12A11700-5

12A11700-5_6-1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Continens Prophetiam Isaiae, Jeremiae, Barvch, Ezechielis Menochio, Giovanni Stefano — - z o roeus d E Es N T- . T RUT MM r F ETE H - z TEcorcge Qu gt rP UPE pE 23 TY *s REZESUUS [ ov mw'**.& L eoe us P n hm "4 . Ws d FR E wru Xl Ts i& r * 2 4 Ed ; E A eapit E T Y u P $H y r n » "UR A 2 iE 2 A " UE ( 2 ^ - - n ii C uccnal » -* - i [ * um : - $ 5X ';52 x 3 E. w a. i« M P p T [ » ^ t w - ; d hs ! P. ä j : $: n A - j Tg; c E s & "- d & ;- f ^ M - uN s. i* * t 3ä : iE - "— OAT & L. E: ao p $. ": i N BN : - z m At N *s s z s 2 du r M x P pE i e d m s d "Em av ao A r AU z " * E 3 L ais $U - *s M E p u- E a« Ls : Es A 21 L H $ - 4 B ':J ii d E. j ^ x E - m » Vi -a [ m eae - i ïï j T Mul I x RA w * N Pa h E* 2* BA E 35 R 7 . hu ". 2 E 5 m bt t i 3 - Xokese. a. U a g P d "o x XY t dadet A - ( d PA 11 i $- i, À TU 177 .-/J PA E * A D. .E T J & J A rf . A AUA f PT 1 i. 2n 2 P * :5 5 " s I * 747f ;5íi zf ( À * d V A N»y T p 21 " w " " /f Di* i * dr Ty - N Y Y A * . "/ d 4 ^ vt t k t d AA m P d s 7U A " od r Pl 7 924 / r n D WE ts hg s Ed ii RT P rA x d x.(;': af - T " d T H *s " 7 " ^ Phiau! A AM À $. rP "j'-"w-« d X ä od // 4 2 Y a Es x M^ us A A x P a 7 M * f - d 2 K &? A. ;1 E6 w X " T VA J $ d i , 24 Y M [ vt Af r , 7 * nE E A .'; d. 4P5 Y ) r ,,:.J ^ "A "] Ed vt w a dl * 1224 " . TT d a m ha d. v rE l X ? 27 /// Y EC ty 233 3 u m S " poA4 :: H d " f é£ £5 Pa 271 A r ff ( v J d 7 7—/ T. " v n s m du A æwä [« m M bt D. ( od M ^ 4 LA n us p " r m a ;4 y " YJ. As p i d A v CA AH u Y * A I T & m ? n z P rK a a aifa X* rE - ^ E " :f g 2 " 4 W iA * v À a s At t s us m a M H Y P s U d « f. *oWs LE L cac GC du E aE n $ of ii Gol 246 Y B u 2 E wv 42 x* z. ; P MA u . "rA n éer um * -ä MTM 2 2 W A* M 2 z -a d m a, n y3 Á r t p ^ Pl J *f u . z ** m - :5 f s £ 4 i dÀ ff f v A N -€— vt RUE E Y pO n g v* j 46* P * Á ul , pocud (: aX Mi gt dn* DA El s o A o - p T d ^i "gt pE ;:;1/' Yv M Ed a i " r ul P " w ( d E b um r w - 'ï p v * .N;äï od K w AUL E äm,&n É EM EM zi df od i P. T r n u w T 35 Dd " - n pe Qu oM d p g ** yetr n d a n W "s " p m .;; l 2 D s v J 2584 6t . 8 u n d d g n d m o g P ur: » WY z Deits n EM a.;- u " Es CM L EC at at r r E d Paf acoitn EM - w N T a RES i pE« TM Eu H o sE M. r te t t (l C od TET D u bs - WT ee — o t LE w v A hr : p4 "u s ii I n p ;l s — — Tv N N N M 2 ERN N am — E b X I SSS EL — - lm ^. PTR ii N SN L K;- d DESR M. A :- ün- -.L —— hu sR r :- — M Q CC PV SN P^ m : Em Em o —ÀMÀ VL -- À —— E — — m ER SSRMLS u- s - HEEBÜE— —— coi EPT d E E d l- A mRU M D a u E : - w m — t — — —— Z (.' CORCUUN w 'J TTE a YX " ).e'* .I*- ECC ,f g vosw N À " ZZga PA N N P N s* ^ Xxx NNS .- - /C A -..—. * L é. — 7 m Y N M .. € w i [ P 77 N — 7 / $^. LY ..s TT NOCONOS W "" - / B 4 : f * * N — xx N - zl U x)xx 225 -.is —— ä*f D — r Lt — Megnrt / & lt 4 7 d - —— , é 7 ; — tr?/' M 4 H (s g 7 i * » a 7 / ) P ;rï n ; - b .),,,C a- k $dj .y j A: * * , '- // - t u 4 Y b 4 / /;y:. $ AÉ . : d — — p $ lp . LI : w d- | T $ :- - * "$, À | ,? w u d 2 P 9- ] ,0 P d E Z ,p'.. 2 E T Ir j 7" $ ,0, * t l f £ 4 pj * " 4 h h -^ : e - M EUN, N ge' * ; /,,r " /, & rü x*xxï J .'I p 7 / J | xj )W d X IN s N r p d Z i ;' $ P El ^* ^ | : "w ** T * [ 33 As oX )5.4 Fs N . d $f A 9 3,' L R* N . Á z rf P £ A 0', v A CUX L - a xx ,;l 7 À 3 A^ e "ww * í UB Tübíingen - ff "w ;; /ä f " " 5/ x M. ,r/ y. (* N X ( 4/ ; 27j * p x&x X 3 Ji ( i ^ : ; l xx» N; N . o i MO s 4 EM xx 22 V 1 '6* É N ; ?. Uf ^ a : /, b t ! & W Z N " Lj Avxxx; v "" ri L / $5 NS N« YsN XN * s » "u$ AA " A d TO 5 T. N i V i * N aN -t* lYi p mj/ / N x;t MA * xX 4, * *. b «* n J ää —dÀ $9* h : hd v 7 L vnd. DA "J . E E x*x , : '- 9- " A . D w h. D 7 j / i NN yta 7 Pr d) h 1 á " 4 & /// 'aäiiä £ p d. x " 'l/ri - 2€ 2 nl " : Mes 9 ,. i r J ^ d& ü r Á ,I'r,, N W — .:' 7 -.y r 45 t . AR -:, w w s od w — ;/ ^ - * 8 A — - M o p y Xx s L N UET A gt x l" ('l rAl A XX N-& l- z N LR pX ," 4 N d - E :$. -4 s. À aP " 4 / d p :$S 4 ; -e- — n ^ l',, Dd Q X - —— 7 af L " - EEE T "m CA tl NUTPo o l i É .. G - » T " I M 7 p - Mi - A RX D. f IG vt X " n fa. / Dj / du "- U N CO ES r at * N N) Y * u N T ^ N 'H N * N SEM r H W M hw w 1 AS // 4 AU N *s wu X bt r N 1 - o $?5 EM 4* t VN a. N . u A N b N NioN N b aw,m E N N /Io N P Bo D NNS w X A & CT X $ . w äæ, PO — i AR Z B bSS E I M -vl N N 7 ] LT f /'a RE Wedye w & T m WW LA FA J— N VN B N & ^ "at m d ii DC i ,/../ U. ( N N W v N 4 PT v a V ] , B. ^ , - N //,. N | [ / I^ IN w. P d — u z & 3», h. s . V. "À L a " xx x " 9T — b. - l me A. i d 2 * M E d - ld 1 Nl T T/ ** X « ^ $, l. V * ww Z 4* N M à t H - : $ ,PD N V SSSN * x hod hd Lj $ nl RUR S 4ü*—v a : T. E ,,. f x. Es wf M M $m P m»l&u .QH .11 - Y - | s£ ", ».. m Ed — m o .xl. * a EE d H "d [ / d d ais pint r I w&xnxl'vx E P d - r d . 7 - a H TM -s ^ "7 á í A IN *,Q-xxxx — T N $ , * DN i 4 , i ,c ES * 40/7 NS d- N * l U/ a? 1 jÍ^ ". * «, Yveom IVP x Mi H...N r d [ w 1 D H M L S W T ? ** A -- w Kxx "i h. - N $ -—- x SN 34 us - — R // S N ^ W ? 3 B i x» w - .w- Y rA d H? "fs. :W n n R W M H "44 3ües W fl -t 38. "w r M s " xx " /7/ N R Z b E. I m N l N N N TE X e - C . — m XMM&X.« 7/ E d OU R w E p mdx o h. t * D L , f L od , 2f $— lTR NS — IUA. / m $, ].5 Ó - " l/a a & o4E, " —— j B lSLe- ET — i kæxX 4 - i nE PT - p TEOITTN XOM NU p d - m h. —Ifd - R. w* — l- '; h « $, Q . Bo IU NAN LI UWP s m hst u —À d j (b E m l/ N Y U WE K -* " — , du lF'rll.!!Id CU o m o EE " — u W B — - Vowit t bt a REUIRIONSE ET du o T — ia uY d A [-3 " Ww ?,.(//, u-f S A MNM(D.! f X.— F E — P d ó ] d ^ J $ ^ lIBLIA BAC AC CXINI L. MENOCHII E S T. COMMENTARHS .El)ITTO NOFITER REVISA TONMYS Y C O N.LhLNE N PROPHETIA.M ISAIAE * 3* BARVCH JEREMIAE * EZECHIELIS E ( r E NIENNAB AVSITIREIAE TyrIS ET SvMTIBVS JOAN. THOM. TRATTNER, SAC. CaoEgs. REG MaA]. AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAE MDCCLVY ( lr [ / H CM D au N- Bpos Qï 2 , Op JNCS d ] 777 AU Fij r //f ab f ] S//lz HEF*Q tm, li *- OPHETI PR A LSAÀA I (CAPUT PRIMUM- T empus . qu o propbetavit -l[aias fuper. S'udam , €&? Sferufalem , qu& ob Juam ingratitudinem , aliaque fcelera , omni ponarum ge- nere à Deo percula , nou ef? ad eum revera : quamobrem dicir , miferrimam imminere ipfi defolationem: vi&time , C? folemnitates ipfius vejiciuntur ; C? quid facere debeat , ut in gratiam a. Deo recipiatur ; rurjum ob defe&ienem a prifTina *oirtute. in varia pecccata , gravem vindiam , C futuram tandem ipfius li- berationem , €&?. in feliciorem flatum re[titulio- nem aticinatiur. » T. Ifio Ifaïäe fili Amos , - quam vidit fuper Judam, & Je- rufalem , in diebus Oziz, Joathan , Achaz, & Eze- * V chiee, regum Juda. 2. Audite , coeli , & auribus percipe terra, quo- niam Dominus locutus eft. Filios enutrivi, * & exaltavi: ipfi o5 autem fpreverunt me, 1I. 3. ; 3 . Coggo- I$10.) Revelätio ; vifum, Ozi«.) Quinquaginta duobus annic five res vifa , non oculis regnavit 4. Keg. 15. 2- Q ul NV corporis, fed imentis. O- joatban. ) 1 fexdecim —4. Reg. lim autem Prophete F;- 15. 33 dez£zes dicebantur. Vide -cbaz. ) Qui etiam fexdecim. 4. L. Reg. 9. 18. Reg. 16. 2. - Jfa1a.) lfaiás idem eh, ac S/;Zm De- Ezecbia.) Qui viginti novem 4. Reg. "astit. [] 18. 2. Ex quo colligitur, diuturno Filis 4205 Non illius, qui eft tertius tempore facrum hune Vatem pro- 3 inter Prophetas minores, fed alius, qui ) hetaffe. ab Hebrzis creditur fuiffe frater Ama-. "Audite Cxli.) Aliqui de celi, &ter- fix Regis Juda. r£ incolis accipiunt, Angelis fcilicet, & hoininibus. Alii verius de ipfis Super Judam , 65 Jerefalem. ) Perti- nentem ad regnum Juda, & Jerufa- cclis, & terra; utitur enim profopo- Jem, quz regni erat |Vletropolis. *-. peiá ad inanimatas creaturas, ut ora- - Brbl. etma. Gom. dMenech, Zén. E'. ? 5 uT H ET. ISAIX "3 ch;)gnoþvïït bos poffefforem fuum , & afinus pr'æfepe do- mim iur: Lirae] autem. me non cognovii, & populus meus ti non in:ellexit. 4. V&& genti peccatrici, þogulo'gravi iniquitate , femini nequarm, filiis fcelerads: d-reliquerunt Dominum, blafphema- f verunt Sanctum Ifrael, abalienaii funt retrorfum. $. Süper quo percutiam vos ultra, adden:es praevaricatio- nem? omne caput languidum, & omne cor meerens. ) 6. A planta pedis ufque ad verticem, non eftin eo fanitas: vulnus, & livor, & plaga tumens non ett circumligata , nec C Curata medicamine, neque fota oleo. 7. IBfta p tio plena indignationis gravior eva- Dereliquerunt bominum.) Ad idolo. dat. Verba Moyfis repetit Ifaias latriam converfi, H ex cap. 52. I. Deut. ut fignificet jam - Blafphemaverugt.) Fattis, & verbis; illa veniffe tempora , quxz Movfes pre- nam idolorum cultores facti, Deum viderat, everfa pietate, & juftitia, le- re ipfa blafphemaverunt: blafphema- ge in folis ritibus remanente. Sic & verunt etiam verbis, hymnis , & lau- verfus Io. eft ex verfu 31. dicti cap. dibus falfa numina celebrantes. In He- Ta] Deuteronomii. brzo, & apud LXX. eft, 244 ;racuz- Quonium Dominus locmius eff. ) Conveniunt hzc Quafi dicat. diam provocaverunt. ln Non ego, fed facra, Chrifto, quem Judai blafphemaverunt, & divinaMajeftas hzec . edicit per me. Vocantes vini potatorem, in nomine Filios, E$c.) Intelligit Judxos fui Belzebub Dzmonia ejicientem &c. de Tur temporis, quos potiffimum Prophete Santlum Ifrael.) Deum Ifrael. fns verba perftrinpunt, licet aliis etiam Abaliemati jïmt retror]um.) A veri acommodari' poffint. Dei cultu recedentes. tem li Enptrrrvi.) Sic Ofes r1. 4. dicitur : S. Super quo?) Quiorfum ; ad quid, Et ego quaft nutricius Epbragm, porta- cum fitis in malo obftinati? Vel fu- 4am eos in brachris meis, t$ nefcierunt , per quo membzro , cum jam nullus no- H T 7uad Curareg eof. v& plage locus pateat? Vel quo ge- tior Ex«ltavi. ) Alui, crefcere feci, & nere p ïægæ ? adolefcere,auxi beneficiis multiplicibus. Orne caput languidum, 6$c.) Allego- Spreweruzt me.) Chaldmeus, rebel- ria corporalis xgritudinis perditum larunt contra me. ftatum Judeorum, & peccatorum mor- t 3. Cognovir. ) Co n Ofcere folet. bo corruptum defícribit. j B .Præ]äpe Domin;. ) Dominum prefe- Caput languidum.) fgrotum, male fieg pis; eft enim hypallape. habens. Videtur capitis nomine Prin- m Me n0z cognovit, ) Effe Dominum cipes populi fienificare. u0 Cor mügrenms. Ut caput Principes, fuum, quia contumax fuit, & rebel- ita cor Sacerdotes fignificare videtur. NT lis, & non eft veritus fpernere me. Non intellexi:..) Mocem meam, cum Mzrens idem eft, quod zzffrzum , ut Cuc ex Hebrzo vertit Pagninus. vocarem , juberem , minarer, obfe- crarem. Ven 6. 4 planta pedis, €5c.) In toto cor- b 4- Gravi int'quimte.) Gravato. pore politico non eft fanisas. $ Senini nequam. Plaga tumens.) Ob faniem fcilicet, & tibus , & fceleratis, ) Filiis degegeran- oj pus: plaga faniofa,pundenþa,& putrida. CAPUTIL 3 Z ». * 'Terra veftra deferta, civitates veftrse fuccenfee igni: "Infr. 1 ram coram vobis alieni devorant , & defolabi- 5- * JS regionem vel 3 tur ficut in vaftitate hoftili. nl g. Et derelinquetur filia Sion ut umbraculum ín vinea , & r ficut tugurium in cucumerario, & ficut civitas, quae vaftatur. 9. * Nifi Dominus exercituum reliquiffet nobis femen ; * Ro, Q« * quafiSodoma fuiffemus, & quafi Gomorrha fimiles effemus. 9. g. Qio. Audite Verbum Domini principes Sodomorum, per- "óÓen. 1924« Sl cipite auribus legem Dei noftri populus Gomorrhze. 2 1r. * Quo mihi multitudinem viéctimarum veftrarum ,. di- « J« fa cit Dominus? plenus fum : holocauíla arietum ; & adipem 6.'2o. Amos D pinguium, & fanguinem vitulorum , & agnorum , & hirco- $- 2t. rum nolul. 12. Cum 15 ]i TA -2 u Nona eft circu;v;z'lz'g'atrd,. &5c.) Nulhï/siv cas aliquas reliquias , gentis noftre u femen. ]e fuit, qut plagam hanc veftram cu- : Mn- raret. teriiffemus. Qnafi Sodoma , &ic« ) Fundi'm J Fota oleo.) Affufo oleo mollita , & xC Tenita. IO. Przmcipes Sodomiorams. ) Ita vocantsr judei , qui peccatz S$o- fb . Terra "lfe]frzt | deferta.) Ha&enus domorum , & eorum caufe fuerünt j de Judeorum peccatis, nunc de eo- rundem: punitione verba facit. Sen-f féperbia y faturitas panis, 65 abundan- Iiz., 65 athnune iþflü'f 6!]7547"772 f;]l,':"fäïa & fus eft, terra veftra deferetur, fcilicet quod mantas egeuo , 6 pawuperi nem por- g tempore captivitatis. Bab/ylonïcæi ; de hac enim e fermo. rigebant:; ut ait Eozech. c. I6. v. 49. u ä*tïo—v fed etiam quia nefando vitio Sodomz Aieni.) Extere, & barbare n fuerunt obmoxii , ut patet capite fe- [r- nes. devorabunt, vaftabunt vobis fpe- 0 &antibus , gementibus, & prohibere quenti, cum dicitur : Peerís alzenfs Ad- "* non valentibus. beferent. n. 6. & quia in füis fceleri- bus fuerunt effrontes, & impudentes 9. Filia Sion.) Jerufalem. zque, ac Sodomite; hoc enim eft, 3'0 jin Sieur mmbratulem im winea.j Sicut quod dicitur cap. 3. n. g. — Pecearumz tibernaculum , five tectum trondibus fusm s quafr Sodoma pra : » abfconderuzt. dicn'v?rwff aec opertum , in quo ante vindemiam vi- alt nez cuftos degebat, ut uvas, & fru- Legem Dei noffri.) Id efï;- quz fit &us a furibus , & beftiis tutaretur , voluntas Dei, quam ego vobis predi- i co, m"wn b non folum legem , uod collectis uvis disjicitur ,-& dif- üs, Ipatur. ed in genere conftitutionem;, inftitu- - Im eucumeraric.) ln horto, in quo ticnem , feu doctrinam notat, qua do- j cucumeres, pepones , cucurbite pro- cemur de voluntate Dei erga: nos- n l: "d- veniunt, qui, ut vinez,, cuftodes ha- II. Plemus fum.) ld eft, fatur,q bent ad te:xipus. fi dicat, naufeam mihi pariunt, quia of Sicur civitas , qua waflatur.). Sycnt impuro corde, & peccatis pleno ea civi/as defclara, ut vertit Pagninus. offertis, & quia in externis facrificiis [: omnem fancitatem ponitis ; internam, d g. Reliquif]et noiis jemcnf. ) ; Pau- PROPHET ISAï;E 4 12. Cum venitetis ante confpe&tum meum . quis quæf' vit haec de manibus veftris, ut ambularetis in atriis meis? 13. 'Ne offeratis ultra facrificium fruftra: incenfum abomi- t nati:o eft mihi. Neomeniam & fabbatum, & feftivitates alias, non feram, iniqui funt coetus velftri: Ü 14. Calendas veftras, & folemnitates veftras odivit anima mea;: fa€ta funt mihi molefta , laboravi fuftinen:. f 1;, Et cum extenderitis manus veftras , svertam oculos meos a vobis; & cum multiplicaveritis orationem, non exau- *Infr. diam: * manus enim veftrze fanguine plenze fant. 4 599* l. €t. 16. * Lavamini , mundi eftote, auferte malum cogltatle- Aclk. num veftrarum ab oculis meis : qu1efc1te agere perverfe. 17. Difcite benefacere: quaerite judicium: fubvenlte Op- preffo, judicate pupillo, defendite viduam. d fi faerint j 18. Et venite, & arguite me , dicit Dominus : $ peccata veftra ut coceinum , quafi nix dealbabuntur: & fi fue- xint rubra quafi vermiculus, velut lana alba erunt. Vi Ei ecmmt I9. S1 E que vera eft, & neceflaria, negli- 14 Calendas.) Neomenias. gentes Odivit anima mea,) Odivi ego. Nolyi.) Pro zole, non mihi placent. Laboravi [uflinens.) Cum tedio, & 12. Cwm veniretá, Gc. ) Quis ex- moleftia fuftineo , defeffus fum fe- fpectavit, aut po&ulav:t hzc a vobis, rendo. cum veniretis ante confpectum meum 15. Cum extenderitis mants.) Oran- in tempïunl)L)&X habent: Wegwe ve- tes 1ne. 2ALIS , at 4;p4rmm mibt. Sanguine.) Sanguinis effufione , & -U 4mäulxzretu 2m AtTHs meit.) Quis Íceleribus um f: mgumls nomine figmü- efivir, ut in atriis meis ambularetls, cantur in CY IPCUI a. Md aE .. lasll pedi . dipie & ea frequentaretis ? 