Qui ait, dicens: Haec.

U in ne

unt cornua, quae ventilaverunt Judam per fingulos viros, &

nemo eorum levavit caput fuum: & venerunt ifti deterrere

: Clamsy

ea, ut dejiciant cornua Gentium, q

fum Je-

us levaveruynt corrju fu-

per terram Juda, ut difpergerent eam.

CAPUT-3E

-

t "quia

L)

l

[

.Aþþaiet vir men[uraturus Sterujalem , que .pofi. capti

"Ü

z'mz*en; :

erufalem

Jolutam «ebementer replenda. eft babitatoribus:: cui Deus pro mu-

j Domi-

ro erit , & afflictis Cbaldeis , ac ceteris, qui filios Ifrael afffi-

: Jenifo

xerant , mulie gentes una cum Sion lata vivent ad fervien-

vcitüum.

dum Domino, quas ipfe Jülcipiet n populum.

r aduc

T levavi oculos meos, & vidi: & ecce vir, & in manu

-1—. E

eius funiculus menforum,

1-83-

2. Et dixi:. quo tu vadis? & dixit ad me:

Ut metiar Jeru-

fä]eln 5 &

mfjc.) M

videam quantd fit latitqu ejuäg & quanta longitu-

do ejus.

€0f , qro

s Et

TH)&K if

3

ciis eam afficiet , ut eleam, licet ha-

fs ]

lere, fed illos premebant , &Hdemifi:o'

arClulde-

éteaus reprobata vifa fit.

capite jugum fervitutis portare coge-

J8. Qnsaruor córzza.) Per quatuor

bant.

) Mo

coinua.intelligit repgna , qua a qua-

Fenerunt deterrvere -eu ) Pägnï-

fclari ]r

tuor mundi plagis in Judeos, & Je-

nus , ad zerrendam eos, id eft, ut hos

sclerutt

rufalem , & lfrael variis temporibus

Principes, & Reges per cornua figni-

infurrexerunt, & malis affecerunt, ut

ficatos terreant, & eorum potentians

;;,,fviu,s'/af;

ftatim explicatur.

dejiciant . & comminuant.

QO. Quatuor fabros. ( Yd eft, qua-

ax qui

Qua levaverunt corau. ) Que gentes

tuor Angelos , fabrorum habitu , &

hoftiliter infurrexe

, if

fabrilibus inftrumentis inftructos.

& Jerufalem.

runt c(on'trg Judzos,

Bh Per ff gulos viros.) àn Hebr. eít,

I::

WPS pïO' 1

fecundum os viri.) hoc eft quantum

-7/

Cce vir.) Id eft, Angelus fpecie.

lgglliS v

viri, Archangelus Michael.

quifque illorum voluit; tanta enim

erat eorum potentii, ut Judai refiíte-

i

Faniculus mmen'orum.) Go folent ar-

re non valerent.

chitecti metiri longitudinem, & lati-

Ef neme eorum levav

p caput, ) ld

tudinem edificiorum.

) li eli

eft, nox;ügebant ]pdæos caput attol-

2. Et dixi.) Sciicet ego "Lacharias

)Bmeä-

-

PROPHETIJ LACHARIE.

264

S

»,

5. Et ecce Angelus, qui lo

qu

- Q Sic

ebatur in me, .ä-g;r"e'(ïieba;tur,

& Angelus alius egrediebatur in occurfum ejus,

) Qua

4. Et dixit ad eum: Curre, loquere ad puerum iftum , di-

me a gel

cens: Abíque muro habitabitur Terufalem, prae multiudine

tangit p

?

hominuim, & jumentorum in med?o ejus.

9 O'ua

hls

g. Et ego ero.ei, ait Domin

us, murus ignis in circuitu; &

&d

in gloria ero in medio ejus.

Quj exerd

6. O, o fugite de terra Aquilonis

0. Laü

; diqi't Dominus: quo-

nus.

habitzbo it

niam in quatuor ventos coeli difperfi /VOS? dicit Domi

-

7..Q

nE:

CR

a ia

la, &enu

ad vitum habfencerh füniculum menfo-

^it, quafi dicat : putas, "Zacharia »

riutn-

M

«quia vides non adeo magnut

n f

kk. i

i

H

i glo-

fcies, qui

.ür metiar 787'?!;/:1

['crä. ) Scilicef are-

mum in manu Michelis, parvam tu-

[

am, in qua rezdificanda erat.

turam Jerufilem? INe dubita; erit a-

enim hortzni

Ut videam .7;.54711;2/17.) ld eft, quans

deo anrpla, & frequens , ut illius mu-

ris multitudo incolarum contitieri non

rem figam,

ta futura fic, aut elle debeat latitudo,

& longitudo ejus-

poflit.

Hxc, ut reliqua , que hoc

Deterra Á

"»

.

mzelus , qui Logsuebatmr 1 ;755.)":

capite-habentur, ad literam de Jezu-

refpetbo tema

f.

[

p

Angelus cuftos "Lacharg , ut dixi fu—

dem intellizenda funt; fenfu tamen

Qmim j

allegporico, & a Spiritu fan&o magi

periori cap. nim. 9.

ff w;,) (

Eeredicbatur.) Guafi peratto man-

intento de Écclefia accipienda funt ;

rloft , quia

dato a me abibat.

uare etiam quedam dicantur angu-

üPm Ta

"ngelins 4!1?4;.) 'lertius quicïam a-

d

iora', quam ut. urbi Jerafalem con-

um popil

lius An

&

gelus preter. Michaelem , &

veniré poflfint, plene autem quadrant

cm coalelca

cuftodem "acharie.

Ecclefie, quam maxime refpicit. Spi-

) 06

ríitus fanítus.

Ig occtirfuza. ej55. ) In occurfam A n-

Porro abfque muro

ii fl

habitatur Ecclefia , quia innumerabi-

celi cu(ïodis ZLacharig ,^ut per eum

lis hominum multitudo ad illam venit,.

i dylos,

doceret Zachariam , quanta fntura ef-

E aqïf()d B

fet Jerufalem. Hunc tertium A ngelum

Hominum , & jemenzorum. ) Per ho-

[2 77

multi. pütant fuiffe Gabrielem.

mines allecoricz fienificantur viii eru--

um D 8(' * i

diti;-per jumenta

[

4. £t dixit ad eum, €c.) Ad An-

funplices , & rudes. -

dicit ng"m

j

Vel homines font Judsi, jumenta, Gen-

(iE Ploram

gelum cuftodem "Lacharvis.

j

d puermm ifíium,) Zacharim, pue-

tile's,xht explicat D. Hieronymus.

trufiem oj

$. Eyo bb P Damimzs, HLHY M5 igm':.)

e Gabrice

ro norn etate, fed conditione, & fta-

tui; quià fgilicet erat puer , id eft,

Etsamfíi muros non habeat, non ta-

;

Drtter fb

men erit expofit

«

:

| hoftium. incurfioni-

Chfto d

cliens, & difcipulus Angeli fui cu-

f

ftodis. Homines enim refpe&tu An-

bus.; ego enim ero ei quafi murus

e

lorum fünt quafi pueri , ut ait S.

igneus, qui hoftes terreat, & pro-

Jriicen s

B

ieroninmus.

Probabile etian

efi

pius accedere non finat..

A[/ Gt*/ tet

UE

"achariam juvenili £tate proplhetare

Iz g!ari,g ero in medrio ejus.) LXV-

A vo)

copifte.

Ip glorizza, lcilicet reddam | eam otio«

fa m«s

Vel fenfus eft , ero in gloria

Q'". 6l

iA'äfgf!ue msure baletalitur ïerzfalem.)

id eft, ibi

i

'Ianta erit hominum , domorumque

[s

glorificabor.

lie ()H»md 1

Ql m

fr—egugmie.? ut muro ambiri non pof-

À

v o TALOP e. )— Id e(t, heus ., h:us: eft

lfe

LT W C

CA P-—ü T OH

26$

eïmwr,

B. O Sion,-fuge, quse habitas apud filiarm Babylonis.-

9. Quia hac dicit Dominus exercituum: Poft gloriam rnifít

ïm a di"

me ad gentes, q

us

e fpoliaverunt vos: qur enim tetigerit vos,

tidint

tangit pupillam oculi mei.

.

9. Quia ecce ego

levo manum meam fupei' eos, & erunt

vt &

pr&da his, qui ferviebant fibi: & cognofce

;js , quia —D»omäï-

nus éxercituum mifit me.

$: qu

':o. Lauda, & lsetare, filia Sion :

Tüs

habitabo in medio tui, ait Dominus.

quia ecce ego V'enïQ? &

ir. Et applicabuntur gentes multa&e a

d Domïn:um ,in die il-

la, & erunt mihi in populum , & habitabo in medio tuij &

i

»^

fcies, quia —Dgümixnus exercituum mifit me ad te.

n u

13. Si^'

rit d

v

enim hortantis , invitantis ad cele-

bialis ; nihil enim charius pn:pilla [

[ non

rem t;ug,am,

culi, nihilque majori cura , & follici-

1

U

Deterra 47uilan£;)DeBaby1*9ne, quz

tudine cufto diturg

Ue Jv

refpectu rerrz erat ad. Septentrionem.

Quoutem in quatuor ventos.cals di-

|je deps eiauum vredfs fuper eos. ) Ut

(rht i

illos feriam, vobifque predz dem ; &

I*CRH*'IQ

5

U

erf vos. ) Quaft dicat: Fugite eBa-

Yi

hr

st,

bylone , quia ibi difperfi eftis, &

dif-

fubjiciam : fenfu allecorico faftum eff

fipati , & venite in Judseam., ut in

hoc, cum Chriftus per Apoftolos e u-

ur anpu«

d&a ortos fubjecit emnes gentes.

unum populum, unamque rempubli-

;

'Uxx 1l

cam coalefcatis.

E£ cognofcetis, €/c, ) Hxc enim vi-

o

|

x

J

9. 05/057. ) O Judzt. .

Que habïtas

furi erant Judei , & inde cogniturt

Apud filiam Babylonis, )

ipfum effe vertim prophetam, & haec

u m

in Babylone, filia enim Babylonis idfäm

a Deo accepiffe, ut ipfe affeverabat ;

umerdbi«

m vtl

eft, quod Babylon.

fublimiori yero fenfu dicemus , tunc

g. th'tid bac dicit Domtinus Deusexer-

reipfa patuiffe Chriftum miffum cffe a

) paho-

cituum , c.) Senfus verficuli eft: Hzc

-viri ert

dicit Dominus

exercituum , quod

Deo patre, cam eigentes inimicz fub-

& [UchI

ditz funt.

oft gloriam Jerufalem, id eft pott

n;g,GH]"

j

erufalem eloriofe reftauratam, mittet

Io. Lauda ,löjcr. ) Excitat Synago-

(lb

me Gabrielem ad Gentes , ut eas illi

gam Babylone redeuntem in Jerufa-

j igrii-

fortiter fubjiciam; fenfus przcipuus de

lem. ad gratiarum acionem ,-& jubi-

qon .H*

Chrifto eft. Poft exalt«tionem meam,

lum , quod fenfura fit Dei, in fe ha-

& afcenfionem in colos mifit me, ut

bitantis prefentiam , opem , & glo-

curfïoni'

1 murus

pr£dicem gentibus per A poftolos meos.

riam. Major, & potior letitie cau-

& p*

44 Genres , qua fpeltavcrunt ves. )

fa adventus Chrifti Domini in carne

Ut ilas vobis fubjtciam , qug prius

ad hominum falutem.

vos vexaverant, & fpoliaverant.

IÍ. Apþ!imäszur*gmtes multa d

D

T

,f 000«

ui enim tetigerit vos,&1c-) Gravif-

Doninum.) Convertentes fe ad reli-

fime-offendar , fi quis vos p

upiliam o-

gionem Judaicam, plures vero pojtea

Phrafis e

j

prover-

ad. Chriftum.

culi mei Ixferit.

s; &

LI.

Biä(. cwg'Cjom. Meno?b. T.' V1

)

256

PRoþHE,T'IJE'ZACHAMJE

, Qu

12. Et poffidebit Dom/nus.

juda partem fuam in terra (an-

Gificata, & eliget adhuc Jerufalem.

ces: Aul

m

13. Sileat o

Ecce abfm;

habitaculo fan&to fuo.

mnis caro a facie Domini : quiä confqrrexit de

; Ed

pofterunt

CAPUT IL

eum vl

6. Eteo

Sfefüs [acerdos exutus fordidis, induitur mutatoriis , qui judicatu-

T. HC

rus eft domum Domini ,- fi in 'olis ipfius ambulet : adducet. Domi,

vers, &

t&ius Jervoum [uum Orientem : C? de lapide agit , fuper

domum m

quem-

Jepiem oculi [unt.

te$ delis.

1. Y7?T oftendit mihi Dominus Jefum facerdotem magnum ftan-

7

Ü aUC']

tant Corem

tem coram Angelo Domini

; & fatan ftabat 3 dextris e-

jus, ut adverfaretur ei.

ADDUCA

'4. Et dixit-Dominus ad fatan:

'Ichepet Dominus in te fa-

hasss E

*

tan , & increpet Dominis in te, qui elegit Jerufalem: num-

vofibus fr&u'

j«qit

1

quid non iftc torris eft erutus de igne ?

H

ed t

3. Et Jefus erat indutus veftibus fordidis: & ftabat ante [2-

Chilios, E

ciem Angeli.

-

4. Qui

rita , a La

iz j'ud;zm.

«

) Vribum, ]uda $^

Babylone redierat in Jerufalem , ibi-

ficem heee

^

Benjamin.

que erat fummus Pontitex.

[

tüads i

- Partem [gam , 66c.) Portionem he-

neglägentem

Coram JAngelo.) Michaele tutore Sy-

reditariam , & fibi charam.

nagogz, qui pro .ejus capite Jefu Pon-

0 d temp]i

Ào terra fanti:ficara. ) ln terra fan-

tifice contra fatinam decertat: ftat Je-

dbibendo

a, in terra promiflionis,

fus tanquam reus, Angelus, ut advo-

Tüm conjoer

Eliget adhuee |JTermíalem, ) In 'qqa

Chri-

catus , & judex, fatanas, ut accufator.

atQue ideo |

templum habeat, & colitur.

2. Dixi£ Dominus. ) Angelus Mi-

Mfeum,

flus partem fuam , id eft Apoftolos,

chael, qui Dei perfonam fuftinebat,

Angez'i..) ]

& primos fideles, ex quibus conflavit

- Increpet Dominus in te.)Dominus re-

4 Pf

Ecclefiam fuüam , felegit , & poftTedit

primat, & compefcat furorem tuum,

4 &,

in terra fan&ta, hoceft in Judsga, quam

ne fummo facerdoti noceas, aut tem-

Tt.Tnorog Ang

fua przfentia fanctificavit.

pli edificationem impedias.

-13- óHeat,) Keverenter , & fande

fnd'u;' it ,

Qui elegsz. Tevuf aleoan.

J Ut ig ea fi-

;

e:ris, &pr

eum colat, & illi fubjecta fit:

-

bi templum zdificaretur,

Wituteg, &

Oi5 cáro, ) Omne humanum ge-

Numquid non 1ffe torris eff erutus de

)

nus,

igne. ) Id eft , ut torris, quafi dicat:

* I$ vids

liberavit eunm Dominus de incendio

Belitéte

Confurrexit de babitaculo faníto fua;)

i

TA qo ] ,;.'L;;

Qvi: de cclo habitaculo fanéto fuo

captivitetis Babylónicz, quo ambuftus

quafi confurgens opem nobis tulit,quod

eft, fed eum Deus eripuit, ne penitus

V g,

abfumeretur ; quare friftra niteris per-

t Cgþ'm 1

maxime verum eft per aflumptam car-

C alibi.

nemn, & per opus redemptionis no-

dere eum , quem Deus liberare decre-

ftrz, quod in cruce confummavit.

vit

Ó t 71

Il

CXrfum.) Vilium Jofedech, qui in

3. dndutus veffibus. fórdidis.) Zefu:

M [UUT

lone

J

inquit D. Hieronymus , rméwemr erar

Mi

LR

eo tempore vivebfft ; jamque

Ctora M

s

C À PU TX HLP

263

f (n-

4. Qui r&fponditæ & ait ad eos , qui ftabant coram fe, di-

cehs: Auferte veftimenta fordida ab eo.

Et dixit ad eum:

texit

Ecce abítüli a te iniquitatem tuam , & indui te mutatoriis.

s. Et dixit: Ponite cidarim mundam fuper caput ejus, &

pofuerunt Cidarim mundam fuper caput ejus, &

induerufit

eum veftibus: & Angelus Domini ftabat.

6. Et conteftabatur Angelus Domini Jefum, dicens:

T

7. Hxec dicit Dominus exerCituum: Stin viis meis ambula-

! Doi,

veris, & cuftodiam meam cuftodieris: tu quoque judicabis

um

domum meam , & cuftodies atria mea, & dabo tibi ambulan-

tes dehis, qui nunc hic affiftunt.

8. Audi: Jefu facerdos magne, tu

& amici fuï, qui habi-

umf

.

XLUIS C«

tant coram te , quia viri portendentes funt : ecce enim ego *»p,..

EUM ORIENTEM

: 9

$g.

ADDUCAM ,SE'B«VUM M

L12.

9. Qui

1 tefi-

» ff«

äsþliäü: fordidis tr!:b/z'citär, vel ob con-

confecutus , mandata Dei diligentius

jegium dlicitum, vel ob peccata popnls,

fervet , & ab aliis fervari curet.

vel propter fguallbremr CaptrUifafis.

7.« Cuffodiam meag. ) LXX Prece-

te f«

C haldans, Lyranus, Vatab. $a, Ma-

f ea.

riana , a Lapide, & alii ajunt Ponti-

Tz guäqu! u dicalas Jomz?m mmm,*j

(ut

]jgm , -

ficem hunc in populo rudi propter ca-

Simul cum "orobabele judicabis, &

ptävitatis

diuturnitatem

inftituendo

gubernabis populum meum.

negligentem fuiffe, & in eo excitan-

€uflodies atria mea.) lug curm

tator SV'

dibor-

do'ad templi inftaurationem , eumque

concredentur templum,, & atria.

rfl?

abfirahendo ab alienigenarum mulie-

Dalo tili amónlantes de bis. ) Dabo

m

:

[E

rum conjugiis (vide r. Efdrze r0. 18.)

tibr ex hoc Angelorum numero, qui

. adio

atque ideo harum culparum fordibus

miht adítant , quorum circuinvalleris

Mcuf&t()ä'.

infectum.

auxidio, & ab omni hoftium fraude

velus Vi

Ange[lr.- ) Mich

aE

fecurus fis , & tecum ambulent , &

vftineit

defendant,

»

R

,»minüï fe

4. Re[pondiz, ) Yd eft , locutus eft.

"d eos, qui flabaut corauz [e, ) Ad

. dudi fefz.) Propter magnitudi-

em tlf

Yrinores Angelos.

nem rei dic*exæfïæ denuot captat atten-

qut £t

tioneni,

lndai te amtatoris)) Weltibus pul-

.-.

chris , & pretiofis , que gratiam ,&

Ta , U enici

fui.) Éd eft, cuteri-

TL Í-

virtutes , & dona fignificant, ut Lu-

?

rophetz amicitui, v. g* Ageeus,

acharias, &c.

grum:—d?

c& 1$. videmus in filio prodigo per

penitentiam gratie reftituto — Chald.

ia wiri portendentes J/kn*f. 3 Por-

f dicit:

dadus ie ]Z: 4£às.

tenta I/raelis , fa&is , & oracülis ad-

mirabiles, & port:entoiï; portenditiïf-k

smbultus

5. Cidarim.-) Eft Cidaríe ornamen-

gitu

tum cayitis Pontificis, Exod. 29. 56-

que & premonfítratis. Chritum , &

r

& alibr.

ejus mylfteria.

g p

Servum meum arientem. ) In Hebr.

ye d

eft, n rzfemacb , id eft germez, 0-

6. Conpteflalatur , 6c. )k'ïld! eft, pra-

vi oratione palam admonebat quafi

rien$ ( fubftantive ;; eft enim. Greco

; M?a;

adhibitis teftibus, ut remiffionsm pec-

d»crohá non d»ariAkev ) five gevrmen

w M" f"!

catorum ? & Pontificiam dignitatem

dicitur Chriftus, quia.ex emoxtua fe-

-

168

PROPHE 'fï E*'ZGA/C-H AREE

9. Q—üia ecce lapis quem dedi coram Tefu: fuper lapidem

l fe?tem

cermis, q

unum feptem oculi funt: ecce ego caelabo fculpturam ejus,

ait Dominus exercituum: &a

E

f

s

uferam iniquitatem terrze illius

una 2 fiti

j

in die una. -

Á [t t

ro. In die illa, dicit Dominus exercituum: vocabit

dicens: Q

k—c*um fuum fubter vitem, & fübter ficum.

L

, Etft

CAPRUT I

)

ad me:

1

.

De tghdelabro, aureo cum duabus oligis, lapide: þrimario, '&9 þm.

mine mi,

6 t

e

neo, ac feptem oculis Domini , &? borum interpretatio: quod-

miniad Z

. que templum a. Zorobabel fundatum ab z'pþ Con-

fed 1n

i

r

fummqbz'mr.'

l

T reverfus eft -Angglus, quiloquebatur in m

e;&mæþ

et lip

EduC

Y. E

'tavit me, quafi virum, qui fufcitatur de fomno fuo..

2. Etdixit ad mé, quid tu vides? & dixi: Vidi, & ecce

CUM NI as

L;

fias,

candeiaerm-aur?um totum, & ;ampas ej:qs fgpel-capu.t ip

€

pea

30m Qied

re Patriarcharum radice, tanquam no-

cis, làncea militis, & .

fagellis, quibus

Sper u

vus furculus prodiit, & detofíus in

cafus eft.

o ftiite,

1

i

E fe tem

terra germinavit ,. & in magnam ar-

fti.

du die tma.) In die pamohis Ch.l'i?

Ex vf

l!

borem crevit, cujus rami funt filii Ec-

cleítz.

Io. Vir.) Id eft, unufquifque.

Prodt

t ]

Vocabit

(s Duper. Aesuns ) Dax

li, au

9. QuiA ecce ldpi:,þszcx.)þ Id eft, quem

Qs

Jefu. oftendi per revelationem , quem

erit, & convivabuntur fecure invicem,

communicantes inter fe bona fpiritua-

idem elly

i

prius vocavi germem & oriemtem ,

lia, quibus abundabit. Ecclefia,

totdem' cal

nunc appello /zp;Zem propter folidita-

Ic

ttájoris m

tem , & fortitudinem , qua omnia re-

Neeius , qui loquebarzur. im me,)

Vide dicta cap. I. num. g

H ffp:fr.'i :

gna contriturus eft, & potiffimum quia

Canaliedlys,

futurus eft lapis aneularis veri templi,

Suféitavit me. ) Qui vifionem, quam

id eft. Ecclefiz expreffz typo templi,

cap. pr&cedenti videram , ruminans ,

eosdem apy

^

& admirans, hgrebam quafi ftupeta-

t 08 1ugge

quod nunc «dificat Zorobabel.

&us & attonitus.

»

^

Selþtlem oculs fuper lapidem unum.)

Q. Er ecce candelabrum aurenn.) Al-

i 1j

Id eft, in uno lapide incifi feptem o-

Iudit ad candelabrum tabernaculi, quod

&botég oli

culi fignificant plenam, & perfectam

fabricatus eft' Movfes. IExodi 25 3I-

Chrifti. providentiam , & vigilantiam

i l«nmg;.

N s

Non tamen eft idem plane cum illo ;

circa templi, id eft Ecclefix fue fa-

nam Mofaicum non habebat feptem

PH

kcf)

bricam erigendam, augendam , pro-

infuforia, nec duas olivas , ut hoc

6 u

movendam, & confervandaám.

Alii

"Lacharie.

lel,

Candelabrum hoc ügnifï-

;

de feptem Spiritus Sancti donis in-

cat templum per Synecdochen; pars

Tobibe].

telligunt, qu& animam illuminant, &

enim ponitur pro t.to,

Rurfus:can-

NW- U ex

quodammodo occultam reddunt.

delabrum, & templium Eccléfiam fi-

Calabo fctzlffurdm ejus.) Clavis cru-

gnificant fenfu fublimiori. e

xtbrim.pü

CAPUT IV.

259

lasidem

& f'aptem lucerng ejus fuper il 11ud & feptem mfufoma lu-

Im es

cernis, quae erant fuper caput ejus.

^ lls

.4. Et due olivae fuper. 1i1ud una a dextris iampadzs, &

una a finiftris ejus.

VIE dftl

4. Et refpondi, & ajo ad Ange]um, qui loqucbatur in me,

dxcen

Quid funt heec domine mi?

s. Et refpondit Angelus, qui loquebatur in me, & dixit

ad.me: Numgquid nefms. quid funt hæc? Bt dixi:: Non, do-

mine ml.

? [

6. Kt refpondit, & ait ad me, dicens: Hoc eft verbumDo-

(ud

mini ad Zorobabel,

dicens: Non in exercitu, nec in robom,

fed in fpiritu meo, dicit Dominus exercituum.

. Quis tu mons magne coram Zorobabel , in planum ? &

&foí

educet lapidem pmmarmm, & exequabit sratiam gratiee ejus. -

) fuo

o

3

8Et

L emum

( ecce

Lzmpdf ) ia Hebr. eft 853 galla ,

magnifici non perficietur induftria ve-

?

tipffas,

yas convacuum , & fphericum ad ca-

ftra , fed Dei virtute, & fpiritu vos

(

uvev loW

piendum oleum.

adjuvante, & impedimenta tollente.

Super caput, &c.) Id eft , in fum-

Quemadmodum huic candelabzo om.-

$j qm&)dï

mo ftipite, five haftili candelabri.

nia neceffaria miniftrantur non hu-

muna,

fed divina virtute :

ita T em-

nis Chti

E* fäptem Iucerna f]m' f'per zlllud. )

Ex vafe illo concavo , & fphxzrico

plum a Zorobabele perficietur, & res-

rodibant feptem roftra, five canalicu-

publica fuo decori reftituetur non ope

fqte.

l

humana, fed divina.

, aut tubuli;in orbem difpofiti cum

) Dax

fuis ellichniis ardentibns.

Vel quod.

7. Quis £u mons magne,c.

A?) Mon-

1dem ePc feptem lunpades minores per

fpintuà

totidem. calamos arcuatim ex fundo

te hoc fignificantur omnes zmuli r &

À

potentes adverfarii Judeorum, qui co-

majoris lampadis prodibant.

nabantur impedire fabricam templi,

[ mfu)

Et. feptem mfæ;aæm lucermis,) Quos

quales erant Sanaballat, & Samaritz,

canaliculos, five tubulos vocavimus,

ii 6

qui fe opponebant Zorobabeli in re-

m,quam

eosdem appellat infuforia^, quia per

ftauranda urbe, & templo.

miulat? y

eos fuggercu itur oleum ellychn'h

Coram Zorobabel, 6$c.) UE audeas te

fuycià

o

Lo]

Et du oliva fuper i1ud. ) Hinc,

Zorobabel opponere.

& inde.a latere candel:ibri dug erant

Ip planum,tfce.) Scilicet , deducaus

um)/U

arbores olivarum ftillantes

oleum

te, complanabo,

&. numllnbo te-

[, qUO

in lamp: adem.

Et educet lapidem Pr:mdrwm ) Fe

271

R Numgu:d nefct.r ?

Quafi dicat:

bricam Zorobabel vobis invitis pro-

ml 0j

Pxo heta es, & hegc non mculhglb?

movebit, & educet prtmnmsl apides,

; fopte

6 - Hec eff ueräum Domimnt ad Zoroba-

quales illi funt qui poft xundamf*ata

hoc

lel. ) ld «it, hzc vifio pertinet adZo-

ftatim ponuntur in fabricis , & plus

frrnlh

ryobabck

ceteris eminent , & procurrunt ali-

Nenm im exertittu , nee in robore , M )

L

qnantulum extra ordinem ali »rum.

j P.ïl'!

us JI?

ER explicatio vilionis ; quafi dicar

Et exaqualit gratiam grarit ejus. ) Id

fam^ *

Fabricaetempli tam. magni , & tam

eft , templum Zorobabel equabit tem-

2

PROPHETIE ZACHARIE.

g. Et fa&um eft verbum Domini ad me, dicens :

9. Manus Zorobabel fundaverunt domum iftam , & manus

eius perficient cam, & fcietis

Vilumon.

fit me ad vos.

, quiaDominus exercit—uum qmi-

du

10. Quis enim "defpexitdies'þarvos ?2& læïz;i)untur , & vi-

! de

bunt lapidem ftanneum in manu Zorobabel.

Septem ifti

oculi funt Domini, qui difcurrunt in univerfam terram.

ï. VTC[

fne

i. Etrefpondi, & dixi ad eum : Quid funt duse olivze iftze,

ad dexteram candelabri, & ad finiftram ejus?

N

12. Et refpondirfecundo, & dixi ad eum: Quid funt duse

uren vo

:

fpicsee olivarum , qua fun

eus cece

funt fuffuforia-ex auro?

t juxta dusä roítra aurea , ikn —'qui,bus

) E

2

13. Et ait ad me, dic

ens: Numquid hefciä, quid fant haec;

*

Wi

Piu[vi

& dixi: Non, domine mi.

eft

]

m

14. Et dixit: Hfti funt duo filii olei, qui affiftunt Domina-

4 Ed

;

domum f

(tori—u;nixverfæ terræ,

eh

GAPQT

- —

plum Salomonis, fplendore, & glo-

n. 7. Alii feptem hos oculos effe fe-

i , (

ria, non auri , orn^mentorum , aut

ptem tubulos, vel canaliculos , aut fi-

fet; Lorob

firucturz , fed prefentia .M

.

$

ifiz , qui

ftulas lucerng accenfz , de quibus di-

Gs populi

in illo converfabitur.

um eft numer. 2. quibus ctiam fi-

quim $us

Q. Geiesis , quia Dominus exercitunm

gnuificabatur divina providentia om-

reipablics,

,

I

anifft me ad vos.) Cum fcilicet vide- nia circumluftrans , quam nihil latet,

E/1771

ritis me veracem efle prophetam , &

—.& cujus nutu oómnia gubernantur.

omnia ad unguem impleri , que ego

II. Refpondi.) Kefpondere ponitur

phan

A Vi

predico.

€

"

pro loqui, ut fape in Scriptura.

IO. Quis ezim d.

J pexit dies ;mrvw ? )

I2. Er refpondi fecundo , &c) An-

923 neg

Aliqui ex Hebrgeo vertunt, Zies ex;-

. gelus, ut prophete defiderium acue-

branam , |

qui " fellp',.

guitatit. Quafi dicat : Quis defpexit

ret, tacebat , ideoque idem iterum , li-

üptr culin

ftracturam hanc fabrice templi, quod

cet aliis verbis ; interrogat.

cito fieri videretur, indiligenter , &

$

"Dua fptct olivarum. ) Duo rami oli-

legit .CV'mq*

quafi tamultuarie ?

varum,.

Gout, Cy]

pamenti af

Et Jatabziztur , &c. ) Chaldeus ita

Juxia dao roflra 4ur?4. ) Duos tu-

habet: Nezzme ecozvertetur $, €5 latabi-

bos, feu fiftulas intelligit ex feptem,

volvi poffit

duos inquam viciniores duabus oli-

terunt d

iB omanu Zorobabel ?

uY ,€4m viderit hapidem ffrpen(äicæli

Ine mbmm :

vis, que ftabant hinc , & inde.

Lapidem flanneum. ) Globulum ftan-

y quibis ]ziniþxjfl"zþria ex dz;ra.)Qui

ïülumen V"l

neum intelligit, quem alligant archi-

tubi funt,fuffuforia, five , ut vocavit

9 loan, AD

teéti funiculo menforio , ut illum di-

Tilay;. Y

nurb. 2. infuforia, ad fuggerendum o-

ftendat ad parietes menfurandos.

leum ellychniis.

x-imam dii

óeptem sffd ocull fpmt Domini. ) Ali-

14. D»za felit olei, &c.) . Jefus facer-

PICOI* va,

qui putant feptem hos oculos in ftan-

dos fummus, & Zorobabel , qui vo-

epanfüm.

neo perpendiculi elobo fuiffe infcul-

cantur filii olei, id eft un&i oleo,five

EU i j

*5 Vtrto

ptos. Alii in lapide primario , de quo

Chrifti Domini , qgia nimirym Jefus

lus qud.

kÜa E

271

BU

CATUT YV

Volumen velans , Q'ub iniqui judicabuntur : mulier ín ampbora.[e

;uum'mi-

dens cuim wa[ja plumbi defignat impietatem, & due mulieres

. i

? alatæ»lewnt illam in aera.

ytem ifl

p

T cönveäfhs fum, &levavi oculos meos: & ecce iVO-ïu«'

* u

v2 ilta,

I.,E

men voians.

a. Et dixitad me: Quid tu vides? & dixi: Ego video vo-

ünt du

lumen volans: longitudo ejus viginti cubitotum , & latitudo

| quibus

ejus decem cubitorum.

..3. Etdixit ad me; Heec eft maledi&tio , quse egreditur fu-

ht ha?

per faciem omnis terree: quia omnis fur, ficut ibi fcriptum

eft, judicabitur: & omnis jurans,. ex hoc fimiliter judicabitur.

Jotriftd-

4. Educam illud, dicit Dominus exercituum: & veniet ad

domum furis, & ad domunm jurantis in nomine mevo m

eqdæ«

C1i-

xPLïT

-

*

ese l:

lu MEDENAD

j eiïä fe-

inunctus , & confecratus. erat Ponti-

Longituda ejus 'vigim; eubitorum, f$c.)

$ , 0E Tl*

fex; Lorobabel vero conítitutus Prin-

Hac menfura notatur univerfa Judea,

ceps populi: & aflüiftunt Deo tan-

quz duplo. erat longior, quam latior.

ïuibus lJ

etiam 1

quam ejus adminifiri in gubernatione

"

ln hanc enim ; utpote ubique rapi-

ntia ottt-

reipublics.

oni$, & pauperum oppreffionibus con-

taminatam volabat hoc penarum vo-

hilhtdt

I., Culos zeos. ) Non corþorirs,fle*d

lumen. Vel hac menfurarum diverfi-

anit

/ phantafie , & mentis.

e poni:uz

9. Volumen volan:.) ln Hebrzo, eft

tate fignificatur major &terni fuppli-

üro.

cii longitudo, feu'diuturnitas, quam

o x5 megbillab, id eft chartam , mem-

intenfio ; illa enim fempiterna eft &

;) À

branam , v«l lihrum convolubilem,

fine caret , hec autem eft finita.

iij KCL'?'

qui in feipfum complicatur in orbem

m l-

3. Mateditlzo. ) ld eft, fupplicii fen-

fuper cylindrum, quem fortaffe intel-

tentia , & imminene punitio.

lexit Symmachus, qui vertit xeaAr,

Per furtum in-

qmi olie

Caprt. - Cylindrus enim. ad caput pér-

Quia omnis fur. )

gamenti affuitur, ut füper illum con-

telliguntur etiam reliqua -peccata inm

proximum ; per perjurium etiam re-

)uos t«

volvi poffit. Aquila & f'heodotio ver-

liqua in Deum.

fcgtert

terunt dio9£ea» ; eft autem diphthera

yus oli

membrana e pelle cspre. Huic fimile

Sicuz ibi feriptum eff.) In volumine

volumen viderunt Ezechiel. c.2. 9. &

- volante,

;;.)Qqï

$. Joan. Apoc. 1o. rc.

eautietur. Pusietur.

Fadrcabiter.) Chald. LXX. Per-

Volans. ) M olans dicitur , ut celer-

rimam ultionem fore fignificet.

Sü-

jsrans. ) *cilicet, falf;o.

dum 0

Ex boc-) Scilicet, volumine.

Ípicor etiam . vo/azs idem cffe quod

j facäru

expanfum , & apertum ; membrana

4- Educam iilud. ) Scilicet: volu-

g Yo-

enim in aere pofita, fi complicara non

men,id cft penas illo volumine con-

fit , vento movetur , & extremitates

tentas : educam , inquam , illud , id

!CO&HW

f

fuas quafi alas commovet,

-

eft ethciam, ut g.uod tu modo per vi-

À

272

PROPH'ET. ZAICH*ARLA;*,.

—. El

€iKter , & commorabitur in medio domus ejus, & cohfumet

eam, & ligna eius, & lapides ejus.

egretient

dfas Cnilv]

$ Etegreffus eft Angelus, qui loquebatur in me, & dixit

ad me : Leva oc

E

IQ.E*(

ulos tuos, & vide, quid eft hoc; quod egref

deferurt

ditur? -

1 It

6. Et-dixi : Quidn

kam eft? Et ait: Heec eft amphora egre-

diens Etdixit: Hzc eft oculus eorum in uünivería terra.

224 & f

4

7. Et ecce talentum plumbi portabatur, &

ecce mulier una

fedens in. medio amphorze.

g. Et dixit : Heec eft impietas.

Et projecit eam in medio

emphors, & müït mafífam plumbeam 'm os ejus.

9

-

Et

*

Deus praftituere folet , ut cum ad

üonem-cognofciisq 'illfi re ii)ffa expe-

riantur,

eum ventum fit. fupplicium fuma-

LOAT EXR

Venier.) Scilicet máledi&io, &pu- tur.

fitio.

Ha

atione ; pl

€ ef oculus c U. ) Intellige p:.if-

pondus dam

KEt ligna *cjh:,;, Ef lapides ejus. ) Qua-

five , & obicdtive, quàfi dicat, huc

feden fu i

fi dicat, prorfas totam.

5ic de po-

tantum áfpiciunt, nam adeo effrena-

0. Dus m

ma perjurii oraculum eít a

pud Heror

te ruunt in peccata , ut nihil aliud

tientes in af

ï

dotum in Erato,

fpeCtare videantur , quam ut hanc

menfuram celerrime iinpleant.

N$ muliere

(ugr/

Tuifie PT

cc:' QXv

(

Talentum plumbi.) Scilicet, maf-

J0tn. daos

Zwpapbas óMeg yf»ecäv ,X*

C TEOY T 6s

f.a quzdam ,üt vocatur num. fequea-

Corcumetpertt

donec omment

ti

donofor, &

Tont Jerofil

Corripiens perdat generationem , €

Portabatar. y Mafd , inquit D. Hie-

dom»gm FOf A.

x

ronyinus, izflar Lapidis ferebatur, vel

x'äbïlonem c

«o Ipetu , vel demint juffiont , vel fe-

EACEN

5. fEïgw*Fu: vf ngelus. ) Id eü ,&

rebatur. ab

tEr30) Qecen

xalz'-a y €CHj4S$ momen tgcitw:m

Wüm,

fuperiore vifione ad. hanc. amphore

eft.

exhibendam , quod eft.dicere , illum

n A/Firiu,;

egreffum ut novam prophete revela-

le medio 4772,0!90?'5.) Super Epha,

tionem afferret:

Vel, ut interpreta-

B9« Hae efl impieras. ) Scilicet, po-

Véntum eolt

puli hujus impietatem vwocat,

uic-

THdgtto impe

tur Éómman 5à, egreffus eft; ut ab An-

gelis fuperioribus novam zevelatio-

quid fan&itati , & juftitix opponi-

-

Habelay,

tur.

165 tam mj

netn acciperet.

, &uod egreditur. )

R(epræ fentabatur

Präfecit am in medio 4mpbohe ) Fe-

lairi p

enim tanquam aliunde egrediens,qua-

Cit, ut tota effet intra amphoram, &

Wa p

W

nulla eJus pars extra maneret , ut ita

O n

fi dicat, quod in afpe&um tuum ve-

nit.

,

amphora , five menfura impleretur.

,gmnrm

J

t

6. Hee eff Aampbawz'. ) Hebr. n5N

Mifrt mal[am plumbeam im os cj.'zs.)

u

O jg

Ditc d

Wi

t)ha , qux eft certa menfura capiens

Id eft, os amphore talento illo plum-

tres modios frumenti , fed hic , ut

bi obílruxit, ne' eziret mulier. Hac

Datum IOcv

N

etiam alibi , pro menfura in genere

mafífa pluinbea fignifïcatur completa

le mj

Dore qu

accipitur.

Amphora hzc fignificat

menfura peccatorum , & Judzxos diu

|

eextüm numerum peccatorum , quem

".

manfuros in fua impiyctace )« dam-

lii

MTO

-

CAPUT V.

273

Diumef

9. Et levavi oculos meos, & vidi: & ecce duse mulieres

egredientes , & fpiritus in alis earum , & habebant alas quafi

Y dixit

alas milvi; & levaverunt amphoram inter terram , & coelum.

d .

Io. Et dixi ad Angelum,

qux *JOclueba'tur 1n me: quo iftae

deferunt amphoram t

T

11 Et dixit ad me : Ut sdificetur ei domus in terra Sen-

ITà,

naar, & ita'bi

4

liatur, & ponatur ibi fuper bafem fuam.

;

ier'una

medio

f

i

t

nX N D

Cum ad

CONLARES

CA PU—'lj

a fmþ.:r

fatione

plumbum enim fignificat

;nfer calum, 8' terram. ) ld eft, per

pondus damnationis , quam propter

aeretm..

gt nf

fcelera fua incurrebant.

jt, hut

OIIe Ut ed5fcetur er domu: i'nl ferra

ffrena»

9- Dza. mulieres egred'i*eme:'.- ) Ve.-

Sennaar. ) In Baby.one, ut veitunt LXX.

| aliud

nam in terra Sennaar . eft Bïa;bya

nientes in afpectum Zacharie. Duas

n. 2. fivnifi-

t hanc

has mul

1

eres

Ribera interpretatur

lon, ut patet Gea. L.

fuiffe excacarionemr , 69 indurationem.

cat "Zacharias impios Judeos a

C

L al-

;:,maf-

dais abductos fuiffe im captivitatem

Corn. duos demones , vel Nabucho-

Babylonicam , ibique multis annis,

ii

donofor, & Nabuzardan, qui vafta-

runt. Jerufilem , & Judeos impios ím

hoc eft , feptuaginta fuiffe ; Rurfus

) He-

Babyloneim tranftulerunt.

Alii cum

Jerufalem per l'itum everfa abducen-

dos in captivitatem , & exilium uni-

lf v Te

Chaldao putant effe duas gentes, al-

ul ft-

teram decem ,

verfale , & totuuv orbem: illis fore

acutum

buum.

alteram du-a*ru.m;,trï-

tezram Sennaar , id eft, terrapz excof-

ffenis ; hoc enim fignificat Sennaar , ad

E£ [pirituserat im alis earum.)ld eft,

quam fcilicet terra fantta excuíli, va-

Eyht.

ventum collegerunt ad volandum, &

gi«& profugi delati funt.

4 po-

magiuo impetu terebantur.

Stabiliatur , Ó pomatur , E7c. ) Quafi

quie

dicat, alto , & firmo loco ftatuatur,

Habebant aler 71/4þ",.milvi.. ) MAp-

;poüi-

te ; nam milvus habet magnas alas,

ut folent idola.. Significatur ergo tam

& laborí pares diuturni volatus. Pra-

impietatis culpamy, quam poenam in

E

terea naturg iriftinctu cognofcit,quan-

Babylone , five terra Sennaar loca-

Ils

donam. migrandum illi fit in aliam re-

tim, ut-.cum in ea impietas fteteric ,

ür i

gionem ( nam ut habemus Jerem. g.

per definitam a Deo menfuram, tum

etul

7. Milvu:s imcelocegnovit tempss fmum )

peecatorum, tum temporum puniaturs

1

j

nec defiftit a volitu, donec ad defti-

& plectatur , primo per Cy'rumr-,—, e-

)l j

natum locum. pe;venerit , ita ergo

cundo per Darium , tertio per Chri-

F

duz hx mulieres celeri volatu ; tem-

ftum, qui Babylonem , & Babylonios

!lilem

pore fuo jJudxos deferunt in cert

va' m

Antichrifti affeclas dilperdet in fine

; dii

perditionem.

mundi.

Mm

(

: Bf'ä/. uf Com. Menochb. T. F L.

274

:PROPHET,ZACHARfm

C

CAPUT VL

j

uid funt

|

; r

Quatuor Wadfigaz "if de medio duorum tmontium ereorum , qua-

venti agl

zuor vcenti funt egredientes tn terram : de coronis in capite Je[u

nis fetta.

Jacer dotis imponendis: de "iro, cujus nomen Oriens , qui

6. M

lonis: £a

demplum edificait. Domino , & dominabitur .

in. folio. fuo.

1.T? T converfus fum , & levavi oculos meos , & vidi: &

E PUR

mm À

L

ul «

ecce quatuor quadrigae egredientes de medio duorum

qe, & di

ambulate :

montium: & montés, montcs eerel.

X

zi tuln x ia

.2. In quadriga prim

a

in quadriga fecunda equi

$ Bt v

*

: equi.rufi, &1

nigri.

errediunti

ntum me

4. Et in quadriga tertia e

L

qui albi—, & in quadriga quarta e-

9 Etfa

qui varii, & fortes.

A Et

[ RRE

Y f 'Opver[u: fum. ) Id eü , iterum

dua, pér quas Babylonii , & Pel'fäa

vidi aliam vifionem.

Alexander quoque , & duces ejus in

itirtes vid

Syriam, Judeam , ZEyg

Machibais

Ecce quatuor quadriga. ) Sicut Da-

foliti.:

prum þt:ran(ïre

fieli c, 2. ita nunc Zacharie propo-

T

equ abi tr

nuntur quatuor imperia quz fibi or-

Q Ín qu.ta'rig'a llþrz'mzz equi ruf.)

i

etus Ale

dine fuccefferunt, & fefe. mutuo e-

Hoc eft iinperium Chaldgorum fan-

Tlas.

guinarium , & crudele pr&(ertim in

verterunt: & poft illaimperium Chri-

Id ensd;

fti Domini , omnibus illis diuturnius,

]udeos. Bene etiam colore rufo de-

Ü forter. )

ut norint omnes non

fignantur |Chaldai , qui hoc colore

forte ob

& poténtius

dele&abantur in veftibus : quare Na-

cafu, fed Dei voluntate hec imperia

quia non fe

floruiffe, & concidiffe ; regnum vero

hum 2.3. dicitur: Cfypemss ejws ignitzss

t3, & Prj;

Chrifti femper manfurum.

Ui exercitus ejus in coccineis.

Porro,

t&in fodleon

cum]legis Qzdzgas , intellige etiam

Egredientes de medio duorum mon-

afcenfores earum more Scripturs.

j H a

:

tium.)Hi duo montes fymbolum funt

! dicat , ]y

potentizc , & providentis Dei , cu-

ln quadriga fccunda equi migri.) Hoc

ttt ft congl

eft impcrium Medorum; & Perfarum.

jus dug partes, & quafi montes, funt

&C Yiolenter

mens , & voluntas ; puta fapientia,

Equi funt nigri, quia his regnantibus

übvepene

& decretum , five difpofitio, & defi-

Judzi graví metu, atque lu&tu atfii-

&i funt per edi&um Allueri, Efther

nitio , vel preordinatio , & executio.

gt

Adde etiam his imperantibus

C definene.

Hæ igitur quadrigge montibus illis -

li fegr.

n1eis , antequam exirent , Contineban-

luxiffe Judaos ptopter impeditam x-

4 6jus j

112

nf.s"

tur, ne alias nationes bello infefta-

dificationerm

templi.

qui etiam

nigri famem fi

6. lious.

rent, proinde ac fi fepte ellent mon-

6

gnificant , ut Apgcal.

Funs m Q

tibus validiflimis , & infuperabilibus.

cö 6.5

mperium (

Cum autem adfuit tempus a Deo prz-

3. E quadrisa tertia equi aläz'.) Re*

Erael,

ftititum , ut imperio potirentur, tunc

gnum Grecorum , quod cepit ab Ale-

Cf eins

egreile. funt.

Vel hi

duo montes

xandro, qui clemens fuit in Jadzos:

)'lOerl (

Praterea tempore hujus Meonarchie

func porte Cilicie inter montium ar-

d

,quilonæg

CAPUT VL

275

4. Et refpondi, & dixi ad An

gelum, qui loquebatur in me:

Quid funt haec, Domine mi?

"i, qu-

& Ef refpondit Angelus, & dixit ad nie: Ifti funt quatuor

venti coe

D Ml

lij qui egrediuntur, ut ftent coram D'o-minamre Oi

nis terrae.

p

6. In qua erant equi nigri, egrediebantur i

h térram Aqui-

lonis: & albi egreffi funt poft eos, & variiegrelfi funt ad ter-

ram Aulítri.

vidi: &

"L. Qui autem erant rob-z,lfti-f?('nïmi'7 exierunt , & querebænt

) duorum

ire, & difcurrere per omnem terram.

Et dixit : Ite

ambulate terram, & perambulaverunt terram.

8. Bt vozavit me, & locutus eft ad me dicens : Ecce qui

yda equ

egrediuntur in terram A

C

i

juilonis , requiefcere. fecerupt 'fpi-

quarta e

ritum meum in terra Aquilonis.

Ctum eft verbum Domini ad me , di-cen,s: *

9 Et 12

4 B

Mm 2

IO. Su-

d

*

& fates

(es ejus i

Md terram Aufiri. ) Romanos di-

Machabzis ducibus

ifm(xïgnes victorias reportärünt Jücïäci

Poftuntetiam

m tanfire

cit exiiffe in /Eeyptum, que refpectu

equi albi triumphales fienificare per-

Jerufaiem'; er«s Auftralis ; quoniam

memorat tantum bela horum regno-

&gkï m/f)

pezuas Alexandri Macedonis 'vi&o-

rlasz.

orum fte

rum,quibus priora regna deleca funt.,

sfertim il

IÀ quadrigia quarta equi vari,

Auguítus autem victis Antonio , &

« rulo (e-

&€& fortes. ) imperium Romanoram

Clcopatra, Grecorum regnum, id cft

forte ob bellicam virtutem 3 Varium,

yoc colre

Ptolomeorüm in /Égypto extinxit,

uarg M

quia non femel mutata reipublice for-

illudque ad fe , & ad Koma

þm'os tran-

4 i

ima, & Principum toluntas im gen-

Itulit.

tein Judzorum,

f POHO,

7. Üui eutem volufiifEmi erant. )

jpe etii

3. IUf£ funt quatuor venti celz.) Qua-

Fortiflimi quique Romanorüm du-

iptürse

fi dicat , hz quatuor Monarchiz in-

ces , quales Scipio , Misrius , Sylla,

ter fe confligent, ut venti contrarii,

Pompejus , Julius Cafar &c. de his

i ) Ht

ac. violenter, & celeriter quafi venti

enimloquitur propheta,quifuerunt an-

mantibüï

fubvertent omnia

quocumque

ir-

te Chriftum, nam ia Chriftum, & Cliri-

j

fti regnum definere vifi (unt. Num. r2.

(

x affli

& definent, ut folent venti.

ruent : denique velociter tranfibunt ,

Ee dixito,

r2

22

, Ef

€ , €&c. ) ScHicet Deus;,

erantibu

lt flewr. J Quiafi parati ad. excipien-

qui illis poteftatem fecit egrediendi.

da ejus juffa , & perficienda.

9. Et voravit me. ) Narrat Angelus.

dirm v

üi etiat

. 6. ln qua erant equi nigri.) De equis

Zacharie fe vocatum a Deo, &quz

rufis nihil dicit , quia jam tranficrat

fequuntur ab illo audiviffe.

Apocïl-

Imperium Chaldeorum.

- Requtejcere fecerunt [piritums menm. )

Egreaiebantur in tevram 4 uf'lon;.r, )

E/mavca» T$ Sugó» us , Requie(éere

Ji) Re

Períe enim , & Medi debellarunt Ba-

feceruns iram meas , ut habent L XX.

T

bvlorcm;

q

f«tisfecerunt mihi irato in Chaldxos ,

àdg09

uE xefpe&u Jerufalem eft

dum eos vaftarunt.

yurdti

Aiguilon:q;,isg-

276

PROPHETIE ZACHARIJE

10. Sume a tranfmigratione ab Holdai , & a Tobia, & ab

r B

Idaja: & venies tu in die 1lla, & intrabis domum Jofia, fl

Donini :

VOs. E

Sophonie, qui venerunt de Babylone.

ir. Et fumes aurum , & argentum: & facies coronas, &

veltri.

pones in capite Jefu filii Jofedcc facerdotis magni,

1^». Et loqueris ad eum, dicens: Hzc ait Dominus exerci-

Luce tuüm, dicens: * ECCE VIR ORIENS NOMEN EJUS: &

1. 78.

^junit,

fubter.eum orietyr, & sedificabit templum Domino.

13. Et ipfe extruet templum Domii

-

RUOAT ,

10, & ipfe portabit glo-

tatiebagt :

riam, & fedebit, & dominabitur fuper fo!io fuo: & erit fa-

þ;.ï?ïüä :

cerdos fuper folio fuo, & confilium pacis erit inter illos duos,

I4. Et corond erunt Helem, & Tobizae, & Id

2j8, & Hem,

filio Sophoniae memoriale in templo Domini.

p—

*

13&

LET A

bün

IO. $ze. ) Scilicet , quod infra

Subter eur orietur , &$c. 2 Ex illo,

dicitur.

id eft Chrifto geiminabit novus po-

eft Cade

A tranfmigratione. ) 1d eft , atranf-

pulus , hoc eft, fiiii Ecclefiz.

?. Em

inigrantibus, hoc eft; ab iis viris, qui

4Edrfrcabit templum. Domino. ) lllud

veserunt BDabylone, quos invenies in

nimirum, de quo 1it Chriftus, Matth.

&yiri, q

domo Jofiíz.

Verba , & fenfum ita

16.

E:t Í[uper bhanc petram edifcabo

—— À

ordina, quafi dicat : Venito , o Za-

Eccleffam meam.

charia , indomum ]Jofiz filii Sopho-

13. Er iple extruer templem Dormine.)

M 6&, px*&

niz,in die, qua mvnera oblaturi funt

Ipfe , inquam , non alius zdific .bit

Impofüeris

&tVabls, u

Holdai , "'obias, & Idajas, qui jam

Ecclefiam ; quod* addit ad majorem

recenter venerunt de Babylone , at-

amplificationem veritatis, & firmi-

Qu dcdeny

que ab eis accipies aurüm, & argen

tatis.

nomlna qu

tum, qu& quafi domum per cos tranf-

Md eas AUf

Portabst. eloriank. ) *Coronam glo-

mittunt , & templo offerunt Judzi,

riz , gloriofi Pontificatus , & regni,

t , feili

qui olim in Babylonem tranfmigra-

juxta illud Pfal. 20. 4, Pofuifii i2 ca-

]æ, &Hen

runt, ibique adhuc degunt, ut ex eo

pite ejus corenam de lapide pretiofo.

£üm, qui s.

YOCar]. He],

àcias coronas ponendas in capite]e-

Et. [edebit , 69 dominabitur. ) Ut ve-

fu Pontificis.

rus Rex totius populi Dei, Luc. i.

C& fgf*") hi

II. Facie; coronas. ) Chald. vertit,

Er vegnabit im . domo David £m ater-

tuomi j

722222.

Facses. coroznam magnam DL XX. etiam

POtius,qM

n. I4. vocant corozam , mom corogas ;

Et erit facerdos. ) De quo dicitur,

1 Wt, u

fortatle fuit fimilis

tiare& iXomani

Tw es [acerdos in ateruum . fecundum

Is oj

Rotis

Pontificis , quz una quidem eft , fed

ord;zem Melchifedech. Píal. og. 4.

QQs

tribus coronis redimita,

- Et conftuum pacis erir tater illos duos.)

UOb j

IQ. Écce vtr oriezs momen ejus, ) Qua-

Scilicet thronos , id eft ille dignita-

fi dicat, non tibi propter te iiponi-

G t

tes, & poteftates , regi. fcilicet , &

Préct fs !

tur corona , fed ut figura Chrifti fis,

facerdotalis, inter quas non fatis con-

'dhemuS ,

& ejus typum geras. Chriftum vo-

venire folebat, nunc valde concordes

qugi"do trar

cari orientem , & cur , diximus c.' 3.

erunt in uno Chrifto.

/fd; !ta;u'

n. $.

I4. E corome erumt Helemn , &c. )

Wm

'

jW'eu

Mllücium |

CAPUT VI & Vil

277

iä, &ab

OYg —Et—'qu-i procul funt , venient, & zedificabunt in templo

li, fi

Domini

& Íícietis , quia Dominus exercitaum mifit mc ad

VOS.

'Onts, d

Erit autem hoc, fiauditu audieritis vocem Domini Dei

ngcri :

-

E

$ exerti-

CAPUT v

:JUS: &

Srejunia , quibus Studei per feptuaginta anmos captivitatis jeju-

naverunt , non placebant Domino ,. quia in iniguitatibus fuis per-

abit l.

Lerit fa

matiebaut : proinde bortatur eos ad refipifcentiam , uam quia pra-

05 duos,

pbetas olim non audierant , dilper[it eos Dominus in Gentes,

& Har

terraque dejolata fa&ta eff. propter ipforum

?

iniquitates.

ts B

— — (

T fattum eft in anno quarto Darii regis, facium eü ver-

E

bum Domini ad Zachariam , in quarta menfis noni; qui

; Ex mO,

Casleu.

pwüs po

Id

2. Et miferunt ad Domum Dei, Saraíar, & Rogommelech,

; ) TIlud

& viri, qui erant cum eo,

ad deprecandam faciem Domini.

25 Mathe

Mm 3

j df

z C Ut

Id eft, poftquam coronas capiti Jefu

60. JEdifitibunt felhi peregeimorum smm-

y Dumint.)

impofueris , detrahes , & in templo

rosí £4Z95.

eiific bit

fervabis, ut fint in memoriam eorum,

Er fétetis , &c.) Cum fcilicet vide-

majorem

qui dederunt, ideoque incides in eis

bitis oraculd mea implet..

& frni-

nomina.quatuor virorum illorum,qui

S: anditu audieritis , &c. ) Hecvo-

ad eas aurum , &

aArg

5

entum obtulc-

bis contingent , fi divine legi,& ejus

um gl

runt , fcilicet Helem , Tobiz , 1da-

voci fueritis obedientes.

Hac enim

& rgnh

je, & Hem. Notandum autem eft

conditione vobis promittuntur.

j jn t

eum, qui n. Io. dictus eft He/z; , hic

'11/0/0-

vocari Heíezm : & qui ibideim dictus

I. l )Arii. ) Hyftafpis Regis Perfa-

rum.

Ut ve-

eft Zeffas, hic vocari Hez; erant enim

Menfés noni.) Qui refpon'det noftro

| luc w

binomii , & hec nomina breviora

Novemori ; hic eniin. menfis eft no-

jn attre

potius,quam prima illa longiora,ele-

&a fuünt, ut coronis inciderentur.

nus a Nifan, five Martio, qui primus

erat anni apud IHebreos.

dicitity

l5. Qu procul funt. ). Qüui in re-

2. Mileruut, &c. ) ld eft, miferant.

þmnduï/l

motis locis habitant, horum exemplo

Quui miferunt, videntur fuiffe Jadai in

9) 4

excitati , aliquid. conferent ad fabri-

jJudzea fed extra Jeruíalem habicances,

[jndutt )

cam templi.

Sublimiori fenfu , 9

quod indicare vidctur refponfio Domi-

dignitt

procui funt , Gentiles fignificant ,' fic

liceL

habemus ad Ephef. 2. Ves, qui aü-

ferr&sy (c.

ni num. 5. Logaere 4dwamnem popuium

yris of

-qufzmia eratis lomge.

44 Domum Dei.) Id eft, id te .

ïn;

ncortd

4Edi ^cabunt in remplo Domiai. ) Mlul-

hic enim erat locus orationis , eque

tum juvgbunt, (& promovebunt hoc

ac oraculi, quod omnes Judai adire,

n,gf')

æc!ificium Eccle,fiæ,. fic legimus Ifai. &. confulere folebant.

Miferunt

À

P

^.

278

PRO pæ;[ET [ E 'Z ACHARIZJ/E

o. * ]

3. Ut dicerent facerdotibus domus Domini exercituum , &

solite cal

prophetis, loquentes: Numquid filendum eft, mihi in quinto

:

de füo.

menfe, velfanttificare me debeo, ficut jam feci multis annis?

u E

A. Et faétum eft;verbum Domini exercituum ad me, dicens:

dentem,

$. Logquere ad omnem populum terre, & ad facerdotes,

j E

*Itigdicens: * Cum jejunaretis, & plangeretis in quinto, & feptimo

58- 5.per hosfeptuaginta annos : numquid jejunium jejunaftis mihi?

g, x

fno per1

.6. Et cum comediftis , & bibiftis, num

quid non vobis co-

*

mana à-

mediftis, & vobifmetipfis bibiftis?

I

3. Ll

L

'7. Numquid non funt verba, quas locutus eft Dominus in

j

C

l

n

qmoout

manu prophetarum priorum , cum adhuc Jerufalem habitare-

I4. H

tur, & effet opulenta, ipfa, & urbesin circuitu-ejus, & ad

efolata.

Auíitrum, & in campeftribus habitaretur?

,

8. Et fattum eft verbum Domini ad Zachariam , dicens:

&' pofte

g. Heec ait Dominus exercituum, dicens : ; Judicium verum

judicate, & miferior

diam, & mifelj-ationes/fadite, unufquifque

F ais

cum fratre füo.g

-ncs pexaccio cu as

Mifmm

1o. *Et

it] Hai

bram , &

ergo ad fa&crdoces,qui in rebus con-

Sicut. jam feci emultis anmis. ) Yem-

diam facie

troverfis confuli debebant

, ex lege

pore captivittis.

Cum fh

Deut. 17. 9.

$. Nwequid jejumium jäjuzz;g/!i.? "i-

dQ

bi?) id eit, quod mihi gratum effet.

I0. j

Sarafzr, &c.) Sunt nomina eorum,

qui nuncios miferunt in Jerufalein.

Vide Ifaiam 59.. num. 5. & dzinceps.

[*t poten:

d deprecandam j4ciem | Doiint. )

6. Fobss cemediflis. ) Scilicet , ad

d. LXX

Ut pro ipfis orarent , &

quæfcionis

rcun ineum.

V.Oltq)gatel.n,,vofïrazþ , non ad hono-

eptr

folutionem reportarent.

tnter, d

7. Nuwquid nem funt werba , &c. )

3- Numquid flendum efh mibi , &c.)

Quafi dicat : Numquid non hzc ea-

Nt cjg

um jam templi fabrica crefceret,

quzcent , an adhuc templi przteriti

deni verba, nimirum quod,jejunia ve-

fhjirtargs

flra operibus bonis deftituta , & ma-

IL.-4y

incendium flere debeant, an vero ob

lis inquinata mihi difpliceant ; olim

novi furgentis fabricam letari , &

fen, ) A Y

exultare. Hc eft queftionis fumma,

vobis per prophetas locutus fum ?

ATünt,

vide Ifaiam loco citato , & Jerem.

cui dirccte refpondet infra cap. g. n.

I4- I2.

ne f;*«al:k

19.

fiéC parer:

VEt ad Aufirum E6 in Campeflribus,

Qtfllis s

In quinro men[e. ) Qui H ebreis 4£

&c.) Cum taám pars illa Judzz quE

dicitur , cujus die decima templum

. 4uey fu

€ft ad Auftrum, & eft montana, quam

liet , e

Vcombuüum fuit a Chaldzis.

planities, habitatorum inagna frequen-

Tholi den

Wb fastzfrcare.) Mebr jï.Jn Zin-

tia celebraretur.

Oütütaya

bazer ,1d efï', nazar&are, hoc eít, age-

9. 7«ditium verum jttdio;kle.) Si mi-

I2. U

re Nazareum, in(tar Nazar&orum,ab-

hi placere vultis, recte judicate, nul-

ftin:ndo a vino , & deliciis, & jeju-

lo habito refpe&u perfonarum , nec

rimmng ;

6

p

a

f

corrümpendo

j (A-Gü:.-';

indo- juxta legem gis preícriptam ,

juftitiam ac.c:pcionc

L .J'/:nï'iz

Num. 6.

mun»crum.

udug.

CAPUX

IX

279

wm&

1o. * Et viduam, & pupillum, & advenam., & pauperem "Exo-

! quino

nolite calumniari, & malum vir fratri füo non cogitet in cor- 27 ?2

1

ic

Is annis)

de fuo.

23e

w(] Cenb.

11 Et noluerunt attendere; & averterunt fcapulam rece- 3

cremqa

erdot lt

dentem, & aures fuas aggravaverunt, neaudirent. -

5.28

leptmo

12. Et cor fuum pofuerunt ut adamantem5 ne audirent le-

Osmii?

&em, & verba, que mifit Dominus exercituum in fpiritu

QUIS 0

fuo per manum prophetarum pmorum , & fatta eft mdlgndtm

magna a Domino exercituum.

fic

Qu 10

I3 Pt facwm eit ,

ficut locutus eft, & non audxerunt

clamabunt, & non emudïam dicit Dommus exercituum.

doitare

& d

t4. Et difperfi eos per omnia regna, quae nefciun:, & terra

defolata eft ab eis, eo quod non effet tranfiens, & revertens:

& pofuerunt terram defiderabilem in defertum.

Cens

| verum

*

-

-

C A-

gd' que

Miferscordiam ,

mz/cratmnes faci-

Per manum ! Propberarum. ) Per imi-

M

ze. ) Hzc gem'natio Ggmfï"at cre-

nifterium Prophetarum.

bram , &- omikis generis mifericor-

Et falla efd : ndzgmetla magua. ) Id

T

n

diam faciendam efle.

eft, Punivit eos atrociter per (..hal-

dæos

uQo.

Cum fratre fuo, ) Cum proximo

ulir t

T S4cuz Zacutu: eff. )

Sicut fuex it

ynt[CE

1o; Nolite ealumniari. ) Opprimere

mïmtfttus fe puniturum eos.

per potentiam ,bona eorum ufurpan-

h CCP3

Vc clamabuut , 6f nom exaudiam. )

cé

et, d

s

do. LXX. habent xwraäxuvxgwrw, id

Ut ego olim clamans ab iis auditus

d lon0.

eft per potentiam opprimere , impo-

non fum ; fic viciffim ipfis clamanti-

tenter, & ryrannice dominari.

bus non emudlam

4,&)

Non cógrtet. ) Non machinetur.

14. Per omuia regmz, gue ne/äumt )

hgc eà

LXX.

habent m wonoixasíra, ne - frt

1njnrt4rtmz 2e720F,

Per Syrmm

ZEgyptum , Mefopo-

untd V

II

Averterunt üäpulam receden-

tamiam , Perf'dem

Mediam , & alia

&um

regna prius illis ignota.

j ol.m

tem.) Averterunt fcapulas, & recef-

Term de[olata eff ab eis. ) Id eft,

ferunt.

italice dicimus , z volzaro-

; fun ?

mo*le fballe, id eft rehquerunc me,

lpüb recedentibus, vel abductis in ca-

Jcrem-

ptivitatem regio relicta eft folitaria,

fiec parere voluerunt preceptis ; aut

& intrequens.

confiliis meis.

é /&' VR

Jures füas aggravaverunt, &c.) Sci-

T* szem', E5 revertez$. ) Id eft, ul-

BZ»qJæ

tro cu:roque comtseans. It dice dici-

licet , velut plumbo , aut alia hujuf-

e,quäm

modi denfa, & gravi materia injefta

mus, Aon c e,chi vada innauzi, e d

rgQüen

obturdverunc

dietro,

I2. U* 4dam4ntem.) Qui lapis du-

Defdembtlem ) Optlmam & OrR-

|Sim!

riffimus eft, ideoque a Grecis dictus

nis generis frugibus abundantem.

pil

eft , &duuag , Id eft /ndomabilis.

Ip de[ertum, ) Nam terra Judzz

'

ntc

I [piritz f20.) Per fpiritum fuum

habitatore caruic toto tempore ca-

PCIOM

fanctuif , quem dedic Prophetis,

ptivitatis 2. Paral;cap. ulti. n. 21

28o

PROPHETIJ' ZACHARLZ

C ATUT. VHL

6. at

pculis rel

Sicut Dominus propter peccata populi fui afflixit eun, & defola-

oculis me

tam fecit Xeru[alems fic nune facit illam plurimum babitari, omnia-

?. Bd

que dabit prolpera , modo ei Jerviaut , quibus adjungentur €? alia

ulum me

. Geutes :- de finbria "yudai a. decem viris etbnicis

E

erünt moh

appreben[a. —

& injott

FEFLET fattum eft verbum Domini exercituum, dicens:

, Haec

2. Haec dicit Dominus exercituum: Zelatus fum Sion

veltre, (

zelo magno, & indignatione magna zelatus fum «eam.

phetatum

3. Haec dicit Dominus exercituum: Reveríius fum ad Sion,

uttemplu

& habitabo in medio Jerufalem:. & vocabitur Jerufalem civi-

1o. Siq

tas veritatis, & mons Domini exercituum mons fan&tificatus.

merces Y

.4. Hec licit Dominus exercituum: Adhuchabitabunt fenes

& anus in plateis Jerufalem: & vir

erat pax ]

.

i baculusin manu ej—us. pree

quemque

multitudine dierum.

c. Et platez civitatis complebuntur infantibus , & 'puellis

T

ludentibus in plateis ejus.

A

6. 8 vidi

6. Haec

1. Qui t

Ciptivitte

, E/(.-.n;s us , &c.) Quafi dicat ,

Ig. 27« EÉz monte fatvum te fac.

lx

luntur.;

Z

' zelotyp

ia profecutus fum, eo-

hoc. monte propius coleftia comtem-

mum eft,

que indignatus , quod me tantopere

icitas doctrina.

plamur, & in eo eft altitudo , & fir-

Dtym tne

fe amantem dcferuerit fynagoga. Ve-

ttim cecia

zum quia ipfa malis vcxata. refipuit ,

Mozs [anttificatus. ) Sacrificio Abra-

?1&;313

he , Gen. 22. 14. Crucifixione Chri-

jam zelum , cupiditatemque vindict

contr« illius hoítes convertamn.

Iti: nam Calvariz mons eft pars, five

ij

"

37

Reverjus |nma «4d Siou. ) ldeft,

jyrgum quoddam montis Moria: tem-

plo 9alomonis , quod'in eodecm mon-

pl«cotus fom jeruialem , & genti Ja-

1

: De te

dazorum ; ha4bitabo in ea , nom eam

te excitatum . faerat : predicatione

00 inte]l

dcferain , Egcle[iæ m« femper adf:'-

Chiifti, qui in eodem ccpit congre-

ro,

gare , docere, & inftizaere IZccleftain

uRruxn j

Civitas fidelis

dsi fuerint

Cruitag veritatis. )

fuam , quae eft ctiain ipfa inons fan-

ibylogica

Deo fuo. '|.lis eft Ecclefia, quia

ctificatus a Chrifto fuis meritis , do-

Tüütam in

in ex tráditur veritas de credendis,; &

&rina , gratia, facramentis , &c.

P&ntiüm. o

agendis , numlla falfitate adulterata.

Adhuc balitabunt jä*)zes. ) S-igni-

L ABtS Copr

D. Paulus F. ad Timoth. 3. vocat

ficat Jerufalem fore pacatam , & fe-

deftam,

Ecclefium columgam , & fimamnen-

licem , ita ut abund«t civibus omnis

tuimm. veritatis.

&tatis , & fexus , pueris, & puellis

8- I?l Ve

f6, & Wi

AMons Domini exercittitme ) Mons

ludentibus in. plateis , civibufquelon-

hic eft $ion , & Moria, in quo «difi-

g&vis. ld ita contigiffe pátct 2. Ma-

Cüftodiam

catum €ft cemplum , qui. fuit typus

qum ptoi

chab. 3. T. fenfu faüblimiori fizynifica-

Colar N

Ecclcftz , qux eft mons Domini, in

tur E.cclefig ,& fidelium pax , multi-

tudo, & long&vitas.

e

9' CW-J [

$uo feko*.fa,l(vi fiunt ,lrwmines ; Genef.

Bl 8

RUPNNRMERURM URRU

CAPU T VIII.

25I

6. Hæc dicit Domi

nus exercituum: Si videbitur difficile in

& dl

oculis reliquiarum populi hujus in diebus illis, nümquid in

oculis meis difficile erit , dicit Dominus exercituum?

47j tj

7. H&c dicit Dominus exercituum: Ecce ego falvabo-po-

Ar G dit

i

pulum meum de terra Orientis, & de terra Occafus folis:

8. Et adducam eos, & hàbitabunt in medio Jerufalem, &

erunt mihi in

& 1n juititia,

populum, & ego ero cis in Deum, in veritate,

:

en$;

fum Sion

9. Hec dicit Dominus exercituum : Confortentur manus

"

veftrae, qui aud:tis in his diebus fermones iftos, per os pro-

phetarum , in die qua fundata-eft domus Domini exer

d Sion,

:

cituum,

lem clvi-

ut templum aedificaretur.

10. Siquidem ante dies illos merce

shominum non erät, nec

"nficatus,

unt fenes

merces jumentorum erat, neque introeunti, neque exeunti

'

erat pax pra-tribulatione : & dimi

ejus pra

fi omnes homines, uünum-

qqemque contra proximum fuum'.

2 Nuhc

t puell

6. $i w;'deäiturv:difici!e, &c. ) Id efi,

Qui nunc hsc auditis ex Aggeo , &

. HC

! ii$ , qui reliqui funt ab exilio , &

Zacharia, profequimini , quod cepi-

— nl

captivitate hoc difficile videtur , fal-

ftis , ut fitis Deo obfequentes , tem-

luntur ; naim potentie mex facilli-

7 [ix

mum eit.

pli fabricam promoveatis, & a pec-

catis abílineatis.

| comtetn-

Nonm eff impoffibile apud

Quemadmodum e-

»,&fr

Deum omne verbum , Luc. I. 37- Linus

nim , antequam inciperetis templum

etiam cecinit :

xdificare , adverfe vobis erant res ;

ao Abf

P'aài« navra StQ , xaf. ddsveerov

&9tY.

L4

N

jam vero poft inchoatam fabricam

)fje Cer

profpere funt; ita fi pietatem cola-

Facilta funt ommia Deo , 69 nibil

tis, non defiftam vos magna bono-

p.u's,h've

imlpajibile.

rum copia, quz polliceor , atficere.

TERIIUA

a inot

7. De terra Orientis , &c. ) Per hec

In d qua fundata eff,

j LXX. ex

licationt

duo intellige etiam Aquilónem , &

quo die fundata eff , &c.

anC-

Auftrum ; quafi dicat, quocumque Ja-

IO. Merces bomimun- non erat. ) La-

40

dzi fuerint difperfi per captivitatem

"D

]

j

Atl

bor omnis vefter , & jumentorum

7 f&n'

Babylonicam , inde falvabo .eos ; &

veftrorum , five in agricultura, five

reducam in Jerufalem

fignificatur

in mercimoniis , atque alits operibus,

T do«

gentium- omnium ex omnibus mundi

Hritus erat & inanis , nullamque ex

NG

)5

plagis concurfus ad Chriftum, & Ec-

€o mercedem , aut fru&tum percipie-

cleftàm.

batis. .

&f

8. In veritate , 65 in juflitia. ) Ne-

Negue ;21708272!;,, &c. ) Cum enim

j Omnis

re, & fideliter preftans eis curam ,

introire, aut ex urbe prodire voleba-

puellis

of

cuftodiam j pacem , & profperitatem,

tis , armis,, & infidiis externorum

y,ie

A

t

quam promifi ;. viciffim vero ab iis

premebamini.

,QIJV

colar fideliter, conftanter, & fanéte.

Tribelatione. ) Hoftium. circumje-

101603'

"multi

9. Cenjortentur manus veffre, &c.)

&orum , qui vos gmigeba&t.

n

!

Bi4M. cBo Comi, Menoch, T FX

$8

282

PROPH.ET IJE "Z,ACHARIZE

domoi u

1. Nuncautem non juxta dies priores e

gO faciärfxi reliquis

claras: Vi

populi hujus , dicit Dominus exercituum.

12. Sed femen pacis erit: vinea dabit fru&um fuum , &

40. H&

terra dabit germen fuum, & coeli dabunt rorem fuum , &

puli, h

poffidere faciam reliquias populi hujus univería hazec.

J E

13. Eterit: ficut era-is maledi&tio in Gentibis, domus Ju-

ts , &

da, & domus Iírael: fic falvabo vos, & eritis benedi&tio,

exercitug

nolite timere: confortentur manus velftrze,

q. Et

tendam T

14. Quia hsec dicit Dominus exercituum : Sicut cogitavi,

ut affligerem vos, cum ad iracun

faciem D

fi;am, p'*x/*övocafï'en,t patres

veftri me, dicit Dominus,

1 Ha

I;. Et non fum mifertus: fic converfus cogitavi in diebus

bts appre

iflis, ut benefaciam domui Juda, & Jeruíalem : nolite timere.

wb, ag

Vobifcum

16. Haec funt ergo verba, qus& facietis: * Loquimini veri-

tatem unufquifque cum proximo fuo : veri

"

tatem, & judicium

Ll

pacis judicate in portis veftris.

L

17. Et unuíquifque malum contra a

micum fuum ne cogite-

tim Jario,

illis Tammai

tis in cordibus veftris, & juramentum mendax ne diligatis :

jejunabant ,

omnia enim hac funt, quae odi , dicit Dominus.

eflet marus.

18. Et. fa&dum etít verbum Domini exercituum ad me,

*

fiione Cha

dicens;

$. 2f

Jjmim

IO. Haec dicit Dominus exercituum: Jäjunium quarti , &

mi erit

dicebatur ;

jejunium q.uin-ti?& jejun'iu-m feptimi, & jejunium deci

Julio, parti

do-

Cma feea

combuun

Dimi/i amne:'ha;nine:. ) Permifi non

admodum ufanes gentes prius vos

tem, $2,

folum foris przlia, quibus ab exter-

execrabantur ; ita e converfo nunc

]dwsim

nis vexabainini ,. fed eciam feditiones

laudabunt , & magnificabunt.

1$ VOCatur

intus,unoquoque contra proximum

!

d5. 5£e comver|zs, &c, ) More hu-

þïi, þ'äïfm'

fuum infurgente.

1Inano loq' "utur

quia converfi eftis

jts die tert

IL. Nwzcanutem. ) Cum domus mez

ad me , decrevi multis bonis vos af-

Godolias

fabricam curg, & cordi habetis.

ficere , modo legem meam fervetis.

&t 41

us dies priores, ) Longe aliter

16. Ferba. )

es, five opera.

Jimien.

me geram , quam olim gelierim,

udictum pacis. ) Pacificum , de

appellabato

I2. Semen pacis.) Profperitatis ;

quo nemo merito conqueri poflit.

Cembri x

quafi dicat fata lzta erunt, & uberem

In portis veffrss.) ln curiis, & pre-

H'—'PS ls

Irugum iuarum proventum afferent.

toriis veftiis, Notum eft Hebraos in

& die obf

Germen fuum. ) Fructum fuum ex

portis civitatum pratoria habuifíe, &

illa germinantem.

ibi judicia exercuifle.

Ch äxe;'aig 'Af

Eni d

Ceíi dabunt rorem fuui. ) Apte hoc

19. Jejunium quarti. ) Refpondet

Vot folu

promittitur ; nam in Judea propter

quzftioni de jejuniis a Judxis propo-

Dià, fed .

raritatem pluviarum imagna cft ro-

fite cap. fup. n. I.

Guuod dicitur

ris utilitas, & necefficas..

quarti , fubintellige menfis. Quartus

f6 pratl,

n0n cü: [

I3. Sreut eratts maledictio. ) Quem-

ergo raenfis , qui. refpondtbat par-

tüdos, *

-

-

I

d

4

CAPUTM:VHL-

283

1m felquis

domui Juda in gaudium , & lctitiam , & in folemnitates prze-

Claras: veritatem tantum , & pacem diligite.

/20. Hze dicit Dominus exercituum : Uiquequo veniant po-

fnm, &

fum, &

puli, & habitent in civitatibus multis,

|

d .alterum' diäentes sE

21. Et vadant habitatores, unus a

domus Jt-

mus, & deprecemur faciem Domini, & quaeramus Dominum

enedidto,

exercituum: vadam etiam ego.

N

22. Et venient populi multi, & gentes robuítae, ad quc-

t cogitari

rendum Dominum exercituum in Jerufalem; & deprecandam

faciem Domint.

S

nÍ pattes

.25. Hzec dicit Dominus exercituum: in d

iebus illis , inqui-

in diebus

bus apprehendent decem homines ex omnibus linguis Genti-

te timere,

um, & apprehendent fimbriam viri Judaei, dicentes: Ibimus

mini ver-

vobifcum: audivimus enim, quoniam Deus vobifcum eft.

Nna

judicium

CA

du5

Lgim ]ur&iko ,partim Juiio , dicebatur ab

Veritatems fautumh , 67 pacem diligi-

ye corite-

fisdie nona — fe. ) Id pracipue a vobis requiro ,ut

illis Tzmmaz , & hujusmen

vetitati ftudeatis , & paci.

diligais :

jejunabant , eo quod illa die fra&tus

eflet murus civitatis Jerufalem in ob-

Qo. Ufgtequo , &c. ) Hiec verba pem-

fidione Chaldeorum , ut patet Jerem.

dent a preccdentibus , quaf? dicat :

aj me,

amaftitia jejuniorum convertetur in

52. n. O.

fejün;hm' qw"nfi. )

| Quintus menfis

]ztas folemnitates , efquequo , id eft

xutti, V

*

dicebatur 4 , qui refpondet partim

adeo, vel in tantum , ut pópuli eo-

cimi erlt

Julio, partím Auguffo. Hujus die de-

rüum fama ille&ti veniant, & con-

fluant , ut iis interfi

- d

cima jejunabant Judei , quod iHa die

nE 3 & fe lee'

—Ó

combüftur effet templum a Chaldzis, . &ent.

3erem- 520 IQ-

pI

Ef Vadant babitateres 3 «6 )

rus Ws

Chaldeus fic habet.: 89 ;&snt unins

yedo 00

Jejunium fiptimi.) Septimus men-

incole crmm alterins urbts babitatoribus ,

Ifb

fis vocatur T//ri , qui partim Septem-

bri, partim Octobzi refpondet. Ha-

diceztes ; EWUnmtfes eawus eratum faciem

More l*

jus die tertia jejunabant, quod illa die

Domini.

nea ü €rh:h'

Godolias occiilus eilet ab lfmaele,

Vadam etiam ego. ) Eftvox unius

as y08 2

]erem- 41. 2.

civitatis , & populi , vel hominis ad

[rrvetis

jejuniumdefimi. Y Decimus menfis

alterum dicentis : Ego etiam vobif-

opeï&-

cum venire volo.

2

ficum , '

appellabatur Teéez , qui partim. De-

cembri , partim Januario refpondet.

23- Apprehendent decem äOmii-ze;,&c.)

Hujus decima die jejunabant , quod

Plurimiex omnibus gentibus fient pro-

'iisu &pï,æ.

éa die obfideri cepta fit: Jerufalem a

fclyti, & facra Judeorum fufcipient.

jebraos

-Merius hoe factum eft in Chrifti E;c-

nb

Chaldzis 4. Regzm I- 25* 5-

Erit domui juda sm gaudium , &c,)

clefia,ad quam gentes innumerz con-

Non folum omitti poffunt hxc jeja-

flixerunt.

Refpondet

nia, fed vertenda fuut z folemuita-

Fiobriam.)Oxram veítis. Fimbriam

gis propo

z5 préclaras , in quibus jejunandum

illam przceptam in lege Num. I5.

" dicituf

non eft, fed dies feftus hilariter agi-

o. D«ut. 22. 12. Hac nota Judai a

: Quartoó

tandus, *

gentibus aliis dignofcebantur.

E

284

P'RXOPHE TIX 'ZACHAR;-E. ;

O XTTUT D

s Vid

& Accarc

Vaticinatür adver[us civitates Syrie , & Jufperhos Phili]lhæäs:

u3 &

rex Chriffus venturus eff ad Sion infidens pullo afini , & ablato

e &f

Philiffhunc

bello imperabit mundo in magna pace : qui etiam emifit «inclos de

lacu in Janguine teflamenti [ui : omtiia dicuntur futuro populo

". Ka

Dei profbera, quoniam ipfe eum proteget.

nj ejUS

Deo noft

I. Nus verbi Domini in terra Hadrach ,. & Damaíci re-

ia 3- m ag GE p li d U af at o i

Tebuíevs.

quiei ejus: quia Domini eft oculus hominis, & omni-

j Etc

um tribuum Ifrael.

2

euntes, d

2. Emath quoque in terminis ejus, & Tyru

s,. & Sidþn : af-

quia nutx

fumpferunt quippe fibi fapientiam valde.

3. Et sedificavit Tyrus munitionem fuam, & coacervavit

e

Eeumeseen,

argen:um quafi humum , & aurum ut lutum platearum.

4. Ecce Dominus poffidebit eam , & p

Et lucien

ercutiet in mari for-

devarait

£ l'ide

titudinem ejus , & hac igni dexvorabitur.

: 5- Vi-

Phiiftnor

Qlwddm 4

I- Á )Na; , &c.) Onerofa, molefta,

urbes intra terminos hujus oneris Do-

& putabat

& triftis prophetia.

mini contineantur, & cjus participes

. Sedebr

fint f'ture.

Emath , vel eft Antio-

ffpmtar ;]

Hadrach. ) Contra Hadrach , qui

vicus ; five oppi

$

dum ePc'rjux«ca, Da-

chia, vel fZpiphania, quam multi pu-

&t , ]d eü

mafcum..

tant effe Alapiam , vulgo .z/epro.

Álerandro

Dama([ci requiei ejus. ) Hadrafch, &

fpurius hu

Affump[erunz 75413/3: ff fapieatiam

Damafcus erunt requies oneris hujus,

u

valde.) (uia Tyni, & Sionii (ibi

nïS, & et

od vaticinor ; nam Hadrach , &

arrogarunt fapientiam; ( fuerunt enim

fere Phili

b

amafco incumbet, in eisque requie-

Phonice: 1! ventores litecarum,) q':afi

lei n

fcet hoc calamitatum pondus. ,

per eam efílent infuperibiles

. hinc

putiog v.;

Domins eff oculus bomizis, &c.) Do-

Deus .eos infipientes efle oftendet ,

Aleundi

imnini oculus.videt , curat , & reoit

eosque per Alexandrum Macedonem,

genre; pa

omnes homines, eque actribus Ifrael,

& per Machabzos debellabit.

domin;s j

^

Q0lua £

ut fcilicet impios puniat. plos vero

2

E£ adificavst ,. &fc. )

Quamvis

tueatur, & protegat.

Vcel Domini,

munitiflima fit ,- & ditiflima, tamen

qui dyidie

id eft ad D« minum refpicit oculus

expuguabitur.

T05 ab uro

hominis.

Vel Domini eft converte-

V fenara

Q«aft bumtum.) Magna copia; fimi-

re ad fe oculos. omnium hominum ,

lis phrafis habetur fu

Aum

quanto ergo magis lfraelitarum , .ut

n.I7. Vide ibi dica,

pra Suphqn GR

(qus, ).]

LE

illos defendat , & eorum hoftes per-

UUdC di

dat ?

4 Dominus po/Hdebit eam.) Per du-

dh Ye

ces ; & exercitus , quos mittet. ad

.Q. Emath quoque in terminis ejus. )

ler /;m,]m

Particula ejw referenda eft ad osz;

expugnanddm eam.

d Vij

Domini quafi dicat: onus requiefcens

Percuiiet g2 mari fortitudinem ejus. )

Licet in mari fita fit, ideoque m

in Damafco pertinget quoque-ad E

—uni-

Car:]ihus :

tiflima. Vide Ezech. 2g. 2(

«450,57;;' 4

math, T'yrum, & Sj-donem, ita ut hz

ï!'iS xdohg

CC AJPOUCÉ HX

285

.t n

v. Videbit Afcalon, & timebit; & Gaza, & dolebi

ithis,

& Accaron, quoniam confufía eft fpes ejus: & peribit rex de

hifhen:

3

5

P

WU

"

w

Gaza, & Afcaion non habitabitur. -

-

Ü

(l

v d

6. Et fedebit feparacor in Azoto, . &

dif perdam— fupäer,iam'

Philifthinorum.

| populo.

7. Et auferam fanguinem ejus de ore ejus, & abominatio-

nes ejus de medio dentium ejus, & relinquetur eiiam ipfe

F

Deo noftro, & erit quafi dux ii jud2,

"G

Accaron quafi

maíci re.

&oma

Tebufeeus.

g. Et circumdab

o domum meam ex his, qui rhilitant mihi

euntes, & revertentes, & non tranfibit fu

per eos ultra exa&gr:

idon : äfj

eis,

quia nunc vidi in oculis m

-

dcervavt

à

Nn 3

9.* Efï--

IIf

Er bac igui devorabitur. Q st ipþziigni

Relinquetur etiam ipfe Deo noffro. )

mari fot-

devorabitur.) ut vertit Pagninus.

Populus Azoti fuba&us Judzis rclin-

5. Videbit Afcalon. ) Sunt civitates

quet idola, & veram

a

Philifthinorum "T yro vicins.

Ícipiet.

| religionem fu-

-

Quoniam coufi

Non i;o-

xDSESumrId

u[a eff [pes ejus. ) QLI;L

Bt erit quaft dux im Tuda.).1

oneris 0.

fe putabat potie refiftere.

lum admittet veram rcligionem, fed

— .6. Sedebit feparator in -"4z00. ) V,OX

aliis etiam pregibit , & auctor erit,

putticipeg

feparator , in Hebreo eft 41535 zam-

ut eam fufcipiant.

Videtur hoc fa-

d Autio-

j multi py

zer , id. eft, /puriss , quod . aliqui de

étum ex parte tempore Machabzo-

Atj

Alexandro Macedone intelligunt, qi

rum; plenius tamen tempore lcgis

fpurius habicu.s eft, alii de alienige-

gratiz , cum rota illa ora ad Chriftum

Mi:/ztim

convéria eit.

sloni. (

nis, & externis, qui non erantex ge-

erunt eiia

nere Philifthzorum : hos enim Phili-

Et 4ccarom quafi Jebufaus..) Sicut

fthei mamzeres , id. eft alienos, &

olim Jebufzi habitarunt in Jerufalem,

,r?ïmy)*lnl

fpurios vocabant.

Significatur ergo

ita piriter Accaronite focjabustur

ls ; hint

anndet )

Alexandrum, five Judeos, five alias

jJudais, -& habitabunt in Jeruf:lem,

gentes peregrinas

fefluras tavquam

ac vicilfim Judai pacifice deg.nt in

facedontem,

dominas i» Azoto. Juxta Vulgitam

Accaron.

J

noftram feparazor eft quilibet victor,

9. Domum meam.) Vlemplum.

Quimvis

qui dividit predam, (&, fi vclit, vi-

Ex hi5 , qui militant mili, 6c. ) Tu-

ij tamell

ros ab uxoribus, fratres a fratrious,

tabor templum meum per |Machabzos

&c. feparat & deducit.

fortiffimos milites meos.

g. Anujeram fanguimems) ejus de ore

]ia; fïmi-

Exatlor. ) ^ Scilicet tributi, tyran-

ejus. ) Id eft minas cjus fanguinis et-

nus , qui exactione injufta avare po-

ylon &^

funde di , & patrandarum czdiurm.

pulum expilet.

Chald. vertit, & 4ifperdam comeden-

Quia nunc vids 12 oculis meis) Et

Vidi

) Pardi

tes anguinem , quod intelligi poteft

Hebzaifmus , pro ecws mei:.

mittet. 4

de victimis, quas Deo fio Dagon of-

oculis meis erumnas, & vexationes,

ferebant, ex quarum fanguine , &

quas ab hoftibu: pafli eftis, atqueideo

carnibus epulum deinde inft, ;ebant.-

vicem veflratn. miferatus, non patiar

um i )

;

la-

Que mlml'

Abomigationes , &c. ) Intelligit car-

vos impofterum fimilia pati.

)

nes idolis facrificatas.

&um , cum populus fidelis in Chri-

296

PROPHETIJÉ ZACHARIE

*Ifaig . 9. * Exula fatis, filia Sion, jubila, filia ïerufälþem:xECCE

i. Q

62.131 REX TUUS veniet tibi juftus, & falva*or: ipfe pauper, &

Ephraim

Mistt- a(cendens füuper afinam, & fuper pullum filium afinze.

co: & o

10. Et diíperdam quadrigam ex Ephraim, & equum de je-

ij E

rufalem , & diffipabitur arcus belli: & loquetur pacem' Gen-

gur, j

tibus, & poteftas ejus a mari ufque ad mare, & a fluminibus

n turb

ufque ad fines terrae.

. IX

.Iir. Tu quoque in fanguine teftamenti tui

fübjcent

tuos de lacu, in quo non eft aqua.

| emifxüi Vinügs

vno, &

12. Convertimini ad munitionem vinCti

16 E

fpei, hodie quoqu?

annuntians d—uplicig reddem tibi.

s

u

of

li aominat

j

13-—qu0ï*

omuiius ,

Ij us

ftum credens a tjrrannide diaboli, &

cum, & cum proximis pacem ineant ,

talcat , id

vitiorum liberatus eft.

& colant.

lent eaim

. Exnlta

L mari , 66. ) Id eft, per cotum

tare.

jkti':.) Vehe/menterr l-

orbem.

titendo e

tiendam fs

Fa Siom.) Jerufalem.

1lI. T* quoque. j, 197 (ChriRe*Rex

Imyf/i'fï'tl ,

Jubila, &c.) Eft repctitio ejusdem

Sionis.

fententiz.

Impletur a

lm langmine telamenti tui,) Nirtute

attridlo ne

Rex 1u55.) Chriftus Dominus.

fanguinis Écderis novi teítameni,

da eltint

Venict. fibi.

per quem reconciliafti Deo genus hu-

diceremus

tuam.

) ld eft, ad falutem

manum , & veteres inimicitias diffol-

vifti.

? Db

J«fsi) jutus , & juüifïcans te

-

partim ex

fuo fanguine.

De Lieu. ) ld eft, limbo, feu purQ

triouus £

gatorio.

Vide Augult. ep. 99. & 12.

retl

Savater. ) Ut te ab hoftibus libe-

üfipuy

de Gen. c. 25.

Cum tete,

Pauper.) ld eft, Mazfzerus , ut ha-

I2. Comvertimin! ad munitionem.

verbi [jai

bent Chald. & LX

X & fic citatur

Íd eft, ad Chritaum, & Ecclefiam,

Matt 21. &

*

velad legem Evangelicam, qu« eft

latriam &

arx Chrifti imnunitiffima.

Dupnarnr

Et fupev pullum.) Chriftus enitn fuc-

Fi.'lllüi [

celiive fuper utrumque fedit; necfine

Fintli[pesi.) Nos, quosfpes Chri-

iyfterio ; nam per afinam , five fub-

fto devincit, & fpe cum illo ita eftis

ttlliit . a

Siper f

jugalem , ut vertunt L.XX. intelligun-

colligati, ut ab eo omnino pendeatis.

ipicntia g

tuür Judzi jugum paffi veteris legis 5

Tales erant Judei fideles expectantes

per pullum vero Gentiles : utrosque

redemptionem Ifrael.

'lales etiam

téris Àpo

per Evangelium fibi fabjecit Chriftus,

erant Gentiles habentes fidem Dei ,

pisfertim

& Mefliz ante Chrifti adventum.

tüi,

IO. Difperdaim quadrigam ex /Epb-

PM.tm ]

r4mm,) Non erunt.bella, fed fumma

dunuhttans. ) ld eft, annuntio.

pás cemp(j're E*Vangeliiï, non folum

Dysplicia. ) ld eft , inultiplicia, &

duí [

in Judza, fed etianr in. decem tribu-

magna bona.

( 7CCVHMQ

d[flltw';'/-:fl

bus ad Clhiiftam . converfis.

— Reddam )

Ideft, prö laboribus.

Leguetur pacém Gentilbn£s. ) Pacifice ?

. 2i5, ) Eft enallage perfonz ; nam

Olfla, De

& aniice els loquetur , hortabitureos

cüm prius alloqueretur vinc&tos fpei

l

pto j

P

per E.vangslii prædicgtionem, ut fe-

univeríim, nunc unumquemqfie appel-

bttilig

^

$

CAPUT IX.

257

»: EOCE

r3. Quoniam extendi mihi Judam quafi arcum , implevi

üper, &

Y.

Epbhraim, & fufcitabo filios tuos Sion fuper filios tuos Grze-

]

;

Cia: & ponam te quafi gladium fort:um.

m de j

14. Et Dominus Deus füper eos videbitur, & exibit ut ful-

'em Gen-

üminibus

gur, jaculum ejus: & Dominus Deus in tuba canet, & vadet

in turbine Auftri.

d

1$. Dominus exercituum

'"proteget eos: & devorabünt.) &

| vintlos

fubjicient lapidibus fundae, &bibentes inebriabuntur quafi a

vino, & replebuntur at phialze, & quafi cornua al:aris.

e quoqie

16 Et falvabit eos Dominus Deus eorum in die il

la, ut

gre-

u

m

Q

lat nominatim, ut intellipant non tam

lis ptignancis, & fuis illuftrationibus,

omnibus , quam fingulishzc promitti.

& infpirationibus mentes tam audien-

T —HÜ

153. Quowiam exiendi, 600 ) Mebr.

tium, quam docentiumApoftolorum,

'em ineant,

calcavi , id eft, calcando extendi ; fo-

quafi coleftibus jaculis ferieutis.

lent enim arcus baliftarum pedibus

In tubacaner.) Przdicationis Eivan-

per totm

nitendo extendi , & aptari ad excu-

gelii.

tiendam fagittam.

Vadet im turbiue "Auftri. )

hifle Rex

Jmplevi Ejbrabs. ) GQuafi arcum,

ftar turbinis venientis ab Aufítroom-

Impletur autem arcus balifte , cum

nes convolvet , & fecum . abripiet.

: Vi

attratto nervo, fagitta, qu& emitten-

Hifce bellicis metaphoris fignificatur

eameni,

da eft in hoftes, illi imponitur. ltal.

vis, & energia przdicationis E2van-

; genis r

diceremus ,. Ho carécata la baleffra

gelicæ..

itias dillol«

d' EXBraim, intelligit Apoftolos, qui

15. Devoerab

P

zpntu) Sgilicec hoftes

partim ex- Juda , partim ex. reliquis

fuos.

, fen put-

trivwbus fuerant, que per Ephraim

Subjrcient eos Lapidibus funda.) LXX.

defignastur; hos ergo tanquam ar-

£$ obruent eos lapidibus f"»4a.

Lapi-

D

cum tetendit Chriftus , & farittis

des fünde funt verba Scripture, que

sititnell )

verbi Dei inflruxit, ut contraidolo-

facr1 fundibularii, concion:tores , &

do&ores in hoítes Eicclefie ; & veri-

pcdefm

latriam géntium ad- earum falutem

l, quæ D

pugnarent.

tatis, & in vitia contorquent.

Filjos tuos Si

0n, )' Filtos Ecclefiz in-

Er bibentes knebriabuntur quaft a pi-

telligit , ac nominatim Apoftolos.

no.) LXX. habent, B;/&est eos ffcut

[gg Chïi'

j i diir

Super fiios ros Gracia. ) Qu licet

vipum , fanguinem hoflium fuorum

xultati?

fapientia glorieris , refiftere non po-

copiofe fundent, & illo perfundentur,

teris Apoftilorum predicationi , ac

& quodammodo inebriabuntur.

gpe&ames

Replebuntur Wt paiaie.) iXeplcbuntut

le5 etiam

przfertim Pauli Doctoris gentium, &

dem Dii,

tui.

fanguine ficut phialg, quibus excipi-

Ponim te. ) O Sion.

tur fanguis victimarum.-

QOnaft gladium foriinm.) Ut vincas,

Et quaft cornta altarís.) Super qu&

jntio

& occidas, & fubjicias tibi omzez

fanguis fundebatur, Lev. 4. & I6.

pliciä j

altitudinem extollentem f? adueríus fci-

fignificatur illuftres triumphos re-

entiam Dei. Q2. Cior. fo. 5

portaturos Évangelicos hofce preco-

J

nim

14. Swper eos videwfur.) Pugnans

nes, innumeros fpiritualiter debella-

pro illis.

turos , & fubjecturos Ecclefiz.

(i0$ 1'pcl

(þe 31)P€l" 1

Jacultm ej«:.). Scilicet Dei pro il-

1'6: Et falvabit ces Dumitits Dens eo,

*

258

PROPHE*TI!E LZACHARLIZ

gregem populi fui: quia lapides

5 Qüiä

^

fan&i glevabuntur fuper ter-

mendaciu

ram ejus.

:

17. Quid enim bonu

m ejus efts &-qu-.i'd 'pul—c'hruäm ejus, nifi

LP G tb n

bantut : ]

eft eis pad

frumexntum» ele&torum, & vinum germinans virgines?

^, 9üp€

CATUT X

fibo : Q

mam fut

Selus Deminus potef] petita preflare , qui confortabit Sfudceo::

& Eul

€» milertus ipJorum congregabit eos de-variis locis captivitatis

E E N 2513 Dineiaaad

*

exipfo ec

in erram priffinam ,. bumiliatis. ipforum

imimicis, -

*

atiles fínt n

—

tem , vide 2

Bhrtam i

1. 3Etite a Domino pluviam in temþore ferotino, &'»D.omi-

nus faciet nives, & pluviam imbris dabit eis, fingulis

ciplofam ,

A.

tünt,. Dj

Talis enim ;

herb am in agro,

2 Quia

fï igiïäns.

Daht i,

zum utgregen.) Maxima cüra libera- —— Frozzeztio eledorum. ) ln Hebr. &

tnallipe p

bit eos a periculis , ut paítor oves.

LXX. eft, jsvezum. Euchariftia enim

Angudr b

Cuim eos oves appellat, tacite docet

eft frumentum electorum, quia.facit

habet, Dy 4

eos non pugnaturos armis corporali-

felectos juvenes , hoc eft , validos,

d'zdum , &

bus, fed verbo Dei , & manfuetu-

alacres , & expeditos ad omne bo-

2 us [

dine.

num , & ad quodlibet pralium. ten-

Quafí dica

tationum fuftinendum.

E

Teiltitem

Lapides fantli clevaluntur fuper ter-

ram ejnmi. ) Iios lapides intelligit, qui

Germinans 'virgines.) Id

ä('c , faci-

prethre g

in titulum , & imonumentum victo-

ens caftos, & puros €os , qui digne

Ltr:a.«; fu.

hac facra myfíteria percipiunt..

Terüm enyi

rix eripantur , quafi dicat : duode-

cim Apoftoli in ijcclefia in titulum

"

N rempore ferotizo.) Daplex plu-

iilacra Q

vittorig, & poiieilionis adite a Chri-

via frequenter memoratur in

um f.*.l(zl1 ó

Scriptura , temporanea, & ferotina.

)

fto-eriventur, ut olim totidera Jofue

Y

3

i/ Ui U

erexit. in. Galaal, Jofue 5. 19. qui

'"JVemporanea eft, qux tempeftive , id

À. Tif;m

A poftolorum fgymbolum £uerunt.

n

eft tempore fementis decidit menfe

Prpietas, j

Hebrao eft, /zpides córoze ,id eft, co-

O&obri.

Serotina, qus fero, id eft,

Et femy;;,

rona ex lapidibus

folent paftores

adultis jam fegetibus ad illas incraf-

*jtidem f

Japides in ozbem difponere, quogre-

fandas, & ad maturitatem perducen-

geimn includant, ne evagetur.

igni-

das menfe Apriüli.

Has , monet, ut

ficatur paftorum BEcclefiz. follicitudo

petant non ab idolis , fed a Domi-

Vaj u |

in grege Chriftiano cuítodiendo.

no.

GitiS wpoj.

]

17. Bonum ejus. ) Mox ejas, tam in

Er dominus faciet nives.) Quafi di-

'4!

Kde f

Grxco, quam in Hebrzo eft mafculi-

cat, poft fementem petite a Domino,

liir "

ni generis: itaquenon refertur adter-

ut tempore fuo det vef(tris fatis plu-

UM

ram, fed ad Deum, & confequenter

viam ferotinam , & ipfe , quippe be-

nignus, votis veftris annuet, & non

QUà diyins

ejus populum ; ficut enim Deus ni-

Rioabine

hil melius , aut. pulchrius hoc. dono

modo pluviam dabit, fed etiam ni-

N

T fthtgy

Euchariftiz dare, fic nec populus ac-

ves in hieme, ut illis tegantur femi-

l

x

n4, & firimores agant radices Quuam

e xlbl

cipere poteft.

Blw. [wa(

CATUT X"

E

289

fupetter:

-*

a*.:Qüia fimulacra locutz funt inutile, & divini viderunt.-

mendacium, & fomniatores locutifünt fruftra: vane confola-

! ts, nif

bantur : idcirco abdu&ti fun

s

.

t quaüïgrex : afïïi*gent'ur'ï quiiai nom

eft eis paftor.

*

5. Super paftore

s. iratus efï filror"meus**.j-.,,'& fuper hgfylco's vi-

fitabo : quiavifitavit Dominus exercituum gregem fuum ,. do-

mum juda, & pofuit eos quafi equum glorize fuze in bello..

: Judtns:

i

uU URMT UET P TMUUIUTNEN

4. Ex ipfo- Angulus, ex ipfo paxillus ,. ex ipfo arcus prselii;,

e

ex 1pfo- egredietur omnis ex a.&gr fimul.

$. E.tf

utiles fint nives in- arvis poft femen- preda Chaldeis oljeái;.

d-

quia carebant:

tem , vide apud Plin. l. B

"

vero paftore, qui. eos doceret, & tu--

& Dämi-

Plroiam. iwibris) ideft, pluviam t

arétur, & ab hifce fuperftitiofis. er--

copiofam ,. & uberem. LXX. ver-. roribus abduceret:.

; finguli

tunt, Pl/zviaem hiemalemzs dabit eis hie-

3- Suptér paflores . e.). T ratus fiim

malis enim. eft. copiofa eque ,. aC re--

falfis bifce paftoribus, qui gregém pere

. Quia

i*ige.rans.«

diderunt...

—

D;Z!?t.f e2$.. )

Pro: dabit vobis, eft

Et [éper. lircos vifitalo.) 'E't*iallniarri*

|n Hebr. &

enallage perfone..

horum: paüorux.n malos moress. WVo-

villia enim

/Sin(guär berbam: in arros

J

Y

Chald. car. hircos: ob fatidos ,, & damnatos:

uia facit

habet, Uz 4e£ eiS8 frumenium ad come-

mores, & quod bedos fibi: fimiles ,,

; vililos,

dezdum , €5 herbarn jemestis m agro-

verbo ,. & -exemplo:

$

ignerent:.

In:

omne bo-

2. Quia fimulacr aloczta funt imutile.)

Greco eft; i 36 duyss &miextspopas:

aliüm tél«

Quafi

dicat, petite:a Deo imbres, & — fzper agnos vifitato; juxt

aquam lectio-

fertilitatem.,. quam. iuta fimulacra: nem fenfus erit :

! Regibus, & Ptin-

preftare. non poffunt..

deü, fic-

cipibus excidium immifi ; at populum:

: quï digne

Lecuta. funt inutile. ) Dimones: de:. premi quidem: volui, fed: non radici-

iuat«

rerum copia ,.

vel inopia confultüiper tus extirpari ,. ut aliquando' videns fe:

H ni

)apler pl

ulacra dant. refponfa: inutilia, im-.. a Reg

ibus, & Principibus deceptum,.

noratür i

mo fdfa, & noxia..-

divina ope: in patriam rediret;

Divint: viderunt. mendiciun: ; G

)

tior efiet in pofterum..

j & (:Iau---

( ferotint

DXX. sz'ms fl)fas..

Chald.. Dzvizz

peflive

)

OLAHfUt.

Quid vifrabit: Dominus exevcituum:

3

iit me^

prophetaur f alfizatem €$ vane com

j

gregeo- funn..

Z

Uc eum: tueatur, &

£t jomniateres, €7c..) . Eft repetitio:

ex. eo: conftituat. duces , qui eum pro-

10, i &

as Amcrx o

ejusdem fententig : itasvocatdivinos, pugnent: accipitur enim Hoc verbum:

d

qui' ex: fomniis: divinabant, vel fua. vifitandi in bonurmr, ut: patet. ex fe—

Íomnia pro craculis venditabant;

quentibus.;

L

nonet, W

Fane: confolabantur.) lnwmediis pec-

E£ pofast: eos- 7;;45?7:;&3-' glorik fre. )*

catis profpera fpond

ebant populg.. Hi autem propugnatores , & duces:

Mide Ezech..15. 9. 1o..

erunt quafi equi' generofi Dei ad bel--

lDominO;

ldeirco: abdntls: fumz quaff grw;. i Idj

la.pro populo. ftrenue: procedentes ,.

eft, Judziabdudi funtin captivitstem, & illius hoftes: profligantes.. "Fales:

faris pI

quia divinatoribus hifce fidemaccom-- fuerunt: Machabzi ,. de

n (

modabant.

tur hic efle- fermo..

quibus videf

j

T a 'no-n

4

igentur quia non eft ejs paffor. Y

4« Ex ipfo: angulus, J- Eix ipfo Juda;,

etiam n

] ld eft, ibique affii&i fünt,. &

r E

X gente - Jud

q-uafi id. eft e

O

eorum. ptgdïbit::

) um

Jibl.cuf C.ä,n. Menoch.. Tom.. Vl

*

.

. 290

PBROPHETIEX ZLVA CH.AR DE

f

s. Et erunt quafi fortes Conculcantes luütum viarum in pfæ

lio; & bellabunt

!

i.

,quia Dczmi»nm cum eis; & confundentur afcen-

IO

ï

fores equorum.

! |

6..Et confortabo domum Tuda, & /domu'm Jofeph falvabo,

gregabo

10n InYc

& convertam eos, quia miferebor eorum: & erunt ficut fue-

runt, quando non projeceram eos: ego eni

ALE

m Dominus De)uls

& contun

eorum, & exaudiam eos.

s

7. Et erunt quafi fortes. Ephraim , & ]aetabitur cor eorum

perois Ài

quafi a vino:

G

-

1. C

z filii eorum videbunt;

tabít cor eorum in Domino.

& l* :abuntur, & exul-

4

tabuzt, d

8

$. Sibilabo eis, & congregabo illos, quia redemi eos:-

C

5

)t1

multiplicabo eos ficut ante fu,er/a,n;t mu'lt;ipl,icf

D

d

änguius. Porro. aængu:ïus; metal)horxi-

deis adjunxerant, *-i'df.*oque.p.eïusldem

€e vocatur

rin;eps ; 'qui rempubli-

falutis, & felicitatis participes futuri

cam fulcit.

erant.

Paxillas.

Idem eft ,' quod angulus

Convertam eof. ) A fuper&it—ionc

fed alia dictum metaphora ; Princeps

idolorum ad veram, & patriam reli-

Jomenexee . Em

enim iu republica idem eft , quod pa-.

gionem, velad proprios lares.

xillus, aut clavus fixus in pariete, ex

Et erunt.) Yam Judei quam re-

tvocibo, Q

quo arma, vafa,' vel fapellex fufpen-

liqui lfraelitz ad .dec.em t:ribusï!percï-

n Jerifaer

ditur, (ic ex voluntate P;incipis omnia

:

nentes.

tempore Ch

Mi

pendent.

1

Sucme fmerunt, q:mmla,nm þr'aiece—

Quta nl

-rcus, pralii. ) - Vrodibit fortitudo

ram e0$.) Sicut fuerunt ante captivi-

EU hoftibus

bellica, fortes milites, & diices.

tatem Babyloticam , & Ailyriacam.

dxmosis,

Et exanmdiam eo0s. )

Propitius ero

Exatlor.) Pagninus vertit , Prafe-

AErmyris

&us, qui fcilicet a fubditis militarem

eis$ ; quacumque in re opus habueriut

05.ad &am

exigit difciplinam, aut a civibus ve-

auxilio meo.

At s. at

&igalia Principi debit:, quibus one-

7. Et emaent quaft fortes Epbrasmm. )

X Qdlb

ra reipublice fuftinentur.

Exuünt quafi heroes Éjphraim fortiter

bellaites

belli - Domint.

'Tribus

0. Er fem

&. Conemlcantes lutum viarum m pra-

olum inty

Jio. ) Conculcántes hoftium cadave-

Ephraim inter ceteras erat Fortidima:

&l ad Afj

ra in pr«lio, ut lutum platearum.

Hinc illad PfAL 77.9

Fl Ephrem

t & n

Aftenfüres equormz.) kioftes eorum

intezdentes, Ginittentes areunm Acwngji

àvitim r

viribus fuis, & fuo equitatu prefiden-

fzzm* m die bellz,

tütin]

tes.

ügi

Et Letabitur cor eornss, Cc.. ) Pró-

H z-,i.f?;r

. 6. Et eonfortalo domum. Juda, 6c.. )

pter frgquentes victorias.

L

Quaff a. cvins. )

Uc illi-lapantub.

"iptivitas

Has portabunt vi&torias, quia ezo vi--

Daréntibus

yes eis fuggeram ad. prsliandum, id-

qui haufto generofo vino hilarefcunt.

Et ,"f-w),f

circo dithicHe videri non debet, quod *

Et fili eorum.) kili, nepotes, &

*

patrim (

polliceor,

pofteri eorum cernent , audientque

I0. 4dq

Et domam 7n/€ply fai-bz;'lwg ) Domus

patrum , & avotum fuorum trophsa,

1 fudgam

lofeph funt decem tribus ,.

uarum

indeque exnltabunt in Domino, &

caput fuittribus Ephraim filii

j

ofeph.

a

eandem gloriam zmulandam, ac-

Tiüs; &.Gä

Dicit fe falvaturum domuim Jofeph,

cendentur. —

1 fnge

US Capeæ |

quia multi ex decem tribubus fe Ju-

g. abe en , C

y SSibilg eos

W !

E

C-A*P'U T X

291

n ipyre

9. Et feminabo eos in populis, & de longe /ïfeïborcï'abünmr

antur aftis.

mei: & vivent cum filiis fuis, & revertentur.

Io. Et reducam eos de terra /Eg

pti: & de Aiï'yrijs cOorn-

h falyabo,

&regabo eos, & ad terrám Gala

I

^

^

t

ttcut fge-

non invenietur eis locus:

'adj ; & Libani adducam eos, &

M

j

1n

ü

U Deus

11. Et tranfibit in maris freto, & percutiet in mari- fl

Cus,

& confundentur omnia profunda fluminis, & humi

Cor eorom

] i'abiturv ftï-:--

—

perbia Affur, & fceptrum JEgypti recedet.

r &eu-

I2. Confortabo eos in Domino, & i

Bu-

n go.mi';le, ejps am

qieo: q

h

Eabllint , dicit D ominus.

E

»

E:.

que qusdem

Qcipes fürum

e

M

fuper&itionc

s

B

OÓ6 5

: CA-

pitram Itli-

L.

À

s lares.

gi qum r

evocabo , & cong&*egabx;),: Qeï*uc Qves

II- E tranfäi/l"'in ä?qriï'— freto.) AE

in Jerufalem, & in fynagogam , &

ladit ad: tranfitum: maris Itubri. Sen-

| trïbusäparr:ï-

tempore Chrifti in. Ecclefiam.

fus eft : & difficultates. obftantes

77 p;'la;*m-

Quia. vedemi eos. ) Quuia. (Latni illos

fuperabunt divini auzilii beneficio ,

ab hoftibus liberare, & a captivitate

an;e cipilre

dzumnoals..

quemadmodum olim patres eorum

Arriacim.

mare Rubrum trajecerunt.

s EruRfiplicabo þco;r, &v.) Adducam

?mpïcius i

Ef percutiet Pp mayifladlus. y . AX f

€0$ ad eam muititudinem,. qua. flore-

haberent virgam. illam Moyíis mira-

T h:buerins'

bant , antequam tot calamitatibus;,

bilium effe&ricem..

& cladibus attriti minuerentur.

7 E;,ö,r/zlm)

Et confusdeutuar ommía profunda fla.

gim fortit

.. 9. Er feminabo eos ia postlis.). Non

snis. ) Erubefcet quodammodo for-

Tribis

folum intra füos fines profpereagent,

danis ,. cutm: fibi parendum etfe vide-

j

e ortid

fed ad alias ctiam. gentes fe confe-

bit, fentietque aquarum fuarum cur

rent, & religionem veram, patriam,

fum inhiberi..

*

jij $jv

& avitam rctinebunt, etiamfi verfen-

u at

Hyumiliabitur [mperbta JJB;*; éf'c.

)

tur in lf'«nginquiä'regïunibus.-

C-omïprimctnrr'A;iïyri(wu'm', [gsy

t

ptio-

Et vivent cum fíüis a5 ): Non erit

q.) r

rum , alia-wmque inimicarum genti-

j

captivitas , aüt.fervitus, quz filios a

um füperbía , & potentia, ne populo:

parentibus feparet.

meo nocere poffint. .

jj la

hilareicufo

Ef ï'e""l)eïf:nfüï-') Et cum vol'enc,:,,

19. Cemjorta£o' eos $m Domni

720,.) ?ïffr;.-

patrium folum libere repetent.

tute TDomini, anuxilio meo.

0 ott$, *

IO. .42. ferram . Galaad, €&& Libani.)

| gudienfque

-Etgm nomtnue ejus, ET. )

Ego illis:

In Jud&am , cujus limites funt Liba-

opem feram, ut poffint totum.iter (uzm

m p

nus ; & Galaad..

peregrinationis perficere , & ad Jeru-

)oino: ^

Non. tmvenietur eis Jotus. ) Qui il-

falem. ,. hoc eft , ad. Ecclefíam mili:

dodaa !

los.capere poflit ,, tanta. erit multi-

tantem , & tandem ad. triut

3

tudo.

nphan tena

b

Jl

k 9

in cadlis pervegixe,

l

ld

—

292

Vï'P R QO P H BIIJ Z AC H ARIZE

QUATP UT Xb

:

ä

pubet ,Dom'm'us palci becora ocdü'änis, .quibus mon parcet , qzïtz'a

vende:

pallores eorum ton. parcebant eis: de duabus *oirgis tandem ab-

fom

Mbt

Jeiffis , C? tribus paftoribus umo menfe fuecifis « de appenla mercede

6 H

driginta argenteorum proje&orum ad flatuarium: de alio malo -

Domini

4 y

*

: pa/iqz*e 4 Domino fulcitando.

pmximi

non emu.

Peri Libane. portas tuas,. & co

T. :

Á

tuas.

^

medat ignis cedros

nE

m E

2. Ulula abies, quia cecidit cedrus, quoniam magnifici va-

& alerz

4tati funt : ulul

ate quercus Bafan, quoniam* ïfuïccifüs eft (altus

-

munitus.

3. Vox ululatus

(Vïpaüor'ilm 4

quia vaftata eft magnificentia

.Corum: vox ru

gitus .:leogum ^

guoniam vaftata eft fuperbia

j Difie

ü]ord anis. *

bi Dá x

*

m

A Hæcw

o te;

&

i

tea, id &

'ert'. Liäzme. ) Per. '*Lil");t-lulun;'l

r&ati autem. dicunsur magnifici, quia

oriculis v

l .A.

4

üdgos de

—* gemplum. intelligit ex .cedris

qui magnifice habitabant, exuti funt

Libani .confectum , & candore lapi-

fuis edibus.

emendent,

dum candicans, ut Libaaus c . ndore

tem eïmtug

nivium.

Duercus Bq;":i:ä.) Per quercus Ba

'fzm

Peos

Per Lib:snu:m autem & tem-

potentes, ( divites intelligit.

Vel

6cci

AOPII

f

plum totam Jerufalem , de cujus ex-

cidio per Romsnos hic loquitur Pro-

idem fignificat, quod modo per abie-

tem.

&cora de

*

Corà Qt

pheta.

Satus amunites.) — Jerufalem, quam

Comedat £gnit cedros 4

at Deisi

inoyes j

in eadem perfiftens allegoria arbo-

ps, &

pes civitatis ( qui inter cives eminent,

rum, vocat faltum , vcl filvam, fzc-

It cum |

ut cedri inter reliquas arbores) con-

eifus ef , pro fuccidctur.

fumentur extrema hac urbis calami-

^

5 du

3

Vox ulslatus pafforgm. ) Quafi

bernator:

tate, quafi a quodam incendio, fum-

dicat : videormihi audire vocem gu-

mos Princip

*

z

es, & Pontifices lin.tell..i-

N Qves.

git.

—

bernatorum populi ululantium.

b?.:ct, üt

Magnifitentia eonrmm. ) Urbes, &

U

2. ll/sla abies.). Per abietes intel-

Et yy ,

ligit Prepofitos, Senatores , & pre-

templum magnificum.

fectos minores , quafi dicat : ululate

Pox mgz'tm Zeonum.) Quos voOca-

tnpeban

vit Pafore; , vocat nunc. Leozes obra-

fenatores , && wagifttatus. minores,

H

R?Cülïf:,

quia ceciderunt. Principes , qui .vos

pacitatem , & crudelitatem, u nota-

alebant, & protegebant, ac proinde

vit D. Hieron.

DI.CS)J.'(W

£ráts [

etiam.vos manet excidium. Hoc eft

Vaffata eft (uperbia 707-(:[.4721'&. ) J

enim quod fubdit.

Quoniam inagpni-

perba eorüm palatia, & ville , quas

Qto d'm

fci (ideft Principes) vafzt; jJum;.

Ve]

Et af

juxta |]ordanem poffidebint,

:

Quemadimodum per cedros urbs Je-

j]udea tota, & ejus gloria ; folent

elln p

rufalem , ita per abietes minora Ju-

enim amnes pro regionibus nominari,

fCEb;:m.

6

dææ, oppida fignificazi poffunt. Va

ut Éuphrates pro Babylone.

r

N

"g

uU

CATUT X

293

4. Hec dicit Dominus Deus meus: Pafce pecora occifionis.

$. Quse qui poffederant, occidebant: & non dolebant. &

erf, (uiü

iaondn aj«

vendebant' ea, :dicentes.

Benedi&tus Dominus, divites faCti

fumus: & palítores eorum non parcebant eis.

a merteda

6. Et ego non parcam ultra fuper habitantes terram, «dicit

Alio dl -

Dominus: ecce ezo tradam homines, unumquemque in manu

proximi fui, & in manu regis fui: & concident te

:

rram, &

non eruam de manu eorum.

i cedns

7. Et paícam pecüs occifionis propterho

c 20 p-äuperes gre-

gis.

Et affumpü mihi duas virgas, unam vocavi Decorem,

amifi v

&

i

3s elt faltus

alteram vocavi —ïj* uniculum: & pavi grege-m:

8. Et

vnificentia

e

'-00.3

n

[ fuperbia

4. de?? pecora occt]ïa;;zi:.) Sunt ver-A 'tos devora'-yerunc., nequ

'cerunt.

*

e il(lis p"eper-w

ba Dei ad "Lachariam , quafi dicat :

la manu proximi [ui. ) Moc dicit

, Hs

ego te , Zacharia ,. conftituo pafto-

-—.—&

rem, id eft prophetam, ut tuis hifce

propter feditiones, quz.fuerunt in

oraculis pafcas, ddoceas , & moneas

erufalem obfeffa a Romanis, de qui-

ipifidy quia

]udmeos de futuro excidio, ut mores

bus fofeph. lib. s. de bello Jud. cap-

t, exati Jont

emendent, atqué ita cladem imininen-

9. lib. 6. capite T. & 4.

tem effugere ftudeant.

ln manm Regis fa1.) id eft Cafaris;

sercus Dafan

Pecora occiktogis.) ju

deos 'i:itelligic

ipfi enim dixerunt ]oan. g. Nez £a-

li V

Occiflioni a Romanis quafi oves,

Demus Regem nf Cacfar-em.

Vel.appellat pe-

Concidemz terram. ) Vaftabunt , fci-

od pembie-

pecora deftinatos.

licet IRomani.

Vatablus wertit, «02»

cora occiflonis , quia i eos , quail

»

falem, qum

inmoves impune graffabantur. Princi-

&eret regionem p fam.

pes, & Pontifices; quod bene cohzx-

E£ paft:am peeuss &'t. ) Sunt ver-

enoria o

[ mvam, [ E

ret cum fequentibus.

ba Zacharig fufcipientis onus pafcen-

S. Qu qui voffe

ederant , €c.) Gu-

di oves occiltonis, quod illi num. 4.

bernatores , & Principes occidebant

fuerat impofitum.

s Quf

, vocem gll"

has oves, ut comederent , & vende-

Propter bot , 0 pawperes

'gr e gï: ) S uþ-

bant, ut ditiores fierent. Vide Jer.

ple, attendite ad ea, quz dicturus

mtïä!m-

fum.

Arias.ità vertit :

Pafcam oves

Ürbes,

23f 1. & Ezech. 34. 2.

E4 non dolebant. ) Mifericordia.non

occiffonis propter U0s, o baltperes gregis,

cangebäntur.

Vel non putabant fe

ut fenfus fit : quia oves hz funt oc-

cifloni deftinate, & quia a Deo con-

(uos Yoct

p-QCC:'LiïC. LXX. Noz rzgeäzmt ;aïmtfn-

* ftitutus fum paítor earum , propter

June: 00*

HA.

m, E 000

Dicentes, Beneditius Domiantts.) Quafi

hoc pafcam eas, prefertitn ut vos,

O pauperes gregis, tum ab occifione

gratias Deo agentes, quod fiae pec-

imminente , tum e manu . improbo-

Jut

od

Cato ditati eífent.

E£ paffores eorum, Gc.') Cam ipfi

rum paftorum veftrorum liberem.

illti

qd 5

V

effent paítores,

Vel feníus eft :

iniiruam miferam

b [l

tamen ei's non igno-

fnltnü

fcebant.

d

plebem a rectoribus objcétam tot ce-

jfhy

6. N* p«r

cam ä!tm.) $Sed neque-

dibus, ac malisegregio doeumento,

notii

quod jam fequitur, ut fcilicet & cau-

o

ego igaofcam paftoribus, quia fubdi-

i

9

2»4 . PR OP H ETIE£ ZA CHARIJE

"

It

Y

d

. &. Et füccidi tres paftores in menfe uno , & contra&ta eft.

anima mea in eis: fiquidem & anima eorum variavit in me.

fic pj*

as

ULL

€. Et,dixi: Non pafeem vos: quod mori

r, morlatur: &

qini &t.

quod fucciditur, fuccidatur: & reiiqui devorent unufquifque

J

I^

E

/

j

d

en

carnem proximi £fui.

TetC

v

to. Et tuli vi

TC*

g.

ammeam, quae voc

abamrxDegusn, & abfcidi

fnercede

eam, ut iwritum

:

fs;cerem foedus meum , guod percufti cum

"m

omnibus populis.

decorü

ii

»

ginia ang

-.n. Et

:H 1m.

fam malorum intelligant , & fibi ca-

Et contratla efh anima ma.z m chs )

a

Dt.

Pre moleftia, & triftitia coar&ata,

Et aæ:mg/; mihi duas vi?ga&, DUO'S

& qua(i contracta.

LXX.

Grawvata

baculos pafforales, ut paíftoris habi-

€ , alii, 4mimza mea mauleat inoeids.

n22

"l

tum 5 &que ac officium affumerem.

nima eorzmi. ) ld eft ipfï.f

Jrü,ü

;mm, iE

J

llaam vocavs Decarem.) Hebr. COy?3

Variapit im me.) Ín meo cultu, &

At K:

zobam , Qquod eft decor, fpecies, ju-

in legis mez obcdientia , aliquando

(de

.:

cunditas, grátia , amabilitas, fuavi-

me colentes , & inihi parentes, ali-

dui

i d

tas, maníuetudo..- Per lianc virgam

quando .a meo cultu, ( obedientia

recedentes.

£t (ogni:

fipnificatur regimen amoris per con-

Pagninus vertit, & etzam

*

folationes, monitiones, ( beneficia,

anima e€earaoa mau[emoit i:mue.

gubernandi

Pasperes

quod poít tempora Zachariz Deus

9. Quod moritur. moriatur. ) Non

f

j ! F XPG

exhibuit Judeis per. Machabzos, &

erit mihi curz veftra falus, fi qui di-

pQ

maxime per Chriftum.

Ícrimen mortis adibunt, per me mo-

l

.j('(l-ll C

H

Et eteraw) Uvocavx Puniculum. ) Per

riantur, non ero follicitus, ut ólim,

3tem !

ut liberem eos.

lunt

Vil 1

hanc fignificatur regimen durum per

feveras leges, & edicta, quibus po-.

Succideiur.) Ab hofi—ibus—, & cla-

(etvant in

j

QQM L

polus, quafi funibus colligatur, con-

dibus, quibus$ aftligemini.

fcent hoc

füingitur, & fi peccet

agellatur ,

Reliqui. ( Qui his mortis generibts

1

vineitur , illaqueatur,.

l, Qu

3

H

]

non confumentur, mutuis fuorum

02 Itnit,

P

9. Ef fücidi tres paffores 1m ;.nmfä

vulnéribus conÉciantur, & cadant.

2. Ef 4

uro. ) LX X. daferam rmrei paftores £m

IO. Ef £ul? virgam meam,6c.) Su-

Tachars

memjesno. Nidctur intelligere Judam,

ftuli regimen hocarmoris, & humani-

Tonatham , & Simoncm Machabxos

tatis, & huic contrarium induxi feve-

(30 mu

5,-- & ïfiäj

fratres , quos Dieus uno menfe an-

ritatis, & rigoris.

D

/

!g:ïnend'ur

norum , id eft intra triginta annos fu-

U: (ritun f acerem fedus m

eam:) Si-

jftulis ; fed fub his tribus. pofteros,

gnificat fecdus, regimen amabile, &

'L:xch.a;i.uf

1

AOrlS, i

xeliquosque populi prircipes usque ad

placidum, quo Judeos regebat, & re-

Orntia Qix

Chriftrum intcllige.

Hi enim popa-

Curüs erat , ob eorum rebellionem

lum rcxerunt uno ;menfe, id eft exi-

frangcndum effe in morte Chrifti.

Ie ipïa, j

cr

5

cuo tempore virga decoris, & cum

Quod percm/fr cum ommibus gentibus. )

Q äq—;;g

S! h!;g,j

ea a Dco. ob iniquitatem , & roebel-

Dicitur hoc fedus percuffum fuiffe

M

Aionemt populi, prefertim. dum Chri-

cum omnibus gentibus, quia otnes

w

[ vulta

Ífto reftitit , eumque occidit, fuccifi

ejus participes effe poterant, fi reli-

.fïüï:«r,* "

mihi Te

funt ? fed Zacharias, qui hic loqui-

ionem ]judzorum fufcipere voluif-

tur, dicit, /scczZz, quia loquitur tan-

Íent.

Vel quia fcdus primo initum

pf

cum INoe , a . quo omnes. Ifmines

" H

q;ugim propheta, & Dei Vicarius.

"

quti

^

CAPU T. XI

D

205

V

tria ef

H

1 iv

ha

11 Et ï-;n irritum dedu&tum eft in die illa; & cognoverunt

r d

fic pàüperes

mini eft.

gmgis, qui cuftodiunt mihi, quia verbum Do-

uf:idäfque

I3. Et dixi a

deos: Si bonum eft in oculis veltris , afferte

V

& df

mercedem meam: & fi non, quiefcite.

s

* RE gpg&ndæüüt .'*

ïa.tt*,

£t

fnercedgm meam triginta argenteos.

CUf cum

13. Etdixit Dominus ad me: Projicé illud 24 ftatuarium,

Et tüli tri-

decorum pretium, quo appretiatus fum ab eis.

ln.Et !

—— — ]

ginta argenteos, &

ci illos ia domum Domin! ad'&atw-

4

lum.

pj'oje

264 1 tits )

z

4

—

coarQatz,

L. Grevala

x

14. Et

E

propägati fïïh'z, traductum eft ad Abra-

neque enim v;ePcza mercede, cultu,

pirï,

Á

h

Bene refpondet

iam, & Tudeos, & in iliis perman-

aut laude indigeo

o culti &

fit. Vel tindem per omnes gentes

Italica phrafis : /

thudndo

5onm välat: , dafciate

duodecim tribus intellizit.

ftare.

rentes, dli-

Et appeuderuut. )

Non folum nu-

obedientia

Ii. Je die slla.) Mortis Chrifti.

Et cognovertnt fi.) Eix illa magna

merarunt pecuniam , fed in libra ap-

'

d :tia,ïll

gubernandi ratione cognofcent.

penderunt , ut conftaret, an

-juüqm

Pasperes gregi:.) Humilss, & man-

pondus haberet

uf) Not

fueti,

drigiuta /zrgmt'äa*;ficlo:.) Unus autem

, fíqui di-

les.

AApoiiolli -fcilice-t, & alii fide-

ficlus

(1

x

[ d

juatuof fuliis Komanis zquiva-

or me mo-

Qui 'C'I»t/?'ü[.'liüü.t mibi. )

: Qnui Dei vo-

-9

dicitir Parifliis effeunus ex illis

; üt Olim,

luntatem fequuntur, & precepta mea

arpenteis nummis , quibus venditus

eft Chriftas, « effe pooderis tantum

fervant in inei gratiam.

*

s &de.

Owia verbum. Domint eff.

) Cogx;o-

duorum Jaliorum.

Credibile eft fi-

clos, & femificlos cudi folitosy & il-

fcent hoc effe juffum, & opus Domi-

ni,

ui Judzos impios impune abire

um nummum, qui eft Parifiis, effe

.reéneriDls

ui fimul cum a-

s fuorum

non finit£. ^

tantum femificlum ,

lis partimi integris ficlis, partun fe-

ca(f&i]b

I2.-Et diXi ad eos.) Ego fcilicet

c'inta

"Lacharias paftor ovium occifiouis, de

müficlis fümmaim conficeret tíi

r([ ) Sl!'

äcl()-

t homatte

quo munere paftorali diximus num,

aryenteorum, hoc eft, —tfigintg

rum.

lusi feve

4. & fequentibus, Memoria tamen

retinendum , quod fupra monuimus

I3. Prj

ice 1líad, fi e) Zacharia pfo

i pa-

munere fuo paftorali juftum pretium

'r,/m-) 5

GZachariam typum gerere Chrift

ue reprai entare,- -

H

C

poftulabact, fidem niinirum, ( pieta-

Ebde ! &

ftoris, illumq

omnia dixit , & gelfic Zicharias non

tem ex corde; fed pro eo.datum ef

a, (

illi vile pretium ,*quod a Deo jutfus

yellionem

re ipfa, ftd mentaliter, & per vifio-

nem imaginariam.

eft projicere ad ftatuarium : fic Chri-

hrifti

S: bonsum

ef

,'M.*IVPIW'

m oecmis veffri:, ("f; )

ftus pro fuo &vangelizandi minifterio

Si vultis,

í

1 placet vobis.

juftumepretium poftulavit, ut fcilicet

;m füü.e

et

vll

6*

has, Dei-

Afaaræ mercedegs meam. ) Reddite

fibi crederetur, & ut .M

1 ()lïmes

mihi mercedem aliquam pro cura

que filius haberetur; at illi pretio tri-

; f idie

cginta dfgenteorum éum xitmiverunt.

eyiloi

piftorali, quam fuftineo.

t

E: ff non, quie[cite.) . $i mercedem

(Q:emadmodum autem propheta indi-

Ollni

gnatus projicit pretium , (& eos, Qui

mmfn?f

7

c'enüäcxfere gon vulc*is', non co2o;

-

—

296;

PROPHETIE ZACARIXE

14.. Et przecidi virgam meam fecundam , qusze appellabatur

17.02

Funiculus,. ut diffolverem germanitatem inter Tuda,. & Ifrael.

fuper bt:

r5. Et dixit

chium 6j

*

Dominus ad me: Adlïug füm;e? tibi vafa pafto-

ris ftulti.

E

brefcens:

. x6. Quiz ecce ego füfcitabo paftorem in terfa*, qui derelicta

non vifitabit, difperfum non queeret , & contritum non fana-

bitz & id'? quod ftat,. non enutriet,.

& carnes pingulum co-

medet,, & ungulas eorum diffolvet.

ii f

;

i?0

.

affisetati

äilud dederant ;.ita: Chriftus: projecit

ficere . planeque p&rmitci'c,.,ut:ingeïiio

nf

Tudzos ,. eofqu

z

e tradidit. Romanü Và-

fuo: utantur ; &in preceps ruant.

ftandos..

Ut deffolverem germatiitatem, 6fc.)

d flatuavitm. Y Vox:Hebraica: 43*

Diffoluta eft germanitas hzc.a Roma-

T

jetfer.,. figulum fiznificat , aut eum,

nis fub: T'ito, cum' capta eft Jerufdlem

i

.qui ex metallis conflatis fig.na format:

& Judzi, aliique: Hraelitz ex decem

LOT&

l

D.. Hieronymus: ftatuarium. vocavit,

tribubus Hierofolymis degentes, huc,

hominis 1

ut. fignificationem: utramque. comple-

illacque difperfi, & diffipati funt, ut

Geretur.. Pagninus,, Vatablus, & alii

germanitatis: viaculum , quod. prius

?. Ecc

thefanrarinmm. vertunt ;; putapt, entm

habebant , jam retinere non 5poffent.

J Z

5

um jorfer pofitum: effe peo: * t erfe^,

IA

,

"

Ec j;zä:-;s £b , 'jï:) Hatfte-

bus popul

ue vox thefaurarium , id. eft: prte-

nus Zachariàs egit paftorem fapientem,

á

]erulfalem

um thefauri templi fignificat.. jube-

& bonum ; nunc. ex: adverfo jubet il-

tur ergo- Zacharias projicere- argen-

lum Deus agere.perfonami paftoris ftul-

— ÀMÀÀ

*

teos ad conflatorem, five thefaurarium,

ti ,. & pravi..

ut illi';, qui metallum hoc', & ex eo

Fafa: paftroris fldlei , &f

2X u E

Cestyilum

tontufts osil

formatas pecunias trattare folent, «-

infirumenta paftoris. ftulti, id'eft fce-

plb

ftiment: pretii: hujus. vilitatem... Id ve-

lerati ea: funt. ,. que- prorfüs ejus emo-

vo jubetur, facere: pioplheta;,. ut. ipfo

Iumentis deferviant, ovibus. autem ni-

Quod fia

v LYX

facto reprafentet vilititem pretii, quo

hil profint, aut etiam noceant, ut ba-

Cliriftus; venditus.eft ,. que: etiam pe-

Vrulas «

culus nodofus,.& gravis ad. percutien-

cunit fumma. in templüm projecta eft,

dum, gladius aptus: ad jugulandum,

lento i.

& converfa im: pretium apri figuli.

peri, in qua cibum fuum paftor re-

X unguhs

Vel fenfus.eft : projice tanquam rem

ponàt; nihil autem: quod' ovibus aut

I7. pf

nihili faciendum ad. figulinam , id. eft

ad paftum ,. aut ad. medicamenta utile

"Qu non eg

ad acervum: vaforum confracorum..

effe pof

w:..

iv

lia palori

Decorum pretium.) Per woniam di-

16. Ecce ege f'ufcitabo pafforeme, t5c.)

Glad, f

citur, quafidicit:: egregium. vero pre-

Paftor hic. fignificot omnes perverfos

'adith 9)

Pontifices ,. & principes, qui jJudaos

E]US, N Q'R

tium ,. quo' operam: meam , & me ip-

füm: dignum.putaverunt.. .

poft tempora."Zacharie rexerunt, aut

H

Iq- £t pracids. virgam: imeam: Íecun-

"Pontificatum , & principatum invafe-

Riltst omne

diun , 61c.); Sicut. num.. I0- confcidit

runt, qualis fnit Jafon 9. Vlachab.

ne P-nmm 3

priorem.virgam. fuavis gubernationis,

3. & frater. ejns:- : Menelaus eodem lib.

Uv admiri

&' fecundam: apprehendit: feverit ttis :

cap: 4- & alii hujufmodi.

Acere inle

ità nunc etiam hanc przcidit, animad-

Derelicla "non. vifittabit ,. )

Qves

Tecidat.

vertens: fe. nec. humanitate ,. & blan-

.

nimirum feffas, claudicantes, errantes,

drid

iaf

("iïjt:ii's,,n,ec.afgericzzte:;,.& terzoribus pro- flqinetis implicitas , &c. non«equiret.

N

z

CAPUT. XL. & XIE

207

Deltur

1'7; O paftor, &

idolum, derelinquens gregem: gladius

fuper brachium ejus, & fuper oculum dextrum ejus: bra-

9-

p

'tfa palt-

chium ejus ariditate ficcabitur

, &, ,o.cul;u;s. dexter ejus tgge:-

brefcens obfcurabitur.-

dereltta

n0n fm-

^CAPUT -XII.

-

m -

| : ?ua'a- ,' em .?e;;ujglgm a variis regnis afffigentur , /ädfumiy*äm

veduthi filii l/rael in terram. [uam fuperiores erunt bis, .qui - fe

10

cUxocum nE

afffixerant : effufoque a Domino. [piritu gratie Juper babitateres

, ütüngenio

- — Sferufalem a[picient ad eum ,. quem confixerunt, C? fuper

p5r uant.

VM

t

t)

eum. dolebunt, plagentes fingule fczmil;i.cg

eor|utn..

M

1 Ronu-

3 J

]

eufilem

1.

Cet

Nus-verbi Domini fuperlfrael. Dicit ADcmïnus exten-

; fx de

.

dens coelum, & fundans terram

i

, & üngens», Ífpiritüm

Wt

u

- hominis in eo:

a0d vpriuä

2. Ecce ego ponam Jerufalem fuperliminare crapule omni-

1

fien

. bus populis.in circuitu

25

DW

.

Ü

; fed & Juda erit in obüdiope contra

£el

'Jenxlijal.em,.q

5.Et

«ï(;n] fi

paiïoris&ul-

b

"Grurs hum mb f'oiabr ) Sagc , du

dio: pr.:;e-cifuu*ms 'ar.efcet*; atque d& if-

) Vif [vt

contufis ovibus medicamenta non ap-

li adimet omne robur , & potentiani..

. p

Pli cabit.

is ejts ett

L.f 'Nl-m.f) Oherofzr $ tæifïis-,f, & fu-

'

Quod /lkt'..)"* .S'zmas- & i'nt'egras [o d

nefta prophttia..

s qutem f

ves. LXX. nrferram non diriger.

Snper Ifrael.), Contra Jud«os..

cint, ut Ut«

dlegulas eorus diffolvet. )

Mio-

] petcutiet*

Extendens celam.) QUui tam: potens:

Tento i&to: baculi crura. percutiet., &

eft, ut ccelum quaff pellem, aut ve-

yrilandütt,

& ungulas- excutiet.

lum. quoddam. fuper terram: extende--

; flor re

17. O'paftor, & idolum.) O'paftor,

rit vezbo fuo.

ovibus 4l

*qui non es. paftor , fed. idolum ,. &

Fundans tevram.) Stabiliens, & col-

vent ttle

larva: paftoris.. -

2

locans ita , ut immobilis fic.

: Gladits. fuper brachium . ejus ,. &c.. )

Fiugens fpiritu z.. ). Formator anima-

fjrtit ff[)

Vindiéta Dei veniet fuper brachium

rum., ideoque. creator , & Dominus:

: Per(:'ef 08

ejus , id eít fuper fortitudinem: ejus..

tam vifibilium., quam. invifibiltum..

y Jndeos

Et fuper oculum dexterum ejus. ) &-

O

"

Pouam Jerufalem.| fuperlzmzisare

np.* 3115

t

(

D

mittet omnem. providentiam, &.om-

erapula. ) Ad litteram loquitur de Je-

um ia

ne fanum, atque utile confilium in re-

rufalem arétata , & afllicfa. ab Antio-

. Macab

bus:adminiftrandis, ita ut omnia, que

"

.

cho Epiphane ejufque Afífeclis, quos:

ni

ft

eaan

]udas, & Machabzi ceciderunt, &

eodem hb'

facere i

[ ic.ue,ra;, in. nihilim. tand

*

recidant:

it^ corruerunt. Senfus ergo eft: ho-

Qs

«ar sditate [fccabitur.^) Brachium gla-

ftés Jerufalem fe putabunt illam. in-

; arante

Bibl. cueo Con. Menoch, T. VL..-

p

,u.'e(]ïïjra'

'«PRXOPHETKZEVZA"CHAR:I,JE.

298 .

j. H

i, Ut

3. Et ernit:

In die illa ponam Jerufalem lapidem oneris

f

omnes, qui levabunt eam : concifione lacera-

bitantg

cun&is populis :

yT

buntur: & collig

entur adverfus eam omnia regna terrae,

dicit Dominus, percutiam omnem equum in

erit, qi

4. In die 1lla,.

ftuporem , & afcenforem eju

s in amentiam: & fuper domum

Dad :

H

Juda aperiam oculos meos ;

& omnem equum populorum per-

cutiam caecitate.

que vt

da in cörde fuo: Confortentur mihi

10 E

s. Et dicent duces Ju

habitatores Jerufalem in Domino exercituu

m Deo eorum..

Jeruíde

a ficut cam

inum ignis in li-

6. In die ilia ponam duces Jud

quemc

o: & devorabunt ad dexte-

cefirug

gnis, & ficut facem ignis in foen

ram, & ad finiftram omnes popu

los in circuitu, & habitabi-

primog.

tur ]exjufale'm rurfus in loco fuo in Jerufalem.

». Et

pb

Sieut ;5

(;1?77, fe'»ïl

grefiuros vi&oresl, fcd faciam, ut im-

pondus fubeunt , cui attollendo , &

d vox |

& quafi temulenti cadant ,

ferendo pares non funt.

*ä

.;Cl*.t,

fed

pingant ,

m illi,

Et co'lygentur aduer[us eam omnia ve-

fibique noceint potius, qua

igais d i

ut ebri qui, in limine, poftibus ,

gna terra. ) Cum ita. (it, tàmen non

Habi la

aut fuperliminari oftii impingunt ,

erit populus , qui aliquando illim non

fueat

& cadunt , & ad lapidem aliq.uem'al-

perfequatur.

Veriflime hoc dicitur

de Ecclefia, que ubique Gentium con-

In ;er

lifi caput frangunt, aut cruentant.

loco, ul

* Qmnibus ])apu/i:.') Judæie infeftis.

cuffa eft, & aliquando perfecutionem

T du

Sed, 6 Juda, 6c.) Non folumGentiles

paífa.

*

4 Percutzam omnem equum.

) Hotti-

da B.

ferufalem impugnabunt,fed etiam]udzi

& verz religio-

mos, &

perfidi, & transfug« ,

Jlem, puta Antiochi, & Grzcorum per

feventu

nis defertores, qualis Jafon ,

& Me-

Machabaos.

Sirat i

nelaus. Vide 2. Machab. c. 4- & 5.

In. ffeporem.)]ta ut omnes ft

upeant,

Vel ita

bac Des

. Poznam jkru/älem lapidem onerii,

qui eos percuffos viderint.

dlrenti

&c. ) Omnes populi volent experiri

ut ipfi equites pre ftupore, & pavore

bärur,

quafi verfi in amentiam, nefciant quo

Ut g

fuas vires in Jerufalem. oppugnanda ,

ficut in urbibus Palzftine, & Judzz,

fugere,

vel quid agere debeant.

vid. ) Uy

juvenes immanem lapidem tollunt ia

Aperiam ocsu

les meos. ) Ut illam be-

poller])

nigne afpiciam, & p

rotegam .

li, d

altum, quifque pro. fuis viribus, ex-

Ef omnem equum ,

&c. ) Bf reypeti-

periendi roboris caufa, * D. Hiero-

bunt eni

nymus, & alii.

tio, & inculcatio ejufdem fententis.

di.

Cacirate,) Stupore mentis, pavore,

B f[(

Omnzes , qui levabunt )cam.r) Neeeffe

confufione, & quadam amentia.

eff , inquit. D. Hieronymus , « dum

n

levatur, 12 ipfo nifu,6 elevattone pon-

$. Duces Tuda. ) Machabzi preca-

) Tiale

buntur Deum , ut animos , & vires

Tittür,

deris graviffimu: lapis [eilfuram aliquam,

vel rafuram in levantium corportbus de-

ufficiat Judzis ad impetum hoftium

nrg

relinquar. — Sententia ergo eft, potius

frangendum

.

fhiaorib.

fibi, quam Jerufilem nocebunt , qui

6. Sicut cam

nskoi igni:.) 'Lelo ar-

Gnte *

dentes pro falute populi.

illam oppugnabunt, ut fibi nocent, qui.

-

—

^!CAPUT XIL

$s

299

p J

1

, Et falvabit 1Dominus tabernacula Juda, ficut in —princi-v

L

em otetis

fice glorietar domus David, & gloria ha-

one laceni-

plo. Ut non magn!

-

bitantium Jerufalem contra Judam.-

erma,

itatores ]erüfalem ,&

8. In die illa proteget Dominus hab

fi David: & domus

1 equuniit

erit, qui offender

it ex eis in die illa , qua

Jer domunt

David quafi Dei,

ficut Angelus Domini in confpettu eorum.

lorum pet-

o. Et erit in die illa: quaeram conterere

falem.

U

omnes Gwen—*tes-,

quae veniunt contra Jeru

entur mihi

10. Et effundam fuper domum David

& fupär hab,itgtores-

€orurm.

m:

Jerufalem fpiritum gratiae, & precu

* & afpicient ad me,

*Joan

imis n

lan&u quafi fuper uni-

1237

quenr confixerunt: & plangent eum p

. d dexte-

[0]

i2

p

enitum, & dolebunt fuper eum , ut

*

doleri fglet in morte

habitabi-

*

p

*

rimogeniti.

'yr.In

Pp2

.

'M

Sieut facem igni. ) Alü l,eguntx f«-

g. Qui effenderit , &c. ) In Hebrzo

eft, qui imfrrmus j erit.

wolleo , &

cicm, fed in Hebr. eft «55 Zappid,

uz vox lampadem, five facem fizni-

Qraff David.) Exit fortis quafi Da-

Dcat, fed fenfus idem eft, facies enim

H

vid.

4m mia f

ionis eft fax.

X

Y

Es domps David.) Et principes Ju-

, tamen 001

da,

1

i erunt ex pofteris David, fci-

Habitalitur 7??5!]21!6

m.) Qe prius

licet

M

Machabzi.

ydo lum 001

fuerat civibus fuis viduata.

; hoc üctur

In- Terufalem. ) In. codem

fitu, &

Quaff Dej.) Admirabili quadam, &

Gentiim cill

divina fortitudine prediti erunt.

loco, ubi prius fuit.

P

.

Sicut n elizs ngini.)

Principes hi

perfecutionfm

Saluabit Domumus fa

bernactla fu-

da , &6c. ) Divína vutute fiet, ut do-

iMachabzi erunt quodammodo cum

guit. ) Hite

mus, & cives Juda ab hoftibus tuti

Angelis conferendiin fortitudine , pro-

ferventur.

videntia; & regimine populi,

Crgcorum p

lo con[petiu eorum. ) judeorum ci-

Sicut im principio. ) Ut olim facie-

bar Deus , cum fuavi, & forti fua in-

vium, & commilitonum fuorum , &

, fpetm

hoftiliuimn etiam copizrum.

if n

dvlgentia, & providentia populum tue-

3

Q. QuUaram conferere. ) Semper mi-

, & p*

batur.

hi erit curze conterere.

Ur non magnifíce glorietur domus Da-

| gelciant o

vid.) Ut Jerofolymitz , ac prefertim

Io. Ee effundam.) Affurgit ad Chri-

ebf:?ü tl

ftum more prophetarum.

Per

/hri-

[jcidom he

potteri David nequaqam gloriari pof-

ftum fuper Ecclefiam. copiam effun-

fint, id eorum opera accidille ; vide-

bunt enim mirabili Dei auxilio:faä?nm

dam-Spiüitus fan&ti , quo grata mihi

F& repetl

effe.

fit, &ea ficiat, que mihi placita funt.

Ef precum.) Spixitum orationis , ut

lnf MI

Pavom

OEt oglria bebitentum gerulelem. )

LXX. habent, &6 e/a:io balbitaroruss

nonquam fibi confidar , fed in omni-

zmentla

Jerufalem , Ícilicét magnifice non glo-

bus confugiat ad Det auxilium , illud-

Aybei r*

rietur.

que per fupplicem orationem obtineat.

vitf

Et ajpicient ad me, quem confrxerunt.)

08 1

Contra fudam. ) Contra ludsos in

gin !

oülum

Eft prophetia de Chrifto in crace con-

ininoribus Qppidis., aut in vicis habi-

fixo , ut patet ex Evangelio 5. Joau.

tante ? F

.) , el() r

43» PROPHETIJ ZACHARIJ/E CA P. XII.

9 Par.

ir. In die i

lla magnus erit plan&us in Terufalem, * ficut

35-22 plan&us Adad

remmon in campo Mageddon.,

Cut

.t2. Et planget terra: familize, & familize feorfum, familize

)j

itl

^

J

j

H

il

r

domus David feorfum, & mulieres eorum feorfum.

13. Familizee domus Nathan feorfum, & miulieres eorum fe-

fs

quæ ;

»

orfum: familie domus Levi feorfum , & mulieres eorum

dlurg

feorfum: familize Semei feorfum, & mulieres eorüm feorfum.

14. Omnes familize-reliquee j

familiae , & fangiliæ feorfum,

& mulieres eorum feorfum.

T

1

a

C A-

a2

l

--

1

)

dam nom

Cap. I9. num, 33: ubà hoc-teftimo-

& pfewd

nium citatur.

gnifï,ncatuhujus Nathan nepotes luxiffe,

[C]TÀ,

Loquitur autem de Ja-

vel per pofteros Nathan prophete fi-

dzis, qui Chriftum in ctuce. afpexe-

jificat prophetas, hoc eft viros pios,

4.ete

&

J

ruht, prefertim iis, qui ei compaffi

reliviofos, qui orationi, meditatio-

ter eus,

funt, de quibus dicitur Luce 23. 48

ni, & divinis laudibus vacabant; hi

6 omnis rnia, 6$e. percutientes pedlo-

enim phrafi fcripture. filii propheta-

quia mei

ra [ua vevertebunrur.

rum appellantur 4. Reg. 2. 3. & alibi.

Cum) pat

Plangemi enz. ) -Paffionem , & mor-

- Familia domus.Levi. ) Eadem etiam

pheta er

tem ejus,

Hucufque locutus eft Chri-

hic quadrat explicatio ; nam inter ma-

4 Bt

ftus de fe in prima perfona, nuncve-

jores Chriftiin genealogia ejusdem cap.

ro loquitur propheta de eodemin tertia.

Luce num. 24.

evi numeratur

« vifto

CIn0, u

Qsaft [nper »w:geaimm.) Luctu ma-

Chrifti proavus.

Vel per Levi figni-

£2o, qualis effe folet, cum luzetur

ficantur pii aliqui Levitz & Sacerdo-

f.

unigenitus , aut primogenitus, quierat

tes, qui Chrifti mortem luxerunt ,

Ccolumen totins familiz.

quoniam

quales fuiffe- probabile eft cognatos

II. $Szczz p!;m&u: Adadreumon, €$c.)

"Lacharig patris fancti Jo

annis :þaptiï-

Gu a s

Adadremmon urbs eft juxta Jezrahel

fte, & alios, qui vinculo propinqui-

l [N die

in campo Maggeddon, ibi mortu:s eft

tatis Chriftum attingebant , aut qui

m

oftas : ficut j lanxerunt olim Judsi Jo-

in illum credebant.

fiam regem optimum a Pharaone cz-

Ent fcr,

Familie Semci, ) Loco cïtafO.'Lucæ

Qu eff f

fuüm in campo Maggeddon,ita in die

3. num. 26. Semei inter progenitores

illa fideles plorabunt indignam Chri-

Chrifti numeratür ; horum ergo ne-

mani pene

i necem. |

4

Ali intel-

71;): '/ïf,",'*,

potes "Chriftum luxerunt.

C

, *

I2. Terra.) Juda.

:

ligunt per Semei, vel Sammai difci-

"p i^

Faomilia, E fdmi/id.) Sing

ülæ fa-

Prtatis,

milis.

pulos , hoc eft, fcribas aliquos, & do-

hwï 3

iMd;

Seorfim etiam viri cum vi-

Cores , qui Sanimai magiftium , &

& for

$Qu

ris, & mulieres cum mulieribus.

do&torem habuerunt, ut tradit D. Hie-

Qts,

tinïiS Av

. FPamiite dosms David fzerfum.) Ali-

l

ronymus in hunc locum, & quzft. 1o.

ii ex domo , & gente Davidica , ut

ad Algafiam, & Ifaie c. g.

itlïl &n

Ü

eate Virginis , & Chrifti confagui-

I4- Ovznes familia relique, 9c.) Mi

:

tollebat

nei, qui erant ex fimilia David.

etiam familiz luctus hujus erunt par-

.Lj

3. Famihe domas Natban. ) Ínter

ticipes ; nam Chriftus plurimis vivens

Dpredc.

proavos Chrifti S. Lucas cap. 3. num.

Oracu]

23

benefecerat, ideoque par eft credere

-

tmunds

31. Nathan numerat,

V?l ergo fi-

multos in illius nece doluif(e.

u J

RUE

:

À P. Xjt,

*

*

3F

E

*

*

*

*

*

30f

d

m) d üCU.f

[j

]

*

CAPUT xIl

1y familis

Cum fuerit fons þm*em domui David in ablationem þebmïqrisl,

!

zollentur idola ; & pfeudoprophete a fibi cbariffimis lapidabuntur :

eorum fe

que [int plage in medio manuum: percutiendus paflor , & ovves

6$ eortm

1 feotfüm,

dilpergende: dua partes bominum difpergentur in omni terra,

-

feorfony,

þ öï*x leriia per ionew probabitur,

N die illa erit fons patens domui David , & habitantibus

I

!

Jerufalem, in ablutionem peccatoris, & menftrua:e.

CA

T.

2. * Eteritindie illa, dicit Dominusexercituum : Difper- Ézec-

cnanspdd:

dam nomina idolorum de terra; & non memorabuntur ultra: 5?*?3

& pfeudoprophetas;

potss fsf

E fpiritum— immundum auferam . de

I

:

xropnete ll

terra.

L viros puos,

S.et erit Acum,prophetavlerit quifpiam ultra, dicent ei pa-

; meditàtio-

ter ejus, & mater ejus, qui genuerunt eum.

Non vives:

acbant; hi

quia mendacium locutus es in nomine Domini , & configent

*

jj proplete

eum pater ejus,

» & alibr

. & mater ejug,' genitorgs -ejgs, cum pro-

adem etiam

pheta» erit.

m inta m

4 bt ert: In

dieilla'confundentur prophetze, unufquifque

jusdem ap.

] numeratür

ex vifione fua cum prophetgv?rit: nec operientur pallio fac-

cino, ut mentiantur:

Ler flgui-

$. Sed dicet: Non fum prophet

va, homo agricola ego fum:

& Sacerdo-

:

luxeruat ,

lum meum ab adolefcentia mea.

quoniam Adam exemp

N

6. Et

t cornatos

CPP3

,mnisHBïPfli"

^

I. N d;e -illa.) Cum videbunt Chri-

E

E£ erit, &6 ) "Tanta religione

ftum in cruce conPxum.

Deum colent, ut f1 falfus doctor fur-

TE qni

Estf fon: p;ztms. ) Chriftus , qui fa-

rexerit , eum vel fui parentes confi-

ia Ducs

&us eft fons quidam fanguinis ad hu-

gant, & de medio tollant.

mani generis peccata abluenda.

$i

4. Corfundentur propheta. ) Iidem

pfeudoprophete , cum. viderint , non

l ermü ne

quis fftit, weniar ad me, & ?ibgt, ]oan.

a

lii intd

CZIP- y

recipi fuas prophetias, & fua dogma-

Peccatoris, &5 menfirmats. ) Àd ab-

ta, fed fe potius contumeliis, & pla-

Wmdi dlfbi'

gis afRci, etiam a fuis.

;05, 0 d-

luendas quaslibet peccatorum maculas,

f ,

& . fordes.

Aludit ad. aquas expia-

Nec operientur pallio facci;zor.) Pag-

tionis Num. 19. II. quibus immun-

ninus & Vatablus paAo pilofo, id eft ci-

d D. He

OI

ditia ex. menflruo , morticino , &c.

licino, ex pilis contexto.

Hujufmo-

que

Sen-

tollebatur.

di paliiis utebantur prophete.

9. Difperdam nomina idolorum , 8$c.)

fus eft: non utentur pallio propheta-

,f)

In predicatione Evangelii ceffaverunt

li ad ad mentiendum, &

gult pu

.ad decipien-

miS viyetts

oracula, pfeudoprophete , & fpiritüs

dum popiulum.

immund] ex corporibus ejecti funt a-

R. dam excjmp!um mcum.) Scilicec

f atttt

4

pud jJud&os, & Gentiles.

'agriculturg, quafi dicat: imitor Adam,

)

ab

302 VPRO,P HETIJE ;Z,ACHJXVRIJIE C A P. XIIl.

--

6. Et d'cetur ei: Quid funt pl

ägæ iftaa in medio manuum

tuarum ? Et d

i di-

His gæl;zgatu;s fum in domo eorum , qu

f

Pojiqamf;ï

licsebant me. -

Ee

E

? Wfat.

itare fupe; paftorem meum, & fuper virum

qe; d uti

. Eramea fuf

: 96-3! cohserentem mihi, dicit Dominus exercituum: * percute pa-

!, femfa

arc

ftorem, & difpergentur oves, & convertam manum mgaqg

Serujiit

14- 27

ruti d

.ad parvulos.

8. Et erunt in omni terra,

dicit Dominus: paft&s dua in

fü

| -ea

difpergentur, & deficient; & tertia pars relinqueturin ea.

. Et ducam tertiam partem per ignem , & uram eos ficut

uritur argentum ,

& probabo eos ficut probatur aurum, lipfe

" N

vocabit nomen meum , & ego exaudiam eum, &

Dicam: Po-

d

pulus meus es, & ipfe dicet: Dominus Deus meus.

4. 1

CA- .

& capie

buntür:

qui ter

ram colebat.

Vel fenfus eft

ftor : finam eum comprehendi, & in

juxta C

haldeum , Hoeme al/qwis docmst

crucem agi.

Locum hunc de fe ipfo

teliqui

.

zi« , ità - ut Adam non fit

explicat Chriftus Matthzi cap.26. 33

) E

me & Pttfrl

Dif,

J

P

—€7'

£

nomen proprium primi parentis ge-

entur oves.) Fugient præk ti-

ias, f

neris humani.

more difcipuli.

6. E£ dicetur 6 ,

&f« ) Poft di-

Comuertam mamum meam a

d paräu.-

LE

les. ) Non deferam difcipulos meos

qu ef

eflionem de pfeudoprophetis redis

Varüm

;

acharias ad. Chriftum.

humiles, & pauperes, fed eos iterum

Quid funt plaga if

du

) Quafi di-

ad me vocabo poft refurre&tionem. Vel

praem

omodo cum

fis fons benigni-

fenfus eft: percuifo Chrifli capite ,

cat, qu

tatis, (

homines inftituas ad. falutem,

percutiam etiam membra permittens

qu.ilon

video plagas clavorum in ma nibus tuis?

difcipulos, & fideles ejus variis modis

Ip domo eorum , qui dilz'geäam "me. )

vexari ut capite fpinis horrido, non

fint

membra delicata.

Percutiam

In populo illo ,

in quo multos ha-

nos parvulos,

D

bere folebam , aut debebam ,

qui dili-

paftorem , & etiam a

j

gerentme. . LXX. s» dorno diletli mei,

id eít, recens ad Chriftum converfos.

D ]

met.

Q. Partes dus. ) Judwi, & Gentiles.

hac d)

fcilicet populi

Difpergentur , 69 deffcient. ) Veram

Dli':

g. Framea ffc

Giiare.) Alii vertunt,

ded

denudare o gladie 5 alii, excitare 0 gla-

falutem non confequentur, vel nume-

die. Eft imperativus pro futuro. Sen-

ro minuentur deficiente Judaifmo , &

tilitib

Gentilifmo.

2 (

fus eft : gladius denudabitur , id eft,

Tertia pars relinguetur. )

| Populi

tiochi

Judzi Chri

f(tum. ad necem üfque per-

Etr

fequentur ,

& tandem occident : fi-

Chriftiani , qui magno numero fuc-

^

decretum de Chrifti mor-

crefcet.

fdþ!tl

gnificit Dei

9. Ducam tertiam partem per zgnem.)

A g

te futura , ex pravifa

& permiffa a fe

0n

Judzorum malitia.

E

Huünc populum falvandum exercebo ,

Paflorem meunm- )

Chriftum Eccle-

& probabo variis tribulationibus , ut

Tithim

fiat quafi aurum mundum.

lter

fiz paftorem.

Vocabit nomen meum ) luvocabitme,

Cobarentem mibi.

) Coniuncétum mi-

gredi

hi, & coxzq'alem, quatenus Deus eft.

quia credet in me , & a me folo om-

urbe

Percute. Pafforem. ) Percutietur pa-

nis generis bona expettabitg

R

1

6:)

APE

*

*

***

oU

djo mamum

lem. qui di

CAPUT. XIV..

:

P(Jläuam- Jerufalem

palja fuerit captivitatem, a

liafque afi&ia-

fier virum

nes a Gentibus , erit dies nota Domino, cum exibunt aque vive

- petcute p

de Sferulalem , & filii l[rael revertentur ,. babitaturi fecure in

aDnum meam

. Serujalem: percutietque Dominus plaga Gentes , qu& . pugnave-:

T'tes duä Ih

runt adver[us Sferualem, & barumreliquie a[cendent, ut ado-

jUeturine.

$m

vent Dominum in S'erufalem, jan&umque erit , quod

m eos ficut

eft fuper frenum equi,

urum, . Iple

Dicam : Po-

1. 7 Cce venient dies Domini, & dividentur fpolia tua in me-

dio tui.

I

CA

24. Et congregabo omnes Gentes ad Jerufalem in praelium,

"& capietur civitas, & vaftabuntur domus, & mulieres viola-

—— —

rehendi, & in

buntur: & egredietur Media pars civitatis in captivitatem, &

unc de feipho

N

reliquum populi non auferetur ex urbe.

gi pf 3-

4. Et egredietur Dominus, & prsliabitur contra Gcntes

'ugieut p ti

illas, ficut praeliatus eft in die certaminis.

m 4 pa;vu-

4. Et ftabunt pedes ejus in die illa fuper Montem olivarum,

Cipulos meos

qui eft contra Jerufalem ad Orien:em: & fcindetur Mons oli-

f«d eos itérum

varum ex media parte fui ad Orientem, & ad Occidentem,

etionem. V8

preerupto grandi valde,. & feparabitur medium montis ad A-

willi captte s

j permittens

qtïilonem; & medium ejus ad Mevridiem.

variis modis

-

s. Et

horrido, 101

e.

s Domini.) Cum Jerufalem ca-

3- Egredietur. Dominus, ) , Excitans

Parcutium

-

pietur ab Antiocho Epiphane

quodammodo zelum , & potentiam

og uml

fuam contra ÁAntiochum, & Gentiles.

n cOIWeI 08,

. Deo judais irato, & eorum peccata

& Gennles

hac clade ple&ente.

Praliabitur contra Gentes.) Per Ma-

Dividentur [polia t&2, t$c. ) Spolia

chabaos.

,,N. Yaam

detracta Judzis in media Jerufalem a

In die. certaminis. ) Scilicet incly&

, V um«

militibus Antiochi dividentur. .

illius, cum demerfit /Ezyptios in ma-

udai[mO ]

Q. Ümnes gentes. ) Exercitum An-

re rubrum, Exod. cap. I4.

*

tiochi ex- variis gentibus conflatum.

4. Stabunt pedes ejus. im die illa fu-

i Popllli «

Egredietur media pars cyuitatss im

per montem olivarum.) Uefcendet Deus

sumero J

cum fuis Angelis in montem Oliveti

captivitatem.") Ita fatum eft, ut con-

d

ftat ex lib. 2. Machab. c.

QES I

ut ex eo propugnet Jerufalem, & pro-

. )u igllm')

Non tamen media pars exacte ;

d

d-

fliget copias Antiochi. Sub hoc ty?

TX

rithmetice intelligenda et, fed mora-

po fublimiori fenfu fignificatur Cbri-

;Onibus j u

ftus Deus factus homo ftaturus,.& ver-

liter, quafi dicat: una prs civium e-

gredietur in captivitatem , glcem in

faturus in monte Oliveti , in quo di-

vocibit h

urbe remanebit.

fcipulos docuit, oravit, & ex quo af-

e folo 0

R

uum popul: zon azfere!ur ex mur-

cendit ad codum,

Mlifcet enim Za-

d

uia dedent fe Antiocho.

L

de.)

charias typo antitypum , & ad Chri-

é

?

394

PROPHETIX ZACHARIE

pH

. «. Et fugietis ad vallem montium eorum,quoniam coniun-.-

m

edim

- Amocs getur vallis montium ufque ad proximum: & fugietis, * ficut

m

0

|

4

11. fueiftis a facie terreemotus in diebus Ozise regis Tuda: & ve-

(

niet Dominus Deus meus , omnefque fantti cum eo.

;

-

eni

g,

9l

6. Et erit in die illa : Non erit lux, fed frigus,. & gelu.

1o. F

7. Eterit dies una, qua nota eit Domino, non dies ne-

C0

li

H

"

le

g. Et.

que nox: é& in tempore vef?gri erit lux.

ER

H

bita

ftum mente fertur , de cju:d hic que- —— Quoniam corjungetur tAllis nontium.))

l$.

p']O'

dam dicuntur, & de ejus Ecclefia au-

Pagninus, & Vatablus ex H«br. ver-

tunt, P'ertingft vallis mo;tizs. ) id

uaque a(

gufliera , quam ut temporibus /Mla-

chàbzorum. convenire poltint.

eft vallis, five vorago faétà ex montis

£W €

*

Scindetnr mons Olivarum. ) Midetur

fcilfione pertinget ufque

id prc':ximu?n;

2l

ji

49

Ui

&c.

*

hoc fa&um tempore Machabzorum ,

de quibus hic fermo , licet in. Macha-

Meontiugs.) Dicit, moztium , i pla-

Pux,öc

lta

fi0.

,

baorum hiftoria non narratur.

rali, quia poft fciffionem jam erunt

N d

fciflus eft mons multa humo. egefta,

plures montes.

lud 02

ut magna ejus pars hiaret , & humus

Lfi—we ad proxipiuum. ) Alïq:ui ver-

fcamim &

comportata partim ad oppugnanda A-

tnnt; zfqwe 44 feparatuem , cWMicet a

ranti f

quilonaria, partum ad oppugnanda.

terrz&motu , ideoque fecurum locum.

Auftralia. templi. Aliqui tradunt mon-

Aliqui retinent Hebraicam vocem 51 x

10, Qui

rient hn

tem: Olivarum tempore judicii fcin-

"4tfal , .quafi (fit: nomen proprium loci.

dendum , ut fiat planities, ia qua ex-

Sicut fugiflás , €8. ) Ka. trepidatio-

Ncqne ]

cïpifzntur- judicandi , vel ut aperiatur

ne, celeritate, & turba , qua fugiftis

ts qu

damnatos.

abforbeat.

B

vorago , qQque

a terrgmotu , Qqui contigit tempore

Seufa fu^luniorr iVlons Olivetr , id

veperim

Oziz , dequo vide dicta Amos cap. 1.

eft E;cclefia fcifii eft , cum ibi Chzi-

nuim. I.

x

jus calan

mlum,

fto afcendente ! juffi fünt- Apoftoli ire

Veniert Deominus Dens ,.6c.) Prolia-

Yent N

in muadum univerfum , & Evange-

turus pro Jud«is per Machabzos con-

,

lium -l,ræ(ïi;:zu*e Oinnrt creaturz.

0. Eu

tra Antiochum , eümque protriturus.

Videtur

Prernupio gz-.äzndi- valfe , (fc) Mía-

Omnes Santli. )

Angeli.

Senfu

(le aquis

gna vora gine pa tefacta.

z

*

:

fublimiori fignifizatur defcenfus Chri-

*

Fs

eds ad vAllem montium 'eo-

litm n |

fli ad judicium extremum.

&xta Cv

yu.) Kibera ait maniteftum eíle men-

6. Nem eri? [ux:) Allegoria tene-

film font

dum, & omnino legendam Moztzun

J

"6 um, ut conftat ex Hebreo , & ex

brarum denotatur tempus calamitatis,

Commo

d

n

T

LP

& afili£tionis Judeorum in. perfecutio-

ifura

l

EXX. mnw

íque- antiquis. ( recem-

:h

tioribus h

retibus,. & ex transla-

ne A

10

Aiiiie

Dies etiam jüdicit erit

us dl

tione, qu eft apud D. Hieronynium,

dies afflitionis, & tenebrarum pecca-

Qu erm

toribus, qui etiam evadere non pote-

atque ex ejufdem commentariis. Sen-

btm ii

runt; nam omnia illis obtenebrefcent,

fu 'ergc) elt, cum fcindetur mons O-

T

liveti, fugretis ad vallem | montium

eritque fuga illorum impedita, ut cem-

LE

meorum, id eft i valle Mello, five

B

pore hiemis cum luto, & olacie vi

Jiediy

icdze funt.

Sic dicitur |Vlatth. cap.

Ád m,

".l";yj,:(-)ï'væï . qux. fmterjacet inter mof- ,

téni Sion j & montem, Moria ; hi e-

24. Orate ue /ï.»gr, fuge vefira im hyeme,

T* Thoit

vel fabbata.*

nia fünt montes.mei ,"quia in iVIoria

'ots N

7- Ertf dies ua.

1$- perfe-

Cidros

habeo meum témplam, in $10n vée-

) 'lem p

L J

xo arcem. Divida

cutionis.

ij

«

L

"« C A PUT .:X

395

t COnun-

"g..Et erit in die i

lla; Exibunt aque vivee de Jerufalem :

f

21

1

n

[

Lis,

medium earum ad mare Orien

ta'e, & medium earum ad mare

i dve

nov ffimum : ,in aeftate, & 1m hyeme erunt.

|

0.

9. Eterit Dominus Rex fuper omnem terram;

in.die illa

hi

ids

L

erit Dominus unus, & erit nomen ejus unum.

*

ü dies ne-

d defertum, de

10. Et revertetur omnis terra u

fíque a

$. Et

colle Remmon ad Auftrum Jerufalem: & exaltabitur, & ha-

bi:abit in loco fuo, a porta Benjamin ufque ad locum portee

ls entium.)

Yer-

rioris , & ufque ad portam angulorum. & a turre Hananegl

[ Hvibr.

7

) i

ufque ad torcularia regis.

ex monts

"

qr E

xostmum

"d m.ah; 'novz;lglämurk.*) Altergx pars

. Qu uota efl Domino. ),Quod tem-

refpiciebat mare mediterraneum ver-

'W , pli-

pus, & ejus acerDitas nota eft Domi-

no.

L

^

fus Occidentem, ubi erat fons Gihon,

i um &t

Nom dies, me

ifque duplex fuperior, & inferior.

que -:-mx. ) 'Tem pus"uil-

&

lud non videbitur efie dies; quia ob-

de effate'y 65 . in. /z)'f:'näe erumt. )

Aliqui ve-

fcurum erit, -& maoftum propter T y-

aquae perennes €'I"JI'IC, nec unquam

: , lalicet à

ranni fevitiam ,. & tamen non erit

deficient, ne in fummo quidem «ítu.

rum Jocum.

nox, quia qui eo tempore vivent, hau-

CO. VP erit Dominzus rex fuper omnem

vócem 93N

ferram.) Mix hoc Machabzis conve-

rient hanc folis Iucem , & claritatem,

yprum lod.

Neque letitiam dici habebit, neque

nit, & eorum tempori ; apte vero

- trepidatio-

Meifie, & Ecclefie ; nàm Chriftus

noctis quietem.

qu ïugiftfs

E£ m tempore ve,

H

f;

peri erit [nx. ) Ad

converfa ad fidem gentilitate regnuim

pit temport

vefperam erit lux, id eftad finem hu-

fuum per totum orbem propaeavit. Si

imos cip.L.

de |Miichabais tantum — intellicamus,

jus calamitofi temporis folvetur hóc

nubilum , & lucem.profpcrit«tis affe-

per omnem terram intel].';g;unus tan-

tum terram Judaam.

D Pralie

rent [Viachibzei reipub. judaice.

Nomen eus unum.) Non enim au-

abz0s COf

Q. Ex4bunt aqua vivs de Jerufalem.)

Videtur hoc ad literam intel'igendum ,

dientur nomina idolorum, fed tantum

protritums.

G

nomen veri Dei.

Mv

enfu

de aquisl fontanis, aut artificio cana-

lium in Jerufalem inductis, & deinde

IO. Rervertetur ormmis ferra.) Judsi

f

; C

IMachabzi e-

extra civitatem emiffis.

qui in. perfecutione Antiochi huc, &

illuc fugerant, revertentur ad patrias

nim fontes, & aquzductus civitatis ad

»oria Il

commoditatem, & ornatum videntur

fedes. in Heb. eft , Ciresmdabirur omnis

stv

terra Uelut planiries ,& fenfus effe po-

inftauraffe.

Senfu fublimiori per has

yereeuto

teft* omnis terra aquis illis fontanis,

ulici &i

aquas defignatur evangelica do&rin »,

qua erumpit ex Ecclefia, ut totum or-

quarum tentio facta eft circumda-

j

Ifai. c. II. dicitur: Re-

bitur,eac 'rig,abituy, ac fi effet plani-

bem irriget.

k/pz'atgz eff terra fcientia Domini , feent

ties ;

vel circumquaque, habitabitur.

«qua maris operientes.

Ulgue ad defertmm, 65c. ) Inclufive

, ur t

Medium earum.) Pars earum.

id eft &que, ac defertim. Ín Hebreo

vid

plicié

Ad mare orientale. ) Refpiciant ma-

eft Fcut es d.:ïjef-tum, quaü dicat :

figh.

re mortuum, nimirum Fons Siloe,

quemaämndum etiam revertentur, qui

i þ)wf !

ad deferta loca confugerant, ut faluti,

Fons Rogel, Fons Draconis, torrens

Cedron , & probatica pifcina.

& fecuritati fuz .confulerenc'f

*

j M l

Bibl. d&un Com. Menoch, Tom. VI.

Qq

0

Pa

x

306

PkO'P"HETIæ:*ZACHARUE

11. Et habitabunt in ea

l

,& änathefna non erit amplius, fed

V

f

t

U

fedebit Jerufalem fecura.

j

g»(

i

n

12. Et hsec erit plaga, qua percutiet D

ominüe oHilice Gel:z— B5

gï

:

j

tes , qua pugnaverunt adverfus Jerufalem :. tabefcet carouni-

emgium

ufcujufque ftantis fuper pedesfuos, & oculi ejus contabefcent

EPT

lac

in foraminibus fuis, & lin

ö.:

a eorum contabeícet in ore fuo.

)6, t

13. In die illa erit tumultus Domini magnus in eis, & ap-

prehendet vir manum proxim

qu& ve

ifa,& conferetur,manusvej,us'

wt adort

fuper maaum proximi fui,

.

vitatem

B

14. Sed

"

st

i'l :

f

fdem,

De-/ colle Remmonz.)1n Hebr. utetiam

ny;-;æ d parm'mf;

2gs ornm. ) uara

Villipandus in typo ferufalem con-

pet eos

:apud LXX. eít, 44 Gaiaa ad Remmon

i. (

ad Auftrum Jerujalem , fenfus eft, re-

ftituit in angulo^, qui partem muri

vertentur ex colle, five ex Gabaa, qui

Occidentalem , & A

(

jungit.

q uil.cinamm con-

[ du

erat limes Aquilonaris regni Juda, uf-

que ad Remmon, qui erat alter Judxe

A turre Hananeel. ) Quue erat ul-

mutuisqug

tima civititis veteris , indeque copict

Vd taatà

Jimes ex parte Auftrili, quafi dicat :

Judsi difperfi ad extremos regni li-

augeri civitas adjecta Bezeta.

exanimes

mites redibunt in patriam.

Vel certe

Uique ad torctlaria.Regss. ) Qus e-

in pivort

*rant in adverfa parte reraotitlima , hoc

Gabaa , & Remmon ponuntur pro lo-

ximt foi

co eodem, ut fint terminus Aquilona-

eft, in monte Sion

,1n quiþus vinum

fe vudon

ris; conftat enim ex lib. Judicum cap.

Regum eszprimsbatur.

e iL nzathema mom erit amplius. )

dm app

20. 47. Petram. Remmon non longe

14. &t

abfuiffe a Gabaa.

Vide que diximus

Hebr. t33Hm eherem , id eft excifio,

dzi parti

fucciflo, occifio ; amplins non exfcin-

I. Reg. c. 14. 2. quafï» dicatur: a Ga-

biate, (

baa, & Remmon , qui rerminas eft

detur , nec vaftabitur Jerufalem.

gent fe

Aquilonaris, & ufque ab ultimis fini-

-I29. Tabefcet caro-uniu[cujufaue &ca),

Non peribunt ferro , fed lenta tabe,

ta Faf

bus Auftralibus ejusdem regni Juda

füp c.

redibunt in patriam.

& invi(ibili morbo confumentur ho-

Ef m;g

Et exaltabitur.) Jeru

falem, tam do;

ftes Jerufilem, ut viventes , & am-

bulantes fe mori fentiant.

A ccidit

mixum £

mibus, & muris, quam fama & gloría.

trám [x

E: babitabit in loco fuo.) Loco prifti-

hoc Antiocho lib. 2. Machab. cap. 9. 5.

Antiocij

Q.uli ejus contabefcent. ) latrorfum

no rezdificabitur, ibique quiete, fecure ;

vit f&,fug

& hilariter populus deget, nullos ho-

conde tür emacisto corpore & vultu.

lachab,

Ítes metuens.

9

.

Lngma torum contabe[cet. ) Avetcet,

& loquendi vim amittet.

ly E

4 porta Benjamin.) Que erat 'jn*eä

Cüt dhi

arte civit:tis , qux Bezeta dicitur,

13- Twmultas Domiai. ) A Domino

Tütry

p

excitatius.

orro Bezeta, quam aliqui Ccnopo-

Oo,it

lim vocant, id-eft novam civitatem,

n eis, ) Hoftibus NIachabæoi*um ,

Tulig o

ars erat Jerufalem de novo addita,

& fidelium.

16. 0

x

novo murocircumdata, vetere non

Et conferetur manus, &c.)1 n Hebr.

ng-;—

diruto.

eft, Et afcender manus ejus fuper ma-

4feng

lfque ad loeum porte prioris. ) Ubi

aum proximi fui , & videtur effe fen-

íu

tantus erit hoftium tumultus,ut

gulis anr

erat prius

;orta Benjamin;

antequam

pol us

adderetur

b

ezeta.

*

infe invicem verfi manus donferant

i,

Y (

-

-

*

CAP UT XIV.

307

iplius, (ed

i4.. Sed & ];xääs' pugnabit adverfus Jerufalem, & congr

5

gabuntur divitiae omnium SGentium in circuitu, aurum,; &

»mnesGer:-

&rgentüám & vefles multa fatis

t Carouni-

15. Etfic eritruina equi, & muli, & cameli, & afini, &

ntabecent

omnium jumentorum, quze fuerint in caftris ill?s,;ficut ruina

t ote fno.

hzc.

L

es, &q-

*

16. Et omnes, qui reliqui fuerint de

univerfis Gentibus,

Danus ejos

qua) venerunt contra Jerufalem, afcendent ab anno-in annum

ut adorent Regem Dominum exercituum, & celebrent feftü-

vitatem tabernaculorum.:

. $«

17. Et erit, qui non afcenderit de fam

r mcax|

iliis terrze ad Jeru-

falem, ut adoret Regem Dominum exercituum , non erit fu-

.

i. ) um

?

*

alulem cone

per eós imber.

pti non afcendefit, & non vene-

putém mati

rit

onarem cot

;8. Quod & fi fgmilia Jgy

*

Qq2

r

m rummeyy

ag erit ul*

mutuisque. vulgeribus fe conficiant.

ti fuerunt, plen

ïüsconv.eniunt:,

qu&

"Mel tanta erit trepidatio , ut metu

hic dicuntur, Chriflianis, qui frequene

yleqie capt

/eLd.

exanimes ,.conferti inter fe , .ut fit

tant templa, & faltem fingulis annis

i. ) Qu &

in pavore , quilibet apprehendat pro-

Euchariftie facra myfteria partici-

otilima,

ximi fui manum , quod hac ratione

pant.

luibus vingm

fe tutiorescredituri fint, naturali qua-

Fä/?t'vitat'emu Taäernmülbrum.) Quz

dara apprehenftone ad id incitante.

eratuna ex maxime illuflribus fefti-

vitatibus Iepis antiqu&.

Chriftiani

t agl )

I4. $e4 C^ 34das,&c. ) Multi Ju-

] eft excills

dzi partim metu, partim ex impro-

per defergum hujus vitz feftinantes,

bitate, fpe opum , & honorum jun-

& im terra civicatemr permanentem

1 exfci

non habentes , ita dirigunt vite fus

;rufglem'

gent fe Antiocho, & pugnabunt con-

"Mju/qw &

tra Jerufalem , & Nlachäbæos.r Vide

curfum , ut ad calefíem patriam per-

jlena ts

fupra c. 12. 2«

»

venire poflint., habituri in 'ea ftabi-

Et congregabuntur div11, &C. ) Ni-

lem sternitatis fedem.

pmentu (

17.. Non erit fuper eos snler. ) Qui

ites 1,& n

mirum exfpoliis hoftium. — Sic ad.lit-

'team fpoliis Nicanoris, aliorumque

ad templum non venerit in Jerufalem

" Accidft

Antiochi ducum , & copiarum dita-

ftatis temporibus , agrorum aridita-

a cip t

te , & fierilitate mul&tabitur.

LO-t

]yonam

vit fe,faofque Jadas VMachabaus lib.2.

Machab. cap. 8- 27-

quitur autem de Judeis, quod indi

t & Wku'

$. E: féc erit vusAa eqit , &c- )

Si-

cant verba illa , de familiis terra , Íci-

,J Aidith

cut dixi-n. I2. cedendos homines , &

licet Judez

'nam de gentilibus fta-

ruituros eos qui erunt cum Anti

tim loquetur. Spiritualiori vero fen-

A Donint

cho , ita idem judicium de equis ,

&

&

fu omnes , qui ad Écclefiam venire

i

s

imjlis eorum.

noluert.t, arefcent, & peribunt , ut

dpsonm

6. QOmzes, q.y; ?

e/iqui : 27 Yint)

pereunt fata , qu& de colo non irzi-

E firage pralii

gantur. Non veniet faper eos imber

RI fot.

Ajcendent ab anno m 472*:?2;1:8.) Sin-

Spiritus fandti , & gratix.

y p

^

ulis annis. ld factam ab eis, qui

19. Quod etfí. fomtiia ä;:ypfi, &t. )

yr &

Í

poít has victorias ad Judaifmum con-

$i familiz gentium , qu« afflixerunt

f

1tm111tu"'u

verfi ff Vorum, quia hi non mul:

Ecclefiam , noluerint venire , non

T2

jgib

4

*

L]

D

4$PROPHETIJE Z'ACHA"'*REA*;CAP.,XIV;. :

rit: nec fuþer eos erit, fed erit ruináà,.qua'percutiet Domi-

nus omnes Gentes, q

uce non aícenderint. ad c*elebrandam fe-

itivita:em tabernacu'orum.

Io. Hoc- erit peccatum f/gypti,

& hoc päccatüin- omhium

Gentium, 4

u

tabernaculorum.

i& non afcenderint ad celebrgndgnn. feftivitatem

[

20. In die illa erit, quc')dïfuper ficenum equi eft, fan&tum

Domino: & erunt lebetes in dom

A

Tam.abati;

0 Domini quafi phiala . co-

' P')'Oþk:.ï;'.

21. Et erit omnis lebes in Jerufalem ,. & in Juda fan&ifica-

7

Afl.;?,J j

tus Domino exercituum, & venient omnes 1mmolantes, &

UTNET

fument ex eis, & coquent in eis: & non. erit mercator ultra

*

Attj Zfa/;ifz

in domo domini exercituam in die illo.

u

D'Jh

PRO-

L

erit fuþver eas imlser. Vel;pc:r fami-

bus coquende funt victim« , tanta

j

lias /Egypti-intelligit Judeos , qui

futura fit copia , quanta phialarum

alio tempore effe folet.

Sic in Ec-

erant in ZIzgypto , & eo iverant cum

Onia , & ibi Templum excitarant ;

clefia Chrifti maxima eft facrificio-

de quibus Jofephus l. 13. c. 6. An-

rum frequentia , & calicum , thuri-

dilexità

tiquitatum

& * dii

]qda,icarum , & de bello

bulorum, ceterorumque facrorum va-

l. 7. c. 37-

forum fupellex copiofa.

E

19g.. Hoc erz£ peccatum /Eg)'P"i') Po-

&I. Et evir omnir leles , &c. ) 'Tan-

na peccati.

- tüdinem

ta erit immolantium multitudo , ut

Qo. JQuod fuper framum eyui eff , &6,)

ex omni Jerufalem , &.]udza certa-

Intelli

pretiofa ornamenta frono.

tim afferantur lebetes,in quibus care

ii

rum ,

gät

cum his phaleras, ceteraf-

nes victimarum coqantur , ac dein-

n Nut,

que manubias , quas Deo , & ejugs

ceps lebetes illi , quafi jam victimis

templis , principes, & duces Chriftia-

illi fauctificati in ufum templi rema-

ph

ni confecrabunt.

ftori,

nebunt , erunt

que ,De»c? & templo

'A"*J -j/l.'lft

^^ Lebetes/) Lebetum ufus erat in co-

confecrsti.

quendis carnibus victimarum Deo im-

Non erit mercator. ). Hebr. LXX.

I/;'Mi , fes

molatarum.

putat D. ]

zon erit Chananaus ,id eft omnes eam-

: prophatia

Quaff phiale. )

Magr;a in templo

dem fequentur feligikmem.

INofter

i

copia erst phialarum , quia multi-

Interpres vertit zzercaror, quia Chana-

ixtum ].

I Tans

plex earum ufus , verbi gratia ad ado-

n:*i mercaturam exercere folebaut,&

lichig, p,

lendum thymiama, ad libamina vini,

in facris i,iteris pro eodem aliquan-

&c. ad excipiendum fanguinem vi-

do accipitur Chanangus, & mercitor,

tvit fob

Gimsrum.

arum j

Quare in templi fuppel-

ut cum dicitur Proverb. cip. 51.,24-

lectile plüres folebant eífe phiale,

Sindonem fectt, 85 vendidit 6T cimgulum

RUTN

quam lebetes.

Dicit ergo propheta

zvadidit Chamamao.

Vel fenfus eft,

rumï f:d

mus,

tantum íore gentium concurfum in

non emetur hzc vaforum fupellex.a

Jerufalem' ad. facrificahdum in- fefto

mercatoribus, fed 'Tem

2« Djl

ris dono dabitur.

plo a piis yi-

APOGO

J abernaculorum, ut lebetum, in qui-

TC, qu

al

:

À

à P. N

s

*

—

399

det DO'D

randam

P

OP ä"HA

] ommum

[5

efttvitarem

M

ACHIZ/.

t. fantl

*

C ATLI PRIMUNI

)hiale co

P7 opbetia Malacbie ad lfrael, quem Dominus arguit. ingratitu-

dinis ,

anctfica

-quod non agnofcebat /e in Jfacob, unde delcenderat , dile-

ideo-conqueritur [e ab Jrael

olantes, &

Gum , rejecto Efau cum populo [uo :

cator ultra

f0n bom»mu , neque timeri, quodque lacerdotes de[piciant nomen

— Domini , quorum rejicii þcrz/mm, gratam babens oblatie-

um mundam qug in omni loco ei

9

AO.

offertur.

—— —

iung , tafta

Wuq verbi Domini ad

Iü ael

in

manu Malachiae

1 phialarum

Scin Ec

Prophetze.

2. Dilexi voss dicit Dommus

& dixiftis: Inquo

[E facrificio«

um , thütt

dilexifti nos?. Nonne frater erat Efau Jacob dicit Dommus, R

& * dilexi Jacob.

factorum và

30

Efau autem odio habm9 &. pofm Seir montes ejus in foh

Iu[ ) T(m

tudmem & hwreditatem ejus in dracones. defertl

uleitado , àt

Qqa

4.Quod

juda catà

Quibus Care

I

Nm.) Triftis, & minax pro-

hac dilt&ione injurias miht & pec-

jt,9 deite

phetia , ut jam fzpe dictum eü

cata rependitis.

um vidlinti

fvpra.

EF dixiflis. ) Nexti etiam poteft,guod

anli rcml :

,& remplo

444 Iffael. ) Quia non dicitur cezzr2

f dicatt:.

Ifrael ,

fed 44 Ifrzel, myfterium effe

lg quo dzlexz/it naf?) Quod fï"num

habemus dile&ionis iftius ?

Hebr [X

putat D. Hieronymus , & fignificari

Dilexi J4c06.) Dilexi vosifraelitas

ornes git

prophetism- hanc abiquid ! habere ad-

Müer

mixtum lenitatis , & confolationis.

magis , quam lduug:os" fratres ve-

Ip mans Maachis.) Minifterio M a-

Pcros

ula (bati-

Efan autem odio babui. ) Cujus.

(olebanty

lachiz. Porro Malachias hic prophe-

tavit fub Dario Hyftafpis Rege Per-

odn argumentum ftatim fubdit.

em 3h Ium

farum', , ac deinceps , füb quo etiam,

Er pefui moates ejus im folitudinem.).

& merc itofy

Quafi dicat

cum. tam vos ,

uam

Aggeus , & Zicharias prophetaye-

idumzos vaftandos tradidiffem Chal-

fj zwgf d

runt, fed poft eos , ita S. Hierony-

mus,

deis , vos reduxi in patriam , Idu-

2. Dilexi vos.) Catera tacentur per

uieos autem in captivitate reliqui, eo-

[upellex 1

rumque terram in folitudinem redas

Io HPW »l

Apofiopsfim, quafi impediente dolo-

€&am draconibus habitandam dedti

teé, quait dlcercc

dilexi vos, & pro

*

32

TÓ

PROPHE'TIZE MALACHIE

í

n

a

4. Quod fi dixerit Idumzea: Deftru&u fimus,

A

f

i

*

&

TOVETS

p. Sit

i

MÓ L

Domt-

l fioffe

tentes edificabimus, qus&e deftru&ta funt: Hsc di

nus exercituum: TIfti adificabunt, & ego defiruam: & voca-

fet 'fiïud

tuatn, (

bunturtermini impietatis, & populus, cui iïatue.ei?:Deminusf

*

ufque in s&eternum.

.

.9. Et

s. Ét:oeuli veftri

videbunt, & vos diäeþis: B'f'*gniücetur

(de m

*

faci vt

Dominus fuper terminum Ifrael.

6. Filius honorat patrem, & fervus dominum füum: fiergo

i Q

Pater ego fum, ubi eft honor meus?. & fi Dominus ego'fum,

meut g.

ubi eft timor meus,

dicit Dominus exerci uum ad vos,* o

Dus £xer

x

facerdotes, qui defpicitis nomen meum, & dixifis: In quo

II

X

defpeximus nomen tuum? *

*

»

fiomen

itare meum pa«nem p.o

lutum, & dicitis:

Qtiera

HVvl

3. Offertis fuper a

[«

"

In q

e u)

^enía Domini de-

LE

uo polluimus te? In eok quod diciti

fpg&a eft,

&

9. Si

GuEswtace n

.

3.

toratur ,

Qua i'nx re nonghonm';-;vimüs te debi-

QCItUT, a

4. Ifli. adifrcabunt :66.) äiiddmæi

to honore ? Di-/]?mz/zlafiänis imyfzdm-

wdificare incipiant , ego deftruam ,

Merfa

quidquïd ilh &dificaverint , cum ex

da DHuluu: con[cemiie proreguat , inquit

t$, jim :

123

adverfo fabricam teipli veftri, & ci-

j8r Hi;mnynms.

ide vilà

vitatis veftrig protexerim , & promo-

7. Pantm polietun. ) Panem pollu-

fint.

verim. KEcde ergo odium Efau , &

tum vocat quamcumque vicdimam

£. Nur

poliutam, tum fimilg , & panum, quos

dilectionem ]Jacob.

L

lum efi,

Vocalumiur terminií

mpietatis. ) ldu-

quafi facrificia cremabant Deo in al-

Qj.ar. 2

m&a-vocabitur terra inops, (& male-

tari , vOcabantque wizchs , ut patet

Levit c.2. tum carnium; Hebrzi enim

Vr

di&a terra ob impictatem defolata.

0] t il

s. "Magnifceiur Dominus. [eyer ter-

Päüc*ln vocant'quamcu.mque efcam,

hi, qui |

ininum Ifrael, ) Laudetur Dominus,

etiamfi caro fit.

Vidimg vero , &

carum carnes altari imponebantdt,

tusillud,

quod tam amplos terminos l1fraeli re-

t

1illi off

liquerit , illifque benedixerit , cum

iafi €ffet convivium ; quod Deo in-

hoc teni

í

-

ruerctnr. Porro he viftimz non uno

interim ldumzos e fuis finibus exclu-

bebant,

ferit.

modo polut« eife poterant, vel quod

$1 Pa

6. Filius bonorat patrem , t$c. ) Re-

cece efient, aut maculate& contra ]e-

gem Levit. cap. I9. 22. quod indi-

Gbit d

cenfitis fuis in Judeos beneficiis tran-

8 ff :

fit ad eorum

Qinmeioranda male-

cat prophéta numer. fequenti , vel

AQtico v

ficia , qu& ipfi ingrate rependerunt.

quod zon ofterrentur debito ritu , vel

quod offerrentur ab impiis facerdoti-

illo goft

Senfus eft: ego primum emnium cu-

Vecteris enim le-

9- Ef;

jiebam , ut me , ficut bonos decet fi-

bus, & fceleratis.

ä

ios , honoraretis , vel faltem ficut

gis facrificia. non valebant , nec im-

tur ilfc

Vt([mm

fervi me timeretis, timore tamen li-

"petrandi vim habebant ex opere ope-

enim im

beral, ut ita a peccatis abftineretis,

rato.

fed neutrum feciftis.

In quo pollutenus te ? ) Pollutum pa-

juxta di

Vil ü

- "d U0$ 40 Sacerdotet. ) Orationeni,

nem , id eft victimam obtulimus ti-

&

uerimonias meas converto.

bi? Deus dicitur pollui, cum ei pol-

malli. Pr

MUS pia::

dz 4ue de[pexiums. nomen. tuum $)

luta munera offeruntur , qia ipho-

L]

Dt w

]

a*

?

^CAPUT L

g

IJ*J

iv

Lt

. Si offeratis ccecum ad immolandum , nonne malum eft?

D

m

& fi offeratis.claudum, & languidum, nonne málum eft? of-

m; 6, l

0-

l

L

fer illud duci tuó, fi placuerit ei ,. aut fi füfceperit faciem

s

in nmb

tuam, dicit Dominus exercituum.;

L d

$

9. Et nunc deprecamini vultum

Dei, ut mifereatur veftri

[;rn

fic

t

(de manu enim veílra fattum eft hoc

) fi quomodo fufcipiat

facies veftras, dicit Dominus exercituum.-

um: üerg;)

Ig. Quis eft-in vobis, qui claudat oftia, & incendat altare

5 ego füm,

meum gratuito? non eft mihi voluntas in vobis, dicit Domi-

& vos,«o

nus exercituum & munus non fufcipiam de manu veftra.

--

$: I quox

11. * Ab ortu enim íolis u(que ad occafüm, magnum eft«pr.-

nomen meum in Gentibus, & in omni loco facrificatur, & r12. 3.

, & Qs

offertur nom

i1n

ía4

imeo oblatio munda: quia magnum eít nomen

Domini de--

meum in Gentïbus, dicit Dominus exercjtuum.

Io.Et :

*

N

st

noratur, & quaáfi co:*.temptibil;s ju-

Vos enim lizc ,-qüæ dixi; univei*fa

fmuy t& debr- .

dicatur. &

z

feciftis.

ytt nmpdtn-

Menzfa Domini de(geita. ) Quia dici-

$; quo;;a-oda /igfälpiat faeicj:*f'vfääras.)

egint , Iquit

tis, jam viluit alcare Domini, ac pro-

Uritur dubitatione , ut rei

ifficulta-

inde vilia qu&libet in eo offerri pof-

tem oftendat; quafi dicat: cum Deum

Pa;ïemäpoml- ;

funt.

habetis valde iratum , orate ardenter,

ye vidimam

8. Nezme malm;ie/l ?) Omnino ma-

& inftanter , ut vos, & velítras ob-

lationes admittat.

; panum quos

lum eft, quia contra lezem Levitici

nt DCO E

cap.2I. 22. Que pofcit vitimam in-

TO. Qvs eff im volis, &c. )

u

14 , t past

tegram , & vitio carentein.

crimina facerdotibus , & Leyitis ob-

: Hebreienim

Offer illud d«ci £so. ) àuomodo mi-

jicere. Sententia eft : nullam munus

pqie dam,

hi, qui Deus fum , placere poteft mu-

exercetis in domo ntea gratis , quan-

nE VCFO, V

nus illud , quod homini non placeret,

tumvis: minimum , quale eft claudere

fi illi offerretur

H

?

1 onfb&nti J

Ducem dicit , quia

oftia, ignem fubjicere holocauftis cre-

[uod o i

hoc tempore Judei Regem non ha-

mandis, &c. fed pro omnibus deci-

img n0nuno

bebant.

mas exigitis.

af v?] q'd()

$; placzerit er. ) Nullo modo pla-

Non eff mihi va!?mm: m vobis.) Non

g Conttd Cl-

cebit ei,

mibhi placetis, non eftis mihi grati ob

&i fafieperit faciem fuam. ) Nonte

hzc que peccatis in cult: meo.

^ quod ibd*

genti , Y

ámico vultu intuebitür , nec que ab

Il. 46 ortu euim folis , 6c.). Brevi

jto 1iti

illo poftulaveris, concedet.

igitur per Chriftum efficiam , ut no-

- Et nunc depretamini, &c. ) Mor-

men meum Gentibus toto orbe pra«

js facertoti

yig enim

tatur illos ad penitentiam.

dicetur, illeque me ubique agno-

"N i

Valtur De. ) Vobis iratt ; Deas

fcant, adorent, celebrent.

enim irato vultu afpicit peccatores,

Sacrifrcatur.) Sacrificabitur.

oj 0*

juxta di&um Diavidis P falm. 33: 17

Oblarto munda. ) Sacrificium corpo-

Vuins amtem Demins fuper f;:ciente:

ris , & fanguinis Chrifti in Euchari-

Vllutum pf*

mala. Pxecaminiigiturfaciem Dei, ut

ftia.

Dicitur mzzzZs ex 'lridentino

pralimus -

vos placato, & amico vultu intueatur.

Sefs. 22. cap. I. quia nulla offeren- -

s

De mdhu enies v«yimfa&mtf ooc. )

tium indignitate polluitug,

g!ia j

(b

*

*

412

p

PRÓPHETIXE MALA c.'Hgï AL

uod dicitis: Menfa Do-

12, Et vos polluiftis illud in eo , q

mini contaminata eft, & quod fuperponitu

*

EE

F. contempübile

Commifw

eft, cum igne, qui illud.devorat.

i, fj

13. Et dixiftis ; Ecce de labore, & ex

(iBmatiis.ilind. ais

Qs p

»

Dominus exercituum , & intulifis de rapinis claudum,' &

.

d fufcipiam illud de

dcens 4

languidum, & intuliftis munus: numqui

manu veflra, dicit Dominus?

ui Ja

14. Maledi&us dolofus, qui ha

bet in grege £uo maículum,

& votum faciens immolat debile Domino. quia Rex magnus

. eg

e

'o, dicit Dominus exerzcituum , & pomen meum horribile in

^

Gentibus.

&

I-ET'

cr, X

mittam

fris,

(

3- la

vultum

vos fec

4|E

pE

C A-

—*

N

*

4

Maenum eff nomen mgzäm. ) Magnum,

Et exfeffafiis iud. ). [XX' vertunt,

|

E.X-*fijd;;gz'vi.

C xfufflatione mea d

ignum

5

üavit ,';

& inclytum e-tig: nomen Kmeum-, &

Qr Pl

g]oria, mea.

feciltis, id eft, ut ego exfufflarem il-

lud , pro nihilo haberem.

attente

I2. Er vos poliui

9s illud. ) Nomän

Intulifl

qn&

meum vile , & quafi pollutum effe-

flis de, rapinz.) Cum camen

lt d

ciftis in eo , quod factis , aut etiam

diceretis efle de labore.

14. Maledttlus: dolofus, ) - Oftendit

üt par

verbis dicitis menfam Domini conta-

meo al

minatam effe,

eos non paupertatis , fed avaritie

caufa offerre tales victimas. Do/ef;em

ügiüfo

Contaminata Gjc.) Dcfpe&a , vilis;

vocat eum , qui vovit , & imperfecta,

hor, 6

contemptibilis, vide fupra num. 7.

aut mutila offert, licet enim effent qui-

Qimas

Quod fuperpomitzr , . ) Vi&ima ;

dàm defectus tolerabilessin hoftiis vo-

n

aut holociuftum , & ignis ; qui ad-

luntarie oblatis, non tamen iniis, quz

j tivab

hibetur ad incendendam vi&imam.

offercbantur ex voto , uit patet Leviï.

ils H q1

1'3 Ecce de labert , &$c. ) Vos tam

cap. 22. num. 25.

maled,

facerdotes, quam laici offertis hoftias

Quia Rex magnus ego. )

Cui proin-

haboy

Cfatio

vitiofas , & languidas, & dicitis; de

de parva , & vilia offerri non de-

noftro labore bzc,qualiacumque funt,

bent.

3' /i

offerre potuimus , nec habemus me-

Horribile. ) Dignum. omni timore,

ImeJ

& reverentia, LXX. habet, égiQa»t6,

liora , quia Dabylonc pauperes veni-

o

$para

finus.

id. eft , »»cdyeum , rtlnftre.

li

]

D

^5

TP

*

*

31

3

Manf T

ia U0

]

^eta

GORA PO . LE

Uii!.'im*i)flbüe

'

Comminatur. Dominus, fe maledi&urum benädiä?ionibm fezceräo-

3 lllnd, dici

tum , mfi refipifcant : ipfius enim legem contemnunt , irritum fa-

;ïaudum(&

am illud de

cientes patfum Levi , qui bic laudatur : tranforeffus eft &? Studa

ducens alienigenas , -qua própter non-re[piciet. deinceps. Dominus

I

ad facrificium eorum: de uxore. diligeuda, feu. dimittenda:

) mafeu|

,

E

]

)

;2

JDominum -in. Jermouibus

6X Thipnus

: labyümrc fecerunt

[

hornbile in

- fuis.

1. T? T nunc ad vos mandatum hoc, o facärdotes.

.

2. * Si nolueritis audire , & fi nolueritis ponere fuper *Lev.

cor, ut detis gloriam nomini meo, ait Dominus exercituum: 2614

eut,

mittam in vos egeftatem ,. & maledicam benedittionibus ve-

28. 15

ftris, & maledicam illis, quoniam non pofuiftis fuper cor.

3. Ecce ego projiciam vobis brachium , & difpergam fuper

vultum veftrum ftercus. folemnitatum veftrarum , & affumet

vos fecum.

4. Et fcietis, quia mifi ad vos mandatum iftud, uf ef

Tgt

pattum meum cum Levi , dicit Dominus exercituum.

L

(À

"Sw Pa-

M

D

" 4

V0f -m/ma'dtïz;m hboc. ) Audite

projiciam , commotus, quod vitima

hoc, quod mihi Dominus m

PH.I'I-

YX. vertünty

|

davit, ut dicerem vobis.

aut manca,

mihi non placuerit , quia immunda,

tnea G

ignum

fuflarem d

Q. Ponere fuper cor.) Dilïge-rï-lter, &

Difpergazm [uper vultum veþ'rum Fär-

'

attente cogitare , cordi imprimere,

eus folemnitatum vefrarum. ) Ut ar-

€or, & mentem applicare.

mus debebatur facerdotibus in hoftia

Crm tamen

Ur detis gloriam momini meo. ) Me,

pacihca , ita etiam ventriculus , ut

Oftend

ut par eft, colendo , & jurando, ut

habetur Levitici loco citato. Senfus

meo altari, victimis , & univerfo re-

ergo eft, offenfus

peccatis vefh*is gon

] av

ligiofo cultai fuus conftet decor, ho-

tàm dabo vobis

ys Iubf

nor, & gloria, mundas offerendo vi-

cntriculum , quam

inperteti

ftrum.

ejus ftercus projiciam in vultum ve-

&imas , &c.