16. Malum cogitationum veffrarum.) I3. Izcezfsen.) Mictimeg mihi incen- Mala veftra confilia, & inffituta. In Hebreo eft ; fz, & cremate ; potefttamen etiam malum operum veflrorum, accipi pro thymiamate, quod etiam - Quiefcite. ) Definite. mcendebatur I7. fudicium.) leqmme utrius Neomeniam.) Novilunium, five Ca- litigantis: caufa jufta fit, & nolite ob lende eft prima dies cujusque menfis, munera, favores, aut metus injuftam 1x celebris, & fefta erat facrificiis, ferre fententmm & cldngore tubarum. VideNum.29.II. Jdicate pupillo, ) Pumilum injufte Non feram-) Ferre non poffum. oppreffum defendite, & pro illo fen- dniqui, 5c. ) Quia cotus veltri ini- tentiam pronuntmte. qui fünt, eum fint hominum impio- Ig. Ef venite, Ó arguite me.) Sl rum, & in peccama obftinatorum ; & uia convenitis non tam ad facnfïcan— h&c feceritis, arguite me mfïdelltacm, & inconftantie , nifi vos in gratiam ] um , quamn ad potasdum, & luxu- recepero, & nifi praftitero id , quod rmndum. fequitur. P EX p " k 19. S3v olueritis, & audieritis me, bana'—'t;e'rræ comedetis. 20. Quo d fi nolueritis, & me ad iracundiam provocayveri- l tis: g ladius devorabit vos, quia os Domini locutum elt. » 21. Ouomodo fa&a eft meretrix civitas fidelis, plena judi- cii? juftitia habitavit in ea4 nunc autem homicidae. r 32. Argentum tuum verfum eft in fcoriam ; vinum tuum "mif frum eft aqua. s ) A 25. Principes tui "ixnüd'eïes , focii furum : omnes äiïiguht munera: fequuntur retributiones. * Pupillo non judicant ; * Ter. r Sä 289 & caufa viduse non ingr editur ad illos. f« Sotupu: A3 24. Propter $; fz&rikt peecuta wefra, ub cotti- ad adulteros, in&e ue ad fxþ*au/des*, & zwm , £$c. ) Sifuerint peccata. veftra injuítitias deflectendo. n in modum coccini fanguinea , multa, Civitas frdelis. ) Jerufalem, que an- & eravia , plane diluentur. . Dixi n. tea fidelis Deo quafi marito fidem Q uinis nomine fan(te fervabat. 15. fan ft eccata fignifi- cari. H uic ergo in rlp ens allegoris Plena judicii,) Qus juftos, & jios $I git, fi fanguine, hoc eft peccatis.pla- judices habuit , & jufta tribunalia. ae füeritis imbuzi , & tincti, ita ut Nunc amtem bomicida.) Sciicet fa- omni ex parte coccinei fitis, &c. &i funt, qui juftitie cuftodes effe de- - Coccinum. ) Dicitur a cocco, Ef byiffent. 22. Argenttbn tumm , Gec.) Argen,ti, autem coccus , de quo hic, granum & fcorie allegoria fignificat magnam ; tinctorium. Vide 'Plin. lib. 9. cap. morum mutationem in deterius fa- AI. & Diofcor. lib. 4. c. 43. In hoc Qam , multiplicesque in Rempublicam n grano nafcitur .vermiculus, quo ad corruptelas invettas. tingendum infe&ores utuntur. Color hic vuleo dicitur Cr«z« Ífcilicet a n fcoriam-) Scoria;eftxexcrementuzm Eft autem coccus vox & fzx argenti. P if »1anis iffis, Vinum tuum mixtum -eff aqua.) Ja- 6 3reca xóxxog, qu granum fignifieat. ftitia , && probati mores mag na ex n [ aff vermmulus., ) Eft xepetitio Nulla ejnsdem fententiz. s parte corrupti ,. & depravati. In eft in te fincera virtus. un, 9. 84 volueritis , 6f audieritis me.) Hebr. eenztumacess $i meam elegeritis fervitutem , & me 25, Infrdeles. LXX. snobedsentes ^ fan&te colueritis. Chald. re£elfes. T1ü$ Boma terr4. ) Fructus £err 'æ* Cha- funt immorigeri, contumaces, qui trul- ob Aaam. la difciplina regi volunt, fed pro libi- t - 90. Gladïm, &c.) Exterarum gen- dine cuncta agunt. tium Babyloniorum, & poftea Roma- Socis furwm. ) Quia ut fequitur, ulle pmnes dslsgunt munera. fn norum , ut inquit D. Hieronymus, N Retributiones. ) Nel intelligit mu- abfumet vos. Quia 0i Domizi £ orcutum '6]1.) LXX. nera fimpliciter, vel fignificat vicif- i Q5 enim Domini locutum efd hac. fitudinem ; nam magiftratu impuni- àu$y ratem tribuente , facinorofi homineg Ea 21. Quemedo. ) Nota eft admiran- dona viciffim retribuunt. tis, & cum admiratione deplorantis. lUO Falla eff meretrix.) d idola, quaü Nom imgreditur. ad sllos. ) | Quia ?. - 6 //PR'OPH'E.T&" ISAIZ/ 24. Propter ho'c-*-., ait Dominus Deus exercituum , fortis Tfrael: Heu , confolabor fu de inimicis meis. per hoftibus meis, & Vindicabor 25. Et convertam manum meam ad te, & excoäüa-m ad pu- rum ícoriam tuam , & auferam omne ftannum tuum. 26. Et reftituam judicestuos, ut fuerunt prius, & confi- liarios tuos ficut an urbs fidelis. tiquitus : poft haec vocaberis civitas jufti, l 21- Sion in judicio redimetur , &;»reduc:gnt eam in ju ftitia. 28. Et conteret fceleftos , & peccatores fimul: & qui de- reliquerunt Dominum ) confumentur. .29. Confundentur enim ab idolis, cuibus facrificaverunt: & erube(Cetis fuper- ho.»rti's , quos elegeratis. 3& Cum pauperculis. viduis nibil fperant, ideo- Urbs. fídelis. ) Deo , im ejus unius queé eas non audiunt, aut pro illis fide, cultu, & obedientia perfiftens. X non judicant, cum injufte vexantur. 24. Hem.) id eft, v« , ut ean- 27« In judicio redimetur.) lfrael per dem particulam. Hebraicam *$37 4ez Cyrum liberabitur e Babylone poft ju- ene ta- ftam | fatisfa&ionem , fcilicet pcenam fupra vertit interpres n. 4. feptuaginta annorum captivitatis. tole- VI memn etiam. vertitur, Hen ; fimulque fi- gnificatur Deum quodammodo. invi- ratam : illa enim hic vocatur jz4fcium, [ quia Dei jufto judicio eis fuit infli&ta.. tum peccata noftra punire. Plenius, & verius hoc factum eft per Con[olabar. ) Sumpta vindi&ta ; fic enim juftitiz mez Igfz: fatisfaciam. Chriftum , qui Z» ja47c;/o , id eft , ex rigida juftitia fatisfecit, & redemit Sion,, d Q5- Excoqmam ad purum,, & 'c.) : Pur- id eft, Ecclefiam Judzorum, & gen- hn gabo. te camino tribulstionis .« tan- tium, quz copit inSion Jerufalem. & quam metallum purgabo, Quid. fit Ícoria dixi num. 22. * Reducent eam, 6Gc. ) Captivitatem reducent in Jerufalem, & regent eam. T0 Auferam omne fF'annum tuun-) Ita ut in juftitia. purum: remaneat argemum.. 'erba. iunt Det irati peccatis ,. fed. pr ou . Can.fere!.,) Dominus. ]u Á OPitii; Confmnentur.) Paupertate, & eru- ar pecc,amribus'., 26. Ut fuerunt prius.) Ut nimirum mnis. ciptivitatis in Babylone. Qui fan&ti fint, & integri, Juftitiz cultores: .99-. Corfundentur enim: ab :dolu. ) Pudefient ob idoli , que coluerunt,, D eximii, quales fuerunt [Vloyfes, Jofue,, bur &c. Impleta eft hec prophetia, cum nec potuerunt ab illis liberari. poft captivitatem Babylonicam dedit Sauper bortis.) I*IörtOS, & lucos in- aL tellio WE Deus populo Efdram , Nehemiam , it, im quibus colebant idola, & Machabzos , & hujusmodi ; & poft præ? ertim obfcoenum Be elphegor , five eaptivitatem Romanam Apoftolos, &c. Priapum. Vide 2. Paralipomen. c.. ün " 15. n. 16 CrPas juffr.) : Sclicet. Chüfti z €um hic nafcetur , docebit ,, & fán-. Elegeratis. ) Ad colenda idola ,, Qificabit te: in Hebrzo eft, Civies vel quorum fuperftitionem — admife-- ple jf ratis.. fud - « CAPU T-I«XIL v I !N 40- Cum fueritis velut quercus deflue 7 ntibus folijis, & Veïu'ï: hor:us abfque aqua. do veftra ut favilla ftupp? , & opus ve- ]« 41. Et eri: fortitu Itrum quafi fcintilla: & fuccendetur utrumqueümulj & non l erit qui extinguat. CAPU—T IT. b ZAd smontem. domus IDomini fluent: omnes gentes , &? de Sion exibil d. lex, nec ultra. bello moleftabitur: domus *vero facob ob idolola- Q« triam , avaritiam, & reliqua fcelera abjicietur : [uperbi bu- miliabuntur , €? folus Dominus exaltabitur. f rbum, quod vidit If2ias filius Amos, fuper Juda, & I. VE Jerufalem. [f 3.* Et erit in nov iffimis diebus praeparatus mons domus Do- Mich, ((5 mini in vertice montium, & elevabitur fuper colles, &fluent 4. 1,, ad eum omnes gentes. [2 li, &dicent: Venite, &afcendamus 3. Et ibunt populi mu u- ad montem Domini, & a d domum Dei Jacob, & docecit nos LI m vias fuas, & ambulabimus in femitis ejus : qui h- a de Siqn exi- lm, bit lex ; & verbum Domini dc Jerufalem. E u XT 2. Er erir.) Particula & per He- & 30. Velut qz;ercw; 6c.) Que qudn- braifinum redundat. ny dain florens, jam in hyeme, aut fe- nio defrondefcens , marcefcit, arefcit, de noviffemis dieäud.') d D "Tempore de & emoritur. Mleifiz. Hortus aLf; «ze dquzt.) Qui fine hn- Praparatus.) E retus, fundatus, mu- f more aret, & alidus eft. nitus, ftabilitus ; hoc enim fignificat tb X fqu D. Fortitudo veffra.) Fortitudinem Hebrzum 1353 zachez. Judxorum vocat eorum urbes, muros, Mons Domus. Domini.) Ecclefia. In vvertice montium.) Quia Ecclefta i arma, arces, & prexcipue idpla , in dignitate, gloria, doctiina, & fan- quibus fpem habebant. étitate non folum gentilium , fed etiam Optis veférum.) Ornatum intelligit, pompam , & cultum, quem exhibe- Hebreorum templa, & facra fuperat, ]t, bant idolis, opes item , & florentem Flueut.) Sponte current , Dei gratia ftatum ; quem malis artibus vobis juvante, ut ad perfcctam legem. pol- fint eniti. J paraftis. Quaf fä;ntil/xz; ) Quxs ítatim ex- Omnes gentes.) Aliqui ex omnibus tin&i evanefcit gencibus. t Erbum. ) Revelatio , Prophetia. . d montem Domini. ) Ad Chri- ftum, & Ecclefiam. — Super Jada, &Y ferufalem.) lm- cum ex ll lendum. tempore Mefliz , d dommum Dei 7/1::06.) Ad domum [juda nafcetur Chiiftus veri Dei, quem Jacob coluit, que eft if " Ecclefia nova. , Apoftoli, & Ecclefta. 9 PROPHET ISAIA 4. Et judicabit gentes, & arguet populos multos: & con- flabunt gladios fuos in vomeres, & lanceas fuas in falces: non i^ levabit gens contra ad praelium. gentem gladium, nec exercebuntur ultra j 5. Domus Jacob venite, & ambulemus in lumine domini. /6. Proiecifti enim populum tuum j domum Tacob : quia re- pletifunt utolim, & au ris alienis adhaeferunt. gures habuerunt utPhiliftiim , & pue- Ó 7. Repleta eft terra ar gentq, & auro: &—non eft finis the- . * faurorum ejus. Y ie 9. Et repleta eft terra ejus equis: & innumerabiles quadri- gs ejus. Et repleta eft terra ejus idolis: opus manuug fua- T rum adoraverunt, quod fecerunt digiti eorum. 9. Et incurvavit fe ho j mo, & humiliatüs eft vir: ne ergo di- Y lmittas els. R In- al Deceb;t.) Deus Jacob, Chriüusc guati, & incraiï'a'ti recalcitrarunt. Vel ambulabimus illam fexvando. Vias [a4$.) Legem fuam, per quam xepleti funt-idolis, aut peccatis. -ugures.) Augurii nomine quamli- De Sion exibit Lex.) Non Judai- bet magiam , (& divinationem | intel- ca, fed Chriftiana, lex cratiz. ligit. loq Verbum Domini-) Evangelium, Evan- Pueris alienuu ad/;æþr:;nf.) Per þæde- :elii predicatio. raftiam , & nefarium Sódomisg cri- Wi 4. Judiczbrz.) Reget,dominabitur. inell. Hebrzi quipiam per natos alienos intelligunt doctrinas, & in(ti- 4hr guiet populos.) Scribas, Pharifzos, tuta Gentium. aliosque infideles , & per Apoftolos [ Spiritu San&o plenos, ergwez musdum Lj Rephta eff zerra argerzt? ; 6c) «e peccato, Joan. 16. g. INotat TJudeorum avaritiam, & infa- Tor Conflabunt gladios füos $m "womeres.) gabilem cupiditatem divitiarum. Ceffantibus difcordiis, & bellis. Q. Repleta eff terra ejus equis, Gc.) riol Nec exercebuntur ultra . ad preimum. ) .etuerat Deus Hebrgorum Regibus, ( Erit fumma pax per longum tempus, d & magis populo, ne fibi equos , & & vel femper fecundum legem Chrifti, quadrigas multiplicarent, Deu ' ter, 17. quia precipitu r charitas, & mutua num. I6. VoQ dilectio. 9. lucurvavit fe-) 1dolis, Dn S. lm htmine Domini.) ln lumine Hemno. ) Plebejus. t Evan gelit. Humtliatts.) ldem eft, quod incur- lr 6. Projectféi euim populum tuum, &$c.") vavit fe, fcilicet ad oranduüm. Quafi dicat , propterea populum in- Vir.) Scilcet primarius, & Prin- vito, ut ad Dominum convertatur ; uafi dicat. Cep3,^f3 ; lam proceres , quia tu Domine populum tuum a te uam plebs cólunt idola, humiliando 2 deficientem projecifti, &c. ; e coram illis. hn Domur Tacob,) Ifraelïtas. Ne ergo dimittat ei.) Xn Hebr. eft: p Repleii fust, ) Opibus, & impin- Nen ergo dimirtam eit , quaü" Deus hie , IB * I^ E - - * x* CAPUT IH 9 T of -^. ïngredere in'pétram: & abfcondere in foffa humo a fa- cie timoris Domini, & a gloria majeftatis ejus. i incufvabïtür Ir. Oculi fublimes hominis humiliati funt , & altitudo virorum:'exaltabitur autem Dominus folus in die illa. n 12. Quia dies Domini exercituum fuper omnem fuperbum [ i & excelfum: & (üper omnem arrogantem: & humiliabitur: 13. Etfuper Omnes cedros Libani fublimes, & ere£tas ; & It fuper omnes quercus Bafan, * lfos, & fuper omnes col- 14. Et fuper omnes montes exce les elevatos. n« i5. Et fuper omnem turrim J -excelfäm*,- & fupeä;* omnem m rum munitum, di- 16, Etfuper omnes nave :s»Th;irüls, & i'uper-lomne, quod vifu pulchrum eft. mítas hominum , & humiliabitur 17. Et incurvabitur fubli n altitudo virorum , & elevabitur Dominus folus *fn die Hil]a. Vd 19. Et i.do«-lapenitus ,c.opteren-tur: *I.Ig. Et T l loquatur. Éx zelo hoc ait Ifaias. q 15. Cedros Liä;zn'i. V'Sþuperbos, ela- d. perde Domine tam fceleflos, ex- tos, ,& potentes defignat, qui inter alios eminebant , ut Cedri Libani, (e fcinde idololatras. Vel dictum eft 2;- em miizs, pro .Dimiztcs, prophetice. aut quercus Bafan , inter humiliores it05 arbores. IO. lg petram.) ln fpeluncam. Bafazn. ) Regio überrima , & letif- Y - Foffa bseno.) ln foffis latita. M fatie timoris Domini.) & facie ter- fima pafcuis, in qua quercus pro- fo) cere, & ramos late explicante ! S Pr?- f roris , id eft, terzibili Domini. veniebant. Eta gloria majeflattis ejus,) Qu glo- Iq. Ef faper omne: montes , 6ft. ) riofam fuam juítitiam oftendet in Ju- Allezoria montium , collium, turrjum, fr.) d&os, cum eos perfequerur, & occi- murorum murnítorum , «&, navium us det er Chaldeos fortes, pugnaces, "l'harfis , fignificantur fuperbi, elati, & & gloriofos milites. Itaque haldzi m I vocantur £/zer five terror, & gloria faftuofi, viribus , & divitiis fuis 1 dentes , gloria, & dignitate. fpecta- Domini metonymice. quia a Deo 1iffi biles. : terrorem incutient. Judzis, & in eos 16. Naves Tharfrs. ) Naves maris. gloriofam Dei: vindi&tam exercebunt. Sic 'Tyrus infra cap. 23. num. Io. vo- (f* 1. Oculi fublizes.) Superbia. catur Fila zari , ubi in Hebrao eft. Homisi.) Plebeji,ut fupra num. 9. Filia Thar[iss if Humiltati [anz.) Humiliabuntur. Omne , quod-wife pulchrum eff..) ( "iritudo.) Elatio, fuperbia. Omnes gloria , & dignitate con- mdo Virorum.) Nobilium, & procerum fpicui. populi. - 17. Íocurvalitur.) Dejicietur, hu- miliabitur. " [27. Dres Domini.) Vindex. hie P d B;&/ ceum Com. Menoch. Tem. V. B . 72 a * lo PROPHET. ISAI4 *Ofr. — yo. * Et 'introibunt in fpeluncas petrarum, & ih vordgi- jo. 8. nes terrze , afacie (x) fortitudinis Domini, & a Luca. * gloria majeftatis 23.39- ejus, cum furrexerit percutere terram. Apoc, 20. In dieilla projiciet homo idola argenti fui, & fimulacra 6. 16. auri fui , quae fecerat fibi, ut adoraret talpas, & vefpertiliones. 241. Et ingredietur fciffuras petrarum , & in cavernas faxo- rum , a facie fortitudinis Domini, & a gloria majeftatis ejus, cum furrexerit percutere terram. 22. Quieícite ergo ab homine , cujus fpiritus in naribus ejus eft, quia excelfus reputatus eft ipíe. CAPU T IIL f Futura .?udæomm ob fua peccata gravis afflilio , ac defertio , H & puerorum : atque eff eminatorum . dominium: peccata. [uperio- rum arguit : item fuperbiam, & curiofam la[civiam jïliarum» lh Sion in ignominiam «ertendam predicit. hi 1.I;Cce doóminator Dominus exercitunm auferet a Je- f rufalem, & a Juda validum , & fortem, omne robur il panis, & omne robur aqua: 2. kor- ( (1) Fortitudinis: pro bac vote , qua erzam. edif. Sixe. formidinis. giccurrit'in'-vär/.u IIfblegimr im q I9. letroibunt in (eluncas petrarum.) rio vos moneo, & przcipio, ut ciuie- W ]udzi timore perterriti, &c. eft idem, fcatis a vexando, & occidendo Chri- quod dicum eft fupra num, 10o. fto, qui homo quidem eft, fed etiam di 20. Projicier homo Idela, €6$c.) Amo- Deus fcelerum vindex. re auri, & argenti non prohibente, Cujus [piritus im maribus ejus.) — Si- C!I nec religione idoli prius culti, adeo jficatur magnanima ira, indignatio, timor illos urgebit. Vel fi nificatur & vindicta, quam in fuos hoftes Chri- i vexationem daturam intelle 4 um , & ftus exercet.. Hebrzum nv 252 nafum Is ferio ad Dominum cónvertendos Ju- fignificat, aut furorem, « excande- deos, abjectis idolis. Ícentiam. fut i:'dl Talpas , E$ vefperriliones.) Quos có- Quia execelfus —repumtm ef ipfe. ) luerunt /Egyptiorum exemplo , qui Quia reputatus eft excelfus, & Deus viliffima queque animalia pro Diis fublimis, qualis revera eft.' * Verfi- Q culus hic in Hebrxo fic fe habet: De. habebant, de quo fufe S. Auguft. de dU . Civit. Dei lib. 4. c. g. & r1. jffnite vobis ab homine y eujus flarus im lus 22. jefcite ergo ab bemine, €5c.) mafo ejus ; mam 1m quo reputatur 1pfe? Eft prop p etia de Chrifto:, ut fentit & fententia effe poteft : Nolite fidu- ciam in ullo hominum ponere, cujus Origenes , Hieronymus , & Veteres Rabbini. Frequenter enim Propheta: vita ab aere pendet, quo interclufo pe- i ad Chriftum avolar, Senfus eft,quafi di- ribit. Quantilli enim ille faciendus eft ? 