Vel fimpliciter fenfus eft.-

eient u

Maleditam benedilionibus veffris. )

folemnitates veftras, quas ut ftercug

hofliis 0*

Privabo vos bonis , que dedi, V«l

abominor

n iis,quïæ

& in v

; rejiciam indignabundus ,

st Lerte

iis , quibus vos benedixeritis , ego

ultum veftrum projiciam.

maledicam , feu , ut indicat Chald.

dífzmer ves [ecum.

habebo vefiras benedictiones

fibi ,

) Adjunget vos

(yi r

crationibus,

pro exþ-

L

€ vobis, ut femper fordidi

j no &*

illo fitis, ideoque contemptibiles, &

a. Projiciam wvobis: irachium. ) Ar-

execrabiles.

inum , quem lege Levit. 7. 31. vobis

4. Et fezeras.

j tmorta

imput

feparavi, & dedi, indignanter vobis

infiigam.

) Do8i pæn'a j q-u;m

)

Rr

x-B:iä/., o Com. Menocb. T; FT.

m

*

]ï

314

PROPHETIE£ MALACHIE

. 6 PT0f

X. Pactum meum fuit cum eo vitae? & pacis: & dedi ei ti-

ompibus

morem, & tmuit me» & a facie nominis mei pavebat.

faciem if

.6. Lex veritatis fuit inore ejus, & iniquitas non cftinventa

100*'

inlabilsejns: in pace , & in eequitate ambulavit mecum , &

quïö 9of

multos avertit ab in:quicate.

qui(que:

7. Labia en'm facerdotis cuftodient fcientiam, & legem

Tüm:

requirent ex ore ejus: quia Angelus Domini exercituum ett,

II

/'ï

9. Vos autem feceffiftis de via, & fcandalizaltis plurimos

&n

in lege:

Douini

irritqm,—»feciül's pa&um Levi, d'iciF Dominus exet-

g:i.tuum.

9. Propter

»

uaeestmm

* gäuzzmz/z' þad Vos nm?m'dtunzï 1f d. ).-

pléndo ,

uod eftambulare ín equi-

) Hlu

Intelligetis prophetam , qui ad vos

tate. LXX. habent , Jz pace dirigens

Aj

venit hujufinodi mandáti nuntius, no-

ambulavit mecutzz. . U Dbi zz pace dirige-

judicafti.

mine meo vcenifle , & a me tuiffe

re ett profpere agere, hoc enim ett,

Íe peïf

miffum, ut-moniti mores emendare-

*

*artvS3vt» , quem fenfum ctiam ex-

rom fl

tis.

hibect vulgata editio,

Ur -effe? patium meum ctem Levi. ) Ut

7. Labia enim faccrdotis cuffodient

Jo. à

Wfrum

pa&um , quod ego cum Levitis inii,

fcientiam. ) Cognitionem rerum ad

femper ftaret ,

bene fentiendum , & agendum necef-

prehen

nefacere;

pdiïemque yobis be-

fariam, ut finc quafi arca teftamenti,

& o

VXors

5. Patlum meum fuit cum eo vite, O

in qua erat Lex,

Qs, ;

þdci:.) Pepigi , & promifi Aaroni,

Legem vequirent ex ore cjus.) Ktex

flem 1

X pofteris ejus longam, pacificam ,

ore ejus legis interpretationem acci-

rent a

profneram , opulentam ; & fclicem

pient, & quzrent,

l

vitam , fi meum pactum, & meas fan-

a»t

Quin dnge'us Domini exercttutm eff.)

dac E

Q&iones , & leges ád facras ceremo-

-Nantius Déei, ideo ejus oracula ita

& 0 (

nias fpectantes. religiofe fervaffet.

tradidit , ut accipit , nihil addens,

omne:

Ez dedi ei timorem. ) Et ipfe , alii-

aut detrahens.

Kortafle Divus Hie-

him ,

que ei fimiles me reverenter, & cum

ronymus confulto non vertit , Nzz-

Contt

religiofo timore coluerunt , huncque

reverentie fenfum h

?ips , led, Jsmgelzs , ut oftenderet An-

Catis

meO.-'

h

a-bperul?q mune;e

gelum dici , non folum quia volun-

fangu

tatis Dei nuntius , & interpres eft ;

Tiabe

A faci;e nominis mei pavcä;tf. ) 'CO-

.fed etiam quia Angelorum fanüita-

N

ram me .trepidabat , pr& ingenti re-

tem , & puritatem imitari dcbet,

verentia, & t;emebat.

Du:

Semper veram,

9. Recefifhss de vta. ) À re&titudi-

ülte

6. Lex veritatis ,£c.)

ne morum , & obfervantia legis,

dixi

doctrinam, & falutarem docuerunt.

Et igiquitas nom eff imuenta , Bc. )

Scandalizaffss. ). Malo exeimplo ve-

de i

ftro, non fervantes legem.

Qu

Neminem deceperunt, ut a vero Dei

om

£ultu aberraret,

deritum feciflis patlem Levi)) Hebr.

lo pace , Cf im aquitate ambulavi:

Carruþtfis-

Non impletis pr&cepta

Qu

bil

pecum.) Solicite mihi fervierunt, pa-

familiz veftre tradita, adeoque indi-

cem mecum , & cum proximis fer-

nifa&i eftis , quibus promiffa vo-

&

vando , & omnia mandata mea im-

bis facta ferventur.

1

:« ]

n

CAPUT 1.

315

&deäi ib ] - 9 Propter *q.uo'd & ego dedi vos co'ntemptibiläs, & humiles

yebar.

omnibus populis , ficut non fervaftis viaszneas , & accepiftis

20 inyenhy

faciem in lege.

.

Io, * Numqui

d non äater unus omnium noftrum ? num- Matt.

ecum, f

quid non Deus unus creavit nos? quare'ergo defpicit unuf- 23. 9- -

pue

l & lenn

quifque noftrum fratrem fuum , viol

*

ans pactum 4patrum nofcro-

. 6.

rum2

Cltuüm ejt

ts plurims

EE O Tranfgreifus eft ]udä/, & abominátio fa&ta eft in Tírael,

Iinus exer.

& in Jerufalem: quia contaminavit Judas fan&ificationem

Domini, quam dilexit, & habuit filiam dei alieni.

0,Propter

Óf

Rllr 2

Abjiciendo filiam , aut fororem e-

Yulare i &qui-

9. Hamiles.) Abje&tos , & viles.

'71. piae dirigmf

ecepiflis faciem im lege. ) Injufte

jus-

m pate dinite

judicaftis , non caufas attendentes ,

Patlum patrum noffrorum? ) Legem

hoc enim elt,

Deuter. Cap. 7. 3. de non ducendis alie-

fed perfonas.

Acceptores l)eïfozxa-

üm Criam ex

rum fuiítis.

nigenis.

If Tran[grcfu: (/7 j«42. ) Tmnf«

t cuffulient

0. Nwemquid mom pater umus ommium

greffionem vocat acceptionem alieni-

nofirum ) XYranfit Malachias ad re-

m rerum ad

prehendendos facerdotes , principes;,

elitarum.

genarum uxorum, ac dimiffionem Ifra-

ndum necef-

Idem etiam intelligit no-

a tebomenti,

& populum , quod reverfi Babylone

mine abomzzarionis.

uxores fuas dimitterent macie confe-

. In dfracl. ) In Juda 5 poft reditum

&as, aut deformes propter fatigatio-

(j;u.) Erer

nem itineris , aut. xtatem , « duce-

enim ex captivitate non erat alius I-

fr^el, quam Juda, & Judei- Velno-

'ionem actie

rent alienigenas contra legem Deuter.

mine lfraelis intelligit paucos illos,

cap. 7.2. ldem vitium taxat, & emen-

dat Efdras Malachig. cowvus lib. I.

qui ut decem tribubus Judsis adhz-

itum d)

ferant.

oracula ità

€. 9. & Io. Senfüs ergo eft : cum

Et m Jerufatem.) Que fanttor ef-

hil addens ,

omnes habeamus unum patrem Abra-

fe debebat , cum habebat templum ,

ham , tam viri,quam fe"mi-næ,»quzïre

N

Divus Hie

& facerdotes.

ertit , M

contra hoc commune vinculum pec-

Santlifiarionem Domms.

»; ) Sandlita-

enderet Nj*

catis , & forores veítras , ejufdem

tem, quam habebáàt ex eo , quod cf-

fanguinis participes , alienigenis poft-

quia VU/(IH'

fet pr& omnibus populis Deo dica-

n et ;

habetis ?

tus , amifit , aut corrupit , mifcendo

Tl fanfïica-

fe cum alienigenis ; vel contamina-

Numquid non Dens umus c?edvit nos ? )

vit vinculum matrimornit a Deo fan-

Dus funt dileionis caufe maxime ;

| 're&itudi-

altera communio generis ,de qua jant

citum, & facratum in paradifo. €hald.

vertit-, Fiolaveruat Wirb dommus Juda

[ Iegigu

dixit ; altera - communio religionis ;

de qua nune loquitur , quafi dicat :

antmaus [gam , qua evat fantlificata n

emplo Ye

cum Deus unus nos omnes creaverit,

Yam Domino , 69 dilecla,

Qmam diéexst.-) Dominus

s

2

2

*

*

omnefque hunc creatorem colamus,

Habpit flliam De

4

altents

) Dusít

;,',)- Jier

cur dimittitisuxores, qu& eundem vo-

ia

bifcum Deum , & creatorem colunt ,

üxoreim cultricem Dei alieni, pro Za-

yque ind-

& ducitis idolorum cultrices:

buit eft, 5173 £ghal ; ide

ut WXOFCIN

i?* , pofledig

;ni!fä y»

Defp'n'i unu.f?tæifqlue* frqtremfäüW' ?)

K-

[

fR*OPiiE-TIE. M'ALACHI]E

316

12. Difperdet Dominus virum, qui fecerit hoc, magiftrum,

15

& di(cipulum de tabernaculis

operie

mino exercituum.

Jacob, & offerentþm munus Do-

ercitut

13. Et hoc rurfum feciftis, operiebatis lacrymis altare Do.

j ]

(ixitis

mini, fletu, & mugitu, ita ut non refpiciam ultra ad facrifi-

cium , nec'accipiam placabile quid de manu vettra.

Omris

tales &

14. Et dixifis: Quam ob caufam? quia Dominus teftifica-

tus eft inter te; & uxorem pubertatis tuze quam tu deípexi-

fti: & haec particepstua, & uxor focederis tui.

15. Nonne unus fecit, & refiduum fpiritus ejus eft? Et

quid unus quaerit, nifi femen Dei? Culftodite ergo fpiritum

re.

veíftrum , & uxorem gdolefcentiæ tua noli defpice

16. Cum

I2« Magifirum, €5 di/c;þtq!um.) Si-

Particeps fua. ) »Uxor tuä ,h focia

ve fit facerdos, & magilfter , five lai-

tua, Itali etiam uxorem appellant Cez-

j

cus, & difcipulus.

farte,

Uxor federis 1j.) Cum qua fadus

De rabérnaculis Tacob. ) De urbius

GE

lfrae/, ut vertit Chaldzus.

inivifti.. INam altera, quam duaifti,

Et offereutem munus. ) Etiamfi fic

non eít uxor tua; fed concubina,inii-

LAX h

i vero cum illa legitimum todus.

qurit L

quivis alius, qui munera multa offe-

rat, & illis fperet Deum effe placan-

I5. Noenze umus fecit, Go Deus,

iöem pï(

dum.. Vel cum Chaldzo , & aliis per

qui unus eft, Adamum etiam unum,

aliud qi

offerentem munera, facerdotem inte]-

Evam unam fecit , ut nec Àdam

Thonja |

lige.

*

aliam uxorem quzreret, necJEva ali-

pulus f

I3. Ef bec rurfnmife?zj/iï;s. ) Prior»ix

um maritum.,

Decet ergo vos fan-

vt eft.

fceleri , quo alienigenas ducitis, fe-

&ionemn hanc Dei, unitatemque con-

us K

cundum adjicitis.

re.

jugii non difcindgre , aut infringe-

ET

Operiebatis lacrymis altare Domins.)

lls , ue

Lacrymas intelligit uxorum dimilfa-

Et refidusum fpirttus ejm.) Eft aliud

'C;:foa

rum, a Deo petentium vindictam, &

*

7N

argumentum ad idem probandum. Et

tintte v

auxuium,

pro fpiritu intelligit flatum Dei, qua-

tefim

Mngita. ) Clamore vehementi.

fi dicat , Deus in hominem infpira-

vit fpiraculum vitz, & refiduum fpi-

Abmhæ

l4 ut nom ve[pictam utra ad facrift-

UY

tum. ) Quia afpicio ad lacrymas, &

ravit in mulierem , id eft zqualem

Sünt

mugitum uxorum , quas vos oppri-

animam illi dedit, ficut & viro. Cum

mitis

ergo corpus mulieris fit ex cofta Ada-

&eufan

magis enim ille , utpote ju-

iCät i

ftz , miferabiles me movent , quam

mi formatum, & anima ejus fit qua-

lictt ho

iniqua , & impuüra Sacrificia crude-

fi refiduum fpiritus , flatus, five ha-

lium.

litus Dei, par eft virum , & uxorem

Cit. te

üs wf

I4. Donminus teflificatus 614, Efc) Ex

tantam conjunctionem non diflolve-

teï dw

Hebrzo verti poteft , 72/2424; ef? , id

re, quod vos facitis aliis ductis uxo-

eft teftis füit contraéctus matrim

ribus, & primis dimiffis.

Vel fen-

tübere

Qnii

I p»!'

cum inirctur.

fus eft : an Abraham ita egit , cujus

(

3

Uxortm pubertatis £ua. ), Quam 1e-

de fpiritu refiduum.nos fumus, id eft

gitime duxiftir cum

qui fumus illius pofteri ?

Orcr,

prïmum factus es

tj ) l

puber.

Er quid | unus qu&ris, Uiff f. ?fmm Deu?)

P

|

]

CAPUT II

317

Tagitrun,

« 16. Cum odio habueris, dimitte, dicit Dominus Deus Tfrael :

munus D-

operiet autem iniquitas veftimentum ejus, dici: Dominus ex-

ercituum: cultodite fpiritum veftrum , & nolite defpicere.

diare Do.

17. Laborare feciftis Dominum in fermonibus vettris, &

&d facrifi

.dixiftis: In quo eum fecimus laborare? 1n eo quod dicitis:.

, Omnis, qui facit malum, bonus eft in confpectu Dngmi ,&

: teftifica-

x deipext

tales ei placent: aut certe ubi eft Deus judicii?

ia

o fpiritum

't.

16. Cum

r tua , focia

:ppellant Cttt«

C A-

Rr5

s aua fadus

i

-

nam duxiüia

xcubiua, inil

LXX. habent. Qw4 aliud þræterj&men

reduhdabic), eminebit , & exuberabit

i &æüus.

quarit. Deus : eft aliud argumentum

tua iniquitas , ut nullo veftimento

f ) Detts

idem probans, fententia eft : nihü

occultari , aut diflimulari pofiit, Hoc

aliud quzerit Deus , cum vult matri-

dictum videtur, quia lex permittebat

etiam Unutth

t nec À am

monia fociari , nifi ut propagetur po-

quidem. uxoris. dimiffionem, fed ad

sec Ea li

pulus fidelis, fitque vere femen Dei,

duritiam cordis eorum , itaque crimi-

hoc eft, ex fidelibus parentibus na-

ne non vacabat , qui temere , & fine

Vel

semque Con

tus , & bene justa legem inítitutus,

jufta caufa illam dimittebat.

& educatus, non autem ey alienige-.

fententia eít :

1 tamen uxorem ecx

TM iumnge'

nis , ut vos facitis.

folo odio dimiferis, operiet ce gravis

» Fftaltod

Cuffodite ergo [piritum ve[f'mm.)Re-

culpa , & infamia xque , ac pena,

tinete uxores veftras , quas dixi eífe

ua Deus hoc fcelus in te vindicabit:

pandum. 2

refiduum $

m D quie

piritus Dei , n fpiritus

17. Laberare feciffis.) Mole(tia ai'fc-

sm inlpit

Abrahs.

ciftis. LXX. 44 zram provocaffis.

16. Cum odio babueris

( ; dimitf;. )

In férmonibus veffris. ) Cum dicitis,

dilium J*

Ümuts , qui f«e malam , &c.

TE em

Sunt veiba Judgorum factum fuum

excufantium permiffione legis, quafi

Bonzus eff. inconfpetlu Damini. ) Kxat.

qio U

dicat.: cur nos reprehendis ? Àn non

hoc aliud crimen Judeorum , quo'

z colta M&

pauperes e captivitate reverfi, viden-

eis f que

licet hoc per legem, quz facultatem

tes vicinos idololatras florere divi-^

facit repudiandi uxores ?

Vel fen-

" üve hi

fus eft: cum oderis uxorem , dimi:-

tiis , & profpere agere , divinam pro-

& uxofem

videntiam requirebant , Deumque in-

te, dato illi libello repudii , ut alteri

;; dilolve

u

nubere pojfit potius , quam eam do-

cufabant , quod fuos cum erumnis

' du&iä

mi perpetim ut feryam aflligas, ver-

confli&ari pateretur; infideles vero,&

: d

fa-

a

beres , &c.

impios omnis generis bonis augeret.

iefi

Operiet autem iniquitas veftimentum

Ubi eff Deus judicis ? ) [uftus judex :

um

ide

ejus. ) ln Hebrzo eft , Operzet iziqui-

ubi et divina providentia ?. LXX.

|

x

125 fuptr veflimentum tuum , V eft ita

7"fitis.

/"n:?i )

9.

818

PROPHETI£ MALACHIX

QAQSUT HL

E

flios L

JDe pmc&]&re Chrifli ,

€? bujus adventu, ac fumm judicio;

emnz

:

qui purgatis filiis Levi gratum babebit Jacrificium Tuda & Teru-

i E

Jalem; comminatur. [celeratis gravem. ultionem, quos tamen ad fe

dies fz

revocat, plurima bona comver[fis promittens : conqueritur :de in-

$H

CIS4 &*

gratitudine filiorum Jfrael , & quod iplum in decimis fuis configant,

mec

quodque dicant Deo. non. e[fe cure fuos cullores, cujus con-

hi

f

irarium tandem . experientur.

*

:

GE

iMatt. f ;

202 &f

Cce ego mitto Angelum'mäum, & pfæparäbit viam ante

II.IO

faciem meam.

Et ftatim veniet ad templum fuum Do-

Marc minator, quem vos quiseritis: & Angelus teftamenti, quem

Lscg VOS Vultis.

Ecce venit dicit Dominus exercituum:

(r

quam d

2. Et quis poterit cogitare diem adventus ejus, & quis ftabit

& herba

7- 27'

ad videndüm éum? ipfíe eni

]tliceve

m qgalï ignis conüanä, & quafi

herba fullonum :

ánimas |

3. Et

tedditam

a

) B

ass

I. f/ce.) Vox ,yecce, magnum dof

lus, quia Chriftus nuntius fuit, & in-

fuxcori

quol f

cct effe, quod fequitur, & at-

manifeftavit hominibus.

terpres fidus divime volunta,tis;/quam

Enini

tentione auditorum dignum., Alflur-

git ergo propheta ad tempora Chri-

Q. Ertquis poterst cogitare ££e. ? ) Quis

s , i

fti , & de adventu , & predicatione

poterit cogitando comprehendere ,

farius,

quanta futura fit diei illius gloria,

E m

S. joannis Baptifte vaticinatur.

tovi L

ngelum meun. ) joannem Bapti-

cum filius ' Dei homo erit inter ho-

?

L

tunt f

ftam , ut Dominus explicuit Match.

mines

II. :O, funt verba Chrifti.

;

Qais flabit ad videndum eum?) Quis

mos, &

A 0&01:

Praparabit. viam. ) Docendo ad

lucem , &- majeftatem folis hujus ju-

iUt

j

lt

ventum meum , exhortando ad pec-

ftitie ferre poterit ?

üottm (

nitentiam , & ad recipiendum me.

-

lpfe enim quaff 12915 confaq;.) Nul-

Ad remplum fuum. ) - d templum

lus ad tantam lucem,tantumque amo-

lddixm

ris ,

zeli ipfius ardorem non cà-

E tl

Hierofolvinitanum ,-ut ibi predicet.

atq.xxe à

Doeinator, ) 1n Hebr&o eft cum

lefiet ,& liquefcet , nifi durus fit, ob-

articulo 337]x71 Paadon , id eft ille De-

ftinatus , & rebellis lumini.

]gnis

&pbaf

0m2H4:, (fic etiam in Grgeco óxvgiog , —

conflans eft ignis , quo metalla fol-

Tillcator

vuntur, (& purificantur.

Chriftus

e.*Cema:

Dominus ille, qui cum eminens fit ,

fs

plenum , & fupremum labet in omnia

Dominus- Luc- 12. 49. dicit veniffe

domin:tum.

€, ut ignem mitteret in terram.

h [

Quem vos qu&ritis. )

Herba Fullonum. ) e. Hic'rcnym) in

CRQ

| Expe&a'tis, &

V. fie,

venire optatis.

cap. 2. Jerem. n. 22. tradit herbam

"ngelus teþ*amenti. )

Fo;:de.ris ,& '

hánc Borith , five fullonum -in viren,

Cüpite ]

paQtu Angelus in fodere promiffus,

tibus , & humeGis PalzAinz locig

I/l U((

nafci, & ad eluendás fordes, & m4.

&i

de quo mittendo Deus vobifcum ini-

Eed«f

a

Lic £cdus,

culas e pannis eandem vimn*habere,

Dicitur autem ' Ange-

lon, (

.

b d

s

CAPUT IL.

"BI9

.Et fedegit conüans, & emundans a rgen'um, & purgabit

filios Levi, & colabiteos qualfi aurum, & quafi argentuin, &

?? fultij;

erunt Domino offerentes facrificia in juftiija.

"G u

i. Et placebit Domino facrificium ;uda, & ]

erufalem, ficüt

ama d f

dies fzeculi , & ficutannt antiqui.

r d ip-

teftis velox malefi-

. $.. Et accedam ad vos in judicio, & ero

PAtnfpan,

cis; & adulteris, & perjuris, & qui calumniantur mercedem

jus a.

mercenarii, & (r) viduas, & pupillos, & opprimunt pere-

erimum, nec timuerunt me, dicit Dominus excrcituum,

viaomante

^.6. Ego enim Dominus, & non mu or: & vos hi J-acoþ

fuom Do-

non eflis confumpti.

-

T A

t quem

(I) Viduas, «« Eä;kt. Slt'xt,- additur

& Bumiliamc vidþu;.s.

Szcut dies foetli ,.Ec. )

Sicut dieä

uam habet micrim , & fapo , unde

quis fabi

& herba faponaria tum Latine , tum

antiqui, qui

f

bus prifci fan&ti viri A-

; &quí

Tt4lice vocatur : fiznificatur Chriftum

bel; Noe,i

[

i

iV

lelchifedech ,. Abraham

&c. facrificaverunt ; fic in. Canone

animas purillumas , & candidiïiimasu

redditurum.

T

Miffe dicimus : Szcuzz accepta babere

H

3. E: fedebit co

nj'/dn:: ) ! Non per-

digmatus 6s mumera pueri ii jufi -

— Àáüm a

eel.

M

fun&orie mundabit, fed ex profeffo,

; fot, Kir

quod fitus fedentis indicat.

&. Ef accedam «ad vos in jeadicio. )

a58, quit

Emundams argentum. ) Animas pur-

Redit ad querelam . Jadgorum di-

centium fupra cap. 2. numero ultimo,

gans , ficut argentum purgat argen-

A

Uli eff. Deus judicii ? Reiyondct enim,

i)rehCHdeF ]

Et purgalit flios Levi.) Sacerdotes

ecce brevi veniam z j4ud£:zo , vel ut

Jigs glori»

hovi l'eftamenti , quorum figura fue-

aliqui vertunt, «d jediciswm , fcilicet

t inter 20*

runt filii Levi. Dabit Ecclefiz opti-

defcendam in carne , & iafpiciam

mos, & purgatiflimos facerdotes, ut

perdiros hominuim mores ; accedam

& eorum fucceflores.

etiam in ultimo adventu ad judicium,

,n!) (

,

Apoftolos ,

Jis hyjyos J

Multi enim ex Levitis familia facer-

ut reddaim omnibus juxtà €aà , qu&

-

merici funt.

dotum fe Chrifto'poft refurrectionem

Ero tefiis.) Ego , qui futurus fum

fett. Ni

addixerunt. Act. cap. 6.7,

jqoe am

Et colabit eos quaff aurum. ) Ahis,

Judex , ero etiam teftis 5 nihil enim

em 11 C

teítibus indigeo , cum omnia nudg

atque aliis verbis- idem repetit ad

rl ft, o

emphafim purgationis.

Aurum puü-

fint, & apert: oculis mzis.

ifll

?fl

rificatur igne, & colatur, ut penicus

Vefox. ) V—atgb.lus Vercit , Premp:us,

-

alii, Feffzzzs.

:

geil h

fecernatur fc.oxia, & immunditia om--

Maieftcis. ). Incantato

i

'jb.us- ,& ma-

Choittus

nis.

-

ficic d

Et erunt Domino offerentes , €e. )

gig deditis.

*

Cafte, & fan&e miuiftribunt , non

: Q-m' calumni

antur mereedem, ) Qu

terrim

[ic'rOUym' j

ut facerdotes , de quibus fuperigri

per vim , & fraudem privaat merce-

h

capite locutus eft.

narium mercede fua.

ijc hm

6. Ego eutm Do nus, O von muror. )

i 4fi virtn.

da juftia.) Ji&e, & perfecte,

4« Sacrificium juda , O Jefalem. )

Vos putabatis me indol«m m taíie,

Eccle

Chriftiane , que nova cit

& cum primum juftitiam amarem ,

def, & Te

*

nova Jeruialcin.

i0ho59t;

Sion,

M

nunc: malos mihi piacere , Ífcd no.aità

-

OI

320

PROPIUETAE MOX ADIVE

7. A diebus enim patrum veftrorum receffiftis a legitimis

It R

fritum t

Zach. meis, & non cuftodiftis. * Revertimini ad me, & revertar ad

B

vos, dicit Dominu

Domints

temur?

-

s exercitüum. — Et dixiftis: In quo revie'r.'

i H

9. Si affiget homo D

eum ; q'üia vos configitis me?. Et dixi-

terra def

ftis: in quo'configimus te? In decimis, & in primitiis.

UE

.9. Etin penuria vos malediCti eftis, & me vos configitis

u H

'gens tota.

nus elt, (

Io. In

ferte omnem decimam in horreumx,- & fit cibus in

diViIT.US s

domo mea, & probate me fuper hoc, dicit Dominus: fj non

Domino:

-

aperuero vobis catarattas coeli.

?

& effudero vobis benedi&tio-

15. Erf

nem ufque ad abundantiam,

ati funt |

fat funtt

1. Et

d

"

I?,

]

eft ; egzo enim Deus fum , & immu-

tabilis.

cem , aut lancea tranfy'erberet W,.deci-

L

Cum prox

|

mas, & primitias facerdotibus

Et "vos flii 7 4cob nen effes confumpti.)

viticis debitas non perfolvendo.

QG Lg-*

Sicut feotentiam non muto, & mi-

lz dectzis , &T ia primiti.) Hifto-

hi femper mali difplicent, cofquepu-

riam habemus apud Nehemidm ; orta

apt:m mtt

nio fuo tempore; ita virtuti , & pie-

ellent ia c«

eft enim magna fames,ut dicitur ejus

tati. femmper faveo

quare licet malis

libri cap. 5. n. L. & feq. ita ut pro-

H fffaa'f

multis vexati fueritis ad correptionem,

pter penuriam decimw Levitis non

rilhmam :

non tamtn confumpti eftis ; vosenim

nalcuntur

darentur a populo, ficut idem au&

.

or

mea providentia fervavi, & e malis

fcribit CHp. I3. n- IÓ

IL I

eripui , licet vos eodem fitis femper

Prohibel

ingenio cervicofi , refractarit , & le-

9. Et tz penuria vos m;z!ed:;cffi e/fis.)

Immifit in vos magnam fterilitatem,

Calid an

gibus meis rebelles. Simileillud Thre-

qug maledictionis nomine folet intel-

ng

norum cap. 3. 22. Mifericerdie Domini,

ligi , qnia pari modo me vos confi»

I2, De;

euia non fumus com[umpti.

gitis, & afiligitis egeftate, & fame,

t taotaq

7. 4 degirizns zueis.) Legibus meis.

meos-Levitas laborare permittentes.

Déo as

?

tiam.

*R'evertimi:?i 4d me. )

Per pæuiten-.

lO. 4z herreum. ) 'T'emlili.'

EfiffJ' 6

E; Kft eibus £m doso mea.

2 Quo mi-

duf t

Et revertar ad vos, ). Per gratiam ,

niflri mei alantur.

LAX. d

amicitiamr, & beneficentiam.

Ef probate wne ff,gper boc. ) Experi-

Tontm r

lo quo revertemur? ) Quuid ficien-

rientum capite, an fciam benefacere

D. Hiro:

dum nobis eft, ut ad te revertamur ?

fervantibus legem meam.

non enim

Ya hgir,

"

videinur noblis a te recef-

$2 20 aperuero volis catarattas c-æ-

Yenem &j

fiife.

l. ) Si non dedero vobis copiofum

$. Si affiget bomo Dewn. ) Nerbum

Thüdbug L

imbrem , quo fruges vobis large pro-

I3. ln

Hebraicum y2p quabah , fignificat af-

veniant, habear mendax , vel iion exi-

TOplieta

fígere , per metaphoram affigere , &

ftimer Deus.

Cataractz funt cancel-

vehementi dolore aíficere ; qui enim

late portarum fores adverfum hofti-

, Prvalüa

clavis atfiguntur, graviffimo dolore

lem impetum p

endulz , qux ingruen-

cruciantur. Senfus ergo eft, quáfi di-

tibus hoftibus

atim demittuntur. 'Ta-

X Obttur

cat: an &equum eít , ut homo Deum

les etiam cataractz adhibentur ad fu-

ltiï"ï [n

ftinendum aquarum fluxum * de his

fuum fauciet , & qyuafïï agat in cru-

E

BW: a

ho

N

dAPUTlu"

32r-

lepitimis

Eu t increpabo.pro vobis devoräntem, & non corrumpet

evertarad

fru&um.terrze veftrae; nec erit fterilis vinea in agro, dicit

4

3

3

o rey"er.

Dominus exerci uum.

12. Ét beatos vos dicent omne

s' Gentes: eritis enim VO

"

? Et d-

terra defiderabil

is, dicit Dominus exercituum.

u$

z

43. * Invaluerunt fuper me verba veft:a, d

*

E

icit Deminus. * Job.

Configiti

xiflis: Quid locuti fumus contrate? Dixiftis ; Va- 2- 15-

14. Etdi

nus eft, qui fervit.Deo: & quod emolumentum, quia cüfto-

t clbu in

divimus precep:a ejus, & quia ambulavimus trifles coram:

*

/

I5: f] non

Domino exercituum?

»nediQo-

.15. Ergo nunc beatos dicimus arrogantes: fiquidem zedifi-

cati funt facientes im

pieta.em , & tentaverunt Deum, & falvi

faéti (unt.

v

1. B

mET UA

15.

-u

nc locuti fünt timentes Dominum, un'ufquifqu,e

beret , deci.

inus, & audivit: & fcriptus

tibus, & Le-

cum proximo fuo: Et atLgnd-it Dom

eft

vendo,

7

ii Hifo-

nium ; ort4

aut.m metaphorice loquitur , quafi

phemiisu ; quibus plures a me avertie

efient in calo.

tis, quam prophete mei fuis concio-

At es

Et effadeio vobis 6cnedi&ianäm.)Lar-

nibus ad me conveitant.

?

ità üt pro-

Jitis nont

giflimam fertilitatem omnium , que

l4- Fanaus eff. ) Fruftra, & in váa

naícuntur in terra.

num laborat.

ider audot

1I. dperepabo pro vobis devoramtem.)

ambulsvimus trifles, ) Ponitentia,

TT

Prohibebo, quaft increpans , locuftas,

& do! re peccatorum.

& aliá animan;ia;, qu& vorant fru-

IS. E;go nurc beatos dicimus arro-

terilitaterty

gUS-

gantes. ) Cum hac vidcamus , beatos

foletintel-

I2.

vos colitle

Beato:l p d(.cent,ifc.-) Admiran-

vocamus arrogantes, qui contra Deum

tes ta;tam fertilititem , & ex ea vos

fuperbiunt, & blafpherant.

p & fame,

Deo caros eíié judicaaste:.

S; quidem adificata ust.) Re fami-

myittemST

Eritis euim wos terra deffderabilus. )

liari aucti fünt , & filiis , quod ma-

Ji

2&146 terra . de[iderabilas ,, Ut vertunt

gnz felicitatis putatur

^adeo non

) Quo mi

LXX. id eft ; optimum fructuim bo-

funt extincti , ut etiam multa prole

Vel, ut ait

aucti finc, & divitiis abundent.

norum operum feretis.

Est

D. Hierouymus , omnes in terza ve-

Tentaveruzt Deum,) Peccatis eum

ftia habitare defiderabunt, propterin-

irritantes, & provocantes.

xbenefac'ayre

ficnem ejus tertilitatem. . Lribuit ho-

Er falvif &i funt.) N'ectamenquid-

'47',4&49' ((f*

minibus , quod terr& eft..

quam adverfi illis accidit.

; copiolum

I

Invaluermnt fup.r me. )

Redit

I16. Tuzc locuri ,/;ent.) Jufü hec vt-

; luge pro

Propheta ad blafpheimiam Judsorum,

dentes locuti funt inter fe, quod ju-

ye] iion Xl

de quo extremo cap. 2. -fenfus eft :

ftos decebat, & fe mutuo funt cohor-

unt C

prevaluerunt cootra, me , & ficut o

tati. ad. defendendam . Dei providenti-

-

rf foute

* nus gri.ve quodaumodo . opprim int,

am, & juftitiam ;cum proximis, pro-

T mgruen-

& obruunt me ; fempcer enim . perfi-

ferentes

quae opportund

erant,

&

ftitisy inino crefcitis in veitris plaf-

ex facris Literis didicerant.

z

turtar. '3.

.muf Jd h?'

Bibh. c$z Con. Meznoch. T. V1

Ss

"L de lii

»

322

PROPHETIXE MALACHIZJ

;,*Et

eft l'ber monumenti coram eo timentibus Dominum, & cogi-

-

tantibus nomen ejus.

& fanitas

tuli de an

17. Et erunt mihi; ait Dominus exercituum , in die, -quä

ego facio, in peculium: & parcam eis , ficut parcit vir filio

4

, Ka

fuo iervienti fibi.

veltrorum

18. Et convertemini, & videbitis, quid fit interjuftum, &

4*

tn Horeb:

impium : & inter fervientem Deo, &non fervientem ei.

CA E UE IV

Dumccemotm

Dies Domini inflammabit omnes facientes impietatem , evulfa ipfo-

Mul ,

rum radice: orietur fol jufHitie Deum timentibus , qui. calcabunt

& fpem bo

fum volunt

fmpios ; jubet reminilci legis' Mayfi; Elias, antequam veniat. dies

&bolebin.

Domini, mitiendus predicitur , qui comvertat cor

zds

la g rg/fa

r

ad filios.

patïqm

9. Bt etit

Cce enim dies venie

fall patier

t, fuccenfa quafi fcath'ïnus ; & erunt

fol julitie,

E.E

ommnes fuperbi, & omnes facientes impietatem , ftipula:

&lo ad ju.

& inflammabit eos dies veniens , dicit Dominus exercituum,

tüt priftio |

km,& q

qu& non -derelinquet eis radicem, & germen,

pter ]euitia

2. du

tio, quia

[ d

268 tendbr

Er attendit Dominus, 9 audivir.)

Et porcam ei:.') Non 'filnam -l-l'c eos

form. (

Qus jufti pro Dei providentia, &

tribulatio , aut vexatioexcrutiet, aut

&t2 Cordn

que impii contra illam loqueban-

inoleftiam inferaf.

*

tur.

M

$zest parcit vir flie fue.) Quem

qïüa & t

E£ /lrlptus*;'þ liber monumenti.)' Li-

duplici nomine amat, & quod filius

D

hoc a,

ber memoriz , ut fcilicet unusquis-

fiz, & quod morigerum illum fit ex-

Bnpendet

1

pertus.

j

que fuo tempore, aut preemium re-

Em & t

ferat, aut ponam eornm, quz locu-

Ig. Et comvertemiut. ) Sententiam

Senitas ;

£us fuerit.

mutabitis vos impii.

pons, & .

imentibus Dominum. ) Iïn fävorem,

1,./ Dïf:

vesiet. ) ]Judicii.

propter do

& gratiam timcntium Dominum, qui

wcemja. ) Ktpropter ignem

ts [

femper:. ejus- recordantur , & de eo

;

pr&cedentem faciem judicis, propter.

Hg s;

cogitant.

ignem infernum, qui damnatos exci-

V;H"le, &

17. Et eruzt.) Jufti, & pit.

piet. Daniel. 7. 9. lcgimus. — Finvins

Wam, &

lz die, qua ego facice.) Cum qux

igneus, vapidusque egredtebatur a facie

B affee:

dixi, effe&ta dabo, penam infligendo

ejus.

Íceleftis, & premium largiendo inte-

D ss

Sfi,aula.) Nlon q—uod finem habita-

& ho

gris, & probis, cum judicium faciam.

rus fit ignis ille, fed quod ita cele-

T4d]l i

Erunt mibi ... 12 pecnulium. ). Serva-

riter eos corriplet, ac ft effent (tipu-'

bo eos, quafi peculium meum, erunt

Wt ln ayil

la, quz fe ab igne proximo defende-.

bus Uürje

mihi in populum proprium, & pecu-

re non poteft.

us h:aml

liarem mihi dicatum, & ex meivifio-

Inflagmabtt eos Dies veniens. ) Nam

2e, & fruitione beatum.

dies fuccenfa erit.

e

- Rabit, T

Erreda

j

-—

CAPHET. IV.

323

; tgi-

E * Et o-rï-rettï'r-vobi-

s timentibus nomen meum Sol juftitide, Luce

& fanitas in pennis ejus: & e

grediemini, & falietirs ficut vi- /1--' 79

1 die, qu

tuli de armento.

It vit fili

3. Et calcabitis impios, cum fuerint cinisfub planta pedum

- veftrorum, in die qua ego facio, dicit Dominus exercituum.

jetum, &

4. * Mementote legis Moyfi fervi mei , quam mand.agi ej Exod

QO«

li f.*l.

in Horeb ad omnem Iírael, praecepta, &-*'judi;ci—aæ

.Deut.

SS$

4 56-

£* Ees

ul if-

- Radicem , &* germen.) Omnia bona,

hac vita, vel. de fepulchris obviam

j tülbunt

& fpem boni abfumet. Omnes eo-

Chriíto.

rum voluntates, & divitias penitus

Saltenise ) In altum tollemini dosee

vt diit

abolebit..

ltahice. etiam — dicimus ,

agi'lit—i t i $.

Non ci vefferd nb vamo, nó vadice:

Szcut vituli de eymento) LXX. ffcue

pdtrzgfn

2. Er erietur vobis, 6$c..) Cum hzc

vitali de vincults velaxait.

Hac fimi-

mali patientur , vobis juftis orietur

litudine fignificatur, l. Abfoluta fani-

.. & erutt

fol juftitig, id eft Chriftus veniet de

tas , robur, & vigor corporum: bea-

€alo: ad judicium.

Chriftus fol dici-

torum.

z fhpula:

ll. ingens Jatitia.

1M. dos

etcitutfn,

tur primo propter fplendorem vifibi-

apihtatis, qua prediti ezunt.

lem , & majeftatem.

Secundo' pro-

^

pter ]etitiam quam juftis afferet. "l er-

3

Calcabirss impifos. ) Sub.pedibus

st Et |

eos habebitis victos.

Quod . Chrifti

tio., quia adyentu. fuo fugabis om-

p

nes tenebras, id eff, afüictiones ju-

eft, juxca illud Pfal. 109g. F. 2Domee-

ftorum. Quarto, quia: patefaciet ar-

ponam inimicos tu0s, 6$c. vvibuitur fan-

(inam ut«oi

€ana cordium,

&is, quia etiam ipfi. fuo modo: judi-

icrütit, at

caturi funt.

ol jufiizia-) Dicitur foI juftitiz,

quia ea omnia. qu& habet ,. ut fol,

Cum fuerint cinis. ) Inftar cineris

7 j Qüem

: U'Jd 51103

hoc. eff , in quibus foli fimilis eft,

comminuti , & humiliati, contemptif-

impendet juftitiz ,, hoc eft, in. favo-

fimi factr , & abjectiflimi.

ilun fit &t

rem , & commodum. juftoram;

Iz die, qua ego facio, ) Vide di&ia

Gententiatt

Samitas £m pennis ejus. . Sanitas cor-

fuperiori cap. n..7.

poris, & animz. — Corporis -quidem

propter dotes impaflibilitatis , agili-

4« Mementote legis Moyff. ) C'um tane

il

tà premia-maneant bonos, legem fer-

tatis ,. fubrilitatis, claritatis &c.-.. . A-

Vate .

ut. tunc. falutem: inveniatis.

pter igem

nimz propter mtegr-itat«cam' omninm-:

js, proptt

virium ,. & tacultatem ipflus ,. & 1z-

Loquitur honiinibus fui remporis. Ea-

dem- ratione precipitur Chriflianis ,.

t4t0$ exþ!'

titiam, & beatitudinem , quam- ele-

gs, imim

&is affere:.

ut fervent le,g.em Chrifli.

air a t

lo Horeb.) Übi data eftlex, & eft

- Mp pennis ejuy.j In radiis ejus 5 fic

enim hos vocat l:cutione poetica ;.

mons Arabiz, ad Galat. cap.4. 25. ap-

em habitl

radii enim folis funt.in eo quafi pen-

pellatur etiam Sina..

X C

ng& in avibus.

Porro Chriiftus doti-

Pracepta, 69 judicia;) Velhzc funt

jfoas füp

bus corporis fui qua(íi radiis folari-

fynonima, vel ft diftinguere placeaz ,.

yo df

bus beatorum corpora , «& animas fa-

per legem inteiligere debemus prece-

nabit, inftaurabit , & recreabit..

pta moralia ; per prgcepta, caremoe

72

) N

Egred/&rini. ) De hocíxculo, de

9

nialia; per ju.di(-;ia,judicialiar

«

34 PROPHETIJE MA/LAC/HIIE C A P. IV.

Mhatt.

$. * Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam,.ante

-

qu a?n

17.1o veniat dies Domini magnus, & horribilis.

Mare

6. Et convertet cor patrum ad filios, & cor filiorum ad pa-

9' IO.

Lucz

tres eorum: ne forte veniam, & percutiam terram anathe-

; r

E

MA

9. 19 mate.

| LIBEIi

Ll

Mi

/"»

10p

Mi

Ub

g. Elam prophetam. ) Qm defigna-

fideles , & gratoä ipfis patriarcgis

tus , & fervatus precurfor fecundi

Abraham , 1faac, Jacob, &c.

fii ]nà

adventus.

Ne forte veniam, 6c. ) IN€, cum

Pii

i

"

&t

Dies Domini.) Dies judicii.

venero , forte inveniam terram in fda

ii

15 1

Magzus.) Quia ma

gna in eo factu-

incredulitate, & peccatis adhuc he-

d

rus eft Chriftus.

rentem, atque ita i

4

llam funditus per-

Ingonj

"

f.ïl

Horribilit.) Propter fententiam,

dam.

tncet;

VKOR

& damnationem impiis infligendam.

Terram.) [ta vocateos 3 qui tegrena

"h

Magnus juítis , horribilis peccatori-

fapiunt, quales precipue fantJudai.

l

1T€€

Wl

bus.

Anathemate. ) Anathema vocat per-

fehoris.

6. Conmvertet cor pairum ad filios. )

ditionem integram , & occifionem ;

Cor patriarcharum averfum ^ filiis

nam Hebraica vox r235 cherem (igni-

du;

fuis in Chriftum non credentibus con-

ficat excifionem, qua res ftirpitus ex-

vertet Élias ad filios , reddens eos

fÍcinditur , intérimitur, & perditur.

s

NSSS

[

N

"H

E

—

m

—

[f

C

d

u..i

T

QS

i

—

N

]

E—E

1u/pl]

2 C

— U2

Ej g A

Inter

NITCUS

)

Q*

E«

76

mlh'f'[un

7f

ü

Dey

L

Priny,

pnmm l

D

ft"

'*'bllæl

Wg

lY

( df]m

h(]dl" &

tali v

i&

Á*

*

*

CAP IY

325

, .antequam

um ad p-

LIBER PRIMUS

ram— anathe-

RUM.

MACHAB.£O

UTR

CAPUT PRIMUM.

MUa UE nrECTU u

Mortuo. Alexandro Magno, qui Darium percuffrat , fucce[fit

; patrirdis

—tandem in Gracia Antiocbus illuffris : fub quo [celerati quidam ex

N

filüs l/rael propbanarunt Sferualem; zntiocbus autem , devicto

) N am

Ptolemao rege Amypti, imoafit Sferufalem , C ablatis. omnibus

terram iaf

ris adbüc ha-

vafis templi , ac tbeauris, fecit cedem agnam , unde ortus eft

fanditus p

ingens plantlus ; . fimile fecit & princeps tributorum ab eo mi[]us,

8 qui teirena

incenja SFerufalem , plurimilque in captivitatem. duciis : Zfntiocbus

faut Jadai.

leges idololatrie S'udeis flatuit , ablatis cun&tis dioini cultus ce-

na vocit t

remoniis , €? edificaio idolo. defolationis , renitentes milere truci-

occilinnem ;

cherem Ngute

daus; cujus edi&ta plurimi impii fecuti funt , pii vero re[bue-

s lirpitus ete

-runt , siortem potius fubire parati.

& pardinur

T fa&um eft, pofhjuam' percuffit Alexánder Philippi

«

Macedo, qui primus regnavit in Graecia, egreffus de

:erra Cethim, Darium regem Perfarum, & Medorum.

2. Conftituit preelia multa, & obtinuit omnium munitiones,

& interfecit reges terrae,

/4. Et pertranfiit uíque ad fines terree: & accepit fpolia

multitudinis Gentium : & filuit terra in confpe&q ejus,

Ss

^5

!

3

4. Et

YOX

SPGUDUE U

T falum. ) P-;,lrticula,väf, abun-

Ii;a'i. Dien n I. ubi hoc explica&imus.

L2

dat per Hebraifmuam.

2. Cosnfliruit prtliamuita.) Frequen-

ter cum hoftibus conflixit.

Percuffit.) Debellavit.

Primus vegnavit in. Gracia. ) Qui

Qàrinuit omnium munitiones. ) Cum

nullo boflium unquam comgre[[ms eff , quem

primus toti'us Grzcie regnum adeptus

€

D

monm "icerit ; "ullam urbem obfedit,

qeam mon expugnaverit, nullam geutem

De zerra Cethbéim. )

* Id &Pc de regio-

sibus Judes tranfmarinis ; has enim

adiit, quam non calcaverit: inquit ja-

Judsi vocant Cethimos;

uti funt Ma-

ftin. hift. lib. I. ad finem.

cedonia , Grzcia, Cyprus, &c.

Sic

g. Usque ad frnes zerra. ) Nam . ad

hodie eos, qui trans Alpes habitant,

extrema Orientis usquead Oceanum

1tali vocaxn,c Tramontamos, WNidedi&Ga

perv enit.

P

*

326

LIBRI r...MACHABZE-O'RUM'

.4. Et congregavit virtutem , & exercitum

n Iné

f ortem nimis r&

E

,

exaltatum eft, & elevatum cor ejus :

tunt 11

$. Et obtinuit re

glones Gentium , &t»yranno*sk & fatti funt

|

cum Gend

ili in tributum.

-

6. Et poft haec decidit in le&

ab e5, m

ïum, €ognovit quia n 91?6-

rctur ,

1

n E

t

n E

1. Et vocavit pueros fuos nob

i:IQ-S:,-. qui fecum erant nutriti

& ded

1!'

ajuventute : & divifitillis regnum fuum, cum adhuc viveret,

1. Ea

8. Et regnavit Alexanderannis duodecin, & mortuus eft.-

ges Nati

9. Et obtinue

i

runt pueri ejus regnum, u.nu(q—uvi.fq;u;e in lo-

16. £t

co fuo:

fanto, &

1o. Et impofuerunt omnes fibi dii'ad'emätæ- poft mortem ejus,

CeTent ma

& filii eorum poft eos annis multis, & multiplicata funt mala

$

V

in terra.

fegnare 3

11. Et exiit ex eis radix peccatrix, Antiochus illuftris , fili-

us Antiochi regis, qui fuerat Romee obfes;

15 £

& regnavit in

& elephz

anno centefimo trigef;mo feptimo rwegn.i Grecorum.

1. Hic

r2.ÍIn

Multizudinis Gentium. ) Multarum

fucceflores , xindeA magnis Cla.d.ibus af-

Is 2uor

Genutium..

,

fecti func populi.

hi anmi(de

Siuit. ) Quievit, non aufa refifte-

II. Exuzex eis.

. Bl

3: Prodi'i;c » proge-

re, quafi dicat : fe illi fubdidir.

nitus eft.

fcelerati if

"U4e Virtatem.); : AUIFGCMH),& exergicum,

Radix peccatrix. ) P'ifa duaprehoe,

í (Uffï-, ex:

copias militares.

germen fcelezatum.

Nam quemad-

ligïonis, N

S. d fributzzn. ) Tribumriyi.,þ

R

modum. radix ramos portac ,. ut ait

Diywnan

9. Pueros. ) Y'amulos, aulicos, five

D. Paul. ad Rom. II. I8- & ex ea

fedus, D.

duces exercitus fui.

rami, fructus & folia nafcuntur; fic

lium moje

Divifét illis vegnum füumy Uc) Ne-

ex Antiocho multus impietatis, & fce-

tem frfciy

gant hoc prophani . fcriptores , fed

lerum proventus excrevit.

ini.e e

gravior ;

potior apud nos facrs

"ntiochus ili«firis. ) "Antiochus co-

5cripturg auctoritas, que ita fa(tum

tc ylane

atlirmat,

gnomento Epiphanes; €wipaygenim

Tom apud

Curtius ctiam docct famam

Graece idem eft, quod J//zf£;is Latine.

D jf

vulgaffe, ab Alexandro divifas fniffe

lta appella

provincias , licet ipfe famam hanc

ge" av

tus eft poft aliqua ptzgclax*e

[et ration

Elius dutiochi Re

XS- G)'im

absque ratione rejiciat.

Jofephus

i 5j .Antiochi

cholas, à

vero filius Gorionis plane Scripture

magni.

coufentit; ait enim ,. Parzizus eff ter-

n anno centefmo triscftzo festimo re-

pttflitiof

. lullle imp

*am iM QUaLHOY Principes magnos e fa-

£: Gracergm. ) uod in Alexandro

QUs ven

»ilia [ma.

Magno fumpfit exordium. INoncom-

Q. Unssquisque im loco juo. j Unus-

putantur tamen hi anni ab initio re-

Serund;,

quisque in ea provincia, qua fibi ar-

Morem ,

mis, velíforte obvenerat.

gni Alexandri Macedonis, nec ab il-

Wm,

lius morte, fed incipit hzc era aban-

Io. Maltipiicata frst mala.) Mutuis

no I2. & nenfibus g. exactis a morte

UMT

p.rtma N

enim. bclis col-lifev;runt;- fe Alexandri

Alexandri ; fic enim eam Seleucus il-

It cite

"-

M

.CA"P UT L

'V?;Wï

m ninise &

12. In diebus illis exierunt ex Tfrael filii iniqui, & fuafe-

& fatli fnt

runt mu]is, dicentes: Eamus, & diíponamus teftamentum

'cum Genübus, quae circa nos funt:

ab eis, invenerunt nos multa mala.

quia ex quo- r-egeiüm-u;s

: quia rore.

13. Et bonus vi us eítfermo in oculis eorum.

erant nutnit]

I4. Et deftinaverunt aliqui de populo, & abieruntad regem:

lUC viveret,

& dedit illis poteftatem, ut facerent juftitiam Gentium.

ortuvs eft,

IS. Et zedificaverunt

gymf'naïfïum in Jerofolymis fecundum

leges Nationum :

Íque in lo-

16. Et fecerunt fibi

V-p«-vræpütfia., & recefferunt a teftamento

Vorter ejus,

fantto, & jun€ti fant Natio

nibus, & venumdati funt, ut fa-

t

^

cerent malum.

t [unt mala

17. Et paratum eft regnum i con

:fpe&u Antki-*oc"h'i, & coepit

Duftris, fi-

regnare in terra /Egypti, utregnaret fuper duo regna.

18. Et intravit in /Egyptum multitudine gravi, in curribus,

regnavi in

:

"

& elephantis, & equitibus, & copiofa navium multitudine:

jl

19. Et conftituit bellum zdverfus Ptolemseum regem Agypti,

ht

Md

is cladibus "

lms auéctor conftituit

quare etiam

&ione quadam , & medicamentis re-

hi anni feleucidarum app:ellari folent.

ducendo, ut pelis ad tegendam pu-

otdiit, progee

12. FH5 imi4u. ) Degeneres, &

dendi glandem extenderetur. S.Pau.-

fcelerati ifraelite swaezyopoi transgref-

las I. ad Corintb. 7. 18. vocat, «4-

dacere praputium 810 TGGÜcu.

Vide

fores, exleges, (& contemptores re-

am quemad-

ligionis, & apoftata.

Corn. Celf.

. cap. 2

:

at , t ait

Diiponanmus z*ä/Z:m:—*emum.) Pactum,

Teflamento [antko. ) Pacto, feu lege

fcdus, Dci c ltu abjeCto , & genti-

£l

f &au

Íeuntur , i

lium mozes Llimnitandos &

fuperüicio-

Venumdati funt, us facerent malum-)

nem fufcipiendo.

ltdti$1 &fce.

Qmuia ex quo fempore , C c. )

Vide

A concupifcentia fua commodi , &

honoris quafi pretio traditi funt fu-

;riochus (

huic plane geminam querelam Judzo-

perftitioni; & fceleri , faCtique funt

;juic m

rum apud ]erem. 44. t5.

ejus mancipia.

4 Jufram gentiam.) . Ynitituta,

Que -venumdan-tur,

j,j; ]itine.

feu rationem vivendi fequerentur.

traduntur.

T præcl.u'e

17. Capiz regnare.) In

Cræco eft,onz-

I5. G.ymmzfum.) Aliqui putant tuiffe

fcholas, in quibus prophanzg, ac fu-

^aj3e, cogitavit, deftinavit, confili-

Antiochi

perftitiofe literg docerentur.

Al

um iniit, affeQavit regnare.

Italice

diceremis,

Pezsó , diffe gn,ä di regn

fuifle impuras libidinis officinas ma-

-s

; 6);7!1'7/10 r

fÍcule veneri deflinatas.

farþ' pe«drone del regno.

Alesandto

Secundum leges nariogum. ) — juxta

, Dno regna,) Syrie, & Egypt;i,

Non cort

morem ,^& confuctudinem genciü-&

-

IS. Iz mz;!:z'wdinegmvi. j Cum ma-

) jnitio f

utu.

gna multitudine, cum ingentibus co-

'nCCï* l

&i 4b 2

I6. Fecernunut ']t'ä:' praputia. ) Sup-'

piis-

ig 1 morr

preffa, & quantum fieri poterat, abo-

I9. Verz

m cef. ) 'I.'imuil:.AmiQ1

lita circufncifione, przputium attra-

cnuim.

guucus u

L

328

LIBRIIL MACHAB£ORUM

& veritus eft Ptolem

2

p E

vulnerati multi.

eeus a fa,ci? ejus, &fugit, & Fcïeciderunt

:

Yvenes

20. Et comprehendit civitates munitas

)j 0

; in Terra ZE,gypti, &

x

thoro m

accepit fpolia Terrae Egypti.

0. E

21. Et eonvertit Antiochus, poftquam percuffit ZEgyptum

in centefimo , & quadrageümo tertio anno ,. & afcendit ad

[2 domi

lírael,

o E

2323. E

t Aa(,c-en"dit Jerofolymamin multitudifne gravvi*.

terum m

23. Etintravit in fanttificaionem cum fuperbia, & accepit

. H

derunt €

altare aureum, & candelabrum luminis, & univerfa vaíaejus,

& menfíam propofitionis, & libatoria, & phialas, & morta-

n E

riola aurea, & velum, & coronas, & ornamentum aureum ,

g magr

9

quod in facie templi erat, & comminuit omnia.

24. Et accepit argentum, & aurum, & vafa. concupifcibi-

firixit (

3. E

lia: & accepit thefauros occultos,

quos inveniþ , & fublats

omnibus abiit in terram fuam.

federun

25. Et fecit ceedem hominum, &

locutus eft i'n"f11perbiä

.E

ma Alllal 4

mo, &

Y E

eorum s;

26. Et fattus ett plan&us magnusl in Ifrael; & in omni loco

& cony;

27 Et

trepve

3.

2I. Comvertit.) Id eft reverfus eü;

&tum ISan:&orum erat appenfnm- Hic

[3/ 13

v

»

c ob

ego crediderim fignificari velum. pri-

[

T. l;

Ceasefimo

& quadrageftmo tertfo. an-

mim, quod anté partem eam templi,

so. ) Regni Grecorum , ut fupra

qua dicitur Sanctum, pendcbat. Duo

dejedi,

ftuln.

iI.

enim vela pependiffe in cemylo patet

SJ!(/':*,'f

Dowftti

23. Santhificationem. ) id eft, tem-

ex l Machab. 4. 5I. ubi legimus :

]um.

Pofuerunt [uper menfam panes,t$ appen-

bribus d

Altare.) Thymiamatis.

derzztuvela.

Etc ex D. Paulo ad Hebr.

fitiam |

9. 3.

Poft velamentum , Wquit, fecan-

29. M

Va[z.) Infirumenta ipfius Can-

delabri ; nam in Greco eft ex£UM

dum tabernaculum ,

7uod d c;fur* Sanila

$u feie

Sanüornum.

Pim ite

&vrüg, « refertür ad Auyvixv, cum

39 &

utraque vox fit generis feminini. 'Fa-

Cgram:. ) )Aureis enim coronis tem-

lia vafa, five inltrument: erant tor-

plorum poftes ornari folitos habe-

Btopter,

mus infra cap. 4. n. 57. erzaveruat

4'7'1,".;?

Cipeés, quibus lucerng emungbantur,

V

Q'4

Wt c

& patelle , in quibus emuutta exci-

fæzäi'em temþ[; COFO$.

piebanturs & extinguebantur. Vide

24- Cozcusiltibilia.) Id eft, pretiofa.

n

2

Locurus eff in /2:/767'624 mfzgnzi. )

Kxod. 25. 38-

?Qä 'dïn

Ürnamentum. anrenum 72.-0:! i2 facte

Malis, qu& intulerat, graves minas

(tor;

templt erat. ) Paulo ante. meminerat

addens.

lipsndis

vclt ; cum autem velum dicitur, il-

26. lm ommi loco eorum. ) In omni

X

preenre

ditione Judeorum.

e

luct falet intelligix ; Quod ante San-

Dj*

j

ICAPDT T

329

Cecidenunt :

2*. Et inge'muemlnt principes, & feniores, virgines, &

juvenes infirmati funt , & fpeciofitas mulierum immutata eft.

Ea t

28. Omnis maritus fumpfit lamentum

thoro maritali, lugebant:

4

, & que fedeþ—ant in

t ïgm ütn

u

20. Et commota eft terra faper habit

alcendit ad

antes in ea, & unlive;??

fa domus Jacob induit confufionem.

L]

30. Et poft duos annos di

erum, mi

fit Rex principem tribu-

V.

torum in civitates Juda, & venit Jerufalem cum turba magna.

, & aceept

31. Et locutus eft ad eos verba

paciüga in dolo, & credi-

fa valaejus,

derunt ei.

. & mora-

$32. Et irruit fuper c.ivitatem*rep»c-':nte-5 & percuffit eam pla-

n agreum,

gamagna, & perdidit populum multum ex Ifrael..-

* .33. Kt accepit fpolia civitatis: & (uccendit eam igni, & de-

ncopifcibi-

ftruxit domos ejus, & muros ejus in circuitu :

, & foblais

34. Etcaptivas duxerunt mulieres, & natos, & pecora pof-

federunt:

y fuperbia

35. Et zedificaverunt civitatem David muro magno, & fir-

mo, &turribus firmis, & fatta eft illis in arcem:

r [oco

36. Et pofuerunt illic gentem peccatricem , -viros iniquos,

& convaluerunt in ea: & pofuerunt arma

, & efcas, & con-

y. Et

gregaverunt fpolia Jerufalem;

*

m d

3 1. Et repofuerunt iHivc: & fg&i funt in laqueum

magnum,

penf.zm- HiIC

38Ft

i vdam pte

27. I;gfrmati'jt;nt.) -ld eft, animo

chab. c. 5. num. 24. vocatur Apollo-

eam tempil

deje&i.

nius, dicitur vsnifie cum exercitu vt«

idcbat [)uo

ml ptte

Specioftas mulierum. imzmutata eff. )

ginti duorum millium, & juffus fuif-

Depofitis Ixtitiz veftibus, & lugu-

fe ab Antiocho, emnes. perjetha atatis

ji icgimuSI

bribus affumptis.

Faciebus etiam tri-

anterfcere, &c.

üf&äf d?ftï,:.

flitiam & merorem praterentibus.

35. Crvitatem David.) Partem eam

yload o

; nit) /f./m-

28- Maritus- ) Seonfus , »wuQrog. .

Jerufalem, quz dicebatur civitas Da-

Qu fedebat im thora maritals.) Spon-

vid,. & erat edito loco in monte Sion.

17

"

fam intelligit.

C

*

36. €omvalutrunt im e4. ) Fortes

29. Super babitantes 17 ea.

faéti funt. ltalice-di'cimLFS', f& forri-

;anis feiie

propter calamitatem habitantium in ea.

ffearono £m effa.

^

Jitos hat

Indatt confuffonem. ) ld eft, valde

3

U. Fai funt im laqueum magnum. )

at

afllict: eft, & turbata.

Ut

inde videlicet captarent occafio-

30. Poff Zuos anmos dzermum. ) Id eft;

nem judeos , tanquam laqueo feras,

3&1 Pretmü.

poft d'os annos plenos & integros.

comprehendendi, & venandi, fi qui

Primcipem triburtormm. ) A"g)gov"rc?

adtemplum adirent ad deplorandas ca-

7 W"g/),/!'

lamitates fuas, quod explicans fub-

rive

$ mmaS

Qoechoeia , qui defcribendis, & col-

lipendis pecuniis , & vectigalibus

dit, & fatlum efl hoc ad infidias fam-

preerat,

Princeps hic lib. 2. IMa-

üifieations.

lo

BiblSum Con, Menoch. Tom. VI.

JTt

'

339

L:IBRI LMACHAB/XEORUM

4 —..V

38. Et fat&tum eft hoc ad . in

gt

üdi,as- fgn.&iiica.tiopi , & in dia-

fieriin!

bolum malum in Ifrael:

39. Et effuderunt fanguinem innocentem per circuitum

n

fanétificationis, & contaminaverunt fan£&tificationem.

41 E

.^40- Et fugerunt habitatores Jerufalem propter eos, & fa&ta

i

€ft habitatio exterorum & fa&ta eft extera femini fuo, & nati

..'

lati Gir

.ejus reliquerunt eam.

"

u- E

^Tob . 41. Santtificatio ejus defolata e

ft ficut folitudo, * dies fefti

atimas !

'2. 6- /e

jus converfi fünt in lu

at oblnh

Amo

&um: fabbata ejus in o, probrium, ho-

;89 1190

nores ejus in. nihilum.

n Dei

- 42. Secundum gloriam ejus multiplicata eft ignominiaejus :

pE

& fublimitas ejus converfa eft in luétum.

^

fiochi,

43. Et fcripfit rex Antiochus omni regno fuo, ut effet omnis

LE

populus, unus: & relinqueret unufquifque legem fuam.

prapo

44. Et confenferunt omnes gentes fecundum verbum regis

&

I

Antiochi :

H

$1

4$, Et multi ex lfrälel confenferunt fervituti ejus, & facri-

liquer.

ficaverunt idolis, & coinquinaverunt fabbatum.

61

,46. Et mifit Rex libros per manus nuntiorum in Jerufa-

lus 1

lem, & in omnes civi:ates

T*

z

J;uda»:— ut fequerentur leges gen-

tium terrge,

gefim

UE EGU

47- Et

28 Et ,iihz; diabolumgs maíum. ) ld eft,

ta fortaffe major fuit ignominia. Si-

calumniatorem , five hoftem perpe-

milis phrafis Apocal. 19. 7

Ssan-

$?

£uo intentam, &

tum . glorificuit fe, 69 m delicii:f:git,

lacan

cendum.

excu.balï;t.em ad no-

lud

»T

£antum date illi tormentum , €8 luclum.

Nun

39. Centaminaverant. ) Prophana-

493. Unus. ) Moribus, & religione;

m

ufcepta nimirum fuperftitione Gen-

40- Extera femini [ue. ) AMiena iadi-

tilinm, & cultis idolis.-

LU

Nbu:

genis, & ab exsteris poffeiffa ; extera

Relinqueret unusquisque legem fman.)

fuis, & fua alienis.

Voluit legem eífe generalem, ut Ju-

feïuen

|ANasé ejm re,liqzærunr eam. ) Cives

dai, quos fciebat moris, & legis fus

hY

ejus reliquerunt eam, vel capti ab ho-

retínentiflimos, facilius iaducerentur

iddlgïa

ftibus , vel in voluntarium exilium

li

ad Gentilifmum.

Wolor

profe&i.

485- Confenferunt fervituti £u5,) In

Cn;

41. Im epprobrium.) ScMicet igno-

rgeco eít, rX A«refíz avro), quod

P

mintam , feu vituperium ; quia nuni-

Religioni ejus vertere polflis.

Düm

rum, expofita hoftium ludibrio.

LT

Nibtlum.) Whigi£ovOtvecu», in eon-

Coinquinavtrunt — fabbatum. )

Iljud

zemptum s iucceffit enim honori con-

prophanaverunt, fcilicet. non obfer-

j

yantes.

um ]

temptus, & vilipendium

Titat

49. Secundum gloriam ejus , &fe. )

46. Liiros.) Diplomara r-egia , de-

Quuanta prius fuerat gloria ejus, tan-

creta, edicta.

e

6 W

&a

Ed

M

VAPUSE L

33

; Vind-

41. Et þro*hiberent holocaufta, & facrificia, & ,p.l"aCa-ti'ohe»Sv

*

*

fieri in templo Dei :

- Citcultum

48- Et prohiberent celeb

rari fabrbxaætum , & dies folemnes:

2

49. Et juffit coinquinari fan&ta , & fan&um populum Tfrael;

0

S; & t

-'

«o. Et juffit zedificari aras, & templa, & idola, & immo-

U0 & nf

lari carnes fujillas, & pecora communia.

$1. Et relinquere filios fuos incircumcifos, & coinquinari

* dies fell

animas eorum in: omnibus immundis, & abominationibus, ita

brigm, bo-

ut oblivifcerentur

nes Del.

.legemx,æ & immutarent omnes juftificatio-

5

niniaeus:

52. Et quicumque non feciffent fecundum ve

rbum regis An-

tiochi, morerentur..

effet 6mnis

/853. Secundum omnia verba hzec fcripfit omni regno fuo; &

.—

fgam,

preepofuit principes populo , qui hec fieri cogerent..

s4. Et jufferunt civitatibus Juda facrificare..

x

bum repis

$

$5. Et congregati funt multi de populo ad: eos , qu

i dgre-*-

, & ficti

liquerant legem: Domini, & fecerunt mala fuper terram :

$6.. Et effugaverunt populum Iírael.in abditis,. & in abfcon-

2

n fenuf-

ditis fugitivorum locis.

$7. Die quintadecima menfis. Casleu

2 q*'üiht'o , & quadra-

leges get

gefimo-., & centefimo. anno. eedif.cavit. Rex Antiochus. Abo:

'Tt2

In1-

p

ts

um SHÉD

ominis 9

47- - Placationes.): Sacrificiaad Deuta

jzgä:f&:riaäz;. ) Præ-cqpca,&'Ain(ï:"ituta..'s

. d

placandum , quale peculiariter. erac il--

52. Moreregtur.) loterficerentur..

Adici fult,

lud , quod.pro peccato offerebatur ,.

53.. Principei.) lm Gr&co eft, émi-—-

, & um

Num.. 5,.8.-ubi- vocatur p/acatzlis: bo--

cxomouc , quafi dicat :' infpe&tores ,

C rdligionti

fis.

*

H

qui fcilicet' obfervarent; an regiaedi-

itione Utl

49.- Co

inquinari.). Id eft,. propha-n'ari

éta fervarentur, & Judeos ad obedi--

rebus contrariis templi fan&itati, quas

endüm cogerent:

F.

84 7ufferunt eiv

tatilus Tada -/Z;-cri;»

7!/71/24";')

fequenti verficulo enumerat:

em, utJl

&o.. Templa, ) VLucos' in: honoremr

ffcare..) 1n Grecoeft, Sveiaft» x«rà:

idolorum ,- five. delubra..

zOX ,X ROND-

Ut fcilicet per fem-

" )ggls iug

l1d:la.). . Grece eóeMNua ,. loca:ad

gulas civitates f[acriffcaretur ,- nimiruimn:

[ucerentur

idolorum cultum deftinata.

idolis.-

2

Communia.) ld. eft,. immuada, fic

5$* Cengregate 'fu'nf'ad-'ea:.) Gre&cus:

j j ) Ta

S..Perrus in vifu.AQ. I0.. 14, — 4f

textus fignificatad prefe&os , & prin-

Z'Q'Jy quo

Domine ,.-; A punquam mamincgvi*am-

cipes fe:adjunxiffe ;: Latinusvero ad.

ne commi-.e , 65 immundam.

judeos legis defertores.

Sed. res eo--

"

Tl

5I- "Abaminationibus.) Scilicet cibo-

dem récidit:

:

rum lere prohibitorum.

V el perabo-

56 l9 abditis. ) Ín

al)dïtä',, & ab-

yon oD

minationes' idola intelligit, ut etiam

fcondita, ad:que confugiebant.:

ea vocat Ezech..

cap. 7,. nqmer- 29.

57. Memffs/Casleu. ). Qui INovembri:

& cap. $- n.. IQ«

.noftro ;e.fïgondet; :

.g.ig.dc

33*

LIBRIL MACHABEORUM

(5 Ecnt

minandui idolum defolationis fuper altare Dei, & per uni-

J d funt:

verfas civitates Tuda in circuitu sedificaverunt aras:

e

-

s8. Et ante j

anuas domorum, & in plateis incendebant thu-

»

67, Ea

T3, & facrificabant:

$9. Et libros legis

Dei combufferunt ]igne, fcindentes eos:

:

n

60. Et apud quemcumque inveniebantur libri teftamenti

W^

at

Domini, & quicumque obfervabat legem Dómini, fecundum

jriphaui

edi&tum regis trucidabant eum.

6r. In virtute fua faciebant haec. populo Ifrael, qui inve-

r tlj d

jeratun:

niebatur in omni menfe , & menfe in civitatibus.

"

am fs 4

J

62. Et quinta, & vigefima die menfis íacrificabarnt fuper

aram , quae erat contra altare.

(w9) tll

j. Et mulieres, quae circumcidebant fil

ios fuos - trücida.

TU CXEG

bantur fecundum juffum regis Antiochi,

Lntici p

64. Et fufpendebant puercs a cervicibus per univerfas do-

tos eorum: & eos, qui circumciderant illos, trucidabant.

enpo J

6s. Et multi de populo Ifrael definierurt apud fe, ut non

manducarent immunda: & elegerunt mágis mori, quam cibis

L.TN die

coinquinari immqndis.

66. Et

sU

Quinto , . auadragefimo , & centefr-

Im 0mmu: wenfe. ) Qüia nimirum fin-

feditin z

-b auo.) Scilicet regni Grecorum ,

ulis menfibus die vigefimaquinta fa-

?. Kl

ut $"upr.-: m If.

Á

crificabatur Jovi, ut dicitur num. feq.

Gaddis:

Ad5bomsaandum

idolum. ) Id'olum Jo-

Idque ad abolendum facrum Neome-

vis Olympii.

niz diem , qui facer erat Judzis.

]ta-

R3

que milites Antiochi eosobfervabant,

De[olationss,) Ydolum 'defoïatiodis

illud dicitur, per quod defolatur tem-

ui Neomenias celebrarent , & male

)

tractabant.

Yetà de co]

plum, & prophanatur. "Vel fic dici-

62. Super aram, qua eat contra al-

; UtDatet ex

tur, quod magna fit defolatio , &

z4re.) (Quuia altare holocauftorum, in

magna abominatio, tale quid ftatui

67 Ia

in tznplo Deit; eft. enim abominatio

quo ftatua Jovis locata eft, amplum

fen puniti

erat

ideo in eo, przter ipfum fimu-

G. Des;

defolationis, idem quod abominabi-

lachrum Jovis conftitutum eft etiam

lis defolatio, vel abominatio defola-

eorum fed

toria.

aliad parvum altare, in quo idolo fa-

Cter a À

crificabatur.

ltaque aliqui- vertunt,

Super altare Det.) Supex; altare ho-

/upgr aram altari -impaftai?. Nln Greco

EX j

Jocauftorum.

enim eít, ém? feucv» Og $» &mi roU

Wa

Im circuzta

;I

.*

D

falem.

) Gux funtkci-rca Jeru-

Svo'iaeerov.

(utior x ]

63. Malieres , qua eircumcidebant. f-

SQ. Jucendebant thbura. ) Scilicet

dos fmos. ) Poterant enim mulieres

[ His "XM

idolts.

filios circumcidere , ut

patet Kex fa&q

prostma T

61. In virtute.) Id eft pro poteftate,

Sephorg Eixod. 4.

uamhabebant, vel pro viribus & ty-

6

« Sufpendebant pzzerok 4 cervicibus.

Ciente , a

Reïdom

rannice. ltalidicuht, f/ar 4 porenza.

[nfantqlcïs necabant, & eorufh cada-

II

a.

M

CCAPUT.L&IL

333

3f per wi

66. Et/noluerunt infringere legem Dei fanctam, & truci-

dati funt :

fd'ebant thü

NÉLSL

67. Et fa€ta eft ira magna fuper populum valde.

entes eoy:

CAPUT

IT.

t

teltamenti

fecundum

',Täsjf[atbalbz'af cum filüs luget. affi&ionem civitatis , &? Sanäïamm

] Propbanationem , offenfisque. fignis mafTitie , re[poudet bis ,. qui 4

vege mil]t erant, uec fe ttec cognationem [uam impio: decreto obtem-

; qu'imve.

peraturos : otccifisque idololatra SFudeo, C? regis miniflro, fugit

oart fupet

cum filiis in montes; . plurimi nolentes. obtemperare , irucidantur,,

cum nollent [abbato inimicis refiflere: Matbatbias , colle&lo pio-

, trücide-

rum exercttu , revocat Dei cultum,. defiructa idolelatria, cefoque

Zntiocbi prafidio ; C? moriturus bortatur filios , ut patrum ex-

irerías do-

dabant,

emplo [emper tueantur legem Domini, dans Simonem filium

fe, ut non

Juum in confultorem , & Tudam in militie

J principem.

LA

JUAm cibis

&& E

LIN diebus illis fürrexit Mathathias filius Joannis, filii Sïig

meonis, facerdos exfiliis Joarib ab Jerufalem, & con-

yocrARTU

fedit in monte Modin:

siminum fit

'2. Et habebat filios

m.aquintt 12

quinque, Jd annem, qui cognominäbatur

— Gaddis:

um Meone-

inabatur 'Thafi:

udis du

B E Simoneml,wqui cognom

l feryabatts

413

4. Et

i, & mit

'wera de collo raatrum !'ufp*cn!dsbant *

populi electione admotus eft.

, entra d-

ut patet ex libro 2. cap. 6. n. Io.

Ab Jeru[alem. ) Nefctenium cum

-67. Ira magna.) Id eft, indignatio,

verbo /zrrexzr , id e(t difcelic Hiero-

ufforim it

folyma.

b anpin

feu punitio, fcilicet Dei vel Antio-

fum ffv

chi. Deusenim fuccenfens Judzis ob

Ia monte Modigz.) Nicum Judes vo-

T

eorum fcelera permifit eos adeo atro-

cat Jofephus lib. I2. cap. g. AtScri-

citer ab Antiocho vexari.

pturà civitatem appellat hoc capite

p idoloh

n. I5. & alibi.

Adrichomius. collo-

j yatults

I. £?X füüs Joarit. ) Cujus fors pri-

cat ia tribu Dan

I Grgco

. ma exiit tempore David r. Pa-

fed ea in antiqua

1

tal- 24.. 7-

Fuitque prima in viginti

diftributione finibus tribus-Jude con-

j

y m m

quatuor vicibus, qux omnes erant de

tinebatur. D. Hieron. delocis Hebrai-

"his Aaron, ibidem num. I9.

Licet

Cis

Modin, ait, vicus juxta Dio/polin,

:iif&düt /';'

; muliie

Mathathias non eflet oriundus ex ftirpe

unde fuerunt Machabas, quorum hodie-

15r0xïma Pontificum , tamen illa defi-

que ibizem fepsichra moaftiastur.

etet W;O

ciente, ad eum, quafi prime claffis

2- Gaddis. ) ld eft acervus, vel

iab

facérdotem devo!vebatur Pontificatus,

cumulus fragum.

ad quem etiamn Dei defignatione, &

3. Thafr.) ld eft , hircus,vcl exci for.

g l-

334

LIBRLEIE

MACHABZAEORUM

4. Etjudam, qui vocabatur Machabceus :

9t

&05: fed )

g. Et Eleazarum, qui cognominabatur Abaron: & Jona-

than ,. qui cognominabatur Apphus..

b

j E

6. Ht viderunt mala, quae fiebant m popuïo Juda, & in

Ut Math:

Civiate .

]erufa em..

7. Et dixit Mathathias.:

Væ mihi ,

ut quid. natus fum vi-,

) g

dere contritionem populi mei; & contrxtxonem civitatis fan&æ,

omnes £«

& federe Hlc, cum datur in manibus inimicorum ?

lem: & &

$. SanCta in manu extraneorum fa&ta funt :

au, &2

templum ejus-

ficut homo ignobilis.

10.

orhnes Bet

9. Vafa glori&e ejus captiva abdu&a fünt z trucidati funt fe-

nes ejus in platels, & juvenes. ejus ceciderunt in g!adm inimi-

quea fern

€orum..

ejus

1o. Quie gens non haereditavit regnum: ejus ,

& non obti-

so. E

toftrorum

nuit fpolia ejus?

rr. Omnis compofitio ejus ab ata eft. Quæ erat libera, fa-

aL Pto

&a eft ancilla.

lepem, &

12. Et ecce fantta loftra, & pulchritudo noftra, *& clari-

22. Nof

tas noftra defolata eft, & coinquinaverunt ea gentes.

tranferedi

13.. Quo ergo nobis adhuc vivere?

2 i

I4. Et

fcidit veftimenta fua Mathathias: & filii ejus , &

in omni

operueruntfe ciliciis, & planxerunt valde.

N

din, fen

15. Et venerunt illuc, qui miífr erant a rege Antiocho, ut

241 EL

€ogerent eos,. qui confugerant in civitatem Modin, 1mmolare,

wus. &

& àaccendere thura , & a lege Dei difcedere.

I6. Et

nfliens

5. dbarog.) ld eft, fortis , -»3:

fic Ezech.. 23. 26, ubi legimus , Vafä

ld

Y Cwf

enim eft potens, fortzls

gloris ?&4, in. €rzco eft, XéX 0696

Apphus. Y ld eftira confilii . vel.

gloriattonis , five jatlznris,.

lto n9n 1e

volans. confilium;

|ta Pagninus in.

v 18, Man

nom.. Hebr..

IO. Qu« gens mon bareditavit regnum

Mvg ta Vb

p

eju:? ) Uctineo, velut. in paterna

à

Ju3

4

cæztr:tzanem) Vaüatlonem Du-

hzreditate dominaretur, pulfis, aut

&a cft metaphora e vafis fé&ilibus.

ï9 0[76(1'/

Vide If. cap. 30. num. I4. Polycar-

caíis legitimis poffefforibus ; quod

e)'wd"fc

pus apud Eufeb. lib. 5. cap.. I9. ex-

maxime pextnec ad Sionem , & ar-

?. Prm

clamare folebat :

cem regiam,in qua cum przfidio erant

o boge Deus,im qua

prefecti regii , & duram in ]udxos

| QU Y n

bempora me rej?rwät

ut bec patiar ?

fideles tyranmdem exercebant.

Camus N

Sedere ilíic. ) Illic habltare

ïüflf/dr

9

SazGa. ) Sanétuarium,

II

Gompofztto. ), Ornatus; Grzce

€Qeth , fec

enim eft, xccquog..

Fatta, ). Data.

juti fum

Ignobilis.)! Contemptibilis, & vilis,

Iq. Seidir 'vqüz/nenm f*2 6«.) Spon-

22. ll

C« Vafa glorie..) Gloriofa, pretio-

t€ fufceptis corporis afflictationibus ,.

telini

5

lonem

faque fupzllex templi, de cujus pul-

divinam- indignationem in.]udzos fa-

ü0et, j

chrirudine , &. pretio. gloriari foles :

vientem mmöaxe cupiens. 9

* Darte a

UM

CAPUT

I

325

i6.. Et multi d—e populo Tfrael confentientes accefferunt ad

on: & hg

"eos: fed Mathathias, & filii ejus conftanter fteterunt.

N

17. Et refpondentes, qui miffi erant ab Antiocho , dixe-

o Juda, &i

runt Mathathiee:. Princeps & clariffimus, & magnus esin hac

civitate, & ornatus filiis . & fratribus.

natüs-fum vj-

18. Ergo accede prior, & fac juffum regis, ficut fecerunt

vitàtisfanda,

omnes gentes, & viri Juda, & qui remanferunt in jJeru(a-

um?

] lem: & eris tu, & filii tui, inter amicos regis, & amplificatus

-

tempuneu ] auro, & argento, & muneribus multis.

19. Et refpondit Mathathias, & dixit magna voce: Et fi

icidati füntfee

omnes gentes regi Antiocho obediunt, ut difcedat unuíquif-

gladio ititt

.que a fervitute legis patrum fuorum , & .confentiat mandatis

ejus:

20.

& ton od

Ego, & V'fiïlii mei, & fratres mel -.obediemusv I-e.gi patrum

" noftrorum.

*

nobis Deus: non eft nobis utile relinquere

rat libera, f«

21. Propitius fit

legem, & juftitias Dei:

[ra, h d

22. Non audiemus verba regis Antiochi, nec facrificabimus

oneS.

tranfgredientes legis noftrae mandata, ut eamus altera via.-

25. Et ut ceffavit loqui veiba haec, acceífit quidam ]udaseus

| in omnium oculis facrificare idolis fu

per aram in cjyitä.te Mo-

din, fecundum juffum regis:

24, Et vidit Mathathias, &

doluit, & conti*emuerunt- renes

AnUOChOa uti

ejus, & accenfus eft furor ejus fecundum judicium legis, &

n inmt

infiliens trucidavit eum fuper aram :

$9

25, Sed

ne latum quidem unguem a veritate

j legimiss M

16. Conffanter flezerunt.) ln propo-

z

s

di gt

fito non recedendi a lege Dei.

difcedamus , & legitimo Dei cultu.

antits

^

19. Mauneribus multis.) In Greco eft,

23. -cceffit quidam Judew.) Vor-

taffe de induítria comparatus a inini-

gt vgpm

&T 06 0Nd1Gs mifäa:., fcilicet munerum

a Reoe.

firis regiis , ut verbis exempla con-

li, in pittrma

w palHSs Wi

19? Obedinnt. ) Pro oLediant.

junécta veliementius permoverent legis

Servitute.) Obfervantia.

patrim tenac:s , fed fal(i

f

j

um: expe-

Jforibus ; Q

oI. Propitius [it. ) Faveat, quafidi-

(tatione fua.

(ioge , & "*

Q4. Comtremuerunt renes ejus.) Vi-

t præ"fl

ijio etatt

cat.: ita nos Deus fervet, ut nonfa-

fcera, & interiora ejus dolore, & ze-

yam n J

udä()S.

ciamus hoc, quod jubemur.

guffitias. ) ldem fignificat , q

u-;) d

lo commota funt.

cépan

legem , fecundum quam ambulantes

Secundum juidicium: legas.) Prout po-

)rnatis

Grgct

ftulabat amor, feu zelus legis, qua.

jufïi funt.'

Deut. 11. 6. jubet occidi eum , qui

o2. lt eamus altera via.) Alteram

h) Spotr

religionem fequamur.

Grgcus textus

alios a patris religione, Dsique cultu

j

aï'dl

fprionill»

habet, dexfera, vel fégiffra: ut aliqua

abducit, uti faciebat hic Judgus Jovi

s nj

ex parte æ.re&a via,aberremus, — Vel

facriücgns'. Non defuit Miathatbis.

)i€H3'.

LIBRIIL MACHAB/UEORUM

335

?. DW

—85. Sed & virum, quem rex Antiochns miferat, qui coge-

eltes-

bat immolare, occidit in ipfo tempore, & aram delttruxit,

& telt

ditis 005

ü

9 Nu.

26. Et zelatus eft legem, fic

25.13 Salomi. .

.

üt fecjþPh'inees Zamri filio

$L

& uxo

es

27. Et excl

amavit Mathathias voce mägnav in civitate, di-

fii

Il

a

cens: Omnis, qui zelum hab

?

et legis &gtu?ns 'te&amentum,

exeat poft me.

e

y E

buerunt:

28. Et fugit 1

pfe, & filii ejus,in,montejs., & reliquerunt

quaecumque habebant in civitate.

4

40

H

ttes nof

29. 'Tunc defcenderunt mul

ti quaerentes judicium ,V & ji;-

ftiiam in defertum:

pro amm

30. Et federunt ibi ipfi & filii eorum, & mulieres eorum;

difpetde

gt E

& pecora eorum : quoniam inundaverunt fuper eos mala.

51. Et renuntiatum eft viris regis, & exercitui, qui erat

Cümque

adverius

inlïerufalem civitate David, quoniam difceffiffent viri qui-

dam,

ui diffipaverunt mandatum re

Íratres

gIs, v-in loca occulta in

deferto , & abiiffent poft illos multi.

J

&T

23

ts virb

2. Et ftatim perrexerunt ad eos, & conftituerunt adver-.

fus eos praelium in die fabbatorum,

4

g. I

fit ftr

3

4. Et dixeruntad eos: Refiftitis & nunc adhuc? exite &

facite fecundum verbumregis Antiochi, & vivetis.

1

*

j E

34. Et dixerunt: Non exibimus, ne

que faciemus verbum*

regis, ut polluamus d:em fabbatorum.

Eu

Sï In

3$. Et concitaverunt adverfus eos praelium.

cm,

36. Et non refponderunt eis, nec lapidem miferunt in eos,

?

n

q. T

nec oppilaverunt xloca occultä?

abrai

2 : 370Di'

us

Aïf?m

4l. €

au&toritas juris publici, ut poffet fine

31. Diffigaverunt. ) Violarunt.

h

aïmf

noxa ]udeum interficere; erot enim

Summus Porntifex, & fummus reipu-

32- I die fabbeterssm.) In die fab.

pote fil

bliez Judaice eo tempore pratectus.

bati, quo die Judei a tractandis armis

dam Tion

abftinebant ; ea enim. omnibus infe-

Orcili;

Q6. Sicuf feci!' Pbszees, Efc) Hifto-

derat opinio, non licere eo die, ne

TWt.

tiam habes N. 25. I3.

Q7. Smatuens feflamentum, ) Stabili-

ad defenfionem quidem arma captífe-

43 $

re, & hoftibus repugnare ; que igno-

Yel iide

re, & aflerere volens tcítamentum,

ratio zelo legis fervande , & amore;

C f'je

id eft pactum initüm cum Deo; Le-

& reverentia in Deum, qua move-

gem Dei , que fecundum fodus ob-

.

du nf

fervari debet.

þ.mtur, excufatione digna eft.

& corj

56. Nec oppilavermut loca occulza.

Yitum tl

29. Judicium, & jufiiiam.) ïuft'oi,

& fanéte vivere,

INec clauferunt loca occulta, & late-

RodoN

30- Sederuaz.) Habitarunt.

bras fuas , in quas fe recepeant. -

M

CAPUT

lT.

837

in fimplicitate noftra: &

1. qui tore.

47. Dicentes: Moriamur omnes

le iryit,

& teftes erunt fuper nos coelum & terra, quod injuíte per-

$ Zamti fil

ditis nos.

38. Etintulerun

t illis bellum fabbatis: & mortui funt ipfi,

civitate, (i.

& uxores eorum, & filii eorum, & pecora eorum , ufque ad

mille animas hominum.

*

teframentum,

39. Et cognovit Mathathias, & ami

ci ejus, & lu&tum ha-

. teliquerunt

buerunt fupcer eos valde.

4o Et dixit vir proximo fuo : Si omnes fecerimus, ficut fra-

dum, &j

tres nofiri fecerunt, & non pugnaverimus adveríus gentes

pro animabus noftris, & juftificationibus noftris: nunc citius

ieres eorum,

difperdent nos a terra,

,

H

-

C05 mala.

n die illa , dicentes: Omnis homo qui-

.A41. Et cogitaverunt 1

cumque venerit ad nos in bello die fabbatorum , pugnemus

tri, qui t

adveríus eum: & non moriemur omnes, ficut mortui funt

ent Viri qui-

c2 occulta in

fratres noftri in occultis.

42. Tunc congregata eft a

d eos fynagoga Affidaeorum for-

yünt advet-

tis viribus ex Ifrael , omnis voluntarius in lege:

4. Et omnes, qui fugiebant a malis; additi funt ad eos, &

fa€i funtillis ad firmamentum.

t^ eute; &

.

s

.44. Etcollegerunt exercitum ,

& percufferunt peccatores

in

;r'ms verbutt

37 In fimplicitate noftra.) l-I.'l[.iHnO-

quafi facri milites, ut nunc funt equï-

centia, feu integritate.

tes IVlelitenfes, arma tractabant. Vi-

de Serarium in "Friherefio lib. 3. cap.

etunt if e05

Super zo:. ) Pro nobis, de nobis.

4o. Fir. ) Quisque.

7. num. 7. & Corn. a Lapide hic.

aubralus noffri:.) Mita noftra.

Foluntarims im lege. ) Mle dicitur

juflifcarionibus.) . Legibus.

voluntarius im lege , cujus voluntas

j*

A terra ) INe vivamus fuper terram.

prompta eft ad obfervandam legem.

——

—

41« Cogiraveruat 22 die Mla, &c.)

43 Malis.

) Pe.rfecu*tione.,- feu g'a-«

Violnnte

Ex abfurdo intclligunt cum tanto ri-

lamitite.

|diii fuzt.) Adjanzerunt fe.

, ln (ie fab«

gote fabbati obfervantiam retinen-

n&gndiS a

dam non effe.

Fatt; funt illis ad fermamtntum.) Fue-

Occklti.) Locis, ubi fe abfconde-

rant illis magno prafidio.

()mnibus if*

rant.

44- Peccarore:-) Peccatores fïngulla-

a €0 ( Y

, armá apae

42. Symagoga Affidaorwm. ) A ffidei,

riter in Scriptura dicuntur, qui apo-

-^

vel iidem fuerunt cum Efienis, vel

ftate facti funt , ut non femc] in li-

ge; ia

certe fuerunt. familig, & fe&s quz-

bris Regum, & Prophetarum occur-

jg, & as

dam inftitutis valde inter fe fimiles,

runt exempla.

,

qua move*

Profitcbantur Effeni

In ira [ua. ) lrati.

& conjuné&tz.

n oh

D.

vitam theoréticam, erantque quodam-

Cereri. ) Hoftium.

modo Monachi illius 2v:.

At Affidei

Nationes.) Gentiles.

17 geilti)

, &i

Uu

lt

- Bibl. egn Com. Menoch. Te. VI.

a

3

58

LIBRI I MACHAB EORUM

in irafua, & viros iniquos in indignatione fua: & ceteri fu-

« *l

gerunt ad.nationes ) ut evaderent.

te&au ei

x

4$. Et circuivit Matha:hias, & amici ejus, & deftruxerunt

5

aras.

ef

46. Et circumciderunt pueros mcxrcummfos, quotquot in-

d' atehh

venerunt in fin'bus Ifrael:

& in forti-udine.

*

v

47. Et perfecuii funt filios füperbise , & profperatum eft

opus in manibus eorum :

»

48. Et obüinuerunt legem de manibus gentium , & dexma-

i

nibus regum: & non dederunt cornu peccatori.

fünt de f

49. t appropinquaverunt dies Mathathisae moriendi, & dixit

fo

filiis füis: Nunc confortata eft fuperbia, & caítigatio . & tem-

6 E

pus everfionis , & ira 11*dlgnatïoms

quia 0n

so. Nunc ergo, o fili, seemulatores eftote legis, & date

6 H

animas veftras pro teftamento patrum veftrorum

5;. Et memen;ote operum patrum, qus fecerunt in ge-

3115 l

6 H

nerationibus fuis; & acmpletls gloriam magnam, & nomen

æternum.

[üs e

*Gen.

52,-* Abraham nonne in tentatione inventus efc fidelis, &

22. 2-

»

P

reputatum eft ei ad juftiriam?

*Gen.

$.

* Jofeph in tempore anguftise fuæ cuftodivit manda-

qua Ma

erant, N

41. 4O

tum ,& fa&us eft dominus /Egypti..-

54. * Phi-

Teland

Cum fci

46. Et in fortitudine. ) ln Grgco

äo /Fmülzttores) Zs lacoreb, &V&l-

ilim

M

non eft conjun&xo & ; habetur enim

de ftudioft.

Q N

ZAnimas vefira:.) Mitam veürdm.

Atceb

tantum £» Jexvi sa. fertzrudime , id eft ,

fortiter.

Pro tzeffamento. patrum wveffrorum. )

HICP 1

47. Filios [uperbia. ) Hoftes fuper-

Pro cuftodia legum. patux arutn.

PWC u

SI. I2 ngemt:muw f*« ) Suo

ffü 0vi

bos Judeorum.

Profperatum . eft opm.) Bene fuc-

€vO, cum elffent in vivis.

tem jmg

ceflit.

&Q. Ia tentationo.) Cum Deusjuflit

!&m "t

illum immolare lfaac. filium. fuum ,

n .

48- Obtimmuernunt legem de masnibus ..

Genef. 22. I.

tb

Regum. ) Obtinuerunt lecis. obferva-

tionem , quam hoftes, ö( Reges im-

Reputatum eft ez ad jz /?ztmm ? F'.L -

'"ï I5

que in eo dp

d Deum juftus habitus,

g& Tt

pedlebant

Et g0m dederumt cornm peccatori.)

feu jufte agens ; perfectae juftitiz lau-

Dum [

Non permiferunt, ut peccatores, &

dem, & eximium meritim confecutus

O t

hoftes prev3lerent.

eft.

pandi te

40. Cenferiata eff. ). Invaluit.

83. lm tempore anguflia [ua ) Cum

puo dix

Cafligatio.) Dei per hoftes nos af-

ab uxore P itipharis cilumniam paf-

$. I

fligentis, & punientis.

fus eft, & in carce:em conjectus.

üm h

ETUN

bverf $His.) Kerum noflrarum.

sz/iad;"wt mandaium.) legem Dei

bb

rï&lh

Ira ZW([IUWAAZOWIJ ) Vehemens Dei

violare noluit, nec confentire in adul-

h" E((

ira, & ad puniendum incitata.

terium , Genef. 39. g.

e

E )

€brcp

M

CAPUT Il

339

&mmmï

v4. * Phinees 'pater nofter, zelando zelum Dei, accepit «N«

a

028 [3

leí

[

'Uxerunt

teftamentum facerdotii zeterni.

4. * Jefus dum implevit verbum,

fa&us eü dux in lfrae

], Eccli.

4*5. 28

s6. * Caleb, dum teftificatur in ecclefia, kaccepit haere-

* Jof;

quotquot in.

ditatem.

2

:

$7. * David in fua mifericordia con

fecutus eft fedem regni *

.U.

fperatum eft

"

I

6.

in fzecula.

[j

Hleg'is, receptus eft ih coe

Ium. *

Jof.

; & de i.

398. * Elias, dum Zelat zelum

I4. 14

* Ananias, & AZarias, & —Mifael' credentes , liberati

*2 i(eo

xdi, & dixit

funt de flamma.

6o. * Daniel

infua fimpli'citat)e liberatus eft deore leonum.

"4

27- ä;.

uo, & tert-

61. Et ita cogitate per generationem , &

generationem : 2- II*

atle

z5, & Qte

quia omnes , qui fperant in eum, non infirmantur.

3- $o.

62. Et a verbis viri peccatoris ne timueritis: quia gloria

*Dan.

6. 32.

runt in ge-

ejus ftercus, & vermis eft.

63. Hodie extollitur , & cras non invenietur: quia conver-

3 & nomen

itatio ejus periit.

fus ett in terram fuam & cog

Uu ^5

64.Vos

fidelis, &

S54- Pater ng/ler. )

ita loquitur,

tur, Jofue cap. 14- 14-4gsa fecsras eff

Domizum Deum lfracl.

i;fit mandie

quia Machabzi ficerdotalis generis

erant, & a Phinees genus ducebant.

57. In fua mifericordia, ) Pietate,

Zelando zeimm. ) Zelo arde(cens,

manfuetudine, clementia, quam pra-

54.* Phl

Cum fcilicet ifrxelitam, & impuram

fertim cum Saule exercuit,

—

atores, &vl

ilam Madianitidem pugione confo-

3

598. Elas, dum ztlat zxelum !egi:.)

dit, N. 25. 9.

Occidens prophetas Baal lib.5. R eg. c.

Accepit u:/fümentt-zm

facerdoris.) Pro-

18.40.& contra idololatriam pugnans.

m veltum.

miflionem facerdotii in pofteris ejus

dictum enira

Recepeus eft d cæl;tm.a) lib. 4. Reg.

n yej/fMi'lM-

perpetuo permanfuri

cap. 2. II.

repoarü

eft Moyfi de Phinees

Ecce d& ci pa-

KO. Lié£erati funt de

jlzzmma.' ) Hi-

fi, ) 99

cem federis mei, (5 exit tam Ipf, quam

ftoria eft apud Danicl. cap. 3.

6o. Simplicitare. ) Sinceritate, in-

femini ejus pattum acerdoiit | fémpster-

:cn Dgujjümc,

züm, qua zelatus efl pro Deo. fuo , &

tegtitate.

Blj fa. s

Liberatus rji de ore /eanum.) l*liüfo—

expiavit fielus filyorum Ifrael. INum.

riam habes Daniel. cap. 6.

25. 12.

,fh'.fm;,') ht

85. 7e»:. ) Jofue.

61. Per generationem, £f geueratio-

ftus Inbitu

Dum impl

evit verbam. ) Præceptum

nem. ) Piríingulas etates.

; vuftitie lte

Non infirsiantur.) Mibus non de-

Dei tranfeundi Jordinem, & occu-

ficiunt, nec fuccumbunt adverfis.

m conbecutts

pandi terram promiffam, eamque po-

1

pulo dividendi, Jofue cap. 1. 2.

69. 4 verbis. ) Minacibus.

n ] Cum

56. Dum ftefhficarur im Ecc!ei'i'zz.j

Firi ;)ecmtarz's,) Antivöchi , & mi-—ä

guaiam £*

Dum horratur populum , ut audeat

niftrorum ejus.

gpjt

aggredi terram promiffam, Num. 14.6.

S.ercus, 65 vermis eff. ) Pro velut

Im Eccleffa.) in ecctu populi.

ftercus.

Vel cito definit per mortem

| eg&m

P

in ftercus ,, & vermes.

n&ire

EL

"eetpit bareditatem. )

Nimirum

63. Gonver[us eft £m ferram fnam. )

L

Hebgon', quam urbem ac.ccp'ïffe dici-

340 LIBRII MACHAB EOR UM C A P. II

64. Vos ergo filii confortamini, & viriliter agite inlege:

quia in ipfa gloriofi eritis.

uod vit -cgoh

jfuzlaf 34

6$. Kt ecce Simon fratervefter, fcio, q

Qlii*efz :

ipfum audite femper, & ipfe erit vobis pater.

RTE -

ti, £jUd

66. Et Judas Machabzus fortis viribus a juventute fua, fit

vobis princeps militize , & ipfe aget bellum populi.

na au

67. Et adducetis ad vos omnes fa£&toreslegis: & vindicate

tioctu, |

vindictam populi veftri.

hdiin f

68. Retribuite retributionem gentibus, & intendite in pra-

Qu

ceptum legis.

69. Et benedixit eos, & appofitus eft ad patres fuos.

7o. Et defunttus eft anno centefimo , & quadragefimo

fexto: & fepultus eft a filiis fuis in fepulchris patrum tuorum

1

D

in Modin, & p)lanxejrunt egm omnis Ifrael'planétu magno.

1

?. E

A

fe conjt

cum lz

a

fxcjrlxz

C A-

tegebat

4.5i

Solvitur in terram , & pulv;:rem od

67. T)indicate- izdti

leonis ;

mint injurias.

?4;72. ) Ulcifci-

quo formatus eft.

H

Cogitatso ejus periit. ) Quzcumque

69. Rerributionem. ) Scilictet ;

bb

machinabatur, in nihilum reciderünt.

64. Im spfza gloriofi eritts.) Nonvult

quod par eft eis rependi pro injuriis,

6IE

& damnis populo fideli illatis.

eos gloriam quzrere ; id enim vani-

Iatendite im praceptum legis. ) Sol-

Operat

*

tatis eft, & indignum fan&is viris,

Ti n

fed eam fecuturam ait, ficut umbram

liciti eftote in legis obfervatione:

$:

Ccorpus.

69. ppofitus eft ad patres fuos. ) In

H

limbo patrum fuorum cotui aggrega-

operil

65. l»fe erit wobis pater.) Pro-

pter confilii preftantiam , non pro-

tus eft. Vide di&a Genef. 25. 8-

pter etatis prerogativam ; nam ]Ju-

4nnuo centefino quadragefimo fexta. )

das , qui in Pontificatu fucceflit, na-

tu maximus erat, fecundus Joannes,

Non ztatis, fed regni Grecorum ,ut

fupra cap. I

num. II.

tertius Jonathas, quartus Simon- Ita

7O. Iu fepulchris patrum fuorum "

füper

Jofephus, Seder, Olam, & alii.

yrimo,

-66. .4get bellum populi. ) In Grzco

Modin.) Ex quo apparet Mathathiam

& &

cum liberis fuis,licet habitarentin Je-

eft, moNsuqoti m oNeuo» Aecy , &ellabzt

rufalem, oriundos tamen fuiffe ex op-

lortis

bellum populorum, quod idem eft; fin-

pido Modin.

lo 66

gulg enim urbes habent populum fu-

Q f

um.

Nifi- explices bellum populo-

Plantlu magno.) Lacrymis ejus mor-

unus

HC;*-L

rum, id eft contra populos judzo-

i

tem , honeftis exequiis ejus

D

rum inimicos.

profecuzi funt.

neye,

*

CA Jr

* x

W*

* R

34*

iglte inhge:

CAPUTT

1II.

t confilrel

Studas Machabeus. dux eximius pradicatur , qui perambulans

civitates S'uda ,

trucidabat omnes impios , & occifo: duce Zdpallo-

efüa, fi

h

m

nio, ejulque exercitu di[per[o , «icit cum paucis potenti[/omum. Sy-

ri& exercitum una cum duce Serone: iratus autem ob boc rex zín-

& vindicte

i

tiocbus , profe&tus in Perfidem couflituit Lyfiam viceregem , dato

ditein p

belli in ffudæoJ apparaiu , qui mifit contra terram Sfuda Gargmm

cumexercitu: Sfudas autem &. fui ad bellum fe paraut, maxitme

fuos,

oþembm ponitentig , C oratione . ad

uadracefttmo

Deum.

luorurm

T furre»ut Judas, qui vocabatur Machabzeus, filius ejus

tagto.

p

pro eo:

2. Et adjuvabant eum omnes fratres ejus, & univerfi, qui

fe conjunxerant patri ejus, & pralicbantur preelium lírael

cum laetitia.

4. Et dilatavit- gloriam pOpulo fuo, & induit fe loricam

(À

ficutgigas, & fuccinxit fe arma bellica fua in praeliis , & pro-

tegebat caftra gladio fuo,

-/

4. Similis faétus eft leoni in operlbus fuüis, & ficut ca:ulus

) Ulcilci

leonis rugiens in venatione.

5. Et perfecutus eft iniquos perfcrutans eos, & qui contur-

Gcilicet ) [

babant populum fuum » eo0s fuccéndit flammis :

][ Pm mjumï,

6 Et repulfl funt inimici ejus pre timore ejus, & omnes

; illatis

operarii iniquitatis conturbati funt: & dire&a eft falus in ma-

egu ) SO

nu ejus.

ayatione

T^-cEt exacerbabat reges multos , & letificabat ]acob in

gf ) L

operibus fuis, & in faéculum memoria ejus in benedi&ione.

gtl aegrett

Lab 3

S. Rt

LJ 2) 6

T fwæ )

T. furrexit J«das, 6c.) Succeffit,

9. &curt gigas.-) Id eft ficut herm,

egcorum j

"

& inftitutione patris, ut patet

ficut vir fortiflimus ; hoc enim ali-

qumdo fignificat gigas in facris Li-

fuperiori capite , n. 66. & jureetiam

teris, ut cum dicitur Pfalm. 32. 16.

m

um n

pnmowemcuræ, ut volunt Serariis,

M itmthim

& Salianus.

Nec fi Scuprum jx,dx

Noz j:z[ï/mzm; gt 2454 m;ut;tud:newr-

j gt

fortitüdinéem commend:t numero il-

futis jüte

lo 66. citato ,

dum caufam affert ,

S. Perfecutus e/l 1ziquos. ) Vide,

faifeex ?*

u& infra dicim n. I15.

cur fuffectus fit patri , ideo ipfum

negat fuiffe primogenitum.

6. Repulfe funt.) Cohibiti.

yi5

gurm

Pro eo. )

in utroque fcilicet mu-

7. Exattrbabar. ) Provocabat ad

j

gni

nere, & Ducis,

& Pontificis.

iram,quafi dicat : molePnam exhibebat.

342

LIBRII

MACHAB £O

RUM

15. Ul

8. Et perambulawt civitàtes Juda, - & perdidit impios ex

T

dixerunt j

els

& avertit iram ab Ifrael.

mumä »

,-4

9 Et nominatus eft ufque ad noviffimum terree, & congre-

JUUIO

Uv

gavit pereuntes.

10. Et congregavit. Apo!lomus gentes, &a Sama*rla virtu-

comm: &

tem multam & magnam, ad bellandum contra Iírael.

in Wllï

11. Et cognovit Judas, & exiit obviam il : & percuffit, &

1() OJ

occidit illum:

& cemdærunt vulnerati multi, & reliqui fu-

fed deci

gerunt

IHU

12. Et accepit foolia eorum: & gladium Apollonii achuht

Per

,U

Judas, & erat pugnans in eo omnibus diebus.

&

ï

no

f

i3. bt audivit Seron princeps exercitus Syriae, quod con-

p

40

1;

gre avit Judas congregationem fidelium, & ecclefiam fecum,

M r cut

oftri

Faciam imihi nomen, & glorificabor in regno,

"

& debu labo ]udam & €0s$, qui cum ipfo funt, qupcrne-

E

quem ne

l;

bant verbum regis.

ML«

15. Et praeeparavit fe:

& afcenderunt cum eo caftra impio-

ttitus €

rum; fortes auxiliarii, ut facerent vindi&tam in filios Ifrael.

a.L

16. Et appropinquaverunt ufque ad Bethoron: & exivit

Cbpurs

ïudas obviam illi cum paucis.

fuperunt

17. Ut

s. K

nac P

0m

lx.»a.

M Lr

Keges mu 2 . ) Ancmdmm Lpr-

idem enim fignificat Ecclefia, & con-

phdnrm Antiochum Expatmem, &

gl e'Tdtl(*i.

Tartayan

Demetrium ; cum bhis enim omnibus

I4. Faciam hi "omen. ) Glonam

belluin (refht

comparabo, & Regis gratiam, facmo-

d Douddione. ) Id eft cum Jaude,

re ah'mo egregio pà tmm.

— M

9. Iram.) Noxam, feu afflictio-

Vcwum RM;S ) ]uif!

& pxæce-

CMf,f

nem, qua Deus ad illim diem popu-

pta Ántiochi.

lo fuo iratüs eum attrivcrat.

15. Af('m!crrmt eum eo caffra im-

(]H tatmen

Du Coni

9. Usgue ad novt [rsaum terra. ) Us-

prormm.) HWec impiorum auxilia re-

T. £,

que ad extremum téerrg, C:ynæ nimt-

gio exercitui addita Jofephus ait fuiffe

rum, vel &gypti.

per perfugas ]udsorum,qui fcilicet fi-

COhtat m

dem, & xeh

olonem e;urwcr ant,

này mpt

Perbuprts ) Periclitantes ; & alio-

o

quod

ilum Vic

qm pæmuroz.

viderent Judam , & fuos fibi effe in-

fenfiffimos; de iis enim paulo ante

'en-w 6*

IO. Congregavit Apa/'/mzms £en/es. )

dixerat

E£ perfecutus eff inquos , per-

ilüüli

Erat hic. Apollonius pro Rege An-

tiocho Samarig prefectus , ut vult

Jerutans eos , 65 qui coniurtabant popu-

[um futia , eos fuccendtt flammis, &f ve-

lu näg«-

]Of'ephu:. lib. I2. c.lo alii Celefyriz,

pulf£ [pmnt sasmatcd ejus, G c.

Rilitum

& Pheonicis.

Hi ergo fe

R üte»

Fártutem multam.)) Multas copias.

regiis copiis adjanxerant.

I2. 4z eo. ) Cum eo.

16. Usgne ad Berboron.) Qu urbs

E leo

13. E& Eeelefiam. ) E,ft repetitio j

erat in tribu Benjamin juxta*Gabaon

L

CAPU--. HI

3

g

dit ial ex

17. Ut autem viderunt exercitum venientem fibi obviam,

dixerunt Jude: Quomodo poterimus pauci pugnare contra

mu tnudmem tantàm.s

& tam fmte:n, & nos fatigati fumus-

$ n

jejunio hodie?

18. Et ait Judas: Facile eft concludi multosin manuspau-

amaria virfü-

lir

»

?

[

h

|

D

corum: & .non eft diferentia in confpe&tu Dei coeli liberare

-percufit &

in multis, & in paucis:

19. Quomam non in multitudine exercitus viétoria belli,

Y reliqui fü-

fed de coelo fortitudo eft.

t abftuli

20. Ipfi veniunt ad nos jn multitudine contumaci, & fa-

perbia, ut difperdant nos, &uxores noftras, & filios noftros,

& ut fpolient nos:

y qud cor

chm

al

fectm,

21. Nos vero pugnabimus pro animabus: noíftris, & legibus.

noítris :

J0r n Te?00,

22. Ft ipfe Dominus conteret eos ante faciem noftram:vos

quifpetne

autem ne timueritis eos.

23. Ut ceffavit autem loqui,

infiluit in eos fubito: & con-

caltra mpio»

Rlros Dfrael

tritus eft Seron , & exercitus ejus in confpe&u ipfius:

24. E: perífecutus eft eum in defcenfu Bethoron ufque in

y; & exrit

campum, & ceciderunt ex eis o&ingenti viri, reliqui autem

fugerunt in terram Philifthiim.

ï

25. Et cecidit timor Judze, ac fratrum ejus, & forrmdofuper

r

omnes 6811!85 in CXI'CUHU eorum.

45. Et pervenit ad regem nomen ejus ; & de preeliis Judæ

j

celetioy &COU

narrabant omnes gentes.

A

j.) Glorzm

a Ut

mm"ï ficinoe

Guon patcis. ) Cum omnibus fuis,

I8. Cozciud;. ) ld eft, tradi victos:

ïih&Præce

qui tamen patci crant , fi cum hofti-

Ie muls. ) Per multos , auxilie

"N] ( La

bus conferrentur.

multorum.

n mxtl ; ïe

17 Éatio m*zþ,rrus jejunio Lbedie. ) N'e-

IO. Fieria. ) Scilicet, COntmglt-

INNNUIEEEESEEEEEE

cellitatifue ,Àan religionis caufa je'u-

Forzitudo. ) Sedicet ; advmcend ime

navcrint, non confäat

Fortafie ho-

QO. l» seciitudime comtumaci, € fü-

w crin*)q 10

ium . ViCinttas

fubito animadv rfa

perita.) Yv miviüei óBesec, xai dyo-

id ef't, i multitudine contume-

X()cem

tempuszeficiendis cibo viribus eripait.

P'*æ

p

Tortaife etiam voluntaria fuit inedia ;

fa. ;nqu:m,zs , multis fcelcribus

illud enim 2oZ;e diem jejunio dicatam

degravati , & odiofi Deo

/Z n P

Quod fi ita «f ; ; notanda

7) 7 4Wf /0?9

figmäcat

2[ Pro amtmabus noftris. ) pro vita

H//ï/"'»

miitum pletas, qui armati, & iter

nofira.

agentes, & pugnaturi Deum jejunio

24- Per/äcz;tm efl eum. in de[cenfu

Hr ago

Bezkoroz.

fibi propitium reddere voluerunt, vel

) ]am nobilitatus fuerat olim

a lege g;ælcnptum obfervare.

hic ipfe defcenfus Bcthoron , Jofue

QII'B ur()!

JXH.GMO

ia n a i ais

344

LIBRII

MACHABIEORUM

1

:

27. Ut audivit autem rex Antiochus fermonesiftos, iratus eft

ii

JUJ

animó: & mifit, & conglegavxt exercicum univerfi rcgni

bus

^i

fui, caftra fortia valde:

ADUOCMG

28. Et aperuit aerarium fuum , & dedit ftipendia exerm ui

in annum: & mandavit illis, ut eiTent parati ad omnia.

mk E?Jx

[abat Vüp*

29. Et vidit, quod defecit pecunia de thefauris fuis; & tri-

buta regionis modica propter diffenfionem, & plagam, quam

3 E

fecit in terra, utt

clleret legitima, quae erant a primis diebus:

norem. 6

50. Et timuit, nenon haberet & femel & bis, in fumptus

2 n

& donaria , quae dederat ante larga manu & abundaverat

millia qu

eam fecur

fuper reges , qui ante eum fuerant.

31. Et conflernatus erat animo valde, & cogitavit ire in

g E

Perfidem, & accipere tributa regionum, & congregare ar-

& applic

4l

gentum muïtum

32. Et reliquit Lyfiam hominem nobilem de genere regah ;

acceperu,

fu er negotxa, regia, a Humme EuPhrate ufque ad flumen

Veneruni

add

Agypti:

43 Et'Gt nutriret Antiochum filium fuum, donec rediret:

i E

34. Et tradidit ei medium' exercitum, &.e

elephantos, &

mds, &

mandavit ei de omnibus, quae volebat; & de inhabitantibus

Tünt ve

Judsam , & Jerufalem:

& con

3;. Et ut mi teret. ad eos exerextum, ad -conterendam , &

I

extrpandam virtutem I/rael,

& reliquias Jerufalem , & aufe-

dej

CUT

h

rendam memoriam eorum de 1oco.

&

WUs

]

TM

46

-

h)) m* d

tlones,

lo. II. immifla colitus in fugientem

Leg:-!mzt .) Legem juizorum, quam

abolere. nitebatur Antiochus.

$. E

hoftem l»:phi itione. grandinis.

29. Dejecit pemma de the /aurts]uts )

3o. £t /cmel &f àis )

Id eft, out

:

icer magnam auri , & àrgenti vim

dll as habüuerat.

41!*

in expilatione templi c onfecilet , ad-

PIFF

huc tamen eget,

Douariay, que dederat ldiga Uauu. )

quod impiis princi-

Hec etiam caufa fuit exhaufti xegn

Ál

ltn

pibus, Deo tacxencx, ufuvenire folet.

&raril.

nf!um

Tributa regionis modica , bfc' ) Hxc

Abundaverat. ) T

argius dederat.

^5

n

unz ex caufis tuitdefizientis pecanie

Artiochum flism fvum. ) Qui

&en, ) ln

in thefauris Regrs, nimirum tenuitas

diäus

eft Ancrmhue Eupator, qui

vectigalium in expilata provmcu, &

patri ad triennium in reono fucceílit,

Diem h

(]UB ff*'äü'l nos ]am 'éxercitus nutneb At

:

$i

& cum Lyf'i a Ucmetno Sotere con-

ne*&nx

Accedebac grave tribatum , quod Ro-

fobrino interfectus eft.

manis a F

Rege pendebatur, cujus men-

55- 4d ee:.) Contra eos

(emr &

tio lih,

2. Machab. c. g. n. IO0*

| Virzutem. )

ld eft;

exercitum ad

Thüs Ql

Itus

ngï'nf fozem.) Bellum.

dclendas copias ]udæorum

e

Nl

4

UM

,CAALE UT IIf.

T ;

fos mf

: '36, Ft ut conftitueret habitatores filios alienigenas in

Omni-

verli Tpni

— bus finibus eorum , & forte diftribueret terram eorum.

7;. Et rex affumpfit partém exercitus refidui, & exivit ab

lia exereim

Antiochia civitate regni fui, anno centefimo, & quadragefi-

omni,

.mo feptimo, & transíretavit Eup

r

hratem flumen, & perambu-

s fuis, & tri-

iores regiones.

s

NI

] . labat fuper

lagam, quim

35. Et elegit Lyfias Ptolem

ee

ym filium Dg)rymini, & Nica

rimis d)ebus:

norem, & Gorgiam, viros potentes ex amicis regis:

L

, I fümptus

49. Et mifit cum eis quadraginta millia virorum,

»

& f'eptvejrri

dbundaverat

:nillia equitum , ut venirent in terram

t

juda, & difxpe;'derefnt

L

eam fecundum verbum regis.

nv rrem

. 40 Et procefferunt cum uni

verfa virtute fua, & venerunt,

fipregare at«

& applicuerunt Emmaum in terra campeltri.

z

41. Et audierunt mercatore

s regionum nonien eorum, &

"rere repall ,

acceperunt argentum , & aurum multum valde, & pueros:&

? ad fomen

venerunt in caftra , ut acciperent filios Ifrael in fervos , &

" additi fünt ad eos exercitus Syriz , & terrse alienigenarum. -

oc reditet:

42. Et vidit Judas, & fratres ejus ; quia multiplicata funt

x)hmmö 3 &

mala, & exercitus applicabant ad fines eorum: & cognove-

habitantibus

runt verba regis, quae mandavit popul

Y

o facere irjx, interitum,*

& confuümmationem :

erendam, &

3. Et dixerunt unufqui

fque ad þroxïmum fuum : Erigamus

om, & ag

deje&tionem populi nofri, & pugnemus pro populo noiiro,

- & fan&tis noftris.

44. Ét congregatus e

ft conventus, ut effent paratí in prse-

lium; & ut orarent, & peterent mifericordiam, & mifera-

36. 5

tiones,

.

—

E

rtum:

j ïæmfumu q'.läm

45. Et ]eruf;llem non h

gbitabatqrï fed erat ficut def

non

iochts

a i

) Md

-

^ 4I^*,:Nomfn.-) [d*eüg fimain,

: San i ;;ojä**r;s. ) Tämplq ,; & inbus

Peeros.) Famulos, vel fervos.

facris.

s

: J at

)

'

Alienigenarum.) Scilicec Philifthi-

44. Conventus,) — Grace fynagoga,

p rqgi

norum , aliorumye gentilium.

cctus Jud&orum.

42. . n jnïeritamf v cm/lmzmnt.ia-

Mifzric rdiam , 65 miferationes.) ld

us dederat.

zem.) Ín ruinam , & extremam per-

eft, copiofam Dei mifericordiam.

niciem Iud&orum.

48« Santizn.) Id eft templum.

Eu Xatof v qu

43. Egamus d. jetliosem.) Faciiraus,

4Ablata efl vo utas,.a Jacob. ) Omni-

eno (ucciiih

b

ne geus noftra dejiciatur, & pellun-

bus mcrentibus , & lIugentibus, quod

i

Ggtere COl

detur, & qu& jam afHlitta funt, erica-

tam indigne fan&a tractarentur, &

mus, & in priftinum ftatum reftitua-

quod urbs ad folitudiaem eflet redacta.

£0$,

mus.

M«l ablatae

M

eXCICifu

mad

Bibl.um

XX

ft veluptas ,Xirace ff'g'»lzsg,

j $

Com. Menoch. .T; VI.

346

LIBRIX MACHABXEO RUM

non erat, qui inérederetur , & egrederetur de natis ej':asi &

)n. Dd

fan&tum conculcabatur: & filii alienigenarum erant in arce,

ficiemus

ibi erat habitatio gentium,

& ablata eft voluptas a Jacob , &

defecit ibi tibia, & citharà,

SI.IEï Í

faceudf*kex

46. Et congregati funt, & venerunt-in

M afpha contra. Jä—

LÉ

rufalem : quia locus orationis erat in Mafpha ante in Iírael.

-

dilperdan

Pt 47- ;

-

s

jeiunaverunt illa die, & induerunt fe ciliciis, & ci-

pQ

nerem impofuerunt capiti fuo , & difciderunt veftimentafua ,

tuDaus

48. Et expanderunt libros legis, de quib

Z

us fcmtaþ.antur

gentes fimilitudinem fimulachrorum fuorum :

g E

:

1

j

E

;

49. Et a'tulerunt ornamenta facerdo-alia, & primïtïas, &

nt dies:

centur.orn

M

d-e.civmas: & fufcïitav.eruntNazafæos ; qui implevera

"

so. Et |

UXOTGS,

anaíquik

deletlatio , gandium , q-uoï].ud'æi affi-

-not-z;c Beda quzft. 27. in libros Re-

£iebanturin celebratione feftivitatum,

gum. Senfus eft ergo , qual! dicat

q. k

in quibus inftrumenta mufica perfo-

facer hiftoricus : expanderant . facros

fraura.

nab:nt ; fic David Pfalin. 26. 4. ex-

libros, ac fi Deo dicerent : en Do-

g. E

petebat videre

Domwimi -woluptatem ,

mine, qui mirabilia magna fecifti pro

Grece rsomyór4ra, id eft, deleclaric-

fervis tuis, & fimilia his te, cum opus

ellote pa

€onvenel

Aem percipere, & facris folemnitati-

fuerit, facturum promififti, en , in-

bus cum.voluptate intereffe.

1

quam, ea impii, & prophani homines

46. Locus erationis erat s Mafpha,

fcrutantur , & mendaciter, & facri-

In. Grzcis

[ m

ante in. Ilrael.) Intelligit tempora Sa-

ege diis fuis affinguat.

muelis.

Nam I. Regum 7, 5. dixit

codicibus Vaticahis eft,aeei à» &£gotu-

tus fe al ;

Samuel : Conpregate unsiverium lfrael

promiferan

»a» rà s9vq & OuoicucoTa, TO £1900y

i Mafphat, st orem pro wobis Domz-

«vrGy , qug verba cum noftra Vulga-

werat ,(

nufm, Oc. erat id oppidum in edito

ta confentiunt: verim in multis Gre-

ante Dens

loco fitum,. in confinio tribuum Ju-

" cis codicibus eft ro) tmuyezpn» m

fofis quai

&UTO.

da, & Benjamin pofitum , ut putat

Ut infiriberenz in ipfs , id eft

limiriti r

Adrichomius in defcriptione tribus

ut in ipfis idolorum faorum imagiaes

« que ia f

:a

Benjamin, num. 88.

depingerent, & 'ut templum fimula-

Q Keg'xs h

49- Expanderum: [3bros degis, ) Quua

cro Jovis prophanaverant, ita etiam

: Féende er

icæremo-nia videntur voluitle quodam-

facros codices polluerent, illis idolo-

W v a

modo commonefacere Deum de pro- rum fuorutm imagines appingendo.

0f 6]

E

dC

miífa venia penitenti populo fuo, &

49- Ef aztuleruns: ornamenta , $c. )

Tsl jm

auxilio fupplicibus fuis, & de hofti-

: -Meftes ,ornamenta , oblationes primi-

N

el culi

bus coercendis ; fimile factum IZze-

tiarum , & facros homines ante divi-

tio bene

chiz 4. Reg. 19. 14.

ne Majeítatis. confpectum ftatuunt,

n

Deesquióbus férntabapniur Gentes

! ffniti-

-ut tot religionis fy mbolis Deum ad

L

q

mifericordiam cominoveant, & ut]a-

tudinem fimulachrorum fuorum.) Putant

dl f'ib? 1

Scrarius , & Salianus Gentiles infi-

mentarentur,quod jam nulluseffet fa-

«

Atl il

gnes quasque hiftorias , & Dei mira-

«crorum illorum ornamenptorum ufus,

eOw

i

Wt

i

uafí auctores

ula ad deos fuos ,

Sufcitaverunt Nazaraos , qui tmpleve-

U* nH

travsferre ftuduifie, uti de Eliz qua-

rapt dics.) ld eft, eos,qui ad impetrvan-

BOUAT

üriga in Solis quadr?gam verfa, ut

. dam pOpz.urlQ falutem leges & azarga-

D Xn

Gbl

W y

jM

E

CAPU

ITI.

347

lna ]s e) hn &

70. Et clamaverunt voce magna in coelum , cncentes Quid

Vant 1n as

$ Jaepb, &

faciemus iftis, & quo eos ducemus'?

p. Et fané&ta tua conculcata funt,- & contammat*a funt, &

facerdotes tui fa£ti funt in lu&tum, & in humilitatem.

4 Contra, la.

te 1n [rael

22. Et ecce Nationes convenerunt adverfum nos, Ut nos

difperdant: tu fcts;; -quze cogitant in nos.

Cilic CIIS, & CI-

53. Quomodo poterimus fubfiftere ante. fac1em eorum) nifi

h"flenfalua,

(cru tabantur

tu Deus adjuves.nos ?

.$4: Et tubis exclamaverunt voce. magna*

$5. Et poft hzec conftituit Tudas duces popult , trlbunos, &

pnaitas, &

centuriones, & pentacontarchos, & decuriones.

verant dies

s6. * Etdixit his, qui aedificabant domos , &. fponfabant Deat..

o E

ut redlrem O 5

—— ááÀ

uxores, & plantabant vineas, & formidolofis.,

unufquqæ in domum fuam fecundum legem.

ia Iibros Re

o, quil dicat

57. Et moverunt caftra, & collocavexunt ad- Auiïrum Em- ]udl(w

wï erunt facros

1inaurmn.

£

'/ erent ; en DO

.58. Et ait Judas:

Accingimini, & eftote filii potentes, &

viena fectfti pro

eftote parati in mane, ut pugnetis adverfus nationes has, qua&

W 3 cumopüs

convenerunt adverfus nos, difperdere nos, & fan&ano&xa :

HH, €H m

onhani fomines

E

Xxz$2

?9 Quo-

"Chah & flC['l

Ed

ünt, l[l GzïCls

cendi enim erant ad oümm taberna-

Lt MM

tus- fe ad aliquod. tempus: fervaturos

promiferant ,. &. tenpus illud exple-

cult , ut prefcriDitur in lib. Numen

gra 9) ia

verant , ftatuerunt ,. & collocarunt

loco: citato.

» aoftra Valge

i

; i multi m

ante Deum , ut precibusad Dominum

51 Fa0; f»mt zn lutlum. ) Lugen

w

fufis quafi jure repofcerent tante ca-

ipfi . vel miferabilis eorum ftatus, &

&6 g/üfiJ PT

Ta: mcati rem-dium ,

&. ut. hoftias,

conditio lugétur..

rml?f!?' í

U:B in

jorum lmï"meg

pe Nazar&atus ex præfcnp-

Hamilitatem.- ) Id. eft $ ab]e&wn

to legis Num: cap.

6

n.. I3. - offe-

nem.

*

lum ümu [2

rendæ erant.,. rite offerrent.

V el.N2^

c i m

qu llb td()

zamz Y Qui wzpi werant dies ,. Grgce

ES. Tribuuos. ) Tubum mille prz--

m;n 0.

de imNioraup T« g duteag» unt- Naza-

erant militibus :

quate etiatn a Gns-

4 )hx

rxi ]am fenes, qu: totim: ætïtem in

Ci8. x zoXCE v dicebantur..

T W'h

ytíones pïlml

Dei cultu contriverant,. que exp ica-

Centuriones. ). Quui centum- militi-

tio bene convenit cum Rq uentibus.

bus nræru nti

ines *

gt divie

5o. £uid faciemus iffis $ ) Quafi

Pmmra iztarcbos. ) Qul pr xfunt quin

d LIJCUUM!

dicat:

Senes- hos q,zr)modo tantzx cla-

qvn(m*tz

b0JI$ [eom

T

di (übecshemus,.cum exppdlte nos: af-

Decurzonés. ) Qui decem.

eatit ,

fectari non poffint annis gxavosa Amn

Jmseilec &

R") Secundum legem.)

Deut. 20, 4

u$v

€os 'h()nh predarni reli: nquemus : ? Vel

6. Vide ettam Judic. 7- 3.

eptorum !

£U

fententia. eff :

quid' ficiemus hifce

j 7»!1 [/ '7

INazargis ,.ut rite compleant, quz in

:ö Acrzngtmmz ) Almls P vel pa-

j ad!m

petra

fine INaggraatus complenda lex pre-

-ràti eítote.

mu.

fcribiz, & quo eos ducemys ? Du-

ii gwenm.) Fortes ,. & fizenui.

Lo]

*

2

4$

IJBRILMACHABEORUM

uoniam melius eft nos morli in

d

$9. Q

|

bello , quam *Vildvei'g

1nala

gentis noflrze, & San&torum.

iribus |

Bs

0i hat

: -60'. Sigut. autem fuerit voluntas in coelo,

.

"E

L

Á

h]

CAPUT IV.

tausit

g E

Gbrgias querit-Srudam z. at bic fuos. bortatus fudit boftes , rur-

titudine

fumque Gorgie exercitu. fufo colligit [polia ; € iterum fufis ad

3

JDeum precibus , devincit Lyfie exercitum, ac. pofmodum purifr-

rubl'rö, :

cato templo , novum erigit altare, & 'omnibus que ad Dei.cultum

1o. E

requirebantur . praparatis, Jacrificilque oblatis , magna letitia

ffinüs.

teret €x

celebrant illius dedicationem diebus ocio ; flatuto etiam bujus

dedicationis anmuo feflo ad dies ocio.

I E

írzel,

T affumpfit Gorgias quinque millia virorum, & mill4

1. f

f*'F

| x

, equites ele&tos, & moverunt caftr

a nocte,

venient

2. Ut applicarent ad caftra Judaeorum, .& percuterent eos

s

fubito: & filii . qui erant ex arce, erant illis duces. -

hi, qu

4. Et audivit Judas, & furrexit ipfe, & potentes ;.percute-

'14,E

&

re virtutem exercituum regis, qui erant in Emmaum.

n camg

. Adhuc enim difperfus erat exercitus a caftris.

(

s. Et venit Gorgiasin caftra Judee no&u , & neminem in-

Tunt

.ez

venit, & quarebat eos in mo

Nntibus, quonifam dixit : Fugiunt

hi anobis. -

^

vt

6. Et

16

.

p

59- oan&'?;ï-miä.) Sacrorum.

dux aberat cum parte regii exerci-

bellum

Orgias.) Qui a Lyfia dux fue-

£us.

g. Et venit Gorgias in caftrra Juda,

x

rat ele&tus ; fupra cap. . n.

j

€6c. ) Interim. dum Judas, cum fuis

C

s Su&;'to. )Nec opinantes, & impa-

Emrmaum verfus iter intendit , Gor-

ratos.

gias alia via venit in caftra Jud«o-

. [* Et d

ruimn.

1

&tl er

Ejhi, qui eratt ex arce.) In Grgco

6. Cum tribus millilus virorum tan-

IO. n

eft, EJii arcis , id eft , qui arcem te-

"

Slïm

j

nebant.

£um , €/c. ) In Greco textu. eft , &v

| Duces. ) ó9wqor, Duces itineris.

TeiG XANoIG dyOuoot : NI xaNu uTA

um pat

xai paxuleag 8 exo» xaSgg efSouNovTO,

V pofla

3 Virtutem exercitzmm:) In. Grz-

id e

I. R

co eft tantum «c5» V

"

a . Virtu'tem,

, cum e£ribus milbus wirormm

-Hed

id eft exercitum.

cezerum tegumenta , €y g.-'da'i.cs zom ba-

Adkbuc enim difper(us evat. éxerci-

&ebant ffeut wolebant.

Hoc eft quod

porum f

255 ) ld eft, dum adhuc divulfz e-

fcribit Jofeph. lib. I2. cap. I1.. Dzcezs

d

um o

rant copix, nec omnes iisdem caftris

Iria virortm mtilia nom-Tats. inflyutla

continebantur , a quibus QGorgias

armus propter inopiam.

tiper Y

Gti!!o

lr

vu

CAPUT IV.

Y

3-99

x

a yiste

6. Et cum dies fa&tus e(fet, apparuit Judas in campo cum

tribus millibus Vlrorum tantum qui tegumenta, & gladms

iil

non habebant :

2'

7. Et viderunt caftra gentium valida, & lorlcatos, & equ1-

tatus in circuitu eoru m & hi do&ti ad praelium.

1 bfet, nir-

$

9. Et ait Judas viris j qui fecum erant: Ne timueritis mul-

titudinem eorum, & impetum eorum ne formidetis.

*W uf al

Bu Mementote qualiter falvi fa&ti funt patres noftriin Mari Exod

tmdum purij-

14- 9-

àd ]a.ulium

rubró, cum fequeretur eos Pharao cum exercitu multo.

Io. Etnunc clamemus in coelum : & miferebitur noftri Do-

L

agna At

*

minus, & memor erit teftamenti patrum noftrorum,, & con-

ia OMW

teret exercitum iftum ante faciem noftram hodie:

11. Et ícient omnes gentes , quia eft qui redimat, & llberet

Tfrael.

wn, & mili

. 12. Kt elevaverunt ahemgenæ oculos fuos, & v1derunt eos

)

Venlentes ex adverfo.

cuterent &o$

I3. Et exierunt de caftris in prællum & tuba cecmerunt

1C&5:

hi, qui erant cum Juda:

yes Qercu

14. Ét congrem funt, & contritee funt gentes, & fugerunt

maum

in campum.

I5

15. Noviffimi auütem omnes ceciderunt in gladio& perfecutl

geminem if .

aünt eos ufque Gezeron, & u(íque in campos Idumszm, &

M Fug n

Azoti, & Jamnise: & ceciderunt ex illis ufque ad tria millia

4

VlïOI'um

-16. Et reverfus eft Iudas a & exercitus ejus, fequens eum.

u

17. Dixitque ad populum: . Non concupiícatis fpolia: qu1a

bellum contra nos eft,

^-

pe ngi 7

.18. Et Gorgias, & exercitus ejus prope nos in monte, fed

x 3

ftàte

"7 caj?rd j

d

d

m'*'ndlt J

"

Et hi dotli. ) ScMicet erant , hi

fed eadem aivitas utxoque nomine

ftrensi erant, & exercitati milites.

app: llabatur dicebatur etiam Gazer.

g alba J

IO. dz celum. ) ld eft, ad Deum.

Vide Adrichomium in Ephraim n.46.

jjy vinrm 19

Teflamenti patrum. ) Id eft, pa&tt

I7. Nem concupiftaris fpolia. ) Nec

1

cum patribus initi ,de favendo ipfis

ullus fe illis oneret , aut eorum de-

j toxu. & 1

)xJW/-U )

& pofteris.

trahéndotum caufa ordines dcferat.

d

RI. Redimat.) ld eft , eripiat.

; /;9/'/5

r)),v WF

Qvia Lellums contra nos eff. ) Id eft,

jj v

414« dn campum. ) Per aperta cam-

imminet nobis dimicatio, contra vi-

nti

Porum fugerunt.-

cinum hoftem ,& ex adverfo haben-

J W,r; f

15. N,wa'mz 5 Scilicet Fugien-

é .lï('

tium » qui.non ita cito fe fuga pro-

tem copias.

ycn

, ap Tl

WF,W

rlpere potuerunt.

Ig. Prope.mos im monte. ) Ex irrita

j Q:!/f 4

Gezefon. ) ]ofeghus habet Gadara ;

fcilicet yerationejreverfus.,

-

330

LIBRIL MACHABE«&Q UM

to.

ftate nunc contra inimicos no

*

1[35'1-*0—5j & expugnate eos, &fu

metis poftea fpolia fecuri.

bj

E

rediQu

Io. Et adhuc loquente Juda h

tis in.m

.æcl 5 €eCCO appäfuit pai*s q:;,u:æ:-

um m

dam profpiciens de monte.-

^

20. Et vidit Gorgias, quod in fugam converfi fünt fui, &

j

LC

contun

fuccenderunt caftra: fumu

a

seïn.-im:*-,— qui videbátur,, dxeclv—gra;b,at,

11

2^

]

quod fattum eft.

.

*

Ài

21. Quibus 1

lli confpe&tis timuerunt valde, afpicientes fimuil

& com

& Judam, & exercitum in campo paratum ad preelium.

3.l

22. Et fugerunt omnes 1n campum alienigenarum:

Jmna

. 23. Et Judas reverfus eft ad (polia caftrorum , &acceperunt

3

L

Vil

aurum multum, & argentum

i

marinam, & opesmagnas.

T &—"h:ya.c.in!.:hp.m ,& purpuram

35

z

2

daca

24. Et converfi , hymnum canebant , & benedicebant De:

1

umin ccelum , quoniam bonus eft,

übiit Àr

.E1u011;iaxn. in faeculum mi-

fericordia ejus.

türent i

, 35.. Et fatta.eft falus maenz im lfrael in: die illa.

51

26. Quicumque autem alienigenarum evaferunt, venerunt;

at

& nuntiaverunt Lyfiee univerfz, quse acciderant.

VaI€,

27. Quibus ille auditis , confternatus animo deficiebat :

»t

quod non qualia voluit,

:

Tmmonten

iandavit rex.

.

j —ttalja; c:gn:ti gerunt inírael ,f- & qualïa,

3 ]

2g. Et fequenti aano congregavit Lyfias virorum ele&orum

Wum,

fexagintamillia, & equitum quinque millia, ut debellaret eos.

ïmï Y

29. Et venerunt in Judaeam, & caffra pofuerunt in Betho-

FOn & occurrit illis Judas cum decem millibus viris.

?0. p

Qu

.So. Et

*

MM

*

(719, Pars quadam.

äarintbüma. ) Lanam.,

$

d ay

piarum.

) Hoftilium Sor

coloris hyacinthini..

aut veftes

rf

UGNIN

QO. Surcenderunt C'äj??d':)

Judai fcili-

Parpuram mariaam. ) ld eff Eyriam,

3.

Get , caftra gentiliuim.

ug omnium' érat preftantiflima , &

CD Efu)f j

í

u

.

CccOo marinorum: conchilioruur infe-

cet f!]gcn

22. Ím campum aliänig'endru,är,. ) d

a

gerram.y ut eft in Greco.

QOIEN

24« Comvtrf.) Ed eft, reverfi, -

52' ï.'l

23» - [polia. ) Scilicet. ,. decmaäex;—

lIe celum.

u

da ,. & colligenda.

fublata..

) ld elt , voce in altum

T «mï; 0,

düurtim , argentum y. byacintbunz , €f

Quoniam bomus,t0$0. Llud Pfalmi

Ti f

jerparam.) Nidentur hec allata £fuif-

ingcminantes

Confrtemini Dominmo,

A -2111-&; ,

fe « mercatoribus, qui precer pecu-

iniantin i AK LR

7mn;iam- 074 . guonias m jJacuium mi-

m eo;

niam etiam merces attulerant, quas.

fericordia e jese

Tdentes c

victori exercitui venderent, aut cum

Q5« Sales AU H )

: Cgmï*ïfz

captivis Judais commutarent..

Ea ; & incoluinitas.

E ertase victo-

IT

1

-

CAPUT

IV.

$

05, & f

20. Et viderunt exerCItum fortem & Qrawt, & dixit: Be-

nedittus es falvator Ifrael ,

*oqui contrïvlül impetum poten- *rRe,

pits que

tis in manu fervi tui Dav1d * & tradidifti caltra alienigena- 17.50

*rRe.

rum in manu Jonathee filii Saul

& armigeri ejus. -

31. Conclude/exermt um illum in manu populi tui Ifrael, & !* t

uttu, &

declaraba

confundantur in exercitu fuo, & equitibus,

32. Da illis formidinem, & tabefac audacmm virtütiseorum,

nies um

Y

u

|

& commoveantur con:ritione fua.

zib

1335 Depce illos gladio diligentium te, & collaudent te

ii

3mnes, qui noverunt nomen tuum; in h)lrms.

314 Et commiferunt pralium:

& ceciderunt de exercitu

aCcepert

Y purpuratt

Lyuæ quinque millia virórum.

35. Videns autem Lyfias fugam fuorum & ]udæerum au-

ceban

dacxam & quod parati füunt, aut vivere, aut mori fortiter,

eculum m

abiit Antlochlam, & elegit m111Les, ut multiplicati rurfus ve-

nirent in. Judaeam.

36. Dixit autem Tudas, & ^fratres ejus: Ecce contriti funt

—

nimici noftri: afcendamus nunc mundare fanQta, & reno-

venerurit

VarL.

Qennlpbal

31. Et congregatus eft omnis exercrtus, & afcenderuntin

montem Sion.

|, & qui

58. Et viderunt fan&üicatxonem defertam, & altare propha-

na.um , & portas exuftas , & in atriis virgulta nata ficut in

faltu, vel in montibus, & paftophoria diruta.

ha hre e08.

-

. in Betho-

-

-

59. Et

vlf

H

"

30- Petentis. ) Lx.dicet Goliz vali-

2

Dz!zgentzzzm » ]udænrum

^5. E

d1 , ac robufti bellatoris.

bi decantantes.

Collaudest £2 bymmnis. ) Hymnos ti-

. In manu jonatba. ). Miftoria: habe-

m , 40

v:&es

tur-I. Exe'ï I4. I

'*( Mundare f(znfia ) Temgïum

2f Canclzyde ) ld eft, trtde.

purfmre & expiare.

& CR Fr t M'l-,

Cosfundaniur 42 exercitu [mo. ) Lá-

398« ödrä:jfcdtzanem. ) 1d eft ; tem-

ptmmnm?- !

m teeeeeeveiegnemenum tUR u Itv m m

cét ingentes habeant copias , 1gnomx-

plum

Ailioram iv

niofe mm en vincantur.

V:rgulm mata ficut im [aleu. :j Qula

2. -Tabefac andaciam , 5c ) T 5£o»

pxæü diarii, qui erant in arce, irruebant

rW»H

Sgæmc

labefac, miiolve timore

in ompeq

qui t«mplum adire vole-

inimiffo, & c« ;mpreäïm ingentibus ho-

bant , c.nfque inale mulctabant.

( 0Ce l

J aleumm

ftium f'urita'ms

Paflopbor:a.) QQuug tum exedre,tum

fj Pl

1

ml

Aædzzczam vitutis eorum. )

Auda

fT?Z()PhV;d(.H, zdicule , aut cubicula

ciam eorum, quam viribus fuis pre-

dicuntur, variis ufibus deftinata, tam

min

j Dun y

fidentes conceperunt.

^

ii fuenit

j It

in porticibus , (luam ad latera 1pfius

&dis fanéte :

- Commeveantur,. ) d eft, coiícutian-

macog fignificat thala-

tar , deéeantur.

mum , inde paiï()phormm ; quafi fe-

d

äg.vl&o

x

E

352

LIB RITI MA C HABZEO RUM

s

i

- Rt fcideruüt.veüimenæ' fua,; & planxeruüt»

?E

39

plan&tu ma-

gno, & impofuerunt.cinerem fuper caput fuum.

;

-- icavero

&

l

g H

40. Et ceciderunt in faciem fuper terram,.

s exclam avä—

runt tubis fignorum , & clamaverunt in coelum.

*

z. trinfecis

' A4t. Tunc ordinavit Judas viros, ut pugnarent adverfus eos

pH

brum, 5

qui erant in arce, donec emundarent (anéta.

42. Et elegit facerdotes fine macula, volun

qo. E

tatem habexnt(-es

Tucernas

in lege Dei.

templo-

43. E: mundaverunt fantta, & tul

2

)

erunt lapides 'eontïïninæ

tionis in locum immundum.

g. E

& contü

44. Et cogitavit dealtari holocau

ftorum : quod propiïaiia;11m

. T

erat, quid de eo faceret.

menfw

" 48s. Et incidit illis con

fïlium..bonüm, t deftruerent illud:

o&m |

ne forte illis effet inopprobrium, quia cdntaminaverunt illud

gentes, & demoliti funt illud.

j

holocz

46. Et repofuerunt lapides i

n monte domus in loco apto,

$

"qïgoadufqure veniret propheta & requnderet de eis.

41. Et

Les

——

ln

rens thuilamuxrn , v€l via, aut tranfi-

Im locum immmndum.) Locus hic in

trutur

&us ad thalamüm ducens , five porti-

quem immunda projiciebantur ,/erat

torrens$ Cedron , five convallis Ce-

In i

cus, ut etiam 7eo7rag

,

oc eü.v lpc,us an-

mund.

te thalamum.

dron, five "Topheth ,' ubi combure-

59. Er feiderunt vefl imenta [ma, &e.)

bantur immunda , & ufque ad. cine-

2',/04

res redigebantur.

Vide 2. Paral. 29.

(XX'.Q?R f

E:fi confufe jám fciebant , quam lu-

qui -

&uofus eífet templi ftatus , tamen ob-

I$j, & 16 & 4. Keg- 23. 4.

culun

je&ta oculis miferabilisejus fpecies Ia-

d 'Ef-cag:trz"-uit. ) ]udas tanquam

Pontifex.

tullüi

eryiias excivit, & figna doloris ; qu£

H

4l

hic recenfentur.

*

Prophanatum erat. ) V el immundis

4o. Tubis fignorum. ) Quibus fole-

vi&imis , vel potius quia illi fuerat

4!

impoficum idolum defolationis. (upra

lii

bat fignum dari in bello , vel in fe-

&

ftis.

Vide INum. IO. 2.

Cap. I-.n. 57.

"

te.n'g

A

AI. Uf pugzarent , &£c. )S; forte e-

45. Ne

fc rfe :

^

lis effet ?'n apþrobrium.)

]u

deos eni

m Echnici irrififfent, & il-

3

rümpentes hoftes emundationem cem-

Qu

pli impedire conarentar-

lis objeciffent ; quod communia ha-

Qu

42. Sfue mactla. ) Q«ui non effent

berent facra , & idem altare , quod

cxci, vel claudi,, vel fra&to , vel col-

magnuni fuiffet dedecus verz rceligio-

N

nis cultoribus.

dad

lifo pede , vel manu, ut prefcribi-

turlege Levitici cap. 21- 17-

Demo!ini [mmt illud. ) Lapides ta-

z

'*Volfim.;ztgm babentes. )

P

ld eft, Iegïä*

men , quibus&fuperpöümm fuerat al-

eti:

tare gineum , quia facris: ufibus. in-

uni

fervande ftudiofos.

N

der

4d Lapides comtamimationts.

7

Si-

fervierint, non abjccerunt cum cete-

imulachra idolorum comminuta , &

ris lapidibus prophanis.

Y

. In monte Domus. ), Extra templi

aras la

pideas ir cqrum honorem excri--

"gatase

fegca, fed in eodem moate9 in quo.

Mi sss nE

M

CAPU T

IV

353

t Pïan&u It« j

47. Ft acceperünxt lapides integros fecxuïndum'legem; & sedi-

ficaverunt alrare novum fecundum illudy quod fuit prius:

Lexdamas |

- 48. Et eedificaverunt fan&ta, & quae intra domum erant in-

[

w

trinfecus, & aedem, & a;ria fan£&tificaverunt.

49. Et fecerunt vafa fan&ta nova,

& intulerunt candela-

adverfus,eos,

brum, & altare incenforam, & menfam in templum.

j!

so. Et incenfum pofuerunt fuyer altare., & accenderunt

ïer.n habehtes

lucernas, quse fuper cand.e-l'abrum erant', & lucebant in-

scontgminæ

templo.:

si. Et pofuerunt

fuper menfam paäes,& appenderunt Velä,

Tophanatum j

& con(ummaverunt omnia.opera, qua fecerant. -

$3. Et ante ma'utinum furrexerunt quinta, & vigefima die

erent illud:

menfis noni (hic eft.

-

o€tavi annl:

N

m*enfis Casleu) centefimi quadrageür)ni

"a

veruntillud

3

; füpe:r altare

3. Et obtulerunt facrificium fecundum legem

15

doco qpto '

holocauítorum nov-qm,'quod fecerunt.

L

a

54:XS$-

g pv

Locus hic i

domus, & templæim Domini erat ex-

templï, & atriorum collapf;s inftau-

truétum.

rarunt.

bantür ,/erat

In loco apto. — j

ld eft , honefto , &

Santgfcaverunt. ) Legitimis vide-

onvallis Ce-

inundo.

[

hi combure-

licet expiationibus,

Buoadufque venire

? prap/.vel'(g, ) Per

52. 4dnte matutinum.) Idf.efï:, dilu-

*

jut ad ciae

quem confultus Dominus refponderet,

culo.

2- PM]- 29'

*

Menfi: Casleu. ) Qui no firo Novem-

f

quid illis effet faciendum : nam ora-

culum Domini ex arca jam pridem

bri refpondet ,

L: & partim. Decem-

17 tnqum :

bri.

nullum crat. Vide iïlfra cap. I4- n.

I

Centeþ'mi qu;za'r:zge/imz" aclavi ;mni.)

] immundis

g

9. SBt äcce;;erunt dapsdes integros. )

Itaque tre. fluxerant anni, ex quo &-

; ili fuerat

Laàpides impolitos, quos ferrum non

dificavit Rex 4ntiechus idolum dejb/a-

Konis fupra

tjoxis [wper altare Dei ; id emum fa-

tetigit , juxta legem. Exod. cap. 20.

25-

C&um eft anno centefimo quadrsgeü-

?

pra;'////m-ï

^

Secundum ;,[h!d; äu;d feit prius. )

mo quinto , ut fupra dicitur cap. I-

WZ*I f

&i

Quale illud tuit , quod a IMloyfe fa

n. 57. 5Sed obftare videtur , quod l. 2.

muntà M

cap. IO- n. 3. ubi eadem hi(toria nar-

m UT UPM U TU

&um defcribitur Exxod. cav. 38. I.

:We j qulo

INam peuuria przfens poft immenfas

ratur, dicitur purgationem templi £a-

g 1digo

clades , & valtirates, 5alomonis ma-

(&ain poff Lzennitn.. Dicendum propha-

nationém templi per facrificia oblata

gnificentiam non admittebat , quam

,g[)ides "

etiam ob caufam unius candelaóri, &

idolo exiftenti fuper altare holocau-

füerat 9

unius menfz panum fit mentio , que

ftorim triennium tenuiiie , ut dicitur

ufius i

dena fecerat Salomon 2. Par

cap. 1. lib. i. eitato- Cum vero di-

:

ATS 7 g.

3

Cu[n cett

ita Serar. & Salian.

citür cap. Io. lib. 2. biennium duraf-

48- 4Edi/cuverunt. [anila. ) Partes

fe, i'ntelligitur;fub jude Pontificatu ;

r rl

«

:, iü quox ,

Xl',Biþg. &un Com. Menoch. Toz. V.

354

LIBRIL MACHABEORUM

$4. Secundum. tempus, & fecundum diem, in quavconta-—

j

minaverunt illud gentes , in ipfa renovatum eft in caniüci

z.

87&

f líra

Cytharis, & cinyris, & in cymbalis.

fuis, 2

55. Et cecidit omnis populus in faciem , & adoraverunt,

ma (die

& benedixerunt in coelum eum, qui profperavit eis.

Éo. ]

56. Et fecerunt dedicationem altaris diebus oCto, &

obtule-

runt holocaufta cum laetitia, & facrificium falutaris, & laudis.

Circuit

Gentes

37. Et ornaverunt faciem templi coronis aureis, & fcutu-

lis: & dedicaverunt

éi. ]

portas &*pa&ophoria, & impofuerqnt

nivit e

eis januas.

f

muniti

58. Etfa&ta eft lzetitia in

popuïo' mägnfæ valde ,& aveïfuxï;

eft opprobrium Gentium.

439 * Et

nam eo loco facer textus pecaliarir.ef

crificia pacifica, quz in actionem gra-

agit de rebus geftis Jud« ; itaque &

tiarum offerebantur.

u

!

tempus quo illa gefta funt , adipfum

37- Ornaverunt faciem templi coronis-

udam referendum videtur. 1ta Sera.

aureis. ) Coronare templa non eft a-

rius , & Salianus, alii aliter apud' eof-

liud , quam facta fronde illa conte-

dem fufe de hoc difputantes.

gere , & ve(tire.

Dicuntir coronz

54. Secundum tempus 0 /äcunduw

aureg, quia bra&teolis aureis frondes

diem,€c.) Quo tempore , & quo die

ille afperfez erant, vel quia'inter

prophanatum fuerat , eadem die in-

frondes, ut etiamnum fit, auri ftri-

flauratum eft, nimirum vige(ima

dentis folia pendebant , vel quid (i-

mile.

Vide Carolum Pafchalium. de

quinta Menfis Casleu.

Vide fupra

cap. I. n. 57. & 62.

Coronis libro 4. cap. I9.

In cytharzs , 65 eiyris. ) Hoc loco

Sentulis. ) Rex Salomon aurea fcu-

f

cytharg a cinyris diftinguuntur, fed

ta templo affixerat 5. Regum 10. Ro-

2. Paralipomen. 29.-25. ubi noftra

boam pro illis erea , ibidem cap. 14.

vulgata habet zz cyrbarzs, Grgcus tex-

Hi noftri neque fcuta , neque xrea,

ib illig Á

tus habet £» xnveaug , i2 cyniris & hu-

fed fcutula quidem, fed tamen au-

loneft.t

T65, tt

jus libri. . Machabzorum , cap. I3.

rea. -[ta Serarius ; verum quia fcuta

SI. cytharas cum cinyris copulavit

Salamonis, & Roboam in domo fal-

ls f

nofter interpres , cum Grece tantum

tus Libani, aut *in regio armamenta-

rio fervata dicuntur, nec adhibita ad

$9.

legamus £y wnieaig) i2 cizyris. 1- Reg.

HOC £

IO. n. 5. & 2. Regum. 6. 5. ubi no-

ornandum templum , fed potius ad

RD

ftra vulgata habet iz cizbaris , Grecus

cohoneftandam .pompam Regis ad

üm, &

textus legit &y xovecié. — Itaque hsc

templum procedentis ; crediderim fcu-

6V Er

inftrumenta mufica admodum fimilia

dentia in facie tem

tula hzc tuiffe ornamenta aliqua pen-

videntur fuiffe inter fe , & fortaffe

pli fcuti forïnam

ffc)"þ

fola magnitudine , & fidium numero

habentia , & deaurata.

1 at

inter fe diftincta, ut apud nos ea, que

À

Dedicaverunt.) Legitimis fan&ifi-

I$ gf

vocamus, vwiole , e violimt.

cationibus, & benedictionibus,

55. Profperavvit eis. ) Profpera om-

S8- 4dver[um cfl opprobrium gentium.

Culodia

nia illis dedit.

[

Sublatum eft dedecus a gentibus in.

61. I

uflum rebus facris, & temglo, quod

milites

86. Sg/utis, & laudis. ) Id eft , fa-

CAPUT IV'.k

355

ond-

ds &

$9. * Et ftatuit Judas, & fratres ejus, & univerfa Eccle-f]oam

fia lífrael, ut agatur dies dedicationis altaris in temporibus 1922

fuis, ab annoin annum, per dies octo, a quinta, & vigefi-

"Unl,

W

ma die menfis Casleu, cum laetitia, & gaudio.

: 6o. Et sedificaverunt in tempore illo montem Sion, & pe

bïuleQ

audis,

circuitum muros altos, & turres firmas, nequando venirent

[cutu«

Gentes, & conculcarent eum, ficut antea fecerunt.

Jerunt

61. Et collocavit illic exercium, ut fervarent eum, & mu-

nivit eum ad cuftodiendam Bethfuram , ut haberet populus

eþfum

munitionem contra faciem Idumææ.

J

—À

em gra-

; cirintt

net &

contee

cotong

fmndes'

3 t

Jri Rri-

qa;id f

ium de

Yy2^

C A-

reà fct

[s

SOUSPUORUN

jo.

:4Pv 14'

àab illis idololatrico cultu fuerat de-

tbfuram. ) "Textus Grzcus ainbiguus

honeftatum.

V«l ita funt reftitute

eft, an Bethfura munita fit ad cufto-

jef at*

res, ut non auderent amplius Genti-

diam loci fancti , an . exercitus ; qui

ja fcoti

les fidci populo infultare.

juxta temxlum

ofitus erat, tam tein-

mo fil

plum , quam

[

ethfuram cuftodiret.

$9. Ur agatur dics dedicationis, 6T E

metá»

P

Hoc feftum appellabant Enceznia Jo-

Utrumque verum eft, fibi enim mu-

bita ad

an. Io. 22. id eft , inftaurationis fe-

tüas operas przftare poterant: prior

nug 2

tamen fenfus videtur. convenientior ,

ftum , & renovationis.

quam fecutus Vatablus ita vertit: Co-

jUiS [

60.. JEdsffcaveruns .

montem Siom,

rim fcu

pias ibxdem prefidis caufa collecaverunz,

££7.) lemplumin Monte Moria, cui

eidemque tueudo Bethfuram , «t praft-

lua Pen

a dextera, levaque imminebant Sion

diuma baberez populus aduerfus Idumtam,

jormám

& Acra montes , in quibus h« tur-

Berb[uram.) Eftlocus Judes mu-

fan&ffï'

res zdificate intelliguntur ad templi

nitiffimus, quinque ftadiis Hierofoly-

cuítodiam.

ma diftans , ut patet ]

..

J

n. 5

&

-gb. 2. cap. II.

,471!/'147":)

61. Exercitum. )

(I'd eft, prafidiarios

3

. Coztra

us 1f«

inilites.

farirem Idumes.) Unde ho-

, 00

Et nfv enm d cuflodiendam Bej-

ftes pleruznguc ]udsam invadebant.

355

LIBRI I. MACHABJEORUM

5

d

CAPUT V.

6 E

(ipopu

Pewuf 1 cïudas þlummas Gentes ]ïmtzmas obfel]ofque. Galaadi-

LE

ias, C? Galileos ipfe una cum fratre Simone liberat , €? devitto

confp

E

Jemel, atque iterum Timotbeo , captaque, civitate »prmn, que

tranfitum ipfi præbere noluemt

€? omni ma[culo ipfius inter-

in !

o

empto , tandem integro numero lætz reveriuntur in monitem Sion

fus Ira

ad Jacrificandum . Domino : interea | qui relicli fuerant. duces . in

Tugerur

Sterulalem ,. dum contra. S'ude preceptum pugnant adver[us Gen-

1o.

Tes, caduntur: udas vero percutit Chebron , & zdzotum,

te5

fubverf 7s ipfarum f mulacbris,

nos auf

.

T fa&um eft, ut audierunt Gentes in C1rcu1tu., quia zedi-

"R

Coniu?

ficatum eft altare, & fan&uarlum ficut prius, iratae funt

)

valde:

L

12

Cecidi

2. Et cogltabant tollere genus Jacob, qu1 erant inter eos,

& cceperunt occidere de populo, & perfequi.

V

terfett

st

3. Et debellabat Judas filios Ffau in Idumsea, & eos ; qu1

in

erant in Ardbathane, quia; circumfedebant Ifraelit a$, & per-

AL

cuffit eos plaga magna.

l4 f

4. Et recordatus eft malitiam Hllorum Bean, qui erant po-

Tür

1t d.

-

ba x

pulo in laqueum &.in fcandalum , infidiantes ei in via.

s. Et conclufi fant ab eo in turribus, & applicuit ad eos,

15]

D. &

& anathematizavit eos, & incendit turres eorum igni, cum

omnibus, quiin eis erant..

T10$ Coi

6. Et

16 1

Cotver

2

Rant.) ld eft, habitabant.

Fortaffe ab

urbe Bean Amorrhæo-

rum , cujus mentio Num. 32.

5. di&i

qu

ER orabardae: ) Acrabata

func Beamtæ

( inquit Adrichomius in defcriptione

dimidis tribus Manaffis juxta Jorda-

&C LE

nem n.4.) urbs una ex undecim Ju-

In laqueum, 6c.) Quomodo effent

Cdere

daz toparchiis , forte tertia , a

ua

Judsis in.laqueum , & fcandalum fta-

tim explicatur, cum dicitur ,j mfa'z-

$ G

Acrabatena,feu Acrabitena toparchia,

Antes c'l £m "Uf«

L

[n W

& regio nomen habet.; terminus eft

Ut i

Samarie , quemadmodum & Hiero-

Anatbematizavit ) Penitus de-

Qïdire

pnymus in locis Hebraicis confinium

ftruxit , ut deftructa eft Jericho a Jo-

Amorrhzorum Acrabatane VOCdrl do-

fue , qui fic de illa militibus fuis pra-

t f l

d

cet.

Ceplt ff* cvitas . hsc anatbema , 65

pida j

4 Hlicuh ldR .) Qui fint fi'ii Bean

amma qu& im ea funt Domino , lofüe

$. ]

obfcurum eft, cum hoc tantum loco

17. Hebrei anathema p293r) Cée-

eorum fmem;m fit in facris Literis.

rem vocant ,"id. eft occifionom , per-

Gd Wl

L

Jofephus ifignificat fuifie, Idumzos.

dmoncm , exciflonem , dev$tionem,

-

m ol

RE

CAPUT NV.

357

6. Et tranfivit ad filios Ammon,;, & mvemt manum fortem,

4ttl

&populum 'copiofum, & Timotheum ducem ipforum:

7. Et commifit cum .eis przelia multa, & contriti funt - ia

(

confpettu eorum, & percuffit eos:

(l

.8. Et cepit Gazer c1v1tatem, & ühas ejus, & reverfus eft

fifof«

in Judaeam.

Sun

.9. Et congregatæ funt gente*;, quae funt in Galaad, adver-

u

fus Ifraelitas, qui erant ia finibus eorum, ut tollerent €05, &

fugerunt in Datheman munitionem.

G

10. Et miferunt litteras ad Judam, & fratres e]us, dicen-

1

tes: Congregatee fünt adverfum nos gentes per c1rcu1tum, ut

nos auferant

II. Et parant venire, & occupare mumtlonem, in quam

d

fün

confugimus, &: limotheus eft dux exerci:us eorum.

P2. Nune ergo venl,

. & eripe nos de manibus eorum, qu1a

cecidit multitudo de nobls

[ 605

Í

Et omnes fratres noftri, qui erant in locis Tubin, ín-

terfe&i funt:

& captivas duxerunt uxores eorum, & natos,

T

& fpolia, & peremerunt illic fere mille viros.

u-

14. Et adhuc epiftolze legebantur , & ecce alii nuntii vene-

runt de Galiloa confmfï]s tumms, nuntlantes fecundum ver-

it o

ba hzc:

1s. Dicentes convemfï'e adverfum fe a Ptolemalda1 & Ty-

| e05,

ro, & Sidone: & repleta eít. omnis Gahlæa ahemgems, ut

cum

nos confumant-

16. Utaudivit autem Tudas, & populus, fermones iítos,

M

convenit ecclefia magna cogitare: quid facerent fratribus fuis,

*

ttgo*

qui m )Zï'lbu atione erant, & expugnabantur ab eis.

[

^le

Tvg

17. Dixit-

özc a radice —53H Charam , qus oc-

. Inlosis Tubin. ) In Gr&co eft,

cidere

wmfïca:

& fro:g lwe/s , im lecis Tobia , Vlde

! efent

dicta infra n. 25.

jun fiz-

"9. Gartr: )In textu Greco eft7a£7e

m/ïdl

de quo Jofue cap. 13. n. 24. & vide-

Spoíza.) A'noowsudsq» fuppellectilem,

tur diftincta a Gazer , que eft cis

Iq. Secundum verba bec. ) ld git,

Jordanem in tribu I£phraim , cum ]a-

fimilia ; vel potius dicentes , & nune

s d

zer fit in tribu Gad.

tiintes, que fequuntur.

03J

Elias djus. ) Id ePc VICOS - fïve op-

. 16. Eecclefra, ) 1d eft,. concio , (ïve

p pl'æ

pida Jazer fubjecta.

conventus populi.

7416

9. Dathemaz. ) KErat in monte

Cegitare,) Id elt, confultare.

,Jofte

Galaad, inter Bofor, &

« üt-

& Mafpha.

Expugæ464ntur ) Id eft , oppugna-

I2. Cecidir multitudo de nob;s.) Mul-

bantur ; nám in Gr&co e& y WOAf«

N

ti e nofjris ab hoftibus cxfi func.!

[ el—LäFOl-

(onettdy

LA

358

LIBRIL MACHABEORUM

41

17. Dixitque Tudas Simoni fratri fuo : Elige tibi viros, &

Sofor-

vade, & libera fratres tuos in Galilaea:

: ego' autem , & frater

mateul

meus Tonathas ibimus in Galaaditim.

D

füccent

18. Et reliquit Jofephum filium Zacharise,

& Azariam, du-

29 ]

ces populi, cum refiduo exercitu in Judzsea ad cuftodiam :

tionem

.i9. Et precepitillis , dicens: Praeftote populo huic: &

:

30. !

nolite bellum com

;

mittere adverfum gentes , donec rever-

Ce pop

tamur.

:

ls, &

2o. Ét partiti funt Simoni viri tria millia, ut iret

T Gali-

pugnar

leam: Judee autem o£&to millia in Galaaditim,

*

*

L]

or. Ét abiit Simon in Galilaeam, & commi

fit praelia mþul'tqa

j ]

ditad.

cum gentibus, & contritae funt gentes & facie ejus , & perfe-

3. ]

cutus eft eos ufque ad portam

velirs

22. Ptolemaidis: & ceciderunt

de gentibus fere tria millia

;

virorum , & accepit fpolia eorum.

3

tübis,

253. Et affumpfit eos, qui erant in Galileea, & in Arbatis,

cum uxoribus, & natis, & omnibus qua erant illis, &adf

$

& reft

duxitin Judaeam cum leetitia magna.

[

& ceci

24. Et Judas Machabzeus, & Jona

thas frater ejtäs tranfie-

runt Jordanem, & abierunt viam trium dierum per defertum.

.

.

Eam, :

45. Et occürrerunt e!

s Nabathaei, & fufceperunt eos paci-

&f

W

fice, & narraverunt eis -ömnia? quae acciderant fratribus au-

rum in Galaaditie,

*

26. Et quia multi ex e1

S cofnpreli'enü funt in Barafa, & Bo-

Tej

^^

AU

for, & in Alimis, & in Gafphor, & Mageth, & Carnaim: hze

tüm a

omnes civitates munitae, & magnee.

l

ditidis tenentur 'comf-

27. Sed & in caeteris Civitatibus Galaa

prehen

.

i, & in craftinum conflituerunt admovere exercitum

civitati

na die.

bus his, & comprþhendere, &,toller—ej eos in u

$

"

M

Bofor

tur defertum, five folitudo Bofor ab

25. ]

- Qo. Partiti funt. ) Paffive fumïtur,'

dïl erai

in Graco enim eft , £useio30oc.

hac civitate ; q

uz illic fita eft. Jo-

*5

23. -f[umapfft e05 , qui erant in Ga-

fue 200 þ8' & QI. $

M

lilsa, &c.) Ejos inde abducunt, ut re-

25. Nabutbesi. ) Populi Arabiz, qui

anotiores fint, & aipericulo tutiores.

etiam dicuntur NNabatheni , & INaba-

H llt : [

E inArbatis.) Qum fint Arbata

thzi , & Tubianzi.

Vide Adricho-

"

AQ/

mium in defcriptione dimidiz partis

L

q u

mon fatis conftat: apparet tamen effe

Cagypy

oppidum , aut regiunculam Galilzeg,

Mianaffe ultra Jordanem n. 12.

inde fortaífe oriundus fuit Abialbon

26. Comnprebenfr.) id eft, caEti,vel

.1115, 5

Axbathites , unus de fortibus David

conclufi , fcilicet ne poflint exire,

tur &0g

2. Reg. 23. 31-

.Q7. Conflituerunt admovere excrcis

eluft t

49um. ) Nimirum hoftes JudsOrum.

tuliffe

24. Per defert ..

) Quod appella-

E

CAPUT V

359

28 Et convertit Judas, & exercitus ejus viam in defertum

N

Tat

Bofor repente, & occupavit civitatem: & occidit omnem

mafculum in ore gladii, & accepit omnla fpolla eorum, &

y i

fuccendit eam igni.-

29 Et fürrexerunt 1nde no&e ; & ibant ufque ad munl-

&

tionem.

30. Kt fa&um eft di luculo, cum -elevaffent oculos fuos, ec-

CVT

ce populus multüs, cujus non erat numerus, portantes íca-

las, & machinas, ut comprehenderent munitionem , & ex-

Gili-

pugnarent eos. —

31. Et vidit TJudas, quia coepit bellum , clamor belli afcen—

nul

erfee

dit ad coelum ficut tuba, & clamor magnus .de civitate:

32. Et dixit exercitui fuo; Pugnate hodle pro fratribus

nillia

veltris:

33. Et venit tribus ordinibus poft eos, & exclamaverunt

tubis, & clamaverunt in oratione.

ydli

quia Machabzeus eft,

tl

34. Et cognoverunt cafcra Timothei ,

& refugerunt a facie ejus ,

percufï'erunt eos plaga magna,

& cec1derunt ex eis in die illa fere oCto miilia virorum.

qftee

35. Et divertit Judas in Mafpha, & expugnavit ) & cepit

tUrT.

eam, & occidit omnem maículum ejus, & fumpfit fpolia ejus,

p

& fuccendit eam igni.

a

56. Inde perrexit, & cepit Casbon, & Mageth, & Bofor,

& reliquas civitates Galaaditidis.

Bo

hd

47. Poft heec autem verba congregavit "Timotheus exerci-

tum ahum, & caftra pofuit contra Raphum trans torrentem.

nom,

48. Et

NTRCSS EO

tuim

jie.

99. Oceupavit eivitatem. ) Scilicet

randum divinum auxilium , , & acuen-

Bofor.

dos animos in przlium,

j

29. Munitionem. )Smlïcet in qua]u-

. Ordinibus.) Scilicet mlllcum di-

r à

dæl erant conclufi, Datheman.

fpo itis per diverfa loca.

)

. Eos- ) Scilicet qui intus erant.

Poff eos. ) Scilicet hoftes Judæo-

1 Clamor bell; aj 'cezdit. ad cælum

rum,.

7 qu

fcut tuba. )In Grzco eft x« 5 xeavfyn

C!amavemnt ám oratione. ) Scilicet

Vabie

TüGc "0A6GG avn,ïn zlg v0» Sgay0» c'G-

orantes . D'eum , & ad illum claman-

icho

auy£i x2 Qæmq psyx)vq , id eft, &

tes ; ut propitius adeffet, & Dei no«

clamor cruitatis. alcendit i cælum, ta-

men Adonai ingeminantes , vel fa-

gami

baoth, vel q'id fimile.

bis, E5 voce magna. ltaque ügmfïca-

"0

P[,ïei

tur eos P] qu intra mumclonem con-

3

Traus torremntfem. ) Eum A-

clufi erant clamerem ad celum ex-

drichomius in tribu Gàd. n. 23. pu-

;Llft

tuluil'e » & tubis infonuiffe ad implo-

tat effe ]aboc , v&l [eboc ; quo divi-

fll»

-

s

"

r a

-

-*

I aR

560

LISRIT 'MAR—(IJ"EW-I.,AB,A«: OKR/.UXM

48. Et mifit Judas fp'ecülari exercitum ; & renuntiaverunt

ingref

€i; dicentes: Quia convenerunt ad eum omnes$ gentes,

dextra

.in. circuitu noftro fupt, exercitus multus nimis:

s

g, i

29. Et Arabas conduxerunt in auxilium fibi, & caftra po-

portas |

füerunt trans torreh.em, parati ad te venire in preelium. Ft

4 ]

abiit Judas obviam illis.

L

terram

*40. Et ait "imotheus pri

nci.pibuks.'fäQXe'röitUS' fui: : Cum ap-

fibimüs

.propinquaverit Jadas, & exercitus ejus ad torrentem aquea:

4 E

fi tranfierit ad nos prior, non pot:er

ïmus fufti,nerex eqm: (äuia

unuaqu

potens poterit adverfum nos.

«o. E

AT. Si vero timuerit tranfi

re,.& pofuerit caftra eextra flu-

1lam t

3

3nen, transferemus ad eos: & poterimus adverfus illum.

Qu:

42. Ut autem appropinquavit Judas adtorren:em aquee, fta-

g. I

tuit fcribas populi fecus torrentem, & mandavit eis, dicens:

dicayit

Neminem hominum reliqueritis: fed veniant o

X

4mnes in prae-

vitatem

lium.

jl

43. Et transfretavit ad illo

s prior, & omnis populus pb&

eum, & contritze funt omnes gentes a (acie eorum , & pro-

faci;m

15l

jecerunt arma fua , & fugerulnt' adfanum, quod erat in Car-

pulum

naim.

:

$ i

44 Et occup

avit ipfam civitatem, & fanum fuccendit igni

& obhy

cum omnibus , queeerant in Ipfo: & oppreffa eft Carnaim, &

Ievert

non potuit fuftinere contra faciem Judee. -

litas, qui erant in

8 i

4s. Et congregavit Judas univerfosTfrae

Galaad

Galaaditide, a minimo, ufque ad maximum, & uxores eo-

lais

rüm, & natos, &

$,

exercitum magnum Valdgj gtfvenirentxin

terram Juda.

*

9

TAre—.

na in

Ts

| 46. Et y/ener*u

nt 'ufciue Ephrc.n,',& haec civitas mag

in-

— ——

Qifferun

nius p

debatnr tribus Gad a tribu Manaffe

43 Tran fretavit.) Vorrentém tranf-

:

trans Jordanem , Jofue 12. 2. D«ut.

mifit.

V 4l

3. 16. féd Raphon pratermifit , quam.

45. Congregavit. ) Sive ut tutio

:

l ü, g

effent ab hoftibus; five ut .a pericu-

I(gy &

urbem £uifle Jofephus affirmat lib. 12.

à

4 I

cap. I2.

lo amittende religionis removeren-

40- Si tranff

ferir ad moi prior. ) Si-

tur; five ut terram Juda cladibus de-

ittt

3nile omen captavit Jonathas 1. Reg-

fol«tam £requentem redderet.

$t

46. Ufgue Ephron. ) E,A Ephron trans

777

14. g. vide ibt notata.

Poreus poterit. ) ld cft , prevale-

Jordanem civitas mucita, cujas imen-

& ]

bit.

tio habetur intra lib. 2

C'd.p. I2..fn.

vel aj

42. Seribas p—apu/i. ) Qui fcilicec de-

27. & 2. Paral. 13. 19.. Neque eft ea-

ri erteJ

dem cum Éphrem., de qua Joan. r11.

Valire.

fcriptos habebant milites , & tribu-

mi militum eránt , vel centuriones.

54 & hoc. lib. cap. IT. 34- Ngum;ut ait

ET

/

m

UO PU V

"6];

ertnt

mzrefïu pofita: munita valde,

& non erat declinare àb ea

que

dextra vel finiftra, fed per medlam iter erat.

-

i p0

4T. EtlnclLlfe,runt fe, qui erant in civitate, &obihuxerunt

po1tas lapidibus: & mifit ad eos Judas Verbls pacificis ,

j

48. Dicens: Tranfeamus per terram veftram, ut eamus in

terram noüram & nemo vobis nocebit:

tantum pedlbus tran:

d a)

fxblmus ; & nolebant eis aperire.

jue

49. Et praecepit Judas preedicare in caüms, ut applicaret

quia

unufquifque in quo erat loco.

.50. Et applicuerunt fe viri virtutis: & oppugnavit civitatem

à lu

111am

tota die, & tota no&e, & tradlta eft civitas in manu

ejus :

Y

l"

I

[]

Et peremerunt omnem mafculum in ore gladu, & era-

CQ

dicavit eam , & accepit ípolia eJus, & tranfivit per totam ci-

p

vitatem fuper interfectos.

$2. Et tranfgreffi funt. Jordanem in campo magno, contra

poit

faciem Bethfan.

po-

$3. Et erat Judas congregans e*(tremos, & exhortabatur po-

(

pulum per totam viam , donec venirent in terram Juda:

:$4. Et afcenderunt in montem Sion cum lstitia; & gaudio,

igni

& obtulerunt holocaufta, quod nemo ex eis ce01d1Fet, donec

, &

reverterentur in pace. -

ss. Et in diebus, qu1bus erat Judas,. & Jonathas in terra

um

Galaad , & S1mon íÍrater ejus in Gahlæa contra faciem Ptole-

;&e

maldxs.

pc I

56 Au-

*

n2 n

"Toletus loco cit. $. Joan. annot. 19. -

fculis , qui fhrpem rnnoVarenc, ferro

N

differunt & fitu , & fcriptione , cum

fublatis.

unius principiu.a fit y 447 , alterlus

'82. Contra factem j Id eft, e re-

N

N Ale]m

gione, feu in confpe&u, vel prope.

4n iegreffe.) In tmnfïtu,

Berbfan.) Eam urbem locat Adri-

jtiores

Irer-erat.) Necellario faciendum.

chomius in tribu Iffachar , Scytho-

ercu

48. Pedibus. ) Quuafi dicat :

recta

polim dictam a Grzcis, ait TJofephus.

iter facientes , pec in aliud intenti.

yerenm

53. Congregaus extremos. ) Eos,qm

j d

49- Pradicare.) E.dici perpreconem.

cunctabanrur , vel pre ign: avia , vel

4ipplicarez. ) lYnvadexct.

pre infirmitate , nimiaque defatiga-

ytranf

50 Vz/z virtuti:. ) Viri exerutne,

tione.in poftremis h&rebant , urge-

; inel

vel Z»9eig àviceoc , idem eft, ac vi-

accideret.

bat, & colligebat, ne quid mali illis

p

ri fortes. italice dxcxmus, Huomznz di

'"Hoc eft, quod in (Jræco

J u

valorr

figmfïcanter dicitur., Fmievyayti» T8g

51« Eradicavit. eam,) Omnibus ma-

f)'Xa'TtZ(. »T«Ge

. IH

ZA

n,lMc

Bii* €um Com. Menecb. T.. FA

362

LI'BRI-L MACHABEORUM

nm &

/s6. Audivit Tofephus Zacharice filius, & Azarías prince

,PS

P.

cecdit:

virtutis, res bene geftas, & praelia, quae fatta fünt,

s7. Et dixit: Faciamus & ipfi nobis nomen, &eamus pu-

r u

gnare adverfus gentes, quze in circuitu noftro funt.

58. Et pree

j

'exercitu

cepit lhi-s-, qui erant in

*

f d0, & abieArun?

"

jamniam.

L

Ahiid

.. $9. Et exi

]

T

vit Gorgïää 'de *cix)itäf;ä 5 & v/iri* -eju;" Q(V)Abvliam E

t

dhnan;

in pugnam.

tidit jr

-

6o. Et fu

gati funt x!ofe.p-'ims", &-Azafiavs üfque in*fih.es ]'u-

) ii

dzeze : & ceciderunt illo die de populo Ifrael ad duo mill

ia ViI»"i—,

& fa&ta eft plaga (1) magna in populo:

u i

du .

6r. Quia non audjerunt Jud

am, & fratrensk ejus,ïexiinïimans-

tes fortiter fe fatturos.

"

1100 i

62. Ipfi autem non erant de

'ieminþe virorum illOrfum , per

( (f

quos falus faCta eft in 1írae].

ficati Vfanttvalde. in confpe&tu omnis

63. Et viri Juda magni

Yfrael, & gentium omnium ubi audieba:ur nomen eorum.-

/

D

64. Et convenerunt ad eos faufta acclamantes.

65. Et exivit Judas, & fratres ejus; & expugnabant filios

T

Tsm

Efau, interra , que ad Auftrum eft, & percuifit Chebron,

& filiasejus: & muros ejus, & turres fuccendit igni in circuitu.

M

66. Et movit caítra, ut iret in terram

'alieþigenarutn d

t&, (

perambulabat Samariam.

tex M

facgerdötESJ in -bello', .durh volunt

67. In die illa ceciderunt

*

fortiter facere, dum fine confilio exeunt in praelium.

& nom

nigena-

Vilàte

63. Et declinavkit Judas i'n Azotum in terram alie

x

"

ruüm, |

decnimda

r

fot

In "&ulgam Edi. Zegitur : fuga magna.

$

56. " gofephus Zacharta filius , äfc) f

amiia , quam Dom/inus eleg&r'at: $

G

De quibus fupra hoc eodem cap. n.

1

t

tingeret.

ut per illam falus fideli popglo Con-

57. Facia;;g:u zolir nomem. ) .Pare-

['4&4 f/?» k

) Faciända erat.

xnus nobis famam , nomen noftrum

03 r Juda. - di Graco eft ,.

6j.

inclytum faciamus.

E

dyig V'édug , at ol dv pol obri , id

qmäz

eft, Vir Tudas , &' fratres ejus

^

58 Aerant Tamnt

am. ) Civitas

ISU

eft maritima in tribu Dan , quam

. 65. Ghebren. ) Urbs eft in monta-

Adrichomius propeé Joppen collocat.

nis Judez , quam hoc tempo

:

re þene-

"

B

Hanc urbemjtenebat Gorgiás , quem

bant Idumzi.

dfCitm

65.':Alienigemzr*üm. ) Philifthezo«

U. n

Seriptura lib. 1. c. 8. n. 9. bellifcien-

[]

rum.

tiffimum appellat.

"

62. Nom erant de famine virorum il-

767. Sacerdotes. ) Scilicet fofephus

OE

*

j

larum.?) Non eragt ex Machab&orum

-

& Azarias; de qu-i—qbus n. 56.

(QCABRUT V£5 & VI.

363

dtps

rum, & diruit aras eorum, & fculpuha, deorum ipforum fuc-

cenditigni: & cepit prha c1v1tatum, &rpverfus eft in ter-

8

vam ]uda.

'etunt

CAPUT 'VI

Hh

Antiochus repulfus ab opulenta civitete. Elymaide venit in Balfy-

lonem ; ubi auditis infortuniis, que fui in Sf'udaa pa[fi erant, in-

es Iu

cidit pre triflitia in mortis languorem , confitens boc fibi contzgz]e

l Vlïl

ob impietatem , quam in. S'udaos exerctierat : quo.ibi mortuo , C&

guda arcem Serufalem. obfidente , Jucce[Jor - ejus filius Antzochus,

Mif

di&us Eupator , congregato ad*verfus Sfudam potentiffno exercitu

non poiuit eum "oincere : €? Eleamar, occifo ingenti elepbante, ab

) per

-eo oppreffus interiit ;

Rex autem oppugnans SferuJalem revocatur

à Lyf 4 /ed pof? juratam pacem mon [orvat .

Vs

- jusjurandum.,.

T rex Antiochus perambulabat fuperlores reglones, &

US

E

audivit effe civitatem Elymaidem in Perfide noblhfï -

mam & copiofam in argento , & auro,

bron,

w

'cuttu.

.. 'Templumque in ea locuples valde' & illic velamma au-

:rea, & loricee, & ícuta , qua rehqmt Alexander Philippi

m)&

réx Macedo , qui regnavit primus in Graecia,

4. Et vcnit, & quaerebat capere civitatem, &deprædau eam:

volunt

& non potuit, quoniam innotuit fermo his, qu1 erant in ci-

vxtate

1gena-

üffly

. Et infurrexerunt in præhum, & fugit mde & abnt cum

trlftltla magna, & reverfus eft in Babyloniam.

s. Et venit, qui nuntiaret ei in Pelüde quxa fugata funt

5061'(",

caftra, quæ erant m terra Juda :

[o 01

Z2

6Et

68 lm Jzotu;m. ) tQue erat una ex

' dicicur voïuxffe capere civitatem ,

at

;C&!

quinque fatrapns Philifihzorum.

lib. 2. cap. g. n. 2. dicitur, mgreiï'us

Ji94

E

Perfepolim.

Fieri poteft , ut' Prin-

Nï!ll'pw::ares regwner ) Scilicet Afiæ,

quz erant ultra Eupbratem.

ceps a!xquxs fit in civitate, nec tamen

qont

Elymatdezs.) Qu etiam Perfepolis

illa potiatur, quod Antioho contigit.

" teti

dicitur , ut infra vocatur lib. 2. cap.

4. Reverfus effl. ) . In Graco eft,

n. O.

awog;»s Lai.. wf reverreretur , neque

Q. Vilamina atrea. ) Ve&es]mxhta-

enii pervenit in Babylonem , cum

ifigoe

res auco graves.

dicatur intra lib. 2. cap. 9. n. 29. Pe-

fools

3« Suarciat e. p.ve civitatem-) Hinc

vegre $n montibus wita juntius.

u UA iA

LIBRIEJY.

MACHAB/EORUM

364

u F

"6; Et qma abi't Lyfias cum virtute forti in primis , "& fuga-

tus eft. a /acie Judæorum & invaluerunt armis, & viribus,

iuit eu

& fpoliis maltis, qüce ceperun: de caftris, quae exciderunt:

1s.]

adduce

7. Et quia dirmerunt abominationem quam sedificaverat fu-

per altare, quod erat in Jerufalem, & fan&tificationem, ficut

gnuet.

16 I

.prius, c1rcumdederunt muris excelfis, fed & Bethfuram civi-

tatem fuam.

quadra

8. Et fattum eft, ut audivit rex fermones 1&05, expavü

ni

.& commotus eit valde: & decidit in le&um, & incidit in

füituit r

Centem

languoaem, pra triftitia, quia non faétum eft ei,

flicut: do-

gitabat,

19 f

9. Et erat illic per dies multos; quia renovata eft in eo

San&boi

Gen

triftitia magna, & arbitratus.eft fe mori.

Io. Et vocavit omnes amicos fuos, & dixit Jll]s- Rece[ïit

1. ]

verfum

fomnus ab oculis mels, & conmdl, & corrui corde pra fol-

licitudine.

20. ]

II. Et dixi in corde meo: In quantam trlbulatxonem deve-

Ino qu

q(n jucun-

1. |

, &in quos flu&tus triftitie, in qua nünc fum;

dus eram, & dile&us in poteftate mea!

Jünxer

22

12. Nunc vero reminifcor malorum, quae feci in Jerufa-

falem, unde & abftuli omnia fpolia aurea, & argentea, quae

Wdlc

erant in ea, & mifi auferre habitantes Judeeam fine cauía,

2

13. Cognovi ergo, quiapropterea invenerunt memalalfta'

Cpts.

"& ecce pereo triftitia magna in terra ahena

14 Ft

at Ra

qui f

»o

6. Virtute. ) Soxeicitu.

fcelerum, & preguftatione imminen-

Tant, &

Abominationem. ) Idolu n.

tium tormentorum,.

Deg

lerü

Arbitratus eft [e smori. ) Sufpicatus

Civitatem:. fuam. ) ld e(t, Antio-

eft hunc morbum fibx lethalem. fo-

ipftm ;

chi , quam fcilicet antea lpfe occu-

Is d

p avit.

re.

Quod-h

9. Commorus.) Id eft, turbatus.

IO. Corrus corde pra. follicitudine. )

Velet

lacidit im lamgmorem pra trifliia. )

Concidi animo, & magna triftitia, &

limi

Dum languoris "caufa hic affertur tri-

folllcxtudme premor.

IY

ftitia, non excluditur altera plaga, &

. feemdus) ld eft, Iztus, Gre-

ce xcms ; benignus, feu bonus, fcx-

W

!

. dolorum dxvmlcus me&nrurn $ quo-

em

rum mentio lib.

- Cap- 9. n.

licet felix, vel letus.

m

9. Br erat . il/ic. ) In lecto, cui me-

I poteffste mea. ) Dommacmne,

Ej

i

dio in itinere affixus efít ; nec enim

Grzce ££ovoita.

ltd el

jactationem ferre poterat, & iter pro-

I2. 4uferre, ) Delere, Gragce ££2225

&t ice

fequi Bahylonem verfus.

d. eft tollere.

fät, l

Renovata effim eo triflitia magga. )

Sine caufa. ). Caufam quidem ad-

Nimirüm ex confcientia admiflorum

miferant Judai, cur talia paferentur,

n

m

CAPUT VI

365

t füge-

I4. . Et vocavit P* ilipp m-

onem de emicis fms, & præpo- :

lnbus,

.fuit eum füuper umverfum Ti yxum füum:

emunt;

rg. Et decit ei diadema, & ílolam feam, & annulum, ut

tat f

adduceret Antloc*ïum filium fuu*n & nu:riret eum, & re-

i-

ylict

gnaret.

n Qu

16. Et mortuus eft ill ic AntlochL.S f6x,

anno- centefmo

N

-quadragefimo nono.

a

17. Et cognovit Lyf'as, quamam mortuus cfï rex: & con-

idit if

flituit regnare Antiochum filium ejus, quem rnutrivit ado ef-

üt CO

centem: & vocavit nomen ejus Eupator.

18. Ethi, qui erantin arce, concluferant Ifrael in ci:cuitu

I €0

San&oru.m, & queerebant eis mala femger, & hrmamentum

Gentium.:

eceff

To t cogltawt Judas dl(perdere eos, & convocavit uni-

*e fol

verfum populum, ut obfiderent eos:

20. Et convenerunt fimul, & obfederunt eos, anno centefi-

deye

mo quinquagefimo , & fecerunt bali as, & machinas.

21. Et exierunt quidam ex eis, qui obfidebantur, & ad

ücut

JuDXPrunt fe illis aliqui impii ex

x lirae,

etuto-

22« Et abierunt ad regem & dixerunt:

Quoufque non facis

judicium, & vindicas fratres noft1os?

, u

|4d,

23. Nos decrevimus fervire patri tuo, & ambulare in pra-

]il

CeptIS e)us , & obfequi edi&lis ejus:

Zu3

24 Et

lEt

qui fponte ad gentilitiosritus tranfte-

nis, & illam nomine Anticchi tene-

rints ö(templum Deuque in €o cultum

bant

ymiden

"Conclufetant Ifzrael , C$c. Si gmhc*&-—

neglexerant , verum in Antiochum

e€

ipfum nihil dehquet ant.

tur Hebreos fepe comprebenfos ipfof-

pmacus

IS. Dedit ej Diadema , €c. ) Non

que ,

aut cmÍos ,

aut male m uï éta-

a f

quod-hifce regni infignibus eum uti

tos ab iis , qui erant in àrce, dum in

t )

vellet, fed ut fuo tempore Antiochum

templum , aut orationis , aut facri-

fllxum iis cohoneftaret, & in regni pof-

ficiorum caufa ibant.

titidy

feffionem mitteret.

Et quarebant eis mala femper , &. )

In:enti femper erant. Judeorum dam-

Græ

I Cm/t'ztmtregmzre ) Conftituit

egem.

1]15', ut vires eorum attererent, cofq'le

xusi rC!

Euparor. ) Mle dicitur a. Gracis

opp.xmerenc fumum yero poc»ntmm

ftabilirent,

3;]0081

Einzrep ,cui bonus pater contigit.

Ita ergo appellatus eft Antiochus, li-

Q2. Quonsquen rarzfm:;s]adirmm, fff )

cet fceleratum parentem nactus ef-

Quafi a judeis violarentur, cum e-

Qu

fét , nimirum adulatione fubditorum.

contra illis ipfi effenz infefti, ideoque

19. Hi, qui erant in arce. ) Prafi-

Judam adegitfent ad Sonfliem capien-

gn zi

diarii nfllites , qm erant in arce Sio-

dum de vexatione fuorum tollcnda.

rentuls

366

LIBRI.I MACHAB/EORUM

:.T

24. Et filii populi noftri propter hoc alienabant fe a riobis,

qUOCU,

& quicumque inveniebantur ex nobis; mterücxebantur, &

MS

haereditates noftrse diripiebantur

96*

per JH

25. Et non ad nos tantum extenderunt manum, fed & in

omnes fines noftros,

Viri vit

Magit

26. Et ecce applicuerunt : hodle ad arcem in ]erufalem oC-

cupare eam, & munitionem in Bethfuram münierunt:

9 E

fes

,U

i

27. Et nifi praeveneris eos Velocms

majora quam haec fa-

cient, & non poteris obtinere eos.

E

eplonil

28. Et iratus eft rex , ut hzec audwlt & convocavüomnes

$9. 1

duerus

amicos fuos, & puncxpes exercztus fuij & eos, qul fuper

equites erant.

lfris,

9. ]

29. Sed & de regnis alus, & de infulis maritimis venerunt

ad eum exercitus condu&titii.

*

fo, &

'30. Et erat numerus exercitus eius, centum millia pedltum,

4L. ]

& viginti millia equitum, & elephanti triginta duo, do&ti ad

tuba.

-

præhum

Cnift e

. Et venerunt per Idum&es im , & epplicuerunt ad Bethfu-

ram & pugnzverunt dies mul toe.) & fecerunt machinass &

CC d4

exwlunt

& fuccerderunt eas igri1, & pugnaverunt viriliter.

9. |

g2a- Bt Teccfl't Judas ab arce, & movit caílrra ad Bethzacha-

onc

ram cm va caftta regis.

eitet.

33*

Et furrexit rex ante lucem ; & concitavit exe1c1tus in

|

Jmpttum contra yiam Bethzacharam; & comparaverunt fe

fi ïän

Q

€xcicitus in preel mn

& t:ubis cecinerurt:

&

34. Et elephantis oüenderunt fanguinem üvae, & morl, ad

ficiens

acuendos eos in praelium.

lluc,

55.-Et diviferunt beftias per legmnes, & aftiterunt fmgulls

i

(

elephantis mille viri in loricis concatenatis; & galese serece in

*6. À

nt fcu

capitibus eorum, & quingenti equltes ordlnau un1cu1que be-

tge ele&ti erant.

Vn

Idextu i

36.Hi

lmþ):l"

V v

AlI. Exzerunmt ) Bethfuræ C1yesg,

24 Sangumem sUA& .Ef5 mor:. )Suc-—

)

rf

Succesderunz eas. ) . Machinas

cum ex moris & uvis expreffum , qui-

tole ]

fanguinis fpeciém quamdam pre fe-

0 01by

33. Concitavit exercitus. ) . Scilicet

fert.

Lyfig, & fuum.

85. La lericss concatenatis. ) Id eft,

pitur

N i

Betbzacharam. ) Vextus Grecus Be-

hamatis, hamis inter fe confertis, &

tazachariam vocat, id eft , domum

more cateDarum vin&is' juut etiam

COHIUm

Zachari&.

&unc Jorice fiunt.

4L. (

turae

"

CAPUT VL

363- '-

tiobis,

"

te atem/þïls, ubicumque erat Be&ïä, ibi erant : &/[ |

;

U.«

quocumque ibat, ibant, & non difcedebant ab ea. -

tes fug

*37. Sed & turres ligneze fuper eos firmse protegen

& fuper eas machinze: & fuper fingulas

d Ui

| per fingulas beftias,

viri virtutis triginta duo, quip

-

ugnabant ddefuper ,

1

& .lndu'sf

em o

Magzifter beftiae.

538« Et xefi

duum eqqita't.um hinc, & inde ftatuit in duas par-

iac -

tes, tubis exercitum commovere, & peru

?

legionibus ejus.-

gere ;:onüi;patos in

'ofmnes

89. Et ut reful

fit fol 'in»clypeos aureos, & sereos, refplen-

; füpet

duerunt montes ab eis, &

x

refplenduerunt ficut lampades

lenis.

:

ft

nerünt

4o. Et di

in&a eft pars exercitus reg—is Vpef,/rïnontes excel-

fos, & alia per loca humilia: & ibant caute, & ordinate.

ditum,

Ar. Et commovebantur omnes inhabitantes terram a voce

odi ad

tubae, & inceffu multitudinis, & collifione armorum: erat

enim exercitus magnus valde, & fortis.

2

.

42. Et appropiavit Judas, & exercitus e

Detht»

jus in præ;iu/m S&

EM

ceciderunt de.exercitu regis fexcenti viri.

l

de beftiis loricatam

jmiter,

43. Et vidit Eleazar filius Saura unam

loricis regis: & erat eminens füper ceteras beflias, & vifam

d-

eit ei, quod in ea effet rex:

.44. Et dedit fe, ut liberaret

ts in

populum fuum, & acclüïrerat

unt fe

fibi nomen aeeternum. —

da&ter in medio legionis ', inter-

- 45 Et cucurrit ad eam au

ficiens a dextri

c,.atque

lori) ad

-

$, &a üni&rig & cadebant ab eo-hu

46. Et

ilï'gc.

[ïngu]'is

".ï-Ellegzar ffhus, S;am. ) in Greco

36. Ante tempus: ) I;e& , opportu-

orex 1

ne, feu citiffime.

p

eft, E^:eZfao 6 Ziavaog? Jofephus ait

37. Protege Abf f

4 en/;-'tzlgu!;:.f beflias )

fuilfe Judz Machabzi fratrem , quod

Ple b

Id eft turres lignes fiagulis elephantis

probabileexiftimant Salianus , & Se-

rarius, qui pro ]7.713253 ÓSAÓÁnra putac le-

impofits ipfos eliphantos procegebant.

d

- Viri virtaris. ) Bellatores.

gendum, 4ifas A4u-a , five Abaron, ut

; gg.Per:trgfïä-)

Scilicet ad preliam.

aliqui vertunt , & appellatur fupra c.

Vulgatus

2. n. 5. cum autem in Grzco dicitur

7 )S"C

Cor fl ip4tos 42 legionibus. )

'um,qul'

nofter legit, $v vZic Qaa'y£i , 42 pba-

E'Wdïa.g d Zavaxo», fubinteligen-

corn-

langibus , üve legionibus , at nunc le-

dum efít xaAsuevog , appellatus

j pIæ le

itur , £» uG Qépayer s (m vallibus ,

fentir etiam Jofepho alius Jofephus

filius Gorionis, & eamdem fenten-

li d

five in abgu&is faucibus monciunp&

tiam videtur innuere Ézmmnanucl $3.

collium..

lföl'tiS!

A. Cadebant 4b €0.) in Grsco eft,

jt «

I. Commovebantur.) Scilicet, adf

& x lforro , dividebaniur , id eft aditum

miracioxfe ;Ns timore -

.

LIBRIL MÁÀCHAPBEORUM

368

5 ]

46. Et ivit fub pedes elephantis, & fuppofuit fe ei, & oc-

Tat &O5

cidit eum; & c

ecidit in terram fuper ipfum, & mortuus efþ

3

illic; ;

4

tex À

47. Et videntes virtutem

.regisl,, & im petgm k.exgrcitus Ejuä,*

,

fimm

um

diverterunt fe ab eis.

z

9

A48. Caftra autem regis afcenderunt contra eos in Jerufa-

ahjef

m, & applicuerunt caftra regis ad Judaeam, & montem Sion,

fotia

49. Et fecit pacem cum his, qui erant in Bethfura: & exie-

tunt de civitate, quia

* d

non eranteis jbi alimenta c'»oncliufis, quia

Defici

fabbata erant terrae:

obfider

so. Et comprehen

dit re); Bethfuram5 & conftituit illic -cy,ul-l

n

ftodiam fervare eam.

Tepno.

locum fanGtificationis dies 'vmul'-

$

sr. Et convertit caftra ad

tos: & ftatuxt illic baliftas, & machinas, & ignis jacula , &

Cum il

tormenta ad lapides ja&tandos

; & fpicula, & feorpios ad mit-

8

tendas fagittas, & fundibula.

prus:

$2. Fecerunt autem & ipfi machinas adv

-

fUDï, :

er,fus.ma,chinas eo-

0. ]

rum, & pugnaverunt dies multos.

$3. Eícse autem non erant in civitate, eo quod feptimus

thifit a

ór. |

annus effet: & quiremanferant in Judaea de Gentibus, con-

i:iont

fumpfenant. reliquias eorum, qua repoficae fuerant.

(

—

$4 Pt

& m

faciebant irrumpenti. Verum eft ta-

- 7ir;utem Regis. ) 'Té» iex»vwi,

liruer

men, quod habet Vulgata ; nam pro-

potenti :m, fortitudinem : videntes Re-

61

pterea cedebant, quia cedebantur, &

gem tantofuperiorem numero exer-

cadebant.-

citus.

-

WMVen

uN

46. Crcidit.) Scilicet elephas.

49. Fecit pacem cmm his , qui eramt

l,

Morttu: ef. ilic.) Egregium lauda-

im Berb[nra. ) Qui fcilicet amice fe Re-

torem habet Eleazarus $. Ambrofium

gi dediderunt.

l. 1. offic. cap. 4. INec peccavit Elea-

Sabàata eran? ferra.) Sabbata terre

zarus hoc fa&to, licet dicatur n. 44.

vocat annum feptimum , quo terrg

sd tantüm opus accefliffe , s cqus-

vocatio dabatur ex Lege Levit. cap.

$4 R

Ib témp

reret fibà momem «Leimum. - Nam glo-

2.5.

"

D P

riam quzrere, modo-in ea finis ulti-

5O. Servire eam.) Ad fervandam,

*0u$, & primarius non ftatuatur, vel

& cuftodiendam eam.

huc j

ll

immoderate non appetatur, peccatum

5I. Cenvertit cafira

b

2d [loczm /kn-

öcïx

non eft , cum fit res indifferens. Vi-

ificationis. ) ' Urbe poticus, teraplum

de Abulenf. T. Reg. 15. qualt- 73.

obfeit.

&

Porr . Eleazarus facinus hoc aggref-

Scorpz;o:. ) Catapultas , fundibu-

fig, ) ]

fus cft, ut liber:ret populum fuum

hOc ini

la. Grece eQsiovoag f/uzdas , baliftas

cui primarig intentioni alteram ac-

majores, que lapides fundebant. Vi-

Yi

quireu dg

de Veget. ]. B. CADT

ER

jungere.

gloriæ' fine culpa potuit ad-

4« .Lipfxum lib.

Jj

. Pol*iorcec. dial. 3.

CAPET VL.

369

& o

Pa

.. €$4. Et remanferunt in fantis viri pauci, quoniam obtinue-

iüs eff

rat eos fames: & difperfi fant unufquifque in locum fuum.

$s. Etaudivit Lyfias, quod Philippus, quem conftituerat

rex Antiochus, cum adhuc viveret, ut nutriret Antiochum

s ejuä,'

filium fuum, & regnaret,

x

emft-

$6. Reveríus' etfet a Perfide

,& 'Mediä, & exercitus , qui

15101,

abierat-cum ipfo, &

quia quarebat fuícipere regni ne-

Leyfe.

gotia :

57. Feftinavit ire, & dicere ad regem, & duces exercitus:

$ quà

Deficimus quotidie, & efca nobis modica eft, & locus;quem

IC Cll-

obfidemus , eit munitusj',- & incutmbit nobis ordinare de

regno.

j

; ml«

$8. N

unc itaque demus dextras hominibus iflis, &faciamus

cum illis pacem, & cum omni gente eorum:

r

*

-

h, &

timis fuig fïcut

d mit-

$9. Et conftitaamus ilüs, ut ambulent in legi

prius: propter legitima enim ipforum, quce defpeximus, irati

:

X5 60

funt, & fecerünt omnia hzc.

?

.

*

6o. Et placuit fermo 1n con

fpe'&ü regis ..,-l'& prihcipum: &

mifit ad eos pacem facere, & receperunt illam.

plmus

61. Et juravitillis rex, & principes: & exierunt de mu-

, Q*

nitione.

'62. Etintravit rex montem

| Sion, & Vidi;t munitionem loci :

.Hl

& rupit ci&us juramentum, qucd juravit: & mandavit de-

iaxvvf ]

Ítruere murum in gyro.

65. Et difceifit feftinanter,

& reverfus eft Aätiochiam, &

ts M

j u

invenit Philippum dominantem civitati : & pugnavit adverfus

eum, & occupavit civitatem.

7877

cfoRe

, CAPUT

j f

j teti

$4- Remzt—nv/ï'rzwt' m fan&is. ) ld e&;

vertit ex Grzco, in quo habäiür eiméy

in templo ad ejus defenfionem,

myög BaciN£a.

Y p

Difgerff [unt, &c.). Urgente fame

Ordiasare de regna.)

Rggnï nägotia

andam

huc illuc dilabsbantur.

curare ,& ordinare.

g. Phippus,

quem conflituerat Rex,

4

&c. ) Mide fupra n. 14.

59: Legitimis f»is. ) Legibus füis.

j [!

Defpeximus.) In Greco eft , 2itove-

3mphlm

56.. Guarebat- f[ufcipere regni nego-

Oacaptv, difperfimus.

;;'4,) Redaéto in ordinem Lyüa ,qU.i

hoc munere fungebatur

.

6I. Exterunt de munitione. ) Scili-

jdbo

Dicere ad Regem.

) Dicere Re-

cet Judei forte obviam Regi officii *

piita

caufa.

fl

j

gi ; Vulgatus de verbo ad verbum

Aaa

Bibl. eum Com. Menochb. 1. V.

j li

4

3

)

4

o

LIBRII MA'CHABJE,ORUM'-

C AT VIIS

di Tu

de ïþr

)

Deme?riu& Seleuci filius , occifís An?z'ocbo., e Lj;fa, äobzf.z'nczf re-

[

exi

gnum patrum fuorum :. qui , accujato apud [e S'uda. Macbabeo ,

mittit ducem Bacchidem , €? acculatorem. Zllcimum. con[Hitutum Ja-

pum'aj

*

cerdotem ad affligendum filios Ifrael: fed cum non po[Jeut adverfus

itan

Sfudam prevalere , mfus e[?. a rege Nicanor , qui ut & prio-

ïi

fhum.

res, cum dolo nequiret , oà Judam aggre[fus , femel,-atque iter-

um ab eo devictus eff , C? prami[fis ad Deum precibus cum tote

ition

fuo exercitu. occilus, " amputato ipfius capite, ac dextera , quam

lo!

irrifis S'udeorum facrificiis [uperbe contra locum [antium exta-

terrar

lerat : cujus viclorie dies anmuus apud

&ad!

jfudæos

li,

celebris in[liuitur.

quia

Nno cengeümo quinquagefimo primo, exiit Demetrius

I2.

I.A

Seleuci filius ab urbe Roma, & afcendit cum paucis

fcrib

viris in civitatem maritimam , & regnavit illic.

2. Et fattnm eft ; ut ingreífus eft domum regni patrum fuo-

bazlxä :

rum, comprebendit exercitus Antiochum, & Lyfiam, ut ad-

*

l4.

ducerenteos ad eum.

Dit,

eorum,.

3. Et res ei innotuit, & ait: Nolite mihi oftendere faciem

E

Qicer

4. Et occidit

eos exeïrcitus.— Et.fedit Demetrius fuper fe-

16

dem regni fui:

U!

TO

s; Et venerunt ad eum viri iniqui, & impii ex Ifrael: &

f

n

Alcimus dux eorum, qui volebat fteri facerdos.

p

erdi-

13

efüq

6. Et. a;cufayerunt populum apud regem, dicentes: P

dit

A

d

l Esaetrius Seleuci fflius.^?) Seleuci

magno avo debicum-, t:inquam prie

mog:nito Seleuci, ejus primogeniti.

dni

qui fuit /Antiochi Epi»phanis

frater.

3. Nolte mihbi offendere, 65c.) INe

htell

4b urbe Roma.) Ubi obfes fuerat

exciter ad mifericordiam, & illis par-

6l

pro Épíphane-patruo , & unde cum

cam. Vos illos ,' quafi me infcio,

$1

paucis clam autugit.

interficite.

d

&. Qui vele&at fferi [acerdos. ) Sci-

In civitateu mariktimam.)

'Tripolim

Tüüm

fE; riz.

licet fummus ; jam enim erat ex or-

u

Regnavit illl'c) Id eft, ibi primum

dine facerdotali.

Vide 2. Machab.

TR

*

ut Rex Syrim acceprus , & falutatus

14- 3.

Whine

eft.

6. Amicos tuos. ) Duces, & mili-

ttley

Q. Regmi patrum fuorum.) Sibi fci-

tes Syros ab.Antiocho Epiphane, &

atd

licet à patre Seleuco , & Antiocho

e

Yero

Eupatore miifosv.

CAPUT VII.

3/I

dlt ]udas, & fratres ejus omnes amlcos tuos, & nos dlfperfi

de terra noftra.

M f

7. Nunc ergo mitte virum, cui credis, ut eat, & videat

le,

exterminium cinne, quod fec1t nobis, & regionibus regis, &

"]i

puniat omnes amicos ejus, & adjutores eorum.