0b cat * Cum hoc capite vaticinatus fim I« f,Cce emimy, &*c.) Prophetat ex- Chriftum erecturum Ecclefiam quafi tl ^ cidium Judxorum per Titum, montem , & domum Domini, &c. fe- & Vefpaflanum, occifum ab eis Chri- P * CAPUTIm. ri ?l 2. Fortäm, & virum bellatorem R , judicem , & prophetam , u$ &ariolum , & fenem: 3. Principem fuper quinquag inta, & honorabilem vultu, Tà & confiliarium, & fapientem de archite&tis, & prudentem a eloquii myftici. 4. Et dabo pueros pri Egcä. minabuntur eis. zgcipäs;* eorum , & effoeminati do- . IQ- I69 : 5 $. Et irruet populus , vir ad virum , & unusquifque ad Js proximum fuum: tumultu ; abitur puer contra fenem , & igno- bilis contra nobilem. 6. Apprehendet enim vir fratrem füuum domefticum patris j fui dicens : Veftimentum tibi eft , princeps efto nofter, rui- Il* na autem hjæ'? 'f,ub manu tuà, B23- -. . 7. Refpon- efficacitate. : *Vokac elo I,'ctlun, ita tamen , ut. pleraque ,. qus "um myïïi- hic dicit, adaptare fibi poffent Judei, cum, quia myftice, id. - l', arcane, & [ Z qui erant tempore Ifaie, & hzc ab latenter in animam irrepit , &' eam qt illo audiebant. [ fle&tit. "Iheodetio .-x.'elïtit 1 prudentem r Validum4, & fortom.) Omne Pr-gefi- ,incant;zfm:em. dium virorum fortium. 4- Ef dalo pueros Principer.) Quod in magnum Reip. malum eft, juxta illud Robur pantit, €& robur 4qtu.) Omnem commeatum intelligit , quo vita hu- Ecclef. 10. 16. Ve tibi terra , cujus üt» mana fuftentatur, & robufta red- Rex puer ef li« ditur. : am Effeminati.) Notat libidinem , & 2. Tudicem. ) Md gi&ratt?n1ï, -Pfin- pederaftiam Principum tamJudzorum, cipem. quam Romanorum. LXX. habent £g- &i riolum.) In bonam partem 'accipi.; maikToa , id eft , sInfores , qui fcilicet 10y M tur, ut fignificet fagacem conjecto- corporibus illudunt, & illis ad libidi- rem , qui ex obfervatione przterita nem abutuntur : idem ig,niücac vo£ u caufarum , effetuum , fienorum de Hebraica t-y5*35yn, * quz etiam d« futuris, & arcanis conjectat. parvulos fignificat. Videntur puero- 3. Super .9!ui727344gi7214.) Qui quinQ rum, 'parvulorum nomine intelligi &) Reges nullius confilii, quales fuerunt etif quaginta miibus preeft. Joakin, Joachin, Sedecias. Sic & in- " - Honorabilem vwvaítu.) Nirum magng auctoritatis , quem alii honorent, cu- fra mulierum nomine intelligendi vi- J jus przfentiam revereantur. dentur viri muliebris animi. ( n fe! Confiliarium.) ui confilio valeat, $. Et irruet, 6c. ) "Ut fieri folet & prudentia. in feditione, & populari tumultu. du Sapientem de architetlis.) Archite- u]üi Domefticum patris fui.) Fx familia &um fapientem , & peritum, cujusin 4 f obfidionibus , & belloþ magnus eft patris fui. ufus. Veflimentum tibi eff , &c.) Oftendit ext Prudentem eloquis myffici.) Eum, Qui inopiam virorum idoneorum ad re- Iffl gendam Rempublicam , qui enim pau- " pollet facufldia, gratia, & perfuadendi L * 12 .PR OPHET IS'AIKE $- 7. Refpondebitque in die illa, dicens : Nonfum medicus, &. in domo mea non eft panis, neque veftimentum: nolite con- ftituere me principem populi. .8. Ruit Jerufalem, & Ju das concidit : quia lingua eo- pr rum, & adventiones eorum contra * * K Dominum, ut provc.yca;*ent oculos majeftatis ejus.: 9. Agnitio vultus eorum 'refpïoþnditr eis: & peccatum füum ff quafi Sodoma praedicaverunt, nec abfconderunt: vee animae eorum , quoniam reddita funt eis mala. L! 1o. Dicite jufto, quoniam bene ; quoniam fru&um adin- ventionum fuarum comedet. n e ir. Vaeimpioin malum: retributi o enim manuum ejus fiét ei. 12. Populum meum exa&tores fui fpoliaverunt , & mulieres Irai dominatee funt eis. Popule meus , qui te beatum dicunt , i Ezec. iuum tuorum diffipant. foi 131 18- * i»pf»i te decipiunt, & viam grel 13. St:&t E GLU ?i lo culior, aut ditior erit, vocabitur 9; "dgnitio vislius eorusm rqäzafzdit eiä.) 1 ad regimen capeffendum. Ex intuitu vultus eorum apparet, qui & ( Ruina autem hac fub manu tua.) Eft fint; nam . in facie eorum eminet ar- Ties b hypallage, quafi dicat ,. fuppone ma- rogantia , faftus, lifcivia. num tuam , fuftine Rempubl. inqclina-' Refpondit ei. ) — Contra eos tefti- Qui tam ad ruinam. 4 ficans. Peccatsm .« .O pradecaverunt.) Quoä& p 7. Num um medicis ? ) Mebraice eft " q3n ebebes , id eft slligans, fcilicet eft fummz impudentiz. vulnera , quod eft ejus partis medi- nise corum.) hi. n Reddita fumt ei . mala. ) Redden- tate cing, qu& chirurgice dicitur, quaM dicat, non poffum tanto Reip. vulnert tur, & repehdentur pro fceleribüs. We facere medicinam. 5 Y1o. Diee j«ffo, ) Contra vero di- cite juftis, quod bene illis erit, & filt la démo ma non eff panis, t$c.) Pa- opulum famelicum di- nis, quem in p fructus benefa&torum collicent. ag ftribuam, & ve j imenta , quibus te- Frudlum adimventionum. ) Confilio- m illius nuditatem , quafi dicat : rum, & operum faorum bonorum. ffä 1] à II. Va impio £m z2alum.) ln malitiam son habeo, unde populi neceffitatibus A provideam. D H omnem effufo. In Hebr&o vero eft. Cün Á m gerupalem ,ï 6c.) Verba Va impio malo: Welmalrgno. flo Run oeni funt non excufantis fe a principatu, Manuwm. ) Operum , que mani- vp fed'Prophete'; quafi dicat: ideo ne- bus fiunt. mo volet fafcipere regimen Judz, I2. Exaeres. ) Principäs; & magi- $g ftratus avaros, & rapaces intelligit. & Jerufiem, quia ipfa ruet, & ex- eff fcindetur. Mulzeres domimata fumt eis,) Scilicet : Limgua eormm.) WWlaledica, & blaf- Princi jbus, & m agiftratibus , qu& ln cum ! int impotentes, avare , iníi- phema in. Chriftum. "Adimventionts.) Cogimta, CO pientes, & in perturbationibus vehe« Pülia ; mentes, maricog -flilOS in omne nefas tid; machinationes , opera. € IN CAPUT m. I3 k 15. Stat ad judicand Jisd » um Dominus : & ftat ad judicandos populos. -rq. Dominus ad judicium ve äiät cum fenibus popu!i.füi,ï& * :O principibus ejus: vos enim depafti e . 3 T il peris in domo veftra. ftis vinïam, & rapina pau- r I$. Quare atteritis populum meum, & faciespauperum c 10l m molitis, dicit Dominus Deus exercituum? Ipa 16. Et dixit Dominus pro eo, quod elevatc funt filide Sion, & ambulaverunt extento collo, & nutibus oculorum ibant, t & plaudebant incedebant: - : ambu*labant pgdibus»fAuis ;«& compoüto gradu * el. 93 17 . De« res i, transverfos agunt; . Poffumus etiam — dzeis: ignöminia ; Verbis afperis , quin interpretari de viris mulierofis, & ef- & colaphis atliCitis, & aflligitis pau- foaimninatis. Sic ille dicebat apud Virg. peres. Paffus eft hoc. Chrziftus, & £ it?t AEneid. 9 Q vera * : brygia ; PEgHe æ::dïm ejus Apoftoli, qui Actorum 4. 4 1. dbanr P/?;':/'Vg"f!. gendentes a confpetim concilis, gA051472 Ó.) Qui re beatum d. iu,;m.) Sacerdotes , digua babits fumt pro nomine TE[u con- g & Scribe, qui ob dona, & oblatio- — tweeliam pat;. [2 nes templo, fibique factas dicunt te I6. Et dixit Dominus , &fe, ) Aliam beatum, & ,miferiag, & peccata tua , dat excidii caufam , fcilicet procacem, uibus teneris, non rete 2unt, necre- « & fuperbum ornatum faminarum. fi Vide Eze C ; prehendunt. 1.15. I8. Fs Elewata fznt-) Hebrea fuperbzerunr. uJ;ï qui confumnt pulvrllos , &c. vitium infitum fexui illi , quod cre- Viamn greþum tuarnm:) Vltæ tuse fcit accedente cultu, & ornatu cor- rationem , ftatum , falutem , & felici- poris. , Aliqui explicant etiam de co- iv tatem tuam privatam , & publicam thurnis , quibus adjiciunt propemo- evertunt, dum ad ftaturam fuam cubitum unum. J (i 13.- 44 jmdicandum. ) Ad pu- Sic Arias IMontanus, * Cornel. a Lglïi- [ niendum , & excindendum per Ro- de, & Alvarez, manos. Extfento collo.) Qui fuperborum ha- . bitus eft. ]io I4. Cum fenibus.) Contra fenes, five 1 fenatores populi, eos puniendo, &c. Nutibus oculorum ibant. ) — Oblique Aliü exponunt, «ewz fezibus , id eft, oculos in juvenes, & amaftos conver- ia a cum Patriarchis, Prophetis, & Apo- tendo, & petulanter illis adni&tando. ftolis Dominus veniet ad judicandum Plaudebant.) LXX. habent: zzeeffa populos. r pedum ffmml trahentes tunicas , & plau- ».ani- |Vos enim depaffs effis vs2eam.) M os fum hunc detractarum veftium flre- ui debebatis an Scribe , & Pharifzi , pitum intelli gunt. Alii verbum He- effe cuftodes vinez, id e d ; 9yhagogz, breum nb zbapbaph idem putant ef- t five populi mei, eam depafti eftis,fpo- jicet liando eam bonis fuis. fe, quod zympazizare, & ad tympa- num, quod Hebraice dicitur t5 tep5 qllæ I5. -4teritis.) *Senfim abfumitis. compofite pedes movere. Sic. irvi- j Cozzmel;tis.) Matabl. vertit: celaphis lius dixit : Pers pedibus plaudumt cho- dé d r&di£is ,. alii cozzuzditis LXX. confun- CA - Signifïcac etiam qgm-aPüd—Rab- P 4 14 PROPHEXT.A-IJSAI!E 17. Decal V nus crinem earum nudabit. | abft Dominus verticem fi;iarum Sion, & Domi- : 18..In die illa auferet Domi «nïus orname ntum clallc»eamvento- rum , & lunulas, i^l I9. Et torques; & monilia, & armillas, & mitras. 20. Et difcriminalia ,& f)erifcelidg's,. & rr,lurgnglas,j& olfa- * u Coriola, & inaures, 21. Et annulos, & gemmas in fronte pendentes $ if LJ 22']Et mutatoria, & palliola, c"ïzlinteaþmina», & acus 25. Et dünkónin $ $ binos , paüïb;.ls" gqualibus incedere. | 20. Difcriminalia.) Inftrumenta ad Italice dicimus : zdndare com z L difcernendos , & fegregandos capil- W mifurato, quod . etiam affectant mulie- los, & ad eos torquendos, & cri- Sanchez res, cum ornatz funt, & veftibus be- fpandos, puta calamiftra, ne cultz, & fequentibus verbis expli- ütat difcriminalia efle vittas , fafcias, cari videtur , cempofizo g radam in:fde- live tenias, quibus mulieres capillos bant. * in cirroe , & plocamos colli gunt, & Ie 17. Deealvabir.) Rafura, & decal- collieant, & difcriminant, vatio erat habikus debellatorum , & Perifcelidas.) Sunt fafcie tibiarum. QU fervorum. Dominus ergo auieret ca- Marenulas.) Sunt ornamenta mulie- pitis afcititia ornamenta, & etiam na- bria, fic dicta,; quod in murens pi- turalia , ca pillum f;ilicec , ut fervis * fcis ; fimilitudinem: aurum duceretar , fieri folet. . & maculis, aut punctis variegaretur. Crimen earum nudabit.) Id eft, pu- t 9220 Olfatloriola,) Sunt myrothecia, five vel | bem, LXX. alv yorvepa avrav , pyxides perforatz , & ocellate , qua viifl miniam eCAYH. In'textu tamen - ï ati- odores fuos, & fuaves halitus per fo- cano er CX9p« avrGO», feguram ta- ramina"fua expirant. LT pre r«m. Pagninus, & Vatablus ex He- 22. Mutaroria.) V eftes pretiofiores, pu i br&eo verterunt, zares earum. SGicin- quz non quotidie feruntur, fed affu- l o fra cap. 20. 4. dicitur Minabit Rex muntur diebus celebrioribus, feu cum captivitatem JFg yptz , €c. difcalceatam - tita procedendum eft. 1i difcoopertis matibus, E. ad. ignominiam Pallszola. ) Plliolis etiamnum 'nobi- idg 4 gyprs. $ les matrone utuntur prefertim in iti- " I8-. Ornamenta calceamentorum.) neribus. e . Y l Ó In Hebrzo eft r-ypSy ^acafen , que Linteamina.) LXX. vefles per do- bus | vox fignificat crepitacula in pedibus sum , Ícilicet quotidianas , quarum mulierum , quibus inter faltandum ute- ufus domi eft. — Alii explicant de ve- h'equ« bantur. At 1 lis candidis , & pellucidis , quibus Def Lunulas.) Monilia corniculata inftar utuntur mulieres. * Ex loco Ruth 3. lunz. I5. apparet effe Zeuarz , id eft, fub- Pysi 19. 4rmilla..) Sunt brachialia, fi- cinctus illos., quibus fubter pe&tus mu- Qual Italice ve circuli , & catenulz , ornantes lieres accin&tz domi agunt. li brachia. grembiale. Mitras.) Sunt vela, vel fafcie byf- 44cu5.) Intelligit acus crinales au- Vilg in& capitis, gemmis , & bracteolis reas, vel argenteas, quas in capite ad 4 aureis , tremulisque qollxxcences. fpeciem geftabant. p lml'u | [ * NI /CAPUT II & IV. I$ 1l 25. Etfpecula, & findones, & vittas, & theriftra. t« 24. Et erit pro fuavi odore focetor, & pro zona funic ulus, & pro cri 1 cili- fpanti crine calvitium , —& pro faícia pe&toral N cium. . 25. Pulcherrimi c ifa juoque viri tqi gladio cadent , & fo;*tes tui in praelio. 26. Et moerebunt ; a,tgu? lugebunt Nport*æ ejus,'.& defolata in terra fedebit, n CAPUT uV CEERO Septem. mulieres unum smaritum appetent: germen Domini exal- aMl :apil tabitur : & reliquie lfrael ablutis earum fordibus f[alue erunt ( & emagnaque Jecuritate , & felicitate afficentur. chet [cius T apprehendent feptem mulieres virum unum in die pillos I.E illa, dieentes: Panem noftrum comedemus, & vefti- Fs mentis noítris operiemur : tantummodo invocetur- nomen — m tuum fuper nos, aufer opprobrium noftrum, nolie- 2. In die illa erit germen Domini in magnificentia, & glo- ? z p rla, retur, 23. Sindones. ) Lintea velamina, multe mulieres vix unum virum, cuí vel pepla extima delicatiffima, & fub- nubant, inventurz , & de eo certatu- , he tiliflima. $ raz int u ot [0 Virta.) D. Higfbnym. tenias inter- Panem noflrum came.demus.) Expen.-.x pretatur, alii redimicula acu picta, ca- fis noftris vivemus. hotey piti addita. ]ta Arias, Poterius ver- tit czdares. lzvwocerér . nomes tuum fuper mos.) a. Eft autem cidaris, five ]d eft, nofter maritus efto. — Dicitur j qutat tiara pileolus capitis rotundus. invocari nomen mariti füper uxorem, Theriflra.) Sunt veftes xftive, fic quia nomen maritorum aflumunt uxo- res. ebrzos vocitur ob dictz ; quod 2» S9£pz;, id eft, tempo- Sic enim apud in iti« re caloris earum ufus fit. Maria Cleophz, Maria Jacobi, &c. :96. Lugebunt porta.) Portz, in qui- Sic etiam Martia redire volens ad tl (iä bus forum , & prztoria, & maxima Catonem maritum ait, apud Luca- uamm Írequentia civium effe folet, jam defo- num Jib. 2. de v* latz merere, & lugere videbuntur. Da tanium nomen inane ais Defolata in terra fedebis.( Eft profo- popceia; loquitur enim, de Jerufalem, Conzanubss ; liceat Uugnpulo /&;-if/ijä, Ca- £0i$ uj quafi de matrona afflicta, & " füb mcrorem humi fedente. ropter Mdr?ia. s mU Sic lhren. Opprobrium. ) Sterilitatis, aut c«- fylice I. 1. dicitur: Quomode fedet fola c;- libatus. * vitas , C$c. 2. i» die i/e.) Cum hxc a Rotnk- s 17 L,A Pprehendent feptem mulseres,657.) nis Judai patientur. In excidio Jerufalem tanta erit Ern germen, Domin: m magnifen- Lplæ : n 4 . A rorum Paucitas, ut feptem, id eft, tia-) Chri&usDoxninlls gloriofus etit, f VTIe 16 PR ö P H ET. ISATJE ria, & fruttus terrze fu $ þlimis, & exultatio his, qui fäï?ati*-/fue- H ritde Iírael. ; ^ 4. Et erit: Omnis , qu i reliéctus fuerit infSion, &Areü.duus in Jerufalem , fan&tu . S vocabitur, omnis qui 1'criptuls eiïk in NT vita in Jerufalem. E 4. 91 abluerit Domin dia us fordes filiarum Sion, &'-fanguinem jJerufalem laveri " þl f t de medio ejus, in fpiritu judircii , & fpiritu ardoris. it .5. Et creabit Dominus füper omnem locum montis Sion, & ubi invocatus eft , nubem per diem, & fumum , & fplen- dorcm ignis flamman A P * ts innoCte: fuper omnem enim gloriam E pmteätib. ViadnbS " 6Et *& fublimis, quia per ejus 'Apoüoiqs zternam, a qua tamen multi fuo vi- — Ecclefia propagabitum ^ Vocat Chri- tio excidunt. Complete autem fcripti | ftum. germen fudes , quia Judza, funts qui in fanCtitate perfeveraturi, uafi arbor excifa, per Chriftum re- & mortturi a Deo przvifi funt. pullulare, & reflorefcere ccepit. 