I)

8. Et elegit rex ex amicis fuis Bacchidem , qui dominaba

jrii

trans fiumen magnum in regno, & fidel.m regl & mifit cum,

9. Ut videret exterminium , quod fecit Judas: fed & Alci-

MR

mum impium conftituit in 1acerdot1um & mandav:t ei facere

Mif

ultionem in filios Ifrael

um

1o. Et füurrexerunt, & venerunt cum exerc1tu magno in

m

terram Juda: & miferunt nuntios, & locuti .unt ad Judam,

& ad fratres ejus, verbis pacificis in dolo.

11. Et non intenderunt fermonibus eorum : vxderunt enim,

QUIR venerunt cum exercitu mawno.

etrius

12. Et convenerunt ad Almmum & Bacchidem congregatlo

a cas

fcribarum requirere, quae juíta funt:

13. Et primi, Affideei qui erant in filiis Ifrael & emmn*e-—

! fi]ü

bant ab eis pacem.

tad

14. Dixerunt enim: Homo facerdos de femine Aaron ve-

nit, non decipiet nos.

jaem

-1$. Et locutus eft.cum eis verba pacxfica : & juravit illis,

dicens: Non inferemus Vq!ïs malum, neque amicis veftris.

Dr fe-

16. Et crediderunt ei: & comprehendlt ex €eis fexaginta

Viros,

& occidit eos in una die fecundum verbum,

quod

J

fcriptum eft :

17. * Carnes SanCtorum tuorum , p fangmnem ipforum *Pfat.

'er(li

efïuderunt in cxrcmtu Jerufalem,.& non erat, qui fepeliret.

/g I,

dit

-

Aaaz

18. Et

2.&4-

U D gRIO,

j] 1&1'

i Vi;um, 0ui eredis.) 'lrbl fidunmi,

metientes; fïdem adhibendam p

4mices ejus , ET adjatores eórum. J

verunt, fed fuo malo.

(mu

Intelligit Affidzos, ut patet ex 3. lib.

I3. Ef priz Afa'w, & ) Ordo

)Ne

€. 14. n. 6.

eft: & Alffidei, qui primi erant in

jj pat

filiis lfrael,

fCIO'

9. Trans flumen.) 9c11*cetEupBratemf

exqmrebant ab eis pa-

Magmum in veguo.) Mirum primae

cem.

fínm inter regios fatrapas.

r

15 Ef locztus ef, &fc. ) Qutfï di-

) b

Il. Er non mtendetuut [evmonibgs eo»

cat fuerat enim Iocucus ;«c. &j ]ura-

ex of

rum.) judas cum fuis ex divino lu-

vérat«

achab

mine, & rerum militarium peritia ini-

I7. Cavnes fantlorum , ffc.) S'm&l

tejlexit

dem non efífe ad^ibendam

erant Affidei pmfefïïone religtonis,

r mlh

Bacch:d; nec Alcimo facrilego.

Alii

& fidei:

fumptum eft hoc teftimo,

"T

vero vm minime mali ex fell jfis alies

nium ex Pfal. 7g. 2.

1

X

372

LIBRII MACHAB/EORUM

18. Et incubuit timor, & tremor in omnem populum, quia

)

viris

dixerunt: Non eft veritas, & judicium. in-eis , ';ranfgreiïi

funt enim conftitutum , & jusjurandum, quod juraverunt.

"

cifice

Ic. Et movit Bacchxdes caftra ab Jerufalem , & applicuit in

Bethzecham, & mifit, & comprehendit multos ex eis, qui a fe

20

eum

effugerant, & quosdam de populo maétavit, & in puteum

*

Ciem i

magnum projecit.

20. Et commifit regionem Alcimo, & rehqmt cum eo auxi-

jL'

ume

- lium in adjutorium ipfi.

Et abiit Bacchxdes ad regem:

21. Et fatis agebat Alcimus pro principatu facerdotii fui-

flam

72. Et convenerunt ad eum omnes, qui perturbabant po-

pulàm fuum, & obtlnuerunt terram Juda, & fecerunt plagam

1 Vif

^^

magnam in Ifrael.

O'»

23. Et vidit Tudas omnia mila , quae fecit Alcxmus, & qui

exIE

Cum eo erant , filiis lírael ,

mu!te plus quam Gentes:

m

D

]f

|

24. Et exiit in omnes fines Iudææ in circuitu, & fecit vin-

4

dictam in viros defertores, & ceffaverunt ultra exire in're-

fü

t

gionem.

ä

2$. Vldlt autem Alcmms, quod praevaluit ]udas., & qui

&e

cum eo erant: & cognovit, quia non poteft fuflinere eos,

TO n

& regreffus eft ad regem, & acculavit eos multis criminibus.

i Mac

magn

26. * Et mifit rex Nicanorem

unum ex principibus fuis

36

I5. I.

nobilioribus:

Pe.

xercens Contra Ifrael

faris

&T

qui erat inimicitias

rhandavit ei evertere populum.

3'-

27. Et venit Nicanor in ïerufalem cum exercitu magno ,

Diom

& mifit ad Judam, & ad fratres ejus verbis pacificis cum

HEUS

dolo,

)U

at

28. Di-

ds,

18. Jwdiciwm. ) ld eft juftitia feu

Pro pr/mtp;zt;s facerdotis.. .

Hrgl

probitas.

apXiseeovsig , de [ummo [acerdetio."

Canj?;tu fHüm.

) Id eft, pa&um.

22. Feceruut plagam magnam. ) Ex-

$

2O0. Canmnft reg:anem Aleimo. ) Ut

cürfionibus faciendis, in quibus etiam

l

!

fcilicet ejus gubernator effet,' & Pon-

cedes patrabant, rapinmas , &c.

tifex loco jJude, eumque omni ope,

24. Exire,) Excurrere, popularl

ber

& ftudio profequeretur.

26. Nicanerem.) Prepofitum Ele-

Qs j'

Àp adjwtorium ipff.) Ut Jude ref'-

qU

u

Rere. poffet.

phantorum, ex lib. 2

i4. I2

ii

Ql. Et fatss ageäæt AIcimus 4 €$c.1)

DÀ erat zzzmtctt/(z: exercezns comrtfra

m

25

Sollicitus erat, & conabatur Ponti-

Iþ*ae!) Fortaífe erit Judeis infenfus,

lt

ficatu fpoliare Judam,

eoque fe juxta

quia turpiter ab illis victus profuge-

Demetrii voluntatem mduere

rat Autiochiam, ex lib- 2. c6,8. 35

D

3

;

373

CUCAGUOUSCE I

nïquia

28. Dicens: Non fit pügna inter me , & vos: v-e&iäm bc;:um

mlf

viris paucis, ut videam facies veftras cum pace.-

at

29. Et venit al Judam, & falutaverunt fe invicem 'pa-

cuit it

Cifice: & hoftes parati erant rapere Judam.

.

dolo veneftat ad

üi 2fe

3o. Et innotuit fermo Jud

&&, quoniam cum

Juteum

eum, & conterritus eft

fa—b €o, & amplius noluit Vigefe* fa-

ciem ejus.

0 a0xi-

; quoniam denudatum eft confili-

3t. Et cognovit Nizanor

umejus: & exivit

füi.

falama.

x

Qþviam Jud»æ in pugnam juxta Caphar.

int po-

-- 32. Et cecider

änt 'de Nicanoris exercitu fer

À

e quinquemäl-

à

jligam

lia viri,' & fugerunt in civitatem David..

.33. Et poft hzec verba afcendit Nicanor in montem Sion, &

exierunt de facerdotihus populi falutare eum in pace, & de-

W & qui

monítrare ei holocautomata ,' quae offerebantur pro rége.

it Viti»

34. Et irridens fprevit eos, & polluit: & locutus eft

n 16

fuperbe.

35. Et jurav

;

it cum ira, dicens: Nifi traditus fuerit juäas?

& exerciius ejus in manus mezs, continuo cum regre(fus fue-

" qui

: Q

ro in pace, fuccendam domum ift—ama

Et exit f:um itd

magna.

YnTots,

DI

J5 fuis

a. Et1

ntraverunt facerdotes , & fteterunt ante faciet al-

taris , & templi: & flentes dixerunt:

iel,

ad invocaïuäuirt

31. Tu, Domine, elegifti -domum iftam

nomen tuum in ea, ut effet domus orationis, & obíecratio-

1050 »

j CUl

nis populo tuo.

9. Fac vinditctam in homiue ifto, & exercitu ejus, & ca-

dantin gladio: memento blafphemias eorum , & ne dedetis

J

eis, ut permaneant.

Aaas

f[rl

39. Et

gfc!l.(!.l

34- Fo/?'uit.) Ici» eft, ignominio fe

721 by

1bt.

3e Conrerritde eff.) Id eft, tixmþuit:

x

tractavit, $ulaytey dvr G. .

v

u etiam

a. Juxta C:zþ/?m'faffzma,) Quántur-

36« Siereranr.) WNon figuificat ere-

bem Adrichomius in cribu. Manaflis

&o corpore fuiffe, fed /fezerus£ pofi-

cis Jardinem collocat ;- poffeaqse ait

tum eft pro zzazfe; guft,. fcilicet oran-

ab Herode reftauratam , & a parenté

lx:g

tes ut par eft ciedere, fexis genibps.

t'lm E!e

Íuo- Antipatrida appell;tam.-

e

Aate facitu altaris, ) Holocaufto-

2

2. dn ciuitaiem Dau.d.) Hoc eft,

rum, qnod erat in atrio facerdotum

u

um

ante ipfum templum.

mf'*n[

U5

b;int.

in arcem, quam adhuc þoües tene-

38. Ur permanean;,) Ut vivant, ug

pronge

fuperftites fint.

)

33 /!"'54') Id eft , gefta.

l]

374

LIBRIIL MACHAB/EORUM

: 39.. Et exiit Nicanor ab Jerufalem , & caftra apphcmt ad Be-

i. E

thoron: & occurrit illi exercitus Syriae.

Canoris

40. Et Judas applicuit in Adarfa cum tribus millibus VII'IS'

füperbe

& oravit ]udas , & dixit:

( E

AReg

A41. * Qui miffi erant a rege Sennacherlb Domme quia.

Iettia :

19 35 blafphemaverunt te, exiit Angelus, & percufïit ex eis centmn

49l

QI

ottoginta quinque millial:

t2 dee

li.Lch

42.

Sic.contere exercitum i

iftum in confpettu noüroïaoche :

j E

48.24 & Íciant ceeteri , quia male locutus eft fuper fanQa tua: &

*

lfaxæ & 'udica illum fecundum malitiam illius.

234

oiViac

43. Et commiferunt exercitus praelium 'tertia decima die -

menfis Adar:

$* 19

& contrita funt caftra Nicanoris, & cemdx* ipfe

jult

primus 1n praelio.

b]/ / r

44. Ut au.em vidit exercitus ejüs, quia cecidiffet. Nlcanor,

jrel

pro;ecex unt arma fua,

& fugerunt :

ab Adazer us-

(J'f/"z

45. E; perfecu:i font eos viam unius diei,

quequo veniatur in Gazara, & tubis cecmerunt poft eos.cum

fignitica ionibus:

46. Et cxierunt de omnibus cattellis Judaese in c1rc.u1tu,, &

Ti

ventilabant eos cornibus, & coónvertebantur i:erum ad t.,OS,

tbe

m

& ceciderunt omnes gladio , & non eft reli&tus ex eis ne

unus,

2. H

Cerunt

47 Et

|

trw Lh

E

43-

Mmfs Ad;zr.) qu F'ebruario

39« Occurvtt ilíp . exercitus Syrta )

tefate

Inciementuim copiarum ex Syria.

noftro rcfpondet.

& poff

(45. "b Adazer.) Loco pralii , qui

40« 1p Adasfa.) Miunc vicum tri-

fi. 40« dictus eft Adarfa.

ginta tantum ftadiis a Bethoron abtuif-

fe fciibit Jmcphuq' licet enim Adar-

Cum fignificationibu:. ) Ut fcilicet

j« 01

fa inlocis Samarig, & tiibu Ephraim

Omnes undique convolarent ad fugi-

i

W0

effet, Bethoron autem in tibu Benja-

entmm hoftium czdem.

In

Greco

l ut

inin, contigug tamen erant crabux il-

, fgnoræ/n á qmuuq fcili:et

dari

CO"'[;

4

lg, nt abfurdum non fit tam exiguo

folebat ngum bellu.um feu (.laiït-

fpdtlo diftafie inter fe.

cum canl.

SQ QIA

u

4Í. Qg&t m:ji e;iant A che Sennd-

46. Ventslabant eós cornibus.) ldeft

4

|

elerit, &c.) Hiftoria habetur 4. Reg.

vehementer illos perf quebantur, &

ls

QU

*U) *o6j

1g. 35:

impetebant metaphora fumpta eft a

N

49. Super fanéla.) ld eft, contra

CdullSo

/22 PT&LH

templunm.

ü ICet

Lerum: ) Subindé : quafi dicat fz-

Jediea, &6 ) Puni, vindica; utexi-

pe c&dendo ,. donec tandem omnes

1 ts

git malitia cjus,

delerent,

Ad [r

e

n()n EIT

" fed

-

p

C AP U T VII & VIII.

e]

[a]

/5

dBe.

47. Et acceperunt fpolia eorum in prædat;'l., & capu

t Ni-

VIfis:

)*

Canoris amputaverunt, & dexteram ejus,

quam extenderat

fuperbe, & attulerünt,

& füufpenderunt contra Jerufalem.

| quà

48. Et lzetatus eft populus valde ,. & egerunt diem ill

n

lgtitia magna.

am iqin.

49. Et conftituit ag

odie :

ma die menfis Adar. -

i omnibus annis diem i&am, te;'tja deci-

u

$0. Et filuit terra Juda dies paucos.

CAPUT VIIL

i 'die

AK

Itiple

Sfudas , audita celeläerriina Remanorum

fama, ac virtute, que

bic recitant

ur, mijfis nuntiis fedus cum illis percutit, ut ipforum

:anof,

refidio 5

[

idei a Gracorum jug

o liberentur : Romani autem 9fu-

[ $

- de remittunt itti federis refcriptum in tabu

lis cgretfs fculptum, |

; Cufll

quod bic refertur.

IE

T audivit Tudas nomen Romanorum, quia funt poten-

] 4

tes viribus, & acquiefcunt ad omnia, qua poftulantur

U

ab eis: & quicumque accefferunt ad eos, ftatuerunt cum eis

n«

amicitias, & quia funt potentes viribus.

2. Et audierunt praelia eorum , & virtutes bonas

, quas fe-

cerunt in Galatia,

H

tributum:

quia oþtinuerunt eos, & duxerunt fub

3. Et quanta fecerunt in regione Hifpäniæ; & quod in pAO'-'

yruario

teftatem redegerunt metalla argenti, & auri, qua illic funt,

**

& poffederunt omnem locum confilio fuo , & patientia :

i, qii

|4. Lo-

Feilidd

A7- Quam extenderatfuperbe.) Con-

-8. Firtures 60n;:.r.5

ld en:, Cgregla

L

tra dg'mlum fanéctim

omnipotentis

facinora.

Dei, ut dicitur lib. 2. c. 15. n. 32-

Greco

Coztra.) E regione, prope.

ls Galatis.) Gallia ; nam Gallos

. rl

&o.- Si£zit. ) Quievit, pacata fuit.

Greci l'aMzrag appellant. — Vel refpi-

daffe

l.

cit bellum geftum contra Gallogrz-

Cquieféunt ad omnia , qua poffu-

cos , qui & Galli , & Galate. dicti

lantur ab eis. ) In Greco eft;

funt, qui in bello contra Auntiochum

li d

gudox8cuv E» mÀci TOig mpogiOfp.evoig

"m

duTCIG , quod verti pote&, Bezevolos

magtrum a Romanis gefto a partibus

Regis fteterunt.

"

fe pratenut us, qui fe dlis adjungunt ,

fcilicet acquiefcendo juftis eorum po-

* 3- Metaíla.) Fodinas.

ftulstis.

Omnem l:cum. )

Scilicet Hifpanis,

4l fe-

Ad omnia, qua poftulantur.) ld eft,

vel generatim fenfus eft, omnia lo-

non femel, aut in uno ali

quo evenj

ca, quze poflidebant, confilio fibi

& patientia pararunt,

.tu ; fed'perpetuo.

376

2

LIBRI L MACHABJEORUM

I!

4. Loczque, qu !

onge erant valde ab eis , & Reges, qui

.

nant 1

fupervenerant eis ab extremis terrae , contriverunt, & per-

u

cufferunt eos plagaf—magna': gæþeri autem dant eis tribqtum

beban

omnibus annis :

.

$5

efant

", Et Phui

poum, & Perfen Cetheorum regem, & csetero

qui adverfum eos arma tu

bant :

lerant, & contriverupt. in belloj, &

Ü

obünuerunt eos :

6. Et Antiochum magnum regem

Afi æ; qui eis pugnam

bant:

funt:

intulerat, habens centum viginti elephantos , & equitatum,

H

& cirrus, & exerci um magnum valde, contritum ab eis.

4. Et quia ceper

unt eum vivum , & ftatuerunt ei, ut daret

batur

E

ipfe, & qui regnarent poft ipfum, tr

ibutum magnum, & da-

ret obfides, & conftitutum,

trecer

9. Et regionem indorum,

& Medos, & Lydos, de optimis

V, Q

Ib

regionibus eorum: & acceptas eas azþkeis,

'dederunt Eumeni

regl.

*

pulos

at

9. Et qu!

]

|ui erant apud Heiladam j völureï.vuntx ire, & tol-

Umq |

lere eos, & innotuit fermo his,

io.

A&w o --

Et mi

lerunt ad eos ducem unum: & pugnaverunt con-

Cb

& captivas duxergnt uxo-

ümlP]

tra illos, & ceciderunt ex eis muiti,

& terram eorum

res ^orum, & filios, & diripuerunt eos,

I8.

poffederunt, & deftruxerunt muros eorum; .

&in i*erviFUtem

quod

illos redegerunt ufque in hunc diem:

rr. Et

:

Cürta

3l

i

:

20,

Superventrant ei:.') Qui eos bel- j

vDeþmeclrius.,'uc fcilicet fïbi detrahe-

T

rentur M:dia, Lydia, & India, &

lo laceiiiverant.

pacer

Cuteri autem. ) Qui fcilicet ab eis

Eumeni, Perzami , & Bithyrïxiæ Re-

armis domiti funt.

gi traderentur.

2l

g. Et regionem Indorum , 65c. ) Mi-

s. Cetbeoram Regem.) ldeft Mace-

rum eft hic dici regionem l:dorum;

doniz; nam hujus lib. cap. I. ftatim

initio Macedonia , & Grzcia terra

&c. ereptam ab Antiocho, & ditam

Eumeni; nam Indiam neuter unquam

Cþthim dicitur.

pofiedit.

Ad veritatem hiftoris fuf-

glts ql

Oirinuerumt: eos.

) Debell;aruht, vel

Ms

ET

fibi fubjecerunt.

*

ficit Judam ita audiviffe, etít aliter

l

res forte fe haberet.

Alquibus vi-

fo 1ti

9. Et confüitutum. ) In Grzco eft

dentur nomine indiz defignari remo-

Z Vil

OvicoNq 5 fignificat autem aliquando

n

SragoNj pacificationem, & reconcilia-

tiores provinci ultra montem "T'au-

-Vide Serarium.

Cils

nem animorum.

Salianus putat idem

rum fite.

j

9. Qu erant apud Hellsdam. ) Id

& fs

valere JiagoAé» , quod. JaSimap ,. pa-

N

€tum, fedis, (ive federis cónditio-

eft Graciam, ab accufandi cafu for-

nes conftitutas.

Vel àidc oj eft divi-

matus nominativus, ficut & Ptole.

li v

E

fio regnorum , quam pati coattus &

:r;xaida ; Lampada ; 4tolog ,.intelll*

lii

C A P U*T VHI

3

5 qui

rr. Et refidua regna , & m(ldas, quae&" aliquando reftite-

U pae

rant illis , exterminaverunt, & in poteftatem redegerunt.

butum

.12, Cum amicis autem íuis, & qui in ipfis requiem ha-

bebant, confervaverunt amicitiam & obtinuerunt regna, quae

(et OS-)

erant proxima, & qu& erantlonge: quia quicumque audie-

lo &

bant nomen eorum, timebant eos:

13. Quibus vero vellent auxilio effe, ut regnarent, regna-

Ugnam

bant: quos autem vellent, regno deturbabant:

& exaltatl

DUnly

funt valde.

els.

14. Et in omnibus i(tis nemo portabat dladema nec indue-

tdare

batur purpura, ut magnificaretur in ea.

M

15. Et quia curiam fecerunt fibi,

& quotidie confulebant

trecentos viginti, confilium agentes femper de mulutudlne,

)pnmls

ut, quae digna funt, gerant:

umeni

16. Et committunt uni homini maglüratum fuum per fin-

gulos annos dominari univeríae terrae fuce, & omnes obediunt

&tol

uni, & non eft invidia, neque zelus inter eos.

;7. Et elegit Judas Eupolemum, filium TJoannis, filii Ja-

Y Cot-

cob, & Jafonem, filium Eleazari, & mifit eos Romam con-

at uxo

ftltuere cum .illis amiciiam ) & focietatem :

egruri

18. Et ut auferrent ab eis jugum Gra&ecorum, quia Vlderunt,

totem

quod in fervitutem premerent regnum Ifrael.

19. Et abierunt Romam viam multam valde, & introierunt

, M

curiam, & dixerunt:

20. Judas Machabaeus, & fratres e]us, & populus ïudæo-

deahe

rum miferunt nos ad vos ftatuere VOblfC'üm focietatem , &

sdits

pacem, & conícribere nos focios, & amicos veflros.

n :

21. Et placuxt fermo in confpe&u eorum.

Mi

22. Et

doruf

TV

yagoant

git.qui Antiochum , & Phlhppum

I5. Cueriam.) Id eft Senatum.

gn'i iu

ad arma capienda .contra Romanos

De imultitudine. ) Id eft , de populo

glitet

follicitarunt.

reéte gubernando.

Tollere eos. ) Expugnare.

16. Us;.)) Scilicet Confull.

At

xbüb Y

d&o. erant :

12. Qui in 1pfis requiem,c. )* So-

fed fic audiverat Judas ,

i Tit

Cllq

& fautoribus, qui illis £debant,

ut etiam , quod fequitur de invidia,

& fpem in eorum auxilio ponebant.

&c. quod tamen íalfum eft.

Vel

I4q. E£ 42 omnibus 5/2/5, ) . Cum fci-

421 dicitur, quia unus in urbe, alter

1

)Id

c /l fot

licet tantum opibus, & potentia pra-

in exercitu verfari, & imperare fole-

( Pmle

ftarent. -

bat ; & quia cum fimul agebant aiter-

Bibh fun Com. Menoch. Tom. VI.

Bbb

m:elll

LIBRIIL MACHABZEORUM

378

,

224. Et hoc refcriptum eft, quod refcripférunt in tabulis

cereis, & miferunt in Ierufalem, ut eiTet apud eos 1b1 memo-

:

(

riale pacis, & focietatis.

23 BENE SIT ROMANIS & gentl Judæorum, in marl,

Jut

Ü

& interra in eeternum; gladlufque & hoftis procul fitab eis.

24. Quod fi inftiterit bellum Romanis prius, aut omnibus

835

fociis eorum in omni dominatione eorum:

t

2$. Auxilium feret gens Judæorum ; Prout tempus di&ave-

i

i

l

rit, corde pleno:

U

26. Et preliantibus non dabunt, neque fubmlmftrabunt

ff ,

triticum , arma, pecuniam, naves, ficut placuit Romanis: &

cuftodient mandata eorum, nihil ab eis accipientes.

pä;fï

.27. Similiter aucem, & fi genti Judaeorum prius acciderit

po [v

beilum,

adjuvabunt Romam ex animo, prout eis tempus

permlferlt

28. Et ad*uvantlbqs, non dabitur triticum arma, pecunia,

N

]

naves, ficut placuit Romams, & cuftodient mandata eorum

abfque dolo.

Iu

ii

29. Secundum hæc verba conültuerunt Romani p0pulo Ju-

dæorum

2.

füeni

30 Quod fi poft hæc verba hi, aut illi addere, aut demere

ad hzec aliquid voluerint,

facient ex propofito fuo; & qua-

.

cumque addiderint, vel dempfermt, rata erunt.

j

31. Sed & de. mahs , quae Demetrius rex fecit in eos, fcri-

d.

píimus ei, dicentes: Quare gravafti jJuguimn tuum fuper ami-

4

torui

cos noftrosy & focws Judaeos ?

32. Si

nis imperabant , & alteri foli eo die

dundaluat, ) Scilicet Romam, quafi

fafces preferebantur.

dicat :

fuis impenfis Judzi copias au-

&pof

Vide Sigon.

xulxareq mittent.

'Tota fententia de-

Far;

lib. 2. de antiquo jure Roman. c. 2

Zelus. ) ]Emulacm,

fcilicet publi-

creti eft, ut Judsi pro Romanis, &

bimr

ca, & qu£ remp. in partes fcindat,

vice verfa Romani pro Judxis, fuis

p

ut poftea tuit tempore Sylle, & Ma-

fumptibus militare teneantur, proare

d

rn, Cæfarls, & Pompeii,

bitrio eorum, in quorum utilitatem

.

- Bene fft Romanis,6$c. ) Senten-

pugnablcur

?

hoc enim eft, quod di-

ttrib

tiam refcnpn refert phrafi Hebraica,

citur, Cu/lodtent mandataeorum, Nam

It

hi

uibus in bello neceffaria fuppedi-

25. Dill«verit. )

ld eft feret, aut

tanda funt, ii non amici, aut focii ,

LP

poüulavent.

fed conduétitii milites videntur.

At

Corde pleno.) Ideft, promptiffime.

30- Ex propoffto fao. ) Pro arbitratu,

alm*n

26. Praliantibus.) Scilicet Judais.

confentientibus tamen partlbas.

Oppic

hjf

CAPUT VHL&iX

3«9

dul

-;o Si ergo iterum adierint nos, adverfum te famemus IHIS

L 6Th0.

]ud cium, & pugnabimus tecum mari, terraque,

CAPUT

IX.

a,

jb eis

Baccbide , €?. Allcimo conira. S'udam miffis a Dememo . dudas

1f]0U$

minimo exercitu f ortil]me refiflens' occiditur ,. ac lugetur granvi-

daye

7erque afffichis piis l[raelitis , frater ipfius jfonaz*has in ejus lo-

cum [ufficitur : quiob fmms J'oannis mortem percutit filios am-.

ibun

bri in nuptiis ;

rurjumque perculfis de Bacchidis exercitu mille vi-

E

II &

zis, lcimus ob impia in locum fan&um opera . percu[]us. a. Deo

garalyfi ,- mortuus e[f , Jed &€? Baccbides cum mec dolo, mec i

jer

pojet S'onatban perdere, inito cutm eo feedere difce[fit , tiec dth-

"mpib

phus in S'udeam rever[us eff.

[

Nterea ut audivit Demetrius, quia cecidit Nicanor, &

CUDa

exercitus ejus in prsaelio, appofuit Bacchidem, & Alci-

PofUmm

mum rurfum mittere in Judaeam, & dextrum cornu curm

1ll1s

lo [

$, Et abierunt viam , quae ducit in Galgala, & caftra po-

fuerunt in Mafa]oth, qüæ eft in Arbellis:

& occupaverunt

omere

eam, & peremerunt animas hominum multas.

que

3. In menfe primo anni centefimi , & qumqu.agefiml fecun—-

fet

di, applicuerunt exercitum ad Jerufalem:

4. Et furrexerunt,

& abierunt in Beream Vlglntl mllha vi-

aml

rorum, & duo millia ,equitum.

Bbb 2

sEt

^.5

Q. G iterum adiersmt mos.

3 judai,

mius utramque in tribu MNephthali

conftituit.

j quf(

expoftulantes, quod male tra&tentur.

As bommum.) Id eft hommesa

jja$ 4l

Faeiemus 1llis judictum. ) Eos tuta-

ld ö.?.

bimur, & vindicabimus.

Refpondet

9- .Menfe primo. h Nifan.

i ;

hrafi [tal.

Faremo lero ragitene.

nni centefémni , 61c.) Regni Grg«

i

Extrum cornu cum illjs.) Id eft

corum. Vide dita c. T. n. 11.

roar

& illis eam partem .copiarum

- Exereitum,) "Gorionideslib. 3. c:23,

ait fuiffe triginta millium armatorurme-

jiaem

attribuit, -qu& in dextero cornu pugna-

qu l

re folebat.

^plicuerunt exercit um ad Jer uf;z/em.)

1 Nun

2. Caffra paj?ærunt i5 Maþ;/o:þ que

Quzxrebant enim ]udam cum copiis

eff in Arbellis.) Arbellam provinciam

fuis.

ipfo enim incolumi nihil ipfis

pedl-

facit Scriptura, in qua oppidum .Vla-

tutum in Judza fore merito arbm*a-

"u f)cnï

bantur.

h

faloth collocat. Jofsphus Arbellam

bítrast

oppidum Galilez fuperioris facit , &

"r Surrexemnt, & nätemnr.) Juda

Mafalfth non meininit.

A.dricho-

non invento.

j^

IÉ

——

380

LIBRI I

MACHAB/ZEORUM

|

n

s. Et Tudas pofuex at caíftra in Laifa, & trla mxlha viri de&l

*

cum eo.

legio !

Ftwderunt multitudinem exercitus quia multl funt, &

13-

Umuerunt valde: & multi futtraverrnt íe de caftris, & non

D

enam |

remanferunt ex eis nifi c&tingenti viri.

mlum

7411

Et vidit Judas, quod defluxit exercitus fuus, & bellum

A

perur;ebat eum, & confra&tus &

elt corde, quia non h...bebat

(s n

Corac

tempus congnganöx eos, & dillolutus eft.

s. Et dixit his, qui refidui erant: Surgamus, & eamus ad

ï&

[3

adverfar os noftros, fi poterimus p.gnare adverfus eos.

ufque

Q B avertebant eum , dicentes:

16

Non poterimus, fed libe-

remus arimas noftras modc & revertamur ad fratres nofiros,

tum :

& tunc pugnabimus adverfuïs eos: nos autem pauci fumus.

qUx Q

I.

10. Et ait Judas :

Abfit iftam. rem facere , ut fugiamus ab

eis: & fi appropiavittempus noitrum, morlamur in viitute

fuit

propter fratres noftros, & non 1nfe1amus crimen gloriae

Is

noítrz.

1j

rr Ft mowt exercxtus de caftris, & fteterunt illis obviam:

ie

& fa-

Mod;

od

& divifi funt equites in duas partes, & fundibularii,

gittarii praeibant exercitumr, & primi certaminis 4 omnes po-

tentes:

)

& l

I2. Bac-

21

A

Cleb:

In Beream. ) Videtur fuiffe opptdu-

To. Iz virtute. ) Id eft fortiter.

2

lum aliquod non longe pofitum a Je-

Crimen. ) Grgce éiría» , id eft accu-

feci

rufalem.

Jofe

;»hus Bexzechum appel.

fationem , feu reprehenfionem, quafi

Jat.

Bonfreriu

t

5 in

Onomaftico putat

el

dicat, ne minuamus glo:iam noümm,

fuiffe in- tribu Bcn]amm, cum etiam

eoque reprehendamur ; licet enim nul-

22

Laifa effet in ea tribu, in qua Judas

lum effet dedecus cam lmpdres viribus

0mn

caftra habebat , & Bacchidis exerci-

ad tempus cedere, immo id rccta ra-

türi

tus eo animo in Beream venerit, ut

tio poftularet ; erat tamenin ejus opi-

cum Juda confligeret.

Addlc, for-

nione, ndque in Deum redundare exi-

H

taíle effe. idem cum Beroth in tribu

ftimabat, cui vitz fuz terminos com-

fe 3

Benjamin.

mittebat, cum dicebat, ff eppropravit

5. lp Laifa;) Grsci textus habent

fempus m)frum, moriamur,

Eleafa, nec eft exdem hzc Laifa cum

D

ila, que erat , ad Libanum mon-

II. Mawt exercttus. ) Scxllcet bac-

r

chidis. .

x

Qv

tem , & fontes Jordanis , quæ etiam

Dan di&a eft

E: ffeterunt. sllis obuiam. ) Ex ad-

Wm y

9. D;[o/mm- eff. ) Animo con['cer-

verfo Judzis.

E

natus..

nl('r

Equtte: ) Regu.

8

$2 poterimus pugnare adverfus eos,)

In duas partes. ) [nduo cornua.

m

Primi certaminis. ) Qui in . primis

l'ï

dare eof,

In. Greco eft, ff forte P*SJ jmus. debel-

fono

erant ordlmbus , fortiffimi &ant,

Cuff('

N »x UT IX

38X

Leledi

r2. Bacchides autem e:at in dex' ero cornu, & proximavit

legio ex duabus pariibus, & clamabant'tubis:

'ex pärte- Judse,

n &

13. Exclamaverent autem & hi,:qui erant

& not

etiam ipfi, & commota eftterra a voce exercituum; & com-

miffum eft preelium a maae ufque ad vefperam.

bellum

—14. Et vidit Julas, quod firmior eft pars exercitus Bacchi-

abebat

dis in dextris, & convenerunt cum .ipfq. omnes conftantes

--

corde:

2

hss u

15. Et co

ntrita eft dexterawpars.ab eis, & perfecutus eft eos

ufque ad montem Azoti.

?

D

.

Sd liBe—-

16. Et qui 1n

finiftro cornu

3

erant, viderunt, "q'u/o'd contri-

ofitoS,

tum eít dextrum cornu, & fecuti funt poft Judam, & eos,

müs,

qui cum ipfo erant, a tergo.

L

mus ab

17. Et 1

ngravatum eft prae

lium, & cxecidefuhyt. vulneratä

vitüte

multi ex his, & ex illis.

;

gorie

19. Et Judas cecidit, & cateri fugerunt:

—em fuum,

19. Et Jonathas, & Simon tulerunt Judam fratr

bvfam:

& fepelierunt eum in. fepulchro patrum füorum in civitate

,&fa-

Modin.

^

20. Et lleverunt e

)

:m omnis populus Ifrael plan&u magno,

s

e

& lugebant dies multos.

4r. Et dixerunt: Quomo

a

do ceciäit potens, ciui Rfalvur'—nlfa-

oassastnti)

ciebat populum lírael'

-22. Et cstera verba bellorum ]

udae,& vkir*cutumj quas

citär. -

effactiis

fecit, & magnitudinis ejus, non fupt defcripta, multa enim

m,quai

erant valde.

pofirarty

23. Et fa&tum eft: poít obitum Judze emerferunt iniqui in

spim nb

omnibus finibus Ifrael, & exorti funt omn

3

esþ ^ qgi Qpel"ab an-

, viribif

um

tur iniquitatem.

g p

24. In diebus illis

fa&ta eft fames magna Väldeg- & tradidit

fe Bacchidi omnis regio eorum cum ipfis.

(are exte

n

[08 C()m"

*

Bbb3.

25.Et-

Prp Fi/i?!/f

12. Ef ;roximzzvit legio. ) Phalanx

I8. Judas ce?idit, 65' cerert fugerunt.)

Grece more Macedonico

hec erat

Ut fere accidit, cum Dux exercitus

icr bac-

in pr&lio occiditur.

-gravis armatura peditum , & precipu-

92. Verba.) Id eft, gefta.

um robur exegcitus.

DT

Ex duabus partibus,)) Utrumque cor-

23. Exorzi [unt.) Coorti funt, emer-

Amucontra fjudzos promovens.

A ciés

ferunt. .Qui fcilicet metu ]jude, aut

abícondebant fe, aut pietatem fimu-

enim regiorum erat lunata,

fabant.

I2. Commota. ) Concufl

P reddito

Omuao :

fono, &

24. Fames magnua.

) Fortaffe ob

.&uä

j prim

cuffo.*

per montes, & »v.tlles rcpere

nl

ges ab thc corruptas.

f

LIBRI.I. MACHABZEORUM

382

as. Et elegit Bacghldes viros impios, & conftituit eos do-

Y

minos regionis.

fü

f

iiv

!

£5 £2,

26. Et exqmrebant, & perícrutabantur amicos ïudæ, &

adducebant eos ad Bacchldem, & dexcabat m 1llos, & il-

j

frá

udebat.

27. Et facta eft trlbulauo magna in Tírael qualls non fuitex

Qu

t1

k

u3 V

f

die, qua non eft vifus propheta in Ifrael.

.eg. Et congregatl funt omnes amici Jude, & dixerunt

$

deruat

Jonathee,

29. Ex quo frater tuus Iudas defun&us eft, vir fimilis ei

9. |

non eft, qei exeat contra inimicos noftros Bacehldem, & €os,

Thui

Us

qu* inimici funt gentis noftrze.

eUb 1

3o. Nunc itaque te hodie elegimus effe pro eo nobis in prm-

Cam

mpem & ducem ad bellandum bellum noftrum.

40,

. Et fufcepit ]onathas tempore illo principatum, & fut-

& cec

revat loco Judze fratris fui.

& a«

32. Et cognovit Bacchides ,. & quærebat eum occidere. .

4I

33. Et cognovit Jonathas, & Simon frater ejus, & omnes,

pforu

qui cum eo erast: & fugerunt in defertum Thecuæ, & con-

40

federunt ad aquam lacus Afphar.

verü |

34. Et cognovit Bacchides, & die fabbatomm venit lpfe, &

9

omnis exercitus ejus, trans Jordanem..

al or

35. Et Jonathas mifit fratrem fuum ducem populi, & roga-

4

vit Nabuthaeos amicos fuos, ut commodarent ilis apparatum

i

fuum , qui erat copiofus.

36 Et-

uPer l

26 detraäat £2 2llos, & :lludebat. )

|94. Die faääatamm) Vel in conh-

ind

EfisrortOsprimum, erucsatosque ad (ibi-

temptum legis Judaice , ut Nicanor

?um, E5 Po/fremO ommes ad unum eneca-

infra, lib. 2. I5. T. vel ut quietos Ju-

Verte

&ar, inquit. Jofephus.

daos, incautosque opprimat, exifti-

L

N

207 Ex die, qua moneff vifus propbeta

mans non repurrnaturos propter reli«

àz l/Tfael.) Sciicet a tempore rezdi-

glonem diei.

Wüpaji

ficati templi

quando. nimirum ulti-

35- Iratrem. fuum , ducem populi. )

W nm

mi prophetz floruerunt, five, ut ha-

Fratrem fuum Joannem cum manu

peditio

ftty (

bet J fephus , poft captivitatem Ba-

militum , ideoque eum vocat d«tezz

byïc n cam.

POPIJI

&li.f, W

3l* Prmæþatum )

'"Tum Ecclefïa—

Nabuthaos amicos f2os. ) Qu1 longlus

*et (

Tricui , tum politicnm.

trans ]ordmem habitabant verfus

Cltllï5 j

33. In defertum. Thecue. Y 'Tam de-

Whetyda

rientem, in urbe 7Xabo, in tribu

/

fextom ïhecuæ quam lacus -Afphar

Ruben , Num. 32. 3

erat in tr ba judt, non longe a Be-

lt copmodarent: 1/11: apparaium [u-

thlehem. "Vide Adrichom. in Juda

sm.) Ad verbum ex Greco habetur,

Waj |

h. 39

Deponere epud zpfes apparatupf, id €

Comi

CAPUT

AX.

383

0s d0-

36 Et exierunt filii Jambri ex Madaba, & comprehende«

runt ]Oannem, & omnia, quae habeoat ? & ablerunt habena

e, d

tes ea,

37. Poft hsec verba, renunciatum ei'c Jona thae, & Simoni

fratri: ejus, quia filii Iambu faciunt nuptias magnas, & du-

fuitex

cunt fponfam ex Madaba, filiam unius de magnis principi-

bus Chanaan, cum ambitione magna.

xerunt

38. Et recordati funt fanguinis Joannis tratris fui: & afcen-

derunt, & abíconderunt fe fub tegumento montis.

lis el

39. Et elevaverunt oculos fuos, & viderunt, & ecce tu—-

&. amici

& 005

multus, & apparatus multus: & fponfus proceffi:;

'ejus, & fratres ejus obviam illis cum tympams 3 & muficis,

& armis multis.

npt

:40. Et furrexerunt ad eos exinfidiis , & occ1derant eos,

& füt.

& ceciderunt vulnerati multi, & refidui fugexunt in montes 4

& acceperunt omnia fpolia eorum:

16

4I. Et converfze funt nuptiaein lucï:um, & vox mufcorum

ipforum in lamentum.

Imnes,

L Cote

42. Et vindicaverunt vmd1&am fangumls fratris fui: & re-

verfi funt ad ripam Jordanis:

45. Et audivit Bacchides , & venit die. fabbatorum ufque

jpfe &

ad oram Jordanis in virtute magna.

44. Et dixit ad fuos Jonathas: Surgamus, & pugnemus con-

ropa

rato

tra inimicos noílros: non eft enim hodie ficut heri, & nudi-

uftertius.

»»

od

435. Ecce enim bellum ex adverfo, aqua vero fordanis hinc,

& inde, & ripee, &paludes, & faltus & non eft locus di-

i o

Nicanof

vertench

mos d

46. *N*unc

Y

eXI l

37. Verba.) ld eft , gefta.

^

er rel

impelimenta , & fupelle&ulem fuam,

ut nimirum ad pugn: andum eff&nt ex-

38- Sangnisis.) ld eft, cadis.

- peditiores. Jofephus habet: Miffr fra-

Tegumento.) ld eít,

lacebra

Popwh )

zrem (uum joannem ad Nubathaés Ara-

43. Veniz die faäbatamr ) Vide di-

, 0U

&a füpra n. 34.

[ JXHW

bas, nt apud eos zmþedtm:enm depone-

x*ef

Quare quod in textu. noftro di-

44. Nom entm eft hodie ffcut bert &

' Citur, eommodarent, aliqui legunt com-

nudiu ertms.) Cum fcilicet eramus

Jongii

mendarent, propius ad fenfum Grzci

in defzrto "Thecuz , & liberum erat

verius

nobis prelium aut admittere, aut de-

textus, in quo habemus sa2a3: 'aSau,

clinare.

INunc autem hoftem ex ad.

36. Ex Madaba. ) Sita erat ea urbs

; *cr;me Jordanem in tribu Ruben, ad

verfo , hoc eft, a fronte habemus,

um f"

"forrentem |Arnon, m tabulis Adrl-

& idcirco neceffario nobis pugnan-

habctufl

chomii*

dum eft, cum fiumme, & paludibus

! jl

*

ï

A

3

94

LIBRII VMfRX(.ïHA*B)EORU'M

.

- 46. * Nunc ergo clamate in coelum, ut liberemini demanu

inimicorum veftrorum.

Et commiffum eft bellum..

oA

*

l

fnagno

47. Et extendit Jonathas manum fuam

percutere B a"cc'h»i-

I

dem, & divertit ab eo retro:

E

ä

reyenï

1

-

:

48. Et diffiliit TJonathas , & qui cum'eo erant,

,

in J?rda-

$o

nem, &tranínataverunt ad eos Jordanem.

thas,

49. Et ceciderunt de

parte Bacchidis die illa mille virij.' Et

nunc

reverfi funt in Jerufalem.

:

Qrnnes

$o. Et aedificaverunt civitate

s munitas in Judasa: munitio-

,

fo.

nem, qua eratin Jericho & in Ammaum, & in Bethoron,

& in Bethel, & Thamnata; &

occult

»

Phara, & Thop(?ïmuris excel-

fis, & portis, & feris.

pfeher

sr. Et pofuit cuftodiam

potuet

Iírael: ;

in eis, üt inimicitias exercerent in

6L,.

52.

t munivit civi

fatem Bethfuram , & Gazaram, & arcem,

malitio

& pofuit in eis auxilia,

apparatum efcarum:

&

«3. Et accepit filios principum regionis obfides

1n Be

,& quuit

eos 1n arce in Jerufalem in cüftodiam.

e.

firma

s4. Et anno centefimo qui

nquagefimo teftio, menfe fecun-

6

do, prs&ecepit Alcimus deftrui muros domus fan&tze interio-

ud

i

ris & deftrui opera prophetarum, & coepit deftruere.

ó,

s$. In tempore illo percuffus eft Alcimus , & impedita funt

pura

opera illius, & occlufumeftos ejus, & diffolutus eft paralyfi,

ó

& mandare de domo fua.

& ed

nec ultra potuit loqui verbum;

56.'Eþ ;

66

1 taly

interclufi evadere alia rati;)ne hon

O. VFdifcaverunt civitates munitas.)

tutibu

ü

poffimus.

Id eft, «dificando munierunt.

$,

46. In celum. ) Ad Deum.

L UL Pnimicitias exercerént in lfrael.)

Id eft, ut bello infeftarent l(raelem,

tafe

j (

47. Percutere. Bacchidem. ) Ut fu-

blato duce reliquum exercitum in fu-

& hoftiliter fe

gererent; hoc en'fm] eft

g;nn vertzret.

exSealhitiy.

Divertir.). Bacchides i&tum decli-

54- Mzros domsuts

fancia interiori;c. -

naylit.

Atrii interioris Lev.itarum,- & Sacer-

dotum.

48g. Diffliit Jemathba

Q.) Jàm de vi-

i

L]

étoria defperans.

Prophetarum. )

: Scilicet, Aggzi, &

6I

Et tr;znfmzmweri»m ad eos.) In Grz-

Zacharig , quorum exhortatione poft

P? a

co eft xaj 8 3i£fgo a» &m' &urSg 6f noz

eft rezdificatum.

captivitatem Babylonicam templum

Ies fuey

franfiersnt ad eos, id eft. milites Bac-

didi d

55- Occlujlzm eff os cjm. ) Ufu vOs

& ]

chidis Judeos ultra Jor(äanem non funt

cis privatus.

perchuti.

CIO, n

x 495 Rever/t'.ftmt.

) Scilicet, mili-

Manudare de domo fua. ) Difponere

Ü

ord;

tes Bacchidis.

$

domui fuzg, teftamentum condere.

hij

JSOGATPU-T

IX

3895

n

H

|$6. Et mortuus eft A lcimus m tempox*e 1110 cum tormento

Inagno.

cch.

- Et wdxt Bacchldes, quoniam mortuus eft Alcimus: &

reverfus eft ad regem, & filuit terra annis duobus.

Jorà

58. Et cogitaverunt omnes iniqui, dicentes :

Ecce ]ona-

thas, & qui cum eofunt, in filentie habitant confidenter:

it. E

nunc ergo adducamus Bacchidem, & camprehendet .€08:

omnes una notte.

Unitlo

59. Et abierunt , & confilium ei dederunt :

borof,

6o. Et furrexit, ut veniret cum exercitu multo, & mifit

excel

occulte epiftolas focus fuis, qui erant in Judaea, ut, com-

prehenderent Jonathan, & eos, qui cum eo erant: fed non

ent m

potuerunt, quia*innotuit eis confilium eorum.

61. Et apprehendit de viris regionis, qui principes erant

iteetty

malitiae, quinquaginta viros, & occidit eos,

62. Et feceifit Jonathas, & Simon, & qui cum eo erant,

f fuit

in Bethbeffen, quze eft in deferto: & extruxit diruta e]us., &

firmaverunt eam.

jecun

63. Et cognovit Bacchxdes, & congregavit univerfam mul—

ier

titudinem fuam : & his, qui de Judaea erant denuntiavit..

64. Etvenit, & caftra pofuit defuper Bethbetfen: & op-

t funt

pugnavit eam dies multos, & fecit machinas.

yilyfl

lj

65. Et reliquit Jonathas Simonem fratrem fuum i in civitate,

à

& exiit in regionem , & venit cum numero :

66. Et percuffit Oäaren , & fratres ejus, & iihos Phaferon

. Ht

in tabernaculis ipforum, & coepit cædere, & crefcere in vir-

tutibus.

*

gtbl )

67. Simon vero, & qui cum ipío erant, ex1erunt de civi-

,lfut !

tate, & fuccenderunt machinas.

m

ontitt d

68. Et

.

Ti )

87. Siluit. ) Quievit a bellis.

65. Denuntitint. ) Ut præ&o eiïenc/

v od

58. In ffl:ntio.) Quiete.

ad expugnanddm Bethbelfen,

65. Cum wuumero.) Militum.

n'fïæls &

(61. Apprehendit.) Jonathas.

lbb)

t

Priucipes erant. malitia.) Qut aucto-

66. Odarez, &fc.) Vrant hi ex Bac-

jtte p

res fuerant pravi illius confilu Bac-

chidis exercitu

qnpt

chidi dati.

62. In Betbbeffen. ) 1n. deferto Jeri-

Cedere. ) Hoftes,

Ua vO

cho, in tribu Ben)amm, mon longe

Xrefcere im virtutibus.) Rebue prg-

clare geflis clarefcere.

a ]ordane

L

lfpone"

l]t&/. mm Com. Meneoch. Torn. VI.

"*cec

ndefe'

386 LIBRITL, MACHABJEEORUM CAPE. IX.

68. Ft pugnaverunt contra Bacchldem & contritus eft ab

€15

; afllüixerunt eum valde, quomam confilium ejus, &

xl

conglmius ejus erat inanis.

Dent

69. Et iratus contra viros Imquos, qui ei. confi lium dede-

p(/u(;

ran:, ut veniret in regionem ipforum, multos ex eis occidit:

lpk autem cogitavit cum rehqmb ablrv in regionem fuam.

Al

Iran

" 1

.TO. Et cognovit Jonathas: & mifit ad eum legatos compo-

1üj

nere pacem cum ipfo, & reddere ei captivitatem.

ilut

7i. Et libenter accepit, & fecit fecundum verba ejus, &

juravit fe nihil fa&urum ei mali omnibus diebus vitze ejus.

12. Et reddidit ei captivitatem ; , quam prius erat prædatus

de terra Juda: & converfus abiitin terram fuam,

& non ap-

pofuit amplius venire in fines ejus.

H

IE'I

73. Et celfavit gladius ex Iírael,

& habitavit Jonathas in

Vit

Pt

Machmas, & coepit Jonathas ibi Judlcare populum , & exter-

;2

? E

mmawt impios ex Ifrael.

pi

oium

31

C5, 0

41

quam

$1

Qum.

0. ]

MOGE

P

IU

ris

d]ïu (

(

CAPUT

de

Qüt

-

Q. ]

t

WS

68. Cowfilium ejus , 2 co»(gre[m ejsus

72 Inp terram [uam.) Antiochiam

erat 15anis. ) lrrita tanti apparatus

ad Regem Demetrium.

expeditio ; quz in dedecus, & cladem

73- Gladius.) Bellum.

ejus caderet.

79- Reddere es captiottatem. )

Ca-

lm Machmas. ) Oppidum, qued erat

in confinio tribuum Ben;amm $2«

4

ptivis utrinque. redditis , ut fit cum

Ephralm

ijl

pax cum hoftibus initur , etiam Bac-

(]Ll Ti

chidem captivos reddidiffe conftat ex

gndicare, ) Gubernare , feu jus di-

cere.

dfm Y

nume /2

omlpc

A

* X*

X *

* R

38

»

é

&f ab

CAPUT X

*

L4

AU

A'lexmd/o Nobzlzs A'nzfzochz filio accupante Ptolemaidam, conatur

1 dede

Demetrius ferire feedus cum S'onatba ,. [emel

4c zzfemm þlurzma

occidi

pollicens :

at ille praelegit oblatas ab Zdlexandro. amicitias :

qui

Qam

"lexander. deviclo , occifoque. Demetrio , " ducit .uxorem. | Cleopa-

100

Iram Ptolomei regis: zdogypti ]ïlmm plwzmum jfomzz*ban bono-

vans: porro Zipollonium ducem junioris Demetrii devicit. Sfona-

Jus, &

tbas , fuccenfa dzoto, C templo Dagori: rurfumque ab "le-

eus

xandro bonoratur data fibi Lccaron, ac fibula

*

am*ea

edatus

*

100 3p

T anno centefimo fexageümo afícendit Alexander An-

tiochi filius, qui cognommatus eft Nobilis, & occupa-

has m

V1t Ptolémaidam: & receperunt eum , & regnavit illic.

[ extel

. Et audivit Demetrius rex, & congregavit exercitum co-

ploxum valde,

& exivit obviam 1]11 in preelium.

3. EE mifit Demetrius epiftolam ad ]onïthan verbis pacxü-

Cis, ut magnificaret eum,

4. Dixit'enim: Anticipemus facere pacem cum eo, prinf-

quam faciat cum Alexandro adverfum nos.

s. Recordabitur enim omnium malorum, qua fecimus in

eum ,. & in fratrem éius, & in gentem ejus.

6. Et dedit ei pmefratem congregandi exercitum , & fabri-

care arma, & effe ipfum focium ejus» & obfides , qu1 erant

in arce, juffit tradi ei.

*

7. Et venit Jonathas in Jeru'alem , & legit 'epiftolas m au-

ditu omnis populi, & eorum qui in arce erant.

9. Et timuerunt timore magno, quoniam audierunt , quod

dedlt ei rex poteftatem congrevandl exercitum.

UT

9. Et traditi funt Jonathae obfides, & I"Eddldlt eos paren-

tlbus fuis:

um

viochati

Ld

Cccz

10. Et

—

i.

Lexander Antiochi filius. ) Flllus

Prolemaidam. ) Symæ urbem.

od

Antiochi Epiphanis, quem ali-

09

e

Ut mrgrtfcaræt eun.) In qu:bus

mift

ui nothum fuiffe ajunt ; alii fe qui-

eum fe magnifacere oftendebat, &ad

dem venditafie ut filium, fed fuiffe .

majora velle promovere.

J jUS d

ominemeignotum, &flirpis incerte.

6. n arce,) ln civitate David.

E

-

388

LIBRI .I.'MACA—LfABzEORUM

4I

ro. Ft habitavit Ton

athas 'inv]erüfalem ,& coepit æd.i.üca.re,

Lj

nt

& innovare civitatem.

II. Et dixit facientibus opera, utextruerent muros, & mon-

"

gä

^

tem Sion in circu

*

fecerunt.

itu lapidibus quadrgtis ad mtl'nitipneln : &ita

ffis

I2. Et fugerunt ,a!ienägenæ, qui erántin munitionibus, qua

Bacchides cedificaverat:

;

*

*

pnr

I3. Et reliquit unufquifquä locum fuum, & abiit in ter-

ram fíuam:

:

»

--

&d

I4. Tantum in Beth

fura 'remanfe/runt aliqui ex his, qui re-

:

liquerant legem , & pr

&cepta Dei: erat enim haec U-eis. adx re-

d2

fugium.

21

"Is Et au

divit Alexander rex promiffa, quae pomifit De-

H

l

&

metrius fonathee: & narraverunt ei praelia, & virtutes, quas

!

ipfe fecit, & fratres ejus, & labores , quos laboraverunt,

16. Et ait: Numquid inveniemus aliquem virum talem ?.&

&

nunc faciemus eum amicum , & focium noftrum.

17. Et fcripfit epiftolam, & mifit ei fecundum haec verba,

bis

dicens :

18. Rex Alexander frzitri']onathæ falutem.

19. Audivimus de te, quod vir potens fis virib

us ; & aptus

es, ut fis amicus nofter:

4

2o0. Et nunc conflituimus te hodie,fummum facerdotem

n

gentis tuze, & ut amicus voceris regis (& mifit ei purpuram,

m

& coronam auream) & qusa poftra funt , fentias nobifcum,

tifi

fe

e

& conferves am.icitias ad nos.

qu

2I. -Et'

pu

N

Io. Haiitavit Tomathas im . Jerufa-

fure propugnatores ad deditionem

£t

lem. ) Quia fummus erat Pontifex, &

coegiltet.

*4

Pontificalia exercere debebat in tem-

As Virtetes.) Facta fortia.

en

plo

& quia fummus moderator rei-

20. Corfiteimus te fummum . facer-

publice Judeorum,

dotem gmti: fu. ) Fungebatur JO-

u

!

II. Muros , 6f montem. ) Muros

nathas jam inde a fratris morte fum-

montis.

mo facerdotio, ficut & principatu ;

Ti

Ad munitionem. ) Ut Civi(tati— effent

erant enim eo temporé hec otficia

l

munimento.

copulata , & ab uno eodemque gere-

I4. Erat enim b«c eis ad rcfu;gium. )

bantur.

laque illa Jonathas non

po

T

Propter eximiam loci firmitatem, qui,

accipit ab Alexandro prophano Rege,

L

ut vidimus fupra c, 6. 30. & feq. ma-

fed illius adjutus favore, publice Pon-

bu

ximum exercitum Antiochi Eupatoris

tificem egit, quod prius non poterat,

cum Jerufalem , & Judza erat in Gen-

LE

contempferat, irritosque plane reddi-

e

tr

tilium l)gteüftte.

diiTe;c ejus conatus, nifi fames Beth-

Pa

DN

CAPUT,X.

359

dificare,

ar. Et induit fe Tonathas ftola fan&a feptimo menfe, anno

centefimo fexagefimo in die folemni (cenopegise: & congres

i &mon'

gavit exercitum , & fecit arma copiofa.

- 24. Et audivit Demetrius verba ifta,

n :.&ita

& conirifnatüs ;fc ni-

mis, & ait:

*

Js, quis

23. Quid hoc fecimus

., qu—od preeoccupavit nos Alexander

apprehendere amicitiam Juddeorum ad munimen fui?

g

10

4

q

24. Scribam & ego illis verba deprecatoria

, & dignitates,

& dona: ut fint mecum in adjutorium. -

j quite.

2«. Etícripfit eis in haec verba: Rex Dem

.al re

Hetf"i;l-s genti Ju-

daeorum falutem.

26. Quoniam fervaflis

ad nos pactum , & manfiftis in ami-

viftt De-

citia noítra, & non acceffiftis ad inimicos noitros, audivimus,

ies, QUs

& gavifi fumus.

:

erunb

27. Et nunc per

feverate adhuc confervare. ad nos fidem,

Jem 2 &

& retribuemus vobis bona pro his, quze feciftis nobifcum,

28. Et remittemu

-

s vobis præüatiqnes'm.ultas,x& dabimus vo-

*

: verbt,

þis donationes.

&

29. Et-

Cc C3

& aptus

Mifit es purpuram, C coro'wm; Amure-

ro obfides accepit, quos illi reddi juf-

fit Dem:trius, jure fuo ufus eft; nam

am.) Purpura hec , & corona aurea

erdotem

nihil pertinent ad amictum Pontifici-

eos ad eam diem injufte Rex rgcinue-

um, nec iis Rex ornare voluit Pon-

rat, ut etiam injufte Judez domina-

jrpuram

tum fibi vindicabat.

obifcut

tificem , cum ejüsornatum ignoraret;

fed ad eorum Dynaftarum amictum ,

23. Praeccupavit nos.

) lwiqtc,endis

qui amici Regis ,

& ex ami&u pur-

donis, «& conterenda Pontificia di-

fic. de

gnica*te.

. Nam alioqui D«emetrius

al 'Et

pureo purpurati dicebantur

anteverterat Alexandrium in ambien-

—

Mardochzo legimus Efther. c. g. 15.

eum procefliffe de palatio cerezam 4«-

da Jonathg amicitia.

deditionem

vcam pertantem i Capite, £$ . amitdlum

.94. Verba deprec.ztbri:z.) Grzce Ao-

ld

ferico. pallio, atque purpureo.

qjsc magaxNjoses , verha exbortatoria ,

Qr. Sfo fanila, ) Mabitu

chgrdo-

quibus ad jangendam mecum amici-

;;;;;/71 frlf"'

tali , feu Pontificio.

B

tiam exhortabor.

eyatur J

Dzgnitates 6 doua, ) Pfomimam, &

gorte 1

In diefolemni [cenopegi

4. ) n fefto

dabo.

'Fabernaculorum, de quo vide.di&a

prinCiPM.i

Levit. 25.

Videtur Jonathas , argui

26. anm;amffrvzz/?is ad nos patlum,

hec ol

&c.) Callida captatio benevolentiz ,

poffe, quod acceptis ab Alexandro

muneribus, Demetrii paulo ante ini-

& diflimulatio geftorum a Jonatha,

nath?s 00

tam amicitiam, que potior effe. de-

ut tempus , & locum tribuat mutan-

hago Mp

dz fententie.

buit, violarit, fed dicendum eft Jo-

ailicePor

natham regio quidem favore Deme-

28. Preflationes.) Kes, quas Judzi

n potemrl

trii ufum effe, - fed non promififfe fe

Demetrio pre(tare cenebantur, quas

mox recenf«t,

n

a paetibus ilius ftaturum. — Cum ve-

u

*

(

d DLBRI.L

MACHABIEORUM

397

29. Et nunc abfolvo vos, & omnes ïudæos a tr1buus, &

)

pretia falis indulgeo, & coronas remitto, & tertias feminis:

ffiiià

30. Et dimidiam partem fructus ligni, quod. eft portionis.

m

eveïc«

meza, relinquo vobis ex hodierno die, & deinceps, ne acci-

tlonio

piatur a terra Juda,

& a tribus cthatlbus ,.qua additeae funt

3-

Ih ex Samarla, &

Galilea; ex hodierna die, & in totum

tur &i

tempus :

fus, |

531. Et Jerufalem

fit f'm&a, & libera cum finibus fuis: &

kl

demmce, & tributa ipfius fint.

San;

32. Remitto etiam poteftatem arcis, quae eft in ïerufalem'

Obedi

& do eam fummo facerdoti, ut conflituat in ea viros, quos-

3

cumque ipfe elegerit, qui cüftodiant eam.

Qs,

33. Et omriem animam Judseeorum, quse captiva efta terra

&om

uda in omni regno meo , relinquo liberam gratisj ut omnes

40.

a tributis folvantur, etlam pecorum fuorum.

m

34. Et-omnes dies, folemnes ,

& fabbáta, & neomenise,. &

4

dies decreti, & tres dies ante d:iem felc.nmc.m

& tres dies

Tant

poft diem folemnem 5 fint omnes immunitatis , & remiffionis

In 05

ommbm Judzis, qui fünt in regno meo :

4

35. Et nemo habebit poteftatem agere a*:quxd & movere

nezotla adveríus ahquem iliorum , in omni caufa

36. Et

^

:

vrEDED

ijipend

Ürj;

29- Trefmf Lis.) N e&igal fdhs con-

Et a tribus cwznzaäm, que addite.

üOnn

& remitto.

»

f'tot. i. ) N el hb Antiocho, vel a Pto-

Reg:k

Coronas,) Aurum coronarium, quod

Ka61 «

lomzo , velab aliquo alio addite fue-

*gxk.

dudum a Piovinciis ultro oblatum,

rant provinciz Judze tres civitates ex

pr)fïea quafi debitum exwebant

Vi-

Samaria , & Galilea, quas eodem pri-

de *Vdroïum Pafchalium- de coxona ].

, üu ànt

vilegio frui vult Demetrius.

Pllt

D. 0 5

D

3I. Szt fandla, )

Gaudeat .immuni-

Ter?ias [ominii. ) Si enim quisduo-

tato, qug decet fan&um locum.

S'th

-—

xmcx

quàm ;

decim modios tritici, verbi gratia,

23«5 Omnem . animau-. ) Pexfonam,

phanea

feminaffet, quatuor modios dabat tem-

ut vulgo dicitur.

pore fneífis tribüti nomine;

d

34. Neemenis. ) Feftum Calenda-

d

drày,

50. Dimidiam partem frutlus ligni,

rum.

Primus enim cujusque menfis

Y o

quod eff portionis mea. ) INon omnes

dies feftus erat apud lebreos.

hu&ua quirumcumque arborum per-

buir p

Dtes deecrets. ) Stati , fen ftatuti.

3

tincbant ad BR*:gem , fed alxqïmmm

dOng

tantum ; horufn ergo fru&tuum regiz

95. Et, nemo , &c.) Esplicat pre-

portionis d:.mdwm partem remittit.

cedentem nmnumtatem ;

ut fcilicet

& u

nemo jJudaeos ad judicum tribunalia

S er

M«l remittit totam portionemregiam,

vjum erat paxs dnmdndnl orum f£ructu-

fe diebus illis fiftere poffit compel-

em 1

Ellïlo

lere.

fuliü

quaf

CAPUT.X.

SeT

j &

.46. Ft adfcrxbantur ex Tudseis 1 in exercitu. regis ad' trïgmta

IQ5 ;

millia virorum; & dabunmr ilis coplae, ut oportet omnibus

101

l$

«

exercitibus regis, & ex eis mdmabuntur, qui ünt in muni-

tionibus regis magni:

? fünt

37. Et ex his conftituentur fuper nego:ia regm ; quæ agun-

tLU

tur ex fide

, & principes fint ex eis,

& ambulent in leg! bus

fuis, ficut pï*æcep trex interra 'ïcada

$&

38. Et tres civitates, quae additee funt ïüdææ ex regione

diett

Samarie, cum Judsa reputentur: ut fint fub uno, & non

obediant aliipoteftati, nifi fummi facer lo is:

qUOb

39. Prolemaida, & confines ejus, quas dedi -donum fan-

terta

€is, qui funt in Jerufalem ad neceüar;os fumptus fan-

€torum.

JH

. 40. Et ego do fingulis annis qumdecxm millia fidomm ar-

genti de rationibus reæs, qua me contingunt:

2

41. Et omne, quod reliquum fuerit,

quod non zeddlde«

(dies

rant, qui fuper negotia erant annis prmrlbus, ex hoc. dabunt

fionts

in opera domus.

42. Et fuper ha&ec quinque millia ficlorur argentl, quae

)yere

acci-

L

*

*

:36.. Copie. ) Grgce g:m, munem,

forte eam eorum ope rccüuperare pof-

hi

Pnpendu

fec , vultque reditus illos reimpli £um-

Ordinabuntur.) Conftituen tür.

pmb us ,

.& facrificiis addiei.

PT

ng!.fmdgizl ) In Greco eft, óxveo

49. Om/z.räc m lia feciormm. ) 5i-

SPLO'

*

Maci TO U pUy a?xo:ä, m.«m; renibats ma-

clus unus &quivaletquatüor Juliis R o-

gt

gïll!.

tnanis.

Ecaquc (lwu.iac*m millia ficli

37. guniur ex fide, ) Fidem po-

etficiunt fex millia fcutorum e;uadem

ates ef

Qu dnt

m pri

monetz lhomanz.

- Principes.) Prefe&i, & præ(ïues.

Szcut pracepit, Rex , €$c. ) (*omra

De vatijomibus Regis , qua me contin-

ul

guut. ) In Greco eft ex /ocis , qua me

h

quam nuper edixerat Antiochus Epi-

contingunt, id eft que ad me igm ant,

phanes..

prattl

38- Ef tres ciuitares , Quac: ante de-

que proprii juris func Régum 5yriz.

claraverat tributorum HHIDUHGS nunc

I. Et omne, 7:;0:! reizyuumfæ ric 6 c.)

1enda-

in eas jus fuminum

ac reglum tri-

Significat fe remittere fibia Judais

menilé

buit Ponmfïcx.

debita fuperiorum annorum.

$

39 Q:m: dedi donum [anflis. ) Quam

Im opera domus. ) Ad expenfastem-

Ut

dono cemplo

Donat Ptolemaida ,

pli.

t pE

& ejus agrum :

in eam quippe infen-

42. Ef fuper bac.) E,ft alia larfm:xo

ciliceé

fus erat, ut qug prima recepiffet ho-

quinque millium ficlorum , qui de

ftem fuum Alexandrum, qui & regni

teinpli reditibus quctmms ac ;ipiebaa-

fui fedem ibi collocarat.

tur

m

itæque eam

uinque millia ficlorum etfici-

]

quafi frofcriptam Judzis tradit, fi

unt duo millia fcutorum Romanorum.

*

-

392

*

-DiBRLIL MAU HAB EORUM

]

accipiebant de fan&torum ratione per fingulos annuosg & hzec

tos feQ

ad facerdotes pertineant, qui minifterio funguntur.

43. Et quicumque confugerint in templum , quod eft Je-

feä: [

rofolymis, & in omnibus finibus ejus , obnoxii regi in omni

Dere

negotio dimittantur, & univ

^

ería, quse funt S:is fin regno meo»

l

j

libera habeant.-

-

caftra

44. Et ad sdificanda, vel reftaura

nda opera San&drüm,

m

s

fumptus dabuntur de ratione regis:

]oam t

45. Etad extruendos muros Jerufalem, & communiendos

&i

f

in circuitu, fumptus dabun

tur de ratione regis, & ad con-

i)

ftruendos muros in Judzea.

ï

qui n

46. Ut audivit autem

Jonathas ,

& poþulus fermones

n

iftos , * non crediderunt eis, nec receperunt eos: quia re-

reg.a

, Sllp.

6

1l

cordati funt malitiae magn

Ptoler

laverat eos valde.

£ quam fecerat ia Iírael; & tribu-

Qit di

47. Et'complacuit eis in Alexandrum, quia ipfe fuerat eis

princeps fermonum pacjs, & ipfi auxilium ferebant omnibus

.

diebus.

4

fecun)

48. Et congregavit rex Alexander exercitum magnum , &

i

admovit caftra contra Demetrium.

filiam

49. Et commiferunt preelium duo reg

es; & fugit exercitüs

Thgn

Demetrii, & infecutus eft eum Alexander, & incubuit fuper

$.

€osS

f

,

zo. Et invalu

it præläum nimis

; do.ne'cko—ccidilt fol: & ceci-

ó5,

dit Demetrips in die illa,

*

Teqim

5'1,. KF

& It

mET

Li

. Et quicummque confugerihf;' üGe)

occifo a. Bachide ]uda Machabkæo,,

ót,

Viri j

"Templum Afyli jure donat, ut non

& variis illatis cladibus, qua&toto

þi-ï.ll-

folum perfong, que fugerintintem-

no . cap. g. memogantur.l

C05 f

plum , violari non poflint , fed nec

47. Iz Alexandrum. ) Grgce , m

ü

fuerint.

eorum bona, quocumque in loco fita

Alexandro, id eft amicos effe Alexan-

g

dri.

Toet

Obnoxii Regi. ) Obligati regi.

- 44- Derattone Regis. ) Éx wrario

Prisceps férmenum pacis.) Primus

(

j

Q()pa

regio , ex proventibus regiis.

egerat cum illis bona fide, &,amici-

g

46. Nom crediderunt ci.r.) Hzc tam

tiam eorum ambiverat prior.

54

profufa promiffionum copia, hoc ipfo

Omnilus diebus.) Quibus rerum po-

fim f

parum probabilis vifa eft, quod ab

homine proficifceretur, qui rebus ipfis

titus eft Alexander.

lt ge l

50* Invaz'uitþi'æliztm.) In Grzco eft,

1*

docuiffet fe odiffe Judeos.

Uüm n

Malitit 'magnä ; & c. )

Multorum

éptpémot TO? TOMNM.

0» cemfirmavit

e

pra-

damnorum, que intulerat, prefertim

Jiirz , fortiter pügnavite

jj

-

CA TU

393-

&r. Et mifit Alexander ad Pto'emaeum regem JÉgypti lega-

' hise

tos fecundum haec verba, dicens:

£2. QUONTIAM regreffus fum in regnum meum, & fediin

t

omnt

fede patrum meorum , & obtinui principatum, & contr1v1

Demetrium , & poffedi regionem noftram,

I)

.

$g. Et commifi pugnam cum eo, & contritus eft lpfe7 &

cafira eius,

a nobis, & fedimus in "fede regni ejus;

Jnuti,

$4. Et nunc ftatuamus ad invicem amicitiam: & da m1h1 fi-

endos

liam tuam uxorem: & ego ero gener tuus, & dabo tibi dona,

& ipfi) digna te. (r)

| con

$g Et leipondu Tex Prolewæus, dicens: FELIX d]BS, in

qua reverfus es ad terrzm patrum tuorum, & feditti in fede

'IIOHES

Aa Ie

regni eorum.

$6. Et nunc faciam tbi, quod fcripfifti: fed occarre mihi

tribu-

Ptolemaidam , ut videamus invicem nos, & fpondeam tibi, fi-

cut d:xifti.

rat els

QUS

$7. Et exivit Ptolemaeus de Kgypto, ipfe, & CIeoPatræ

filia ejus, & venit Ptolamaxdam

anno centefimo fexagefimo

fecundo.

», V

$8. Et occurrit ei Alexander rex, & dcdit ei Cleopatram

filiam fuam: & fecit nupiias ejus Ptolcmaidae , ficut reges, in

fCILUS

magna gloria:

fupet

s9. Et fcripfit rex Alexander ]onathæ, ut veniret obviam

fibi.

(

6o. Et abiit cum gloria Ptolemaidam, & occurrit ibi duobus

recibus , & deditillis argentum multum, & aurum, & dona*

É

& invenit gratiam in confpe&u eorum.

61. Et coovenerunt adverfus eum viri peftilentes ex Ifraeï

habg0 s

viri iniqui interpellantes adverfus eum: & non intendit. ad

tot0. all

€os TEX.

od

Bu

s

6»;. Et

(1) Dignisatem z» r4i

( Sixt, lLegstur.

58- Surt reges. ) Sicut Reges fo-

lometor:m.

5I- Prolemzum.) Co rn(ïment:) Phi-

o

lent , conviviis, ludis, certaminibus ,

&4- Fi a fzmm.j

Cul

tiotmnetrt

&c, celebratis.

Cleopstra.

Plur s ZEevptiorum Re-

59. Ut vemiret obvíam fibi-) Invita-

anus

tus ad nuptias honoris caufa.

r amwl

gum flie di&tz fant bïeop itrx.

S65. Spondea :46;.) Dem tibi fpon-

616 Firb peffifeetes, €c.) ]

iparet

fan fliam meam, (& afcifcam te mrht

hoc fuiffe de Apoftatis, quos jona-

o

um

in generim ; in Creo erim eft, ézi-

thas perfequebatur ; quem ipft vice

e9 « )'pb oc QG CO

cro. ti. d focer, Vel, fa-

véerfa apud novum Regein, calumniis

400 di

cmm fe geneir um metm

traducere nitebantur.

Bibigc..m Com. Menocb. 3. VT.

yj' ]"

394

LIBRI I M-ACHAB*JEORUM

|

1105 1f

62. Et juffit fpoliari Jonathan veftibus fuis, & indui eum

virtus

purpüra: & ita fecerunt: & collocavit eum rex federe fecum.

l

"

63. Dixitque principibus fuis: Exite cum eo in medium

civitatis, & praedicate, ut nemo adveríuüseum interpellet de

lio füi

ante i

ullo negotio, nec quifquam ei moleftus fit de uila ratione.

64. Ét factum eít, ut viderunt, qui interpellabant gloriam

turm

ejus, quae praedicabatur, & opertum eum purpura, fugerunt

Omnes :

ercit

6s. Etmagnificavit eum rex, & fcripfit eum inter primos

neqi

1

amicos, & poíuit eum ducem , & participem principa:us.

eft à

66. Et reverfus eft Jonathas in Jeruíaliem cum pace, &

f

ie

67. In anno centefimo fexagefimo quinto, venit Demetrius

()

Vi

&

filius Demetriia Creta in terram patrum fuoruüm.

68. Et audivit Alexander rex, & contriftatus eft val

de? &

C&

N

reverfus eft Antiochiam.

16.

tU

69. Et conftituit Demetrius rex Apollortium ducem, qui

LL

preerat Caelefyrize , & congregavit exercitum magnum, &

H

acceífit ad Jamniam, & mifit ad Jonathan. fummum facerdo-

tum,

tem ,

r

go. D

icens: Tu folus refiftis nobis: ego autem fa&tus funt

Cam

dere

in derifum, & in opprobrium, propterea quia tu poteftatem

adverfum nos exerces in montibus:

Comr

71. Nunc ergo fi confidis in virtutibus tuis, defcende ad

D

nos

occu

l

lInterpcllantes adverfus eum.) Regem

67. Vesit Demctrt:u:, 6c.) Nimirum

h^

interpellantes, & accufationes profe-

paterni regni recuperandi caufa.

I3

rentes contra eum.

68. Reverfus eff .4ntiochiam. ) Ut

Uadt

Non intendit ad eos. ) Rejecit accu-

fcilicet

Antiochenorum defenítonem

Vtco t

fatores, & calumnias eorum,

impediret.

fei

62. Sedere fecum. ) Quafi ejufdem

69. .44 Jamsiam ) Erat uxbs mari-

p T

eonfortem imperii.

tima Paleftine egregie munita.

fünt

63. Pradicate. ) Per prz&onem de-

Lj

4

O. Ts foíus re/t'/iis z0555.) In Grz-

Tb)

nuntiate, & edicite.

co eft, exrolleris , ffve elevaris fuper

Grec

De ullo negotio , t$c. ) Quafi nägo-

z0:, intumefcis, vel fuperbis.

pene

*ia regia, aut rationes minus fideliter

I opproärium.

Contemnor. :

adminiftraverit.

7I. Virtutibus.

C

Al

citibus.

) Viribus, feru exer-

On

64. Fugerunt ommues. ) Sibi ab

h.

potentia timentes.

Comparemus illic invlrem.) Decerte-

li

6s. Participem principatus.) Non

-mus cominus.

£f

quidem regni fui focium , fed quafi

Virtus bellorum.) ln Grzeco &ü 70-

Quem

proregem in omni regione Judeorum,

Ase» crvitatum , fed. vul

moNépuoy bellorun.,

ga:us legit ,

f'ïfm

que. regi Syris fubeffet.

—

CATPUT.X.

395

]u etim

nos in campum , & comparemus illic invicem: | quia mecuni eft

[ecun,

virtus bellorum.

medium

72. interoga ,

& difce, quis fum ego, & cseteri, qui auxi-

jellet de

lio funt mihi, qui

& dicunt, quia non poteft ftare pes vefter

10ne,

ante faciem noftram, quia bis in fugam. converfi funt patres

glotiam

tuiin terra fua,

*

ügerunt

73. Et nunc quomodo poter!

s fuftinere equitatum, & ex-

ercitum tantum in campo, ubi non eft lapjs, neque faxum,

pritos

neque locus fugiendi?

àU$.

74. Utaudivit autem Jonathas fermones Apollonii, motus

eft animo : & elegit decem millia virorum, & exiit ab Jeru-

«ce, &

falem , & occurrit ei Simon frater ejus in adjutorium:

ommetrmus

7;5. Et applicuerunt caftra in TJoppen, & exclufit eum a ci-

vitate ( quia cuüodia Apollonii Joppe erat) & oppugnavit

eam.

dde, &

7€. Et exterriti qui erant in civitate, aperuerünt ei, & ob-

en.

q, qui

tinuit Jonathas Jopp

47. Et audivit À

ppollonius, & admovit tlri4a millia equi«

um, &

fcerdo»

tum, & exercitum multum.

e

78. Et abiit Azotum tanquam 1

ter faciehs: & ftatim exiit in.

d haberet multitudinem equitum, & confi-

Cbus fürt

campum , eo quo

&

deret in eis.

Et infecutus eft eum Jonathas in Azotum,

teflatem

commiferunt praelium.

49. Et reliquit Apollonius in czftris mill

e equites poft eos

epde d

Ddda

8o. Et

1105

at

occulte. |

um

L

urbium Joppe:]smnia, & Azotus erat

) Nimirm

lp campo, ubi nom eff lapis, $ c.)

ualis eft harum literarum A. B. C.

aufa.

Quafi dicat , ut habet Jofephus. Pre-

um.) V

q0co fe im eum locum , ubl armis , mon

j

onathas potitus eratJoppe, Apollo-

im quo nullum

nius caftra metatus erat in Jamnia, ibi-

efenftontit

faxisþ;vugnandzfm eff , &

ue abiens verfus Azotum reliquerat

pieffo eff. victis refugism. Ubi nulla

occulte mille equites in quodam tor-

funt antra, vel latibula.

t,frbs m

rente, ut ait Jofephus, ut cum Jo-

Z5. Et exclufft emm a. CFU£tafe. ) In

1

nathas fequens Apollonium prater-

It .ïn Gm-

Grxco &

ft, e;;cluþruni , fcilicet Jop-

greffus eflet. Janniam, ii ex infidus

varit [A9

penfes.

'biga

emergerent, & judaorum terga ca-

Cuflodia Apollonii.) Pxe

fidium Apol-

derent,

of

lonit.

Et commiferunt pralz':m:.' ) In Gre-

, ft"

co eft, xaj cvrspo» aj mapipDoNa( eig

Eg. Adimewit-) Inftruxit ad pugnam-

Es exercitum multsm.) Pedeftrem,

mbsuo», quod verti potelt, Ó appro-

) pecrte

quem Jofephus ait fuifle octo millium.

piv4uavei uni cEerCiius Ad commitiene

Q. Er abf dzoim , tanquam iter

dum pralium. Agnovit enim infidias

) e[,[ m,'

Jonathas, antequam pugnaretur.

faciens ) Situs , & difpofino barum

;41:113 legii;

[]

35 LIBRI1I M'ACHABEORUM OX* £

8o. E: coenovit

m

]on'ath as

; quoniam infidize fun* poft fe, &

circuierun: caftra ejus,

.& ejecerunt jacu!a in populum a mane

ufque ad vefperam.

M

8:1. Populus autem ftabat, ficut pr

æce*»pyerat Jonathas: &

pu

laboraverunt equi eorum.

82. Et ejecit Simon exercitum fuum, & commifit con'ra

Dem

fifídi

legionem, equites enim fatigati erant:

& fugerunt.

& contiiti funt ab eo,

(u

lera

8

3. Et qui difperfi funt per compum, fagerunt in Azotum,

tu

in'raverunt in Bethdagon idolum fuum, ut ibi fe libe-

.

;

Tarenr.

l)

&4 Et fuccendit Tona has Azotum , & civirates, quse erant

in circuitu ejus, & accepit fp

olia eorum, & templum Dagon:

& omnes , qui fugerunt in illud, fuccendit igni.

8;. Et fuerunt, qui cecider

unt gladio, cum his qui fuc-

T

cenfi funt,

fere, o£to millia virorum.

$86. Et-. movit inde Jonathas caftra, & applicuit ea A fcalo-

ootir

nem: & exicrunt de civitate obviam illi in magna gloria.

te'es

$7. Et reverfus eft Jonathas in Jeruíalen cum fuis, ha-

bentbus fpolia multa,

exire

88. Et fatétum eft: ut audivit Alexand

er rex fermones iftos,

addidit adhuc glorificare Jonathan.

,

&oïix

89. Et mifit ei

1

'bulam auream ficut confaetudo eft dari co-

4

gnatis regum.

Qon.

in poffeifioncm.

Et dedit ei Accaron j & omnes fines ejus

€0] D

po—

CA-

los,

5O. Cogrovit Jonathas, quogiam in-

&3. Berbdagon.

fídia fumr pof V fe. ) Cognovit , poft-

idoh: Azotioruim.

3 xEdem Dagonfs

M

quam jam fuperaverat Jamniam , &

Idolum.) Grzce sl2eMdov, templum

illam fuerat prztergreflus.

idoli.

m

Circsierunt.) Equitesilli, qui Apol-

96. I magna g

lonio r-licti fuerant in infiüis.

honore afficientes.

loria, ) Magno (;liln

ln popa'um. ) laexercitum Jonata.

89. Eiulam 4ure4m.) Exrat hocor-

tur T

81. Popsie:. ) Stabat ficut prece-

namentum paucis admodum, & non-

perat. Jonathi..

Preceperat , autem ,

nifi Regum confanguineis concedi fo-

ut ait Jofephus, ut abjectis fcutis ex-

litum.

Serarius putat vel ad pectus,

d

ciperent tela ab equitibus immiffa.

vel ad cingulum, vel 4d q'amcumque

La&oraverumt equi eorum. ) Scilicet

aliam veftium, p«rt: m applicatum fuif-

alienigenarum, fatigati funt diuturna

fe monile, quo tanquam fibula fub-

Püi]

jaculatione.

necterestur loneior

Tent

. £2- Ejeeit.) Eduxit in aciem.

ftimenta.

Sic v

*

a, & fluxiora ve-

irg. /En. 4.

&

[6 aittriti

[wst.) Scilicet Legionarii

4urea purpuream. [uinetlie. fibula

LL

pedites.

'Ue:/itm-

e

X

Ty

1ap,d]

N E

R

hC

*

x

i&**

3

NI

E.

affane

ÜCUAPUT XL

Mortuo llexandro, & fmiliter Piolemzo , qui Alexaudri ;e-

has: &

gnum dolo imoa[erat, ablata ab eo filia fua ,. & tradita in uxorem

Demetrio, bic Demetrius. JYonatban bonorat datis litteris immu-

Con'Ta

1b 60,

miatis a tributis : Jonatbas autem mittit ei auxilieres . milites,

qui occifis uno. die centum millibus, regem a civibus Zntiocbie li-

berarunt , C Zintiochiam incenderunt ; illo autem fedus cum Sfo-

2ottm,

e [ipe-

natba. initum prevaricante , - Antiocbus filius. Alexandri devicte

Demetrio reznans , fedus init cum. Sfonatba , qui una cum

£ erant

fraire Simone Japius voitfor evadit adoer[us

)agot:

alienigenas.

j füc«

r. E

T rex /Egypti congregavit exercitum , ficut arena, quee

eft circa oram maris, & naves mulas:

& quxrebat

Loalo-

obtinere regnum Alexandri dolo, &

addere illud regno fuo.

1

2. Et exiit in Syriam verbis pacificis, & aperiebant ei civi-

, D

ta'es, & occurrebant ei: quia mandaverat Alexander rex

exire ei obviam , eo quod focer fuus effe:.

*

3. Cum autem introire: civitatem

Ptolems&eus, ponebat cu-

ftodias militum in fing

ulis civitatibus.

jl CO

4. Et ut appropiavit Azoto, oftenderunt ei templum Da-

gon fuccenfum igni, & Azotum, & cstera ejus demoli a, &

$; 6s

corpora proieCta, & eorum, qui caefi erant in bell

los, quos fecerant (ecus viam.

O 5 tumu'

5

. $. Et narraverunt re

gi, quia haec fecit. Jonathas, ut inv

i

Dagoni!

diam facerent ei: & tacuit rex.

6. Et occurrit Jonathas regi in Joppen cum gloria, & invi-

emplum

cem fe falutaverunt, & dormierunt 1llic.

'rn() cum

.. Etabiit Jonathas cum rege ufq

ue ad fluvium, ,qUi vo'ca-'

tur Eleutherus: &reverfus eft in Jerufalem.

hocot

BDdgda

g.P.ex

& m

cedt 0

IR

Ex JEgypti. ) Ptolemaus Phi-

5. Tacu;t Rex. ) Sicut Alexaudri

loimetor.

ruinam ,

am moliebat.r, diffimu-

pe&üs !

Q« Verbis pacificts. )! Quafi gene-

labat, ita

Jonathz amici ejus.

cumq

um fuli

ruin fuum revifurus , & magni mo-

6. Cum gloria.) IMsgnifico appara-

menti negotia cum eo tractaturus.

tu, & comitatu.

4- C4:e72. ) In. Graco eft , và m

T. "d. fltum , qui vocatur Eleuthe-

iora V

pinoaa , [unburbta.

,

f5;. ) euem Adric:omi:s ultra Pto-

Tumuls.) Acervos caduverum , vel

lemaidem , & 'Fyrito collocit, non

',. fMd

lapiduu? füper fepultos.

longe a Sidone ex Libano mont pgo*

398

LIBRI L MACHABEORUM

én

9. Rex autem Pto!emæus obtinuit dominium civitatum ufque

CaiT

Seleuciam maritimam :,' & cogitabat in Aïexandrum confilia

H

mala.

metrium, dicens, VENEL comQ

f€p l

9. Et mifit legatos ad De

onamus inter nos paCctum, & dabo tibi filiam meam, quam

habet Alexander, & regnabis in regno patris tui,

u

J

fc:.tl

1o. Poenitet enim me , quod dederim illi ü?iam meam: quae-

4l

fivit enim me occidere. -

d concupierat re-

qui:

1r. Et vituperavit eum, propterea quo

thas

gnum ejus.

4^

15. Ét abftulit filiam fuam, & dedit eam Demetrio, & alie-

La

d

m

navit fe ab Alexandro, & man feftatee funt inimicitiae ejus.

fb

i(

14. Et intravit Ptolemzeus Antiochiam, & impofuit duo

diademata capiti fuo , /Egypti, & Afise.

14. Alexander autem rex erát in Cilicia illis temporibus:

Íen

K

qU

ia rebellabant, qui erant in locis illis.

b (l

is, Et audivit Alexander, & venit ad eum in bellum, &

tiam

produxit Ptolems&eus rexvexercl:itum, & occurrit ei in manu

valida, & fugavit eum.

P

tef

16. Et fugit Adexander in Arabiam, ut ibi protegeretur :

Bex autem Ptolemaeus exaltatus eft.

^l

&e

17. Et abítulit Zabdiel Arabs caput A]exanöri, & mifit Pto-

lemzaeo.

d.

ít in die tertia : & qui

18. Et TeN Ptolemaeus mortuus e

g

l

erant

Vide eumdem in tribu

I9. Dedit eam Demetrio. )

Non

rumpentem.

Afer n. 37. Ptolemaus tamen ultra

q'JOd Demetrium magis amaret, quam

«

Libanum conflituit.

Alexandrum ; neutrum enim cupiebat

lm

Q. Dominium civitatum.) Quas pre-

regnum Syrie poffidere, ad quod ipfe

4

oculos adjecerat; fed noluit utrumque

Tgj,

fidiis occuparat.

i

n it

dque Seleuciam mar

zmam.) Eft e-

fimul habere adverfartum, fperans al-

2]

nim in maris mediterranei littore pro-

tero fublato fe etiam alterum everfu-

* Q

rum.

pe Orontem fluvium ; non longe ab

I7. E aAbféulit Zabdiel, Efc.) Sive

pref

Antiochia.-

d

Q. dz regno patris t2.)

Quoä Oc-

fponte id fecit Ptolemso gratificatu-

eupat Alexander, quem regno tibi

rus , five ab eo redemptus ficarius,

IQ. Rex Piolemans morzuns eff. ) Ex

Ym

debito excrudam.

IO. Qwueffuit enim me occidere.) Ca-

vulnere accepto in pugna, ut aucto-

lumnia eft.

res funt Jofephus, Scrabo, & Florus.

pto

Perierant.) Occifi funt.

ref[,(

11 Vitupemviït em. ) Criminatio

Ab bis , qui erant intra caffrra. ) In

Tiny

&onhéta,

Com

£j« ) Alexandri.

Graco eft, Jg ipfés munst ionibue, Qu

ol

c—;ip UT XI

3

6

rj

9

uíque

erant in munitionibus

? perierunt ab his, qui erant intra

onfilia

Caítra,

I9. Et re

gna&(it Deïïnetrius anno' centefimo fexag?fïmo

) Com-

fep.imo.

quam

20. In diebus illis congregavit Jonathas eos, qui erant in

Judaa, ut expugnarent arcem, qu» eft in Jeru

L

Falem C &

'

que-

ecerunt contra eam machinas mui!:as.

21. Et abierunt quidam , qui oderant genten

]

; füam viri iniQ

at f

i

qui ad regem Demetrium, &

thas obfideret arcem.

renuntiaverunt gi , quod Jona-

k alie-

22, Et ut audivit , iratus eft: & ftatim venit ad Ptolemai-

1

e

j

"

dam, & fcripfit Jonsthae, ne obfideret arcem, fed o

—Cvcurreret

it Qu

fibi ad colloquium feftinato.

23. Ut audivit autem Jonathas, jufli£ obfidere: & elegit de

fenioribus Ifrael, & de facerdotibus ) & dedit fe perjculo.

JTIbUS:

24. Et accepit aurum, & argentum , & veftem , & alia

t

m &

xenia multa, & abii

t ad regem Ptolemaidam, & invepiïygra-

manü

tiam in confpeCtu ejus.

25. Et interpellabant a

"

dverfus eum quidam iniqui—'ex gEH-

te fua.

'

fetur ;

26. Et fecit ei'rex, ficutifecerant ei, ql..li ante eum fuerant:

& exaltavit eum in confpettu omnium amicorum fuorum,

fit lo

27. Et ftatuit ei principatum facerdotii, & qusecumque

& qi

alia habuit prius pretiofa, & fecit eum principem amicorum.

Tafit

29. Et

/

m

j.Nmn

a qun

erant in przfidiis, & munitis locis,

riis ^militi;us, gffet!que id perfugium

tam ex parte Demetrii , five Ptole-

omnium fcelezatorum gentis fuez. Hu-

cupiebaï

jus ergo rei ut fidem faceret; fecum

uod i

mei, quam Alexandri, alteri ab . alte-

duxit viros prímarios, feniores fcili-

jmmque

zis interfe&ti funt.

rans La

21. Quidam.) Judsei patriz inimici.

cet ,- & facerdotes fide digniífimos.

- o0. lratus efd.) WNolens fibi exipi

Dedit fe pericufo-) .Commifit: fe pe-

, ere-

riculo.

prefidium illud, quo Jerufalem, & Ju-

dxam habebat in poteftate.

24. Xenia.) Mlunera.

) 6t

23. J*f* ebfidere.) Urgeri obfidio-

Q&. leterpelabant. ) Em accufa-

nem.

bant apud Regem.

aríuS

o6. Sicut fecerant, €&«, ) Ptoleineus

7

/

d

Elegit de fenioribus, &c. ) Omnino

videlicet Philometor, & Alexander.

probabile eft Jonathan parafle quid

r au 0

refponderet Regi de obfidione arcis:

29. Statwit.) Confirmavir.

flore

—Er quacumoue babuit prius /iræt:o/)z.)

nimirum fe id aggrefïum necellitate

comprlium , propterea quod imultis

Dig:;ic itis infign»ia, & gentisiuz prin-

7 ) l

quotisie injuxiis afficeretur a prefidia-

cipatuin.

"LU

408

LIBR L MACHAB/EORUM

28. Et roftul'avit,ïonath'as a rege, ut immunem faceret Ju-

5

butor.

deeam. & tres toparchias , & Samariam

,& confines ejus, &

promifi: ei talenta trecenta.

& co:

209. Et confenfit rex: & fcripfit

Y

omnibus, hunc modum continentes:

]onathæ! epiftolas de his

hoc.

^"

.40. REX Demetrius fratri

J1

daeorum.

Jonathae falutem, & gepti Ju-

Jondï

31. Exemplum epiftolze, q

uam fcripfimus Laftheni

X

p-arenti

nollro de vobis, mifimus ad vos, ut fciretis:

füo

-

32. Rex Demetrius Laftheni parenti falutem.

quem

ROR

43. Genti Judaeorum, amicis noftris, & confervantibus,

Contr:

QUi

quae jufta funt apud nos , decrevimus benefacere, propter

benignita:em ipforum, quam erga nos haben:.

*

34. Statuimus ergo illis omnes fines Judaese, & tres civita-

&

j

tes, Lyddan, & Ramathan, quse additee funt Tudaece ex Sa-

trum

maria, & omnes confines earum, fequeftrari omnibus facri-

chum

ficantibus in Jerofolymis, pro his, quae ab eis prius accipie-

bat rex per fingulos annos, & pro frué&tibus terree , & po-

patris

morum,.

:

au

EN

TQitt

l

35. Et

4l

ln

Q9. Tres toparchbias. ) Intelligit tres

vö'yäg'cïþafpsm;, xad hu3Ou», x&l Baua-

qu

civit:tes, de quibus fupra c. Io. n. 5o.

Séu, id eft, &' zres p-efecluras ( hoc

WO.

vide intra num. 34.

enim fignificant Noyuor ) .4pharema ,

Samartam.) Civitatém Samarig, cum

6 Lyddam, & Rbamathem.

Adricho-

ï,

a

tantu.

fuis confinibus, & fubjectis Iocis.

mius À pherema in tribu Éphraitm col-

.Qg. Epiffolss.) Literas patentes.

locat, juxta Lyddam, que etiam dicta

fen

te

SI. Lafflheni pareuti moffvo. ) Inftar

eft Diofpolis, & Rhamathan Samue-

parentis Lafthenem colebat Demetrius,

lis natalibus, Fabitatione, & fepultu-

Ts

quod ejus ope adjutus, ex Creta cum

ra illiftrem. — Vids infra c. Ig. n. 5.

exercitu veniens 1egnum recuperafiet.

a civitatibus peefecture nomen acci-

Vide Jofephum lib. 13. c. g. inGra-

piunt, & promifcue accipiuntur. Sic

€o tamen non eft, parezz; , fed cv-

cum dicitar. Rex Neapoflis. , intelligi-

fama

syevé', id eft cogzare.

Utrumque ve-

tur etiam totius re

2

n

i Dominus.

e

rum eífe potcft , ut fcilicet quis pro-

Sequeff-4ri.) In Greco non eft hoe

cegmci

verbum, fententia videtur effe, voluif-

0l

ii

pinquus fit , & colatur loco parentis:

adde hoc eodem verficulo Lafthenem

Creiqy

fe tres illas civitates, five prefecturas

AR

vocari etiam z«r£;« in Greco textu.

obligari ad.

ebendos fumptus facri-

3/

33. Ce»sfervantius qu& jufla funt

ficiorum in

|

erufalem.

Ia

aprd mos.) Jus noftrum fartum tectum

tss

Pro bis, que ab eis prizz:: zzca'pieödt

cuftodientibus ,

nec

illud. violanti-

Rex, 6c. ) Ut proventus regius ex

:

bus.

illis civititibus non jsm ia &rarium

Ea

j4- Ef tres civitates Lyddan, £ Ra-

Regis inferretur, fed facro ufui facri-

I

ficiorum defa viret.

alis

zeathan. ) ln Grgco eft , xoi v2 vpát

e

lil

C | ACP UT : XI.

40I

.35. Etalia, quse ad nos þertinebankt, c.ïecimarum; & trí-

&

us &

butorum ex hoc tempore remittimus eis, & areas falinarum,

,

& coronas, quae nobis deferebantur.

de his

56. Omnia ipfi

S concedimus: &

-rufna f—rrïtum erit ex

nihil ho

hoc, & in omne tempus.

Itl Jü-

41. Nunc ergo curate facere

T*]orum exemplüm, & dgtur

Jonathze ; & ponatur in monte fancto, in loco celebri.

arenid

38. Et videns Demetrius rex, quod filuit terra in confpeCtu

fuo, & nihil e1 refiftit dimifit totum exercitum fuum, unum-

quemque in locum fuum, excepto peregrino exercitu, quem

ttibus,

contraxit ab infulis gentium: & inimicä erant ei omnes exer-

optet

citus patrum ejus.

-

39. Tryphon autem erat qui

cïärh *'par'tiyum Alexandri priusz

ciatee

& vidit, quoniam onnis exercitus murmurabat contra Deme-

ex -

trium, & ivit ad Emalchuel Arabem,

qui nutrieþat Antio-

: fücti

chum filium Alexandri:

ccipit-

4o. Et alfidebat ei, ut traderet eum ipfi, ut regnaret loco

& p

patris fui: & enunciavit ei quanta fecit Demetrius , & inimi-

cidias exercituum ejus adverfus illum.

Et manfit ibi diebus

multis.

:

)l

i

41. Et mifit Jo

nathas ad Demetrium regem , ut ejicereteos,

il

7 M-d'

qui in arce erant in Jerufalem, & qui in preefidiis erant: quia

4 ( liot

impugnabant Tfrael.

jfurttd

42. Et mifit Demetr

ius ad Jonathan, dicens : Non hsec

Adrichoe

tantum faciam tibi, & genti tuae: fed gloria illu

«iiim col

&rabo te; &

:

gentem tuam , cum fuerit opportunum.

4m du

43. Nunc ergo re&te feceris, fi miferis in auxili

u ddibivr.

y Samie

; fepulm

m;osv: c;uia*. difceffit omnis exercitus meus.

pv

44. Et

en u

g. 9t

; Aä-z»as*.jälinafkm;) In Grzco eft,

ER inbmici erant ei, &t.) Idxeol.ue*

Jfagna falis , Np»ag a^0c, id eft con-

odium incurrit proprii exercitus e fua

gtl

ceptacula aquarum marinarum , qua

ditione colle&i; dolebant enim mili-

u$ t

] eH hot

folis, aut ignis ardore excocte con-

tes quod ftipendiis privarentur, qui-

crefcunt in duritiem falis.

bus hactenus fe aluerant..

à volii

37- Le monte fan&o.) Intemplo, vel

jj urt

4

40- -4ffidebar ei.) lllum urgebat.

us hao

in atrio aliquo templi , quod a. multi-

OUroiraderet eum /pfr. )

tudine populi celebratur.

XAnri"oc»hunï

38- Silust terra. ) ( uievit a bellis.

'Tryphoni.

mWM

eK

. Excepro peregrino exercitu, ) Quema

42- Gloria il/ü/??aäaöte.- ) Honores

entis

Creta fe

cum duxärat,& e:.; vicinis in-

tibi addam , augebo te dignitate.

ulis..

fm jadr

Bubl. 9»m Com. Mizo;ä- TFL

Eee

402

LIBRIILMACHABEORUM:

.44. Et mifit ei Jonathas tria millia virorum fortium Antio-

[

"

chlam & venerunt ad regem, & dele&atus eft rex in adven-

tu eorum.

-

Tütuc

te,

45. Et convenerunt, qui erant de cmtate centum viginti

millia virorum ,' &. volebant interficere 1*egem.

M

telta

46. Et fugit rex in aulam: & occupaverunt, qui erant de

civitate, itinera civitatis, & coeperunt pugnare.

lam

47. Et vocavit rex Judaeos in auxihum, & convenerunt

y

omnes fimul ad eum ». & chfperü funt omnes per civitatem:

Tyn

48. Et occiderunt in ilia die centum millia hominüm, &

fo

—

te5: |

fuccenderunt Civitatem, & ceperunt fpoha multa in die illa,

& libéraverunt regem.

Jlum

49. Et viderunt, qui erant de 01v1tate, quod obtinuiffent

Qvit

Tudaei civitatem ,. ficut volebant:

& infirmati funt mente fua,

ót

& clamaverunt ad regem cum precibus dicentes:

u

5o. Da nobis dextras, & ceiïent Judaei opp.xgnare nos, &

jj

d

cthatem

p

sT Ef prOJecerunt arma fua, & fecerunt pacem, & glori-

iE

ficati funt Judaei in, confpe&tu regis, & in confpe&u omnium,

lem

qui erant in regno ejus, & nominati funt in regno: &regreffi

65

funt in Teru(alem, habentes fpolm multa.

Den

$52. Et fedit Demetrius rex in fede- reönl fui:

& filuit terra

VOl

in confpettu ejus.

&

$3. Et mentitus eft omnia, quæcumque dixit, & abaliena-

ltra

vit fe a Jonatha, & non retribuit ei fecundum beneficia, quae

6s

fibitribuerat, & vexabat eum valde:

Qieb

$4. Poft hzec autem reverfus ett Tryphon , & Antiochus

cum eo puer adolefcens j & regnavit, &lmpofult fibi dia-

m

dema.

*

Quo

ferat

$5. Et congregati funt ad eum omnes exercitus, quos di-

fperferat Demetrius, & pugnaverunt contra eum, & fugit, &

s

y

terga vertit.

56. Et.

Tis

1

"henti

Md

46. . Irnera civitatis.) Micos urbis,

$0. Da mobis dextras.) In fignum

n

ne quls ferre poffet auxilium . De-

pacis, & reconciliationis.

m m

metrio , qui fe in regiam receperat.

52. Siuit terra.) Quievit a bellis.

Ef

47- D'[per [c ]zmt omnes per ciuita-

54. Puer adole[cens. ) Grecus tex-

&f

£em.) Ut eos, qui variis locis vias

tüs VOCat , waz&ap:ov »serspo» , adolef-

civitatis obfidebant, de medio tolle-

centulum ,

five potius puerulum de-

y

&ent.

£

cem fcdwet, aut duodecim annorum,

Wm

49 Irgfman j:m; ) Confternati.

55. Quos duperferat. Demeirius. )

n

o

E

*

4

CAPUT X

493 ..

Ànto

$6. Et acvgepit Try*g)hon.be&ias:*ä & obtinuit An.tïiochiam,:

dyen

$7. Et fcripfit Antiochus adolefcens Jonathae, dicens: Con-

itituo tibi facerdotium, & conftituo

te fuper quatuor Civita-

Vigitti

tes , ut fis de amicis regis,

sg. Et mifit illi vafa aurea in minifterium j & dedit ei po-

int de

teftatem bibendiin auro, & effe in purpura , & habere fibu-

d

lam auream:

m

qerunt

$9. Et Simonem fratrem ejus conftituit duce

4

la t"erminis

'em

Tyri ufque ad fines JEgypti.

Im, &

6o. Et exiit Jonathas, & pera

mbulabat fra-ns flumeh civita-

tes: & congregatus eft ad eum omnis exercitus Syriae in auxi-

e 1l

lium, & venit Aícalonem, & occurrerunt ei honb-riüce' de

civitate.

?

uiffeat

te fna,

61. Et abiit inde Gazam:

&

| edncïufgrunt* fe, qui erant Ga-

Zi»: & obfedit eam , & fuccendit,

quae e;ant—in eircuitu ci«

vitatis, & praedatus eft ea;

0j, d

62. Et rogaverunt Gazenfes

Jonathan, & dedit illis dexte-

ram: & accepit filios eorum obfides, & mifit illos in Jerufa-

glori

yoiurt,

lem : & perambulavit regionem ufque Damafcum.

.63. Et audivit Jonathas, quod praevaricati funt

principes

egrel

Demetrii in Cades, qua eft 1in Galilaea, cum exe

*

rcitu multog/

volentes eum removere a negotio regni: -

t term

64. Et occurrit illis: fratrem autem fuum Simonem reliquit

intra provinciam.

1ljen?

65. Et applicuit

Simon ad Bethft;ram, & expugnabat eam

, quæ

€os.

diebus m/uïltis ; & conclufit

Eeeos

66.Et

iochus

bi dia-,

(Quos Pc'ipändiis» fraudaverat, & dimi-

. 60. Trans fluäzen-.) Jordanem.

ferat a militia.

61. Que erant $m circuitu. civttatis.)

jp; d-

S6. B.ffias.) Elepha

ntos.

Id eft füburbiía.

.glïïv

57- Super quatuor CioitALOS. ) Su'pe—

63. Prevaricati funt ) hl Greco.

H

riws n. 34. trium tantum civitatuim

eft, mapgca» , id e(t , aderazt: nó-

mentio facta fuerat , fed novus Rex

L

ter videtur legiffe,'zepéDoa» , vel

» i

addit quaxtam.

iwn.) Domus fcilicet

TTcpEyOgLI O (*

58. dp mniffer

Enm.) Jonatham.

] fïgnum

aut men

f füz, ut patetex fequentibüs.

Effe im purpura, Gc.) Ut purpuramy

44 negotio regni.) Vofeb;il;lt' enim Jo-

1 pellis

& fibulam auream geítaret. -

nathan in fuafn Judzam cogere, ne

i

A. terminis 7)71' zzfgue' mljf;ze:

fe regni Syriz negotiis immilceret.

64. Provizciam.) judeam.

, ngle j

E ypti. )

Dedit totim oram mariti-

jim &

mam Palzíting

, ut eam fibi Judao-

65. Expugzalat.) Oppugnabat.

nn()fllïm

Cenclaftt.) Obfi—dion'ej cinxit.

xuin arsais fu»bje&ejm redderet.

r

44LIBRILI MACHABAXORUM CAP. XI.

66. Et poftulaverunt ab eo dextras accipere & dedit illis: &

ejecit eos inde, & cepit civitatem, & pofuit in ea praefidium.

ji

67. Et Jonathas, & caftra ejus applicuerunt ad aquam Ge-

Dan

nefar, & ante lucem vigilaverunt in campo Afor.

-

elif

. 698. Et ecce caftra alienigenarum occurrebapt in campo, &

lun;

tendebant ei infidias in montibus: ipíe gutem occurrit ex ad-

:

[j

verfo.

- 69. Infidize vero ex

2

runt praelium.

"

furfgxerunt de locis fu?s,* & commife-

PA

70, Et fugerunt, q

ui erant ex parte Jonathze omnes, & ne-

mo relictus eft ex eis, nifi Mathathias filius

]

Abfolgmi, & ]udas;

Cs d

filius Galphi, princeps militide exercitus.

71. Et ícidit Jonathas veftimenta

à.

:

fua, & pofuit terram in

eam

capite fuo, & oravit. -

-

42. Et reverf

u

se

ft Jonathas ad eos in prääliiïm, & conver-

tit eos in fugam, & pugnaverunt.

Tün

/

74. Et viderunt, qui fugiebant p

artis illius, & reverfi fant

Tunt

ad eum, & infequebantur cum eo omnes ufque Cades ad ca-

dum

Ítraiua, & pervenerunt ufque illuc. -

. Et ceciderunt de alienigenis in die illa tria millia viro-

Tent

*

rum; & reverfus eft Jonathas in Jerufalem.

Spu

&f

trib

C

ttes

C A-

fe

&

w

09'

66. Dexteras accipere.) Pacem faf

ut pa/cet Jofue 11. 1. 1o- dml campo

fn

cere , ut fupra num. 50.

fuo Nephthalin, ad quem locum no-

67. Ad aquam Genefar.) AÀd ftag-

&urno itinere fummo mane pervene-

tum. Genefareth ; quod etiam vocatur

runt.

— 68. Tendebant.) 'letenderant.

L!

mare Galilez , eftque in tribu "Zabu-

r

lon.

£

O. Niff Matbathias , 6c. ) Hi foli

ZAnte lucem v:'gil;zvu:unt. ) Summo

cum fuis remanferunt.

mane fe contulerunt in campum.

72. Pugnaverunt. )

In Greco g('c ;

lts

In campo Afór.) Afor gloriofa quon-

X £Quvov, & fugerunt.

trar

dam civitas ant:ex ipfa Jofue tempora,

vET Ifartis Hlius.) Scilicct, fonathe

fün

--

-

.

Xl

* ox

E x *

FP

403

ls. &

a

C NPUT XIL

diom.

ac Spartiatis fedus renoodt ; principes

m Ge-

jfomL'bw cum Romanis ,

Demetrii ipfum invadentes fugat 5 perc

uffisque zirabibus ordinat

p, &

edificare prafidia in Sfudea, & murus con

tra arcem in Jeruja-

exal

e

lem; fed a Tryphone cupiente regnum — Zdntiocbi invadere ,

um , apud Ptolemaidam dolo captus e[P, omne[- —

mmife

fg*emie; fe amic

que, qui cum eo erant , interfetii,

& ne

iT vidit

Jonathass quia tempus eum juvat , &—;elegit»vï-

Judas

ros, & mifit eos R.omarlnl, ftatuere, & renovare cum

eis amicitiam :

am 1f

2. Et ad Spartiatas,

& ad alia loca mifit fepïftol-as fecun—dum

eamdem formam.

intraverunt fcurïarri., & dixe-

onvet

. Et abierunt Romam , &

runt: Jonathas fummus facerdos ,

& gens Judaeorum mife-

i fünt

runt nos, ut renovaremus amicitiam,

& focietatem fecun-

3d cà

dum priftinum. -

epiftolas ad ipfos per i;)ca,"ut deduce-

4. Et dederunt illis

yent eos in terram ]uda cum pace.

4 Vitü

s, Et hoc eft exemplum epiftolarum

, quas fcripfit Jon axthas

Spartiatis:

ATHAS fummus facerdos, & feniores gentis,

6. JON

& (acerdotes, & reliquus pop

ulus Judzeorum, Sparþia;is fra-

tribus falutem.

ampridem m

ïfïæferant epiftolae ad Oniam füummum fa-

bat apud vos: quoniam eftis fra-

cerdotem ab Ario, qui regna

d fubje&tum eft.

tres noftri, ficu

t refcriptum continet, quo

-

g. Et fufcepit Onias virum, qui

LI

mi

ffus fuerat, cum hono-

ve: & accepit epiflolas, 1

n .quibus |

fignificabatur de focietate,

(À

& amicitia.

9. Nos, C

um nullo horum indigerethus, habentes folatio

fanétos libros

, qui funt in manibus noftris,

m cump

ycum 00*

&

EÉee 3

1o. Ma-

df

2

PCI'VBHE'

g. jam pridem.) Ante annos fere

us. ) Opportunitas.

at

I TE;np

Dederunt ) Romani.

: nonaginca.

Dederunt ilis epiffolas 44 spfos per

Eflis fratres noftri

.) Vide infra n. 2I.

) H fol

Joca. ) Ad prefides locorum , per que

Nos cum nullo borum indigeremus. )

— Nec focietate armorum. , debellatis

j di

tranfituri erant ; nam oj x«rd TO7zGy

inimicis noftris, nec agnicitïa, cum

funt figulorum lgcoiuxn prepofiti,

: 1onath$

-*

406

LIBRI L'MACHAB/EORUM

1o. Maluimus mittere ad vos renovare fsaternitatem $04X

1

*

amicitiam , ne forte alieni efficiamur a vobis; multa enim

Quam :

tempora tranfierunt , ex quo mififtis ad nos.

ET

2

II. Nos ergo in omni tempore fine intermiífione

a diobos

tes f(

folemnibus , & caeteris, quibus oportet, memores fumus ve-

2

ftri in facrificiis , quee offerimus, & in obfervati

?

fiones

onibus, ficut

fas eft, & decet meminiffe fratrum.

^

itaqu

12. Leetamur itaque de gloria veltra.

.15. Nos autem circumdederunt multze tribulationes, & mul-

|

Däe

ta praeelia, &i

adver

x.xlpügnav.erunt* nos reges, xqui funt m circuitu

noflro.

.

.14. Noluimus ergo vobis molefli effe, neque caeteris fociis;

fione

& amicis noftris j 1n his praeliis.

plone

15. Habuimus enim de coelo auxilium

x, & liberati fumus

26

nos, & humiliati funt inimici noftri.

a

Cive

'16. Elegimus itaque Numenium Antiochi fiium ,, & Anti-

5

patrem Jafonis filium , & mifimus ad Romanos renovare cum

lare,

eis amicitiam, & focietatem priftinam. -

Cüffo

,r7. Mandavimus itaque eis, ut veniant etiam ad vos, &

H

falutent vos: & reddant vobis epiitolas noftras de inno-vatiaf

ne fraternitatis noftrae:

4

[Uïb )

àQC

18. Et nunc benefacietis refpo

ndentes r:obis ad haec.

j

Ij, Et hoc eft refcriptum epiftolarum , quod miferat Onice:

Tünt :

n

20. Arius, rex Spartiatarum, Onise facerdoti magno falu-

30

tem.

".

2 l,. ]:[lï'

tranf

[

3

& vicinos Reges, Antiochum fcilicet

enim libris 'de' Ceth—uræ po*ü*eriä— fcri-

& "Tryphonem, &

Roma*-ngs- amicos

ptum eft: wapaxAgoig , apud Graecos

habeamus.

Habentes folatio [autlos libros, | €$c.)

nem.

fignificat noninfrequenter aydm onitio-

-

Íd eft cum Dei beneficio, quiete,

IO. Ne fb)-fe :z'/i'eäi" efferamur '4 va'-.

aT

pace fruatur refpublica noftra, & di-

D/s. ) Amicitie enim ficut mutua com-

vino cultui operam dare poffimus, &

miunicatione firmantur , ita filentio,t&

tatoru

lectione facrorum librorum nos oble-

hur;

defuetudine diftrahuntur.

(o ho

&are , nullo nos interpellante : non ta-

men veftri obliti fumus, &c. IuGreco

Jdnlta enim tempara.) Hoc eft anni

ff Q

textu eft mapdxNoi» &yovreg v Doi-

circiter nonaginta.

Q

im

XIr. [o ebfervationibts.) In Greco

di

b

B& déym, quod vertere poffis ,

Mul

Documentum babentes libvos [fqn'äa:.- ]0-——

eft mpoo'vxaig erationibus , obfecratzo-

fephius dixit dztooéi£m demonffrationem ,

?zt'äüfc

&b, |

I5. Hwmiliati.) Aflliti, feu depreffi.

u

drgumentum , teffimonium, quod fra-

tres fimus , quódque vos ex Abraham

.K8. Benefac

j

tetis.) Gratum nobis fa-

chg

& ex Cethura genus ducatis; in facxis

Cietis.

e

Ceg [

Tl'x P[

C Ai'PwU T IÉ

407

1

1, &

Wt a édtum etc io o ptura ia Spartiatis, & Judae

E

4 enim

S; qUOf

niam funt fratres, & quod funt de genere Abraham.

22. Et nunc ex quo haec cognovirmius ,

diebus

x benefacitis fcriben.

tes nobis de pace veftra:

TU5 ve.

: Pecora noftra, & poffef;

23. Sed & nos refcripfimus vobis

is fict

fiones noftrde, veftree funt; & veflrae, noftrae: mandavimus

itaque haec nunciari vobis.

E

24. Et audivit Jonathas, quon!

am regreffi funt principes

&mt

Demetrii cum exercitu multo fupra quam

| pri.us » ppgnare

P

"itCultu

adveríus eum.

.

at'hite re-

/2$. Et exiit ab Terufalem, & occurrit eis in Am

y[ocilsy

gione: non enim dederat eis fpatium ) ut ingredgærentqr re-

gionem ejus..

fümus

26. Et mifi

t fpeculatores in caftra eorum : & reverfi renun-

5

ciaverunt, quod conftituunt fupervenire illis nocte.

k Anti-

27. Cum occidiffet autem fol, preecepit ïonathasxfuis vigi-

re eum

lare, & effe in armis paratos ad pugnam tota noéte, & pofuit

cuftodes per circuitum caftrorum.

v5. &

28. Et audierunt adverfarii, quo

d paratus eft Iönathas cum

t0yatio"

fuis in bello: & timuerunt ,

& formidaverunt in cor—de fuo,

N

& accenderunt focos in caftris fuis.

C

29. Jonathas autem , & qui cum eo erant, non cognove-

: Ori:

runt ufque mane : videbant autem luminaria àrdentia,

go al

30. Et fecutus eft eos Jonathas, & non comprehendit eos:

1.111

tranfierant enim flumen Eleutherum.

Zabadaei,

p

31. Et divertit Jonathas ad Arabas, qui vocantur

yuris ftti

& percuffit eos, & ac;epit fpolia eorum,

j Grecos

A. Et

—

i;nenifïo'

IH ass

Supra quam prius. ) Majori,quam priue.

ur 40

OI. I» Script:&a.) In antiquis Spar-

tanorum monumentis.

25. In -Amathite regione. ) Recio:eft

yra o

$unr de genere Abrabam.) Quomo-

juxta montem Lybanum ab urbe A-

jendiot

do hoc verum fit, & fieri. potuerit,

math que frequentius Emat appel-

latur in Scriptura ,, nomen habens.

fufe difputant Serarius ad hunc lo-

;di at

cum, & Salianus T om. 5. anno mun-

Regionem ejus.) Scilicet Jonatha..

di 3821. n. 8. & deinceps.

Nihil eft

26. l//i.) jud&is.

certi.

Vide que diximus in Repub.

QQg. .Mecendermmt focos. im. caffris fnis.

i Go

Ut videntes Judzi frequentes ignes non

Müatta-

Heb. lib. I. cap. 2. 7.

QA. Regre[ funt primipes Demetrit ,

fufpicarentur hoftes fugiffe.

&c.) Bellüm inftaurant Demetrii du-

QQ. Nom cognoverunt. ) llos fugiffe.

jdepr d

ces contra Jonathan , quod fcilicet

go. Flumem Eleutherum. ) De quo

nobis U

fuperiort cap. num. 7.

L

"Eryphofi, & Antiocho adhzfiffet.

4g. LIBRI I.XMA.CHAB«E.O-RUM

- $2. Et junxit, & venit

-Damaf'cumg, & per ambulabat omnem.

VIIC

regionem illam. -

44

33. Simon autem exiit, & venit ufque ad Afcalonem ; & -

aád proxima prae

fhu

-fïd»iaä, & declinavit in Joppen, & gccupavit

eam ,

divit —ekn»i'm:, quod vellent praefidium tradere parti-

büs

34. (Au

fui

bus Demetrii) & pofuit ibi cuftodes, ut cuftodirent eam.

35. Etreverfus eft Jonathas, & convocavit feniores populi,

L.

& cog

J

tavit cunt eis cedificare preefidia in Judzea,

Qu

& exaltare altitudi-

46. Et zedificare muros in Jerufalem ,

nem magnam inter medium arcis, & civitatis, ut fepararet

BLUS

trac

eam a civitate, at effet 1pía üqg,uIariter', & neque emant, ne-

:

Yet

que vendant.

47. Et convener

unt.ut edificarent civitatemz & cecidit

€ni

murus, qui erat fuper torrentem ab ortu *fqlis, & reparavit

eum, qui vocatur Caphetetha:

tün

49. Et Simon sedificavit A

diada in Sephela, & munivit 4eam,

& impofuit portas , & feras,

fen

39. Et cum cogitaffet Tryphon regnare Afize , & affumere

diadema, & extendere manum in Antiochum regem:

por

40. Timens, ne forte non permitteret eum Jonathas, fed

0m

pugnaret adverfus eum, qu&rebat comprehendere eum; :

&

occidere; Et exurgens abiit ii Bethían.

| (4;,1 Ef

Tiai

f

32- Perambulalat omnen regiopnem s[-. ftataunt, quia arcis expugmatio diu-

lz.) Deinctrianos inquirens , & per-

*

turnioris erat laboris, & temporis.

fequens.

37- EBt cecidit ZPkrus. JPro, nam ce-

Hs

»editione bellica..

ciderat.

á

(088- Exiir- ) Exq

Ab orti folis.). Mexfus Orientem.

Qccupavir eam. ) Krat.iln quidem

in poteftate Jonathe , ut conft.t ex c-

38- -ddiada.) Uxbs intribu Dan, de

fo.«41.773. & 76. fed dicitur occupaf-

qua A drichomtus in tribu Dan, num.3.-

ä

Sephela. ) Nomen regionis, in qua

fe , quia foppenfes ad. defe&tionem in-

fita erat. Adiada.

élinabant , ileoque Simon adífuit, ut.

ilos in fide contineret.

4O. Pugnuarert aduer[us. esm. ) Pro

3

D

5

. Reveríus efó Tonathas.

N

J

deíenfione nimirum. Regis adolefcen-

h

) Ab ex-

" tis bene de fe, & Simone fratre fuo

á

P*edfi.tione, faa in Judeam.

26. Exaltare.) Attollere..

meritiz fciebat enim. "Eryphon Jona-

Ipfz.) Arx.

tham virum effe fortem ,, ac potentem,.

qïl

& qui pietatem , ac fidem ambitioni ,

Q

Singulariter. » Seorfim

* feu femota

& rebus omnibus anteferret.

rorfus.

Emant , €fc.) Qui im arce commer-

Iz» Berb[zn.). Qu erat civitas im

«

cio prohibeantur, & commeatu. lta

tribu Manaflis circa. Jordanefh.

409

CAPUT*XI.I.'

If t

4r. Et Aexivit Jonathas obviam illi cum quadraginta millibus

virorum eleCtorum in preelium, & venit Bethían.

m

42. Et vidit Tryphon , quia venit Jonathas cum exercitu.

üpart

multo, ut extenderet in eum manus, & timuit.

43. Et excepit eum cum honore, & commendaviteum omni-

part

büs amicis fuis, & dedit ei munera; & pra&cepit exercitibus

]l

fuis, ut obedirent ei, ficut fibi.

ypuli

44. Et dixit Jonathee : Utqui

d vexáfti univerfüm populüm,

cum bellüm nobis non fit?

litudi-

4s5. Et nunc remitte eos in domos

fuas: .elige, autem tibi vi-

pararet

fos paucos , qui tecum,fint, & veni mecum Ptolemaidam, &

tradam eam tibi, & reliqua praefidia, & exercitum, & uni-

veríos

P

cecidit

enim ventl.

-ræpoütos, negotil, & converíus abibo: propterea

paravit

46. Et éredidit ei, & fecit

; dieat dite d dimifit exerci-

tum, & abierunt in terram Juda.

f

ecum tr1

] edtt,

47. Retinuit- autem

iá millia virorum: ex quibus

remifit in Galilaaam duomillia, mille autem veneruntcum eo.

wiete

.48. Ut autem intravit Ptolemaidam Jonathas, clauferunt

portas civitatis. Ptolemenfes: & comprehenderunt cum ; & ^

omnes, qui cum eo intraverant, gladio interfecerunt.

15 fed

,.

49. Et mifit Tryphon exercitum, & equites in Galileeam;

& in campum magnum , ut perderent omnes focios Jonathae.

so. At illi, cum cognoviffent, quia comprehenfus eft Jo-

LE

nàthas, & periit, & omnes, qui cum eo erant, hortati funt

—

femetipfos, & exierunt paratiin prelium.. -

L

itio Qit

. sr, Et videntes hi, qui

1

infecuti fuerant, quia pro anima

porie

res eit illis reverfi funt:

, at (

:2. Illi autem venerunt omnes cum pace in terram Tuda.

enterrïr«

Et planxcrunt Jonathan, & eos, qui cum ipfo fuerant, valde,

Dgn, de

,Rum

& luxit Ifrael Ju&u magno.

[.)

s3.Et-

, inqu

od

campus IZsdr.lon , & Mageddo , &

Dro

42« U: extenderet im evm mannus. )

Pl2nities Galiles.

In G:xco cft;, £ e:r;gndere im eum

mium in tribu Iffachar.

Vide Adricho- :

Zlofefcen'

maunus t5onutt.

[.".tre u(y

45. Prapofitos negotii. ) Et omnes,

&o. Perif.) ita au»dierant,,þ fed fal-

j Jont

qui regia negotia curant , tibi fubji-

um.

ciam.

&]. Pro auima ,67c. ) Rati fibi cum

nbiti()fll;

anam. ) Proprium

defperatis, & pio vita

.49. lp campum m

certamen Iore€.

Ppgnamibus

eft, loci nomen , qi eétiam dicitur:

F

-

8

Bifl.'cum Com. Menoch. Tom. V.

410

LIBRIL

MACHAB/ORUM

53. Et quzfierunt omnes gentes, quae erant in cucultu eo-

rum, conterere eos, dixerunt enim :

D65 :

$4- Non habent principem, & adjuvantem nunc ergo ex-

$

pugnemus illos, & tollamus de homlmbus memoriam - eo-

loco

rum 95

Q0b

CAPUT XIII

H

Sufceþto Szmon princibatu pro fratre Sonatba . mifit þetztam &

fot

Jrypbone pecuniam , una cum filüs jfbnazlaæ

ad ejus re-

H

tum

demptionem :

Tryphbon autem ,. accepta pewnia, patrem occidit

ft j

cum filiis : quibus fepultis, ac defletzs Smon magnificum extruxit

[

parentibus ,

ac fratribus fepulwmm in Modin:

Zrypbhon vero,

Yen

occifo. "Antiocbo , regnum ejus imvafit: &? Simon , impetratis a

rege Demeirio litteris federis ac immunitatis , expugnavit. Ga-

saram: & arcem SFerofolymorum obtinuit : propfeþ quod letum

ttis

[

mf

agunt fefTum , quod etiam quotannis apud 3F

precipitur.

-udæos agt

D

thas

H audivit Simon, quod consregavit "Tryphon exerci-

Iru:

tum copiofum, ut veniret in telram Juda, & &ttereret

€am.

eu

3. Videns, qma in tremore populus eft, & in timore: afcen-

Rür

dit ïerufalem & congregavit pOpulum.

j 5 adhortans dixit: Vos fcitis, quanta ego, & fratres

juf

mei, & domus patris mei, fecimus pro legmus, &pro San&tis

prolia, & anqu(has quales vidimus:

m

4. Horum gratia perierunt fratres mei omnes propter Ifrael,

& relictus. fum ego folus.

$. Et nunc non mihi contlngat parcere animae mese in omni

b

fesi

tempore tribulationis: non enim melior fum fratribus meis.

E(US

6. Vindicabo-itaque gentem meam, & fan&ta, natos quo-

hm

t

que noftros, & uxores: quia congregatæ funt univerfae gen-

tes conterere. nos inimicitiae gratla.

Ger

1. Et

xeq

43 Comterere eos. ) Scilicet. Ju-

Non entm melior D;nz fr;ztr:äus mei:.)

Q

dæos.

Ecfi præ ceteris , ut vir confilii cele-

[9,

* H

"um gYatiA Per:ertmt &c. ) Per

bratus fuerat a patre fuo, fupra cap.

has anguftias , & prslia.

2. n. 65. & 7o.

h

B. edemee mea-. ]

ite mea.

6. San&a.—) J emplum.

e

ph

b

^ CAPUT XIIL-

4ii

Itue0«

/4. Ft acceníus eft -fpilrr;vus populi fimul ; ut-apdivit fermo-

nes iftos:

*

D0 t«

. &. £t refponderunt voce

magna dicentes: Tuyes dux nofter

l: 00«

loco Tudse & Jonathee fratris tui:

LA

9. Pugna praelium noftrum: & omni

a, qu&ecumque dixeris

nobis, faciemus.

rio. Et congregans om

nes viros bellatores, acceleravit con-

j d

fummare univerfos muros Jerufalem, & munivit eam in gyro.

u t

ir. Et mifit Jonathan filium Abíalomi, & cum eo exerci-

Qdl

tum novum

, inJoppen; & eje&ishis, qui erant in ea, reman-

drintil

fit illic ipfe.

12. Et movit Tryphon a Pto

lemaida cum exercitu multo, ut

0.

veniret in terram Juda, & Jonathas cum eo in cuftodia.

(lt d

I3. Simon autem applicuit in Addus contra facicm campi.

i Gt-

14. Et ut cognovit Tryphon, quia furrexit Simon locofra-

letun

tris fui Jonathze : & quia commiflurus eflet cum eo preelium,

1

í

mifit ad eum legatos;

rs. Dicens: Pro argento, quod debebat frater tuus Jorma-

thas in ratione regis, propter negotia , quce habuit, detinui-

xetci

mus eum.

eretel

16. Et nunc mitte argentí talenta centum, & duos filios

ejus obfides j üt inon dim?ffusi fugiat a nobis, & remittcmus

*

äfcen-

eum

17. Et cognovit Simon, quía cum dolo loqueretur fecum;,

rattes

juffit tamen dari argentum ,

pueros: ne inimiciiam ma-

antus

lum Ifrael,. dicentem:

gnam fumeret ad popu

fadh

ff 2.4

: 18. Quïæ

lpimicitia gratía. ) Non q;ll"ï"a of-

Greci codices vocant. Adrichomius

ottdi

fenfi funt a nobis , fed quia hoftili

hoc oppidum in tribu Ephraim col-

nos odio profequuntur, & quia ve-

locat. Serarius eamdem putat cum

Qels.

ram religionem abolere , & idolola-

Adiada , cujus mentio fuperiori cap.

trianr inducere nituntur.

qQ

n. 38. ficque campt facies, qux hic di-

pet-

g- Accenfus eft fpiritus þap'ul't';-) Ala-

citur, erit Sephela, qua eodem loce

r

cer fa&tus eft populus,& excitatus ad

meémoratur.

reipublice defenfionem.

I5. lm ratione R&gi!*, &7.) Menti-

E

l1. Ejedis bb , qui eramt m ea. )

tur Jorathan detineri tantifper, dum

Quorum fort:ffe fides erat fufpecta.

debitam Kegi pecuniam folvat.

rmeif')

Remanfít. illie ipfe. ) ld eft, jonathias

16. Ur »oz dimiffas Jïzgikz: P 721051'3.)

ij cdte

1

la ddus contra faciem campi.)

Ne deficiat a nobis, & fíat inimicus,

Jexta oppidum Addida, inquic Jofe.

cumr fuerit dimiffus. in Gra&co enim

n ap

phus, in monte fitum , cui Jud«o-

eff, ómog gj apibei; dmoparioy dgi

xum Cfhpi fubjecti funt ; ita ctiam

TpQ) s

412

LIBRI.L M ACHABEORUM

18. Quia. non

*

mifit . ei, arggntum , & pueros, propterea

2)

periit.

flós c

I9g. Et mifit pueros

pus

non dimifit Tonathan.

,)&,ce-ntum Falenta: & mentitus efcg &

y

*

X

20. Et poft haec venit Tryphon

intra fegione&n, ut conte-

huna

3!

reret eam, & gyraverunt per viam, quae ducit Ador: & Si-

mon, & caítra e

3

jus ambulabant in omnem locum, qupcum?

&dol

que ibant.

^5

21. Qui

autem in arce er'änt., miferunt ad Tryplhonem? le-

&fe

gatos, ut feftinarct venire per defertum, & mitteret illis ali-

1nonias.

fl

bu

22. Et paravit Tryphon omnem equitatum, ut veniret illa

&ij

nocte ;

erat autem nix 1nu1ta valde, & .ndn venit in Galag-

)

ditim.

ut f

253. Et cum ap

propinquaffet Blafcam an, occidit : JohatHan,

per

& filios ejus illic.

24. Et convertit Tryphon, & abiit in terram fuam.

9

(

25. Et mifit Simon, & accepit offa Jonathze fratris fui, &

3/

fepelivit ea in Modin civitate patrum ejus.:

feg

26. Et planxerunt eum omnis Ifrael:

plan&u magno, & luxe-

runt eum dies multos.

thy

2/7. Et sedificavit Simon fuper fep'ilchrum patris fui, & fra-

ber

trum fuorum zedificium altum vifu , lapide polito retro, &

,

ante:

28. Et ftatuit feptem pyramidas

i /unäm contra unam, patri,

«

8; matri? & quatuor fratribus:

Es

Qut |

29 -Et

qu

9

*

dici

I8- Quia non mifft et argentum, Cfc.))

mon venit propter nivem , fed bt in

3&

Videbat fe accufatum iri avaritiz ,

"Galaadit i.

q

quod vite fratris pecuniam prstulif-

9S. 4eceprt offa 70;241»64 ,'ö' e y'Et

llrm

fet , & ambitionis, quod , ut rerum

Q uod dicit of-

n|

ipfe potiretur , fratrem vinculis exi-

Jonathe, & filiorum.

dl;n

mi noluiifet-

f24 non autem corpora , fignificat non

hf

ita ftatim . poft illorum caedem addu-

19. Mentitus eff. ) "Iryphon.

(&ta fuiffe.

ffy"

20. Istra regtonem.

Judxs.

Ibant.) Scilicet Hoftes: in Greco

28. Uzam contra. Unau. ) Sïngulas

en

eft, ;e«t, fcilicet "T'ryphon.

fingulis adverfas , vel alteram e re-

af

QI. I arce. ) Urbis Ador.

gione alterius , recto videlicet ordi-

22. lila ncBle, 6fc. ) In Graco eft :-

ne , ut preternavigantibus a fronte

e

«

E sl[a. notte fuir valde multa nix , &

fingule apparerent,

tril

CAPUT XIIL

413

tetea

59. Ét his circumpofuit columnas m.agnaä: & fuper colum-

nas arma, ad memoriam aeternam: & juxta arma naves fcul-

T

ptas, qua&e viderentur ab omnibus navigantibus mare.

o. Hoc eft fepulchrum, quod

x

Onte-

hunc diem.

fecit in Modin, ufque m

& -

r. Tryphon autem cum iter faceret cüm Antiocho rege

Ut

adolefcente, dolo occidit eum.

37

p

Et regnavit loco ejus, & impofuit fibi diadema)'Aüæ,

? le-

& fecit plagam magnam in terra,

Is all«

/.43. Et zdificavit Simon preefidia Judaeze,

muniens ea tur-

ribus excelfis, & muris magnis, & portis, &

feris : &. pofuit

ot 1lla

alimenta in munitionibus. .

jda?-

34. Et elegit Simon viros, & mifit ad Demetrium regem,

ut faceret remiffionem regioni: quia a&us'omnes Tryphonis

ithany

per direptionem fuerant gefti.

*

ba ifta refpondft ei, & fcripfit

35. Et Demetri

us rex ad ver

;

epiftolam talem:

R

L

us Simoni fummo facerdoti, & amico

l;

i

;36. RE X. Demetri

regum, & fenioribus, &

genti Tudeorum , falutem.

-

luxe«

37. Coronam auream, & bahem, quam mififtis, fufcepi-

mus; & parati fümus facere vobifcum pacem magnam, & fcri-

kfta-

befe ïpræpofit'is r

egis remittere vobis, qu'æ/indulflmus.

l

9

Wf

: 38- Quæ-l

patrf,

&9. E« fuper /cal.:mnm v:zþrm:z g ties)

Per direptionem fuerant gefli. ) Fue-

Hzc arma videntur fculpes fuifle , fi-

rant raping , & direptiones.

cut & naves , eo genere fculpture,

37. Bahbem , quam m:f:j?i:.) In Grze-

D

quod vocant femitoreuma , & ltalice

co eft, Bai»i» , qua voce videtur fi-

dicimus,mezz» relzev?, vel,Zaff? re ievo.

gnificari palma , vel aliquid ad pal-

39- Ufäuä iB banc. diem. ) | Scilicet

mam fpe&Cans , quia:£«(» & B«ig

"T

ex taus.

" Duravit. hoe fepulchrum

ramus eft palmx arboris, Jodn. cap.

ufque ad tempora $. Hieronymi; nam

I2. 13. fortaffe fuit aureus palmz ra-

f

in.locis Hebraicis ita ;fcribit

, Mo-

mus miífus cum corona.

dim vicusjuxta Diolpoum , unde fue-

uiicit?f'

vunt Machabas, quorzm badieque 2bidem

rennem.

Pacem magnam.) Fir:hami, & pe4-

a on

fipulchra menfrantur.

Remittese volis , A?me indelffmus. ) In

32. Plagam magnam in terra. ) Ma-

ni clade & perturbatione Syriam

Grzco eft : & feribere eis, qui prafznt ne-

affecit.

$

goitis , remittere polis remifffones , id

p

eft, ut vobis vacationes & immuni-

jer

34- Faceret remiffionem

regieni.) Id

tates concedant , nihil a vobis exi-

j ordi'

eftvacationem daret ab'oneribus &

fottt

tributig

gendo.

-

414

LIBRII MACHABJEORUM

:38. Qusecunique enim confti uimus

4

, vobis con&äpü Mu-

di, (

nitiones, quas sedificaflis, vobis fint.

39. Remittimus quoque ignorantias, & peccata ufque in

vid

&

hodiernum diem, & coronam, quam debebatis: & fi quid

ded

aliud erat tributarium in Jerufalem, jam non fit tributarium.

- 4o. Etfi q

fiati

ui ex vobis apti funt confcribi inter noftros, con-

j

Ícribantur, & fit inter nos pax.

;

41. Anno centefimo feptuagefimo ablatum

meni

'

| eft ]ugum 'gen-

fam

tium ab Ifrael.

42. Et coepit popul

us Ifrr»ael fcribere in tab-ulis':, & geftis

fis,

publicis, anno primo fub Simone fu

duce, & principe Judaeorum.

mmo facerdote , magno

leti

43. In diebus iilis applicuit Simon ad Gazam, & circumde-

y

dit eam caftris, & fecit machinas, & applicuit ad civitatem,

ha

& percuffit turrem unam, & comprehendit eam.

44. Eteruperant, qui erant intra machinam, in civitate

m,

VIT |

-

r|

& fa&tus eft motus magnus in civitate.

x

4$. Et afcenderunt, qui erant in civitate, cum

uxoribus,

& filiis fupra murum, fciffis tunicis fuis, & clamayerunt vo-

ce magna, poftulantes a Simone dextras fibi dari,

.5. Et dixerunt: Non nobis reddas fecundum

malitias no-

ftras, fed fecundum mifericordias tuas. (1)

47. Etflexus Simon, non debellavit eos: ejecit tamen eos

decivitares & mundavit zedes, in quibus fuerant fimulacra,

& tunc intravit in eam cum hymnis benedicens Dominum:

'48. Et eje&ta ab ea omni immunditia, collocavit in ea vi-

fOs, qui legem fa

-

cerent, & munivit eam , & fecit' fibi habie

tationem.

»

"1

(1) Etferviemus tibi. i» EZiz. Six*t.addizkr;.

:49 Qui

lOc

38- Vobis cenffaut. ) Rata cffe vo-

bere , fcilicet initium , ut. fequitur,

hoc eft, 4zzo przmo, &fc. vide cap. f&-

30- Remittimus quoque. ignorantias ,

qnefti n. 27. "

onftituit populus

& ) Quuecumque contra me pecca-

novanmi zram , fecundum quam fyn-

is condono. "f'ribuit ignorantiz, ut

graphge , & contractus fcriberentur.

4

culpam extenuare videatur.,

de

44- Et eruperant , €&c. ) In Graco

&

40. Cn[ciibs imter noffros, ) — Auli-

eft , && qui erant Intra machinam, eru-

M

€03s , vcl domefticos.

pérent in crvitatcm.

4 1

42. seribere iv tabulis. &f gef?: pebli-

45- Dex:zras

eis , 8c.) [n Grzco eft, ?» rai; cvy-

dari.

fibi dari. ) Pacem fibi

Iy

yecaiz , xei cvyZAN&ypuot, in fyn-

47. Mundavit «des. ) Ejecta idolo-

f

t

graphis, &:*oætfaäihu ; ceoperunt fcri«

rum immunditia , ut dicitur nefeq.

h

* CAPUT X

415

Mu

.. 49. Qui autem erant in arce Jerufalem, prohibebanmr egre.

di, & ingredi regionem, & emere, ac vendere: & efurierunt

valde, & multi ex eisfame perierunt..

quid

*

5o. Et clamaverunt ad Simonem, ut

dextras accipereht, &

, dedit illis: & ejecit eos ind

d

nationibus:

1

e; & mqndavit arcem a Canga*mi.

00«

sr. Et intraverunt in e

am tertia & vigefima die f&cundi

vgm'

menfis, anno centefimo feptuagefimo primo, cum lande, &

Tamis palmarum, & cinyris, & cymbalis, & nablis, & hym-

peltis

nis, & canticis , quia contritus eft inimicus magnus ex Ifrael.

S")

Et conftituit

ag

: leetitia.

-

, ut omnibus annis ageregt;ur' dies hi cum

tde-

— $3. Et munivit m

dätem templi, qui erat jyfe*cus arcem, &

habitavit ibiipfe, & qui cum eo erant.

A

A

24. Et vidit Simon Joannem filium fuim qu

od fortis prælii*

vir elfet: & pofuit eum ducem virtutu

iem,

: /

m unverfarum, & ha-

biïavit in Gazarfxs.

IDU,

L YO*

t €08

a

ff«

; v

libie

Li

-

-

CAPUT

Ji tufw )

e

p fb

,pulh&ä

tem Wprræ(idiamm urbi & civibus in--

" 409- Probibebamtur egredt , &c.) Vi-

feftum.

] f?y.næ

yttth.

cl«ïl fuper'iori cap. n. 36. & ibi di-

S4. Fortis pralis vir efftt.) N ox fer-

gmaco

5'1. Cizyris , &fe. ) Vide diQa cap.

t;5. von eft in Grzco.

j;, t h

Virtütum.). Exercitus.

lä':&äx: )V Quid fint dixi 1. Paral.

s Gazarit.) In Gaza; patetautem

y fl

15. n. 16. Ubi etiam ex

ita interpretandum efie , quia cap. fe-

p!icavi quid

quenti n. 34. dicitur : Qua eff z fomi-

iil

fit cymbalum.

but dzeti.

*

: 3

Mm» fb L.

) latelligit mili-

f

416

L I B.

À V.

T

.lc

Av

R

4X

&

[ a

x

&t

&&

!EGRUM

.CA P U.T XIV.

Ó

ra f

Demetrio a. duce Zfrjacis. devi&lo €? capto, Simon cum fuo po-

—Ó———ÁÉÉáÁÁ— —

foun

pulo magna pace fruitur : adquem mifJe Junt littere renvvati fa-

deris a Spartiatis & Romanis , cum maxima laude Simonis ,

trad

lC

qui Romanis clypeum aureum mnarum mzlle

*

miferat,

u

glor

Nno centefimo feptuagefimo fecundo congregavxt rex

1l

" AN

Demetrius exércitum fuum, & abiit in | Media:a ad con-

frag

trahenda fibi auxilia, ut expugnare: T'ryphonem.

n

2. Et audivit Arfaces rex Perfidis & Medize, quxa intra-

&

vit Demetrius confines fuos, & mifit unum de principibus fuis,

v

ut comprehenderet eum vivim, & adduceret eum ad fe.

fün

4. Et abüt,

& percufht caftra Demetrii: & comprehendit

eum, & duxit eum ad Arfacem, & pofui: eum in cuftodiam.

qu

4- 'Et filuit omnis terra Juda omnibus d;ebus Simonis, &

£

A t

quæfiwt bonagen i

P deiua placu:t illis poteftas ejus, & glo-

g

flà ejus, omnibus diebus.

g

$. Et cum omni gloria-fua accepit JoPpen in portum, & fe-

IF

Clt introitum in miuhs tnaris.

fum

6. Kt dila:avit fines geniis fue, & obtinuit regionem.

&c

7. Et congregavit captivitatem muïram, & dominatus eft

Gazare , & Bethfurc, & arci: & abftulit immunditias ex ea,

atii

& non erat, qui reüfteret el,

ln

l

8Et

i

loc

4

Wtf )

Quievit in bellis. )

Feci* introitum , &c.. fic Itali portus

Qu.gfwt £on4. ) Diligens fuit

vocant , Scale d mare , per quos fcili-

& llonge diffitas re-

in promovenuo flst. bono 1 reip.

cet ad infulas

Poteff a L;m ) (JllberndthHlS ratio,

giones g rac dum facere hcec

6. Qiringit.) Pacifice poffedit, vel

NT

qua ufus eft.

puil

G'oria ejus. ) Vel 1(ïem eft , quod

gubernavxc

&

poteflas ejus , vel fignificatür -gent:em

7. Captivitatem.) Vel Judeos e ca-

m

judecrum dele&atam effe ducis fui

ptlvnzate liber«tos intelligit , vel ho-

ftes captivos faGtos; prior fenfus ve-

gloriofis geftis , & iama faplentxæ &

rior Videtur.

d

pntentlæ.

q

ä MEr eum ommi alarm f* , Uc-)

KEt dominatus e? Gazara , &fc. ) Hec

tï D

Gloriofum enim etat ]udælb potiri ce-

trn locd tanquim omnium munitif-

Tnis

fima commeiorat , quorum pollef-

£ye

leberrimo portu , ex quo in mare

erufa-

j

infulas , five ad auxili& petenda, five

fio prebebat fecurum. urbis

ad. cdebnnda commercia liceret ex-

lem dominatum Judes.& Pdleümæ

fts

currcre. Hoc enim eft, quod dicitur,

Immund:tms .j 1dola.

e

Anci

hr

"

CAPUT XIV.

47

-.8. Et unufquifque colebat terram fuam cum pace , & ter-

ra Juda dabat fruttus fuos, & ljgna camporum fructum

fit j

fuum.

x

i fe.

9. Seniores in plateis

fedebant orhnes, & de bonis terrae

i,

traCtabant , & juvenes induebant fe gloriam, & ftolas belli.

Io. E: civitatibus tribuebat alimonias, & conftituebat eas;

ut effent vafa munitionis, quoadufq

ue nomina;um eft nomen

gloriae ejus ufque ad extremum térroe.

Vit f6y

11. Feci

t pacem fuper terram, & lætatps eft Ifrael 1ætitia

d cqn

magna.

13. Et fe

| n

dit unufquifque füb vite fua,

| & *fgb ficulnea fua:

& non erat, qui eos terreret.

.

üs füis

le,

13. Defecit impugnans eos

fuper tefram; reges contriti

funt in diebus illis.

Cbhendit

|diam.

14. Et confirmavit omnes humiles populi fui, & legem ex-

quifivit, & abftulit omnem iniquum, & malum.

15. San&ta glorificavit, & multiplicavit vafa San&torum.

&go

16. Et auditum eft Romze, quia defun&tus effet

Jonatbas,þ &

ufque in Spartiatas: & con:riftati funt valde.-

,&ïe

17. Ut audierunt autem, quod Simon frater ejus fa&tus effet

fummus facerdos loc

»

o ejus, &jpfe obtineret omném regioncm,

ffi

& civitates in ea:

Y

u$ di

in tabulis aereis, ut renovärent

IS. Scripferunt ad eum

; x 62

amicitias, & focietatem , quam fecerant cum Juda, & cum

Jonatha fratribus ejus.

£

8

lEt

19. Et lectee funt i

n CODi

pe&u ecclefis in Jerufalem. Et

runt,-

hoc ex,emplum epiftolarqm , quas Spartiatae mife

20, SPAR'——

l portus

108 fClli'

9. Ligna.) Arbores.

fo of

de Romanis, & Spartanis di-

ftas 1*

. Seniores 42 platezs fédebant , c.)

cet , & rurfus cap. fequenti de lireris

Seniores confultabant de utilitate rei-

Roma fcriptis ad plurimas gentes in

jublice , & juvenes armati , fi opus

gratiam Simonis & Judzorum.

m

L]

eflet, deliberata exequebantur.

dezam.

II. Fecs? pacem fuper ferram. ) Ja-

st

Gloriam. ) Yd eft fplendide.

yd ho

10. Vafa munittonis.) Keceptacula,

14. Humiles. ) Afflitos.

afisve

quafi dicat , ut affervarent inftrumen-

L«z*gcm iüqüæ'vl-f, ) Legi üudUit,

ta bellica.

Vel inftruebat. urbes ar-

feu curavit,ut lex fervaretur,

]

at

mis, & commeatu in omnem belli

IS. GenGa glorifcavit,6c. ) Orna-

munit*:

"

egeventum.

vit templum , & facram ejus fuppel-

Buoad ufgue, &fc. ) la ut fit con-

lectilem auxit.

) ponaef'

fecntus , vt nomen ejus efiec ubique

19. Ecdefis,) Catus Seniorum , &

'el'llfa'

Refpicit ad ea , quo pau-

popuü.

?

inclytum.

[

L

BibiStnm Com, Menoch, T. VI.

Ggg

418

ÉEREE MACHABJORUM

1.

20. SPAR TIANORUM principes, & civitates, Sim(;-

die q

ni Sacerdoti magno, & fenioribus, & facerdo

tibus ; 1& reli-

tertic

quo populo Judaeorum, fratribus, falu em.-

21. Legati, qui miffi füunt ad populum noítrum, nuntiave-

pun

runt nobis de veftra gloria, & ho

*

Tiam

fumus in introitu eorum.

nore ac 4lylætitia,x & gavifi

4

1j

22. Etfcripfimus, qua ab eis eran: di&ta in con,c'iliis po-

Cjus

puli; fic: Numenius Antiochi, & Antipater Jafonis filius,

füe

lega*i Judaeorum venerunt ad nos , renovantes nobifcum ami-

hii

vt

citiam prift:nam.

23. Et placuit populo

excipere viros .gloriöfe,. & ponere

3

facer

exemplum fermonum eorum in fegregatis populi libris, ut fit

ad memoriam populo Spartiatarum. Exem

4l

pluþm autem horum

Lem

Ícripfimus Simoni magno facerdoti.

24. Poft haec autem mifit Simon Numenium

2

'Ro-mam , ha-

bentem clypeum aureum magnum, pondo mnarum mille, ad

Pav

dedi

flatuendam cum eis focietatem. Cum autem audiffet populus

-

Romanus

finib

.23. Sermones

iftos * dixerunt :

reddemus Simoni, & filiis ejus?

Quam gratiarum .a&ionem

preel

26. Reftituit enim ipfe fratres fnos , & expugnavit inimi-

cos Ifrael ab eis, & fta-uerunt ei libertatem, & defcripferunt

l;

in tabulis aereis, & pofuerunt in.titulis in monte Sion.

p

Qh

27 Et

&Icf

n

9I. ls sirostu eorum. ) In advgnttx

abeft a. Grzecis omnibi;ls y -X Ltinis

ad nos.

Mi

codicibus , putantque Serarius, & Sa-

n

22. Seripfonus.) In

4annalib. & &o-

lianus ex margine, ubi aliqua expli-

ftmà

numentis noftris ad reji memoriam.

cationis' caufa effent adfcripta, in tex-

quod.

Volontque hi auéto-

24. Pondo mnarum mille?) Mlina He-

tum irrepfiffe.

fen

brza ex Cornel. a Lapide in opufcu-

res yerba hzc populi Judaici effe,

publi

lo de menfuris, & ponderibus conti-

non Romani; nam- refponfio populi

Id

171/

nebat fexaginta ficlos, id eft drach.

Romani habetur capite fequenti n. ?6.

Q

mas 240. uncias triginta , duas nimi-

26. Reflitutt enim tpfe 6 c. ) "'otus

füpta

rum libras cum dimidia, Dicitur Mi-

hic verficulus in. Greco fic habet,

vetran

na, vel Mna a 5435 sazab , id eft

Cam

numeravit. $Salianus tamen tomo 6.

E)a-fäg»zää w&e duróG, wad of dàENQOI

GUTS,Xx&i ü OXog TS Tt&TeOG GUTS, Xl

UW

anno mundi 3914. n. J2. locum hunc

emoMeuou» TS6 8XSe86 iIcoaqh dm

m

explicans, minamputat uui fere libre

&U TGy), XX EO TO GUTO &AsuStoiav,

Cl(

refpondere, totiufque clypei pretium

id eft ,« Nam ipfe emm fratribus fuis

fuifle exiftimat circiter centum mil-

i qu

domoque paterna [ua conflabilrvi Iírae-

£

lium coronatorum.

Jem, &5 bcjziiäus belío

2

Populus Remanys ) Mox Rowmwnus

tatem ctdem peperir.

propu!fm.i: liber-

« a

']

C A.PUT XIV.

419

A de

cima

Simo-

51. Et hoc etft exemplüm fcripturae:: OCTAV

die menfis Elul anno centefimo feptuagefimo fecundo, anno

: reli-

;

tertio fib Simone facerdote magno in Afaramel, .

:

28. In conventu magno facerdotum, & popu

li, & princi-

tve-

pum gen:is, & feniórum regionis, nota faCta funt haec : Quo-

parif

4

niam frequenter faCta funt praelia in regione noftra.

*

29. Simon autem Mathathize filius ex filiis

Jarib,

& fratresk

!s po-

filius,

D

ejus dederunt fe periculo, & reftiterunt adveríariis gentis

T IT

füze , ut ftarent fan&ta ipforum, & lex, & gloria magna glo-

rificaverunt gentem fuam.

30. Et congregavit Jonathas gentem fuam, & fa£tus eft illis

onere

u fit

facerdos magnus, & appofitus eft ad populum fuum.

41. Et voluerunt inimici eorum calcare, & atterere regio-

horüm

nem ipforum, & extendere manus in fan&ta eorum.

32. Tunc reftitit Simón , & pugnavit pro gente fua, & ero-

n) ha'

gavit pecunias multas

,& armavit viros virtutis gentis fuæ,'&

lle, ad

dedit illis ftipendia:

yopulus

j. Et munivitcivitates Judaeze, &

Berhfuram, quae eratin

finibusJudaese , ubi erant arma hoftium antea, & pofuit illic

donem

praefidium viros Judaeos.

jnim.

Ggga

34. EF

pferunt

lz titulis.) In colamnis.

tionem rerum haéctenus ben& gefta

27. Menfís Elul. ) Qui eft fextus ,

rum , quibus populus excitatus eft ad

antus

u

& refpondet ex parte Augufto.

gratias Simoni referendas.

—

- Anno centeffmo feptuagefrmo fecundo.)

porro perfonarum apparatus oftendit

Regni Grgcorum.

hanc non effe promulgationem Rotma-

: [arii

Anno terido fub Simone, €$c.) Con-

ni decreti , fed proprii.

Adde ;; quod

5j &Sd'

decretum hoc lex quedam eft, at le-

g a

firmatur , & revocatur ad praszim,

quod dictum eft fuperiori cap. n. 42.

gem accipere a Romanis non effet

ain E*

obfervatum iri a populo , in tabulis

eos habere amicos, & focios, fed Do-

j at

publicis , privati

ue, annos Simonis.

minos.

s

jj &

y

el, ut habent Gre-

Nota fatla [unt bac. ) In aliquibus

n Ajf;tr;zmel. )

Vatablus vocem cor-

Grzcis codicibus eft z»orzmit nobis ,

) popot

CA Sararel.

n

ruptam putat, & legendum Jerefzlem,

in aliis, zezum facimus vobis.

Totis

Seratrius ait retentam vocem Hebrai-

Q9. Santla ipforum.) Lemplum eo-

" hdbeï,

rum , & facrz legis ceremoniz.

g

cam, q'z fignificat , 1» principe Deo,

raope

LU

üt Sion dicatur facerdos magnus in

30. Appofrtus efh ad populmes fuum. )

TE

Domino Deo , five Domini Dei.

M ortuus eft.

"m

uf

Wel certe. Afaramel eft nomen loci,

31- Calare, ) E?þüawsöa*&: invade-

ve, penetrare.

g

in quo hec decreta funt a comitiis

!

775 þm

generalibus.

32. Firos virtutis. ) Fortes.

772 d

28. lz conventu magno , €6c. ) Hoc

.59. atrma . boffitem. ) Pxefidium ho-

4

li

f

ium,

eft exomlium ad recolendam €xpofi-

420

LIB;RI.I.'M*A CHASBSEORUM

34. Et Joppen munivit, quse erat ad mare: & Gazaram,

.

quae eft in finibus Azoti, In qua hoftes antea habitabant , &

regif

collocavit illic Tudeeos, & quaecum

que apta erant ad- corre-

ptionem eorum , pofuit in eis.

&f

[iis

35. Et vidit populus a&um Simo

nis,k & gloriam, quam co-

gitabat facere genti fuze, & pofüerunt eum ducem fuum, &

aCC

principem facerdotum, eo quod ipífe fecerat heec omnia, &

*

jyuítitiam, & fidem

8

uam conferv avit

genti fuze) & exquiü-«

(UI,

vit omni modo exaltate populum fuum.

tip

36. Etin diebus ejus profperatum eft in manibus ejus, ut

4«

tollerentur gentes de rezione ipforum, & qui in civitate Da-

lion

vid erant in Jerufalem, in arce, de qua procedebant, & con-

44

taminabant omnia, qua in circuitu San&torum funt, & infe-

feeu

rebant plagam magnam caftitati : -

37. Et collocavit in ea viros Ju

daeos ad tutamentum ;'egio-

fün

nis, & civitatis, & exaltavit muros Jerufalem.

t

58. Et rex Demetrius ftatuit illi fummum facerdotium.

39 Secundum hzc fecit eum amicum fuum , & glorificavit

Ü

eum gloria magna.

&

40. Audivit enim,

quod appellati funt Judsi a Romanis

Sut

amici, & focii, & fratres, & quia fufceperunt legatos Simonis

X

P

gloriofe :

4t. Et quia Judaei, & facerdotes eorum confenferunt eum

4

etfe ducem fuüm, & fummum facer

x

dotem in aeternum , do-

fie

nec furgat propheta fidelis :

10j

& ut cura eöiïet illi pro fan&tis,

42 Et ut fit füper eos dux ,

[in

mememes

fiü

24- Gazaram.) Gazam intelligit, ut

4I. Denec furgat propheta fédelis..)

/

patet ex eo quod additur, que eft in

Quafi dicat , eo ufque, dum Chriftus

finibus Azoti.

veniat, voluerunt alium, ejufque fa-

l

Correptianem.) In Grzco CPC: D7

miliam populum regere , licet fint

»oeS o ,inftaurationem , reftitutio-

de tribu Levi, & principatus fpe&et

nem in bonum ftatum.

Aliqui pu-

ad Judam. Vel fenfus eft, donec De-

i

tant in noftro textu legendum corre-

us prophetam aliquem populo fuo

élionem.

Ita Vatablus

concedat, &

er eum nobis declarec,

& Salianus,

, Emanuel $3,

quomodo conftituenda refpublica, &

ad quem regni admini(tratio perti-

I

35. um Simonis. ) Res geftas. In

6

GracisV aticanis efl, rjv noczi atf um,

neat. Vide fupra cap. 4. n

in aliquibus aliis r4» v/oru» , ffZem.

42. Pro fdntlis.) ld eft

fanctorum ;

d.

36. Caflitati. ) Loci fan&itati.

fcilicet templi , & facri cultus.

39. Secwndumm pac. ) ld eft, adhac,

$,

r

Praterea.

& farta. tecta,

per opera eorum. ) Ad fabricam,

e

V

p

: CAPU T XIV. & XV.

421

ia

& ut confítitueret przepofitos fuper opera eorum

,

; & fuper

t &

regionem , & fuper arma, & fuper praefidia:

CorTe

^ 43. Et cura fit illi de fan&is: & ut audiatur

ab omhibus,.

& ícribantur in nomine ejus omnes confcriptiones m regio-

m C0

ne: & utoperiatur purpura, & auro:

m, &

44. Et ne liceat ulli ex populo, & ex-

facerxd'otibus, irritum

4

hisj quae ab eo dicun-

lid,

facere aliquid horum, & contradicere

quit-

tur, aut convocare conventum in regio

ne fine ipfc ; & vetti-

ri purpura, & uti fibula aurea.

y5, u

4s. Qui autem fecerit extra hæc,

aut irtitum fecerit aliquid.

eDi

horum, reus erit.

*

k con

- 46. Etcomplacuit omnt

þopulo ft'atuer»e Simonem, & facere

L It

fe

fecundum verba 1fta.

41. Et fufcepit Simon,

& placuit ei, ut fummo facerdotio

Tegio

fungeretur, & effet dux

& princegs gentis Judeeorum & fa-

cerdotum, & preeeffet omnibus.

)

48. Et fcrip uram iftam dixerun

t ponere in tabulis, greis, -

i.

ficarit

& ponere eas in peribo

lo San&torum, in loco celebr

»

49. Exempl

um autem eorum po

ut habeat

ls

—nere 1

n ærgrio *

prnad

Simon, & filii ejus,

fhonis

CAPU'I; XV.

: ad Simo-.

ii

eum

ZAutiocbus Demetrii filius. litteras amicitiarum mittit

nen: Romani federatos fibi Studeos ceteris nationibus per litte-

, dO

vas commendant : Z4ntiocbus , dum Trypbonem infequitur , mif-

2065

fum & Simone militum auxilium recufat ,. ittitqua ad eum. zitbe-

gobium , qui multa tamquam debita repolcat ; & Simonis re[poti-

"ilii.)

- fà accepto, co

nflituit adverfus eum. Cendebeum. ducem exercitus,

Chrifus

dpfe vero "Irypbonem per[equitur.

f.Y? T mifit rex Antiochus filius

Demetrii epiftolas ab infu-

TR

. lis maris Simoni facerdoti,

& principi gentis Judeeorum,

3

t

[

& univerfze genti:

Gggs

CRITESETE,

ynec De

Is

. 48. 4Mudiatur ab omnibts. ) Omnes

49. ngäear.) In pote&ate, ut pof-

Qeclateo

fit infpicere, aut aliis oftendere.

blica, *

illi obediant.

^

Seribamtur 12 nom

I.F

ss Demttrii. ) Demetrii cog-

0 PCIBI-

ine ejuss ö'c Vi-

!Il

omento Soteris , quem Ale-

de di&a n. 27.

xander interfecerat , frater autem De-

n&OfUm !

49. Dixerust. ) Conftituerunt.

metrii , qui Nicanor di&:s eft.

d

Peribolo. ) Ambitu , feu porticu.

Ab infulis maris.) Scilicet Rhodo;

ybricut

L

Videefupra n. 26

ut habetur ex Appianf) in Syriacis:

LIBRI I MCHAB/EORUM

422

a. Et erant continentes hunc modum: R EX Antiochus Si-

Ij

moni Sacerdoti magno , & genti Judaeorum falutem.

füc

3. Quoniam quidam peflilentes obtinuerunt regnum pa:rum

Il

noitrorum, volo autem vendicare regnum, & reftituere illud,

fel

ficuc erat aniea : & ele&am feci multltudmem exexcltus, &

Il

feci naves bellicas.

£int

4. Volo autem procedere per regionem, ut u'cifcar in eos

tum

qui corruperun:. regionem noftram , & qul defolaverunt ci-

vitates multas in regno meo.

l31

-$. Nunc ergo ftatuo tibi omnes oblationes, quas remlferunt

1tgt

tibi ante me omnes reges , & quacumque alia dona remife-

L]

runt tibi:

Mr

6. Et permitto tibi facere percuffuram proprii numifmatis

Qu

in regione tua:

7. Jerufalem autem fan&tam e(fe, & liberam, & omnia ar-

:i

lu

ma, qua3e fabricata funt, & præüdla, quae conihumftl, quæ

tenes, maneant tibi.

ï&u

.8. Et omne dcbitum regis , & quse futura. funt regi, ex

pri

hoc, & in totum tempus remittuntur tibi.

Cum au.em obtinuerimus regnum noftrum , glorlücabl-

mus te, & gentem tuam , & templum gloria inagna , ita ut ma-

D0r

mfeüetur gloria veftra in univerfa terra.

iU

10. Anno centefimo feptuagefimo quarto exiit Antiochus in

Tif

terram patrum fuorum, & convenerunt ad eum omnes exer-

citus, ita ut paucn 1eh£h effent cum Tryphone.

2

Ir k

a

E

. Peffilentes.) Scelerati; Trypho-

aurum coronarium , de quo diximus

nem intelligit, & afleclas ejus,

fupra cap. IO. n. 29

?

4 Fracmïre per. regtonem. ) Syriam

6. Percuffaram proprii numifenatis. )

ingr edi.

Quod fignum eft fupremi dominii

5. Orones oblationes.*) In Greco eft

permifft Judais.

vavT& Tà dQciofuuTA y ld eft omzes

7- Sancam effe , &$ liberam.) In Græ-

pt

ebl«tiones :

quafi dicat :

quæcumque

co eft, & /a»la effe litera , id cfttem-

t

un

nomine ve&lgahum , aut tributi au-

plum, & qu& ad pietatem, & culcum

ferenda erant , & in fifcum regium

Dei pertinent..-

mq

deferenda , ea remitto.

Juxta eum-

8. Qua futura /im*Regi )Quæ debe-

n

dem fenfum explicanda Latina ver-

buntur, vel qug debercntur. n Gre-

1e

fio , ut fit. fententia , omnia , quz

co eft, BGacuiN x regia

v dgo regalia

offerre , id eft reprefentare teneba-

dlcuntur, & Italice etiam eamdem

V

mini regio fifco, vobis remitto.

vocem retinuimus ; appellamus emm

uatuzque alia ;dena. ) Quale erat

chagltc-

e

Ü

CAPUT XV.

42y

$$I

rr. Et infecutus eft eum An

1

tiochus Xrex ,& venit quam

fugiens per maritimam. .

»

:

.

Tut

lludy

I2. Sciebat enim quo

d cofugregata fu-nt'mala'i.n eum, &

reliquit eum exercitus.

56

ochus fuper Doram cum centum vi-

13. Et applicuit Anti

ginti millibus virorum belligerat

:

] 605

tum:-:

n

orum', & o&o millibus equi-

E d-

14. Ét circuivit civ

itatem , & naves a mari accefferunt: &

vexabant civitatem a terra, & mari, & neminem finebant

rünt

ingredi, vel egredi.

nife«

15. Venit autem Numenius, & qui cum eo fuerant, ab urbe

Roma, habentes epiftolas , reg

datls

ibus, & regionibus ICriptas, in

juibus continebantur haec:

16. LUCIUS confulkRomanorum, Pto

lemæo regi fa-

J at*

lutem.

qui

. 1. Legati

*

Judaeorum 'venäi*uht ad nos amici noftri, reno-

vantes pr!

ítinam amicitiam , & focietatem ,. miffi a Simone

ex

principe Sacerdotum , & populo Judaeorum.

18. Attulerunt autem. & clypeum aureum mnarum mille.

xC&bi-

19. P'acuit itaque nobis fcribere regibus, & regionibus, ut

, Tme-

non inferan: illis mala,. neque impugnent eos, & civi:ates

eorum, & regiones eorum: & ut non ferant auxilium pug-

us if

nantibus adverfus eos.

L)

20. Vifum au:em eft nobi

s accipere ab eis clypeum.

3X€'1"

21. Si qui ergo peftilentes refugerunt de regione ipforum

ad vos, tradite eos Simoni principi facerdotum, ut vindicet

H

in eos fecundum legem fuam.

o2. Hzc eadem ícripta funt Demetrio regi, & Attalo, &

:

yimus

25. Et

(1) Ariarathi, & Arfaci,

'df l/.(- )

(1) Arabsg ;z Edir. Sixr. 4dditur;.

.m'mïi

II. Doram. ) us eft prope Jop-

vel Evergetes , & in regno fucceffit

pén , in littore maris mediterranei :

Polomzo Philometori fratri fuo.

Grt

modum fugz Tryphonis narrat Fron-

oI. Peffilentes. ) Scelerati homines,

h-

tin, lib. 9. flratag. cap. I3.. Zrjpben,

& publici boni, & patriz hoftes.

inquit, $yz;ze Rex vilaes per totum ater

Vindicet.) Puniat- .

ult.um

fugiens pecuniam fparfrt, eaque jJectaz-

22. Demetrio.) Qui ab Arface cap-

(ebe

zes Vntiochi equites moratus effugit.

tus detinebatur , fed id Romani igno-

rA

16. Lacius. ) Salianus , cum aliis

rabant.

utat hunc effe Lucium Calphuraium

p

ifonem.

Alii L. Furium , quifuit

Artalo.) Regi Pergami.-

Confulanno V. C. 617.

Ariarathbi.) Regi Cappadocis.

eniil

arthorum.

Ar/.'w?.) Regi

Pzolfuao. ) (-?ui di;ïais eft Pliyfcon,

—

44 "TIL*»,IB"RI L MACHABEORUM

lorian

23. Etinomnes regiones: & (1) Lampfaco, & Spartiatis, &

Tatum -

$n Delum, & in Myndum, & in Sicyonem, & in Cariam,

& in Sanum, & in Pamphyliam, & in Lyciam , & in Alicar-

3.

ram fü

naffum, & in Coo, & in Siden, & in Aradon, & in Rhodum;

& in Phafelidem , & in Gortynam, & Güidum, & Cyprum,

patrunm

pore p

& Cyrenen.

lum autem eorum fcripferunt

y

24. Exemp

*

Simoni principi

patruim

facerdotum , & populo Judaeorum.

)»

- 45. Antiochus antem rex applicuit caftra in Doram fecun-

bant It

do, admovens ei femper manus, & ma

chinas faciens $ con—x

damus

clufit Tryphonem, ne.procederet; -

.

veroun

46. Et mifit ad eum Simon duo mi

llia virörüm ele&torum

in auxilium , & argentum, & aurum , & vafa copiofa:

ba 1f

. 47. Et noluit ea accipere, fed rupit omnia, quae pa

Gus eít

a

tus eft

Ccum eo antea, & alienavit fe ab eo.

48. Et mifit ad eum Athenobium unum

de amicis fuis,

j!

3

ut tra&taret cum ipfo, dicens: Vos tenetis Joppen, & Gaza-

ram, & arcem, quae eft in Jerufalem, civitatesregni mei:-

exerci

29. Finis earum defolaíüs, & feciftis plagam magnaml in

39]

terra, & dominati eftis per loca multa in regno meo.

manda

& dd)

. 3o. Nunc ergo tradite civitates, quas occupaftis: & tri-

buta locorum, in quibus dominati eftis extra fines Judcece.

4

31. Sin autem , date pro illis quingenta talenta argenti, &

pleber

terfioe

exterminii, quod exterminaftis , & tributorum civitatum alia

talenta quingenta: fin autem, veniemus, & expugnabimus vos.

vidit

32. Et venit Athenobius amicus regisin ]erufalem, &

$

glo-

[ ii

mytgíierg

LU

3

(1) Sampfanz :im Edir. Szxts legitur.

h

93. Lamp[aco , €&c. ) Recenfentur

chus violavit in omnibus , quz fue-

3)

hhic novemdecim partim urbes , par-

rat pollicitus.

in

udg

forüm |

tim infule , ad quas Romani literas

28. Gazaram. ) Gazam

—

-, ut fupra

e

dederunt pro Judais, ne illis, aut in

non femel.

^ Iib.

itineribus ,aut alia ratione moleftiam

29. Feciffts plagäm maguam. ) In-

Zenflby

exhiberent.

tuliftis magnam cladem.

10n fa

Q4. Exemplum autem eorum.) Exem-

JI. Ez extermunii quod extermimna-

an

lum literarum fcriptarum ad Reges

fs &c. ( Pro clade, & vaftitate, &

Wtlon

recenfitos , populos , & infulas , &c.

damnis illatis , pendite alia

H5V71

Admovens , CGc

ginta talenta.

«quinqua-

dlmhw

E

xDionem.

) Urgentes obü—

32- Claf'i:'afcm,) In- G:zco eft P

QUi (

Q5. Ne precederer)) INe exire poffet,

xvjuxeio» , id eft abacum, in quo cali-

É

me fuga fe inde proriperct.

ces , paterz . & alia vafa aureà , &

fgfsn

27. Rupit emmia. ) Kidem Antio-

argentea in ufuim menfe repotuntur.

biil

CAPUT.XV.

425

gloriam Simovnis, & claritatem in auro & argento, & appa-

t

L1aff

&

)

ratum copiofum: & obftupuit: & retulit ei verba Regis.

licar.

33. Et refpondit ei Simon, & dixit ei: Neque alienam ter-

dum

ram fumpfimus, neque aliena detinemus: fed hzareditatem

patrum noftrorum

t

; qua injui'ie abvinimlici*s noftris aliquo tem-

pore poffetfa eft.

44. Nos vero tempus

incipi

habent&s, Vindicamus háereditatem

patrum noftrorum.

"

.35.. Nam de Joppe, & G

azara, qüæ—expo&ulas þ, ipfi facie-

eCUfe

C0f

bant in populo plagam magnam, & in regione noftra: horum

Et non refpondit ei Athenobius

damus talenta centum.

P

Orurm

verbum.

46. Reverfus au

tem cum ira ad regem , renuntiavivt*eiver-

useft

ba ifla, & gloriam Simonis, & univería, qua vidit: & ira-

tus eft rex ira magna.

fuls;

37. Tryphon autem fugi

t navi in Orthofiad a.

38. Et conftituit rex Cendebaeum.ducem maritimum ,. &

od

ez

exercitum peditum , & equitum dedit illi.

39. Et mandavit illi movere caftra contra faciem Judzese : &

n

mandavit ei eedificare Gedorem, & obftruere portas civitatis ;

& debellare populum. Rex autem perfequebatur Tryphonem.

du

4o. Et pervenit Cendebaeus Jamniam ,.

coepit irritare

Jæ

plebem, & conculcare Judaeam, & captivare populum ;, & in-

i

j dlià

terficere , & edilicare Gedorem.

YO

*

41. Et

vidit

34. Tempus. ) Oppormnia'acem ,

quod decima tantum pars eorüm,quä

xalfä)h

poftulaverat, fuiffet oblata.

35. Nam de J«ppe ,€/e.) Joppitarum

B7 Orzboffada.) Qus efturbs Pho:-

2 lt

in Iudæo»

agmium .€um ducentos

niclas

-

eorum fubmerferunt , habes in fecun-

39.. Contra faciem Tudae.

.

) Contra

fupra

dU lib- Cap-' IQ-

Quid autem a Ga-

Judzam.

zenfibus contra Judxos peccatum fit,

|dEdiffcare Gedorem. ) U

t inde impu-

non facile rcperitur.

ne poffet ex propinquo vexare Juda-

)ln

lz po lþu/a ;

$ m regióne. ) Et

os. Gedor eft civi:as ia tribu Dan ,

,-miïl/ï'

perfonis nocentes, & locis noftris.

quz Jofue 15. 58.. Gedor dicitur , &

"

Horum dammus talenta ænmm.) Re-

I. Par..4. 39. Gador,

dimende vexationis gratia, liorum

40. Irritare plebem. ) Mezare ple-

ique

cauía offert talenta centum.

bem, quz habitabat in pagis.

06. Reverfas autem efo cum ira ad

CR,

Et conculcare Judaam.) In fines Judeg

| CSH'

Regem,) Putavit enim fe contemptum;

irrampere, in Graco eft, ZuGartvcy.

1)

Bibl um Comn Mezoch. T. VL

H

tb

426

LIBRIIL M PANEORUM

fentetr

4t. Et.collocavit illic equites, & exercitum , ut egrefüper;

tranfre

ambularent in viam Judaez, ficut conftituit ei rex.

qutem

CAPUT XVI

) E

Simon [enex tnittit exercitum fuum cum filiis fuis, Studa & Sfoan-

e&c

Ae adver[us Cendebeum : 'quo devifto , Ptolemaus gener. Simonis

nerat

91

dominandi ambitione inflammatus , — acceptos| comoivio. focerum

eju/que filios Matbatbiam €? Sudam dolo interfecit , uf ita Sfte

tem in

cavit

dec provincias obtineret ; porro nuncii, quos ad Sfoaunem dole

I0

interimendum miferat , fust ab illo interfe&i , & SFoannes

&í

W

pairi in fumtmo. [acerdotio: fucce[fit.

Tum,

T afcendit Joannes de Cazaris, & nunciavit Simoni pa-

H

tri fuo, quae fecit Cendebeeus in popul

o ipforum.

p Te

2. Et vocavit Simon duos filios feniores ,

Judam & Joan-

v?

I2

nem, & aitillis: Ego & fratres mei, & domus patris mel ex-

pugnavimüs hoftes [frael ab adolefcentia ufque in hunc diem;

Qem,

tollere

& profperatum eft in manibus noftris liberare lfrael aliquo-

:

-ties.

i

3. Nunc autem fenui , fed eftote loco meo , & fratres mei,

Pl0ne

egreffi pugnate pro gent

erich

bifcum fit.

e noftra: guxilium vero de coelo vo-

ümO ,

4. Et elegit de regione viginti millia virorum belligerato-

Sibuth

rum, & equites 5 & profe&ti funt ad Cendebaeum: & dormie-

l

runt in Modin.

Catür

s. Et furrexerunt—mane,x & abierunt in campum : & ecce

Ym :

exercitus copiofus in obviam illis peditum & equitum , &

IÓ

fluvius torrens erat inter medium ipforum.

Ptoles

6. Et admovit caítra contra faciem eorum ipfe, & populus

m. tor-

ejus , & vidit populum trepidantem ad transfretandu

z

ren'.

VE

'41, Pcmm&alq-relnt v)'qm g«des. ) In

.Ef egquites.) Nunc primum fit men-

Et lmp

judsam excurrerent , & eam popu-

tio equitum in caftris Machabazo-

Omtn

lationibus infeftam haberent.

rum ; [udas enim & alii pedites tan-

4 l,

tum adhibuerunt , quod erat confor-

h:,g

ID

E Gagaris. ) De Gaza, in qua

&itho p

eum pater conflituerat , fupra

mius legi Deut. cap. 17.

mhl.f H

cap. I3. -n. 54*

08 Brtfratri; mei.) Jonathe.

In Modiz.) Loco vicino Gedori.

In v

6. Transfretaviz, ) Joann

.0

4. Elegz. ) ]oannes dux a patre

exercitus,

e.s—Duæ

conftitucus,

l;

;CAPUT XVIE.

427

pet"

fentem,' & transfretavit primus: & viderunt eum viri, &

SS

tranfierunt poft eum.

i

.1. Et divifit populum, & equites in med

io peditum: erat

autem equitatus adverfariorum copiofus nimis.

Q

9. Et exclamaverunt facris tubis, & in fugam converfus

eft Cendebaeus, & caftra ejus: & ceciderunt ex eis mul

x

T

ti vul-

nerati: refidui autem in munitionem fugerunt.

f

- 9. 'Tunc vulneratus eft Judas frater Joannis:

oannes au-

Yle

tem infecutus eft eos, donec venit

| Ceöronem, quam gedifi-

d

cavit:

^j

Io. Et fugerun

Mt ufque ad tui*res, quae erant in agris AZoti,

& (uccendit eas igni. Et ceciderunt ex illis duo millia viro-

rum, & reverfus eft in Judeeam in pace.

"L

11. Et Ptolemzeus filius Abobi conftitutus erat dux in catm-

po Jericho, & habebat argentum & aurum multum.

.12. Erat enim gener fummi facerdotis.

p

|e-

I3. Et exaltatum eít cor ejus, & volebat obtinere regio-

jetty

nem, & cogitabat dolum adverfus Simonem, & filios ejus, ut

tolleret eos.

D

14. Simon autem perambulans civitates , quæ erant in re-

Ttel,

£ione Tudaeze, & folicitudinem gerens earum, deícendit in

) V0*

Jericho ipfe, & Mathathias filius ejus, & Judas , anno cente-

fimo feptuagefimo feptimo, menfe undecimo, hic eft menfis

Sabath.

ra;o-

iil2

I5 4 fufcäpit eos filius Abobi in munifiunculam, quae vo-

catur Doch , cum dolo , quam sedificavit

, & fecit els convi-i

ecc

vium magnum, & abfcondit illic viros.

16. Et cum inebriatus effet Simon, & filiiejus, furrexit

Ptolemaeus cum fuis, & fumpferunt arma fua, & intraverunt

in

yulus

.Hhhz

(ot«

m

:

j

'8..' Exelam.;verunt facris tubis, 80),

Quam adificavi?. ) Cendebzus.

Et impletum eft , quod promiferat

Io: Pugermaut ztfque ad turres, &c. )!

Qui fcilicet in munitione Gedor ad-

t men

Dominus, Num. Io. 9- $& exzerizis

j abæO'

4d bellum , €06. clam,etis ululaniibus tu-

mitti non potuerunt.

j LAf*

445 , ET erzt recordatio vefiri coram Do.

II. Conffitutus erat? dux.) A Simo-

mino Deo veflre , ut exuamini. de ma-

ne focero fuo.

onfOI"

niàus inimicorum veþ!rarum.-,v

I3. Obrinere regionem. ) Cum fum-

In munutitione . ) Gedor.

mo imperio loco Simonis foceri.

lOïiv

9. Cedroneg ) idem locus efl cum

I4. Mezfe unmdeerme. ) Menfe ,Fa*-

fnuarioe

Dus

Gedore

n

5$ LIBRIL MACKHABEOR['JM «CAP.XVL

in convivium , & occid

erunt eum, & duos filios /ejus ;«

^

quosdam pueros ejus.

[

17. Et fecit deceptionem mag

nam in Ifrael, & rexd'did«it ma-

b

la pro bonis.

l

18. Et fcripfit hzec Pto

leþmæus,"& mifit regi, ut mittteret

Mi

€l exercitum in auxilium

, & traderet ei regionem , & civita-

tes eorum, & tributa.

I9. Et mifit alios in G

azaram tollefe -Joannem: & tribunis

Sult

,

mifit epiftolas, ut venirent ad fe

orar.

L

1

aurum, & dona.

, & daret eis argentum, &

Birit,.

20. Et alios mifit occupare l'erufalem, & möntyem tempii.

tfr

21. Et preecurrens quidam, mnunciavit Joanni in Gazara,

quia periit pater ejus, & fratres ejus, & quia mifit te quo-

que interfici.

22. Ut audivit autem,

vehementer expavit: & comprehen-

m

dit viros, qui venerant perdere eum , & occidit eos : cogno-

vit enim, quia quaerebant eum perdere.

.

23. Et caetera fermonum Joannis, & bellorum ej

us D & bO'

3. D

narum virtutum, quibus fortit?r fegeíTit & sediticii murorum,

uos extruxit , & rerum geftarum ejus:

quod

füonur

24. Ecce hzc fcripta funt in libro dierum facerdotii ejus,

fuum.

?E

cï:x quo fä&ljs eff princeps facerdotum poft patrem

£JUS Y

LIBER

4 1

&i

aQ

17. Deceptionem magnam in Ifraet. )

$

Proditionem Ifraeli damnofiflimam.

re

Tollere Toapnem. )— Joannem occide-

Yos d

Rekidittz/malrz jro £onis. ) Fuerat e-

Tribsnis.) Judaic&e militie.

nim honoratus aífinitate fummi fa-

23. Bomarum virtutum. ) Egr«egie

'cerdotis, & Principis Simonis.

factorum.

I8. Civizates eoruz.) jJudzorum.

24. ln libro dierum , 6c. ) In anna-

IPA

I9. Gagaram.) Gazam.

Tante

libus ejus temporis.

e.

Vican

&

;

W

W

(;

3

Z2

& ftnt

L?ä»

)

E

3

&tl

N

Olyui

(

A

u

qull

ii

(f

N

C

Yevs

eypto,

OMET

j

j a

temylo

&l

à 7

Vry

NQR&:

H GR

LU

xkx k at

N

429

TE

LIBER SECUNDUS

litma

ttteret

Civitae

| MAC

CAPUT PRIMU M.

ibunis

Sfudei babitantes Sferofolymis fcribun

t €Wudeis in ZEgypío com-

m &

morantibus mortem Z4ntiocbi ac f[uerum ,. que in Perfide conts-

lebrent diem [ce-

li

gerat, gratias Deo agentes , € bortantes , ut ce

ii

uopegie , C? diem dati tgnis. po[t: redu&tionem. captivitalis :

cujus rei narratur bic bifforia , C oratto

Nebemie.

'ehet

RATRIBUS , qui funt per /Egypt

um, Judaeis, faïp-

0g00-

tem dicunt fratres, qui funt in Jero

folymis , Judæl T

x.F

i

& qui in regione Judaeze, & pac

LI

em bonam.

( bo-

nerit teftamenti fui,

2. Benefaciat vobis Deus, & memi

Jrüft

quod locutus eftad Abraham, & lfaac & Jacob, fervorum

funorum fidelium:

| ejui

. Et det vobis cor omnibus, ut co

latis eum , & faciatis

& animo volenti.

ejus voluntatem , corde magno,

is fuis,

!

4. Adaperiat cor veftrum jin lege fua, & in præcept

N

& faciat pacem.

a

. Exaudiat orationes veftras, & re

congilietur vobis, nec

occidee

vos deferat in tetïïpore malo.

Hhh35

23

l..

'3. Volenti.) Promgpto.—

atribus , 6c. ) Hs litere anfo

?gregic

198. regni Grgcorum, guber-

Ada periat car-m/ir

um in lege fe4-)

) at

nante Judaicam rempublicam ]oanne

Ut fcilicet legem intelligatis , & ad

H yrcano, Sámonis fillo, cujus mentio

praxim revocetis.

Judei /Egyptii ma-

L]

eft ultimo capite fuperioris libri, mife

je intelligebant fcripturam ifaiz,

de

fz funta Jüdzis habitantibus Hiero-

ad Judeos, qui erant in /E-

Altari in media JEgypto excitagdo 1fa,

folymis,

cap. 14. n- I9-.

gypto, quos Rupertus , & alii tra-

«

( Faciat pace'm. ) Profpera omnia

dunt i

n magno tunc errore vixiffe,

templo in /Égypto sdificato contra

vobis largiatur , ut folet iis, qui le-

Dei legem,

r

m

gem fuam fideliter fervant.

2.

Teamenti.

) Pa&i,

. Reconcilietur vobis.) À quibus il

Servorum [morum. ) Servos fuos.

lum averfum eífe veremur.

Wofter interpres genitivos, ut func

$n Gfco , ad verbum ?gprem:.

Male. ) C»alamitofo.

480

LIBRI lL MACHABEORUM

6. Et nunc hic fumus orantes pro vobis.

jr. 1

7. Regnante Demetrio , anno centefimo fexageürho nono,

igimus

nos Jude fcripfimus vobis in tribulatione , & impetu , qui

I

fupervenit nobis in iftis annis

D

tunt o

, ex quo receffit Jafon a fantta

terra, & a regno.

"

114

8. Portam fuccenderunt, & effud

eruütþfang*uinem innocen-

menfas

tem: & oravimus ad Dominum , & exauditi fumus; & obtu-

facerdo

limus facrificium, & fimilaginem ; & accendimus lucernas, &

u. f

propofuimus panes.

& amici

9. Et nunc frequentate dies fcenopegise menfis Casleu.

Ij (

Io. Anno centefimo o€togefimo oCtavo, populus, qui eft

Cumi pa

Jerofolymis, & in Judaea, Senatuíque, & Judas, Ariftobolo

plutt,

magiftro Ptolemsi regis, qui eft de genere chriftorum facer-

dotum, & his

um

nitatem.

?' qui i'n,JEgypto funt, Judaeis falutem, & fa-

effe fuda

xi.De

quemdtr

——

dono inc

6. QHia fumus orantes þro vob;s, ) Ut

culorum folemnitas fpectabat ad men.

inmit J

przdicta Dei dona recipiatis.

fem Tifri. Exod. 23. & 34. Levit.

quam fe

7- Demetrio.) Nidefupral. I.c. 1.

32

Vide Riberam lib.

mipug |

5.» de feftis

nig, initi

Impetu.) Grgce áxp3, id eft, cum

cap. 17. & 1g.

tribulatio illa ad fummum vigorem

Casleu-) Qui Novembri noftro re-

eTatius

pervenilfet, & nos vehementiffime ur-

fpondet.

Ar!fol

eret & premeret, id eft in fummo

hoc

toftro difcrimine fcripfimus ad vos.

IO. 4dnno centefimo octogeffmo oclavo.)

Hoe multi putant effe initium alteri-

biss lib,

Receffit. ) Detecit , fcilicet perapo-

us epiftole, fed Serarius & Salianus

0y a

ftafiam.

probabilius negant , voluntque effe

lurgs |

9- Portam-) Urbis Jerufalem, 'T'em-

fenfum, quafi dicant; & hzc quidem

Anfuejj

pli, & aliarum urbium impio Jafone

:

illo anno fcripfimus ; hoc autem an-

f« fi

infligante.

no I88. fcribimus vobis, que fequun-

quando i

Sacrifretimo , €y f

tmildg;kem u J

tur. Ut autem conftaret , quinam

«

Sacrificia ex animalibus, addita fimi-

effent , qui fcriberent, eos numerat,

Pf's dd

li juxtalegem. Vide Exxod. cap.29.40.

ut fit initio Epiftolarum; cum prefer-

Magf/-'

"ccendimus lucermas. ) In candela-

tim hac enumeratio ínitio Epiftole

Áriltoe

bro templi.

fuiffet pretermiffa; dictum enimtan-

Propofuimus

tum fuerat, Zratrsbzs, 62c. nominibus

&deptug ;

pofitionis.

Pdnf,:') In menfa pro-

Q!.l']ug p

eorum, qui fcribebant, non appofitis.

in Raj

9. Ev »unc frequentate , €c. )

In

Et Judas.) Quia Judas Machabzus

Vel quy

Grgco eft : & zuzc ( fapple fcribimus)

dudum erat mortuus ante annum hunc

ut agatis dies [Genopegia menfés. Caileg.

Ciptu

I88. propterea in eam multi fenten-

tinents

Scenopegis. ) Fecftum Enceniorum,

tiam iverunt, ut verba illa 4zze I98.

P !0/4;;

quod inftar fefti fcenopegiæ celebra-

&c. effent claufula fuperioris epifto-

Ometor

tur lib. z. Machab. c. 4. n. $2. &lib.

le, & pofterior inciperet illis verbis;

hoc fecundo cap. 10. num. 5. & 6.

Cïib&rey

Papulus qui eft. Tero[olymis, &$c. fed di-

Omï'nus

*

Alioqui fcenopegia , five "laberna-

u

cendumJudam;cujus þic mentiodit,non

( t

43!

*CAPUþ'n,

0n,

1. De magnis periculis a Deo liberati, magnifice gratias

agimus ipfi; utpote qui adverfus talem regeim dimicavimus.

.qu

12. Ipfe enim ebullire fecit de Perfid

nda

B. eDBS qui pugnave-

runt contra nos, & fan&tam civitatem.

:

Ef

* 13. Nam cum in Perfide effet dux ip

fe, & cum ipfo im-

menfus exercitus, cecidit in templo N

$

lio deceptus

1

bt«

aned , confi

facerdotum Nanez,

5 k

14. Etenim cum ea habitaturus venit

Aaid lo&ufn Antiochus,

& amici ejus , & ut acciperet pecunias multas dotis nomine.

IR

j elt

15. Cumque propofuiffent eas facerdotes Nanes, & ipfe

cum paucis ingreffu

N

»boIo

plum,

s effet intra ambitum ïv,f.—axni, claufemnmttem-

CT

16. Cumv

if

äffe Judäm'Machabæum , fed Judam

Chrifferum.) Un&orum, Xg:g'cäv-.

quemdam, fecta. Effenum, prophetig

II. Adverfzu tAlem R:gemdimica'vi-

)e

miu.) lntelligit Antiochum fedetem

——

dono inclytum , cujus predictiones ,

inquit Jofephus lib. I3. c. I9. un-

filium Demetrii Soteris, qui Trypho-

(liéfls

quam fefellerunt. FHunc ergo , quia

nem perfecutus eft, &c. & Judsos

vlb

magng erat auCtoritatis & r.ligio-

in multis afHixit, & Simone adhuc

fs

vivente, & poft Simonem, filio ejus

nis, initio epiftole adícribunt. [ta

Serarius & Salianus,

Jo- Hyrcano principatum tenente.

[0 Ive

"riftobolo magifliro Ptolomei Regis. )

I2. E£ull;re.) Prodire in magna co-

De hoc Ariftoebolo ita fcribit Eufc-

pia, ut de ranis dictum Exod. g. n. 3.

int)

& de muribus I. Reg. 5. 6.

x

jlteri«

bius lib. 8. de preparat. c. 3. -4riff;-

erfïdem;

&olus. autem ille, cujus fecundns Macha-

De Perffde. ) Late fumit P

Jianus

beorum liber inttio memimit , quemque

ut etiam Syriam comprehendic, Par-

e effe

r iflotelica peritum philofophia fut[Je con-

thiam , Mediam & Chaldzam : fic

yidett

infra hoc codem c. n. 19. dicitur, ew

ffat , f£militer manus , $ cetera memára,

n af

uando de . Deo dicuntur ,. intelligenda

im Perfidems ducerentur patres noffri ,

qlllll'l'

effe , iz libro. quem ad P(olamamm feri-

id eft, Cbaldeam & Babylonem.

jnam

Vide Serar. ad hoc c. q. II.

ngrdhy

pf* . declarat, &c.

ro Ptolomez Regisv. ) Videfur

1W4gi/1

13. Iu templo Nanea. ) Naneam

ht

Ariftobolus magiftri Regis nomen

hanc effe Venerem- pluribus difputat

ftole

adeptus, vel propter librum illum,

Serar. ad hunc locum q. 7.

n

cijus prosime meminimus fcriptum

Confilio deceptis, 6$c.) Aliter eft in

fibus

in Regis gratiam , eique dicatum ;

Grzco; fed noftre verfionis fenten-

oütiS-

vel quod Regem doceret res ad facram

tia eft, fraudulento confilio facerdo-

jbgus

Scripturam , & legem'Mofaicam per-

tum Nanez occifum Antiochum ; res

hott

tinentesS.

autem quomodo gefta fugrit, ftatim

pl

Prolomai Regis.) Ptolomzum Phi-

fubjicitur.

! 188'

lometorem -intelligit , qui cum hac

fcriberentur, mortuus erat, fed nihi-

I4. Cum ea babitaturut. ) Eam du-

piGO-

lominus Ariftobolo nomen magiftri

&urus uxorem ; hoc enim ngiü;anc

etbif)

Grzca, g cviuxqo 0v UT .

Y

Rgis remanebat, quod femel adha-

m

ferat, *

13. Propo[ws[]emt eas.) Vecunias.

N

,02

LIBRII. MACHABEORUM

16. Cum intraffet Antiochus, apertoque occulto aditu

) T

templi, mittentes lapides percufferunt ducem,

eos , qui

Dos,

cum eó erant, & diviferunt

fericor:

"-

Hmemþratim, & cgpi,tibus ampu-

5$

tatis foras projecerunt.

17. Per omnia benedi&us Deus, qui tradidit impios.

DUs Qu

& (anti

18. Fa&turi igitur quinta & vigefima die menfis Casleu

purificationem templi, neceffarium duximus fignificare vobis:

26- ,

cuftodi

ut & vos quoque agatis diem fcenopegise, & diem ignis, qui

datus eft, quando Nehemias saedificato templo, & altari ob-

57 (

-

viunt (

tulit facrificia.

dem ducerentur patxfes noftri, facer-

fciant (

19. Nam cum in Perfi

£5. à

dotes, qui tunc cultores Dei erant, acceptum ignem de altari

occulte abfconderunt in valle, ubi erat puteus altus & fic-

füperbi

20 (

cus, & in eo contutati funt eum, ita ut omnibus ignotus

effet locus.

lelt Ml

30. $

20. Cum autem przeteriffent anni multi, & placuit

Deo;

ut mitteretur Nehemias a rege Perfidis: nepotes facerdotum

fümpti

3. C

illorum, qui abfonderant , mifit ad requirendum ignem: &

ficut narraverunt n

dqua N

Á

Ll

obis , non invenerunt ignem , fed aquam

craffam.

$(

lu

Ihine

21.. Et juffit eos haurire, & afferre fibi, & fàcrificia, quae

*

3 I

impofita erant,

]

uffit facerdos Nehemias a

fpergi ipfa aqua, &

igna, & quxe erant fuperpofita.

N

22. Utque hoc f:&um eft , & tempus affuit, quo fol

/-reful-

24: En

fit, qui prius erat in nubilo, a

&

")&55*;5 3

ut omnes mirarentür.-

ccenfus eft igniþs magnus , ita

lvt beni

23. Orationem autem faciebant omnes 'faCerdotes, dum

2 D

W ide

confummaretur facrificium

Fm) "

, Jonatha inchoante j ceeteris au-

ttts nf

tem'lrefpondentibus.

24. Et.

W

Populum

4. n

16; "dpertoque oceulto aditz tem;-/i.)

moriam templi emundati, quod etiam

9)

In Graco eft, 4»o/£avrtg vX» T$ $a-

feftum- Encgniorum appellatum eft.

QUi m

T»oj.aTOG XeucTqy Suea» , id eft, ape-

Diem Scenopegis. ) |n Gr&co eft,

Rülnt.

vientes OcCultam . portam , Qqua erat in

velut diem fcenopegie.

C'mæ",

laqumri.

D

l4

4

085 &

m ignis. ) Cujus hiftoria Pcatirm

Mirtentes lapides,) E fublimi loco.

fubditur.

Gþntileg

17. Tradidit. ) Morti, exitio.

19. Im Per(idem,t$c.) ln Chaldzam.

" dl'V:"—x

Vide dica numer. I2.

8 l

18- Pnrffmfiomm templi ,&rc,) Me-

e

lil

CAPUT L

433

Mlitt

24. Et Nehemiæ erat

oratio hünc habens modum: Domine

j qm

De€us, omnium creator, terribilis, & fortis, juflus, & mi-

ampu.

fericors, qui folus es bonus rex,

25. Solus praeftans, folus juftus , & omnipotens ,

& æ(ter—

nus, qui liberas Ifrael de omnimalo

äasleu

& (anCtficatli eos:

; qui fecifti patres electos,

yobis:

26. Accipe facrificium pro Univerfp pöpulo, tuo Iírael

$ qui

€uftodi partem tuam, & fan&tifica:

.&

fl ob-

27. Congrega difperfiorem noftram ,

libera eos, qui fer;

viunt Genübus, & contemptos, & abominatos refpice : -ut

ficer.

Íciant Gentes, quia tu es Deus nolter.

28. Afllige op

altar

primentes nos, & contumeliam facientes in-

Y

X fic-

fuperbia.

20. Conftitue

0L0

populum tuum in loco fantto tuo; * ficut 'Des

dixit Moyfes.

80.13.

30. Sacerd

otes autem þfal'lebant h

& 5..

Deo,

ymnos, ufquequo con-

Infra.

fumptum effet facrificium.

2. 19*

jorum

31. Cum autem confumptum effet facrificium, ex refi

duä

u

aqua Nehemias jufífit lapides majores perfundi.

Lquam

42. Quod ut fa&tum eft, ex eis flamma accenía eft : fed ex

lumine , quod refulfit ab altari) confumpta eft.

u

Per-

43. Ut vero manifeftata eft res, renunciatum eft regi

U2

p

efül-

24: Bonus Rex.) In Grzco eft, Ga-

29. Cenfhitue paþulam , &c.) Refti-

s,lta

giAsUg, x&i Yevcoc, Rex, € beoxn:,

ram fanctam.

tue patriis fedibus, & reduc in ter-

five benignus.

.Q5. Preffans. )

In Greco eft Xcgi-

Sicut. dixit Moyfes, ) Deut. 30 3

durt

voc , id eft zrunifens, feu Zeberats.

&

Fecifts patres. eletlos, ) Elegifti pa-

I'. Z«/[ft lapsdes imajores perfundi,

cis au-

tres noflros.

:

&vc. ) Qui effent majores hi lapides ,

26. Partem tuam. ) Hæreddït:at:em,

non fatis conítat : fortiffe. intelligit

populum fcilicet Ifrael.

lapides inferiores altaris, ad quos fe-

)

27. Congrega di/þerf:'oyzem nf

'rdn; D]

p- hoftiarum fanguis , ut nunc aqua,

&c. ) Reducens in patriam Ifraelitàs,

fundebatur, usque ad imam crepidi-

| etiatm

qui multis locis inter Gentes difperfi

nem ejus.

Vide Ezech. 43. numer.

m e

exulant.

I5. & quz ibi notavimus.

co 6

Contemptos , 68 abominatos.) Defpe-

32. Sed ex lumine. ) Pro, Nzz ex

&os, & viles habitos , quos etiam

Iumine, id eft ex igne, qui jam ar-

debat in altari.

fiici

Gentiles abominantur propter religio-

nis diverfitatem.

(38.. Qui translati fucrant, $0. ) Du-

,. g8- Ia faperbia.) Superbe.

&i in captivitatem.

Jigi

Bibl. eum Co;z. Menoch. T. VI.

lia

424

LIBRI IL MACHAB/EORUM

LE

farum, quod in loco, in quo ignem abfconderant hi, qui

translati fuerantfacerdotes, aqua apparuit, de qua Nehemias,

arCati

?

cum, !

& qui cum eo erant, purificaverunt facrificia.

44. Confiderans autem rex, &

rem diligenter examinans,

& vidit

LE

fecit ei templum, ut probaret , quod fa&tum erat. -

t

3s. Et cum probaffet, facerdotibus donavit multa bona, &

nac

um 09

alia, atque alia munera, & accipiens manufua, tribuebat eis.

36. Appellavit autem Nehemias hunc locum Nephthar, quod

fent i

'3[4

interpretgtur purificatio. Vocatur autem apud plureslNkephi.

j

CAPUTIT IL

ignotus

puli ,

*

f)feremia& Jub *'thylonicam caþzfz'vz'mzfem tradito tranfniigraktz*lyþs

igne, C lege Dei, im ee monte, ad quem afcendens Moyles. vui-

dit terram promi[fionis , ablcondit tabernaculum , arcam, & al-

Cigrsums

tare incenfi , ut ibi e[fent u/que ad populi reditum ex captivitate

j lr ;

um Jer

Babylonica: quedem Moyfi , &? Salomonis fa&a bic attingun-

Quom

tur : de fattis Stude Macbabei , €? fratrum ejus ;; de quo

N&l fui

quinque S'afonis xoolumina in umum bunc. librum

Jarfal

faculum

coæztmbunmr.

Wb enun

I.[Nvenitur autem in deícriptionibus Jeremia prophetse,

plo Bo

que ad ;

quod juffit eos ignem accipere, qui tranímigrabant: ut

V8t0 , (

fignificarum eft, & ut mandavit tranfmigratis.

lus d

hic hi

4. Et dedit illis legem , ne obliviícerentur praecepta Do-

mini, & ut non exerrarent mentibus videntes fimulacra au-

potuery

tete car

rea, & argentea, & ornamcenta eorum.

tit$era

4. Et alia hujusmodi dicens, hortabatur, ne legem amove-

& vtb

rent a corde fuo.

-4. Erat

Quartan

alian,

Mänte

54- fecit e; tezplum.) 1n Grgco eft,

te, ut quoticüe Heri videmus fn aliis

Dfi h

"seife 4£ac Q* 0 GaciNtüc Iepoy Emoigos,

vocibus , quz hujusmodi fync-apa,sgl

id eft, eum fepffez Rex faerum fecit,

& mutationes patiuntur.

Quàm [

id eft locum illum, in quo repofitus

tis v

l. [N Zcf:riþtianiäw,fgremiæ.) Qui

Dom, c;

fuerat ignis, qui d«inde muratus eft

liber modo non extat.

RU

in aquam craffam, facrum effe voluit,

h

& illum fepfït.

Itaque l'egcv fumitur

lguem aceipere. ) Sacrum ignem,ne

D I$ |

adjcQive , & ad eumdem fenfum fa-

periret. -

-

feunm

quaf

fire editionis.

cile explicari poteft text.

Vulg. no-

Qui trakæmigaäant.) Qui qaptivi

dlatan

ducebanttr in Babylonem.

6. Vocatur autem apud plures Nephi.)

Ut ffenificatum . eft

.J) Superiori cap,

Witet

Vulgo appellationem loci corrumpen-

num. Ig.

e

ln W

hl

CAPUT IL

435

i) QUi

4. Erat autem 1n Ipfa fcriptura, quöfno;dü tabernaculum, &

AT,

arcam juffit propheta divino refponfo ad fe fa&to comitari fe-

cum, ufquequo exiitin montem: * in quo Moyfes afcendit, Deut.

*

Inats,

& vidit Dei heereditatem.

34 L

&. Et veniens ibi Jeremias invenit locum fpelunce: &ta-

n,&

bernaculum, & arcam, & altare incenfi intulit illuc, & ofti-

yt els,

um obítruxit.

j

6. Et acceflerunt q

ilïdam fimul, qui qutiebantur, ut nota-

ephi

rent fibilocum: & non potuerunt invenire,

.7. Utautem cognovit Jeremias culpans illos, dixit: Quod

ignotus eritlocus, donec co

ngreget Peus congregationem po-

znh'&u:

puli , & propitius fiat:

bj Qj-

$

$E

lii 23

& 4j

Ia

u

- da ipfa Seripeura. ) Deik'criptior-

tom. 5. anno mundi 3609. num 95

num Jeremiz.

& fequentibus, fufe probat tunc ar-

Angut-

OQuomodo talernaculum, 65 arcam, 6$c.)

cam, & tabernaculum, &c. inventa

efe cum inventa eft aqua craffa, de qua

j

WNon fuiffe a militibus diripientibus

Jerufalem ablatam arcam, aut "'aber-

fuprac. I. n.20.. (uod admodum pro-

naculum fatis patet ex Jerem. c. 52.

babiliter dicitur; neque enim aliud tem-

ubi enumerantur omnia, quz €x tetn-

pus proferri poceft, qio h

c Jeremiz

uo vifibilis

lo Domini Chaldzi abftulerunt, us-

prophetia impleta fit, in q

Jhette,

que ad phialas , & mortariola , arce

Dei majeftas apparuerit, ut Moyfi,

n ut

vero , & Tabernaculi nulla mentio.

& Salomoni, quam hoc, in quo Deo

prefentiam majeftatis in igne mira-

lItaque h&c a Jeremia ablata funt, ut

biliter accenfo demonftravit ; in quo

hic habemus: quomodo autem id fieri

; Do-

potuerit ,

& quando facum fit, an-

nubes folem, & facrificia, & altaue

r2 aU-

tene captam urbem, an poft, difpu-

obtegebat, ut Moyfis, &

Salomonis

I(ta etiama

tat-Serar. in hoc c. qu. 17. & Bellarm

temporibus contigerat.

20y€-

de verbo Dei 1. 1. c. 15. in refp. ad

congregatio popult non alia intelli-

quartam obje&ionem. —Vide etiam

enda videtur, quam qua& poft capti-

fat

Salian. to. 4. anno mundi 5446. n. 28-

vitatem Babylonicam fa&a eít, fub

i ïebO.

Montem,. )

Cyro , Dario, & Artaxerxe. Alii

Dei hreditatem.) 'Verram fanctam,

tamen congregationem populi eam hic

t &hïs

quam Deus 'Moyfi ex

arduo illo mon-

intelligi putant, qu& erit extremo

copshi

tis vertice oftendit.

Vide Deutero-

mandi tempore ; tunc enim per Enoch,

c

nom. cap. 3- 4I

.

& Eliam proferendam arcam,

) Qu

5. Veniens :

6;' geremias. ) S0lus,

uz explicatio ex eo confirmari po-

nullis comitantibus , ut apparet ex

teft, quod Jofephus libro 6. belli,

nam,

fequentibus. ltaque cenfet Serarius,

capit. 6. affirmat tempore Romano-

ueít. 18. arcam angelorum opera

rum nihil omnino fuiífe in Sanco

delatam fuiffe.

Sic tanto poft, xdes

San(torum.

Vide Riberam in caáp.

captivi

Lauretana non femel ab Angelis de

I. Aggsi.

Non

ergo tunc arca

inyenta e

ft, cum ex aqua illa craffa

uno loco in alium translata eít.

yi cip

g. Ignotus erit. locus, &e. ) Saliamus

ignis| emicuit.