4 $z ablserit.) Cum abluerit. Fratius terr2.) Chriftas eft repetitio. Sordes d Uj:zngui;zcm.) Peccata. fuper tiba Sic Pfalm. g4. 12. dictum eft: zerra Im fpgritu judici.') Spiritus fan&us te&.n noffra dabit frauctum fuuz. appellacur: fpiritus judicii , quia facit, Et exultarzo. ) lVIagna erit letitia ut noftra videamus, judicemus, & dam- CL ; Ifraclitis, qui Chriftum quafi Meffiam bis, nemus peccata; communis enim fen- Que fuum recipient, & ab eo juftificabun- tentia docet his verbis Peonitentiam ia .tur, & falvabuntur. promitti, His qui fal*vati Kfneertzt de I];vzc'.l.) j!) Spiritze ardoris.) Idem Spiritus San- Qui gentis fuz cladem evaferint. , Gus eft. fpiritus' ardoris, quia nos ar- 7&';4'. Xw ui relilus fuerit im Sion.) Per dore fuz charitatis accendit, te ]a Sion, & Jerufalem, Ecclefiam intel- tibus 5. Er ereabst Dominus. ) LXX» ha- Vid 4 ligit, quz eft Sion fpiritualis; qui cla- bent, £? wezzcet, fcilicec Dominus. di, & excidio Judzorum fuperftes Mosmtis Sian.) Ecclefiz. 'dfccz reli&us. fuerit in. Sion, nón tam car- * Et ubi invocatus eff.) Poterius vet- Táloy m nali, quam fpirituali, hoc eft, qui a tit , £5 /uper ommes comventus spfins . fynagoga tranfierit ad Ecclefiam Chri- quod in idem recidit; nam in Ec- .fti, eique fuerit adfcriptus. ( tur. clefie conventibus Dominus invoca- Sanüus vocabitur. ) Omnes. enim dh"cä Chriftiani a D. Paulo, & aliis vocan- Nubem per. diem, &c. )' Alludit ad Wem tur fanci, quia vocantur ad fandita- columnam nubis per diem, & ignis "mre tem, & quia baptifino, & gratia Chri- per no&em, qua deduxit Iraelitas per Cany] fti funt fanctificati. defertum faciet cum Écclefia Chri- u 'x Oi qui [ortptüs eff im vita, Efc.) ftianorum fj jiritualiter , quod olim t:,e- üraz 4» Omnes Chriftiani aliquo fenfu fcripti cit cum Judzis corporaliter. Ttey funt in libro vitz, quafi cives futuri Super omnueg» enim gloriam , E$c. Ca coleftis Jerufalem , fcripti, inquam , Super omnes viros, gloria fanctita- Tnore inchoate , quia ordinantur ad vitam tis inclytos fexit protectio divina, &^« 1 h Blh "h NT CAPUT IV. & V. 17 um 6. Et tabernaculum erit in umbraculum diei ab zeftu, & in fecuritatem, & abfconfionem a turbine, &a Pluvia. us GOAFPELT &.in Sub ]ng.zm. vinee flerilis in. direptionem tradite , prophetat ju- 1etm "D dicium , C de[ertionem. Sfudeorum , iplorumque .peccata. defcri- m buntur : avaritia in coadunandis po[fe[fionibus: ebrietas , C? con- zemptus [cientice Dei : iuferni dilgtatio: bumiliatio fuperborum, on, C? exaltatio Dei : felicditas quoque juftorum, & v diver- Jen- [ Jis peccatorum generibus denuniiatur : C? fignum in nationibus elevandum conira .H ! Srudaos. f Antabo dile&o meo canticum patruelis m'ei vinece fuse. * Jer. j Vie l. L Vinea fa&ta eit dile£to meo in cornu filio olei. 2. 2I* o atürt, 2. p j fuper omnem Eccleüa:h. Alludit ad tivi ; 'nzurn'vcïtraXHebra*ifmum dicere C0 tabernaculum Moyfaicum , & arcam debuiffet : Cantabo dilecto meo Chri- Is n teftamenti, que erat gloria Ifrael, & fto Canticum, quod ipfe canet de vi- ficit, cui maxime incubabat columna nu- nea fua, &c. Porro Czazf/icem non ( bis, indeque fe fpargebat circumqua- proprie, & preffe fumitur, fed latius n fEH- pro fententia memorabili, quz in ani- que per omnia caftra, ea obumbrans, (tiam & ab zítu protegens. mo late federe debeat, & ore fre- 6. ALfconffonem a turbine , 69 4 p'u- quenter ufurpari. Vel Canticum di- ySu- vi4.) Qui enim fub divina protectio- citur hec parabola, quod effet clare, 05 d ne latent, a procellis, & tempefta- & diftin&e proponenda a Chrifto , ut B tibus violentis tuti funt; quare Da- J am non efílet, tergiverfationi locus, j vid canebat Pfal. 2g. 5. Quoniam nec poffent Judzi inficiari fe officii fui admonitos fuiffe. Sic Italice dici- us ab[condit. me im taberraculo fio , in die malerum protexit me imn abfcondito ta- 5 mus, Ghel ha cantata chiara. 5 Ye bernaculi /2':-1'. Patruelis, ) Vocat Ifaias Chriftum ;Ls eft: lubet g I.'C 4;2 fab0 , Efc) Senfi patruelem , five cognatum fuum, eo n h canere, immo przecinere meo quod ex eddem genre Judaica effet na- dileto , & patrueli, five co onato 5 Íc turus. 'mvof.'ä' C hrifto Iu eorsnz.) la colle, ut vertit Pagni- quem unice diligo , fcilicet ylit l carmen ipfiusmet Chrifti, quod - ipfe nus ; Zacchus amat colles, Chald. » ( igniä cantabit vinez fuz, id eft, populo monte exeel[o. Judaico, dicens Matth. 21. 337 Homo Filo olei.) Fertli, & pingui; ita- n p n erat paterfamilias , qui- plantavit wi- que LXX. vertunt : /» corzu , m foco Jim f ] Zeas: ,. C$c. pingsi. VFrequenter Judza celebratur Caniicum patruelis , 6$c. ) Ponitur in facris Literis, quod fit regio fluens more Hebrso antecedens loco rela- 1 1a&e , « melle. j e Bill. ceom Coän. Menoch. Tom. V. C 2. .S'epi'- «ina, D , JT 18 PROPHEY. ISAI ?. Et fepivit eam, & lapidäs elegit exilla, & piantavif eam ele&am , & sedificavit turrim in medio cjus , & torcular ex- fo i ä firuxit in eaj & expetlavit ut faceret uvas, & fecit labrufcas. ^ 3. Nunc ergo habitatores " inter me, & vineam meam. Jerutalem , & viri Juda, judicate 4. Quid eft, puod debui ultra facere vinesze mesze, & non : . feci ei? anquod expe&avi, ut faceret uvas, & fecit labrufcas? I $. Et nunc oftendam vobis, quid ego faciam vineze meze: U: . auferam fepem ejus, & erit4n dire riam ejus, & erit in conculcationem. ptionem : difuam mace- ; po 6. Et ponam eam defertam: non putabitur 9 " 4 dion fordic: tur: & afcendent vepres, & fpinse, & nubibus mandabo, ne pluant fuper eam imbrem. * lenc 7. Vinea enim Domini exercituum -, domus Ifrael eft, & &B vir Juda germen ejus de le&tabile: & expeGtayi, ut faceret ju- G & ecce iniquitas: & Juftitiam, & ecce clamor. L" dic.:i/um ; Ti p .8. Vae dece Q. Sepivit , 6$c. ) Sepes fuit lex di- Qu Atr poteft , quam ft a&or ipfi reo ( quod vina, & divina protectio , & cufto- hie Dominus facit) fententiam ferendi D dia Angelorum. poteftatem faciat. I,/C'd/ Elegit.) Exemit, Iapidïbujs purga- 4- 4m quod exbelizwi ,€c6?) n fius vit. *Hoc fa&tum, cum ejecit Chana- Lortaffe in hoc peccavi, quod de vi- etla nzos, & lapidea ipforum idola. Con- nea tam digenter cultà bene fpé- fecif 'einit David Pfalm. 79. 9. Vizeam de ravi ? ? ,Aïgvypfa tranfiniiffi , ejecifht gentes, C$c. 5 G b dire']bthmem'.- ) Hoftibus po- Plantavsit eam electam. ) Eleftis vi- pulis , ac przfertim Romanis, qui dicxt lCa tibus : tales vites fuerunt fan&i Pa- ean diri triarcha , & Prophete.. cabunt. * pient , di*iïl-l)äbtlnt ; c,onc;ul-- f y Turim-) Guam aliqui regiam digni- 6. Non putabitev. ) Non compefcet qua tatem interprerintur , alii facram Scri- Deus, nec refecabit luxuriantem po- Q pturam , ali do&ores, & paftores, qui puli malitiam. Qn0; quafi in fpecula conftituti vineam a fmribus euftodiunt. Vel turris no- Non fodrezur. ) Non fuffodiet, non Qi c.;m'get , dut compungeti peccantem po- mine intellige ipfam urbem Jerufalem pulsn concionatorum clamor, aut ,snunitiffimam in medio Judsz fitam. confcientie aculeus. Torcilay. ) Midetur fignificari.al- Veprts, & f]ina.) Quibus omnis gene- tare, quo viétimarum iangqis expri- ris peccata , & abufus fignificantur. Lal nebatur, Nubibus mandabo, me pluant, &$c. P L üM Y Labruftas.) Aoveftes uvää, & infua- Pluvia eft ccleftis doctrina , qua ves, quales funt labrifcarum fructus. vinea non rigabitur. Significatur. idololatria, & alia He- 7. Finea enim, &c.) Hec eft apo- man breorunm vitia.. lac dofis, explicatio, & applicatio para- N 3. Vir, juda judicate. ) INon alia bole, quzit dicat : vinea hac eft po- gatione melius caula mquitas oftendi pulus líxael, braq -1'.lnq À CAPUT V. 19 df ". 8. Vie | qui conjungitis domum ad domum, & agrum agro U copulatis ufque ad terminum 1 * oci'": nunquid habitabitis vos d5 foli in-medio terrae.- n . 9. In auribus meis funt hzec, dicit Dominus exercituum ; Nifi domus multae deíert 3 d fuerint, grandes? & Pulbhræ-abf- 0f que habitatore. L] P l0. Decem eni! m jugera' vinearum facient lagunculam * unam, & triginta modii fementis facient modios tres. ( Ir. Vae qui confurgitis mane ad ebrietatem fetctandam, & m, ut vino seítuetis. jié. potandpm ufque ad vefpera 2 E osnosdili 12, Citha- né V, bear Deus, aut verax effe, non r Juda.) Rggäum Juda cempre- credar. hendens duas tribus, jJuda fcilicet, & Benjamin. Domus .... grandes, t$ . pulehra. ) U Germen ejus. ) -Intelligic Regnum Nimia in dificando | magnificentia juda, quod ab Ifraele pullulavit , damnatur, que fere nafcitur ex fu- Vg & przecilum eft, nolens fequi alias perbia , & ad eandem augendam fa- cit. Signifïcatur etiam maxima urbis decem tribus degeneres, & idolorum cultrices. folitudo , cum fcilicet ne palatia qui- pwd' Deletiabzle. ) - In Hebrzeo eft 4e- dem , in quibus commodiflime agitur, a lieiarum ; fuas enim delicias Domi- habitatores habebunt. IO. Jecem ensm jugera. ) Juge- h nus habuiffet' in Regno Juda, nifi etiam ipfum ad idola , & vitia de- rum eft fpatium illud terre, quod Ri2 feciffet. uno die boves arando polflunt in- [þe'- vertere. judiciun.) Id quod juftum eft. Clemor.) Opprefforum. Vel quafi Laguncelam snam.) In Hebrzo eft: ; pOT dicat: clamant ad me injuftitiz. Batum, que parva quedam eft liqui- qu yu- g. 7«,€5c.) Jam oftendit, in quo dorum menfura, fignificatur ergo ma- fit pofita iniquitas, & injuflitia, de xima vini penuria. qua loquitur. IE Qu; cgnfitrgitis mane, 65 c.) Dam- vt . nat ebrietatem , eamque intempefti- Co;y'un gtti/:. domum ad domum.). Vi- " cinos per injuriam fubmoventes , vam, id eft, matutinam; nam ut ait qui fine fine dicitis: Apoítolus I. ad "lheftfal. S o in f0 ]i ebrii fünt, nole ebrii funt. 0f akgulu»s 1lle i po- Proximts accedat , qui munc. denor- U vino effuttis,) Adeo vino ingur- aut gitatis vos, ut eftuetis; eft enim.vi- 9HAÍ 4 gellum. num facultate calidum. LXX- Vel'- o ut ait Horat. l. 2. ferm. Sat. 6. Lifque 4d terminum lect.) Ufque ad tunt, wizwm enim [atcendet , vel, com- f il burtt eos, Ícilicet flammis , & incen- Ój finem campi, vel urbis. dio vaporum, & fpirituum , & etiam Q. lg auribzs meis fumt bac.) Cla- immoderatorum affeftuum. * qua mant ad me, ( aures meas feriunt hzc fcelera. z 19. Opus Domini non refpicitis.) ld, ap? Niff domus , &$c. ) Nifi apud He- quod Dominus fieri precipit, vel pau- at breos eft vox juramenti exectatorii , peres, quos Deus fecit , & vos ne- d ^ - in qud fubaudiendum eft , non ha- »gligiti*s. Vel potius opus Domini eft 'l" 11f r L 20 TEROPIFET CISAI.JE I2. Cithara, & ]yra, & tympanum , & tibia, & vinum in' convwnsavo;&ms- & opus Domini non IGIPICIHS nec opera d& manuum ejus confideratis. fle k-Pr opterea captivus du&tus eft populus meus, quia non te $ hab mt fcientiam, & nobiles ejus interierunt fame , & multi- tudo ejus fiti exaxmt Ü 14. Propterea dilatavit mfernus animam fuam & apermt . os fuum abíque ullo termino: & defcendent for: esejus, & l?; populus ejus, & fublimes, gloriofique ejus, ad eum. 15. Et incurvabitur homo , & han*uham;ur vir, & ocuh dl fublimiam deprimentur. * 16. Et exaltabitur Dominus exermtuum in judicio, &Deua f * * fan&tus fan&tificabitur in juftitia. ;; 17. Ét pafcentur agni juxta ordinem fuum , & deferta i in lot ubertatem verfa advenze comedent. fiiei r8. Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, & DI quafi vinculum plauftri peccatum. 19. Qui ERE labor creatio , gubernatio , & redemptxo, I7. Et pafcentur agni. ) Chufh Tion aut etiam fceleftorum punitio., quz il- Ecclefiam intelligit, & ejus alumnos m ] lis imminet. -.Mel certe fenfüs eft, novellos , qui l&tis fidei, vagelu, tellio uid coquat Domm-ls,- quid molistur, Sacramentorum , &c. Pafcuxs iner- D cilicet fcelerum ultionem , &c. rabunt. Til IN Caprivus. duftus eff. ) Ducetur. Juxia ordtuem: /;mm ) VOX He- n Qolent: enim prop'ete , que certif- brza verti poteft, juxza caulas fuas , ut if SIA. Tt$ Y fime futura prevident, per preteri- vertit D. ermnymus Michzz 2 hi nt tum effeire, quod rei mïünmlem even- Advene.) Gentes, qu& Chriftianum tium indicat. fidem admittent. Ig Ix) Y Nom babutt 'cientiae. ) Q ex vi- Trabitis tn/(/uztatem. ) Trabit tüs enumer- 'tis in mentis ceecitatem in- £piquitatens , ut ftm;cn:/um, inquit $. Prop arit. LXX. habe. t: Quiz s22 cegno- l(üdorus 9. fent. 23. qui tardat con- Qf 1 verznzt Domizus. 'I)C;"fl /'fl Demum T 2'/'/1-*)67'8 ezim l/æii!!l- (; Et: zobiles A,m/s, 7c.)- Nobiles eque, farem , ol moram farere IHQuitati,un- ac plu—eu, fame, & fiti perierunf, de 6 Pfalzus rro/onïd'berrmt z/thw- tatir Vel ('enfus eft, ficut bo- n Ij. Dejermus.) Sepulchrum, vello- f4:€)m /zä; eus: d: amnatorum. ves loris: affueti plh :ftrum affidae tra- $a "Animarm fuam. ) Se ipfum, finum, hunm fic ambitiofi, cupidi, e! briofi , w ] & cipacitatem fuam. &c. aflidue trahunt finem', & plau- N Iwr es.) Potentes, & proceres. ftrum peccatormn. Vel certe » Qquia Vide ]q Incusvabiitr /0" ) ol /m./'tl Ab ducimus, que fponte , aut. facile fe- A? "Otnnes. nobiles, « igno- juntur : zur ir. ) trahimus vcro, que oblu- P biles (ine difcrimine lm«zient W. W : antur , & refiftunt, trahere ini uita- hümiliabuncur, & in iniernum defcen- tem erit ftudio, & affectu occ. a 1ones $ h dent. Dérve peccandi conqauirere , & quafi magno. - * püya ( w JCAP'UT»X!, 2E r in.' 9. Qui dicitis : Feftinet, & cito veniat opus ejus, ut vi- Cfà deamus: & gpprbpie; ,& veniat confilium fan&ti Ifrael, & Íciemus illud. 5 DOf -2o. Vs qui dicitis malumbon Y i 1m, & bbnü m 'mal"um.e ponen- j tes tenebras 1 ucem, & lucem tenebras: ponentes amarum in dulce, & dulce in amarum. x ruit 2I. : * Vze qui fapientes eft 0. Vs ^ & is in oculis yefïris*, & eoram vo- Pr VE bifmet ipfis prudentes. * . ome. is ad bibendum vinum & viri fortes 22. Vse . qui potentes eft x * 12,- IS- eui ad mifcendam ebrietatem. 25. Qui juftificatis impium pro Jeus Íü aufertis ab eo. * mæmeübuäi & juftitiam ju- 24. Prop:er hoc, ficut devorat ftipulam lingua ignis, & ca- 41n lor flammze exurti:: fic radix eorum quafi favilla erit, & ger- men eorum u: pulvis aícendet. Abjecerunt enim legem Do- 5&' iini exercituum, & eloquium fanéti lfrael blafphemaverunt. C 3. 25. Ideo Qu! cant, & quz bonä f'un-t',x,, mala pronun- labore convehere, quod. ad malitiam, " non ad ignorantium , aut t:agilita- tiant, & e contra. 1104 tem pertinet. Alii per iniquitatem in- 21. Ie eculis veffris. ) Veftro judi- cio, opinione, & confilio humano, ;e'iii : tellizunt poenam iniquitatis- I In funiculis vanitatu. ) Peccatores & politico , quo vos potius regitis , quam Iege divina. trahunt culpam jeceati, aut pcenam .a0. Poetentes effis ad Uibendum.) Qui He in funicnlis vanitatis , quia propter res vaniffumas gravia fcelera c ftrenui potatores eftis. , 11'5 hunc. f)Ilfräï- AA mi[cendam : ebrietatem.) Hebrai- atf Ig. Feffrmert, ) ctto vventat opus ejus.) ce eft, ad milcendam , id. eft, infun- Vox ]ud&eorum irridentium — verba. dendam ffcerzm. Sicera eft quidquid W/'t Proph*ecæ* ; q.u*;æfï dicant * veniant , inebriandi vim habet. Greci f/,s'Sw/xæ [ quae minaris, nihil timeinus, non mo- dixerunt, quafi zmebrzamentum, aut qn xamur verba tua. InebriA UH &/'17/11.' Confiimm.) uod tanta premedi- 23. Jufifeatk.) Abfolvitis. ul tatione indiget, in quo per tot annos 3uffitiam julti , Gc-). Jufti. j Dornminus deliberare videtur. lf.ltiS. : gs* V1O- ;i?ui- Sanili lfracl. )- Dei, cujus fanctita- t 0 Q4« Liogta zgr'zf ) Flflmïg&; i"gnis9 tem Ifrael colit. qux lingaz figram prefert- tiolh Seiemus illud. ) Cupimus tandem Ju &ie radiv , €fc. Y Sic togms ]u- videre, quale futurum.fit hoc conít- deorum populus radicitus. cum |fuis qää ,lp i ïiumx & quid fa&turus fic Dominus. fimilhis , & ftirpibu ! :s, i'nte,rne-cionc, 2o. QUi dieiti mma!um bonum, €c.) p erildt. obli- Sïgnifïcï*cnr judiciokum , & morum H p. Pvis a fäew!e(.i)" In pulveres, & a« cine:es folutum. [ one perverfitas, cumn fcilicet homises de- - pravati peccatis de xebus male judi- Eloquium fautli Ifracl.) Legem Dei, Mgne z d 1; dj 22 XPRP"?HET; ISAIJE 25. Ideo iratus eft furor Domini in popiülum fuum , & ex- tendit manum fuam fuper eum , & percuifit eum: & contur- f bati funt montes, & fatta funt morticina eorum, quafi ftercus fili in medio platearum. |1n his omnibus non eft averfus furor ejus ; fed adhuc manus ejus extenta. . 26. Etelevabit fignum in nationibus procul, & fibilabit ad eum de finibus terrze: & ecce feftinus velociter veniet. 27. Non eft deficiens, neque laborans in'eo, non dormita- bit, neque dormiet, neque folvetur cingulum renum ejus, nec rumpetur corrigia calceamenti ejus. ] füb 28. Sagittee ejus acutae, & omnes arcus ejus extenti.. Ungu- z l& equorum ejus ut filex, & rotee quafi impetus tempettatis. 29. Rugitus ejus ut leonis, rugiet ut catuli leonum: & fren- t;ri det, & teneb ejus : it praedam: & amplexabitur, & non erit, qui eruat. L 1 'Saää .30. Et fonabit füper eum in dieil la fiycu*t fonitus maris: afpi- ciemus in terram, & ecce tenebre tribulationis, & lux ob- 0mn tenebrata eft in caligine ejus. ( CAPUT vel Évangelium, ut exponit 8. Cy- -4d eum.) Exercitum Romanorum. le rillas. L 27. Nom efó defitjens, 66c.) Eft hy- ào t B /afp potypofis, qua graphice depingit vi- Vi þfärtm!. Isem;z'ver:mt.) H?br. cantem-/- res, celeritatem ,, aviditatem, fortitu- 25. Conrurbari fnt montes. ) — Nos Dui dinem , & feritatem 'exercitus | Roma- m, byperbolice ditlom putamus, inquit D« norum contra jJudzos. Hieronymus » quod TAgnitudine ma- Neque falverur cingulum , 6 £. Ve- I loerums imuntkentium) ctiami muontes com- ftiti, calceati , armati cubabunt, & dv ioveantur, Gc. N UUR fomnum capient. Morticima,) Cadavera. Nt6 rumpetur corrigia, G9c.) Signifi- g dils , catur eos bene armis, & pum Jm bis omumibus, GTc. ) ; NNec tamen litaribus inftructos. veftiþus mi-þ du adhuc his omnibus Judeorum malis m 29. Ur. flex.) Duriffimz, folidif- p placatus eft Dominus, fed adhuc ma- ime. boe nus ejus extenta eft, A& elevata ad Rota ejts.) Quadrigarum. ine 4 feriendtqn. gl OF1d 3o. Sezab;t. ) Miagno fonitu, & Q6. Elevabit ffguum m n,pz!ionz'&m.) impetu irruet Romanorum exercitus. TFW Vexillum quafi dux eriget ad cogen- Et lux obtenebrata efl.) Pre ma- dos milites ex omnibus gentibus con- Q yc tra Judaos. gnitudine vaftitatis , & tribulationis u edam lux ipfa miferis, & attoni- St;i*g Szbrlabit. ) Convocabit minimö fi- tis Judeis obfcura ut nox effe vide- X eft bituk. gno, xzmximaque facilitate, * * f ennn ! Qu a &4&1 W CAPUT VL « C APU T VL At- CUS lfaias vifa Domini majeflate condemnat fe , quod tacuerit , fed TOf mundatis labiis fuis offert fe ad pradicandum; pradicitur exce- candus populus ufque ad defolationem cioitatum S'ude , €? tal eju$ , qu& dereli&a erat , futura E coufolatio. ia l$, I.TN anno, quo mortuus eft rex Ozias, vidi Dominum fe- dentem fuper folium excelfum, & elevatum: & ea, quse u fub ipfo erant, replebant templum. (r.) at 2. Seraphim ftabant fuper illud: fex alae uni, & fex alae al- ren teri: duabus velabant faciem ejus , & duabus velabant pedes ejus, & duabus volabant. qu 5. Et clamabant alter ad alterum, & dicebant: * SanGus,, . po. p San&tus , Santtus, Dominus Deus exercituum- , plena eft 4. $ Qb omnis terra gloria ejus. 4.'4Fit UT (a.) m Edir. Sixr. additur : Et plena erat domus a M-aje&ace ejus - I. fN amuo,que mortzuus ef Rex O L zj45.) Hebr. eft, (?3,7 bal, quod /4jrz, vel jux£a. fignificat. Stabant fuper bafiim "tf Nimirum quinqu D do regni ejus. ageflmo fecun- folii, aut in pavimento juxta folium. Lhy Dzuabzus velabant fici&m ejus..) In "t vt V;4;.)) Oculis mentis. Jiinli Hebr. eft 935 p2z22, quod cum Chal- ) j Daminugæ fedentem , & c) Quafi Re- dxo, Forerio, Vatablo, & aliis verti gem , aut. Judicem , humana fpecie. potefc , Factem [mant. U!:rum*que ve- Ea ,qua fub ipfo eraut.) In Hebreo rum eft ; nam velantes -faciem fuam , Ye eft, Ta"?ïw fenlan , id eft fimbriz, vel lf, ore veíftium. Poderis, & veftis re- velabant etiam faciem , & pedes ejus, id eft, Dei, cujus afpectum alarum op- . galis, five paludamentum TDei ita lon- pofitu fibi eripiebant. ii oum erat, latum ,« finuofum , ut j5 ml fimbrie, & orz .ejus replerent tem- Y Doabus volabani.) Duas alas eiþan-» f. [ is habebant ad volandum parati, fi plum, in quo mihi videbar hec fcri- juberentur. * oidi bere. Significant hz finbris im- menfíam potentiam , majeftatem ,. & . 4lrer ad alterum.) — Scfe 1d De: loriam Dei.- laudes'invitando, & excitando ; vel alternatim. canendo y, ,'Templrz'm.) Hebraice 53-,71 becal, L "San(tus, San- [CUSJ quz. vox. fignificat. eam templi partemy étus , &c. g f um Sanüws dicitur ; nam Saexüuz atofb Sandus, &c. ) 'Ter repecï&ar, Fut SazJoram. appellabatur "34 4ebr , Sancta Trinitas in unitate effentie fi- 1 ol id. eft , oraczulni. » egnificetur. j Q. Serapbim.) Duo Seraphiim ; erant Plepa eff ommis terWa glori ey:us. ) enim in(tar Cherubim propitiatorii , Quia ubique terrarum Divinz poten- qui erant tantum duo. tiz, fapientiz, & bonitatis apparent alte impxeíia ve&igia- * Sfabwzt fiper Hind.) - Pxo :fufer in VPRO'P'HET. ISAXX 24 4. Et commota funt fuperliminaria card D inumx a -y*oce- Cla- 9. mantis, & domus repleta eft fumo. ts 5$ Et dixi: Vae mihi, quia tacui, quia vir pollutus labiis $no ego fum, & ia medio populi polluta labia habentis e go habitg, It & regem Dominum exercituum vidi oculis meis. los. 6. Et volavit ad me unus de Seraphim, & in manu ejus udi t calculus,: quem forcipe tulerat de altari. 7. Et teüigit os meum, & dixit. Eccetetigit hoc labia tua, lent & auferetur iniquitas tua, & peccatum tuum mundabitur. tert: 8. Et audivi vocem Domini dicentis: Quem mittam : Et n qui quis ibit nobis? Et dixi: Ecce ego, mitte me. E L o. E Ü - — —— — 4 fammam fs. faperliminaria car- Im zedio Pap:?li, Gvc. ) Difficile ER: digwn.) Vehementia vocisipfum tem- verfari cum iis, qui loquendo peccant, plum vifum eft commoveri , & con- & ita linguam cuftodire, ut nulla pec- ! gere. Forerius vertit: Movebavrur po- cati labes-contrahatur. & no -c13ti. reiiige; fees ];;per/im;n4rium sad elt, pOReS, Dominuum exevcituum vidi oculis 72eis.) quibus fuperliminare erat impofitum. tHHPO Ex quo .clarius aenovi vilitatem meam, po f Domus vepleta eft fumo. ) Fumus, & deformitatem peccati hujus mei. deri, vel nubes, aut nebula 'fymbolum erat 6. Caleulus. ) Hebr. pv »"nfpa, edii lo- & Grzce, cïvSpc/.ä, id eft, car£o, vel lorie Domini, adeoque vocantur Yo, ria Domini. Sic Deus Moyfi in 5ina : pruna ignita. gmaa apparuit, & locutus eft per caliginém, Exod. 20. 21. fic & Salomoni appa De altari.) 'Yhymiamatis, quod erat que q in ea parte temph, qug Saz&zz. dici- eomh ruit gloria Domini, id eft, nebula te- tur, in qua in vifione videbatur Ifaias fccill gens totum templum, 5. Reg. 9. 1. fibi verfari. * S. Ve mibi, quia tacut,) Non ar- 7. Tetigit o5 meum.) Contaftu Ia- u euens libere populum delinquentem , bioruia per' prunam : fignificat Deus Q05 ex X« potiffimum Oziam Regem facer- fe, & peccata remittere Ifais, « il- m IT dotale munus ufurpantem. [ta S. Hie- lum fpiritu prophetico implere, fiducia de Tef ronymus , & alii. Vel quia tacui, etiam , & magnanimitate, ut ardenter »lb, nec fimul cum Seraphinis aufus fum in pofterum prophetz partes impleat. J celebrare Dominum. Cur autem non 9. Quem mittam?) Ad populum Ju- VIKX'X àt fit aufus, ftatim fubdit: w wir pol- ln luzus lab ego fum , €$c. Ve] idem daicum przdicatione excitandum ? eft, ac fi dixiffet, Heu me perii, & Ne | . Quis ibit mobis ? ) Hier. ep. 143.. In- W)Ph-z confternatus fum ex afpe&u tantz vi- dicatar , inquit , per[omarzs drver[i- W,. ( lonis, que mihi vili homuncioni fefe fa. ffcut unttas drvinitatis in e0, quod tiOä 0 objecit. Secunda expofitio videtur Uzus /oguitm'. effe magis genuina. Ecce ego , mitte me.) Sentiebat enim Umn Vir ;b!lu?m labiis.) Propter tacitur- Propheta fe ad . hoc defignaii, quod V nitatem, de qua diximus, vel quia ali- labia purgata effent , foluta lingua , Tudsi quid loquendo peccaverat; nam pauci & animo fiducia addita, & prophe- I2 funt, qui non offendant in verbo. tandi defiderium. biy, * CAPUT Vi 25 ( 9. Et dixft!: Vade, & dices populo huic: * Audite audien- "Mat. I 30:[ 4»9* Marc, biis tes, & nolite intelligere: videte vifionem , & golite. co- gnofcere. 4. I9. lo. Exc ca cor populi hüjtiS*, & aures ej'us/ aggrava; & ocu- Luce )m, T. los ejus clàude : né forte videat oculis fuis , & anribus fuis $3- 1o. joan. eu audiat, & corde foo intelligat, & convertatur, & fanem eum, 12.40. 1r. E: dixit: Ufquequo , Domine? Et dixit: Donec defo- & A&o. Q lentur civitates abfque habitato . " & 19.96. re, & d-om*us» fine homine, Rom: terra relinquetur deferta.- . L: lEt i2. Et longe facie: Dom1 nus homvihes , & multiplicabitut, l'- lul. 8""' qua d erelicta fuerat in medio terrae. .M & erit in a. Et adhuc in ea decimatio , & convertetur, :* Qfïen- COUR je d 9. Judite audientes , &y nolite intel- quitur de fe in tertia perfona, quafi "CAfb ligere , &c. ) Audietis, & videbitis , dicat : Ego Dominus ablegabo Judzos 1 gec- , vel non voletis in- a füa patria, faciamque eos extorres, & non intelligetïs telligere, eft anallage modorumn, & ,uttoto orbe vagentur. meü.) temporum ; ponitur enim imperativus Et mnultiplicabttur , €e.) Qui reli- atl pro futuro- LXX. habent: 4'e au- buntür. qui fuerint ex Judxis ,. ymultiplica- w dieris, E$ non ikte!ligefiä',- &6 wiaentes vi- i debztis , £$ zon perþicictiä. Qua dereliéla | fuertt) Natie' ]Ju- IO. Exceca.) lta obfcure per zni- deorum. Ó Vd * IO. Et Adhuc in ew decimatio.) Cla- gmata, & parabolas propone Judzis, qus dicés, ut.ipfi non intelligant, fed dem judsorum fignificare videtur derat obnubilentur, & excecentur ; fic eninv füb Adriano, cum. rebellantes Judaos: ] (uC'X' [« u Joannes c. ita attrivit , ut ex decem vix unus us feciffe Chriftum. docet Ic. 4O. ubi citat hunc locum lfiim. fupcreilet. Vel, excecz , idem eft, quod. predic Ef comverterur, 6 evit im offenffo- "'?m ]« 2ém.) lterum erit populus in often- [ Deus eos excoccandos , quafi dicat: omnino fionem , ut fcilicet: Juda fit rifoi, & Judzi per peccata fua excccati a me &i defszrentur, & in majores tenebras men- oftentui gertibus- Similis phrafis eft aducia tis, & cordis duritiam incident. Pfal. 77. 4I- Comverft fumt, &Y tem- dentet taverumt Denusr, id. eft, iterum ten- Zures ejus .1'ggr.4-u:z'.) Dicuntur gra- yert vari aures, cum aliquo tenentur impe- taverunt Deum. dimente, quo minus audire poffint. -Ramos fuos.) Axidos, demortuos , ( I lu & deformes; — LXX. habent., ovay "n Ne- forte videar, 6c. ) Huwc etiam prophetice pet futurum exponenda &unfow £ecrüG Sc«wvc dvrüc , id eft, ^ hn Íunt,. q. d. ex hac Judeorum excocca- fpoliata velamento , & tegumento , äw(f- tione omnipo fiet, ut nom videant , quod arboribus folet circuniponi , ne ^ W non intelligant ,. ac confequenter.ut pecudum morfibus p teant. Sic Ju- non convertantur, ac fanentur. deorum natio-injuriis, & violentiz ho- :g ftium: fuorum: erit. expofita.. Lt. U/äïueqjua»üamine. $) "ales erunt Semen: [antlum. ) ldem eft ,. quod , q*.lO judsi.. ingüï ! I2 Longe feéciet: Domintus, 6fc. ) Lo- dictum p eR fuB- €* 4-' ne 3. Et el'l"jf Bidl, cim Coms Menoch,. Tom. V, r 5- - 25 ÉI ERN TOiX oftenfionem ficut terebinthus, & ficut quercus, quae äxpan- 1 dlt ramos fuos , femen fan&tum erit id, quod 'itetgri't in éa. tüut rom CAPUT yIL gl phr Objeffa a Syris , €? ab lfrael Terufalem , lfaias prophetat [ dilos mon prevcalituros , datque impio ZAcbas fignum liberationis , vir- eum ginem parituram filium , cujus nomen Emmanuel, pradicitque de- & gravilimam S'ude affliciionem , ä | Jertionem I/rael , - at Jolitudigem. d T faftum eft in diebus Achaz filii Joathan , filii Ozise pul regis Juda, afcendit Rafin rex Syriee, & Phacee filius Romelisze rex Ifrael in Jerufalem, ad przel ia;;d um Contra eam: & non potuerunt debellare eam.- mebat 2. Et nuntiaverunt domui David, dicentes: Requievit Sy- lo l53 riafuper Ephraim, & commotum eít cor ejus, & cor populi lum ? ejus, ficut moventur ligna filvarum a facie venti. Cng . 3. Et dixit Dominus ad Iíaiam: Egredere in occurfum falloni Achaztu, & qui derelié&tus eft Jafub filius tius, ad extremum pam, ferant; tifican aquaedu&tus pifcinæ- uperioris in via agri fullonis. * * p pun jr i emnuis, qui velidus fuerit , Efc.' S.e- pter vicinitatem regionum, ling'is com- zmen ergo fan&um funt Apofto- munionem, &c. ut fenfus fit , Rafin üt aQ 4 i li, aliique. primi Chriftiani, ex qui- magnam fpei fuz pdrtem in eo funda- ánimo bus San&torum genus toto orbg pro- vit, & conftituit, quod fibi Ifraelitas 01(4 Pagatum elt.- adjunxit. Vel etiam exercitus Syro- rum in Regno Ifraelis confederat, dum fb 154 /fScendit Rafrn. ) Vide hiftoriam qui t 4.1 Reg- C. ISO & 16- & 20 P«'.l- expeditionem parat in Judzos. ïi'tionm Kal cap. 2g. Super Ephraim.) Sic dite decem tri- 2. Domui David.) Duabus tribubus. äi'dem , bus ifrael, a Jeroboam primo Rege, que adhzferunt ftirpi David , Jude qui fuit ex tribu IZphraim. b fcilicec, & Benjamin. Á C uin Requievit Syría [uper Ephraim.) Sy- Commotum eff.) "limore. d m'?lo rla, & ejus Rex Rafin junxit fe, & ut 9. Et qui derelictus ef. Tafzb. ) In lN ]72 jyg LXX. vertunt, cezfpiravit , inita fo- Hebreo eft, Sezr 724[z5, quod inte- Wopter cietate cum Ephraim , id eft , cum. rum erat nomen filii Ifaie, & figni- ^ Ifraelitis, Puto autem dici requieviffe : cat, Reliquie comvertentur, quod no- men procul dubio filio indidit non fine Qui v potius Syriam fuper Ephraim, quam e Nüm,.4 converfo Ephraim fuper Syriam, quod myfterio. Sic Ofeas cap. r. proles ) Vati magnam fpem rei bene gerendz Syrus fuas nuncupat, zoz mz[ericordiam con- concepiffet, ex fcedere cum decem tri- feceta, nom poptlus oneus. . Jubetar Ifai- as filium adducere, ut Achaz, qui p UUEEUUUTETUUU ERN UM AR lal bubus, ex quo multe fe oftendebant p T—ain populum fuum funditus delendum ti- 4 ü EGM opportunitates , prOfperg, bellandi pro- CAPUT VIL e N -^ &. Kt dices ad. eum : Vide, ut fileas: no.]iï timere, & cor d. táum ne formidet a duabus caudis titionum fumigantium ifto- rum in ira furoris Rafin regis Syrize, & filii Romelize: . Eo quod confilium inierit contra te Syria in malum E- ; i )hraim, & filius Romelisze , dicentes: : Vf« 6.' Afcendamus ad Judam, & füícitemus e un & alvell(amus; h eum ad nos, & ponamus regem in medio ejus filium Tabeel. 7.. Heec dicit Dominus Deus: Non ftabit, & non erit iftud: g. Sed caput Syriae Damaícus, & caput Damaíci Rafin : & adhuc fexag 4 inta & quinque anni, & definet Ephraim effe po- )ne gulïus H Ds fius g. Et Ld Catdi: mebat, nominis hujus faufto omine ad: E& fliw Remelie.) Filium Rome- Ípem erigeretur.. lix: appellat. Phaceen: per contemptum;, rSy Im wia agri fullonis. ) Ubi ob vici- ut. filium: rivati hominis ,. per fcelue Reocm fa : pui num aque duttum pifcinz, id eft, la- um.s. cunz fuperioris plures erant officine 6 - Sufcitemus ewn. ) Bello eum la- fullonie , quz in urbeob aquarum ino- ceffendo:;. rfum' Atvellamu: eum. ) In: Hebrzeo: eft;, m piasm, & loci anguftias effe: non po- terant.. Fullones enim ad: pannos: pu- Diffundamus,. five ,. abfcsndamus: esm v rificandos , & tingendos: copia aqua- fcilicet ab.Achaz, & tralhiamus. ad : nos.. Vel diffundamus , id' eft,. partiamur: E rum indigent, & loco' aperto: ad eos d ficcandos,. erat is locus extra: urbem;. in duas partes, ut . partem unam: occue ; COtt" ut apparet ex 4; Reg.. 18- 17.