436

LWRIH.MACHABEORUM

9. Et tunc Dominus oftendet hzcc, & apparebit majeftas

N

3Reg

8. II

. Domini, & nubes erit, ficut & Moyfi manifeftabatur, * &

lum, (

" ficut cum Salomon petiit,

oPar

ut Iocus fan&ïificaretur magno Deo,

»

epu FJ

^

6. I4

manifeftabat haec,

!j

v

.9. Magnifice etenim fapientiam trattabat: & ut fapïentiam

I6 4

habens, obtulit facrificium dedicationis & con

fq»mm ationis

erpo f.

templi.

771

*Lev.

IO. Sicut * & Moyfes orabat ad Domin

üm á & defcendit

heeredi

9. 24. ignis de coelo, & confumpfit holocauftum, fic * & Salomon

Gf

2Par.oravit, & defcendit i

i^ ^

7:

cauftum.

gnis de codo , & confumpfit holo-

*Lev.

miferel

30. 16

Ir. Et dixit Moyfes, * ed

C

1. .

& 17. €rat pro peccato, confumptum eft.

]uod knon fit comeftum , quod

part,

I2. Similiter

& Salomon o&to diebus celebravit 'dedica-

20 |

tionem.

pli mag

13. Inferebantur autem in defcriptionibus, & commenta-

Al.

riis Nehemice hzec eadem; & ut. conftruens Bibliothecam con-

g£regavit de regionibus libros & Prophetarum , & David, &

blen,

21

epiftolas Ifieg*um, & de donariis.

. q

.14. Sim-

ioner

tüdine

8- Sicutcmm Salomon,, Uc) Vid.lib. ,ejus- filii recenti fuorum cla

de perculfi

35

3. Reg- 8. T4. 2. Par. 6. 14.

& mcofti, hircum pro peccato non co-

Cvitat

Manifeflabat bac.) Deus nube tem-

mediffent, ut debebant

plum obtegens.

p*er,l'egem Lev.

fentu

cap. 6. n. 26.

9- Magnefrce etenin fzz;::"e;ztix.:m £ratla-

Er con[wmptumeft, ) Sacrificium illud

4.

£ar.) Elec verba non funt in textu

pro peccato, hoc eft, hircum: cum

fay ter

Greco, poflunt autem referri , vel

ad Deum, vel ad- Salomonem.

Ad

ipff non comederent , combufferunt,

i.

^utantes ita faciendum: effe ex le

Be

Qtem

Deum . «t fenfüs fit, Deum fapien-

eViC- Cr 7:; l'l*.- T7r

Hiftoria hzc ha-

tiam Salomonis, qui templum ex-

becarcap. I0. Levit.num. 16. Vide,

titudy

truxit , magnifica nubis obumbra-

tione

cohoneftatfe.

Ad Salomo-

qui ibi aotavimus. . Sunt hxcaliquo

modo cunr fuperioribus continuanda,,

nemr, ut fententia fit , eum magni-

& applicanda, ut nimirum quemadm2ó-

ftü tati

fica opex:a"edidi-fl'g confentanea.magng:

dum ignis ceteras viitimas acce

ndit ,,

fapientix fuz.

ita & hoftiam h

W u

IO. Defiendiignis.y Eliftoriam ha«

fumpferit.

anc pro peccato ab-

p c—tis,

egum

bes Lev. 9. 2

?

13- Inferebantur.) Grmce £ t»ro,,

T.

Suc E& Salamo

7Z

-) Vide 2. Paral.

id. eft zarrabaztur.

" be

:

1I. Ef dixit Moyfes.j Qiueftus eft

Cozfrnuens bibltothecam , & 6 Per

o

congregationem: hanc lib

rorum, qus

Moyfes.

a INchemia fatta dicitur

, non figni-

Xmn I

Eo 24 od! non fft comeffum , quod erat

ficaturlibros facros qu

afi deperditos ;;

m

j*e pecaz ) Eo quod Aaron , &

I$

efle ab eo, velab Efdra :eRBu:os,,

butl

CAPUT

II

a

relos

14. Similiter autem & Judas ea, quae deciderant per bel-

"&

lum, q

uod nobis acciderat , congregavit omnia, & funt

Doo,

apud nos.

ntiam

15. Si ergo defideratis heec, mittite

3 quï þ»erfercant vobis,

16. ACturi itaq

Lonis

ue purificationem fcripfimus vobis: bene

ergo facietis, fi egeritis hos dies.

-

17. Deus autem , qui liberavit popu

lum fuum, & räddiditï

'endit

haereditatem omnibus, & regnum, &

0mmon

' d

facerdqtium ,& fan-'

&ificationem,

holo

. 18. * Sicut promifit in lege, fperamus, quod cito noftri Denut.

miferebitur, & congregabit de fub coelo in locum fan&ctum. 39. 3-

qud

19. Eripuit enim nos de ma

gavit.

gnis periculis, & locum EE Supra

20«

xdica

20. De Juda vero Machabzeo, & fratribus ejus, & de tem-

pli magni purificatione , & de arze dedicatione:

entae

21. Sed & de praliis, quaee p

ertinent ad' Antiochium No-

COT*

bilem, & filium ejus Eupatorem.

:

' de coelo fattze f'u'nf ad

j

22. Et de illuminationibus, qu&e

eos, qui pro Judaeis fortiter fecerunt, ita ut univerfani re-

lia

gionem, cum pauci effent, vindicarent, & barbaram multi-

*

tudinem fugarent,

i

23. Et famofitfimum in toto or

be templum räicuper'arent', &

ercullt

jom CO«

civitatem liberarent, & leges, quae abolitee erant, reftitue-

1 Ler.

rentur Domino cum omni tranquillitate propitio fatto illis.

24. Itemque a Jafone Cyrenzo quinque libris comprehen-

n illud

fa, tentavimus nos uno volumine breviare.

y curt

ferunty

2$. Confiderantes enim multitudinem librorum, & difficul-

tatem volentibus a

: It

ggredi narrationes hi:iliö*rifgrum proptermul-

gc

titudinem r'efunj,a :

V,'de,

Jlíis5

jJiquo

u'.mdaf

fed tantum bibliothecam extructam ,

Ig. Locupz p;zrg;ä'il*..j! Hzc V'f(f;;-'

adm-

in qua effent libri de Regijbus, & pro-

tur effe ultima verba epiftole , ut do-

endit,

phetis, res ipfius Davidis, epiftolz

cet: Serar. q. 20.

Ito DA

g..egum de anathematibus, five dona-

EIHS-

22. llluminaticnibus. ) Favoribus-

779»76,,

In Greco eft ,. &mioa

nibus.

ï-—s/cug' » «pparitio-

I'4'..: Jeda:-) Videtur intelligt Judas

Effenus , cujus fa(ta mentio cap. I.

| pu

ml Ine I O.

24- 4 ï;z/;ne Gjy-renæa*,. &c.) Vide

' qu?

I7- Saenczfcationem. ) '"Yemplum.

dicta ad. titulum horum librorum an-

d

fgnt*

IS. Comgregab;t.) Etiam alios, qui

te cap.- I.lib. T.

ditos s

405

adhuctlifperfi funt.

2;5 "Aegredk. ) Scilicet Iegncïe.

I

438

I;IBRIIL MACHABJEORUM.

3!1

25. Curavimus volentibus quidem legere, ut elfet animi

& cari

oblectatio: ftudiofis vero, ut facilius poffint memorice com-

groit

mendare: omnibus autem legentibus utilitas conferatur.

27. Et nobis quidem ipfis, qui hoc opus breviandi caufa

2l

vitare,

fufcepimus, non facilem laborem ; immo vero negotium ple-

num vigiliarum , & fudoris affumpfimus.-

? ï

tum d

28. Sicut hi, qui praeparant convivium , & quserunt alio-

e, if

rum voluntati parere propter multorum gratiam, libenter la-

borem futtinemus.

i

29. Veritatem quidem de fingulis autctoribus concedentes,

ipfi autem fecundum datam formam brevitati ftudentes.

Sitntt

30. Sicut enim novae domus archite£to de univerfa ftru&tu-

ra curandum eft: ei vero qui pingere curat, quae apta funt

qui f(

oratitin

in nobis.

ad ornatum, exquirenda funt; ita seftimandum ett &

jrü

31. Et-

27- Negotiz;m þlen.akz vtgiliarum , &

ipfi audierant , & viderant, & mini-

Gi

fudoris.) Ex hoc loco hzretici probare

ftri fuerant fermonis.

conantur librum hunc non effe fcriptum

280 Sicut hi

]

&

Non

'é

ui preparant COHUÍI-

divino Spiritu , fed humano.

vium , 8c. ) In

reco eft./ Quemad-

ficis (:

enim adeo laborant, & fudant, qui-

modum paranti cogvrutum , &f aliorum

VE

bus Deus dictat , qus» fcribant.

He-

ntilitatem quarenti facile quidesm zom

nore Q

fpondit Bellarm. dé verbo Dei lib. r.

efl : tamen ut multis gratum fiat, liben-

[rarm

cap. I5. obje&ione fecunda: Deum

ter laborem fbibinms.

: *

quidem effe au&torem omnium divina-

99. Veritatem quidem de fimgulis an-

$ L

rum Scripturarum , fed aliter tamen

Omnes

orsbus concedeztes. ) In Grgco eft, 70

adeffe folitum prophetis , aliter aliis ,

p dyaxpiB8» mepi &xae r T& Owygpa-

prafertim hiftoricis.

Nam prophetis

Q mapax epryc'a»rec, id eft, zegorium

tevelabat futura , & fimul affiftebat,

diltgenter eogno[cendi, invefligandi ffn«.

ne aliquid falfi admifcerent in fcriben-

u

gula, antlors ipff permittentes , O. ve-

ffv)

do, & ideo prophete non alium ha-

linquentes. Videtur fïgni'fïcar"e fe libros

poneba

buerunt laborem, quam fcribendi, aut

Jafonis Cyrenzi in epitomen quidem

dictandi , aliis autem fcriptoribus Deus

Ofem «

redegiffe, velle autem, ut fides rerum

primg,

non femper revelabat ea, qu& fcriptu-

fit penes au&orem. . Vide EÉmmanue-

rjerant, fed excitabat, utfcriberent ,

lem Sà ad hoc caput n. 32. Verum

Y E

quz viderant, vel audierant, quorum

cum ÉEcclefia hunc librum, ut Cano-

Cl&'.mm

recordabantur, & fimul afliftebat, ne

Cendi s.

nicum admittat , dieendum efl, quae

ltüm |

falfi aliquid fcriberent ; que affiften-

hic habentur ex libro Jafonis excerpta,

tia non faciebat , ne laborarent in co.

veriffima effe, & indubitata fidei, Fie-

lus v

33

^5

itando, & querendo, quod, & quo-

ri enim poteft , ut facer aliquis fcri-

54m

modo fcripruri effent.

Quare S. Lu-

ptor aliquid fcribat Deo. calamum, ne

cas in przfatione in. Evangelium a fe

erret, dirigente, &tamen ille nefciat

l. [Gir

fcriptum , teítatur fe affecutum omnia

fe dirigi;, quod hu

videtur accidiffe.

jus libri fcripto.ri

N

l

diligenter, que ad Evangelii fcriptio-

Tum )

go. Suemz emim nove demus: agchbitte

nem -Pertin'ebant ; idque ab iis, qui

Taeni

CAPUT.'IL. & ll

439

2l

31. Etenim;intelle&r»m colligere, & ordinare fermonem,

RU

& curiofius partes fingulas quaíque difquirere, hiftorise con-

gruit auCtori:

*

caufa

32. Brevi:atem vero

di&ionis fe&ari , & executiones rerum

nple.

vitare, brevianti concedendum eft.-

45. Hinc ergo narrationem incipiemus:

de"præfätione tan-

Z

tum dixiffe fufficiat: ftultum etenim eft ante hiftoriam efllue-

er lt

. re, in ipfa autem hiftoria fuccingi.

CAPU T. IIL.

D6

Simon templi prapofitus tbefauros ejus. Zdpolenio duci prodit : ad

W«

quos rapiendos mi[Jus a vege Heliedorus , poft fulas Sudeorum

funt

10bIs,

erationes , a Deo percutitur , fed Onie pontificis [acrificio , ac

M

precibus liberatur ; achi[que Deo , &? Onia gratiis , narrat:

regi ac cateris omnibus Dei magnalia.

: minl*

I. [ Gitur cum fan&ta civitas habiteretur in omni pace, leges

etiam adhuc optime cuftodirentur, propter Onis& ponti-

D

ctffüi«

ficis (1) pietatem, & animos od

io habentes mala,

t

a

forum

2. Fiebat, ut & ipfi reges, & principes locum fummo ho-

nore dignum ducerent, & templum maximis muneribus illu-

g nm

a

[ihetr

hia

. ftrarent:

3. Ita ut Seleucus Afiz rex de redditibus fuis praeftaret

zli! An

omnes fumptus ad minifterium facrificiorum pertinentes.

€PC ,.Ta

i 4- Si-

y(ï(]/?a'

x MNIESCENS

euttóm,

vgatltm

(1) Difpofitionem : i» EZzz. Sixt

additzr.

d f«

&o.) Se , qui ftylum tantum ex fuo

phanis , cujus mentio fuperiore lib.

UEL

ponebat, pictori domus comparat.. Ja-

Cap. 2. petita eft.

|ibros

aiden

fonem vero, qui hiftoriam fcripferat

.

Ozi«. ), Onias hic fuit hoc nomine

erum.

primus , architecto.

tertius, cognomento fanctus, qui im-

Q. Executiones. ) Yo éfspeyae rmi)

mediate ante Mathathiam patrem Ju-

anue

elaboratam dictionem , exquifitum di-

de Machabzi, Pontificatum g«ffit.

ferum

n*

cendi genus, ita ut &£epqao rixó» po-

"nimos odio babentes mala, &c. ) In

fitum fit pro é£gpqac uevov.

Flami.

Greco eft tantumn , juconorgpía» , id

,Qui

. nius vertit, /uvbzilem executtonemrerum.

eft o4iom mali, & malorum, & adO-

u

niam faritum refertur; nectamen ma-

d

. 38. Effliuere.) Prolixtm effe.

le vulgatus; nam etiam alicujus unius

$ fcri

Sauccingr.) Effe brevem.

ominis animos, & fpiritus dicimus.

i, f*

Gitur eqm f[antla crvitas , 8 c.

)Hi-

2. Locum. ) Sacrum , & templum,

anCi&G

| xj

ftoria hec ab ipfa orizine turba-

5. Selezecus Afi& Rex.) Antiochi ma-

[iPtO,ïi

rum Judaicarum , a morte Antiochi

gni filius, & Artiochi Epiphanis fra-

magnia qui fuit pater Antiochi Epi-

tyr, qui poft. Antiochum magnum,

wr;!llfl'

440

LIBRIM MACHABEORUM

4. Simon autem de tribu Benjamin przepofitus templi con-

. -

vidudi

fttutus, contendebat, obfiftente fibi principe facerdotum

iniquum aliquid in civitate moliri.

*

i. 1

$. Sed cum vincere Oniam non poffet, venit ad Apollon

E

?

tis, in

um Thar

f

cege fi'lium E lqui eo tempore erat dux C«lefyriee, &

Ü z".n E

Phoenicis:

;

.6; Et nuncia

"

vit eij pecuniis ininum*efabilibus plenum effe

s&rarium Jerofolymis, & .communes copias immenfas effe,

ne, &

M

ua nonp

ertinent ad rationem facraficiorum : effe aut'emjpof-

f

bile fub potefta:e regis cadere univerfa.

bi

"m

. 7. Cumque retuliffet ad regem Apollonius de pecuniis, quae

H !

furts.

delatae erant, ille accitum Heliodorum , qui erat fuper nego-

. tia ejus, mifit c

"

dato

Íportaret.

um mandaus, ut preedi&tam pecuniam tranl.

N

I5,

8. Statimque Heliod

ie)

jrus iter eft aggreifus, fpecie qüidem

jv

quafi per Coelefyriam, & Phoenicen civitates effet peragratu-

legem

fus, re vera autem regis propofi:um perfetturus.

I6,

9. Sed, cum veniffet Terofolymam , & benigne a fummo

ytlner

facerdote in civitate effet exceptus, narravit de dato indicio

ternun

pecuniarum , & cuius rei gratia adeffet

5 apergit: interroga-

b;t a;m-:-m; fi vere haec ita effent,

Vi

lo

Igirunc

w

L

um

pécunia

& ainxlä—-Mnjc/iocrhumi Eäp'i:phzmemþ re-

qmept oc'fyopr/.vol././ag ; qliafï contentio fue-

Vil ,

gnum tq nult.

&

ab 'l*ï;fï'fw

aut de urbana zdilitate.

rit inter illos de civili quopiam officio,

ribus )

4. De rrifu BezXamin. ) Cum ergo

€x hac tribu effet ,| non autem ex Le-

3. d Mpollonium, &fc. ) Ut ejus o-

Dus po:

Witica, nec ex po

ris Aaronis, pro-

Ia.g

babile non eft eum voluiffe füummum

pera obtinerct, quod optabat ; & qui-

ïl]i s

facerdotium invade

dem .interVentu multarum pecunia-

;1-e', ut eft apud Eu-

rum; quas cum ipfe. fuppeditare non

fium t;

febium.

Á

To

Ua

Prapofitus temp/i.

S,,Qui circa restem-

poffet, aperiebat viam, qua alienz in

JOfephd

ejus, aut regis poreftatem venirent.

pli aliquam prxiwturam exercebat ,

Prafectus

OfEU

ll

qu& qualis fuerit, ex«facro textu non

Dux , 6fc.)

» & prafes

lOte(l

habetur.

Serarius pu&Nt (uiffe . mili-

conftitutus a Seleuco.

lii

l

H

tarem magiftratum , cui, & lictores ,

6. Commmunes copias. ) Collectas ex

Qþ«

milNes ad templi cufzodiam effenr,

vetigalibus, tributis, & id genus a-

wT.Ept

ex lib.

Cap.

um. Ór.

Vide Si-

liüs proventibus , que communes, fi-

ml?/h

gon. de rep. HeP. lib. 7. cap 13..

veprophanes dicuntur, & opponuntur

Árge

Coz|endebat :

. *

4/f

iniquum . aliquid

facris pecuniis , unde fequitür , 44«

Q e

im ciXfate z bliri, 5 C-) In Grzco e&,

son pertinent ad vationem facrifrciorum,

h ]nm

Órgv£X,

dpXiEpé? 7repi

*

'WüPOC"

quas Seleucus fuppeditabat; ut fupra

AC

»0p446 , qll(.)d

bene refpondet vulgate

dicitur, num.

mdnren

Vexüqnyi';-i'n bi'bliis tamen regiis eft,

Ms Tmn[portkret.) Ad fe affeures..

lii

CAPUT.

III.

441

l COtl-

l0. Tunc fu

t

*

;mus facerdos oftendit depoüta,'efï'e hæc, &

dotum

vi&cuiália viduarum , & pupillorum.

i1. Quaedar. vero effe Hircani Tobiz viri valde eminen-

xlloni:

tis, in his, quae de:ulerat impius Simon: univería autem ar-

i t

gerti talenta effe quadringenta, & auri ducen:a.

12. Decipi vero eos, qui credidiffent loco, & templo,

m effe

quod per univerfum mundum hornoratur

, pro fui V.eneratio-

; elle

ne, & fan&titate omnino impoffibile etfe.

I3. At ille pro his, qusae habebat in mandatis a rege dice-

n pof-

&

bat omni genere regi ea effc de erenda.

sque

14. Conftituta autem die intrabat de his Heliodorus ordina-

nego-

turus.

Non modica vero per univerfam civitatem erat tre-

] a

pidatia.

$

I«. Sacerdotes autem ante altare cum

olis facerdotalibus

widem

ja&iaverurt fe, & invocabznt de colo eum; qui de depofitis

gratu-

legem pofuit, ut his, qui depofuerant ea, falva cuftodir:t.

16. Jam vero qui videbat iummi facerdo'is vultum, mente

pmmo

vulnerabarur: facies enim & color immutatus, declaiabat in-

ternum animi doloreim.

dicio

17. Cir-

T0

—— —— H

IOo. Depefga bec eæ;» &c.) Sive has

p 77 -'/l;tuentm)'ï Que : fi Axttilca fint ,.

ünc

pecunias repofitas , & deftinatas ei.e

unurjy millionem , ut vocart, confi-

viduis , pupillifque fublevandis , five

ciunt, & pratere« ducenta aureorume

tio füe-

ab ipfifinet, five 4b aliis, qui paupe-

milla ; ff vero talenta (int Hebraica:

ribus benigne ficere velleit per ma-

fummam: duplo majorem.

nus pontifcis.

8

I2- Decipi vero, 6$c.) Fraudari de-

Ii- €sedam vere effe I—Iirmni»,y Bo

L

pofita pecunia, &'injäuriï.un illis fieri 5

& qu

Qui eas loco projter religionem om-

i Greco enim eft, zJvuSz»ar. . Sen-

ycuntae

nium tutilluno repofueiat.

tentiz ergo eft ; indignum: ei:e, nec

Tobia. ) Non filism, fed ncpotem;

u non

Jofephus enim lib. 12« cap. 4. ait eunx

ullo modo feri pofie, aut debere, ut

jgnz i

pecunixe eorum, qui eas templo credi-

jofephi filium tuiíle, "1 obiz vero ne-

d-runt , suferantur per injuriam: hic

1201'.6(:';'.

enim templi apud omnes gentes fancti

præfes

*Ip bis. ) Ex his.

majeftas , & fecuritas violaretur.

Que detulerdf..) I^ Grzco eft, äX;

NDI

(gcfnsp äv 3&6&/3&2&&» Q 300'6'8'»61;(: Z/IQ 6y5,

13- Oi genere. ) Omni ratione ,

zon f detulera: boipt^ Stnon.

omni modo , omnino.

1n Grzeco e-

;enlIS d*

nun eff, «a»roc, licet in bibliis vati-

11195 ! r

^orgenti tacenta effe cm dringenta. )

canis per errorem fcribatur aya»re»e

ynntor

Qvx conficiunt fumm m dicentorum

j , 1

millimm aureorum, fi tacer testus de

IS. 4Airsre.) Holocaufti, locus ora-

iurith

Atticis talentis loquatur ; duplo vero

tionis facerdotum eratinter templum,

p p

majorem, fi de Hebraicis.

& altare.

Kkk

Bi&/..cw Qems, Meuoch. Jom. V.

a h

-

442

LIBEI IL M*ACHABJEORUM

17. Circumfufa enim erat moeftitia quzedam viro; & horror

25 i

COrporis , per

quem manifeftus afpicientibus dolor cordis

forem

ejus efficiebatur.

iodort

18. Aliüietiam gregatim de domibus confluebant: þ»ublica fup-

amah

plicatione obfecrantes

26

fet venturus.

, pro €o qued in contemptum lpcus ef-

opumi

10. Accinctaeque mulieres ciliciis pe&tus, per þlateas con-

& ex

fluebant : fed & virgines, quae conclufze erant, procurre-

gis va

bant ad Oniam , aliae au:em ad mu

2l

*

ros, quaedam vero per fe-

neftras afpiciebant:

maliz

20. Univerízae autem

cabantur.

protendentes manus in coelum depre-

toriàp

20

21. Erat enim mifera commiftze multitudinis, & magni fa-

didun

cerdotis in agone conftituti expe&tatio.

ferent

22. Et hi quidem invocabant omnipotentem Deum, ut cre-

0.

dita fibi, his, qui crediderant, cum omni integritate confer-

varentur.

aique

3.

23. Heliodorus autem , -quod decreverat, perficiebat eo-

locum

dem loco ipfe cum fatellitibus circa aerarium praefens.

multu

24. Sed fpiritus omnipotentis Dei magnam fecit fuze often-

&len

fionis evidentiam, ita ut omnes, qui aufi fuerant parere ei,

ruen'es Dei.virtute, in diffolutionem, & formidinem conver-

l.

:

feltim

gerentur,

qui in

25' Ap-

n

[

picar

I8. Pro eo quod iz coniez»pmm, Uc)

tudinis. ) In Greco eft , /Xe» 38

fumm;

Pavidi, & folliciti, & quia videbant

TÉ srAgS9sc mappao z mpo z 0616, ideft,

facrum locum in contemptum ven-

commiferatianem Amutem mbvebat conmi-

turum, fi pecuniz ille auferrentur.

n

fle muliitudinis prolapffo , animorum

gt mer

19. Firgimes, gue 'cozclu(a: erant.)

fcilicee dejedio, & corporum ad o-

In templi quodam domicilio , ubi &

randum proftiatio.

netum

pie viduz morabantur.

4 d

Procurrebant. ad Oniam. ) ln Greco

Magni facerdotis « . .. expe&drio.)

111 Græc

Spectantis, quo res evaderet, & qutd

eft , émi r86 ru^evag ad januas , Ícili-

auderet Heliodorus in templum, aut

Ff

cet cempli..

Sed idem eft, nam ibi

mm, qu

exat Onias.

populus concitatus in Heliodorum.

U((VC ;GF*

l& autem ad muros;). Scilicet p

ro-

22. Ef bi quidem.) Judai.

QA. Spiritus omnibotentis Dei.)Deus:

it plo

currebant , ad muros, inquam, tem-

Prio

pli, ubi tota res agitabatur, & in quo

j;aulo aliter hec habentur in Greco ,.

"

Qutm

illz conclufe erant, ut inde efferre pe-

fed fenfus idem eft.

ühter]o

Ruentes.) Confternati, xaramNayty-

dem non liceret, donec conjugio tra-

derentur.

Qf

TÉG ». Ruppre perculfi , & attoniti.

if

Diffoiutionem, &c.) E"x)wo"vw—, énimi,

* ;

Ql. £«f enim mijra eommij?æ mulii-

Vi

CAPUT lI

443

Dtfof

os. Apparuit enim illis quidam equus terribilem habens fef-

cordis

forem., optimis operimentis adornatus: ifque cum impetu He-

liodoro priores calces elifitj qui autem ei fedebat, videbatur

1füp

arma habere aurea.

us ef

26. Alii etiam apparuerunt duo juvenes v

irtute. decori,

3 COT

optimi gloria, fpeciofique amiétu: qui circumfte'erunt cum,

& ex utraque parte flagellabant, üne'intermiüicne- multis pla-

CUT Tee

gis verberantes.

r fe.

27. Subito autem

Heliodorus concidit in terram , eumquä

multa caligine circumfufum rapuerunt, atque in felia gelfta-

lepre

toria pofitum ejecerunt.

28. Et is, qui cum multis curforibus & fatellitibus pree-

r fl«

diétum ingreffus eft zerarium , portabatur nullo fibi auxilium

ferente, manifefta Dei cognita virtute:

t cre

29. Et ille quidem per divinam virtu

"

tem ja;ebat Vm.»utus,

onfet.

atque omni fpe, & falute priva.us.

30. Hi1au:em Dominum benedice

bant, quia magrificabat

i 80

locum fuum & templum, quod paulo ante timore, ac tu-

multu erat plenum apparente omnipotente Domino, gaudio,

oltet«

& lzetitia impletum eft.

*

te ei)

I. Tunc vero ex ami

cis Heliodori quidam rogabant con-

Jnver

feilim Oniam, utinvocaret Altiffimum , ut vitam donaret ei,

qui in fupremo fpiritu erat conftitutus.

32. Confiderans autem fummus facerdcos, ne forte rex fu-

Àp.

Ípicaretur malitiam aliquam ex Jud&is circa Heliodorum con-

e viri hoftiam falutarem.

T.

fummatam, obtulit pro falut

Kkk 2

33. Cum-

n idefïl,

377

imorut

aut membrorum diffolutionem propter

.Q7. Ejecermnt.) E.xtraxerunt, expore

| ad o

metum , & confternationem.

tarunt.

Qe. Optumis cperimeniis adornatts, )

Q80. Cu:foribus. ) Famulis a pedibus.

Italice vocamus , fl«ffrev;.

'[,ftlfio')

In Graco eft, x«Aue» cajj diuxexoo'-

pie£socs eft. autem e«s equi inftra-

Nnulo fibi auxilium ferente.) in Grzco

&qf

tum, quod recentiore

s Grzco nomine

eft , dGoz9«r0ov ot&vro xaSeovó a, qui

1 a

c«cioj.a dixerunt.

Vide Meurfium

nihil auxilii fibi ipfe afferre poterat.

m .

in oloffario Greco barbaro.

Italice phrafi optime refpondet, dici-

Priores calces elifit. ) Si

nificat e-

mus enim : Nos ff poreva ejutare ds

,',)Deusr

Quum infurrexiffe in. Helio

:

orun, &

f h-

Go

anterioribus ungulis impulfum eum

3o. Magnificabat.) Glorficabat.

roftraviíte.

22. Malitiam. ) Dolum, feu male-

fïdeb"at. ;

cium.

W-yf,i'

Ei fedeba:.) Equo in

yniti

26. Duo jsvenes,) Duo Angeli.

Ex Tuders.) X judzis.

Virtic-) Tj popg robore, viribus.

i ö'mimü

Caäjummafdm.) Factam.

44 LIBRI L MACHAB £ORUMCA P. III.

33. Cumque fummus facerdos exoraret, iidem juvenes eis-

dem veftibus ami&ti, aítantes Heliodoro, dixerunt: Onie

facerdoti

Onit:

gratias age: nam propter eum Dominus tibi vitam

donavit.

!l

[

34. Tu autem a Deo fagellatus, nuncia omnibus magnalia

fi; u

Dei, & poteftatem. . Et his di&is non comparuerunt.

pot

hr

,j V

35. Heliodorus autem , hoftia Deo oblata

, & votis magnis

(

promiífis e1, qui vivere illi conceffit

lr

; & Onis gratias agens,

Onit

recepto exercitu , repedabat ad regem.

d

36. Teftabatur autem omnibu

ürütiit

Y

s ea, quse fub ocüïi-s fuis vi-

"

derat opera magni Dei.

d? (

Ivl

-.37. Cum autem rex interrogafï'etx Heliordor/um/, quis effet

dul

aptus adhuc femel Jerofolymam mitti, ait:

LI

8. $1 quem habes hott

em, aut regni tui infidiatorem

—, mitfe

illuc, & flagellatum eum recipies

I

in loco fit vere Dei queedám virt

us.

, fi tamen evaferit:.cv:oquod

P

39. Nam ipfe, qui habet in coelis habitationem, vifitator

inflig:

& adjutor eft loci illius

5l

; & venientes ad malefaciendum per-

cutit ac perdit.

emul;

40. I

gitur de Heliodoro, & &rarii cuftodia, ita res fe

quosd

l

Dium

gemda

àpud

6 !

(

Tl 1

CAPUT

d

e

Hofliam [alutarem.) Qua illi falus,

84- Magnalia Dei.) Dei mirabilia,

ZPA

& fanitas alioqui deplorata reftituere-

£s

tur, Dei mifericordia , precibus , &

dotem.

35. Heffia Deo oblata.) Per facer-

facrificio Pontificis propitiata.

UC

33. Cweque fummmus Sacerdos exora-

ret. ) Vel, ut eft in Greco, faciezze

Deo

KEi,.2ni vivere zlli conce/fiz.) Scilicet

;

T0U

CeE qe

antem [ummo Sacerdote. propitzationem ,

39 thtatar,) E zónr5;g , ille dici-

ut fcilicet ei Deus propitius fieret.

)

Ildem J"venes.

tur alicujus rei éaézrzc fub cujus cu-

hïäiïi

l

Heliodoro,

) Rurfus apparuerunt

Cs

Faf & tute;u rgs aliqua eü:

li

lIT

*

* o*

***

445

*

65 els«

CAPUT IV.

Onig

Vitari

Onias ob Simonis detrattiones ad Seleucum conce[fit : cujus ponti-

ficatum ambiens frater ejus Sfafon , promifit. regi plarima. talen-

nalia

ta; acceptoque pontificatu omnem Dei cultum pervertit , quem

pontificatu prioari curat. /Mlenelaus , plura regi talenta pollicitus,

Tartis

cui promi]]a mon pra[lanti Juccedit frater ipfius Lyfimacbus :

agetsy

Onias cum IMenelaum de fucrilegio argueret , illius Juafu ab Zfn-

]s vl«

dronico perimitur , propter quod. jufJu Zintiocbi in. eodem loco. Z4n-

dronicus. interimitur : . .Lyfimacbo a. populo oppre[o, .Menelaus

s effat

- apud regem accujatus , intercedeutibus donis abfolvitur, occifis

fritte

innoceniibus ejus accujatoribus.

)

) quod

mon autem prediétus pecuniarum, & patrise delator,

1. SI

male-loquebatur de Onia, tamquam ipfe Heliodorum

fitatot

inftigaffet ad haec, & ipíe fuiffet incentor malorum.

^. $, Proviforemque civitatis, ac defenforem gentis fuze, &

1 pet-

zemulatorem legis Dei , audebat infidiatorem regni dicere.

3. Sed cum inimicitiae in tantum procederent, ut etiam per

tes fe

uosdam Simonis neceffarios homicidia fierent:

4. Confiderans Onias periculum contentionis, & Apollo-

nium infanire, utpote ducem Coelefyrize, & Phoeniciae, ad au-

gendam malitiam Simonis, ad regem fe contulit,

. Non ut civium accufator, fed communem utilitatem

apud femetipfum univerfze multitudinis confiderans.

6. Videbat enira fine regali providentia impoffibile effe pa-

cem rebus dari, n.eC'Sl'monem poife ceffare a ftultitia fua.

Á

Kkk.gl

.7.*Säd

!UT

—

oviloremque. ) In 'Græco eft ,

4 pnfanre. ) Junge cum, ad az-

[

^ p

gendam ; fententia eft, Oniam pericü-

&yspoy&r4» , benefattorem.

lum animadvertiffe, quod illi ab -

àrabillt

JEmulatorem.) Lelo legis incenfum.

Grace laA rj

pollonio viro.

otente,

& gubernatore

immine-

^ facef

Iefrdratorem. vegni. ) E^xi88Ao» r»

Colefyrix ,

&

a Simone

bat; nam pemme uterque animatus

! SCiliCet

mpacyudreo» , infidsatorem rerum , fcili-

erat in Oniam , & intellizebat Àp

ol-

cet vregiarum.

lonium Simonis malitiam fovere, &

3

^

. Per quof:

dam Simonts ;æccykria:.)

jj dici

Innuitur abfentia Simonis, qui per fuos

augere, ex quo magnum aliquod ma-

lum tandem erumpere erat neeíte.

g

cedes patraret: eurá autem ad Apol-

laniug confugiffe declarant fequentia.

A4d Regem-) Seleucum Philopatorem.

'

445

LIBRBRI rr. MACHAB&GRUM

i&

T. Sed poft Seleuci vitze excetfum, cum fafcepiffet regnum

fi

45 Qp

Anjiochus, qui Nobi!is appellabatur

Oniae fummum facerdotium:

- Xambie*bat Jafon frater

16. (

CoTum

.&. Adito rege, promittens ei argenti talentz trecenta fexa-

cupieb:

ginta, & ex reditibus aliis talenta o€toginta,

11

9. Super hec promittebat & alia centum quï'n'qaaäi'n*tæ, fi

fed ho

poteftati ejus concederetur gymnafium, & ephebiam fibi con-

1e. (

Ílituere

bere.

,& gos * gui 1n Jergfol'ymis erant; -Antiocheno:s fcyi:a

d

/

féxpra

ro. Quod cum rex annuiffet , & obtinuiffet principatum,

1]

portani

Ítatim ad gentilem ritum contribules fuos transferre coepit.

IT. Et amotis his, quae humanitatis caufa Judseis a regibus,

lis : qd

CIis efl

f.erant confütuta, per Joannem patrem Eupolemi, quiapud

Romanos de amicitia, & focietate f.:n&tus eft legatione legi-

&5 de

tinia, civium jura deftituens, prava inítituta fanciobat.

Cicmemmess

12. Etenim aufus eft fub ipfa arce gymnafium conttituere,

& opiimos quofque epheborum in lupanaribus ponere.

t, pro

fiitis &

r3. Erat autem hoc non initium, fed incrementum quod-

dam , & profe&tus gentilis, & alienigense ccnveríationis,

mdia d

tum jeff

propter impii, & non facerdotis

Jafonis nefarium & i—naudig

Priit

tum fcelus.

Ya

14. Ia ut facerdotes jam non circa altaris officia dediti ef-

gmwnun

fent, fed contempto templo, & facrificiis negleCtis, feftina-

tis prop

Tsb

rent participes fieri paloeftree , &

«preïebitionis ejus injiftee, &

Tànt.

in exercitiis diíCi.

Exerc

15. Et

Clendi d

I

&i

nn

7. ntioehnes.) Seleuci frater.

YT. weris /äz":.: qua bumamitatis cane

At

Nobilis. ) Hoc enim f

2

i

f4: €.) Significst Jaf^ nem amoviffe,

glorar

Grzca émipange epspbanes.

gnizfïca.—c:ï VvOx

penitufque irrita feciffe Judzorum pri-

Nj

9- Gymsafiem, & epbebiam.

Impu-

Crar;

4

vilegia, & omnia , que mitiora ,

ram ífcortorum m:fculorum o

cinam,

humaniora ipfis a Syrie fuperioribus

Cf

ex qua lucrum ipfi proveniret.

Kegibus conftitutafuerant, q- &que per

Eidbant

Antfschenos feribere.) Ut privilegins

infignem virum Joannem Eupolemi

If. (

fruerentur , qifibus gaudebant cives

fenti ]

patrem fuerant impetrata.

Antiocheni, ut interpretatur Salianus.

129. Gyenafium.) Mide di&ta n. g.

P m

Vel, ( qu& eft Serarii interpietatio )

13. Jgzcrementum quoddam.) In Grz-

"g

ut Hieroíolymitant Antiocheni dice-

co eft, ixux ; Vigor quidam, & fum-

Ut t0

rentur , partim in Antiochi honorem,

mum Gentilifmi.

H

amin

partim in Gracorum xituum commern-

Et non [acerdotis.) Pfeudopontificis,

H

dationetn.

falfi facerdotis, & pontificis [afonis.

o

Io- Cozrfribules fums- ) Gen;ïïes.füos

14. " articipes frevt palefire, 68c.) Sen-

1

De

IadæOSu

fus eft,propofito premio ab agonpthe-

llàm

eQAPUT XIV.

447

"

Egn

E

t

15. Et patrios quid. m honores nihil hab:entes, Graecas glo-

irafer

rias optimas arbitrabantur.

lofa eos contentio habebat ,&

16. Quarum gratia pericu

eorum iníftituta gemulabantur,

ac per omnia his confimiles effe

Meya.

cupiebant, quos hoftes,

E

& peremptores habuerant.

tt, fi

.33. In leges enim divi

nas impie agere impune non cedit:

fed hoc tempus fequens declarabit.

DI COf

&

18. Cum autem quinquennalis agon "T'yri geelebïaïetnr,

j5 fc/ri«

rex praefens effet ;

19. Mifi

t Tafon facinorofus ab Jerofol

ymis viros peccatores,

patum,

didrachmas trecentas in facrificium Hercu-

t

portantes argenti

lis : quas poftulaverunt hi,

qui afportaverant, ne in facrifi-

:x]bus,

ciis erogarentur, quia non oporteret,

fed in alios fumptus

j pud

^

i

e legr

eas deputari,

20. Sed

tUere,

ta, prophanos facerdotes cum palz-

| I8. Quinquennalis zgon.) Feftum, &

ftitis & athletis publice cum contu-

certamina in honorem Herculis , for-

'quod-

fiots

melia dignitatis fug decertafíe, & eo-

taffe ad imicationem ludorum Olym-

rum inftituta einulatos fuiffe.

picorum.

paud

Prabitionis (us injsfés. ) llapavous

I9. Peccatores. )

In Greco eit Seo-

intelli-

p8c , id eft, /pe&katores: illi autem di-

Xopuyíug , prabitionis (celeffa

jiti ef

git munera , & premia ab agonothe-

cebantur 9sepo?, a Grgcis, qui ad

tis propofita, quorum fine fcelere fie-

fefta, oracula , rerumque divinarum

efiit?r

ri participes facerdotes illi non pote-

curationem mittebantur. Vide Sigon.

For-

2,8

rant.

de Reb Athen. lib. 4. c. 7-

Exercittts di]'cE. ) Certaminibus ja-

taffe in Vulgata editione nofira legen-

€tendi difci.

dum peccazeres, quod fcilicet Secpof

)o

i

mitterentur , ut publico nomine pre-

I5. Patrios borores.) Patrias leges,

2

& inftituta . Judaica, in quibus illos

ces funderent.

gt ctte

loriari. oportxiffet.

Didrachmas.) In Grzco eft Drach-

1011

ma55 didrachma eft numifma xquiva-

— Nib4.) Pro nihilo.

lens duabus drachmis.

'Yrecentz ar-

ym pri

Gracas glerias. ) Gr&corum mores

J ,

gentilitios affectabant & in illis glo-

enti didrachmz non plus efficiunt,

Horibus

U

iam fexaginta fcuta hujus monete

ri4bantur.

.

t

h

Mirum videtur tam exi-

ue p

16.

WaYum g

atia pexiculofa eas con-

omanz.

JPOIemï

tentio babcbat. ) In Gugco eft, à» xa-

guam pecunism miffam f'iffe, aut po-

ftulatim in fabricam triremium. Rem

po mspisoy6» cuT8G XaNemW mtpíca-

f.

[4

E

Nüfi £orte dici-

f

cig , ld elt, Quarwm graria. cecupa-

iis non aflequor.

[n G'ïæ'

vi£ eos grave imfortumimm $ ut vertit

mus rO argezti pofitum elie pro peca-

Flaminius.

i, & didrachmas íuiie aureas, ut:

& f

Habuerant.) In Greco eft ,babuerunt,

fenfus fit, tuliffe pecuniz didrachmas

17. Impunue non cedit.) NNon abiit

aureas trecentas.

Sic Galli quodcum-

ntiäldgl

que pecuniz genus, etiam aureum, vo-

yofit

impune peccatum contra legem Divi-

nam.

7

NI

e

cant Argmrg

)w he'

l

448

LIBRI-II..M-ACHAB.»E'OR)UM

20. Sed hze oblatze funt quidem ab eo, qui miferat, in fa-

4f.

crificium Herculis: propter

*

fabricam navium triremium.

praefentes. ,aute?n datae 'funt in

ie d

?.

21. Miffo autem in JEgyptum Apollonio Mnefthzi filio 3

fs Y

propter primates Ptolemsei Philometoris regis , cum cogno-

Softra

viffet An'iochus alienum fe a negotiis regni effe&tum , pro-

d

priis utilitatibus confulens, profe&tus inde venit Joppeni, &

eayfar

inde Jerotclymam..

29.

.22. Et magnifice ab Jafone, & civitate fufceptus, cum fa-

fach

cularim luminious , & lau libus in

1

nicem exercitum convertit.

greifus. eft*:l& inde in Phoe-

30

lotas f

23. Et poit triennii tempus mifit Tafon Menc!aum , fupra-

dono t

dicti Simonis fratrem , portantem pecunias regi ,

& de nego-

3!0

tiis neceffariis refponfà perlaturum.

Go u:

24. At ille commendatus regi , cum mag*nificafïz;t faciem

».

poteftatis eius, in femetipfum retorfit fümmum facerdotium,

aUfea

fuperponens Jafoni talenta argenti trecenta..

dllà v

25. Acceptifque a rege mandatis , venit: nihil qmdem ha-

3

bens dignum íacerdotios animos vero crudelis t

yranni, &

iple j

feræ- belluae iram gerens.

u

Ünian

-

| o6. Et

[ s

n

Quia nom eporterer. ) Qu-ï& non. effet

runt, non ignari illum ad 4&gyypti re-

06 1

necefiaria pecunia ad.facrificia, & u-

guum anhelare..

tilius pont videretur in. cooftruendis

Profettus 4zde.

Scilicet 'T'vro.

Cor

triremibus.

22. I» Phesicem, exeicitum comvere

YSmza

tuden

QO. Sed b« oblata -flz?;f quidem ab €05,

£r.) Ucinfüucta ibi claffe fuo tem-

jecerat

&c.) Luicet revera impenfa non. fit pe-

pore Jkgvptim invaderet.

cunia.ad facrificia, per Jafonem facri-

Dfrq

23. Refpon[a.) Regis.

0035085

legum. non. ftetit, qui eo confilio eam:

24- Commendatms Regi. ) A ]afoneï

l.

dyrum mifit.

vel ab amicis.

Amma

Prafentes, ) Legutos , qui id ro-

gaveran t.

Cem magnificaffet faciem poteffatis

(w(

Iz

ejus, Ce. )

um ei effet

adul«ttis.

EUR

fabricam maviem triremunum. )

d&

Ut fcilicet unz cum aliis pecuniis ad

In Greco eft, à à€ evca9ue ro Bac-

id. deputatis in triremi

N , xar dozucac avrà» (fortafle legen-

'hfciCle

penderentur.

Ium-, fabricam ex-

dum ajró», cum fpiritu afpero ) r

28

Softra

2I. Proprer primzztæ: r d AR ) Utcum

"wpootonwe 6 ££sciac, id eft: I»fe au-

regni primatibus, & optimatibus a-

tem cum [e commendaffet ,. ac þ/;vec'ïaät'-

g.

geret, ut. Antiocho. Ptolemzi Philo-

lem feciffet pratextu potoffatis accept .

que f

meto:is tutela crederetur.

lg j

Superponens Jalont, €c. ) Superans

Al uum [e.a regnui negoriis efe&km.)

Jelonem talentis , €&c. ut eftin Gra-

fmfes E

Poftulationem. enim. Antiochi xejecc-

€O»

POUEYI

e

liiH.'

CAfUTJiL

449

i fa.

uidem

46. Yt Jafon q

, qui proprium fratrem captivaverat,

u ia

ipfe decep:us pro

fugus in Ammanitem expulfus eft regionem.

e

27. Menelaus autem pri

ncipatum quidem obtinuit: de pecu-

| filio,

niis vero regi promiffis nihil agebat, cum exattionem faceret

Cogno.

Softratus, qui arci erat praepofitus.

; -

28. (Nam ad hunc exa&tio ve&tigalium pertíneb

ät) quanm ob

'eng) &

caufam utrique ad regem funt evocati.

29. Et Menel

aus amotus eft a facerdotio , fu

ccedente Lyfi-

um fa.

füacho fratre fu

o: Softratus au:em praelatus eft Cypriis.

fl Phæ'

o. Et cum hzec agerentur, contigit Tharfenfes ; & Mal-

lotas feditionem movere , eo quod Antiochi regis concubinae

füpta«

dono etfent dati.

: 6p«

51. Feftinanter ítaque rex venit fedare illos

relí&o fuffe-

&o uno ex comitibus fuis Andronico.

faciert

fe

:

fe tempüs opportunutrti,

32. Ratus autenm Menelaus accepif

otitm

aurea quaedam vafa e templo furatus donavit Andronico, &

alia vendiderat Tyri, & per vícinas civitates.

eg h*

23-

'uod cum certilfime cognoviffet Ontas ,

ärgueEat eum

fe continens Antiochizde fecus Daphnem,

n, &

ipfe in loco tuto

34. Unde Menel

aus accedens ad Andronicum, rogabat, ut

Oniam interficeret.

Qui cum veniffet ad Oniam, & datis

f Et

äextris *

m

uod Jntsocbids , €e. ) Hi fe cor-

g

96. Proprium fratrem. ) Oniam.

Captivaverat.) Ín Greco eft 5xz-

temptos putarunt, quod fcorto donas

yo9:e7ac, id eft circumvenerat , & per

ti ellznt , ideoque moverunt feditio-

[w0.

fraudem, & fimoniam Pontificatu de-

netri«

Solebant Reges ifti tota op-

j 'umvt?"

pida , id eft eorum re

ditus largiri iis,

(no tedt

jecerat.

uos magnifaciebant. Sic "Fhemifto-

Deceptus.) Recurrit eaden: vox ómo-

yo9su9sic , id eft ciremmventus.

cli data Magnefía, Lampfaeus, IMyus,

I& Ammanitem regionem, &c.) Ín

Pereota , Palafcepfis.

| Jaf()üäs

Ammonitarum regionem.

o7. Cum exa&i;onem faceret Soffra-

3* Swffetlo.) Vicario , & rerum

adminifiratore , intexim dum ipfe ab«

gtfflfl,!

145 , Efc.) Softrato quxftori regio, ar-

eifet.

al

ci', & vedtigalibus prztecto, non fa-

Ex comitibus. ) Gr&ce ex prafettis.

t$i;faciebat.

j3.. Se comtimens .mtiochia , €v. )

ra u

j gt

28. Utrique.) Vam Menelaus, quam

Q30 credibile eft eum venifíe, u£Pon-

gro ) T?

Softratus.

v

tificstut fuo reftitueretur.

o. Thar[enfes, &f Mallotas.) Utri-

pf

ue funt in Cilicia.

Mallus in finu

Secus bzzpbizem.) leä erat Afy-

!

f gfwf'

Müco juxta Pyra »um flavium, 1 har-

]um fuburbanum.

atph

fenfes autem juxta Cvdnim, non ma-

34- Datis dextris.) Fige data, quod

gt

gno a littore intervallo.

illi non noceret.

r G

Li

Biäl..mm Coz;, Mm*qc/n T. VI.

L

459

LIBRI IL

MACHAB/EORUM

-

dextris cum jurejurando ( quamvis effet ei fufpe&us) fuafiffet

5

&

de afylo procedere, Pcatlm eüm peremit, non verltus ju-

ftitiam.

*x

H

33. Ob quam caufam non folum Judzi, fed ahæ quoque

ferun

nationes indignabantur, & molefte ferobant de necetanti viri

A

injufta.

p

36. Sed rezreffum regzem de Cilicizé locis, adierunt Judaei

46

apud Antiochiam ,

fimul & JlæCl, conquerentes de iniqua

nece Oniae,

peran

37. Contriftatus itaque eft animo Antiochus propter Onlam,

/

& flexus ad mifzricordiam, lacrymas fudit, recordatus defun-

bus 2

&i fobrietatem , & modefnam

lele

48. Aecenüfque animis, Andronicum purpura exutum, per

Q

totam civitatem jubet circumduci: & in eodem loco, in quo

& po

in Oniam impietatem commiferat, facrilegum vita prwaræ,Do-

mino illi condignam retribuente | poenam.

49

eorur

49. Multis autem facrilegiis in templo a Lyf'macho commif.

fis Menelai confilio, & divulgata fama, congregata eft mul-

$0

avart

titudo adverfum Lyfimachum multo jam auro exportato.

40. Turbis autem 1nfurgent1bus, & animis i:a repletis, Ly-

fidias

fimachus armatis fere tribas millibus iniquis manibus uti coe-

pit, duce quodam tyranno, seate pariter, & dementia pro-

ve&to.

41. Sed, ut intellexerunt conatum Lyfi machi, alii lapides,

alii fuftes validos arripuere: quidam vero cinerem m Lyfima-

chum jecere:

42. Et multi qu1dem vulneratij quidam autem & proftrati,

omnes vero in fugam converfi funt :

ipfum etlam facrllegum

fecus azerarium mterfegerunt

m

- 43 De

36 fmla: 4]md A;ztmc/amm) Judzi

creto , confenfu, juffione

Ital. dice-

ui Antiochie verfabantur.

remus: fecezdo £| volere di Mezclae,

'

o Smmul & . Graci. ) Qui & lpfl dole-

4nro.) In Graco eft, xpvsepdrer,

Qs

id eft vafis aureis.

bant violatum jus afyli fui.

g. Sobrietatem, ) Zieppocóyq? ,

40- Imgm: manibus Ui cæ/;tt) Ef

ran

snoderationem , temperantiam, pru-

Grxca phmf' s.

GlæCl enim illos di-

deblto

dentiam.

cunt: apxmeaz x5p3y dàY«ey , qm in-

4 fc

]unas pr imi inferunt.

38. "Mecenfi]que amm:s) Ira, & in-

Jyramuo.) Midetur effe nomen pro-

5

dxgnatlone

fuC('[ n

prium, ut A&. j

. 9. Fuit etiam qui-

plüj(

39 Menelat confrlie.) In Greco eft,

dam Sophifta appelldtus hoc nomine,

memm

4yresx , id eft volun;ate, confilio , de-

cujus meminir Suidas.

e

U

€ APU IV.

451

fifet

43- De his ergo coepit judicium adverfus Meneïaum agi-

tari.

"

44. Et cum veniffet rex Tyrum , ad Ipfum negotium detu-

|oqie

lerunt miíli tres viri a fenioribus.

thtl

45. Et cum fuperaretur, Menelaus promifit Ptolemzeo mul-

fudai

tas pecunias dare ad fuadendum regi.

46. Itaque Ptolemaeus in quodam atrio pofitum quafi refri-

niqui

gerandi gratia regem adiit, & deduxit a fententia.

Hl ff

. Et Menelaum quidem univerf& malitiae rerum crimini-

lefut

bus abfolvit: miferos autem, qui etiamfi apud Scythascaufam

dixiffent, innocentes judicarentur, hos morte damnavit.

1, fet

48. Cito ergo injuftam poenam dederunt, qui pro cwlta;te,

nqu

& popalo, & facris vafis, caufam profecuti funt.

——

1) Do

9. Quam ob rem Tyrii quoque indignati, erga fepulturam

eorum liberaliffimi extiterunt.

yimi

mul

5o. Menelaus autem , propter eorum, qui in potentla erant;

avaritiam , permanebat in poteftate, creicens in malitia ad in-

Qu

fxdlas civium.

S»W

t ex

ja pto

"

qpide

2

fima

oftratiy

l

egum

3

nl dlce

Lli5

CA-

e

] ee

yaua r

44 Qunm vem. fet Rex Tyrum.) Ni-

46. ()u:z/' refr:ger:mf gratia. ) .Q.(;

mirum ex Antiochia, ubi Ándronicum

&yevvtovra , recreandi, reficiendi fe

t)E&

a!;/

debito fupplicio aFeceraf

eaufa , prefertim a calore.

ills Ü

4 fenio ibus. ) Popvli. Judaici.

49. Erga ftulturam eerum libera-

t qul 111

S. €nzm. fz peraretur Menelans. )Cum

fuccumberet in judicio.

Bffmi extiteruzt. ) Quod in eorum

met p

laudem , & judicis condemnationem

Prolemasc. ) Euio Doryment, cujus

cedebat.

óp am qul

mentio lib. I. cap. 5. num. 38-

nommh

*

0

m

452

LIBRI I MACHAB.EORUM

g

CATUT V.

jn g

"Armati. exercitus , ipforumque congre[fiones ?erqä)lywis in aere

"

quadraginta diebus con[piciuntur : Falon. Serufalem imoadens, &

Laed

hbt

cives erudeliter trucidens , apud exteros mifere moritur : Zintio-

cbus , innumeris in. Sferufalem £rucidatis , vintlis , ac venumda-

-

12

& in

1

fis, templum fpoliat, & di[cedens , relinquit crudeles preepofitos,

qué p

qui populum affigant : rurfumque mifjo duce Zdpollonio plurimos

I

énterficit: S'udas eero Machabeus cum fuis in defertum

.

tu'ros

locum fece[fit.

f

"

L

Odem tempore Antiochus fecundam profe&ionem para-

anQi

.vit in /Egyptum.

E

4. Contigit autem per univerfam Terofolymorum civitatem

videri diebus quadraginta pesra equites difcurrenies, aura-

Tüd),

nE

tasítolas habentes, & haffas, quafi cohortes armatas,

.3. Et curfus equorum per ordines digeftos, & congreffiones

H

draïl

fieri cominus, & fcutorum motus, & galeatorum multitudi-

nem gladiis diftri£tis, & telorum ja&us, & aureorum armo-

u

n

rum fplendorum omnifque generis loricarum.

ftra cohverti.

Mrie

4. Quapropter omnes rogabant in bonum mon

s. Sed cum falíus rumor exiffet, tamquam vita exceffiffet

Yf

I2

Antiochus, affumptis Jafon non minus mille viris repente ag-

greffus eft civitatem : & civibus ad murum convolantibus, ad

i.

ultimum apprehenfa civitate, Menelaus fugit in arcem.

6. Tafon vero non parcebat in czede civibus fuis, nec cogi-

pro

irati

tabat profperitatem adverfum cognatos malum effe maximum

arbitrans hoftium & non civium fe trophaea capturum.

1

^. Et principatum quidem non obtinuit; finem vero infi-

tos.

diarum fuarum confufionem accepit, & profsgus iterum abiit

poli

in Ammaniten.

ïept

9. Adultimum, inexitium fuum conclufusab Areta Arabum

ofus,

tyranno, fugiens de civitate in civitatem , omnibus odi

ut

f

w

min

de

tats

Ozfér a. ), Oftenta , fet; prodi-

7.* In mmaniten, ) In Ammoni-

4fM

oia.

tarum regionem.

E

?ht

13

5. "ggreffus efe civitatem.) Ut Pon-

g. Exitium fui.) Nifi evafiffet: fi-

l

fificatum reciperet , & eos , qui fibi gnificat facer textus Jafonem ab Am-

u

monitis abiiffe ad Arabas , ibáque fu-

fueranc adverfati e medio tolleret.

CAPUT .V

435

hbhisg

I

ut refuga legum , & execrabilis, ut patride, & civium

in f£gyptum extrufus et..

ütrt

fua expulerat, peregre periit,

9. Et qui multos de patria

N*

cognatione ibl refugium

duilt-

Lacedaemonas profe&us, quafi pro

habiturus.

mij-

ro. Et qui infep

ultos-multos abjecerat, ipfe & illamentatus,

fepultara neque peregrina uius, ne-

Jftr

& infepultus abjicitur,

que patrio fepulchro participans.

Ti

ít räx fdciet.atem defer-

:1. His itaque geftis, fufpicatus e

turos Judaeos: & ob' hoc profettus e

x J£gypto efferatis ani-

mis, Civiratem quidem armis cepit.

12. Juífit autem militibus interficere,

nec parce"'rx.e occur-

pitie

domos afcendentes trucidare.

fantibus, & per

& mulie-

13. Fiebantergo caedes juvenum ,

ac feniorum ,

tatenm

& parvulorunm

aute

Tum, & natorum exterminia, virgimpmque,

duo o&toginta millia interfe&i,* qua-

fiones

14. Erant autem tototri

draginta millia vin&ti , non minu

s autem venumdati, -

itudi-

ft etiam intrare templum

(tmo-

15. Sed nec ifta fufficiunt: aufus e

univería terra fan&tius, Menelauo du

Gore, quilegum, & pa-

wettl,

trie fuit proditor:

16, Et fceleftis manibus

L

fumens fan&ta vafa, quze ab aliis

offiet

t pofita ad ornatum loci, & glori-

regibus, & civitatibus eran

S

tea

am., contre&tabat indigne, & co

ntaminabat.

U5 a

non confiderabat, quo

17. Ita alienatus mente Antiochus,

modicum Deus fuerat

propter peccata habit

antium civitatem,

: (f

& accidit circa locum defpe&tio. -

jratus: propter quod

(imum

18. Alioquin nifi contigiffet

eos multis peccatis effe involu-

iffus eft a Seleuco rege ad ex- «sup,

tos, * ficut Heliodorus, qui m

Eo inü-

poliándum aerarium , etiam hlc

ftatim adveniens flagellatus, & 3, »5.

T

& 27-

repulfus utique

fuiiïet ab audacia,

.

Lll :

I9. Ve-

rb

Ig. Melierum.) Nuptarum, quod

diOst)

fpectum alicujus molitionis , aut cri-

oftendit fequens oppofttio ,. Virgzzuz.

Ut

minis in vincula conje&um fuilfe , in-

de evafiffe, & profugum multis mu-

17. Ita alienatus mente Astiochus. )

tatis locis in ZEgyptuim veniffe.

In Grsco eít, «« fuszsopiero vi» Yia-

yotas d. A vríoxog, id eft && elevarns eff

Yomofi

Refsga legum. ) 'là» voueo» dstog &-

mente Auttothus,

TQc, Apoflata a legibus j9»4atcis.

II. Societatem . def?rturos. ) Aísto-

De[peti;o.) Mle contemptus.

fifut: f

CTuT É , ab spfo defetluros.

19. Ees multis peccatis. effe imvoln-

-

: jb m

1£0:.) judeos intelligit.

ff"*"" aniis. ) Efferato animo.

b&que u

h:

454

L.IBRI I. MACHABJEORUM-

19. Verum non propter locum, gentem; fed propter gen.

M

"

:

tem , locum Deus elegit.

r

. 20. Ideoque & ipfe locus particeps fa&tus eft populi malo-

cum £

rum, poftea autem fiet focius bonorum: & qui dereli&tus in

pariti

ira Dei omnipotentis eft, iterum in ma

gni Domini recc*':-nci;-x

liatione cum fumma gloria exaltabitur.

21. Igitur Antiochus mille, & o&tingentis ablatis de tem-

Pr d

plo talentis, velociter Antiochiam regreffus eft, exiftimans

fe pree fuperbia terram ad navigandum, pelagus vero ad iter

qu

agendum deduéturum propter mentis elationem.

dipe

22. Reliquit autem & praepofitos ad afflizéendam gen-tem-:

rm f

Jerofolymis quidem Philippum genere Phr

;

ygem, 1noribusqu-

teleri

deliorem eo ipfo , a quo conftitutus eft.

23. In Garizim autem Andronicum, & Menelïatrm*-,. q,ui gra-

D 4

vius, quam caeteri, imminebant civibus.

24. Cumque appofitus effet contra Judaeos , mifit odiofum

principem Apollonium cum exercitu viginti & duobus milli-

bus, prsecipiens ei omnes perfeétae eetatis interficere, mulie-

ISE

Yes, ac juvenes vendere.

transf

25. Qui cum veniffet Ferofolym

am , pacem fimulans, quie-

vit u(que ad diem fanttum fabbati: & tunc feriatis Judaeis, ar-

& o

ma capere fuis preecepit.

li.

26. Omnefque qui ad fpe&taculum procefferant, trucidavit :

& civitatem cum armatis diícurrens, ingentem multitudinem

a

j

peremit,

aT. ]u-

as

Q-

20. Pafed-;zutem ffet facins bonorsm.)

intefï

Cum. mores correxerint.

95 Wþäg r8c moN'rag leduteg 8 x ä*;;&'—

mum

6:ci» , ld eft, boffilem £a cives [nos Tu-

1e ÀJ

Im ira Deà& ommuipoteutts ) Dep*-no—

daos d1/pofitionem babens.

bis irato.

lfmm

lg pnipni Da.mini*retanriliktibne)(:üm

O-Z(iaþ:m priizciþcm.. ) A.pol'lb'ni'um T

f

poctpyx u A noANoio» , — feeleris princi-

Tong

Deus nobis reconciliabitur.

pem "Apotloniun.

Vulgatus legit jj«

Qt. Terram ad navigandum, Cc« )

.ch

Exiftimans fe pofle facere terram na-

cupy*v, per jota.

Fortafle josap-

Q

xxc eft 0Myffa prafecius.

0

vic:biler ,. & pelagus aptum, ut per

0&41

illud..iretur. pedeftri itinere..

Figtmib, O dueebus milibus.) Con-

23. l» Garizt?.) ln Samaria ; in qua

ftantem.

erat. mons Garlzim, & in eo templum

26. Speaculum. ) Exercitus vifen-

R

Samaritanorum ,

lànte

qui fchifmate g ]u-

di caufa. Vel potius omnes, qui ad

dzis feparati erant,

facra procefferant, nimirum ut adef-

4- ppofrtus. e[fet. comtra. Tudaos. ")

fent, & facrificantes die Sabb

"

Carent.

gti; lpe- .

Mi.e difpofizus.. ,m Greco elb, éatx-

e

(Dïin:

cïb*ï

CAPUT V. & VI.

4585

: Bef

25. Tudás autem M a-.chabæu's, q.ui decimus fuerat, fecetfe-

ratin defertum locum, ibique inter feras vitam in montibus

chO-

cum fuis agebat: & foeni cibo vefcentes, demorabantur, ne

lus in

parücipes effent coinquinationis.

sqnei-

GC OA PU

VI

em

imang

Per ducem a rege mifjum ïudæv 4 lege Dei arcentur , kmþlmW

d iet

que fediffime profanatur , €? CSfudei etiam per. varias regiones

di/per fl ad idelorum coguntur. [acrificia, defcribitur duarum mulie-

ntent:

rum [uppliciun ,.eo quod filios fuos circumcidiffent , Jabbatumque

SQU.

celebrantes concremanturz oflenditur. tamen bac afflictio non e[Je

Dei deferentis, fed [uos corripientis: egregium . leazari Jenis

jg

martyrium nolentis porcinis vefci carnibus , tec

id fimulare.

ofünm

Ri

l

Ed non poft multum temporis, mifit rex fenem quem-

iT

dam Antiochenum, qui compelleret Judaos, ut íe

transferrent a patriis , & Dei legibus.

e

2. Contaminare etiam , quodin Jerofolymis erat templum,

qu

, al*

& cognominare Jovis Olympii, & in Garizim, prout erant

hi, qui locum inhabitabant, Jovis hofpitalis.

hvl

ti

3. Peffima autem

lorum in-

curfio.

,& um*verüs gravis erat ma

4. Nam

hnet

-

u

27. ,Q/i decimnus fuerdt.) A'liqui ita

n*

*—tiackc?um'.) I[n Grzco eft, A'Sy-

interpretantur , ut dicant fuiffe deci-

'I.A

»eioy, Athenienfem.

Fortaffe

i Mu

mum P.ntificem legitimum a tempo-

illi nomen fuit Athenzus, fuitque pa-

u f

re Alexandri magni. .Alii dicunt, Jde-

tria Antiochenus. — Vel per 'compen-

eimum elle nomen officit, feu V:

ioi-

dium ferzpzuzz fuerit. dyri, & librarius

ftratus, üt Deczio & Decanws.

Sa-

ium

Vero, non ut debuerátavr;oY50» d-

lianus putat fenfum effe, Judam abiif-

tiochenum , Íed. 4Spiaio». Atbemienfem

incfe

fe decimum , id eft cum novem fociis

fcripferit.

nt p

& cum illis verfatum in. montibus, &c.

U Je transferrent, £5c.) Ut muts-

TU

-Hoc- fenfu 2. Petri 2. s. hoc oqóvoc,

rent legem , patriis relitis inftitutis,

eclavas, dicitur.

& Gentilifmum fequerentur.

Cote

Q. Prout erant hi qui locum iubabi-

.tantes;

Fez: cibo ve[:entef.) InHebr. Xïï&i-

»

tabant.) Nimirum hofpites in ea re-

gione, in quam olim adduttis per ca-

vi'l'eü'f

Ne participes e[fout cainquikatiar;'is. )

ptivitatem Aflyriacam decem tribubus

qm" *

Ne violarent patrias le

5

ces fefe coin-

ipfi fuerant fubftituti.

n

" quinando p:ophano idolorum cultu, &

3. Malerum incurfro.) IMalorum in-

r

cibj$ carnium illis imimmolatarum.

gruentium concurfus.

[

LIBi&f l. MACHAB/EORUM

455

& comeffationibus Gentium erat

H

4. Nam templum luxuria,

tet €

plenum, & ícortantium cum meretrici

L

bus, facratifque sedi-

.

dinej

bus muli

eres fe 'ultrq ingerebant,, intro.

ferentes,r ea quae norn:

]j

licebat.

;

a

volut

s. Altare eti

m plenum erat illicitis, quae Iegiþus prohi-

1b.

bebantur.

6. Neque autem fabbata cut

ïodiebantür, neque dies folem-

füam

ereli

nes patri? fervabantur, nec

fimpliciter Judaeum fe effe quis-

quam conficebatur.

pa

7;. Ducebantur a

utem cum amara neceífitate in die natalis

1j

regis ad facrificia: & cum liberi facra ceïebrarenþur"ï coge-

&at

bantur heder2 coronatíi libero circuire.

e

g. Decretum autem exiit in.p

roximas.

L

Gentilium civitates,

le

bat

i

fuggerentibus Ptolemzeis , ut

pari

| modo & ipfi adverfus Ju-

daeos agerent,

ut facrificarent.

tam (

20

. Eos autem , qui

nollent tranfire ad inftituta Gentium,

interficerent : era: ergo, videre miferiam.

e

pate

m mulieres dela:2e funt, na

tos fuos c'ircumïci-

Vitie

io. Dus en

diffe :

i quas 5 l

infantibus ad ubera fufpenfis,

cum publice per

»

muros praecipitaverunt.

pp

civitatem -circumduxiffent , per

:I. Alii vero, ad proximas C

oeuntes fpeluncas, & laten-

gaba

ter fabbati diem celebrantes, cum ind

icati effent Philippo,

Tnan

flammis fuccenfi funt , eo quo

d verebantur , propter religio-

"

& obfervantiam , manu fibimet auxilium ferre.

T

nem ,

12. Oofecro autem

eos, qui hunc librum le&turi funt, ne

ucc

abhorreícant propter adverfos caíus, fed reputent e2, q

ge-

lu

H

acciderun:, non ad interitum ; fed ad correptionem e

Fhn

neris nofiri.

e

finere peccatoribus exfen-

T4lit

15. Et eni

m multo tempoi'e non

&ogtc

tentia agere, fed

íftatim ultiones àdhibere, magn

i beneficii

"t s

eft judicium:

fity

14. Non ,

[[077

í

:

Prg,

rentiblis. In Greco eft, fuggerente

mle

(6. Sunpicier. ) P;o denigue , feu

Ptolomzo, nempe Dorymenis filio,

Vero

omnino.

Mgerent , ut. facrificarent. ) Adige-

9. Liberi facra. ) Bacchi folemnia.

dfreA

Circuire-) Gr&ece eft, pemparna du-u:-

xent Judeos ad facrificandum idolis.

?üteq

re, choreas ageie«

:

10. d sbera fw[penfis.) Vide dicta

dian

H

,

; Pro Ptolomso,

fci-

L r.c. p[. num. 64-

lnt

g. Pralomais-.

I2. Ne abborrefcant.

) In Greco eft,

Jicec de quo fupra c. 4. n. 44 tic be-

UE

5e diceretur, liberium multa fcelera

ul G'ug £eó9cu, ld eft ne coptrabant a«

tür

minwm, aut defpondeatt.

e

ls &

perpetraffe, 5ejanis ; & aliis fugge-

n

CAPUT VL

457

erat

14. Non enim, ficut in aliis nationibus, Dominus patien-

&i

ter expe&tat , ut eas, cum judicii dies advenerit, in plenitu-

du

dinepeccatorum puniat :

L]

1$. Ita & in nobis ftatui

t, ut peccatis noftris in üdem de.

rolie

volutis, ita demum in nos vindicet.

16. Propter quod nunquam quidem a nobis mifericordiam

lem-

fuam amovet: corripiens vero in adverfis, populum fuum non

quiie

erelinquit.

17. Sed

haec nobis ad commonitionem Iegentium dicta fïnf

qtlis

paucis, Jam autem veniendum eft ad narrationem.

o

18. Igitur Eleazarus unus de primoribus fcribarum, vir

zetate proveCtus , & vultu decorus, aperto ore hians compel-

ite

lebatur carnem porcinam manducare.

;Ju-

19. At ille gloriofiffimam mortem magis quam odibilem vi-

tam comple&tens, voluntarie przxeibat ad fupplicium.

jUtby

20. Intuens autem, quemadmodum oporteret accedere:

patienter fuftine

n$ defcingvit non admittere illicita propter

me

vitze amorem.

p

21. Hi autem, qui aftabant, iniqua mi

feratione corhmotï,

propter antiquam viri amicitiam , tollentes eum fecreto, ro-

tete

gabanttafferri carnes, quibus vefci ei licebat , ut fimularetur

manducaffe, ficut rex imperaverat, de facrificii carnibus.

ippo)

22. Ut, hoc fat&to, a morte liberaretur, & propter vete-

o

rem viri amicitiam, hanc in eo faciebant humanitatem.

nt

quæ

14. Nonm enim ffcut im aliss nationi-

moribus fuis uti, & ad exitium tendere.

£us , €c. ) In Grzco eft , ut vertit

I8. Igezur Eleazarus, Gc.) Fuit Ej-

i ge-

Flaminius.

Non enim [fcut 65 im aliis

leazarus facerdos, & divinarum Lite-

zationtbus, Dominus batienter. expetlat,

rarum fcientia valde infignis; hocenim

[eti

donec eos cum . ad plenitudinem peccato-

fienificat, quod hic dicitur fuiffe de

3HCii

vum deveneriut, puntat , :ta , O nobis

primoribus (cribarum , ut teftatur Jo-

ffatust , ne. peccatis noflris ad ffnem per-

fephus lib. de Machab. cap. 5. ubi di-

m ,

vgnientiän: , demum m nos vtndicet.

citur: r4» éugXpxu» vopaxóc , ld. eft. Te-

Propter quod nmunquam qzid'em a nobis

gifperitus,

si[ericordiam fuam: amovet: corripiens

19- Odibilem vwitam. ) uerà picsg

tenbe

vero (um calamitate, populum [uum mon

fBíoy , vitam cum fcelere, fed nofter in-

d

derelinqust : fententia eft, Dominum,

terpres legit uicsg. per jota, fenten-

üige

antequam Judzi eo fcelerum progre-

tia tamen eodem recidit, nam quifce-

lis«

diantur , ut extremo malo puniendi

lerate agunt, odio habentur.

4id

fint, minoribus & falutaribus penis

d fupplicium. ) Eni vó. " Evynavoy

geüi

eos corripere, ut a peccato abducan-

ad fufiuarium 5 baculis enim , & fu-

tur, quod mifericordie genus cum a-

ftibus pulfari , ruumav/teQ«i , dicitue

a

liis nagionibus non adhibet, quas finit

a Grecis.

Bibh cuza Com. Menoch, T. VA.

Mmm

458

LIBRIIL M-Af'cj HABEORUM

23 Atille cogitare ceepit setatis, ac fenc&tutis fuse emíi-

nentiam dignam, & ingenite mobilitatis canitiem, atque a

$ia

puero optimse converfationis attus , & fecundum fan&tze , &

fip

a Deo condita legis conftituta

, refpondit cito, dicens, pre-

T.

/2u

Cl

mitti fe velle in infermunm.

.

á

*

24. Non enim saetati no

firze dignum elt, *inquitä fingere $

ut multi adolefcentium, arbitran:es Eleazarum nonaginta an-

norum tranfiffe ad vitam alienigenarum:

T

Cnas.

25. Et ipfi propter meam fimulationem , & propter modi-

cum corruptibilis vitae tempus decipiantur; & per hoc macu-

2l

lam, atque execrationem meze feneCtuti conquiram.

rns. 6

MP

26. Nam, etíi in praefenti tempore fuppliciis hominum eri-

quam

piar, fed manum Oxnnipotentis;, nec vivus, nec defun&tus effu-

31

ä;lilfï]c

di q

27. Quamobrem fortiter vita ex

þedendo, fene&tute q»uid)e»m

r

ignus apparebo.

&a

28. Adolefcentibus autem exemplum forte relinquam, fi

prat

prompto animo, ac fortiter pro graviffimis, ac fan&iífimis le-

a

gibus honefta morte perfungar.

His di&is confeftim ad fup-

admo

plicium trahebatur.

Cum

29. Hi autem , qui eum ducebant , & paulo ante fuerant

tban

mitiores, in iram converfi funt propter fermones ab eo dictos,

lib

quos illi per arrogantiam prolatos arbitrabantur.

3o. Sed cum plagis perimeretur, ingemuit, & dixit: Do-

Citm

mine, qui habes fanCtam fcientiam , manifefte tu ícis, quia,

hÓ

cum a morte poffem liberari, duros corporisfuftineo dolores:

cebä

fecundum animam

vero propter timorem tuum libenter haec

1

patior.

Dore

31.

Et ifte quidem hoc modo vita deceffit , non folum ju-

Ü

venibus, fed & univerfze genti memoriam mortis fuae ad ex-

Pr0p

emplum virtutis, & fortitudinis derelinquens.

-

b

Oïeo

p

enag

$?

s

r TNNEM .

*

"n

"

CAPUT

pots

Ó C

23. Cenfiitut

4 ) Subihte]lige 4&4 I&m par eft fenem effe.

fOldbx

lefernum.) Sepulchrum.

30. Secundume animam. ) Animo, feu

07. Senedlute quidem dignüs.) Quac voluntate.

e

&*& &T at

459

QOA POUCTSO O VIE

T

quea

Septem fräifum, matrifque eorum ingentia : fortiffaneque tolerata

N

fupplicia, qued porcinis nolleut «efei carnibus: & quam con[lanter

m

regi ob Juam crudelitatem | offenderint. paratam 'e[fo damnatio-

perey

nem , C mater [uos filios fit exbortata.

1 d-

Ontigit autem , feptem fratres una cum matre fua ap-

1 C

prehenfos eompelli a rege edere contra fas carnes por-

modi«

Cinas, flagris, & taureis Cruciatos.

fnaQu«

2, Unus autem ex illis; qui erat primus, ficait: Quid quze-

ris, & quid vis diícere a nobis?

;

parati £umus mori magis,

m ert

quam patrias Dei leges proevaricari.

5 ef-

.3. Iratus itaque rex, juffit fartagines, & ollas seneas fuccen-

:

di: quibus ftatim fuccenfis ,

[uidem

— 4. juffiteij qui prior fuerat locutu

s, amputari. Lingüam:

& cute capitis abftratta, fummas quoque manus, & pedes ei

lm) ü

preícindi, cseteris ejus fratribus , & matre infpicientibus.

jis le

$. Et, cum jam per omnia inutilis fa&tus effet , juffit ignem

| füp«

admoveri, & adhuc fpirantem torreri in fartagine : in qua

cum diu cruciaretur , caeteri una cum matre invicem fe hor-

ueratt

tabantur mori fortiter,

didlos,

6. Dicentes: Dominus Deus afpiciet veritatem ; & confo-

labitur in nobis, * quemadmodum in proteftatione cantici de- ^7€"

t

LA

6

' Do-

claravit Moyfes: Etin fervis fuis confolabitur.

43

1. Mortuo itaque illo primo hoc modo , fequentem dedu-

| quià

lores:

cebant ad iludendum: &, cute capitis ejus cum capillis ab-

ÍtraCta, interrogabant, fi manducaret

r hat

prius, quam toto Cor-

pore per membra fingula puniretur.

[]

9. At ille, refpondens patria voce, dixit: Non faciam.

ym J

da«

Propter quod & ifte, fequenti loco, primi tormenta fufcepit:

[5.7

Mmm

o

9. Et

T* "J Laareis-) Sciïic&t, nervis.

dicta.

Sump&uih eþffc teftimonium ,

g. Sartagines , E$ ollas aueat. ) quOd hic citatur ex Deut. 32. 36. ubi

Oleo , vel pice , vel aqua fervente

tamen legimus, & iz feruzs futs mife-

rebitar , quia ex mifericordia ejus

plen ag.

Dici-

. Per omnia iiuzft"li:.-) Qui'pp*e' €or-

confolatio noflra proficifcitur.

pore mutilato , & cute detracta.-

tur etiam confolari Deus, five Ixti-

UT

tia affici in maxtyribus, id eft acce-

6. Confolabitur im nobis , tfc.) Con«

ptiffimam habere eorum fortitudinem,

folabitur nos. Vel confolabitur , id

& mortém.

j f

eít ze cïeabissur fumpta de hoftibus vin-

9. Seq:,enti lece, ) Secundo loco,

4^o

LIBRI II MACHABEORUM

9. Et in ultimo fpiritu conftitutus, ficait: Tu quidem, fce-

poré

lefüiffime, in praefenti vita nos perdis: fed Rex mundi de-

inD

fun&tos nos

41

pro fuis legibus in aternee vitae refurre&tione

fuícitabit.

t f

-Xo. Poft hunc tertius illuditur, & lin

feren

guam 'poüulatus cito

2

protulit, & manus conftanter extendit:

Ir. Et cum fiducia ait: E coelo ifta poffideo ; fed propter

neqi

T

Dei leges nunc hac ipfa defpicio quoniam ab ipfo me ea re-

cepturum fpero:

| ipfo erant , mirarentur adole-

tater

:12. ]ta ut rex, & qui cum

fcentis animum , quod tamquam nihilum duceret cruciatus.

i

eru

13. Et hoc ita. defuné&to: quartum vexabant fimiliter tor-

ipfos

*

^i

quentes ,

4

I4. Et, cum jam

effet ad mortem, fic ait: Potius eft ab ho-

proi

effe

minibus morti datos fpem expettare a Deo, iterum ab ipfo

refuícitandos: tibi enim refurreCtio ad vitam non erit.

al

1;. Et cum admoviífent quintum, vexabant eum.

patr

At ille.

refpiciens in eum, dixit:

bitu

16. Poteíftatem inter homines habens, cum fis corruptibilis,

1j

YoC

facis; quod vis: noli autem putare genus noftrum a Deo effe

derelictum.

,

f

lu

17. Tu autem patient

er fuftine, & videbis magnam p-o'te-

)l

Ttatem ipfius , qualiter te, & femen tuum torquebit.

Íosí

18. Poft hunc ducebant fextum, & is, mori incipiens, fie

ait: Noli fruftra errare: nos enim propter nofmetipfos haec

patimur, peccantes in Deum noftrum, & digna admiratione

fa€ta funt in. nobis.

2l

12. Tu autem ne exiítimes tibi impune futurum, quod con-

70

tra Deum pugnare tentaveris,

j

$

20. Supra modum autem mater mirabilis, & bonorum me-

iti i

moria digna, quze pereuntes feptem filios fub unius diei tem-

h

if

:

pore,

s

fii

II, E cale. ) ld eft, a Deä.

17. $ufézne.) Id eft, expecta.

14. Merti dates.) IMorti addictos,

Scmm.) ideü 3 HliOSO

(jüo

& illi jam proximos.

I8. Fru/lra. ) Sine caufa. Peccaztes

15. dz esm. ) Scilicet, in Regem.

t

16. Cum fis corruptibilis.) E ejus-

A'Mag'rdvov"rfg', fed in aliquibus codi-

cibus eft 5ucerovrs; cum peccaveri-

tem

mus.

f

dem particeps naturz cum iis, quos

tihi

crucias, quod te humanitatis admo-

Digna admiratione.) Id eft, gravia

nere deberet, & rationis, quam ali-

mala nobis evenerunt, qu« admira-

s

quando es redditurus Deo.

bilem Dei juftitiam oftendu g.

N

C A P /L] Pr :V[I-

45I

Mfte.

pore confþicie;ns, bono animo ferebat , propter fpem , quama

]| de-

in Deo habebat.

voce patriafortiter, reple»

(ione

21. Singulos illorum hortabatur

ta fapientia; & fseminese cogitationi mafculinum Vanimumym-

Is cito

ferens, -

LI

22. Dix!

tad eos: Nefcio qualiter in utero meo apparuiftis:

imam donavi vobis, & vitam,

topter

neque enim ego fpiritum, & ani

64 IC-

ompegi:

& fingulorum membra non ego ipfa c

*

m

i formavit hominis nativi-

23. Sed enim mundi C

reator , qui

E

adole-

ginem, & fpiritum vobis

tatem, quique omnium invenit or!

us,

iterum cum mifericordia redd:t, &

vitam ficutjnuac vofmet-

:f L0f«

ipfos defpicitis propter leges ejus.

24. Antiochus autem , contemni fe arb

itratus, fimul & ex-

cum adhuc

adolefcentior fuper-

)b l.

probrantis voce defpecta,

effet, non folum verbis

h

ortabatur, fed & cum juramento

ib ipfo

& beatum fat£turum , & translatum a

affirmabat, fe divitem,

& res neceffarias el pre-

M 1ille

atriis legibus amicum habiturum *

.

iturum.

lefcens nequaquamk inclínaretur,

ibills

25. Sed ad ha&ec cum ado

ut adolefcenti fieret in

o CK

vocavit rex matrem , &

fuadebat eis

falutem.

N

26. Cum autem multig eam ve

rbis effet hortatus; promiüt

pote

íuafuram fe filio fuo.

lum, irridens crudelem tyrannum,

1s, ft

9T Itaque inclinata ad il

Mmm 3

21t

x ha

EBSvses

QUP

atione

àrCSo'ay ügac-)go'ysv(gg povQn, exprobran-

9I. Voce patria. ) Lingua patria

£em vocem fufpelam habens. N eltimens.

d coti

Turpne perm

Trauslatum a patriis legibus.) Si ab

Sapicatia. )

(Dgovz'(.cqgrt, id eft, ani-

aini fortitudine, & celfitudine.

obfervatione patri& legis fe abduci

--

m me

Feminea. ) Quafi dicat ; alioqui

fineret.

Q&. Fieret im falutem. ) Salutaria

| teffl

infirnz.

confilia fuggereret.

[j

2

Omg;üm ;.nvenl-!' 0rigäncm.)fQu l.

pore,

À

fi dicat : qui fua fapientia e

xcogitavit,

o6. Promi[it [ua[uram [e fio.) Qus

dum effet.

fcilicet valebant ad falutem «ternam ;

"

quo quidque modo generan

c. ) Senten-

non , ut fperabat rex , ad vitam reti-

Q4. -dnriocbus autem,

nendam, & honores prophanos con-

tia eft : Antiochus exiftimans fe con-

Pe:m!f:'

temptum iri, & honorem fuum in di-

fequendos.

am fortaffe

us od

fcrimem vocari, fi. nihil tormentis ,

27. Ínclinata ad illam.) ]

caivelt

egia adverfus pue-

jacebat in carnificina excruciandus.

nihil auctoritate R

Irridens erudelem t'yrarmum.) Quia

ros confequi potui

i

et, & fufpicione

: uvl

tactus , ne id fibi exprobraretur, &c.

aliud, quam ipfé fperaveras, fuade-

| 3dmil'3'

bat.

Wo

dsprobrantis voce defpetta, &c) O'ra-

462

LIBRI II M«ACHABJEOMRUM

ait patria voce: Fili mi , miferere mei, qüze te in utero no-

?

vem menfibus portavi, & lac

z

triennio dedi, & alui, & in

c&tatem iftamperduxi.

ità,

;

28. Peto, nate, ut afpicias ad coelum, & teri*amj'& ad

dela

omnia, qu3e in eisfunt: & inte

*

lligas, quia ex nihilo fecit illa

x

i

Q

Deus, & hominum genus :

j

Gonl

29. lta fiet, ut non timess carnifi

cem Viftüm; fed dignus

4

fratribus tuis effef£tus particeps, fuícipe

mortem, ut im illa

miferatione cum fratribus tuis te recipiam,

qï

di&

3o. Cum hzc illa adhuc diceret, ait adolefcens: Quem fu-

ftinetis? nonobedio przece

pto regis, 'fed preecepto legis, quae

data eft nobis per Moyfen.

31. Tu vero ; qui inventor omnis malitize fa&tus es in. He-

ju

brceos, non effugies manum Dei.

AM

32. Nos enim pro peccatis noftris haec patimur.

us,

33. Et fi nobis propter increpationem, & correptionem Do-

Ü

minus Deus nofler modicum iratus eít: fed iterüm reconci-

liabitur fervis fuis.

Ü

534. Tu autem , o fcelefte, & omnium hominum Hagïiio-

fiffime, noli fruftr

matus,

a extolli Van'is fpebus in fe—rvos ejus inflam-

D

3s. Nondum enim omnipotentis Dei, & omnia infpicientis

]

ty,

judicium effugifti.

keru

36. Nam fratres mei

modico nunc dolore fuftentato fub

à

teftamento ceternze vitee effetti funt: tu. vero judicio Dei ju-

4b

ftas füuperbis,e tuse poenas exolves.

nb

371. Ego autem ,-ficut & fratres mei, animam & corpus

meum trado pro patriis legibus: invocans Deum maturius

com;

genti noftrze propitium fieri, teque cum tormentis, & verbe-

ribus confiteri , quod ipfe eft Deus folus.

58. In

4.

^

Miferere zmei.) Se enim miferrimam

3

3- lpcrepatienem. ) Yd efï

exiftimabat, fi vel unus ex

tionem.

, cä&iga-.

'40

defeciflet.

Afïlliis a fide

du sj

20. Particeps. ) Non eft in Grzco,

36. Suffentato.) ld eft, tolerato.

& fenfus etiam bene conítart

$nb teflamento , &c.) Id eft, pa&o,

feda

; abfït:-

quafi dicat

confequentur promiffa

pife:

a latino.

4l

Jn illa miferatiome. ) Scilicet poftre-

legem fervantibus. Veljam funt ex

n

ina die judicii. ^ Gr&ce tantum eft,

parte. confecuti, fcilicet ftatum, in

" mi;'brica;*dia;. quafï dicat , per Dei

quo de vita ztern

anifericordiam.

funt.

»

i periclitari non pof-

de qa

m

30-Quem fsuflinetis ? )euuid expeGatis?

Effclá funt.) ld eft , continentur.

I^

e

X

C APU T VIL & VIIL /

g.

453

n

.,3'3.' »In mé vero, & infratribus meis definet omnipotentis

ira, quse fuper omne genus nottrum juíte fuperdu&ta eft.

"Ml

29. Tunc rex acceníus ira in hunc fuper omnes crudelius

s

1la

defseevit , indigne ferens fe derifum.

40. Et hic itac

jue mundus obit, per omnia in Domino

confidens.

TUS

4I. Noviffime autem poft filios , & mater confumptä eft.

il

42. Igitur

i

de facrificiis) & de nimiis crudelitatibus fatis

dictum eft. —

fi

1uæ

CAPUT VL

h:

S'udas Macbabeus , imvocato Dei auxilio, pof? aliquot vi&torias,

ANicanorem, qui certam fibi de Studeis pollicebatur victoriam,

[uos primum ad — conflantiam. adbortatus , profigait: interfeGlis

Do.

de ejus exercitu una. cum Timotbeo, €? Baccbide plufquam -

nce

giuti novvem millia, ita ut Nicanor [olus effugiens pradicaret,

t«

Judaos Deum babere proteciorem.

am

i. TUdas vere Machabaeus, & qui cum illo erant, introibant

» latenter in caftella: & convocantes cognatos, & ami-

nl

Cos, & eos, qui permanferunt in Judaiímo, a

*

xerunt ad fe fex millia virorum.

ff gmentes, adu-

:

f

2. Et invocabant Dominum , ut refpiceret in populum, qui

"

ab omnibus calcabatur: & mifereretur templo quod contami-

nabatur ab impiis.

5. Mifereretur etiam exterminio civitatis, quze effet illico

mpus

Wil

complananda, & vocem fanguinis ad fe clamantis audiret.

ærbe-

(.:)TIIHI

4- Memoraretur quoque iniquiffimas mortes parvul

in-

[f

E

VEVR

"—X

42.

N

e 40. Mundas.) KaS;æög TOY B/ov, "riÓ-

Machabzi

d«s vitam, cum Ícilicet nullam labém

Mathathia.

pofz mortem patris ejgs

1

fceleris, ad quod adigebatur, fufcc-

Q. Contaminalatur. ) ld eüf, propha-

x

pitfet.

nabatur.

ifil

4I. Cenfumpta.) Id e& , interem-

^

9.

Co&:plmmm!d.) Solo xquanda.

pta.

jit f

42. De facriffcitte )

Idololatricis ,

Facem faugninis.) Judeorum crude-

n,m

de quibus paulo ante habitus erat fer-

liter occiforum a Gentilibus, & Apo-

npof

100*

ftatis Judeis.

I. 9CYlda: wero Machabaus , £fc.) In-

. dadignaretur. ) hE g, quafï in-

h

cipit recenfere res geftas Jude

digne , fcrens puniret.

464

LIBRII. MACHABEZORUM

innocentum , & blafphemias nomini fuo illatas, & indignare-

Dor

g.

tur fuper his.

S. At

Machabseu

$, congregata multituaine, intolerabilis

t

gentibus e

fficiebatur: ira enim Domini in mifericordiam con-

quod

verfa eft,

:

&m

niens caffellis- & civitatibus improvifus, fuc-

)u

6. Et (uperve

cendebat eas: & opportuna loca occupans, non paucas ho-

ipfo

tuer

ftium ftrages dabat:

7. Maxime autem no

'&—ibus ad hujufcemodi excurfus fereba-

Dem

I.

tur, & fama virtutis ejus ubique diffundebatur.

9. Videns autem Philippus paulatim virum ad profettum

hisir

venire, ac frequentius res ei cedere profpere, ad Ptolemae-

ig

um ducem Celefyrize , & Phoenicis fcripfit, ut auxilium fer-

H

ret regis negotiis.

9

Q2

9. At ille veloci

ter mifit Nicanorem Patrocli de primoribus

fuent

amicum, datis ei de permiftis gentibus, armatis non minus

lere,

vigin:i millibus , ut univerfum Judzseorum genus dceleret, ad.

)

junéto ei & Gorgia viro militari, & in belliACis reþus expe-

fin

rientiffimo.

7

quinc

19. Confütu

it aute'mwNicanor., ut regi tributum, quod.R o-

20

maflis erat dandum, duo millia talentorum, de captivitate Ju-

lonia

5

daeorum fuppleret:

hofi

Ir. Statimque a

d maritimas civitates mifit, convocans ad

ttullr;

coemptionem Judaicorum mancipiorum , promittens fe non-

lis p*

aginta mancipia talento diftratturum , non refp

21

iciens ad vinf

di&am , quae eum ab Omnipotente effet confecutura,

pau

12. Tudas autem ubi comperit, indicavit his, qui fecum erant

l

n

udseeis, Nicanoris adventum.

14. Ex quibüs quidam formidantes, & non credentes D

gi

H

juftitize, in fugam vertebantur.

Ioyg

14. Al

ii vero, fi quid eis fupererat Vändebant,,

fïmulgue

[/] J(

qul- :

euri

*v

^^

9. Videns rtutem' Phihppus. ) .Qui

Io. Tribuzum , quod Romanis erat

6()

ereditur prepofitus fuiffe prefidio

dandum. j Annmum enim tributum

alibi

fuerat conflitutum, &omanis dandum

Is

e0

Hierofolymitano.

ii

"d profetlum venire.) Proficere, &

in. annos duodecim , cum pax inter

incrementum capere.

ilos, & Antiochum Magnum tuit

Cum ]j

conftituta.

Qtim

EU

Q. Parrocli.) Scilicet , fitium.

-Mäccd

De permiflis gentibus.y Mx variis

I3. Non credemtes Dej juftitie.)) Non

nationibus.

fidentes vindici Dei juftitie.

e

mlll'u'

n

G APU IT VrIIT.

465

l

Dominum. deprecabantur, ut eriperet e;os— ab ïrnpï*o- Nicano-

Te, qui eos prius quam cominus veniret, vendiderat:

1lis

t3. Et fl nom propter eos , propter teftamentum tamer,

0f

od erat ad patres eorum, & propter invocationem fan&i,

äfl

magnifici nominis ejus fuper ipfos.

(uc.

16. Convocatis autem Machabaeus

feptem milibus, qui cum

lo

ipfo erant, rogabat ne hoftibus reconciliarentur, neque me-

tuerent inique venientium adverfum íe hoftium multitudi-

ebae

nem, fed fortiter contenderent, -

17. Ante oculos habentes contumeli

am, quze loco fan£&to ab

tum

hisinjufte eífet illata, itemque, & ludibrio habitee civitatis

I

injüriam , adhuc etiam veterum inftituta convulfa..-

fet-

18. Nam illi quidem armis confidunt, ait, fimul, & auda- AReg

€ia: nos autem in omnipotente Domino, qui poteft, & ve- 19.5$

Ibus

nientes adverfum nos

"Fob.

, & univerfum mundüm'uno,nam de-

X.' 2le

Iu

lere, confidimus.

Ecclt.

d.

19. Admonuitautem eos, &

de auxilis Dei, quz fa&a

.

qe

funt erga parentes: & quod fub Sennacherib centum oCtoginta lfaie

3

quinque millia perierunt :

.8736

--

z

OX ac

-

20. Et de pra&lio, quo

d ets acï'äferfm.s Galatas fuit in Bab

lonia, utomnes, ubiad rem ventum eft, Macedonibus fociis

hi

haefitantibus , ipfi fex millia foli peremerunt centum viginti

millia, propter auxilium illis datum de coelo, & beneficia pro

T

noft

his plurima confecuti funt.

21. His verbis conítantes effe&ti funt, & pro legibus, &

viti

-

patria mori parati.

.

*

.

fratres fuos duces utrique ordini,

fant

32- Confütuit 1taque

Si-

Dei

Y5. kaeiihm. j P';'l&ïuimä-

Iia gqfïi'um perdidiffe. Quando au-

lovocationem .. nominés ejus [mpev

tem bec victoria contigerit, & fub

Ique

ees. ) Guod feilicet populus ejus pe-

quo principe Afiz , nonliquet. Gal-

culiaris dicerentur.

lorum in Afiam incurfus mentio eff

j

QO- De pralio .. adver[um Galatas,

apud. Juflinum lib. 22. & apud Stra-

&7. ) Hec vi&oria parta. de Gal«tis

bonem Iib. 12, & apud. Appianum im

alib$, quod fciam, non extat,& im

Syriacis.

. erll

t

Greco non nihil habet diverfitatis ;

Et bemefesa pio bis plurtma. comecuts

dicitur enim Jud&orum octo millia

]ïmt:) in Grsco eft xai cäþz'?xszav TO

du

cum Mactdonum quatuor millibus ad

Aay £Aaflos , &t mullam predam veporta-

mter

ctrptomen contra Galatas veniffe, &

rYün:,

Ad quem fenfum ctiam: werbz

1 füit

Macedonibus bzfitantibus fola oéto

Vulgzti explicari peffurt,

millia,Judeorum centum vigirti mil-

22. Duces uirique ordinis,), Aciek

"

:

iib

NARA

&HL eutn Com, Menoch. d '.VI.;«

456

TI A 7"D :W2 m vr us

*2 4* J) lÀ J dPw U uivà-

ERTAEHR

j

—'Si—mon.em aR Tofephum , &

*

L

—]ona/thasm;, fubje&is u:iiqüïque

pofue

iillenis, & qu

Ingentenis.

mam

23. Ad hoc eri»m ab Ef1ra le&o illis fan&to

Jibro ,«&d atfö

J

figno ad;utoiii Dei, in prima

iCanore.

acie ipfe *dux commifit cum Ni-

virum

24. t fa€to fibi aäjat—bre Omnipotente, ?interfeberun't;fuper

"

3

j

novem millia hominum

maorem autem par:em exercitus

micil

ANicanoris vulneribus debilem factam fuzere compulerunt.

pietz

25. Pecuniis vero eornm, qui ad empfionem ipforum ve-

merant, fublatis, ipfos ufque quaque perfecuti fant..

te

2í

26. Sed reverfi funt hora conclufi: nam erat ante fabba.

RJ

78

tum: quam ob cauíam non perfeveraverunt iníequentes.

Qtave

27. Arma autem ipforum , & fpolia congregantes , fabba-

fo

1U$

tum agebant: benedicentes Dominum, qui liberavit eos in

exe

ifto die, mifericordise initium ftillans in eos.

Y

28. Poft fabbatum vero, debilibus, & orphanis, & viduis

diviferunt fpolia: & refidua ipfi cum fuis habuere.

Captn

Deun

29. His itaque geftis, & communiter ab omnibusfatta, ob-

fecratione , mifericordem Dominum poftulabant, ut in finem

quod

:

fervis fuis reconciliaretur.

3o. Etexhis, quicum Timotheo, & Bacchide erant con-

tra fe contendentes, fuper vigini milia interfecerunt, &

)

(l

munitiones excelías obtinuerunt: & plures praedas diviferunt,

bre

&equam portionem debilibus

;

anm

, pupillis, & viduis, fed & fenio-

iibus facientes.

füü? li

*

fíi

3I.Et'

Novem millia. ) Lib.. T. c. 4. ISe

duos urdincä fe,cit ]udas , ;quorum

dicitur occifa tria millia.

quatuor effent partes,, quibus fratres

Utrumque

fuos quatuor praterit.

verum eft, in conflictu cefa funt no-

l.

23.. Lello [antto Hibro.) "Scilicet Bi-

wem millia; tria autem millia ex i.is,

bliorum aliqua parte le&a que ad rem

qui fe ^in fugam dederant.

prafentem facere videtur, prefertim

25. Qui .ad g

-

"p

tionem ipforum .v:f

ex Deuteronomio.

merant. ) Mide fupra n. 11.

Daro fegno adjutoris IDei. ) "Yeffera,

Suiisti;) In poteftatem reda&tis.

ETA

tlito

uam Judas Ducibus , & militibus

96. Hora concluft. ) Angufliis tetm-

nüt ü

í

u

is dedit ( fcali appellant, zl ze77o.)

poris exclufi; nam cum adeffet fab-

Videtur hec fuiffe, Dei auxilium, vel

batum infecutionem fugientium abe

JDeus anuxilium.

5

rumpere funt coacti.

ede

fe&e, feu

t

Ipfe dux.) Scilicet Judas.

29. In fizem. ) ld eft, per

24. Fado ffbs adjutore Omnipetente.)

in perpetüdum, vel tandem.

i

Deo juvante.

f*be

8e. Brer bis , qui cum Timozifo, eyc. )

CAPUI

VIIL. & IX..

467

;r. Et cum arma eorum d]llgenter collegmü'ent , omniaconr-

iE

pofuerunt. im locis opportunis ,. refidua: vero. fpolia. Jerofoly-

mamv detulerunt :

]ito

NI

32. Et Philarchem, qui cum Timotheo erat, mterfecerunty

virum fceleftum,. qui in multis Judaeos affüixerat.

*

33. Et cum epinicia agerent in Jerofolymis, eum; qui facras:

]pet

januas incenderat,. ideft ,. Callifthenem , cum in quoddam do:

CLLUS.

t

micilium: refugiffet . incenderunt,, digna: ei niercede pro: im-

pietatibus: fuis reddita.

Ri

24 Facinorofiffimus auteny Nicanor, qui mille negotian»

tes ad Judseorum venditionem. adduxerat ,

bbe

35. Humiliatus auxilio D'ominii ab: his,. quos nullos exifti-

001

maverat, depofita: vefte gloriam, per mediterranea fugiens,;

folus veni: Antiochiam;. füummam: infelicitatenr de interituw fuii

$ 1

exercitus coníecutus..

36. E: qui: promiferat: Romanis: fe trlbutunm reiht:üere* de:*

(duis

captivitate. Jerofolymorum:, przdicabat nunc proteétorenm

Deum: habere Judaeos, & ob ipfum 1nvulnerabales eiï'e;, eo

0b

quod: fequerel.tur leges.ab 1pfo conttitutas..

f em

CAPU'T

IX.

con.

"hntiocbus a Peïfmolz fugatus, dum Judees ad: interteciónem per--

dere mezlsze!ur

utt,

maximis: «ifcerum: doloribus a Deo percu[uss,

eo

cum: fotore . mz*membzlzf featurientibus: e corpore. oermibus,,,

pof£

fuorum: criminum: agnitiouem ,.

& Jero: promi[lam emendzmanem?,

merita: morte occubuit, fcrzptzs ad' Sudeos: litteris,, ut þlza;

j

. füo þwdzn perfiflerenr..

,T

Odem' tempore Antiochus inhonefte revertebatur de

E

Perfide.

mq

t 10

. Intraverat: enim;im eanm ,. quae dxc1tur Perfepolls, & tem-

ex 15

4

Nnnz

| fdi

9 h

Ef ahud' certamen ]'1 d cum Timo--

36.. Pradicabatt) Vel'invitus

a&lg-

thico, & Bacchide,qod' paucis; & fine

j t

not3stionc certi t n.p()r's reccmt et'n

I..

Nboneffe: revertebatur de. Po fde ,.

vey 0

L,//*77! 24 v

Y I ff

feffi, &

&c.). Vide li-nc efmndem hifto--

fih

n J*

cclebzitites pro Lt.pnt"«tt viétoria..

rianr: fupra L. j. cap.

Saera: Jasttas: )

l'cmpli:.

35

anlo; e.xj?l//hz'verat. ) INi hlll'

Q IJntraverst! emim if edmt)

dee

Ü f

di&a: i.

1(;41

0.n

Q

f»ce...b

-

!4,&-)

/

468

LIBRI JI, M.ACHABEORUM

£avit expoliare templum, & civitatem opprimere: fed multi-

$n d

tudine ad arma concurrente, in fngam verfi funt: &ita con-

tigit, ut Antiochus poft fugam turpiter rediret.

tort

0.

i, Et cum veniffet circa Ecba anam, recognovit, quze erga

Nicanorem, & 'Timo:heum zefta funt.

lr«

H

4. Elatus autem in ira, arbitrabatur fe injuriam illorum

qui fe fugaverant, poífe in Judaeos retorquere: ideoque jus-

zem

£0

lo

hr agiteri currum fuum, fine intermi(lione agens iter, coelefti

eum judicio perurgente, eo quod ita fuperbe locutus eft fe

11

venturum Jerofol

et

eam facturum.

ymam, & congeriem fepulchri Judeeorum

;

Tuft

fent

r Pär.