- ent Samaritz, alteram $yri:. 'Taäeel;)ï IN omen:pro prium: viri;. cu-- Bafta animo.. 4« Sieas.) Quieto ,, & fecuro fis j udaea: confüi- finde- jus filium. Regem. in: dl Duabts: caudis titionum.) Duos Re- tuere: volebant,. ita tamen ,. ut eis ma-- ges intellicit, Ifraelis fcilicet, & Syriz,. neret. devinttus,. V« g- fubje&tus;,, aut- o feudatarius.. r, du qui- titionibus: comparantur ,. quia ut titionum caudz,. id eft ,. extremitates 7. Non feabit , &c.), Ego: hoc confi- ardent ,. & fumigant, fed paulo poft lium: evertam.. em t« extinCtz projiciuntur ,. ita hi Reges ar- Q. Sed caput' Syrte: Damafcus:,. €c..) ) Non ftabit hoc: eorum . axrozans: con- N debant ira in: Judeos ,. & jactabant fe, Svriz Da- & minabantur, paulo: poft. projicien- filium , fed e cogverfo caput: di inglorii.. mafcus definet,. corruetqne: & X caput;. id eft ,, Rex. Damafci. Rafin. definet,, Iu Ip ira: furoris . &c. ) Fumigantiuny propter conceptam iram.. & definet Ephraim effe populus,. & d ite . Ie malum: Ephrain.) Confilium ,. caput ,. id eft,, metropolis É sphraim Sa- a(['(rnl quod. tandem: ipfi Ephraim erit no- maria definet, &' caput r id. eft,, Rex: d 02 Samariz filius Romeliz definet:: . Veli xium.. Sic:enim interpretandum ,. cum: p fite in: Vaticanis: Bibliis: nota. diftin&tionis fententia; eft : Non latius: imperabit ptOles ponatur poft vocem Zphrais. Alioqui Rex Syrig, quam nunc imperat.. Re- 7 (un al verficuli fenfus effe poteft ,. Syriam, & gnum etiam decem tribuum intra fuos: tUr H Ephraim fimul' confpiraffe in malum ,. terminos: manebit ,. nec: ultra: propa- AUR qül qunm FI. idf eft,, ut.nocerent Juda;. gabitar.. Implä'a eft: hec Erf)gheciaw ! M 28 P RO*PIäEIT. ISAIJE 9. Et caput kEþh'raim :Sama.riaq, & caput Samarize Elius ARo- melie. Sinon credideritis , non permanebitis. bo 10. Et adjecit Dominus loqui ad. Achaz, dicens: ff 1r. Pete tibi fignum a Domino Deo tuo in profundum in- ferni, five in excelfum fupra. 'gy5, Et di x.it,ïA-chaz , Non petam-;,* : $ & non tehtabo Do- fep minum. ï( Ie 13. Et dixit: A udite ergo domus»Daï/idv: ïNumquid parum vobis eft, H [ meo ? ;;olegtos:effe hominibus, quia molefti eftis & Deo : É d l [ : I4. Prop hocdablt Dominus ipfe vobis fignum : * Ecce Vr Matt. Virgo concipiet , .& pariet filium, & vocabitur nomen ejus 1. 23. Emmanuel. - * qu 4uca ris, Butyrum , & mel come det, ut fciaþ reprobarg malum, p : WUs 7 3" & eligere bopum- 16: þQuia * * [ pote E cuüm Teglai:hphalafar, & Affyrii vafta- Moleffos effe bominiä?þs.) Prophetis, runt, & fubegerunt tam Syriam, quam eorum predictiones nihili faciendo, & etiam Samariam 4. Reg. 16. 17. & Ig8 conteninendo. ag ao H ) De kcum lo- iDera Definet Ephratz effe populus.) Exver- ""'""]12*5?2/2' effis 6 Deo.) Qui K fa eorum Republica , & Regno.* quatur per Prophetas, etiam ipfe con- 9. $4 noz credideritis.) Vos divin.o temnitur. fo Ui auxilio liberandos. . I4. Propter Loc.) Quia non facitis GX.?, Te Non permanebitis.) In Regno veftro, vos , quod debetis, faciet Deus , quod ? tbl 1 fed «que ut illi in captivitatem ad- fe dignum eft. ducemini. Vel, non permanetis in Vobis.) Domui Juda. veritate, non eftis Deo fideles, LXX. Signem.) Potentie, bonitatis , & duob; mifericordie fuz. li "ertunt, zoz zntelltgeris. IO. Loqui ad Achaz.) Per lfaiam. Virgo concipiet.) Mirginitate etiam quetu l1I. Pere tibi fignum.) In prophetie poft partum manente. qum mez confirmationem. Emmanucl) Quz vox fignificat, : u I profundum £ufernmt,61c.) Peten- bfeum Deus. m do, v.g. utgrandi terre hiatu pa- I5. Bwtyrum, &* mel coinedet.) C 0n teat infernus, vel ut flet fol, ut tem- bos ufitatos infantibus in Judza: erit Vener enim Chriftus verus homo. pore Jofue. IQ. Noz petam, ($c.) l1ta refpondit Ur füiat reprobare malum, &f elige- 'h' ex hypocrif', & impietate, quia cum re bonum.) Ufque dum crefcentibus Á a Deo effet averfus, eique diffideret , annis ad illam perveniat s&tatem, qua u fidebat Dzmonibus, & idola fua fta- pueri difcernere fciunt inter bonum, QUE & malum. tuerat confulere, atque opem Aflyrio- Chaldaeus vertit , Donzec 1 xum implorare. fäiat. Ex Hebreo ad verbum ver- tibi l2o. Domus David. tendum effet, 44 fcezre ip, ) Y t Jda, fu. "nyuo pt habent LXX. ledahatho. AL mmc j -l * 29 * d . H æ E lo - Y6. Qm a antequam fciat puer reprob are malum, & velïge*re bonum, derel inquetur terra, quarfl tu deteftaris a facie duo- rum regum fuorum. * LR i7. Adducet Domt: nus fuper te, & fuper populum *tüum , & fuper domum patris tui dies , qui non venerunt a diebus Do feparationis Ephraim a Juda cum rege Affyriorum : . . 18. Et erit in die illa: Si bilabit Dominus mufcae , quae eft T in extremo fluminum JEgypti, & api, qus& eft in terra Affur. Deo 19. Et venient, & requiefcent omnes in torrentibus val- lium , & in cavernis petrarum , & in verfis foraminibus. Q*mnäbus frutetis, & uni- w .ecC Qus 20. In die illa radetDominus in novacula conducta in his, qui trans umen funt, in rege Affyrio Pursere i. E lu pE jn, iE E pedum, & barbam univerfa * M D3 zï. Et — Quia 16. Quia.) 'Hebr. ?5 chi, QUOd verti fone ftridorem, vel propter multitu- dinem. Loquitur de bello Pharaonis pote&, fane, certe, verum eni ucro. Nechao. 4. Reg. 23- -ntequam feiat puer, €c.) Ymmo ll-at; 5ve1 quia ?hetis r etiam antequam nafcatur. 4pi.) Allyrios apes appe jo,& Non folum fagiccis) ute bantur, ut apis aculeis, vel Derelinquetzr terra. quia auratis, & variegatis veftibus erant liberabitur Juda, fed etiam duorum induti. de expeditione Sen- q b Becum tibi adverfantium regna de- Loquitur « (0ll« folabuntur, quod fa&um eft, ut patet nacherib in Judzam. I In rorrentibus wallium , &c. ) ex 4. Rep. 16. & deinceps. Quafi dicat, omnia occupabunt Q faciti Terra, quam te deteflaris. ) ; TYerra Perfiftit in metaphora j quod tibi inimica , terra hoftilis. complebunt. mufcarum , & apum , que degere A facie duorunm Regum feorzm. ) A amant in vallibus , & cavernis pe- duobus Regibus fuis , vel propter fce- trarum, &c. '131& lera duorum Regum uorum derelin- Vel fenfus eft, Fruters,) Sive fructetis, -fm;:t locà etitm quätur eorum terra. fruticibus confita. quam t deteftaris propter duos Re- QO. lz movacula.) Gladüs, & armis c'eg tibi infeftos. barbarorum acutis, ut novacula. L ) Inauditz ultionis. 17. Die:. Condu&a. ) Nam quafi propofita Qui non 'venc';fum.) Quales non " ( venerunt. mercede prede,.& fpoliorum /Egy- TEU A dielus. feparationis. ) Cum Re- ptii, & Affyrü adducendi erant in Iu- dxam. gnum lfrae] in duo divifum eít ;Ub L Hoboam. Im his, qui trans flamenu. fent?) Yntel- aptibUs Cum Rege Affyriorum.) Per Regem ligit Affyrios , qui trans. Euphratem m qM Afílvriorum. funt. onu s 19. SiPHabit.) Convocabit, & exci- Barbam , 6c.)) 'Loquï-t.ur de Repu- punet tabit, ue contra Judeos pugnent. blica Judeorum , tanquam de corpore p v humano, & fienificat ; nulli ordini par- Mwe[es.) JEÉgyptios intelligit, quos QUE mufcas appellat, vel propter vocis ab- ce ndum, non(fummis, non imis, 39 PR OF«H' ET ISAIZ/E 21.Eteritin dieilla:Nutriet homo vaccam boum,& duas Oves, 2. 22. Et prae ubertate la&tis comedet butyrum: butyrum enim , cut & mel manducabit omnis,' qui reliétus fuerit in medio terrze. 23 Eterit in die illa: Omnis locus ubi fuerint mille vites, liuä mille argenteis, in fpinas, & in vepres erunt. fpoi 24. Cum fagittis , & arcu ingredientur illuc: ve & fpinsge erunt in univería terra. pres enim ,. ) 25. Et omnes montes, qui in farculo farrientur, non veniet | -äï trez iluc terror fpinarum, & ve UE prium ; & erit in pafcua bovis, & 5 1 in conculcax.tiïonem. pecoris. - :CAPUT VIIL. $t fïubetz/r' ïfaia&- in li bro [cribere nomen pueri na[cituri: predicit du vegna lfrael , C? Syria deffruenda ,. Sfudeque. affli&tionem , & fici Ya füturam a D eo. liberationem , licet multi ex. Yuda cafuri fiut: n am [ bet ligari tefTimonium, C? legem fignari fubjiciens , que& legeri hagc : ;ïvwmineanï mala recedentibus i(? go monit 6? g/'i-/:f—.,U r " & ï T dixit Dominus ad — Injis, me: Sume tibilibrum grandem, & Vel . feribe in eo ftylo hominis: Velociter benda í»olia detrahe, cito: preedare. o r trahe ; ^ Prlos. pedum. ) Honefto VV.OC.abulO " tum ij rum ficlorum. prove ln,tum. Domini d inf pubem appellat pilos.pedum.. Sicaqna collirerent.. v pedum, dicitur urina.. a wepres erumt.) Redigenmr in fPiQ- ll; QI.,.ANz£rieb hoso 'vacmm.*.)" In ka& nas, & vepres.. E Ts vaftatione. Bab ylonica » tanta. erit ho- Wetr minum. paucitas , ut qui vel unam vac- 24« C [agittió , 5$ arcu.y Qw)zun erunt quafi filvg. venationi apta. 614 cam, & dunas oves. habuerit , ex lacte V«el quia nemo: nifi. armatus. eo. aude- tl, de illarum. fit commode vi&urus.;; nam bit procedere metu ferarum,. tale,« regione. ab. hominibus. deferta ,. apri cium. Vide: Levit. 26.. 29.. & ferpen- Qtur, prius culti vertentur in. pafcua COpto- 25.. Et omues montes, 65c.). Montes,- fa, ex quo fiet,, nt; vacce ,. & oves là- & colles vitiferi, qui non aratro , fed üt'to &e. turgeant ,. poffitque illarum. do- minus.Tacte ,. X butyro. vefci abun- farculo profcindebantur » quique fpä— tem ] danter,. nofa fepe ad. cuftodiam. uvarum, & eam 22.. Gozedet bz fructuum. cingebantur , jam nemini ps £yrum.). Id, qllu(:)dt ïn of lacte melius.eft, , & pinguius. erunt fpinis illis. fepium. terrori , quo MP minus libere egredi: poffint,. & boves Jfaf*p £t mel. ) Poterit enim quantum.vo- ibi: pafcere , & pecora nemine prohi- Chü lüerit: mellis eximere » €X Civernulis,. bente. conculcare.. iiin 1 i ;'etri$,. in quibus. alvearia. fua. cón-- | flituunt: apes. i Llämm &£randem.y Amplam mem-. K u branam circa cylindrum cori- l w ag UlPfueribr rmillé vites, mille ep pfii volvilem , quales erant antiqaorum ]i-. geuteis, ) Exqu.uib.us.- mille: argenteo- bri , qui ideo volumina. dicebantur.. Cüm ngl-et CAPUT VIL st Óver vb adbiburmihi teftes fidéles * nim, chariam filium Barachiae : , Uriam facerdotem, & Za- VTR . Et acceffi ad prophetiffam , & concepit , & pepärit-fi- iles, lium, Et dixit Dominus ad me: Voca nomenejus: Accelera Jm, fpolia detrahere: Feftina praedari. 4. Quia antequam fciat puer vocare patrem fuum , & ma- eniet trem fuam, auferetur fortitudo Damafei & fpolia Samaris , coram rege A(fyriorum. iU .5. Etadjecit Dominus 19(111'1 ad me adhucä dicens: 6. Pro S£3lo bomigis.) Láteris ufitatis. Chal- nerandam quamdam matronam, & *æ(licz;'tï dxus dixit, ferzpeziraze clarasm , quam prophetiffaàn, quam ejus imaginatio- facile quilibet vel eminus legat , ut ni objecit. Vifus eff ergo fibi Hfaias .E Habac. 2.2. — Seribe wi[um, 6 explaua illam adire, ac videre, quod illa con- eum fuper tabulas, ut percurrat qui ciperet , & pareret filium , cui ipfe '[.' juæ legerit eum. Volebat enim Dominus juberetur imponere nomen illud , 44- celera , &5c. hanc fciipturam effe publicum tefti- E m ^ onium Prophetis , & promilfionis * Voca nomem ejtá, &$c. ) Et prædic hujus. talem fore hunc puer - um, ut jure f'lc m & Velociter , 6c-) Merba in libro fcri- vocari poffit. benda erant hec: Veloczrer fpolia de- "ccelera [polta. detrabere, 6c.) Duo CO frahe: cito pradare. Horum verbo- rum fig nificationem , & m nomina idein figniücancia.ChriHo im- : 5 y&erinm vif ponuntur, primum eR, ceefera ffo- Jomini de infra, verficulo 3. &4. Jia detrabere: fecundum , Feffzza pra- 2. Teffes.) Scriptur&. diriam, E$e.) Quisnam fuerit hic dar;. Significabatur autem hifce no- minibus , Chriftum celeriter fpolia- n f]ïi-- Urias, ut & Zacharias, incertum eft. turum regnum diaboli, fecunr capti- Videtur tamen is fuiffe, cujus mentio vam ducentem captivitatem. Prate- j j eft 4. Reg. 16. & "Zacharias Prophe- Is for- rea Regnum etiam Damafci, & Sa- q)tæ-« ta, de quo 2. Paralip. 26. $. marigz , ut patet ex fequentibus. y aide tafle, qui ex Afaphi Pofteris fuiffe di- [ett- citür, . Paral, 29. I3. 4. dntequam fciat puer ,'va'mrä p4- £remi, £$c.) Auferet fortitudinem Da- Acceff. ad Prophbetif[am, 6 c.) Mul- mafcr, &c. immo hoc faciet, ante- übnmg ü äx ophetiffam hanc volunt fuilfe uxo- (n [e;l rem 1faie, ad quam accefferit Ifaias quam nafcatur, cum fit Deus Omni- potens ante Virginis conceptum. Chri- ) fPä: eam cognofcendo , eamque concepifle, ftus adhuc infans 'prædas agere cco- m & peperiffe filium, cui Ifaias nomen goinin Ampofuerit : 4ccelera fpolia defrabe- pit; Nam ad fe traxit Paftores Ma- re, feflina predari , & hunc filium I-] d $, & in /Egyptum fu ciens evertit l'ia qlTO Verum alü idola , & innocentes IV ïartyres fibi ; boves Chuifti fïguram fniffe. affim axtiqui , & recentiores de B. adjunxit, &c. prohi' V irgine ibtellicunt, & ita explicant. D Coram Rege AF)rio'rüm. ) Tubente r met- Vifus fibi fuerat Ifaias verba illa fcri- Rege Affyriordm , & ejus viribus, & p pfiffe in libro, ut juffus fuerat , fed copis, ipfo prefente. Per Regem y oote cum fcripture. fententiam non intel- Aflyriorum fenfu fublimiori, * & pre- ligeret , innuit il Deus, ut adiret ve- cipue intento incgnige diabolum yquo m 2 e z PROPHET. ISATJE 2 | 6. Pro eo Iquod abjecit populus ifte aquas Siloe , qüæ Va- dunt cum P filentio, & affumpfit magis Rafin, & filium Rof meliae : que I 7. Propter hoc ecce Dominus adducet fuper eos aq:üas flu- vef minis fortes, & multas, regem Affyriorum, & omnem glo- 9 I riam ejus: & afcendet füuper omnes Z univerfas ripas ejus. * Tivos ejus , & ilufat fup-e;*' of?& $. Et ibit per Judam, inundans, & tranfiens ufque ad col- : Tum veniet. Et erit extenfio alarum e 13, I jus , implens latitu.di-- nem terrae tude, o Emmanuel. ti H 9. Congregamini populi, & vincimini , & audite univerfze ll procul terree : confortam i ini, & vincimini, ac.:ci.n.g.i"ce» vOoS, & vinciminl. don 1o. Inite confilium , & diffipabitur : . loquimini Verbum; & taumuss non fiet: quia nobifcum Deus. * d .ir. Heec enim ait Dominus ad me: Sicut in manu förti eru- àvxidt divit me , ne ircm in via Po.pm.i, hujus; dicens : qU& l L N I2. Non I2, * dvit vidente, & fremente , Chziffus. pre- zfos ; fenfus. eft: aquz, id eft, co. yerfüa das. aoit. pie Affyriorum in Babylone circa Eu- 74 loc e 6. .abjectt --.. aquas Siloe. ) - Per um | phratem, & rivos ejus magna copia Siloe, qui eft fons ad radices mon- ebullient, & exundabunt, & Judzim Vd ) tis Sion,, fignificatur Regnum. Achaz,. quaft eluvione ingenti invadent , & Conjur & familie Davidis. Solent enim Pro- occupabunt. U etim t phete*per fluvios fignificare provin- 8- Ufame ad collum veniet. ) Pro- n cias adjacentes, ut per INilum, JEgy- verbialis locutio , qua . fignificatur Ju- Conur L ptun, per Euphratem, Babylonem, deam in. extremu: Türunt e&c. Dicuntur autem. duz. tibus ab- cendam. E periculum. addu- Tl:??lül j,ecii?fe. aquas Siloe, quia cunr viderent Extcnffo alarusi.) Ale vocantur co- Toea Ííe paucas effe, & multis cladibus af- pie miitares; eft enim fermo de Sen- qnem l . fcQtas a. Rafin, & Phacee, de divino nacherib quafi de aquila rapaci. b auxilio defperantes, meditabantur de- O Emmanuel.) GQuaft dicat, cum tu; Qte feQdionem ab ^ Achaz , «cujus impe- o Emmanuel, fis nofter dux, & cuftos, hife rium, qui4 modicis viribus erat fufful- Ü fit, ur tantam. cladem te ls t j qu ^ ?' ra&e tue vum , aquis,Siloe, item. modicis, & inferri patiaris ? l4 leniter : iuentibus comparatur.. bene O-* Comgregaminui populb, 68 "winci- Xn, fal Siloe Chriftum fig;ificat, qui lefffs minmi, 5c.) Parate vos ad bellum con- nmm fuit, & manfuetus, ut agnus. tra Judzos , multas copias contrahite,, lipii, "fuzapfit 9macu.) iXdheht potius.. &c. certe vincemini. Laj 7« Fortes:): Mehementes, aquas fci- IO. Logsimin:verbum.) Confilia ini- iyirs. licet. Euphratis,. quarim allegoria. fi- te, qux vultis, machinamini. OHEUG() gnificantur copie Allyriorum.. Il. Szcut i»owanu forzá, &v) Deus piï ff "féender.) Wuphrates. Bede qq inquit , hoc. in me contulit beneficium, Beper emues rüíves ejH. ) — Ej pro t non. eadem fentirem , & loquerer, 4 CAP U TI VIiI. 93 Y 12. "Non dicatis , conuratio : omnia enim , quze loquitur l- populus ifte, conjuratio eft: & timorem e * jus ne timeatis , ne- que paveatis. $u 13. Dominum exercituum i ofum fan&iiïcatef ipfe pavor p vetler, & ipfe terror vefler. ïlpe;* 14. Et erit vobis in fan&ificationem. * In lapidem autem Luce offenfionis, & in petram fcandali, duabus dom ibus-Ifrael :dn 2. 