^4. * Sed qui univerfa confpicit Dominus Deus Ifi"aeL pet-

D

16. 9

Ut enim finivit

cuffht eum infanabili, & invifibili plaga.

üie

hunc ipfum fermonem, apprehendit eum dolor dirus vifce-

rum, & amara internorum tormenta:

folu

6. Et quidem fatis Jufte, quippe qui multis & novis cru-

p

ciatibus aliorum toríerat vifcera, licet ille nullo modo a fua

:

]i

malitia ceffaret,

füru

4. Super hoc autem fuperbia repletus,ignem fpirans animo

pay

in Judzos, & preecipiens accelerari negotium, contigit illum

bus

impetu euntem de curru cadere, & gravi corporis collifione

I

inembra vexari.

Ils

8. Ifque, qui fibi videbatur etiam flu&tibus maris impera-

tine

re , füupra humanum modum füperbia repletus , & montium

xh

altitudines in ftatera appendere, nunc humiliatus ad terram

Em

in gefta:orio portabatur

: manifeftam Dei virtutem in femet«

ipfo conteftans,

"r

"9- Itag-

m

$9. Recognovir. ) Cognovit.

$: $2 jf ) Valde juffe , mávo

£X C0 C o

o?ï QSui fe fugaverant. ) E Perfe-

lo

9. "Accelerari negotium. ) ]'ubseb.ae

hoc

Congeriem fepulchri. ) moNod»doio ,

aurigam properare.

quod alii vertunt cemeterium, alii com-

ts

mune feptilebrum.

Significabat Àntio-

9. Montium altitudtnes ia flatera ap-

lul

chus fe maximaim ftragem tota Hie-

pendere. ) Adsgialis loquendi formu-

eH,o

rofolyma editurum , ut civitas uni-

la, qua fignificatur aliquid habere in

verfa nihil aliud effet , quam fepul-

j»oteftate , ut mercator, v. g. in po-

Do

teflate habet id quod appendit in fta-

chrum quoddam , omni ex parte ca-

tera.

daveribus redundans.

Alluditur ad locum Ifa. c. 40.

€m

$- dofanabili , & inviftbili plaga. )

I2. Quis apbendit tribus digitis mo-

tudi

Noyo quodam morbi genere , cujus

lem £erra , 6$. librauit £2 pondere mgme

eu

cauíis non apparebant,

les, $ colles (s ffateral

e

B

CAPUT IX

469

l

9. Tta ut de corpore 'irn-pïi vermes fcaturirent, àc viventis

)

$n doloribus carnes ejus effluerent, odoreetiam illius, & foe-

tore exercitus gravaretur.

g

10. Et qui paulo ante fidera coe

li contingere fe arbi irab à-

tur, eum nemo poterat propter intolerantiam fcetoris por are.

[

ii. Hinc igitur czepit ex gravi fuperbia dedu£tus ad agnitio-

w

nem fui venire , divina admonitus plaga, per momenta fingula

eli

doloribus fuis augmenta capientibus.

L fe

12. Et cum nec ipfe jam feetorem :

fuum 'fïe-rve»paiï'et, 1ta aitz

Qu

Juftum eff fubditum eífe Deo, & mortalem non paria Deo

fentire.

N-

I3. Orabat autem

hic ;fcerleüwsDemïinum » :ta quo non effet

*

iv

anifericordiam conífecuturus.

Íce-

14. Et civitatem, ad quam fe

ftinans veniebat , ut eam vaä

folum deduceret, ac fepulchrum congeftorum faceret, nunc

Qu

optat liberam reddere:

(

15. Et Judaeos, quos nec:

fepultura -qu'fü'em ïe dignos habi-

turum , fed avibus, acferis diripiendos tradituruim, & cum

m

parvulis extermina:urum dixerat, ae

quales nunc —Afth;eniiernü-

|lufi

bus faCturum pollicetur:

;0ne

16. 'Templum etiam fan

Gum, quod prius expol*ivaverat, opti-

mis donis ornaturum, & fanGta vafa multipiicaturum, & per-

r

tinentes ad facrificia fumptus de reditibus fuis praftaturum:

um

17. Super haec , & Judaeum fe futurum, & omnem locum

frati

terrze perambulaturum, & praedicaturum Dei potcftatem.

18. Sed non ceffantibus doloribus (fupervenera: enim in

tel«

eum juítum Dei judicium) defperans fcripfit ad Judaeos in

modum deprecationis epiftolam haec continentem:

Iu

oNnn.3

"

Braoeous

19. Oiï.)-

RX

IO. Sidera cel contingere. ) i£tiam

pr'imo

nituram , de quo D. Paulus

hoc eft adagiale , fic dicebat Hora-

ad He

b

. I2. I7.. Poffea cupiens bere-

ubeb'&f

tius, fublimi feriam frdera vertice,

1ic

ditare Lenedetlionem veprobarus eff ; mon

enim invenit peustteniia. (om , quamo

p

ltalico proverbio dicimus , Teccare 41

€itlo col dito.

quam cum lacrymss -inqu]u eam.

ortt

12. Paria Dto fentire. ) ld ef& , fe

15. 4A4MAles unc "dthenienfibu «)

t if

Deo exxquare.

Qui fcilicet inter omnes Grecos ma-

i po

xime liberi, ac fui juris fuerunt,

i

3. 4 quo mnemn eflet mi,färirardidm

19. Sepervenerat enim im eum ju-

eonjecutuius, ) INon enim vera peent-

m

tudine tangebatur propter offenfum

ffnm Dei judicium. ) Quafi dicat, 1ata

jj m

Deum , fed. propter dolores fuos, fi-

erat in eum divinitus lententia 1B9r-

4 n

£nt £anto ante Biau propc-.ï,r ainiffam

tis ixrevc,)fcabilis..

Y

47o

LIBRI H.

MACHANBJ/ZEORUM

r9. OP'TIMIS civibus Judæls pluumam falutem,y. & bene

j

valére, & effe felices, rex ,. & princeps Antiochus.

n

20. Si bene valeds, & filii veftri,, & ex. fententia VOblS

J

1n 1

cun€ta funt,. maximas agimus gratias..

21.. Et ego:1n: infirmitate: conftitutus;, veffri autem: memor

benigne, revérfus de Perfidis: locis, & 1nurm1tate gravi ap-

ü

prehenfus, neceífariun dux1 pro communi utilitate curam.

'7141

habere:

TU

JO [j

23 Non defperans "nemetlpfum fed fpemþ multam habchs*

Wf /

effügiendi infirmitatem:;.

"n

23. Refpiciens autenr , quod: & pater meus, quibus tempo-

f

hi

ribus im locis fuperioribus. ducebat exercltum!,, theïndlt*,— quii

pott fe: (afeiperet principatum z

T] [ il

i

24.. Ut fii quid! contrarium: acc1deret , aut dificile nuntia-

reiuz,. fcientes. hi, qui in: regionibus. evant , cui effet rexum:

fümma dereli&a,, non turbarentur..

25 Adi hzec: confiderans de proximo pctentes quofque &

]

vicinos.temporibus infidiantes . & eventum: expeCtantes., de-

fiznavi filium: meum: Antiocliunv regenr,. quem. fzepe: recur-

rens;in fuperiora regna multis Veftrumæ commendabam $.

-

Xem

Íciipfi ad: eum .

quae: fubjeCta: funt..

26.. Oro 1taque vOS, & peto, memores: benefíciorum: pu-

lipi

]

Blice , & privatim;, ut. unufquque confervet: fidem: ad: me,, &

adi filtum: meum:..

21.. Confido: enims, eunr modeiïe

&1 humane* aCturum , &

Dt:

fent

fequentenm propofium: meum ,. & communem vobis. fore:.

28. Igirur homiciday & bïafphemus peifime: percutfus,. &

blal

ut ipfé alios: tra&ave.rat:, peregye. immontibus. miferabili cbitu.

vita fuün&tus, eft..

n

2g; Trans-

ITSgenirtn-

— —

On

20 Ag:mm £r4tiasi;)) Scilicet Deo..

eplf'tolæ » quæ adi Antiochum Eupato-

tloe

93 Offendit ,,&:..), Regnii fucceffo--

rem fcribebatur , quz: modo. non exe

rem:declaravit.:

tatc

M

It

24. Siquid eontrarium. ) Præcen 0--

0*.. Commnunem. vaä:sfre $ In Gre--

deq

pinionem ,, & adverfüm..

CO eft: cupmtpitiex ao so Sur ,. id. eft;,

fore.ut.communiter. vobifcum ,. &m-

tl

28: Tem[mr:äm infidiantes..)| Id. eft,,

Mideétur- mihi: Gre-

occafionem: captantes ,. G pempus: ob«-

dulgencm ag.t

à

fervshtes- res- fuas:

cum. vicinorumi

Ca: pnnxf'& ità !sc* LJlmvunf, q»a di--

dümao: promoven ii

cimus , J£. porzerd) &eze con.vos..

"m

SCribfi. ad. eunr ,. quac (ubjeHa: funt.y.

2((/ ? 77'[?2:;6".!'0 ) Vlue dl&a l ls.

»on

Adüicum. enim; erat; hic: excmnplum:

cap. 6, i. 4;.

$

E

Aü

N

CAPUT &X

Fs

ene

49. "Transfercbat autem corpus Philippus collattaneus 'ejus,

)bis

qui metuens filium Antiochi, ad Ptolemaeum Philometorem

^

N

in Épyptum abiit.

T0f

CAPUT X

)

hEU

Sfudas Macbabews , Purgatis templo «c civitate , oCfo diebus

XeQ$

jJolemnitatem celebrat., €? quotannis celebrandam ordinat : Eupa-

dor Zintiocbo patrián regno fuccedens., Ptolemero "veneno extintlo,

Corgiam ducem locorum conflituit , S'udeos fepius pugma male-

p

qui

fflantem: — Studei & dbunc, & "imotbeum , *varialque boftium

Wuniliones devintunt , vccifis plurimis millibus , quinque etiam

lt1d

equitibus .de clo apparentibus qui. Jfudeis in auxilium

ibl

"Uener ant.

M Ach abseus autem, & qui cum eo erarnt, Dom'ilnofe pro-

u

I.h

de

1VÀ tegente, templum quidem, & civitatem recepit :

3. Arasautem. quas allenigenae per pl

QUf«

aæ asu :eXtmxeran't-,

itemque delubra demolitus eft.

3. Et purgato templo, aliud :

ltare fecerunt: & de ign'it'is

lapidibus igne cconcepto facrificia obtulerunt poft biennium,

& incenfüum, & lucernas, & panes propofitionts pofuerunt.

&

— 4 Quibus geftis, rogabant Dominum proftrati àn terram,

ne amplius talibus malis inciderent: fed & fi quando peccaf-

&

fent, ut ab ipfo mitius corriperentur, & non barbaris, ac

blafphemis hominibus traderentur.

*

I

reni'gehï-s -poïlutum; 'fuerat,

$. Qua die autem templum ab al

bit

a'menfis,

contigiteadem die purificationem fi"ïe;fi, fvige'f,im?a quint

qui fuit Casleu.

,.ïsflätww-

r

20. Traniferebat autem verpus.) An-

(78. De fgnitis Leptdibus 1qne æwc*'eþfo.)

'.t'ic«.cbiam..

Tlveócavret A(Sed cum . accendiffest,

p:irO',

Metuens filium Antiochi. ) Caufam

vel ignitos feciffent lapides , chaly-

"W d

bis fcilicet percuffu. Serarius putat

metus Scriptura non exprimit. Vi-

hocfa&tum oppofitis lapidibus ad fo-

G'ræ-'

detar timuiffe Lyfiam , in,eujus po-

teftlate Antiochus puerulus erat.

jem , aut in ignem conjedis , donec

diy

candefierent aut cérte miraculo. preci-

k

r plazeas.) Mlos enim erät

bus impetrato. Fortgfï'e etiam mu-

G

gentium- , non 3n templis

'tuo attritu.

Pofü biennrum. ) Vide di&ta l. t.cap.

d di'

tantum , fed & in viis publicis aras

O

nere,

'Talis illa , quam vidit D.

v Tie 125'.

[.ll I"

p

aulus pofitam.Athenis ignoto Deo.

$. Caslen. ) Qu

Aa?17.:25.

det.

-i Novembï*ri icfpon-

472.

LIBRE lzf..-M^AæCTHAB.EORUM-

6. Et cum laetitia diebus otto egerunt in modum tabernacue

pat

lorum, recordantes, quod ante modicum temporis, diem fo-

lemnem tabernacülorum in montibus, & in fpeluncis more

j

[

Ti

beftiarum egerant.

7. Propter quod thyrfos, & ramos virides, & palmas prae-

Ht

ferebant ei, qui profperavit mundare locum fuum.

.

9. Et decreverunt communi praecepto, & decreto, uni

Vär.æ

tes

bus

foe genti Judeeorum, omnibus annis agere dies iftos.

9. Et Antiochi quidem, qui appellatus eíft Nobilis, vitze

exceffus ita fe habuit.

mu

l0. Nunc autem de Eupatore Antiochi Impii filio , quae

fi

I

gefta funt narrabi

.

IUS , breviantes mala, quse in bellis gefc;t—

&]

funt.

«

ft

K

rr. Hic en

Con

im fufcepto regno ,-conftituit faper negotia re-

gni Lyfiam quemdam, Phoenicis, & Syrice militiae principem.

2

i2. Nam Ptolemzeus, qui dicebatur Macer, juíti tenax er-

qui

g2 Judaos effe conftituit, & praecipue propter iniquitatem;

Qu

Ua

quae fa£ta eratin eos, & pacifice agere cum eis.

efo

13. Sed ob hoc accuíatus ab amicis apud Eupatorem, cum:

frequenter proditor audiret: eo quod Cyprum creditam fibi

et.

a Philome:ore deferuiffet ; & ad Antiochum. Nobilem trans-

H

latus. etiam ab €o receífiffet, veneno. vitam finivit.

14. Gorgias autem , cum effet dux locorum , a

du

&

ffum ptiþ ad-

T

vfzenþis-,,, üegluenter Judseos de,b,elflab.at;.

rg. Ju-.

du

6. lL modum t;zb:r;mm/orüm.v ) Ad

Propter. iniquitatess , qua ifalla erat

)

eum modum: , quo' folebant. agitaxe

in ess.) Quia fcilicet viderat , & vi-

feftum. tabernaculorum.

debat. injufle , & acerbe tractari Ju-

Recor dautes, &c. ); Gaudentes , quod

deos, fenfu commiferationis come-

ex trifti.in.]gtum., & profperum fta-

movyebatur

[(77]

tum . res mutatz effent, & quafi fup-

I3. ngditer'd!;diä-e(f. ) Proditor ap-

lat

pel]are.tllr.-

plentes: Bac: EEncegniorum celehbritace,

Cyprum ereditam: ffb a Philometbore

It

.quod: defuerat. cclebritati. tabernacu-

d

lorum.

deferuiffer.. ) AX Ptolemzo Philometo-

Til j

g« Thyr[os, ; 1di eft

* virgpita , vel

re /Egypti Kege.

liaftas frondibus ornatas.

Etiam ab co receffffet.) Noon eft fen-

H

fus Macrum: revera receffiffe ab An-

iüm

E£..); Scilicet canentes.

fdt]s

E£rofperavi: maondare, Gc.-) lllï a[ï,., de-

tiocho , alioqui apud filium nullum.

Dog

dit pzofperitatem mundandi..

J

habuiffet locum: , fed. reccflifle eusn:

fUWü

1Q- Nam: lzolemanus , €fc..) Narraturs.

dicebant cjus zmuli , quod. Judais

Antiochi inimicis favere viderctur..

if

quomodo: Ptolemsus quidam. ad. vo-

»mp

Juncanium:exitium compulfus fit, quod'

14. qumfris- adveni:, t c..) in Gre«

fninus im judaos. acesbus. efiet,

CO. ad. vex.þuæ. el. Peregrtmmn wiii-

J

C A PUT xX

473

iC«

15. Tudaei vero, qui tenebant opportunas munitiones, fu-

Bhr

gatos ab Jerofolymis fufcipiebant, & bellare tentabant.

ote

16. Hi vero, qui erant cum Machabzeo , per orationes Do-

minum rogantes, ut eífet fibi adjutor, impetum fecerunt in

Tj«

3

munitiones Idumaeorum :

17. Multaque vi infiftentes, loca obtinuerunt, occurren-

v&:-

tesinteremerunt, & omnes fimul non minus viginti ( 1) milli-

bus trucidaverunt.

"g

18. Quidam autem, cum confugiffent in duas turres valde

munitas, omnem apparatum ad repugnandum habentes.

que

19. Machabseus ad eorum expugnationem reli&to Simone,

a

& Jofepho , itemque Zachs&o, eifque, qui cum ipfis erant

fatis multis, ipfe ad eas, quae amplius perurgebant pugnas,

| m

converfus eft.

*

;em,

20. Hi vero , qui cum Simone erant, cupiditate ducli, a

x ef«

quibufdam, qui in turribus erant, fuafi funt pecunia: & fep-

tuaginta millibus didrachmis acceptis, dimiferunt quosdam

.

effugere.

qua

21. Cum autem Machabzseo nuntiatum effet , quod fa&tum

fibi

eft, principibus populi congregatis, accufavit, quod pecu-

[anbe

nia fratresvendidiffent, adverfariis eorum dimiffis.

22. Hos igitur proditores faCtos inierfecit

, & confeftim

duas turres occupavit.

j ij

23. Armis autem, ac manibus omnia profpere agendo, in

duabus munitionibus plus quam viginti millia peremit.

»

24. At Timotheus, qui prius a Judais fuerat fuperatus,'

4 euit

&ve

con-

yi J*

(j[) Viginti quinque millibus : 22 EÉdir. Sixt. legitur.

colfie

26 , E5 bellum adverfus Tudaos nutric-

Que efliciunt monetz Romanz fcu-

bat.

i

opape

tà quatuordecim millia. Nam didrach-

I5. lellere tentabant. ) ]n Grgco

ma duobus Juliis zquivalet.

e& , noNeuó» reopei? Émexeies» soellum

2I. Pecumia fratres vendidiffent. )

d

nutrire tentabant.

Non enim vitam fuam duntaxat, auc

ml

I8. In duas turres. ) INomine tur-

bona recipiebant , fed poteftatem ve-

rium videntur intelligenda — caftella

xandi Judeos cedibus , rapinis , in-

ii

fatis magna. Nam 1n Grsco legimus

cendiis , &c.

jàr

non minus novem millibus eo con-

ylom

24. Qui prius. a Judais fuerat. fupe-

fugiffe ; ideoque aliqui verterunt arce».

r4/4:. ) In Galaaditide , cum Dux

; qup

Quuin etiam infran. 23. easque turres

Ammonitarum efílet, non multo ante

[.,udæiS'

Scriptura zwunitiozes vocat.

przliis aliquot afliitus fuerat a Ju-

jc

2O. Septuaginta milltbus didrachnmts.)

r

deis , fupra lib. 1. cap. 5. n. 6/ & 7.

Iubl cum Com, Menoch, T. VI.

00

s

474

LIBRI I- MACHABEORUM

E

convocato exercitu peregrinze multitudinis, & congregato

equitatu Afiano, advenit quafi armis Tudaseam capturus.

18.

m

25. Machabeeus autem, & qui cum ipfo erant appropinquan-

te illo, deprecabantur Dominum

ä

;

fitE

* cgput terra afpergentev,

2

lumbofque ciliciis praecincti,

Cende

26. Ad altaris crepidinem provoluti, ut fibi propitius , ini-

Inare

micis autem eorum effet inimicus

1

ficut lex dicit.

; & adverfariis adverfare.tur,

J

7I

27. Et ita poft orationem, fumïaïis armis , longius de. civi-

theun

& f

tate procedentes, & proximi hoftibus effetti , refederunt.

28. Primo autem folis ortu utrique commiferunt: ifti qui-

?

rofi

dem vif£torie, & p

j

»eritatis fponíorem cum virtute Domi-

þant ]

num habentes: illi autem ducem belli animum habebant.

tlis.

29. Sed cum vehemens pugna effet ,, apparuerunt adverfa-

riis de coelo viri q

uinque in equis, fraenis aureis Fleþori, du-

catum Judaeis praeftantes :

.

*

Sudt

3o. Ex quibus duo Machabsum medium

Baben"tes armis

fuis, circumfeptum incolumem confervabant: in adverfarios

fïfï'i/f

autem tela, & fulminajaciebant , ex quo & ceaecitate confufi,

jacen

& repleti perturbatione cadebant.

^

31. Interfe&ti funt autem vi

& equi e: fexcenti, -

gint? millia quingenti peditum,

32. Timotheus vero confu

git in Gazaram prefidium mu-

E

nitum, cul przeerat Chareas.

^ 33. Machabzeus autem , & qui cum eo erant, leetantes ob-

his, (

5.

federunt: praefidium diebus quatuor.

veniel

34 At hi, qui intus erant, loci firmitate confifi fupra mo-

Captam

dum maledicebant , & fermones nefandos ja&tabant:

!

brä.g

35 980

doqur

Q6. Sicet lex dicit. ) Exod.x 23. 22.

1

cet confidebant , & recedentes a D5-

Ts

uhi legimus : Q«od ff audieris vocem

mino , immo pugnantes contra Do-

ejus , &5 feceris omnia, qua loguor, ini-

minum , ponebant carnem brachium

odog

epicus evo snimicis 1215 , 0. affligam affli-

fuum.

gentes te, pracedetque te Angelus meus.

32. Gazaram.) Licetfupra non fe-

Q7. De civitate.) Jeruflem.

mel Gazara pofita fit pro Gaza civi-

bl

Qg. spenferem cu virtute,6c.) Vir-

3;-

tate Paleftinorum , hic tamen poni-

'xlïif;?na

tutis, & fortitudinis ipforum aucto-

tur pro alio loco a Gaza diftin&o,

lu

rem , & adj;torem.

ut notant Serarius, & Salianus.

Wl

Dzcem Lellt: azipum babebant. ) v0y

a

34. Maledicebant. ) ]ude fcilïcec,

: it:h'ne

Suud» , id. eft ;ram , fibi ipfis videli-

ähaw

& Judeis , a quil')us obfidebaifu;.

CAPUT X &XL

475

ito

«sv Sed cum dies quinta iliucefceret, viginti jüirenes ex hís,

qui cum Machabs&o erant, accenfi animis propter blafphe-

miam, viriliter accefferunt

vad murum, & feroci animo ince-

l6s

dentes aícendeban::

36. Sed & alii fimiliter afcendentes, turres, portafque fuc-

It

cendere aggr

.

eH]»funt, atque ipfos n'ialedicqs vivos concre-

z

tur,

mare.

37. Per continuum autem b

iduum præfidib vaftato, "Timo-

NI

theum occultantem fe, in quodam repertum loco peremerunt:

& fratrem illius Chaeream , & Apollophanem occiderunt,

qu

38. Quibus geftis , in hymnis, & confeflionibus benedice-

Oftti

bant Dominum,

qui magna fec?/t in Ifrael , & vitctoriam dgdit

illis.

rf

CAPïT'm.

du«

Sfudas Machabeus ferocis Lyfie maximum pro[ffravit exercitum,

tthis

fretus auxilio mili celitus equitis:- quod animadvertens Lyfias

1r10$

pacem inter S'udaos, C? regem componit: referuntur epiffolee

ALyfie ,. Zdntiocbi, ac Romanorum ad udaos, €& zfntiochi

ad Lyfiam pro Sfudais.

CUTl

1. Q'Ed parvo poft tempore , Lyfias procurator regis & pro-

ii

pinquus, ac negotiorum preepofitus, graviter ferens de

N

his, quae acciderant,

s 0b

2. Congregatis oCtoginta millibus , & equitatu univerfo,

i

;eniebat adverfus Judaeos, exiftimans fe civitatem quidem

|fnà

captam gentibus habitaculum fa&urum,

3. Templum vero in pecunise quaeftum, ficut caetera delu-

bra gentium , habiturum & per fingulos annos venale facer-

ed

dotium :

4. Nufquam recogitans Dei poteftatem, fed mente effrze-

patus, in multitudine peditum, & in millibus equitum, & in

aD»

1

o&toginta elephantis confidebat.

hia

Ooo2

$. In-

TR

ij f

57- Praidi; vaflste.) Arce , quam

39. Confeffronibus.) Dei laudibus.

TU

expugnaverant , direpta, & vaftata.

Loco.) ln Gr&co eft cxe ; lau ,

I.

Egitia)um prepofrrus. ) O émi

] Poni-

ut forte legendum in noftra Vulgata

TÀ» mpacyusre» , ut Heliodo-

tind0y

editione , ut obfervarunt Em, 9$3,

rus tempore Seleuci patrui Antiochi

Iilfceh

Saliaous , & Serarius.

Eupatoris, fupra cap. 3- n. 7.

hr

476

[JBRIH MACHABEORUM

Ó

s. Ingreffus autem Judaeam , & appropians Bethfurce, quas

érat in anguíto loco ab Jerofolyma intervallo quin

huac

que ftadiq-

falut

rum, illud proefidium expugnabat.

L]

6. Ut autem Machabseus, & qui

cum eo eranqtg kcognove-

17

(en

t

runt expugnari praefidia, cum fle:u, & lacrymis rogabant

Dominum , & omnis turoa fimul, ut bonum Angelum mitte-

(üf,

ret ad falutem Ifrael.

à

B.

7. Et ipfe primuz Machabseus, fumptis armis, cateros ad-

qua

hortatus eit fimul fecum periculum fubire, & ferre auxilium

L

fratribus fuis.

*

Dono

9. Cumque pariter prompto animo procederent, Jerofoly-

20

mis apparuit preecedens eos eques in vefte candida, armis au-

hlbj

reis haftam vibrans.

-

2l

9. Tunc omnes fimul benedixerunt mifericordem Doini-

heni

num, & convaluerunt animis: non folum homines fed & be-

ftias ferocilfimas , & muros ferreos parati penetrare.

Ij

Io. Ibantigitur promp:i, de coelo habentes adjutorem , &

miferantem fuper eos Dominum.

po p

ttlat,

ir. Leonum autem more impetu irruentes in hoftes, pro-

IQ

ftraverunt ex eis undecim millia peditum, & equitum mille

ltnev

fexcentos:

ff&o;

12. Univerfos autem in fugam verterunt, plures autem ex

tià

Bo

eis vulnerati nudi evaferunt:

Sed & ipfe Lyfias turpiter fu-

s b

gi*ensevæüt. :

». Et quia non infenía*us erat, fecum ipfe reputans, fattam

j

erga fe diminitionem, & intelligens invi&tos effe Hebraeos,

2L

omnipotentis Dei auxilio innitentes, mifit ad eos.

'v).

I4. Promifitq

iüveh

ue fe confenfurum omnibu;, quae jufta funt,

W hæ

& regem compulíurum amicum fieri.

anno

6, Il

-s$. Annuit autem Machabzeus precibus Lyfiae, in omnibus

utliiati confulens , & quaecumque Machabzeus ícripfit Ly fize

TW re

de Judsis ,. ea rex conceffit.

ii

16. Nam

hij

BU

&. Expegnabat. ) ld eft , oppugna-

Regem puerulum habebat in potefta.

bat,ut etiam numero fequenti. Quod

te, fub cujus nomine ipfe regnab it.

refp(

dicit Bethfuram fuiffe , z 277w/Zo. fo-

IS. Uritati.) Scilicet publice.

fe1

tud

co, in Grgco. eft , é» éeuuvo Xorif,

Quactmmque Macbabans [ertpfit , &c. )

Qua

ftu ]ïi' 720.

Petiiffe autem Machabzum , ut in

I3. Diminutwnem. ) E'acocua

patriis legibus, atque inftitutis vive-

Qd

cladem.

re liceret, facile eft exiftimare ,quan-

[

I4. Regem compulfurum amicum fieri,

!

f

do ea una , fumma—que fufcepti belli

caufa fuerat.

iden

&c. ) Tuto promittere poterac; quia

e

"fel

CAPUT XL

477

que

16. Nam erant ícriptze Judseis epiftolee a Lyfia fiquidem

adios

hunc modum continentes: L YSIAS populo Judaorum

falutem.

10v

17. Joannes, & Abefalom, qui miffi fuerant a vobis: tra-

dbant

dentes fcripta poftulabant

p

, ut ea, quase per illos ügniücgban-

hi

tur, implerem.

E

18. Quaecumque igitur regi potuerunt perferri, expofui: &

).slad-

quae res permittebat, conceffi.

ilium

19. Si 1gitur in negotiis fidem confervaveritis; & deinceps

bonorum vobis caufa effe tentabo.

K

foly-

20. De cseteris autem per fingula verba mandavi & iftis, &

n

his, qui a me miffi funt colloqui vobifcum.

21. Bene valete.

Anno centefimo

)oni

quadragefimo vo&avwo

menfis Diofcori die vigefima, & quarta.

L be-

0003

25. he-

IS. P:zuerunt perierri. ) In Grsco

W

Judei numerabant annum 149. cum

pro potuerunt eft £t , id eft, opor-

Syri adhuc I48. numerarent , &' ita

£febat.

de ceteris, ex quo etiam intelligitur

pro-

10. Fidem.) In Grzeco eft , £vvoiav

intra hofce menfes xftivos, tam mor-

Bezevolertiam , id eft 1 vos bene af-

mille

tem Antiochi Épiphanis , quam ini-

fe&os oftenderitis erga Regis nego-

tium regni Antiochi Eupatoris , &

tia.

hzc przli: , & fedus inter Eupato-

m ex

Bonertüm volis caufa efe. ) De vo-

rem , & Machabzum contigife.

rfü

bis bene mereri.

Menfí: Diefcori. ) Sive Diofcorin-

20. Er iflis, €8 /yi), qui ame mi/fi

thii, ut Grzci libri habent. Quifnam

fnt. ) id cft utrorumque legatis.

fit hic menfis, ditficultate non caret,

m

DI. 470 centeftmo quadrage[rmo ocla-

cum in Catalogo menfium M acedoni-

f05

vo. ) Hzcnotatio temporisnonlevem

corum non inveniatur , & alioqui

invehit difficultatem , qui fieri queat,

conftet juxta hos menfes notari has

ut hz fequentefque eépiftole date fint

epiftolas, ut patet ex menfe Xantbi-

[unb

anno 149. ut habetur fupra lib. T. c.

co infra num.

50.

Itaque merito

6. num. 16. fed communis eft, & ve-

creditur hic menfis fuitfe embolif-

nibüs

ra refponfio Grecorum annos aliter

meus, five intercalaris , ut fentiunt

a Judzis, aliter a Syris , & Chaldzis

Mafius, Serarius ; & Salianus, infer-

yüæ

fuiffe numeratos, & illos quidem an-

tus inter Dyftrum , & Xanthicum, qui

.Nam

nos inchoaffe a menfe Nifan , qui

Martio , & Aprili refpondent , quo

locefh'

refpondet Martio ; hos autem a men-

modo Adar a Judzis infeicbatur fuis

fe Litri , qui refpondez Septembri ;

temporibus inter priorem Adar , &

yib if

auctorem libri primi Judaicam .fup-

Nifan , vocabaturque Ada

r pofterior.

£

M

Tacedoni-

putationem fequi , auctorem vero fe-

Dici etiam poteft aliquos

,0e)

cundi Syriacam

ideoque bellum ,

cos menfes duplex nomen habuiffe,

lu: n

od primo lib. T. cap. 6. num. 2o.

ut apud Romanos Julius, & Auguftus,

jv

&

feq. dicitur contigiffe anno 150.

qui etiam dicti funt Quintilis, & Sex-

Uaf«

tilis.

; li

idem in 2. cap; 13. 1. ad annu * 149.

Probabile eti:m eft in origi-

refemur. ltaque totis fex menfibus

nali textu. fcriptum fuiffe Aío» , qui

479

LIBRI I

MACHAB/EORUM

REX Antiochus

22. Regis autem epiftola ifta continebat :

Lyfic fratri falutem.

:

23. Patre nolítro inter deos transïato., nos volentes eos7r

ui funt in regno noflro fine tumultu agere, & rebus fuis

Mil

adhibere diligentiam,

24. Audivimus Judseos non confenfiffe patri meo, ut trans-

ferrentur ad ritum Greecorum, fed tenere velle fuum infti-

bt

tutum , ac propterea poftulare a nobis conced1 fibi legiti-

ma fua.

H

2$. Volentes igitur hane quoque gentem quietam effe ,

fta-

tuentes )udlcawmus , templum reftitui illis, ut agerent fe-

Q

cundum fuorum majorum confuetudinem.

26. Bene igitur feceris ; fi miferis ad eos, & dexteram de-

* fe

deris: ut cognita noftra voluntate, bono animo fint, & uti-

Q

litatibus propriis deferviant.

(

27. Ad Judaeos vero regis epiftola talis erat:

. REX Antiochus fenatui Judeeorum , & ceeteris judæls fa-

Q

lutem.

28. Si valetis J fic eftls, ut Volumus : fed & lpü bene va-

N

lemus.

* 29. Adiit nos Menelaus, dlcens velle vos defcendere ad

veftros , qui funt apud nos.

3o. His igitur, qui commeant ufque ad diem trigefimum

menfis Xanthici , damus dextras fecuritatis,

(

(

3:. Ut Judaei utantur, cibis, & leglbus fuis, ficut & prms-

&

ü

snenfis fuit Macedonum, & libraríos

29. Velle vos de[zendere ad weffros ,

pofuitfe ätoax«e(w, quafi vox &íov. efiec

qui apud nos fent. ) ld eff, multos ex

breviata pro 9roex9po».

vVobis vclle adire nos , fimul cum Ie-

gatis , ut caufam veftram de liberta-

22. Lyfée fratri. ) ld eft cognato,

te, & confervatione rituum veftro-

propmquo.

Vide infra n. 35.

I

23. Imter deos tramslato. ) Uf'tatæ

rum agatis apud me.

illo tempore adulatio , ut mortui

QO. Ow commeant. ) Qui hac de

Piincipes inter deos receptx diceren-

caufa vemre huc voluerunt.

äUL.

qune ad diem trigeffmum. ) Hoc eft,

. Concedi /' Lj leg;tmm fua.) Con-

fpatium quindecim dierum ;

nam

cech , ut juxta patrias leges vivere li-

epiftola data eft die decima quinta

äl

ceat,

menlis.

[

26. Dexteram dederis. ) Id eft, cum

Xantbtci. ) Id eft Aprilis.

eis pacem fecerís Q& concorduam

31. Qua per.zgnorantiam geff a funt.')

l

Urilitatibus propris deferviant?) Ne«

Amm&lam ; five oblivionem videtur

gotia fua curent.

inducere eorum, qu& hadtenus Lgrm-

CAPUT XI. & XIL

479

Vs

& nemo eorum ullo modo moleftiam patiatur de his, quae per

ignorantiam gefta funt.

5

32. Mifimus autem.& Menelaum, qui vos alloquatur.

JIS

33. Valete.

Anno centefimo

quadragefimo' q&avo' , Xan-

thici menfis quintadecima die.

n

34. Miferunt autem etiam Romani epiftolam, ita fe ha-

l

bentem:

d

QUINTUS Memmius, & Titus Manilius legati Romma-

norum, populo Judseorum falutem.

D

35. Dehis, queL

yfias cognatus regis conceffit vobis, & nos

conce(limus.

56. De quibus autem ad regem judicavit referendum, con-

le«

feftim aliquem mittite diligentius inter vos conferentes, ut

u

decernamus, ficut congruit vobis: nos enim Antiochiazm ac-

cedimus.

-37. Ideoque feftinate lrefcribere, ut nos quoque fciamus

$

f

cujus eftis voluntatis.

38. Bene valete,

Anno centefimo quadragefimo o&tavo,

f*

quintadecima die mexnfis Xanthici.

CAPUT XIL

u

yziäzlas ac duces ipfius dioino freti auxilio pugnant feliaiterk

j

adver[us Sfoppitas , Stamnitas, zrabes; Ca[pbim €? Epbron

civitates ; item adver[us. Timotbeum babentem ingentem exercitum,

H

adoerjus prafidium Carnion C? Gorgiam: occifis autem. quibus-

dam Jfudeis, qui de donariis idolorum fuftulerant , Judas

.

ff

curat pro ipforum peccatis offerri

24

It

facrificium.

fà

s fattis pa&£tionibus, Lyfias pergebat ad xiegem , Judzei

10

autem agriculturae operam dabanti-

.LHI

de

^

5. Sed

e&,

a

ue toBiliter geíta fuerant, quz qua-

id eft , deliberantes, & confulcantes,

D

per ignorantiam commiffa excufa-

quid fit e re veftra.

]

ta ccnrerentur.

34- Legati Romanorum. ) Exrant hi

urz.) Ut fit temporepa-

lezati Romanorum in Afiam a Sena-

I. AG:ii:dt

Adde propter bella, quie

tu, popaloque Romano mifli ad com-

Judeam turbaverunt, neglectam fuif-

H)

r

ponendas res provinciarum illarum.

tunt,

fe terrz culturam , quam nunc repe-

[

238. Diligentius smter wf copferemtes,)

480

LIBRII MACHABJEORU M.

^

2. Sed hi, qui refederant, Timotheus, & Apollonius Gän-

nai Filius, fed & Hieronymus, & Demophon fuper hos, &

Yi

Nicanor C

yil

ypriarches non finebant eos in filentio agere, &

quiete.

3. Joppitae vero tale quoddam flagitium perpetrarunt: ro-

(e

d

gaverunt Judaeos, cum quibus habitabant, afcendere fcaphas,

quas paraverant, cum uxoribus, & filiis, quafi nullis inimi-

t

citiis inter eos fubjacentibus.

4. Secundum commune itaque decretum civitatis & ipfis

T

acquiefcentibus, paci

ue cauía nihil fufpe&um habentibus:

fi

cum in altum proce

d

ffent, fubmerferunt non minus) du-

centos.

lib

s. Quam crudelitatem Judas in fuz gentis homines faCtam

t

ut cognovit, praecepit viris, qui erant cum ipfo: & invoca-

to jufto judice Deo,

6. Venit adverfus 1

D

nterfe&ores fratrum, & portum qui.

(l

dem no£&tu fuccendit, fcaphas exuífit, eos autem, qui ab igne

i

refugerant, gladio peremit.

4. Et cum hzc ita egiffet, difceffit quafi iterum reverfurus,

qu

& univerfos Joppitas eradicaturus.

Vi

g. Sed cum cognoviffet & eos, qui erant Jamnice, velle

pari modo facere habitanribus fecum Judaeis,

l

.9. Jamnitis quoque no&e fupervenit, & portum cum navi-

là

bus fuccendit: ita ut lumen ignis appareret Jerofolymis a fta-

diis ducentis$ quadraginta.

Y

IO. In-

Ü

2. Qui rejäde;'ant.) ln vicinis lo-

fcelere Judsis prevalere poffent. Vel

CiS.

fenfus eft, Judeos hanc comitatem

Super bos.) Id eft, preter hos.

non recufafle, fretos publico .Joppen-

D

Cypriarches.) Px&tor infulm Cypri.

fium decreto, quo inter cives, quame

In filentio.) ld eft, tranquille. In-

quam diverfe religionis pax erat fta-

t

juriis videlicet atficiebant ut patet ex

biita.

L]

X

$. Précepit viris. ) Scilicet, arma

fequentibus.

Secundum commtune decretum civi-

capere, vel fequi fe

£at5, €$c. ) Decretum hoc, quod hic

7- Cum hbac ifa eth, Jifcefft.). In

memoratur , videtur fuiffe de profe-

Greco e

. TS

€ X(eeií8 G'uyxAtibéy-

k

&ione quapiam maritima, qux com-

Tog dy&Avc&) id eft jpía regione , vel,

«

muniter a civibus, aliisque fufcipere-

loco vmaunito , ab ii5 ,qui ivtus erant

tur, ne fraus deftinata retegeretur:

claufo difceffit , cum fcilicet repentino

«

itaque cum Judzis alii multi Joppite

impetu illo potiri non potuiffet.

eamdem excurfionem fufceperunt , ut

8. Pari imedo.

J Ut fecerfmt

vitaretur fufpicio ; & wut in patrato

Pitæu

*

jo-

CAPUT XI.

481

O. Ind& cum jam abiiffent novem ftadiis,: & iter fä&erenz

ad Timotheum, commiferunt cum eo Arabes qu

EEZ

inque millia

viri, & equites quingenti.

1i. Cumqae pugna valida fieret , & auxilio Dei profpere

[0

ceffiffet, refidui Arabes vi&ti, petebant a Juda dextram fibi

D

dari, promittentes fe pafcua

Dl

turos.

-daturos, & in ceteris profu.

12. Judas autem , arbitratus vere in multis eos utiles, pro-

fs

mifit pacem : dextrifque acceptis, difceffere ad taberngcula

fua.

di-

t3. Aggreffus eft autem & civitatem quamdam firmam, pon-

tibus murifque circumfeptam, qu& a turbis habitabatur gen-

m

tium promifcuarum, cui nomen Cafphin,

(à

14. Hi vero, qui intus erant, confidentes in ftabilitate

murorum, & apparatu alimoniarum , remiífius agebant, ma-

leditftis laceifentes

:va

Judam, & blafphemantes, ac loquentes,

"

quaefas non eft.

", invocato magno mundi Principe,

* Tof.

rg. Machabaeus autem

6. 26.

5

qui fine arietibus & machinis * temporibus Jefu praecipita-

*

vit Jericho, irruit ferociter muris:

elle

16. Et capta civitate per Domini voluntatem, innumerabi-

les caedes fecit, ita ut adjacens ftagnum íladiorum duorum

j

latitudinis, fanguine interfeCtorum fluere videretur.

.

L]

17. Inde difcefferunt ítadia feptingenta quinquagi

nta, &

[

venerunt in Characa ad eos, qui dicuntur Tubignæi, Ju-

daeos:

-

a—18. Et

Vd

Jlo. AöfüWm-t. ) Scili&ez*, J&dæi fimul

di, ut ex hóc loco tolligi poteff.

atem

cum Juda, eorum duce.

IS. Murzs.) ld eft, in muros.

p

- dd Timothewm.) (Qwi erat unus ex

17. Stadia. feptsugentas quinquagin-

14.) Quz 93. milliaria , & fex infu-

d

regiüis prete&is infeftis genti Judzo-

15

xum, ut potet eX n» Q

per ftadia efficiunr.

Unum enim mil-

rabes. ) Graflatores, qui publica

liate octo ftadia complectitur.

qrma

via gradiensem Judam a,

f

[6)

reffi funt.

Characa. ) Nusquam alibi locus híc

Arabes Strabo Íib. 16.

lr eixeg ap-

memoratur in Seriptura, videturque

h

lMat, & wmowr»xsg latrociniis icili-

fuiffe arte vel natura , quafi vallo

al

cet delitos, & arti paftoritiz.

iunitfus; nam charax, yZea«t, Grm-

W] D

13. Cáphim.) Eam in tribu Dan

cis vallum figoificat.

collocat Adrichomüus , prope ]a-

Tubianéi) Supta l F. c. $. num.

niugo

mmï

mniam,fed widetur longe ulrerius ad

13. lubin ientio facta eft, unde

meridiem wvexfus Arabiau conftituen-

"Yubiansi dicti videntus.

ID

.&pP

: Budf. cum. Cum., Meuoch. Tom. V.

A

n

LIBRI IF.

MACHABZEORUM

482

.18. Et Timotheum quidem in illis locis non comprehende-

runt, nulloque negotio perfe&to 1egrehus eft, relictoin quo-

H

f

dam loco firmiffimo praefidio.

o

I9. Dofitheus autem, & Sofipater, qui erant duces cum

TU

Machabco , peremerunt a Timotheo reli&tos in preefidio, de-

cem mllha vViros.

20. At Machabzus, ordinatis circum fe fex milibus, &

Vil

Ini

conftitutis per cohortes, adverfus Timotheum proceffit, ha-

bentem fecum centum viginti millia pedltum, equitumque duo

millia quingentos.

]y

21. Cognito autem Judz adventu, Tlmotheue praemifit mu-

lieres ,

u

& Filios, & reliquum apparatum, in praefidium, quod

Carmon diciturs erat enim. 1nexpugnab11e - & acceffu difhcile

ii

propter locorum anguftias.

22. Cumque cohors Judee prima apparu:iï'et timor hoftibus

p

ler

incuffus eít, ex przefentia Dei, qui univerfa confpicit ,. & in

fugam verfi funt alius ab alio,ita ut magis a fuis dejicerentur,

& gladiorum fuorum i&tibus debilitarentur.

fitu

23. Judas autem vehementer inftabat punxens profanos ,

&

proftravit ex eis triginta millia virorum.

bu

24. Ipfe vero Timotheus incidit in partes Dofithei, & So-

fipatris: & multis precibus poftulabat, ut vivus dimit' ere:ur,

Co

eo quod multorum ex Judzis parentes haberet ac fratres,

quos morte ejus decipi eveniret.

Qu

25. Et cum fidem dediffet, reftituturum fe eos fecundum

pu

conftitutum ,

illaefum eum dimiferunt .propter fratrum

falutem.

26. Judas autem egreffus eft ad Carmon , interfe&is vigin-

Qi

tiquinque mllhbus.

25,p 01l :

T

MU

p

il

I9. Comprehenderunt,) Scilicet in-

CO eü, xa«i r8rTSG &AotyySjvai. cvufBXi-

$4

venerunt.

cerai &l ánoSdsor fignificat neglectum

i

Regre[]us ej? ) Scilicet Timotheus,

iri falatem ]Judeorum c1pt-vnrum $

pol

ut patet clarius ex textu Greco.

& in vindi&am potius occifi Timo-

j

2I. Carz:cm.) Quem locum Adri-

thei occifum iri.

Ve] etiam illud,

Vid

chomius collocat in dimidia tribu

Decipi , exponi poteft ,.

fruftrari fpe

Cvi

Manaffe trans Jordanem.

liberationis.

L

25. Conflitutum.) Scilicet promif-

24. In partes l)aftbe: ) In Dofithe-

ti[f

um, & milites ejus.

fionem , feu pactum.,

T

Parentes /mäeret, AC fratre: ) Sci-

26. Vtgmn qumque millibus.) Scili-

fitm

lice: captivos in fua poteftate.

cet preter €os , qui in acie cecide-

3

Mortze c/u.: decipi eveniret, ) In Gra-

xant.

e

tol

CAPUT XIL

493

i.

2T. Pöü Vhorum fugam , & necem, movit exercitu

m ad

Ephron, civitatem munitam, in qua multitudo diverfarum

gentium habitabat: & robuíli juvenes pro muris confiftentes

i

fortiter repugnabant: 1n hac autem machinz multae, & telo-

le

rum erat apparatus.

28. Sed cum Omnipotentem invocaffemt, qui poteftate fua

vires hoftium confringit, ceperurit civitatem: & ex eis, qui

P

intus erant, vigintiquinque miilia proftraverunt.

10

29. Inde ad civitatem Scy

tharum abiEmnt5 quae ab Jerofo-

lymis fexcentis ftadiis aberat

e

u

3o. Conteftantibus autem his, qui apud Scythopolitas eraht,

od

Jud&tis, quod benigne ab eis haberentur , etiam temporibus

]le

infelicitatis , quod modefte fecum egerint:

31. Gratias agentes eis , & exhortati eciam de caetero erga

JUS

genus fuum benignos effe, venerunt Jerofolymam die folemni

Íeptimanarum inftante.

If

*

Jf

33. Ef

po

ft Pentecoften abierunt contra Gorgiam prae

fitum Idumaesze,

&

33. Exivit autem cum peditibus tribus millibus, & equiti-

bus quadringentis.

-

,

0

34. Quibus congreffis, contigit paucos ruere Judæorum.

3;. Dofitheus vero quidam de Bacenoris eques , vir fortis,

['ip

f$

Corgiam tenebat: & cum vellet illum capere vivum, eques

.

quidamn de Thracibus irruit in eum

?

humer

:

umpue— ejus am-

uf

putavit: atque ita Gorgias effugit in Marefa.

üff

Ppp 2

36. At

2"7./ Ephron. ) Vide di&ta lib. r. c.

vitici c. 32. IS- ubi ita legimus,:—Nu-

jf

5. n. 45. videtur enim hec illa eadem

enerabitis ab altero die -/;zöädti' ; "7 quo

civitas, & eadem Machabsi effe ex-

cbtulifiis manipulmm primitiarum, ieprem

peditio, qug illic narratur, ut fentit

bebdomadas plenas , usque ad — alteram

S.lianus.

diem expletios1s bebdomada feptima, id

if«

Vocatu£

(

«29.. Civitatem Scyrbarum.) Scytho-

eff quinquagimia dies , €c.

üffl 4

golim ; quam lib. I. c. 5. citato num.

etiam feftus dies hebdomadarum ,

52.

acer textus appellat Bethfan.

Deuteronom. 16. c. Io.

iro«

Vide ibi di&ta.

Nomen habuit hzc

33. Exrvit.) Id cft Judas.

Hüdv

civitas a Scythis reftauratoribus, &

d

habicatoribus, fita fuit in tribu Ma-

35. De Bacenoris. ) r«v 78 Bawqyo.

naffe cis Jordanem.

Vide Adricho-

eoc , ex iis, qui ad Bacenorem perti-

ymi[

nebant, fub illo duce militabant.

mjum in explicatione illius tribus

num. I3.

Marefa. ) Quod eft oppidum intri-

xl

AI. Seprimanasum. ) ld eft Pente-

bu Jud:, quod Adrichomius nonlon-

:cide

Cofieg — Alludit auctor ad locum Le-

ge cpllocat ab Hebzon.

X

494

LIBRI I MACHABJEORUM

36. At illis , qui cum Efdrin erant, diutius pugnantibus, &

ho

fatigatis, invocavit

f2l

]udas Dominum adjutorem, & ducem

belii fieri:

37. Incipiens voce patria, & cum hymnis clamorem extol-

lens, fugam Gorgise militibus incuffit.

M

.38. Judas autem colle&to exercitu venit in civitatem Odol-

p

Jam : & cum feptima dies fuperveniret, fecundum coníuetu-

"a

dinem purificati , in eodem loco fabbatum ege:unt.

[

39. Et fequenti die venit cum fuis Judas ut corpora pro-

H

ftratorum tolleret, & cum parenti

bus poneret in fepulchris

paternis.

4o, Invenerunt autem fub tunicis interfetctorum de dona-

L

Dent. riis idolorum , quae apud Jamniam fuerunt, * a quibus lex

7- ?55- prohibet Judaeos: omnibus ergo -/manifleiïum fattum eft, ob

hanc caufam eos corruiffe.

hu

41. Omnes itaque benedixerunt juítum judicium Domini,

ti0;

qui occulta fecerat manifefta.

unt, utid, quod

g

42. Atque ita ad preces converfi, rogaver

At vero fortiffi-

Qu

fa&tum erat delictum oblivioni traderetur.

mus Judas hortabatur p

opulum, confervare fe fine peccato,

:

ud

fl

fub oculis videntes, q

4

n fa&ta funt pro peccatis eorum , qui

proftra'i funt.

f

:

43. Et fa&ta collatione ,

duodecim millia drachmas argenti

&

mifit Jerofolymam offerri pro peccatis m

ortuorum facrifici-

ft

um, bene & religiofe de refurre&tione cogitans.

LI

44. (Nifi enim eos , qui

ceciderant, refurre

Quros fpera-

ret: fuperfluum videretur, & vanum orare pro mortuis.)

f

be

4s. Et quia confiderabat, quod hi, qui cum pietate dor-

m gratiam.

mitionem acceperant, optimam haberent repofita

46. S'ifm-

2

Dossei . *

&n,

K

36. Efdriz.) No

men proprium du-

45- Duodecim millia drachmas.) Qusg

llm

cis alicujus Judsi.

faciunt monete Romane mille &

be

49. Odollam. ) Micinam loco, in

ducenta fcuta.

45- Dormi

Honem acceperant. ) Mor-

quo pugna fuerat commiffa, & in ea-

tui. erant.

Dicuntur hi.]Judezi cum

dem tribu Juda.

Sabbafum.

lia

Sepiima dies. )

pietate mortui, quia ceciderant in bel-

40. Interfe&orum.) Scilicet Judzo-

lo pro religione fufcepto , exiftima-

m

rum,

batque Judas eos fccleris acceptornm

Q

42. Oblrvioni traderetur. ) In Grz-

donariorum penituiffe, & ideo facri-

bu

co eft, reAéec F£aNiQp9 TT , perfette

ficiis , & precibus vivorum juvari

lo

potle,

€

delerezar, a Deo Ícilicet remitteretur,

i

CAPUT XIL & XIII.

485

46. San&ta -e—.rgo- & falubris eft cOgitatio, prod

i

fare , ut a peccatis folvantur.

! efun&i; exo-

Jl

CAPUT XIL.

- Menelaus S'udeus transfuga julfu "Antiotbi extremo afieiz*fuï fup-

ol

Jj«

plicio: zdntiocbus xvero maximum ducens in fudeos exercitum, |fe-

mel ac iterum vi&lus , &? repulfus ,. smultifgue. millibus ex . fuis

1

occifis , &? Philippo rebellante , fupplex pacem cum Sudeis fir-

Itl

-oblato in templo facrificio, 5Fu

enat jammem*o,-

daque m prin-

cipem Ptolemaidis: con[Tituto.

d

lex

à I.

Nno centefimo quadragefimonono, cognovit Judas An-

. tiochum Eupatorem venire cum multitudine adverfum

0b

Judeeam ,

2. Et cum eo

:

Lyfiam 'procüratorem, & prapofitum negö«

ii

tiorum, fecum habentem peditum centum decem millia, &

equitum quinque millia, &

elephantos vigintivduv,os , Ccurrus

od

Ccum falcibus trecentos.

iff-

4. Commiícuit autem fe illis & Menelaus: & cum multa

1t0,

fallacia deprecabatur Antiochum , non pro patriz falute; fed-

"

qi

fperans fe conftitui in principatum. -

L

4. Sed rex regum fuícitavit animos

Antiochi in peccatorem :

ettt

fici

& (uggerente Lyfia hunc effe caufam omnium malorum, juf-

fit (ut eis eft confuetudo) apprehenfum in eodem loco necari.

v Erat autem in eodem loco turris quinquaginta cubito-

eta

rum , aggeftum undique habens cineris: haec profpettum ha-

jot

bebat Iin praeceps.

6. Inde

P.pp 5

Iffl

Oþtimdm baberent repoffaþm gratu-

apud Græcoä, cum literg, quibus pro

&m.) Magni enim meriti eft pro re-

notis numeralibus utuntur, non funt

ATA

.ligione vitam periculo exponere, in

admodum üg-ura diffimiles.

bello contra iufideles.

4- Ut eff eis confuetudo. ). Yd eft

l: &

* 9. BDEdieum , &c. ) At lib. I. c. G.

ufitato apud eos fupplicio.

o. numerantur centum mil-

Mot

lia peditum , & 20. millia equitum,

g. ggoflum uudique babens cineris. )

cu

Id eft cinerem omni ex parte aggeftum,

f bel

& 32. elephanti. Cornel. a Lapide re-

time

fpondet, diverfis diebus varium fuiffe

& comparatum in hunc ufum, & ad

copiarum numerum, aliis accedenti-

hunc finem , ut fupplicio ultimo athi-

orum

bus, aliis recedentib s.

Sufpicatur

ciendi, ex turri in illum przcipites

aat

fion nemo in notis arithmeticis men-

darentur.

cap. 2.

Vide anl. Max. lib, g.

duja irrepüffg, quod non eft difficile

496

LIBRI II

MACHABJEORUM

6. Inde in cinerem dejici juffit faculegum, omnibus eum

propellentibus ad interitum.

ü

7. Et tali lege preevaricatorem Iegls contigit mor:, nec ter-

rse dari Menelaum.

8. Et quidem fatis jufte: nam qma multa erga aram Dei de-

It

li&ta commifit , cujus 1gnls & cinis erat fan&us, ipfe in ci-

nerls morte damnatus eft.

. Sed rex mente effraenatus vemebat, nequxorem fe patre

fuo Judæxs oftenfurus:

d

1o. Quibus Judas cognitis, preecepit populo, ut die ac no&e

Dominum 1nvocarent, quo, ficut femper, & nunc adjuva-

f

fet eos;

1r. Quippe, quilege, & patria, fan&toque templo privari

Y

vererentur: ac populum , qui nuper paululum refpirafiet, ne

H

fineret blafphemis rurfus nationibus fubdi.

12. Omnibus itaque fimul id facientibus, & petentibus a

iet

Domino miiericordiam, cum fletu, & jejuniis, per triduum

D

continuum proftratis, hortatus eft eos Judas, ut fe prs&epa-

rarent.

V

13. Ipfe vero cum fenioribus cogitavit, prluf'quam rex ad-

Inoveret exercitum ad Judæam & obUneret civitatem , exi-

re, & Domini judicio commi:tere exitum rei.

II

14. Dans itaque poteftatem omnium Deo mundi creatorl,

& exhortatus fuos , ut fortiter dimicarent, & uíque ad mor-

tem pro legibus, templo, civitate; patria, & civibus ftarent,

circa Modin exercitum confütuit.

h

15. Et da:o figno fuis Dei victorize, juvenibus : fortiffimis

elefhs., nocte aggreffus aulam regiam, in caftris interfecit

d

viros quatuordecxm milia, & maximum elephantorum cum

his, qui fuperpofiti fuerant.

fi

r6. Summoque metu , ac perturbatione hoftium caftra re-

plentes, rebus proípere geftis , abierunt.

r7. Hoc autem faétum "eft die illucefcente, adjuvante eum

Domini prote&wne.

18. Sed

t

p

m

&t

7. Terr& dari.) Id eft, fepeliri.

IS. Sguo.) T'effera, qux militibus

fe

9, Saris ]»/zze ) Valde jufte.

dari folet.

la

De: villoria. ) Scilicet verba hæc,

d

I4. Dans itaque poteflatem omntum

De£ villor£a.

Vi

Dec. ) id eft, commiztena rem D«eo,

dulam Regiam. ) "labernaculum

t

qui omnia poteft,

Regium, Pratozium,

e

li

A

CAPUT XII.

49*

W

18. Sed rex . &ccepto guftu audacise ]udæoruïn—, arte difti-

cultatem locorum tentabat:

;

19. Et Bethfurae, quae erat Judaeorum praefidium muni-

tum , caítra admovebat: fed fugabatur, impingebat, mino-

Q

tabatur.

"

20. His autem,

| qui intus ärant, ïüdas*neceiï'äria mittebat.

C

2r1. Enuntiavit autem myfteria hoftibus Rhodocus quidam

de Tudaicoexercitu, qui requifitus comprehenfus eft & con-

cluíus.

.

22. Iterum rex fermonem habuit ad. eos , qui erant in Beth-

furis: dextram dedit, accepit: abiit.

23. Commifit cum Juda, fuperatus eft.

Ut autem cogno-

N

vit rebellaffe Philippum Antiochiz, qui relictus erat fuper

I

negotia, mente conílernatus, Judaeos deprecans, fubditus-

que eis, jurat de omnibus, quibus juftum vifum eft, & re-

conciliatus obtulit facrificium, honoravit templum, & mu-

u

nera pofuit :

d

24. Machabeeum amplexatus eft,

& fecit eum a Ptolemaide,

ufque ad Gerrenos ducem & principem.

d

- 23. Ut autem venit Ptolemaidam , graviter ferebant Ptole-

d

menfes amicitiae conventionem, indignantes , ne forte foedus

irrumperent.

j^

26. Tunc

Ji

Deprecans , fubditusque e£5.) ld efï,

ït)

I8. Gu/lu.)þExperimento, id eft cum

hoc habuiffet fpecimen audacis, &

eos demiffe rogans.

virtutis Judeorum.

94. Prolematde.) Quz eft urbs ma-

lI$

ritima, cis Tyrum verfus Jerufalem

at

I9. Migerabatur. ) .ld eft, inferior

pofita.

difcedebat.

Gerreuos,) Hi funt Gerafeni, qui

I

2r. Myfteria,) Id eft, fe

?

1llia.

c—rcAt:aWCOn-

habitantad lacum Genefareth, ut pu-

tat Salianus probabiliter, & Cora.

(

Reqaiftw. ) Quxs fitus.

a Lapide.

Strabo lib. I6. Gerram,

e

Cencla(us. ) Scilicet carcere.

unde dicti funt Gerreni, ftatuit, qua ex

03. Commifft cum JTuda , fsperatus

Gaza in /Egyptum, & Pelufium ibatur.

n

ef : Non poftquam obiit ,. fed cum

2s. Indignantes , me forte fedus ir-

amifit primum quatuor millia, deinde

rumperent.) 1nGrgco ad veroum eft:

fexcentos de fuis , preter eos, quos

Indignabantur enim, pro quitbus volue-

haufit obfidio Bethfurg, incolumi fu-

runt rumpere federa,. ld cft, indigne

juf

da cum fuis, excepto Eleazaro, qui

ferebant quedam conceff« Judeis, ob

vitam ultro profudit, ut vidimus fu-

ug volebant fodera pacis irrita face-

f

rel

pra lib. 1. c. 6. 46.

Caufa autem indignationis vide-

Rebellaffe Pbiltppsm. ) -Nide fupra

tur fuiffe przfe&tura, & poteítas da-

j

É

lib..xþ. c. 6. n. 55.

ta Machabæq.

LïIBRII'II. MACHABJEORUM

458

t

J

26. 'Tunc afcendit Lyfias tribunal, & expofuit ra.:ionem, &

popülum fed:vit, regreffufque eft Antiochiam: & hoc modo

VOQ

L

regis profe&tio & ;'editus-* pr'ogeüit. ii

)

CAPUT XIV.

bu

r

Suggerente Zllcimo , qui fummo deflitutus. erat facerdotio , M'm;

sor in S'udeos mi[Jus a rege Demetrio, auditis Yudae praclaris fa-

f

cinoribus , amicitiam cum eo. contrabit: quam po[imodum rege.co-

gente füloens , dum Studam nequit comprebendere , templi minatur

Pl

E

ever[ionem ; & fenem. Ragiam, Sfudeum magnanimum, appreben

Ve

dere conatur: qui dum ab boflibus jam fe capiendum videret, ele-

git potius con[lantiffimo animo [ibi mortem inferre , quam indi-

fec

in quos proprüs manibus fua. inte-

gna patj ab boflibus ,

ina projecit.

effe

Ed pott triennii tempus, cognovit Judas, & qui cum

1.S

eo erant, Demetrium Seleuci cum muititudine valida,

(er

& navibus per portum Tripolis afcendiffe ad loca oppor:una,

2. Et tenuiffe regiones adverfus Antiochum , & ducem

m

ejus Lyfiam.

3. Alcimus au

tem quidam, qui fummus facerdos fuerat,

€0:

Ak

fed voluntarie coinquinatus eft temporibus commiftionis,

confiderans nullo modo fibi effe

falutem, neque acceíftum ad

tf

altare,

L]

4. Veni

t ad fegefn Demetriukm,, centefimo qu"inquggefinhö

fhe

anno, offerens ei coronam auream, & palmam, íuper hsec

&

"

Tat

-

Cor

1.

Ed poff "mieni zempus.) Inchoati

appellarur illud, quo Judai Gencili;

Deg

fcilicet a morte Antiochi. Ejpi-

bus commifcuere fe , & eorum ritus

i

Pha nis.

imitati funt, fuperinducto prepetio,

Demetrtum . Seleuct, & c.) Vide di-

ludis, facrificiisque prophanis. . Vide

Ben

llb' fnc. 6

hab«ntur.

&al & €.7. ini;io, ubi hec eadem

Nuilo sodo ffbi effe falurem. ) Intel-

. PMenmus amtem 7:4;:14;;71, €*, ) Vi-

ligens fe, & res fuas periclitari.

de ibid. n. 5.

Z

Coinqm'nanzä. ) Idotolatria.

4. Centefimo quinquage[fmo annuo. )

Temperibus cogmiflionis.) Non di-

Regni Grecorum fecundua fapputi-

cit Seriptura. Alcimum fuiffe Ponti-

tionem Chaldaicam , de

fupra c. II. n. 2I.

gua dictum

ä

ficem temporibus commiflionis, fed

tantum fuilie eo tempore idololatria

Thallss. ) Ranios. aureos.

Greci

Bicay

Coinquinatum. ] empus commiftionis

enim ramum , Q«or. appellant.e

Bw

-

C A. PUEPL X

489

thallos, qui temkp*!i effe videbantur.

Et ipfa quidem die filuit,

p

5. Tempus autem o

portunum dementi

&e fuae nattus, con-

vocatus a Demetrio ad confilium ,

& interrogatus quibus re-

bus, & confiliis Judaei niterentur,

6. Refpondit: Ipfi, qui dicuntur A

ffidaei Tudeeorum, qui-

bus praeeft Judas Machabzeus ,

[l

bella nutriunt , & feditiones

movent, rnec patiuntur regnum effe quietur

[]

(s

7. Nam & ego defraudatus

parentum gloria ( dico autem

/)

fummo facerdotio) huc veni.

M

8. Primo quidem utilitatibus regis fidem fervans, fecuhdo

autem etiam civibus confulens:

T0

nam ilorum pravitate uni-

verfum genus noftrum non mini

li

me vexatur,

9. Sed oto, his fingulis, o rcx, cognitis, & regioni, & generi

Ji-

fecundum humanitatem tuam per vulgatam omnibus,

profpice.

Io. Nam, q

uamdiu fupereft Judas, impoffi

bile eft) pacem

effe negotiis.

fl

11. "alibus autem ab.hoc di&lis,

& ceteri amici, hoftili-

ter fe habentes adverfus Judam

, infl: mmaverunt Demetrium.

])

1

12. Qui ftatim Nicanorem praepofitum elephantorum ducem

mifit in Judaeam,

eff

.13. Datis mandatis, ut ipfum quidem

Judam caperet vivum,

eos vero , qui cum illo erant,. difper

dl

geret, & conflitueret

Alcimum maximi templ

i fummum facerdotem.

UD,

14. Tuncgentes, qua de Judae

il

tim fe Nicanori miíce

a fugerant Judam, -grega-

bant : miferias & cla

Íperitates rerum fuarum exiftimantes.

des Judæorum, pro-

o

)d

15. Audito itaque Judaei Nicanoris adventu, & conventu

nationum , confperfi terra rogabant eum, qui populum fuum

Cconfítituit, ut in se'ernum cuftodi

ret, quique fuam portio-

nem fignis eviden ibus protegit,

tili«

15

16. Imperante autem duce

, ftatim inde moverunt, conve-

t0s

geruntque ad c'ai*ceilumAD.eiïau.

—

(ide

17. Si-

ntd'

Qui templi effe. videbantur. ) Wte

nius vertit, OZfeffo gezers noffro prc-

templo f&crilegä ab Alcimo fubl.ti,

fpice.

i)

6. Affidai. ) De quibus vide fupra

zlicþi-

15. Pertionem.) Gimce puteic

t*

l' I- C. 7'- n. IS'

tur, id eft pars, hereditas , fcilicet

^1nifl

9. Gezer: ) In Greco eft, c3 m:-

udzi.

gicaué»S vyévsc 4j meosostz i Flami-

16. Dzce. ) Simone

. fratre Juds.

m

'Biää. cam Gom. Memoch. T. VI.

Qqq

y

490

LIBRIQH.'MACHAäæORUM

.17. Simon vero frater Judse commiferat cnm Nicanore: fed

conterritus eft repentino adventu adverfariorum. -

18. Nicanor tamen , audiens virtu:em comitum T

*

uda, &

animi magnitudinem, quam pro patrize certaminibus habe-

L d

bánt, fanguine judicium facere metuebat.

i

19.

uam ob rem pramifit Pofidonium, & T

heodotium,

& Matthiam, ut darent dextras atque acciperent.

ä

20. Et cum diu debisconfilium ageretur, &ipfedux ad muldi-

tudinem retuliffet,omnium una fuit fententia amicitiis annuere.

21. Itaque diem conítituerunt, qua fecreto inter fe age-

3

rent; & fingulis fellae prolatze funt, & pofitee.

ä

22. Pracepit autem [udas armatos effe locis opportunis, ne

forte ab hoftibus repente mali aliquid oriretur : & congruum

colloquium fecerunt.

23. Morabatur.autem Nicanor Jerofolymis, nihilque inique

ageba:, gregefque turbarum, queecongregatee fuerant, dimifit,

24. Habebat autem Judam femper charum cx animo, & erat.

viro inclinatus.

25. Rogavitque eum ducere uxorem, filiofque procreare.

Nuptias fecit: quiete egi , communiterque vivebant.

26. Alcimus autem , videns charitatem illorum ad invicem,

& conventiones, venit ad Demetrium, & dicebat: Nicano-

rem rebus alienis affentire, Judamque regni infidiatorem

fuccefforem fibi deftinaffe.

ngtïo-

-27.'?Itaque yex exafperatus, & peküimis hujus crimi

nl-

I9. Se»gmize , Efc. ) Quuali dicat.

Effenorum vite inftituto conftanter

Illorum virtutis periculum facere cum

rfeveraffe , quod eft, évcaS g ,

&

communem vitam egiffe , qualis

vitz difcrimine.

20, Ipfe Dux. ) Scilicet Judas.

eft- eorum , qui nihil habent propri-

99. Congrumm colloquium. ) B epo-

um, fed omnia communia.

Vel fi-

y

gnificat, fudam, & Nicanorem fibi

8sca» xoryoNosía» congrefium, & col-

mutuo fuille familiares.

locutionem convenientem qualitati

negotiorum , & aptam ad concilian-

o6. Re&us alieni aþntirc.) Id eft,

dam pacem.

probare, & amplecti, qu& a negotiis

Regis aliena effent.

03. Gregefoue turbarum. ) . Qui fe

ä

Nicanori adjunxerant, ut dicitur n. I4.

Succe[forem fibi deflinaffe.) In Gre-

Ef

24. Ex animo.)

Grzce eft, é&»

co eft, 2i«2oxyoy dyadYótiys» &avroi,

meoccmo, id eftin facie, fcilicet fi-

quod vertere poflis. Vicarizm iofiui ,

lu

vel declaravit [uum.

Alii

vertunt,

d

&ce, & fimulate, vultu tenus.

os. Communiterque, ) SignificatJu-

Legatum n cYéaUtt.

dam accepta uxore nihilominus in

27. De amicitía comventione.) Quod

N

y

$

CAPUT XIV.

49*

-mibus irritatus , fcri»fit Nicanori 5 diæhä, gi*avþ,ltf:*ïX quidem

fe ferre de amicitiee conventione,

Y

citius vinétum mittere Antiochiam.

jubere tamen Machabazeum

M

28. Quibuscognitis, Nicanor confternabatur, &graviter fe-

rebat,fi ea, quee convenerant, irrita faceret, nihil lefus a viro.

Ü

29. Sed quia regi refiftere non poterat

; opporgmitatern ob-

fervabat, qua praeceptum perficeret.

l

80. At Machabaeus, videns fecum aufterius agere Nicano-

rem, & confuetum occurfum ferocius exhibentem , intelli-

zens non ex bono effe aufteritatem i

gregatis, occultavit fe a Nicanore.

ftam, paucis fuorqm con-

ia

31. Quod cum ille cognovit fortiter fe a viro praeventum,

ii

venit ad maximum & fanGiffimum templum : & facerdoti-

bus folitas hoftias ofrerentibus juffit, fibi tradi virum.

u

32. Quibus cum juramento dicentibus nefcire fe, ubi effet,

t

quiquarebatur, extendens manum ad templum.

r

33. ]uravit, dicens: Nifi Judam mihi vin&tum tradideritis,

iftud Dei fanum in planitiem deducam, & altare effodiam, &

k

'e

templum hoc Libero Patri confecrabo.

534. Et his diCtis, abiit.

Sacerdotes autem protendentes

f

manus in Coelum, invocabant eum,

qui femper propugpggtor

10

effet gentis ipforum , heec dicentes:

em

35. Tu, Domine univerforum, qui nullius ïndiges, volui-

fti templum habitationis tuae fieri 10 nobis.

36. Et nunc, Sao€te fanCtorum omnium Domine, conferva

in eeternum impollutam domum iftam, quae nuper mundata eft,

.37. Razias autem quidam de fenioribus ab Jerofolymis.de-

nter

latus eft Nicanori, vir amator civitatis, : & bene audiens:

TUl 3.

qui pro affe&tu pater Judaeorum appellabatur.

uahlä

38. Hic multis temporibus continen izde propofitum tenuit

3

pri-

in Judaifmo, corpuíque & animam tradere contentus pro

.

E

if

perífeverantia.

i

49. Volens au*em Nicanor marnifeftare odium , quod habe-

d

batin Judzeos, mifit milites quingentos, ut eum comprehen-

;otiis

derent.

Qqq2

40. Pu-

adeo ar&am cum Jud: amicitiam con-

37. De femioribus ab Hierofolymts. )

Grt

traxiffet, ( pacem fcciffet cum u- MHicrofolymitano fenatu.

UWJ)

dais.

Benze audiezs.) Bone & fecunde

xlüif !

famæ.

ff

getere tamen. ) !faque jubere.

39- Libero pairi. ) 1a €tt Baccho.

*39. Conftinentie propofftum te*nuitf)

ge i nebis.) lnter, feuf/apud nos. euutísg, ut eft in Graco id eft, ;»-

3uod

492

LIBRI kn. MACHAB/JEORUM

. 40. Putabat enim, fi illum deceþiifet, fe cladem Judsis

1

maximam illaturum.

i

41. Turbis au:em iruere in domum ejus, & januam dif-

*

j

rumpere, atque ignem admovere cupientibus, cum jam com-

B

prehenderetur, gladio fe petiit:

p(

42. Eligens nobiliter meri potius, quam fubditus fieri pec-

Catoribus, & contra na:ales fuos indignis injuriis agi.

pl

43. Sed cum per feftinationem non certo i&u plagam de-

f

diffet, & turbzae intra oftia irrumperent, recurrens audacter-

ad murum, przecipitavit femetipfuui viriliter in turbas:

44. Quibus velociter locum dantibus caíul ejus, venit per

mediam cervicem :

35

V

45. Et cum adhuc fpiraret , accenfus animo, furrexit : &

cum fanguis ejus magno fluxu deflueret,. & graviffimis vulne-

dl

ribus effet (aucius , curfu turbam pertranfiit :

46. Et ftans fupra quamdam petram praruptam, & jam

D

exíanguis effe£tus, complexus inteftina fua, utrifque mani-

hi

bus projecit fuper turbas, invocans dominatorem vitze, ac

fpiritus, ut haec illi iterum redderet: atque ita vita defunctus

eft.

CAPUT XV.

Sudes fuos contra :Nicanorem, Dei potentiam coutemnentem robo-

t

rat, tum exbortatione , tum notturne apparitionis manife[1atio-

ne, de vifo Seremia pro populo Ifrael oraute; qui in Deum [pem

po

babentes ingentem proflernunt. exercitum, amputatis capite &

manu INicanoris , que Sferofolymis in memoriam dioine protectio-

f

tüis fufpen[a funt, lingua. ejus bla[pbema avibus particulatn tra-

dita, eoque die in anmuam Jolennitatem in[lituto. .

Icanor autem, ut comperit Judam effe in locis Samarize,

wla dN

flgw

cogitavit cum omni impetu die fabbati committere bellum,

W

tur,

h

8b o ]pdæis vero, qui illum per neceffitatem fequeban

1-

le

MU

commiftiomis, qui fcilicet abftinuerat

in Grzco. Impulfum fuiffe a Spiri-

fe a communione , & commixtione

tu fancto ad mortem fibi ultro. infe-

Jü(

cum Gentilibus, & ab eorum ritibus

rendam , ex illo colligi videtur, quod

Q

& facris abhorruerat.

facer textus fa&tum non folum narra-

40. $2 lum dfcejþi]'et. ) In Grzco

te , fed etiam commendare videtur.

;

eft, /£ illum cepiffet, c'ukaufocv.

42. Nobiliter mori.) Generofe, ut eft

2. PEr neceffitatem. ) ld eft coafci.

tnj

CAPUT XV.'

495

dN

dicentibus: Ne ita ferociter, & barbare feceris, fed honorem

ií

tribue diei fan&tificationis, & honora eum,

qui univería con-

fpicit :

Y

3. Ille infelix interrogavit, fi eft

peravit agi diem fabbatorum ?

p(v)tänsx in ccelo, qui im-

Ü

4. Et refpondentibus illis:: Eft Dominus

potens, qui juffit agi feptimam diem.

xvivus ipfe in coe!q

5. At ille ait: Et ego potens fum fuper terram, qui impe-'

let

ro fuümi arma , & negotia re

x

'lTamen non obti-

gis implgti.

nuit, ut confilium perficeret.

e

6. Et Nicanor quidem cum fumma fuperbia ere&tu

LUS, Cogita.

verat commune trophaeum ftatuere de Juda.

7. Machabeeus autem femp

ne

auxilium fibi a Dec affuturum.

er confidebat cum omni fpe

8. Et hortabatur fuos, ne formidarent ad adventum natio-

m

num, fed in mente haberent adjutoria fibi fa&a de coelo , &

n

nunc fperarent ab Omnipotente fibi affuturam viCctoriam. -

4

9. Et al'ocutus eosde lege, & prophetis, admonens etiam

:

IN

certamina, quae fecerant prius, promptiores conftituit eos :

IC. Et ita animis eorum erectis, fimul oftendebat genti-

um fallaciam , & juramentorum przvaricationem.

rt. Singulos autem illorum armavit, non clypei, & haftze

j

:

munitione, fed fermonibus optimis , & exhortationibus, ex-

v

pofito digno fide fomnio, per quod univerfos lzetificavit.

b

I2. Erat au:em hujufcemodi vifus: Oniam, quifuerat fum-

6

mus facerdos, virum bonum, & benignum, verecundum vi-

iif

fu, modeftum moribus, &

eloquio decorum , & qui a puero

i

L

Qqq 3

in

3.* éz ejl potezs 2 (ælü,ö'c.) In-

tin;mtur , lis factz,

fignis hominis fuperbia fe Deo ex-

quæ eam fervant,

& propugnant.

uffi,

£quantis, eique imperium in homi-

Admomen:.) ln memoriam revo-

hes eripientis.

Interrogavit, an il-

cans.

t

le, qui diem fabbati celebrari juffic ,

lO. Fallaciuss. ) Perfidiam.

l

cclo przxeffet.

A. CO

II. Noz clyper, Uc.) Non tantum

um-

nfilizen perfrctret. ) Everfionis

clypeis , aut haftis. -

yti

Judsor

Digno fíde finyz4o,) A Deo immiffo.

j

.6.. Commuze trephaum ffatuere.) In

codice Vaticano additur , & e/s qu;

Deus ficut viros principes fpeciali

gl

CHU» IDfOo eramt.

quadam curagubernat, ita folet eos

a

fzpe oflentis, auit. fomniis a fe im-

j

8- Narjonum.) Scilicet Gentilium.

miffis dirigere ,

uod & Homerus

Q. -fÜocurus eff eos dé lege. ) Pro-

fenfiffe fe oftend.it, lib. 2. lliad.

J

miflaones memorans, quz in lege con-

12. Ooram. ) Qui Menelai artibus

LIBRÍIH. M;A*C'HABEORüM

494

us protendentem 'orare rprcv

q

in virtutibus exercitatus fit, man

omni populo Judacoru

m.

(fe & alium virum, state &. gloria

12. Poít hoc apparui

mirabilem , & magni.

decoris habitudine circa illum:

Oniam dixiffle : Hic e

(t fratrum

d

14. Refponde

nem vero

li Ifrael: hic eft , qui multum orat pro po-

E

amator.

& popu

-

pulo ;

&

univerfa fan

&a civi:ate, Jeremias propheta Det.

& dediffe Judee

15

Extendiffe autem Jeremiam dex;ram,

ladium aureum, dicentem :

16. Accipe fanCtum gladium munus

aDeo, in quo dejmes

adveríarios populi mei Ifrael.

(

'äe qui-

U

7. Exhortati 1

taque Judae fermonibus bonis valde;

d

& animi juvenum confortari 1ta-

[

bus extolli poffet impetus;

tuerunt dimicare, & con

fligere fortiter: ut virtus de nega

te

tis judicaret: €o quod civitas.. fancta,

—& templum periclita-

rentur.

Ui

.18. E

rat enim pro uxoribus, & filis, itemque pro fratri-

minor folicitudo: maximus vero, & pri-

H

bus, & cognatis ;

-

mus pro fanctitate t

imor erat templi.

non minima folici-

19. Sed & eos, qui in civitate erant,

nj

tudo habebat pro his, qui congreffuri erant.

e

dicium futurum, ho-

2o. Et, cum jam omnes

fperarent Ju

el

n

fet ordinatus, beftiae, equi-

ftefque adeifent, atque exercitus ef

tefque oppori

uno in loco compofiti ,

21. Con

fiderans Machabaeus adve

ntum multitudinis, & a2ppa-

Q

ratum varium armorum ,

& ferocitatem beftiarum, extendens

Cavits

manus in coelum , prodigia facientem Dominum invo

ex

qui

(e

Éuerat interfectus , fupra c. 4. n. 34-

1R—þ/iede fupra c.«

3. 25. & c. 5. 2. & ro-

la

Verecsdam- ) »d':än[xövcc, pudentem ,

27. & II B-

.

nan

activaum

habet.

fignificatio-

I7* Exbortatt

: napaxNqS d vreg

ht

nem.

vertere poflis, Cosfo'azt.

quod;.

D

13. Magni decaris Klä*aäitmz'im;) 39 »

De quibu: extolir pofez izipetus.) Qui-

25

oi etiam . poteft , Labirudinem ,. Quia

bus animi vigor, & impetus excitari

in

poffet.

Greco elt, peyahonermicaurq» vns-

eoxs» excellenti msgnuificentia undi-

Ur virtus, €c. ) Id eft, ut totum

t

ue ornatum, quz eloria index erat

negotium decerneretur non verbis,

meritorum fanétiffiii prophete , &

fed virtute, & viribus.

Ten

QO. Cum jam omnues foerarent. judici)

1

glorís, quz illi in ceclo debebatar.

0

15- Gladium auvewm.) Nam quz

um futurum. ) Yd e(t, cun jam pre-

3 Deo veniunt, ut funt excellenti(fi-

lium immineret , quod Dei jidicium

de caufa utriusque ducis patefiergr.

gnà, ita fub anrei fpacie oftenduntnr,

|

-

CAPLUT XV.

495

qui non fecundum. armorum potentiam, fed prout ipfi placet,

dat dignis vittoriam.

22. Dixit autem invocans hoc modo : Tu, Domine , qui qu

mififti Angelum tuum fuüb Ezechia rege Juda, & interfecifti

l

de caftris Sennacherib centum o&togintaquinque millia :

-

23. Et nunc dom nator coelorum niitte Angelum tuum bo-

num ante nos, in timore, & tremore magnitudinis brachii tui,

24. Ut metuant, qui cum blafphemia veniunt adverfus fan-

&um populum tuum.

Et hic quidem ita peroravit.

5

25. Nicanor autem, & qui cum ipío erant ,

cum tubis, &

can:icis admovebant.

[

26. Judas vero , & qm cum €o erant, invocato - Deo, per

orationes congreffi funt:

9

27. Manu quidem pugnantes, fed Dominum cordibus oran-

tes, proftraverunt non minus trigintaquinque millia præfen—

tia Dei magnifice dele&tati.

28. Cumque ceffaffent, & cum gaudio redirent, cognove-

runt Nicanorem ruiffe cum armis fuis.

29. FaCto itaque clamore, & perturbatione excitata, patrla

nn

voce omnipotentem Dominum benedicebant.

3o. Preecepit autem Judas ; qui per omnia corpore, & ani-

& ma-

0-

mo mori pro civibus paratus erat ,

caput Nicanoris ,

r

num cum humero abfciffam, Jer ofmymam perferri.

31. Quo cum pelvemfï'et, convocatis contribulibus , & fa-

cerdo:ibus ad altare , accerfiit & eos ,. qui in arce erant.

)d

n

32. Et oftenfo capite Nicanoris, & manu nefaria, quam

li

extendens contra domum fantctam omnlpotentls Dei, magnifi-

ce gloriatus eft:

33. Linguam etiam impii Nicanoris preecifam juffit particu-

p

latnn avibus dari: manum autem demenis contra templum

fufpendi.

d

.

34. O-

—8

[

Beff ia.) ElephAntx.

Acc euq)gavSæmg émipastíz , ad vere

u

23. n timort, E tremore.) ld eft,

bum , Dei murifce l«fati apparitiont.

n

timorem, & memogem hoftíbus affe-

Apparuit enim Deum illis adeife, cum

renttm.

tam infignem vittoriam reportave-

bis,

I'ln t.

2s. Canticis ) 7440 , militaribus

vociferationibus

DQ. Perturbatione excitata. ) Stre-

7)

ztimovebant,) Procedebant , acce-

pitu, tumultu, confufo omnium cla«

I

debant

more cum l«xtitia.

1utid

g. Prefentia Dei. ) 'YS 9:8 ptqia-

32. Magnifie.) Id eft, fuperbe.

206 LIBRI IL MACHAB/EORU M CAP. ).v

44. Omnes igitur coeli benedixerunt Dominum , dicentes:

Benedi&tus, qui locum fuum incontaminatum fervavit.

35. Sufpendit autem Nicanoris caput in fümma arce, ut

evidens effet, & manifeftum fignum auxilii Dei.

D

46. Itaque omnes communi confilio decreverunt nullo

modo diem iftum abíque celebritate praeterire:

37. Habere autem celebritatem tertia decima die menfis

Adar, quod dicitur voce Syriaca, pridie Mardochaei diei.

58. Igitur his erga Nicanorem geftis, & ex illis temporibus

ab Hebreeis civitate poífelffa, ego quoque in þis faciam Hnerp

fermonis.

49. Et fi quidem bene, & ut hiftorige competit,.hoc &

ipfe velim : fin autem minus digne, concedendum eft mihi.

-40. Sicut enim vinum femper bibere, aut femper aquam,

contrarium eft: alternis autem uti, delectabile: ita legenti-

bus, fi femper exa&tus fit fermo, non erit gratus.

Hic ergo

6

erit cqnfummatu;.

.$4. CLb Lenedixerunt . Dominum. )

Paulus fe imperitum fermone confi-

In Grzco eíft , &ic 0» Spavóy , in ca-

tetur. 2. ad Cor-' cap. I .

ÍIum , id eft colum verfus vocem ex-

40. Contrarium eff. ) Id eft, dam-

tulerunt grati animi indicem.

nofum, & minus jucundum.

37. Menfís -4dar.) Februarii.

Exattus ffe fermo.) Nimis elabora-

Quod dicirur voce Syriaca C c. ) Eft

tus, &cultus; fatigat enim le&orem,

trajectio vocabulorum, Greca enim

Graeca hunc fenfum faciunt :

Uz vi-

habent: Terzadecima die menfis duode-

eimi ( Adar dicitur "voce Syriaca) pri-

num per fe bibere, 5 rur[um aquam mmi-

s;e Mardochaica dies,

micum eft , fem odiofum , delecdat autem

ff utrmque mifceas : ffe. praparatus,id

59. Hoc € spfe "velim.) Quafi dicat

gaudeo.

eff temperatus , feu concinnus fermo letto-

"

Sin autem munus digne, ) Vide di-

rem dele&lar.

In

&a fup. c. 2. n. 27. & 29... Non pe-

Hic ergo erit cakfummatfgs. ?

tit autem veniam erratornm , qnoad

"Tr&co eft,

éí» ra)T& Ó* Fgauy $ ve-

hiftorie veritatem, fed orationis mi-

AerQ, id eft , Ae eriz ffzis, hic eft

finis.

wus politz , quemadmodum etiam D.

XX WOA N

C

^

2

SS

bt

q Uk*(&

f

OMENCEIS

E

ESSS

ï

I///h

N

C

E

»^

us

V,

l

P

u

ullo

epüs

el

ribus

inem

cc&

mili,

um

;enn-

eno

confl-

at

abort"

Loremty

[r vi«

g iti-

Autem

itut,id

"

)In

T

hic eü

b

ye

———

"Rn

rE n

r L LLL

pE ii EiLLLÓ

ara,

M d

K Y

PO

H

sst

—

EM

d

—

cam

€

r

À

Dd

— J

s

——

ä*ä

m

GA

MM

.

E

V angusee

ï

?;".x

du

X

Q um

EEE

p

p

»

LA

U oRemmue t s

XSENS

n ,

d

P d

4

;

fe

'e

*

*ow

04&3

l

"A

"

F"

d

Y

5

/

/

Jf

4

—; *

g

v

Vi

4

(

!

l

ss

L

1

?

)

EM

-

*

,f

)

h

f

Q!t

"

N

yB

&

"

NWEES

N

,

j

94

//,"'/

5

N

3

4

À

^ f

ïï

X Y

l4

j/

A

N

/xt

!

EUA

s

WO N

Z

2

N

-

F

rj

!

5

-;

x

/

Z

s

£

7

.!

x

,

,/

N

*

/

N

/

qu

)

j

NQ'

/,.

iA

AR

.

MV

^

n

^

NN

d

XXX

;;

Md

N

WA

Nxx)

Ut

XN

m

No9 m

ES

*

u

/ 8.,

ll.l

xx

,

--

$

-*

25

)

j

«e*

LA J

P

f

*e

*

-

E j

.c

«

em

D2

$fj

f

[

SN

p

E -

i

P d

i

"t

Sx'i

N A

N

//

h

( d

.*

y

9

H

Z9

m t

L

? 4

.**

D

a

D

A

,

j

$£«

//,

.!

ZXC f

$ *',

*$

M

n

//

e d

D 7

a

.

99

l

.tf/

-

,.'

t l

Y

h.

L

(«

.e

?

BN

XN

u

—

l D

K

s

** 94.V

t !,

,v"'("

:

-

e

u

"oA*

*

«

*€

3

£E

Rn

s

&

R

9*

,A:

b

T

——

UE

Teacc us

-:

P

UC KR

:

"9 D

A

Pt

//

—

x;

h.

m

*

4l

j X

as

x

N

Xx

w

-«

*t-o(

K

y

YX

x CUP

.A

p

SS

Ed

-

d

d

ü

Xx

n

- x

5

.OP

. U

€-

ll

i

7

'

"ZA

v

A

X;x

/

7u

,

K

N

N

a p

"

/

*

Y

SS

P i

j '5. [

NN

$.

)

E. od

U.

&

')'.

p

od

E

TE

ecrbi

N

C

EX

N

:

$4

/

p d

1

TSS

Xxxs

N

ln

*

)

NN

f:

CA

d-

N

ey

EE

PAP. g. T g

J

"Es

3

M.

T.

x?

L d

E

m

ï 4

;

3 £

0

"

.«/ d

TU —

R MU ao

G d

- a

N

$:5

N

ANNCSCSSSie,

h OP

;$

*

/

T

UET

P

-

M

um " L

gex. rR

D

nf

a,

k

AE

N CUM

$-

E

E

N

"

g

p

du

[

3

N

MO

k

x

h

5

SSSS

l' ;

4

]

51

P

/f.

Wm m -

R

f

|

d

N

,49/

d

a L

m —

Es

P

a

udipe

D

D

,

*

E

à

ä

|

v

2 ï

D

st

AX

///r

R

À

ä-

"

4

p

L

—

—

p

X

"- ^

-

D

*

av

j

h

E55

j

»

a

f

N

j

7

/!/

$A

&v

jh

N

/

m

A

s

XY

d

d

-

14

1

!

EM

a

4

"

,!o

L

x

*

'ä.s

T

(

:-,

:-—Rc—

wOLIS (

À

u Ro

"

.i','

£*

á

!

P

i.!

"a

n

—

R Es

/f

'(

$5

E g

9

!

j

d

d

$

4

d

,

n

/'

u

a

W,'!

T as

P d

;

E

'r

*,j

/'æ

3027

wix

PA 1

!

w -

a

T

X ,

f,/,

',

i

N

—

ä

/'

;

:

!1:

R

E d

-

y/

//

R

i

" ub

LP

&

[

At o

,

od

1

r À

*

( À

P

b

Es

.*

-.--

//1/

74

AX

..

"

d

7

.

VAUDN

*

"n

x

4

/

NN

!

Y

--

"

-Q)

N

X 4.*.y

:

d':.

|

m —

N

7

3

^

E

o

at

t

a.

N

"

hER —

T

l

poma

m

Y

ag

a

-

--

g.

W

N

7

a.

-

I*

a

L

- n

- U

—

x

d Fe —

-Ó

-

H

d D.

P -

:

x-;

P

"

SÉe

-

M

:.:

*

.

$.

J

/A4

-

s5

95 h

i

"

e

]

P r

l"/

——

r d d

*oii

A d

&

P^

XX

;

m

!

j

;

m

la

E d

u

//

v

s

pI

P

:'

/

/

4

s

d

d

weoc

T

'y

:

22

l

ïl,

!

.

Is

$*

1*

-

s g

»

:g

$

r),';!

H J

Ew.

,

r

u

",

]

ï'-

4

Zs

$5

z

*

;'.

L

'/,l

P

K'A

^

$r

$**

$

9.

/

N

«

"

$$

"

i

//,

/.--/',-J'—

AE

'9:,,

77

a a

P d

m

;

4€

OW

w

—

x*

NV

:i

«

N

(2 MV

Y

g

—

[

V d

La2

d

T

S-

d

o

hs

:

X'

/

9

P d

?

«r.

T -

-

' D

us

;

EL . ul

n

..' *

A» P

/4

C«dP i

QUP

zI€

p

m

W I

/

" d

*

P AM

:

*

p

ï

"

P

s

p ct- WE

- E )

-

E 3

d

EE

I RUTEUTT

2

i/

.

N

T

Y

!//

L

Z

f

N

P T d

d

AL

o d

1

// '"i

Bcs

Eu

/7.

, J

^ d

us UM

I Wa d

Ls

|

h

x t

bs

!

: .

-

b

N

-

NU

£

4

h

aA

24

--

^

N

fam

3.

E

2

E R

i

r

ass

r

A

&

W*

1

-

*-

44»

&E;

;.

d

--

-

A

3R

4

d

d

VX

Rs

4

ht i

H

E d

"

E

v

TU

EO

T

m

j2

—*

u

5

D

t5

z

d.

"

"

*

r s

o

"

E

( d.

2

f

2

26

E

kl

.

25

a

j

f

2

n

X

$

7

7

5

^

a

a

"

£

um

$:

E

25

v5

m

H

lo

2j

5

b

( A

P

7

27

ia

z

fe

firpt

(

s

d

o

D.

UE

zi

13';

n

^

T

YP

ZA

12

2

*

J,l;,s?

a

A

1

PA

E

«

-

"

.

^AV

a

ii

at

Es

j

j2

2

;

2

z

2

5

j5

-

;:

o

at

.-;*P

P

*

de

ä*'

"

j o

"

$

A

a

2

m

T

EH

i

d5

m

-

:

o rl

4

2

(2

E

2

P

E.

As

Á

e

b

37

2

P

J

T

2

"d

t

?

ces

a

z

d

D

5

s

7

;

Ya

d

m

u

ib

s

7

s

2

x

)

Riv

ia

5

o

o

2

Á

d.

"AE

din

Md

L.

4

A.

at

p

WA

u

*

Dd

d

&

o

';-

s

a

p

1

4

(

( o

f

2

.

47395

J

.

ij

U

LP

OA

d

af

:

"i

r

vj

z

$

£5

p

at

d

ar

ij (

1f

A

L«

A

2

U

7

(2

.

P

RE

RE

U

D

£T

$

H

z

d

v

r

Oa

Es

PA

m

-

4

Y

:

2

-

x

i

Y

P

V

À

2f

£

d

p

VA I

A2

E

w

LE

Vs

v

)

Z

2

d

[

2

u-

^

pX

i

p

d

v5

z

5

f

M

271

:j

n

2

FA

T$

54

»

j

£

A

H

R

v

Es

2

d

27

J

d

f

f

th

3*

27

*

z

s

j h

R

P

D.

d

u

n

m

d

;

*

T

?

721

n

n

j

i

2

5

J

2

Z

E

u)

í

v

o

"p o

5

o

r

E

2

Af as

Á

[

:

?

A u

Y

p

d

.

A RA

P

,i"x-

$6

"

2

r

E

n

2

d

E5

2

d

3.

AAE

T

u

2 -

L d

)

[

z

Ü

4

".

u

ü

E

x

£E

x

: P

"

a

2

5

125

;

"d

-

s

Vs

X

*

d

s

£

7

Csl

3*

É

A5

t

"

.

d

J

o

m

i

i

n

pE

b

*

-

:

,

Pa

d

d

d-

(s

e

34

a

2

n

X

vt

r

J

.

42

"

(g

á

jh:

e

"

A

A

2

"

6

j

»

.

*

,

ho

4

3

i

N

*

"

d

J

$

M

gt

22

d

v

7

3

5

M

o

A

1

u

M

H

J

J

A o

DAT

4

,

j

A

?

E

4

Z

T

/

i

x

3S

zv

5?

d s

26

2

i

AT

25

ATE

A

d

d.

4

1

4

24

M

v

M

v

*

$

T

"

.

*

j

x

$

23

Rienm

s

"

i

$.

?

a

1

5

2563

[5

?

4

23

3

WE

1

j

*

m

2

;

gä,

j

uT

35

*

j

» f

c]

»

*

2

a

i5

ia

b

3

p

^

(2

2

(

$4

"

|

*

2

;,

v

"

T

*

2

2

"

4

o

s

s

Es

*

i

.

E

v

i.

D

|

P

-T

z

d (

5

1;

2

:

[

n

D

j

5

D

C

"M

5$

o

d

D

£

&

2

$

"

s

5

2

*

*

u

d

x

N

d

7

$&

du

i

d

i

tn.

d

R

j

s

(

M

Vs

1

A

V

7

jj

:'

A:,',

*

?

(s

N

*

p

,?

"

ïj ;

Ef

n

MA

2

d

VET

aA

»

qu

i2

3

CA

^

i

$4

ian

15

X C

£

ex.

u E

924

E

&

d

p

-

A

d

25

^

»

-

£.

2

U

s

*

d

5

rb

d

54

.E

f«

LE

ia

n

v

D.

v

P

j

2

i

AE

du

d

j

f5

*

,ä 4

t

o

58

x

À

X

$

d

2

z.

p

.

2

E^

1

E

,

7

)

f

E

,

*5

g

L

f

-

"

:.;F

U

J

:

uB

xf

ai"

£

X

E.

i

jj

2

E

2

5

D

(

d

5

$Y

2

7j

j

^i

.

U

r

xv

3

J

205

$E

1

^L

"

8

m

7

d

I

d

4

*

g

;

z

LR

--

du

2

m

bód

A

3

-

LA

B

.

L

x

lod

V 49

:

P

"s

&

Em

tj

As

94

g

u

zb

.

?

2

j^

"d

z

"

RU EuE

u

v

A

?

t

2

7

X

p

*

*

C

j

i*

.

*

$

9

2

b

E.

s

*

D

E

"

x

z

i

r

(

[

&

m

u-

E

a

,

s

2

* ia

*

s

K d

"s

a

"d

*

£

4

N

Z

&

E.

7

LY

s

2

I

43

t

d

z

t

L

6t

2

2

i

is«

É

i

3j

:

5

^

42

j

PA

D

AX

23

:

27

"

o

d

Ua

p

H

x

2

A

ia

bat

n

i

C

222

T

-

i

r

E

;:

d

M

L

.3?

U

T.

E

A

Z

3

g

v

5

gfþ

s

U

&

i

EX

j

2

p^.

r2

$

E

5

)5

aof

n

4

.

v

"

u

od

d

d

ij

;

25

1

"u-

6

»

P

P

(

NU

A

i

:

z

m

*

RI

"u)

d

u

9s

D2

-

A

o

P u

i

L.

t

i

E

&

d

E

:

2

l

?

2

RA

t

"d

ia

d

LA

t

.

D

d.

h

dc

(

d

.

4*

i

d

C

o

^g

P

d

i

vt

E

."bæ

ïï

k

"s

£.

s

J

5

x

z

I E.

j

-

9-

s

$

]

C

"

OA.

*

Ticg

.

d r

iE

-6

z

2

A

"

;,

5

s

n

;

Y

d

/

"

E

/

Ea

r

4

n

-

j

E

;:,

8U

n

Vi

"

"

d

$i

:

s

E

5

us

P

4

ä&. s

qu

j

.

s

Ls

d

r

.

,

Ü

s

*

s

i

T

6

z

f

V

72

É

E

1

it

1

EC

m

2

xf

L

d

-

P.

vid

E

d

M

r d

?f

r

"$

s

»

2

125

VR

*

M

r

j

d

t

d

"

A

ää"

m

ts

x

E

&

*

*

t

DA

i

en

ao

d

u

N

X

E

m

À i»ï?g

W

7

ER

i

^

"

2

A

*

xl

g

2

$

D

N

MT

As

Bo

7

AREN

P.

m

4

UE

$

"i

3A

.ï:*«

[2

D

*»

$5

102

d

m

D

52

UE

J

KC

"

Vi

T

*

r

z.

f

"Sä"l'

j

d

3

ia

9U

n

W

y:

r

p

i

.

$u

23

i

N

N

um

u

;

[

A

E

pe

i

E

N

r t

.

;«

:

Ü

74

ss

Y

LY

3.

E

r

*

£

""

z

;.

k

s

H

*

4

*

r

:,'

zo*

o

p 3

?

7)

Xésc

p

4

-

$

us

.

UE

ii

hs

A

f

£

4

M

i,

5

j

À

j

a

p5

"o

D

H

T

E

1

A

f

i

j

i

U

;;

^

z.

2

F

t

EE

:

d

M

d

E

Y

ia

.

AE

4

$

-

lu

n

AUR

ii

n

*

n

"

i

as

A

c*i

Y*

£s

4

25

^

ia

r

»

"

u

x

N

n

24

[

M

B

n

?

[

N

21

du

;

d

Kgl

iv

r

"

i

t

)

"

n

i d

u

5

"n

p

L.

P

2

AE

24

T2

$5

?

A

"

j

X

ol

$

D

KT

5

&

N UE

J

AUE

1»

*

DÀ

i

z

^

V

iM

;

T

2

N

d

5

4y

Z

1in

D.

,'.1,

»

LL

?.

r

71

M

TAR

ab

[j

/n

Lon

5

.

/

CM

rA

P

i

»

T

d

A

;!

LE

TIr

A

"

UM

5

M.

£

3

u

$

^

"

7

A

d

n

n

du

2

as

1

st

d

m

4

[/

4f

m

P

j

:

H

.

:;

V

»,

dN

"

od

W

a

vt

A

,

i uf

P

i

d

f

r

UP

In

m

9

15

[

Ug

M

t

H

E

d

n

r

)

/*7

ia

"

i

^

C

"1

d

s

,

»y

m

R

P

*

t

us

»

11

d

d

Pa

a

i

W

.

d

n

:

jj

Vi

2

n

/

3

hat

p

$

D

)

*

t

n

i

A

MUU

j

;

*

7

/

ä:.

j

4

2

X

d

i

ui

vt

»

TET

LY

[

4

H

du

7

j

,'.

5

E

AT

;

L

M

A

j

d

f

H

s

T

D4s

/

U

-

»

h

ET

i

f

H

i

7l

j

/

j

T

r

tio

X

P

*

"

;,

$5

J

j

1

Ó

hh

",

d.

B

s

!

1

2

N

-

0l

5

"

E

*

; J

»

P^

P.

»

j

3

n

[;,

(;;

[ 2

d

t

21

CR

M

(

Ü

AE

EE

247

*i

E

C

du

"

LA

It

»

A

6l

j

k

Ws

a

j

s

s

Qu

:

n

3

*

8

WE

i

Pss

E

A

A

UR

$v

2

i

MT

at La

M oolaadio t E PE orti co

ii

Z

La

Y

ïi

9

SACRA

i

9

C'VJW

d

«9

E

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

P. MENOCHII E S. Il

5

ä

d

h

9

COMMENTARIIS

D

lä.

ä

EDITIO

NOFITER.- REVISA

"

TOMVS V

N&ägq

C .O N PI N E.N $

11

PROPHETIAM

DANIELIS

10

HABACVC

OSEAE

SOPHONIAE

jJOELIS

AGGAEI

AMOS

ZACHARIAE

ABDIAE

MALACHIAE

JONAE

LiB5RVM

MICHAEAE

MACHABAEORVM I.

NAHVM

— SNUCROGUTSCRÉ

MACHABAEORVM II

6

ä(ææaæ&vmäæææwæ ) $

5

VIENNAE AVSTRIAE,

TyrIs ET SvMTIBVS JOAN. THOM. TRATTNER, SAC. CaAES. REG.

ä

MA]. AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAE.

MDCCLV

U Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

(

E