34- Om. Col- laqueum, & in ruinam habitantibus Jérufalem. tudi- 15. Et offendent ex eis plurimi, & 7 9. 33*. cadent, & cpnterentur; I.Pet. & irretientur, & capientur. 2. 7. etfe 16. Liga teftimonium , figna legem in difcipulis meis. 17. Et expettabo Dominum, qui a $, ,bfcondit faciem fugm a domo Jacob, & preeítolabor eum. 19. Ecbe & que populus hic, id ue fuo peculiari Petram F'ewdal*i.) Idem, quod 1a- ; eru" auxilio przeftitit; qua [ 1 injeia manu, pis offenfionis. Fuit etiam Deus ma- qua me cohibuit. lis petra fcandali, quia videntes fe ca- Xot 12. Nem dicatis, canjz;wztia.) Eru- pi. & vaftari , fcandalizabantur , di- i divit me Dominus, & juflit etiam aliis cebantque, Deus nofter non ita potens perfuadere, ne dicerent , Cozjurazio, L. o €ft, ut illum effe dicunt Prophetz. [*] Bu hoc eft, conjuremus , & confpiremus I6. Liga teffimoniumn.) Manc pro- cum hofte contra Regem noftrum. phetiam liga, & figna, & tege, ut fo- | copia Vel peribimus , quia Keges potentes lent ea, que obfïgnantur. Vel, licet pdgim conjurarunt contra nos. vulgus has prophetias tuas neoligant 1 Omnia enim, qua loguitur, 5c.) Hic tu tamen configna eas, confcribe, & enmn tunc erat omnis eorum fermo: colli ; & earüm. memoriam confer- p Vzl. V conjuremus contra Regem , vel conju- ideturque fumpta metaphora ab itür JU" rarunt Reges contra nos. iis, qui ne rei alicujus oblivifcantur, addi- Timorem ejtis ze fi»ze;:ti&.) Ne com- digitum» ligzmt. Sic Italice dicimus, moveamini metu eorum , & exercitus, Vel fenfus fe P ha legata l dizo. w CO« qü em paraverunt. eft : teflificationem hanc obliga, & jc Set- 19. SanHftere.) Colite, glorifi- figna ei impone, & da cuftodiendam cate. difcipulis poft te, ut omnino apud po- qum f Ip[e pavor veffer.). Ille tantum vo- fteros certum fit, hec abs te h egi, ac . cuROSæ bis timendus eft. populo effe denuntiata. 14. Erit vobis im famHificationem. ) Legem. ) Idem eft, quod teftimo- nium dixit. Vos fan&ificabit , fcilicet eos , qui fe ! «w'wi- timent , && colunt ; nam aliis eft in lp difiibulis meis.) In gratiam difci- ym ol lapidem offenfionis. pulorum meorum, quibus refienabun- -Lapidem autem offenffonis. ) Nam ]ErAhite, tur hec oracula a Chrifto, qui eis ape- impils, .& ad idola converfis afferet riet fenfum Scripturarum. lmia.ini' offenfionem, ruinam , & cladem. La- 17. Expetlabo Dominups, . ^ Patien- is offenfionis is eft , ad quem quis ter licet. videatur oblitus popuii iui Y Das pede offendit, & impingit. nam ejus tandem mifexebitur. Leö(lillm'r« k BilL cum Com, Menoch. T.VT ),q.',ler " ! A e p 4 I GN DAE 3 4 4 1$. Ecce ego, & puer i mei, quos dedit mihi Dominus in (illo qui habi- gnum, & in portentum Ifrael aDqtnino*- exercituum» ing tat in monte Sion. m dixet int ad vos: Quäerit.e a pythonibus, & a 19. Et cu * divinis, qui - ftrident in incantationibus fuis: Numquid non Vi populus a Deo fuo requiret (1) pro vivis a mortuis? 20. Ad legem magis, & ad teftimonium. Quod non dixe- &l rint juxta verbum hoc, no n erit eis ma:udna,lux. corruet , & efuriet: & cum efu- 2or, Et tranfibit per eam, & íufpi- rierit, irafcetur, & maledicet rggi fuo, & Deo fuo; ,22. Et Clet f urfugl. (1) Requir&t. In edit. Sz'xt.'legiwr : requiret. vifionem. 1 A. Ecce ego.) Ego Ifaias. enim qui arte demonis divinant, non- n erba obfcuro fono Ef puers. mei.) Alii Prophete, qui sintellecta quzdam v mecum divitias contemnunt, & fan- muffitare, aliquando (quippe qui fu- (&te vivunt. rüs dzmonis aguntur) quafi pnrene- tici ftridere, & incondiwte-cïläiægge. deor! In þ:gzmm 5 Ef 15 Partent;sm.) PrQ- triba pter novum , & prodigiofum vivendi, Numqiid , &c.?) Hc etiam funt Ia & concionandi modum , quem feque- verba impiorum , & politicorum, fen- 22, bantur, quafi dicat : ficut ego, & di- fus autem eft: an non &quum elt, ut fcipuli mei portentum videmur, ita & quisque populus fuum Deum confulat? apimi Q Chriftus , cujus ego fum pracurfor, Pro vivis a mortzis) Id eft, nunquid & figura, cum fuis pueris , id eft , pro vivorum falute confulet. mortua tom | AApoftolis, ob novitatem fug do&ri- idola , vel «terne mortis damnatos ng,vite, & miraculorum fuperbis Ju- demones? * hoc eft id, quod Deus dzis, & Philofophis videbitur effe por- vulc impiis refponderi. lt t tentum , fpectaculum ,. & ludibrium ; QO. .4d legem magts. ). Potius £ee pas »er illa tamen mult convertentur, cnrrendum eít ad legem , que vos thali fient Chrifti difcipuli. docebit , Ts A Domino.) Dedit mihi Dominus a ]um. quid bqnum.üt ; aut ma- Q Domino, qui loquendi modus, ut no- d teflimonium. ) Ad arcam , & ad VTIQ] zat Forerius , fingularem Dei provi- propitiatorium , unde vera funduntur » oracula. " pod dentiam fignificat fuper ea re, de qua fermo eft. Sententia ergo eft, Qiuos Si zon dixerimt jexta verbum l'a?c.) fe mihi Dominus fingulari fua. providen- Si Judzi aliter refponderint, quam Quib ujb tia difcipulos adjunsit, ego hic doceo, & jubeo. h ui babitat im monte Sion.) Cujus Non erit ció matutina [ux. ) Ma- templum eft in Sion.. nebunt in tenebris, & omnia illis h male cedent. -t 19« Com dixerint ad vos.) Cumvo- N bis, qui in anguftiis verfamini pro- Qj. T*anfébit per eam. ) Miatutina $" pter metum Rafin, & Phacee. lux veritatis, & felicitatis tranfibit per tIOA l Judzeam, & ab illa recedet. tl A pytbonibss. ) Vide dicta 1. Reg. 29. n. 7. D Corruet , £5 efariet.) ]udsa, me Gtrtdemrb i " incant:ztioniäi&s fuis. ) Suf])iciet /änfum, ö'c) Sive in ce- thi lum furfum afpiciat , five in terram Pagninus vertit, qmi garriunt ; folent & dem * H CAPU T Vill. & IX. 35 nf a. Et ad terram intuebitur, & ecce tribulatio & tenebra , lab difiolutio & anguftia, & caligo perfequens, & non poterit avo- ,a lare,,dg a nguüia fua. * i ? a 200 CA-PUT IX. * Vaticinium de Chrifhi nativitate , ipfiusque imperio multiplicando: Qixe« de liberatione. Sfude a regibus ljrael , & Syrie : quorum regno- rum , & prafertim regni Jfrael. ad Deum redire nolentis , 1€ fü des , inteflinaque. diffidia fulpi gmviü?mas C : : j À E pradiir, Rimo tempore alleviata eft terra Zabulon , & terfa Ne- Miath; 4- 15 I.P phtali: noviífimo agg qt, us ravata eft via maris trans Jorda- r fono nem Galilæ ge gentiumv. 2 2. Popu- DBANS qu t p'nrene- Gentium , aflidue in ea verfans , pre- deorfmï-x : nihil aliud. videbit ; quam E?C. tribulationes, «&c. ex quibus emerge- dicans, patrans miracula, pluresque um fnt re non poterit. convertens. m fen- Via maris. ) Via mars , Inquit o2. Diffolurio.) Virium cqrporis; & " ek, W animt. Adrichomius :n deferiptione tribus Neph- sonfulat * Caligo perfequens. ) "Fenebrz malo- 23 £ha4li , cujus in prophetia Ifaiz, li- nutqui rum inevitabiliter irruentes. 35 bro 'l'obie cap. I. & Evangelio mortua ?» Matthzi cap. 4. fit mentio , indeque imo tempore alleviata eff terra ,tiimatos I: ]) R Zalnlon.) Primum leviter fpo- 29 nomen habet, quod e Syria in occi- x Deus ?5 dentem ad mare magnum, feu medi- liata, levi plaga affi&ta eft Samarie 23 terraneum ducat,publica quzdam via pars ; tribus fcilicet "Labulon, & Neph- ?* otiis f* thali (utpote extime, per quas Afly- eft, que initium in Syria fumens, per u vos riis tranfeundum erat ad alias tribus) 35 montana 'lhraconitidis regionis, & qut fra- o em Aí- 55 civitates Cedar , & Corozamm, atque que per Theglathphalafar Re V / erbum ?? Jordanem fluvium, tandemque ur- Iyriorum expu nate funt. m,&ad p qualal , f gnificat alleviari , vel 32 bem Capharnaum tranfit, illincque yduntur J5 per lítus maris Galilez procedens , pondere , vel divitiis , & exiftimatio- Hoc accidit tribubus illis , ex juxta civitates Bethfiidam, Nephta- ne. ,9 lim, Sepketh, & INaafon praterit; hn hu- uibus acte funt prede. b qu&m Novi[frmo.) Pofterius. 53 & per. Galileam Gentium , ac val- lem Afor,que nunc $. Georgit ap- M ggravata eff. ) Graviori clade af- 53 pellatue , Ptolemaidem decurrens; fefti, & vaftata a Silmanazar reliqua merceS fuas in univerfum occiden- aiia ili Samarig pars, maxime Galilz a, qu& 35 35 tem diftrahendas , ad mare ma- & entium dicitur : fablimiori, & po- E gflll*ïï:l exon emt, Maniint tio;t fenfu Chrifüum jam. natum in- mübif d telligit, qui pr edatoris celeris munus Traus Jordanem. ) Hec Galilea a Zabulon, & Neph- dicitur trans Jordanem, zefpectu Sy- primum interr Xxi1c h thilim exercuit, ubi predicare corpit; ii n « deinde gravius predatus eft Galilgam Galilea gentimm. ) 9ic dicebämï jp r */& 36 PROPIET FsSXATUM / ;!.affs z.-:yPopullus a.,qvu:i ambulabat in tenebris , vidit lue - ÀiARER ma- gnam: h Orta fobi ; abitantibus in'-regione umbra mortis , & lux eft eis. * * cabi 3. Multipl icafti gentem , & non magnificafti letiti&m. Loe- tabuntur coram te patïï ; ficut qui lcetantur in meffe, (icut exul , fïï&m À es capta praeda, quando dividun* fpolia. * * D LI N ftpe 1 J ugum enim oneris ejus, & virgam humer ! ejL1s $ frmi * ]'l—-ld. fceptrum exattoris ejus fuperafti, *ficut in die Madian. üfqu 7./22. 5. Quia omnis violenta praedatio cum tumultu , & vefti- $ mentum miítum fgnguine, erit in gombu&ionem, & cibus ignis. 1 06 PAR- ea Galilzz pars, qux vicina erat Sl-cu,t 7;;—1' læt&ntur i mejfe.) Ut Iz- Q1 gentibus , 'I'yriis nimirum , & Si- tantur agricole , cum copiofam mef- doniis. fem colligunt. [ Pris Q. Pop «lus.) Galilez, Zabulon, & 4. Jegum entm oneris ejus. ) — Ju- Picitu Nephthali. In rencóris.) Infidelitatis, id eft, ]u- gum fervitutis, quo. Galilea gentium qui a daifmi mixti cum Gentilifino. premebatur a diabolo, & a peccato. humer Lucesm m« 'qnau. ) Evangelicam Virgam bumeri.) Virgam, & flagel- qui veritatem ,. & Chriftum ipfum , qui lum dorfo ejusdem incumbens, & eam Qqua i'lg afflligens, & crucians. fülare eff lux vera qua illuminat oPrHem bo- minzem. Sceptrum exattoris) Imperium dzmo- cem, | I regiane'zmäræ mortis.) ln den- nis tributa neccatorum a fuis exipentis. tis gef Superaft;. ) O Chrifte. 4Adn fiffima caligine ignorantiz, & pecca- toruim. Sicut :2 die Madian, ) Glöriofam Tétonf Lasx orfa € de hoftibus vi&toriam reportando ,-ut rabiy tia, & claritas effulfit. f ei.) Chrifti fid S? grá- uondam Gedeon de M adianitis z CC':/. J u d. 6. . dempdti o G Maltiplicafi? gentem.) ld el Tu, rifte, per te, & Apoftolos tuos B. Quia ommis iia/enm prdalatia CU ex Judeis, & Gentübus multos con- tumultu. ) Sicut Gedeonis violenta lülï $ predatio facta eft, cum tumultu ca- (it a vertes.. Vox Hebrea ryan 4irbizba, Dey fignificare etiam poteft »agzi/cafti, an- ftrorum /MVadian , ut in ejusmodi re- «t/Hi : quafi dicat, multiplicafti, & auxi- bus fieri folet ; ita Chriíti przdatio Vot ]) violenta tumuüultum movit 3 tun in forts, fti tuis donis, & beneficiis gentem, fed F non auxifti letitiam. lartaro, tum t in cafïrïs mund.i, & Wr Latitiam.) Gaudium ex fruftu pre- daemonis. ) ! dicitionis, quaft dicat, nosm tam ma- Et veffimentum m/jiwn f*ngutne (XMG [ gnus erit fru&tus concionum Chrifti, erit 4m combaflionem.) Sicut veltes H!r',g f & Apoftolorum, at Iu rebatur. que res tanta me- - fanguine cruentate , & oladiis per- ft'f, li foratz ufui amplius noón funt, fed Latabunrzur , 8c.) Nibilominus, qui traduntur igni ; ita acies deemonis pro- u ad Chriftum converfi fuerint, viden- U. j fligate , & confoffz, & fuo quodam- tes tantam lucem, gratiam, & falu- modo fang iüïïï*x tem mundo datam lIgtabuntur. uine cruentate Pabglum Pri erunt igni?e E ïL Deim CAPIFT ( 37 ffa 6 PARVULUS eni m NA'TUS eft nobis, & filius datus eft [ nobis, & fa&tus eft principatus fuper humetrum ejus: & vo- cabitur nomen ejus Admirabilis, & confil I jarius Deus, fortis, I pater futuri fzecull, princeps pacis: r it ant 4. Multiplicabitur eius imperium, & pacis non erit finis: fuper folium. David, & fuper regnum eijus fedebit: ut con- 4 firmet illud: & corroboretin judicio , & juftitia, amodo & ufquein fempitérnum: zelus Domini exercituum faciet hoc. reli- g. VVerb.um mifit DOmiqus in Jacob , & cecidit in Ifrael. :'faus m 3 'QEE A d Ütle- 6. Parvslas emim darus ef nozï-iQ..) ternam animi Qii tam infignis vi&torie auctor eft. tem largitur. pacergr;' & tranquillita- » md- Fius.) Dei , & Virginis. Z« Mu!riplimäïitu.r ejæ-s zmperium. ) Prl'ncipzztzuk fä&per Dbusmerum ejw.) Nam dominalitur a mari u/äze ad mae )h Dicitur principatus efle in humero , re, 6 adorabunt eum emnes R entiuul eges fere quia magi&ratus , vel pro iis fitcllites, re, 8c. Pfilm.71. & 11. 4t0 humeris geüant virgas, vel fafces , Pacis monm erit fimis. ) Quamdiu quafi fizna regiminis, & imperii, & enim ftabit Regnum Chrifti, tamdia figd- &em quia ipfi qu;tfi humeris Rempublicam * ftabilis erit pax illa, quam Deus fuis fulcire videntur. Chriftus etiam cru- teftamento reliquit, & quani mundus demo- cem, fui priücipatus infigne, hume- ignorat. s Reenum igen:is. ris ge avit. Super /Bliumx Dav:d. ) Admirabilis.) Sunt enim in Chrifto Chrilli dicitiir Sedes, vel folium Da- reconditi, & inzftimabiles rerum mi- vid, qui:xregnum ejus fpirituale adum- riofm rabiluum thefauri. bratum fuit regno temporali Davidis, ylo ut Cosféliariu:. ) Quia confilium re- & quia Davidi fub typo regni fui pro- ànitis , demptionis humanz prudentiflime , & mifium fuit hoc Regnum Meffiz, tan- £ fideliffime peregit, & fan&tiflime con- quam filii fui.- W'a qm filia, & documenta. hominibus tradi- Super regnum ejus /äfleäät.-) In regne oentà dit ad falutem )ertfnentia., ejus regnabit. i i Deus, ) in ebreo eft 5x e/, que In judicto, 65 ju/zz;fl'zt.) ]ufto ju-diciä BUA vox Deum fignificat, quia robuftus, r dano fortis, & invictus eft. Zelus Domini , 6c.). It epiphone- maà; quaü dicat: Amor Domini ze- "'üdt i Fortis. ) | Hebraice eft 333X $/é- lotypus, quo nos amat, & aimnari cu- bor , id eft, porens ,. vir. validus Gdl ) quafl gigas , & pit, hoc faciet. ut Vatablus ve;-tic ; 9. Verbunm, 6fc.) Aparvulb Emma- Heres fortis. 4 gy!'ü( Pater futurt faculi.) Pater aternita- nuele redit ad'fua tempora , hoc eft, ; vdles 2., ut vertit Vatablus; Adam enim ad excidium Samarig. . Sententia ver- ls p cenult nos tem 1 ficuli eft: ficut Deus Jacobo, five t »ori; Chriftus eterni- m ; tati ; Adam morti, Chriftus refurre- líraeli , hoc eft decem tribubus , & mis pm' &ioni ; Adam terre, Chriftus coelo. Samarie verbo przdixit, & commi- godum Primcéps pacis, ) Quia pacem inter natus eft, ita reipfa cecidit ypilim Deum; & homines confütuit, & in- accidit. M LPAROPHE*T. ISAIZE; -.38 9. Et fciet omnis ïpopulus Ephraim , & habitantes Sama- dot riam, in füperbia , & magnitudine cordis dicentes : 1o. Lareres ceciderunt, fed quadris lapidibus zedificabimus, &c Ífycomo ros fucciderunt: fed cedros immutabimus. ^qxf. Et.e levabit Dominus hoftes Rafin füper eum , & inimi- fjf cos ejus in tum ultum vertet:- -132. Syriam a b Oriente, & Philiftiim ab Occidente: & de- qui tür vorabunt lfrael toto ore. In omnibus his non eft averfus fu- enta : * fed tor ejus, fed adhuc manus ejus ext 13 Et populus non eft reverfus ad percutientem fe hP minum exercituum non inquifierunt. r4. Et difperdet Dominus ab lfrae ( lcaput, & cagdam $ in- curvantem, & refraenantem ,. die una. 15. Longz- N — fini cum judez genti femper infenfi, & Q. Et fciet omnis populus, ) Guam infefti fuerint, omnes alii illi nocen- imprudenter , & temere dixerit, que feg3untur verficulo 10. di occafiones arripiebant , & alioqui verum eft illud. u r In fape;bia.) Prz fuperbia, fuperbe. IO. Lateres ceciderumt , 6c.) (uafi Aypvig mto'S046 má6 dyyp £uMverau, Quia aceurrunt ad dicerent , deftruxerunt civitatem . no- Querch e"yerjk 07226$ lienanduxs. toljo Ítrim laterittam, non curamus ; nam Yoci zdificabimus marmoream. Toro ore. ) Avide, ut 8—01001-'0 cum kame urgentur. feræ?faciunt, quà Sycomoros y eTc. De fy dinn vide di&ta 3. Reg. Io. 27. Hujus Non eft everfus furor ejus.) Quia per dz hemiftichii fententta eadem eft. cum hanc Ailyriorum vaftationein ifraelitz qua non refipuerunt, nec idololatiiam de- bus fuperiori , fed 'alio -proverbio ex- feruerunt. plicata. * für i ; Cedros £ )nmzt.zäimtt:s. ) Subftituemus. Extezt4.) Ad feriendum. AC I. Elevabit Dominus hoffes Raffm. ) 14. Caput, £ candam smcurvantem, Quia Deus hoftes Rafin Regis Syrie, pu- &6 refranantem , &c.) Quod dicitur , is,i ta AX f lls H yrios , fuperiores, & victores dsgCcurwvantem , £5 refr.enantem, in He- faciet. " brao eft, Ramum curvums &Y juncum. [r Super eumm.) P rimd contra Ra- Caput, ramus, & incurvans , voca- Pa tur fenex, fenator, rector: cauda ve- dice fin; hoc ením proprie refpicit vox , P 24722 mox deinde contra Ephraim, ro , juncus , & reirenans , vocatur & Ifrael. pfeudopropheta, ut patet ex fequenti- Wter do. rumnltum: vertet, ) Vel, ut fi- bus. Senex ergo, & fenator vocatur r nificat vox Hebraica, comdez[abit , caput, quia honorabilis eft prz c«te- þn vel comglomerabit , üt Ícilicet - con- ris, quos confilio, vel imperio regit, p* gloraerati ipfum adoriantur cum tu- ut caput regit cxtera membra.. Idem ab multu. ; vocitur incurvans, vel quia deorfum N 12. Syriam ab Oriemte, €6c.) Ad- ipfum, & totum corpus curvatur in D fenibus , vel quia alios exemplo ,. con- bu jacet enim Syria terre fancte ab orien- ve, ut Phiiftei ab occidente , qui filio, & legibus dirigit, aut curvat ; 4 rior N C AJP UT IX( 39 d 14. Long&vus, & honorabilis, ipfe eft cap x u & "pïlopheta docens mendacium, ipfe eft caüda. Ds, 16. Et erunt, qui beatificant populum iftum, feducentes: & qui beatificantur , pracipitati : DCf 1. Propter hocfuper adolefcentu lis ejus non læfabitur Do- minus : & pupillorum ejus , & viduarum non miferebitur: t de quia omnis hypocrita eft, & nequam, & univerfum os locu- j fü- tum eft ftultitiam. .In omnibus his non elt averfus furor ejus, fed adhuc manus eius extenta. 18. Succenía eft enim quafi ignis impictas, 1ifeprem , & fpi- n nam vorabit: & fuccendetur in dénfitate faltus, & convolve- n, in' tur fuperbia fumi: . I9. In ira Dom! ni exercituum c.ontui'bata eft te&ra , & erit n populus quafi efca ignis : vir fratri fuo non parcet. 40. Et declinabit ad dexteram, & efuriet: & come det ad —ó finiftram , & non faturabitur : unusquisque carnem brachii D& z ful f0l alioqui WVocatur ramus, Et pupilloram, €c.) :Ne horum qui' ut ratio poltulat. at quia in Republica validus eft inftar dem miferebitur, quos alioqui folet pe- quit d roborei ramt. Porro pfeudopropheta culiari ftudio protegere, quia hypo- vocatur cauda , quia viliffimus , vel critz funt, & fcelefti. Wldll/ll. Stultitism.) Chaldzus, mtndacem. faciutity quia adulator eft, ut canes caudablan- í diuntur, vel peftifer, & fimilis cau- LXX. inju-þ*zz. de Ícorpionis. Dicitur refrenans , In omnibus bis , €fc.) Repecitur hoc luia per ex I2. verficulo fuperiore. Vi quia fais falfis oraculis, & dogmati- um de bus frenat, & flectit populum. Dic- E3. Smccenfa eff Emi 7;44/!' igui rm- tur etiam juncus, quia ejus frznum eft pietas. ) lmpietas, quafi incendium janceum , fragile , futile, & inane, late populatur regionem. quia ejus do&rina non eft folida, for- Veprem , &5 [himam wora bit. ) lefa WMNW, tis, & robufta, fed facile cedens, mol- impietis plebem perdet. dicitity lis etiam , & carni jucunda. E£ füccendentur in den[tzate. faltus. ) o ne .X6. Qui beatificant popilum iffnm. ) t ipfos etiam proceres, & poren- f WW- Pfeudoprophetas intelligit, leta pre- tes , üi fimiles funt excelíts arbori- diceutes populo, bus, à amma hzc, & peccatorum pc- quda Yé Pracipitati.) Yin mortem, captivi- na corripiet, : yocatit tatem , exitium., fe ieit 17. Propter hoc. ) Pr opter pfeudo- Convolvetur Pzþef524 fum:) In He- & X vanitatem breo eft, elevabtn: fe feeundum elevatzo- TP n prophetarum mendacia, nem fumi, eorum faperbia inftar fumi j populi, qui feduci fe patitur, nec ié yio g abducit a peccatis. diflipabitur, & evanefcet. Vel vepres, dem & faltus fimul akiffimo igne, & tumo Super adolefcentwlis ejus nom latabstur involventur. » jeorfom Domipss.) Mon erit eis propitius, & ] qtur i benevolus, fed ne illi quidem itene- 19. Canturääfa eff terra. ) LXX combufla eff terras & propter incen. , ?* yiori &tati parcet, TL ,/ N 40 PROPHET.mAIæ; fui vorabit: Manaffes E phraim, & Ephraim Mangfï'en- :fimulipfi 5 contra Judam. fint 2or. In omnibus his non eft averfus furo - r ejus? adhuc maj fürot nus ejus extenta. C"CAPUT X (att, " " I/ci coüdefztibus leges iniquas in oppre[fionem pauperum , &? vi- fim: duarum: regem ZAljur oirgam furoris Domini pradicit ob fuam ciong $ Juperbiam , & cordis arrogantiam. bumiliandum : confola- jur l/rael, ne timeat ab. Affur , reliquias ipfius ad qi Deumn convertendas praedicens. Num: JE qui condunt le lQ v ges iniqtla;L: & fcribent&s, injuftitiam ( ícripferunt. [ eds 2. Ut opprimerent in judicio pauperes , & vim facerent vindo caufe humilium populi mei: ut effent viduzxe praeda eorum i [cilice & pupillos diriperent : E Cidami '8. Quid facietis in die vifitationis , & calamitatis de longe venientis? ad cujus confu Supt gietis auxilium? & ubi derelinque- lec K tis gloriam veftram. T65, ul 4. Ne iticurvemini fub vinculo) & cum in.terfe&is'-c.:-adatis? $ Super omnibus his non eft averfus furor ejus , fed adhuc ma- qui [ z támen nus ejus extenta.v s. Vae etsj dium calamitatum immiffarum con- O T fcriblentes, G$c. ) : Et qui fcri- vreffi, turbata. v bentes leges, eas injuftas fcri- lr Vir fratri [u0 non parcer.) . '"Vanta Wt ad erit lfraelitarum tum ra * pferunt. Vertere etiam poffis: Er delitas, tum fumes. bieg , tum cru- Seribis, qui injufla feribunr. Scribas Vlrga i intelligit furisperitos, adfeflores IMa- T QO. Ef declinabit , €7c. ) Sicut fera iftratuum, quorum erat officium ju- frif famelica fevit inter armenta, & mo- d icio declinintes monere. 6 G do a dextris, modo a finiftrris pecus jugulit, ita & ipfi inter fratres, & 9. Pifftationzs.) Punitionis, cum fidlen. Deus gladium ulionis in vos di- Pop;. proximos graffabuntur. Rringet. Wos Carnem brachti [ni.) Vilios, fratres, De [onge. propinquos, eorum bona, aut vitam ) Ex Afryria. N T etiain. eripiendo. Ués derelsnquetis glorikm veffram , DN . : Dütw Man«affes Epbraim.) Unatribusaliam &c.) Quibus dabitis veftras divitias, vt Simul ipff contra Judam.) Qu prius ut exitium evadere poffitis? * Vel, ltos odiis inter fe diffidebant, jam contra quid hec-vobis proderunt? Judain confpirabunt. Omn Ial 4 Ne incurvemini fub vinculo. ) Ne ls | 21. la &is emnibus, €'c.) Vide fuprä Xtivi abducamini. * Bene verti po- feri nuin. I2. & [ :: |ONfé quis fe :'murw:wat incer D CAPUT X. 4l ülipfi y. VeeAffur , virga furoris mei, & baculus ipfe eft, m LÀ manu eorum indignatio mea. [ « [f 6. Ad gentem fallacem mi ttam eum, & cont—ra'poi)ulum furoris mei mandabo illij ut auferat fpolia, & diripiat prze- dam, & ponat illum in concuJjcationem quafi lutum platearum. 7. Ipfe autem non fic arbitrabitur , & cor ejus ita non exi- J ftimabit : fed ad conterendum erit cor ,ej.us , & ad interne- Cionem gentium non paucarum. Jum li S. Dicet enim: L2 9. Numquid non principes mel Aümul 'reges funt ? Num- quid non ut Charcamis, fic Calano: & ut Arphad, fic Emath? Numquid non ut Damafcus, fic Satmaria. . 2 3 * Tram Io. Quo modo invenit manus mea regna 1 dolijfic & fimula- cra eorum de Jerufalem, & de Samaria. II. Num- it'ent 9. Numquid non principes mei fimul Re- vinüo: , aut,mter occifoós fe abjecerit, Tum, fcilicetnon evadet. ges f4nz ? ) Nonne proceres, qui in. ErR ocums in-te/fe-ffiy cadali:.) Ne'roc— palatio meo degunt, fimul ieges cidamint. fünt, ita ut merito Rex Regum di- nge ci poflim ? Seper omauibus bis,. C c.) Repetitur que hzc fententia, quafi verfus intercala- Nunuqu d nom ut Charcamis, frc Cala- ris, ut non femel capite fuperiore. 2n0?) WNonne ficut feci Charcamis, ita etiam feci Calano, utrisque expu- ats? 8. Fa 4fur.) WMinatur Allyrüs, ; ff quia licet flagellum Dei futuri effent , gnatis ? Charcami, ut docet $. Hie- tamen caftigationem Judzorum , quam ronymus, eft Syrie urbs, fita ad ri- V2 Deus jufte intendebat, ipfi tyrannice pam HEuphratis. LXX. tamen pro executi funt, & limites ultionis trans- Charcamis vertunt: Regiozes, qua funt oreffi. fépra Babylonem. j feri Virga furoris,€c.) Deus malis uti- Calano.) Uxbs eft propeBabylonem, ; fari poftea dica Crefiphon, fuitque ee 127 tur ad plectendos alios malos tanquam virga , aut baculo. gia Parthorum , tefte Plinio lib. 6. jcribas In smante eorum indignatio mea.) M- cap. 26. : Ma fyrii funt miniftri indignationis mex. Er ut. drphad, ffc Emath? ) ld eft nj* .6. Gentem fallacem.) judxos, qui fubjeci mez ditioni. Arphad urbs fidem Deo datam fzype fetellerunt. eft non longe a Damafco , de qua Je- ' cum Populum furoris mei.) Eosdem Ju- rem. 49. 23. Emath eft duplex, ma- j d- €&os, quibus furor meus irafcitur. jor, minor, major poftea dicta An- tiochia, minor poftea appellata eft z. lpfe aurem mon " arbitrabitur.) Niümirum Affyrius Sennacherib , qui Epiphania, de qua Àmos 6. 15. non exiftimabit fe tantum adhibitum, Ur Dama[cus , ffc Samaria? ) d eft, [ Mly ut fit virga. Dei ad caftigandum Ju- mihi refiftere non potuit. jitusy IO. J»venit manu: mea.) Manus, & Vds dxos, aliasque gentes, fed volet eas omnino delere , putabitque fuis viri- potentia mea expugnavit. ;wï re- bus, fe au&ore , non autem a Deo - Regna ideli , 6$c. ) Ut oecup N fieri. gna ge*ntiwum idola colentium, nec eas Ed g po Biél. cum Cops. Menoch. Tom. V. que 4 PROPHET. ISAIJE i:. Numquid non ficutifeci Samarice i ; & idolis .efds : ..fick 1f faciam Jerufalem, & fimulacris ejus! Ing 12. Et erit eum impleverit Dominus cunca opefa fua in debi monte Si ion, & in Jerufalem , vifitabo fuper fructum magni- Il' fici cordis regis * Affur ,& -fup'er— gloriam altituldini.s'ocuïoä &f rum ejus. ] [Urni 04. 1I3. Dixit enim in fortitudine fnanus meæ. fe.ci, & in fa- I6 Reg, plentia mea intellexi, & abítuli terminos populorum, & prin- äd C 19.35 cipes eorum depraedatus fum , & nir blimi refidentes. detraxi quaü potens in fu- 1j 37.36 : 14. Et invenit quafi nidum manus imea fortitudinäfh popu- W. 20 lorum: & ficut colliguntur ova, quze dereli&ta funt, fic uni- fuee verfam terram egocongregavi: & non fuit, qui moveret pen- fj nam, & aperiret os, & ganniret. i 2 1$. Numquid gloriabitur fecuris contra eum , qui fecat in Deul ea? aut exaltabitur ferra contra:eum, a quo trahitur ? quo modo fi elevetur virga contra e levantem fe, & exaltetur ba- Culus, qui utique ligngm eft. f "- 160 PT?- n g'l N fägiones juverunt Dii eorum tutela- I3. Dixi enlm.) Sennacherib.. Pul res, fic eorum fimulacra evertam- in Jerufalem, & Samaria. In fortitudrze , äc) $i quid fortiter BLLT Vel Regna aut fapienter fa(tum eft, id mez for- $ idoli dicit illa, que minutum aliquem titudini, & fapientie debetur. di dï Deum colebant,*cum Sole Affyriorum 4ifiuli.) Yranftuli late imperio €o non comparandum. ( lcà propagato. li db Síc & ffmmnlacra, &c.) Nerti be- : Quaji potens. ) Quipþe potens. lyee ne poteft: vorum fimulaera pra (Diis)) I4- Quafi ntdum.) lamtacile, & cito : gerafalem ; E BSAAAYAG. regna fortiflima fübegi, quam ova, & I— I2. Et er;t , &7e. ücer; ) Loquitur Pro- pullos in nido colligit rufticus. T pheta in perfona fua. CongregaU;) Sub imperium meum, —— i pe Impleverit Dominus cuntla opera fmea-) vel predam ex omnibus regnis collegi. hi Cum ufus fuerit virga Affur ad fla- Ganniret.) Ob(treperet, aut obfi- m fteret. Yrir gellandum | Judzos. Vide 4. Reg. Gannire proprie eft vulpium ; I6 18. I4. dicitur tamen etiam de canibus, cuim 4 4 ululatu doloris , aut gaudii fiofla Ó & puniam. JfF'abo. ). Requiram, 'Vexamivnabo, edunt. Inde transfertur ad aves, ut üc NoCat Frithum magniffcs cordis.) Cogitatio- idem fit gannire, quod garrire, aut Vtüs nes, & opera füperbiffimi cordis Senna- vocem edere. cherib ; hzc enim funt fructus cordis, IS. Numquid eloriabitur,05c.) Non Q Vr abu A1cut arboris, & radicis funt fru&us tuis viribus Sennacherib hec pera- über folia, & poma. &a funt, ego te, ut inftrumento ufus ' Li Et fuper eloriam, &c.) Gloria alri- fum. , fudini: oculorum € ue L Ti t ft elatum fupercilium, ; Q*:*" ütiq guum efl.) Nec d fe tllm a & fuperbia, »moveri poteft, fs j CAPUT X 43 j fic : 16 Pfoptei* hoc mittet dominator Domintus exercituu m in in 5 t n »"gibus ejus tenuitatem: &fubtus glorigm ejus fuccenfa ar- n debit quafi combuftio ignis. x 2 Jdi0« 17. Et erit lumen Ifrael in igne, & San &us ejus iri Hammai, una & fuccendetur, & x devorabitur fpina ejus, & vepres m die In f« I8. Et gloria faltus prit öjus , & carmeli ejus , ab anima ufque in f àd carnem confumetur, & erit terrore profugus. 19. Et reliquize ligni faltus e j jus pree - paucjtate nümergbün-» tur, & puer ícribet eos. L $ p * 9o. Eteritindieilla: non |cuni« adjiciet refiduum Iírael , & hiqui tpen« fugerint de domo Tacob, inniti fuper eo ; qui percutit eos: D fed innitetur fuper Dominum fantCtum Ifrael in veritate.* at d 21. Reliquie convertentur, reliquie, inquam , Jacob ad s 'Deum fortem. ? quo 52. * S"l r oee p F;z Erit z*errm.'e prgfkgm. ) Fugitenim 16. Ix pingzsi?m: ej:-;s tegzzaitazem. ) i PTP' Pingues, validosque milites, macros; hac clade ab Angelo accepta Senna- d debiües, & imbecilles reddens. Pin- cherib, & paulo poftoccifus eft a fïliis,. rib.. 4. Reg. 19. 37. nuabit. cuia, & profpera ejus omnia exte- : d fortitet I9. Reliqmis lügui : feftus. ) Reh- z t Succenfz , £$c.). Verba fic funt ordi- quig exercitns ejus : adeo pauci erunt, nanda , qwaff combufiio fuccenfa , quafi ut catalogum eorum puer fcribere dicat poffit. : imperio confumam . veluti igne füb- je&o gloriam ejus, id eft potentian, Numerabantur.) Prius enim quo- UE five exercitum , quo gloriatur. dammodo innumerabiles effe vide- bantur. ]s &cito 17. L«men lfrael-) Nel Deum vjn- jo(ïï bel- m ov dicem intellicit, vel Angelum exter- 20. Reffdumm lfr.zel.) Qui:] , us minatorem, qui Affyriorum 185. mil- Iorum calamitates erunt fuperftites. . lia percuüït. Qui. fugerint, ) j a erint. * . Qui clades. eva- B collegï- Spiza s. 6 vepres. ) iMilites Af- aj 0* dyriorum, tam majores, quam mino- Quj pertutit e?5.), Reges idololatras res, ab Angelo occidentur. intellicit, qui cum auxilio fe Judzis Vul[)fllln j futuros pollicentur, arma. poftea: ineos 50$, cum I9- Er glor:a faitus: ejus, €f Carmel;.) convertebant.. d g Duces, & Principes exercitus faltum NOocat, quia exercitus armatus, « ha- Iþ verzt4te.) Ex corde, & fideliter. Jave, * ftatus. filvam refert. Carimelus autem ts a ob Religuiie a»mw?æmw.) Hebrai-- :ob. ornatum. veflium ,. & commeatus ce eft, Sear Ja[uP » quod. erat nomen. .abundantiam ; nam. Carmelus mons filii Ifaig, ut dictum. eft fupra c E um Ya Auberrimus eft,& afpectu jucundiffimus. hat Per.ï' 1. 3. eo enim alludit. — Significat ergo gt qjui Ab 47zi7na«ufgzæ ad carzem.y Omni- reliquias paucas Judeorum, qua ftra- n0 confuümentur ,' tum morte prafenti, gi huic fuperfuerarit , quasque fieura- bat, & fignificabat nomen filii Iíaie » eum sternapvehenna. Refpondet phra- N« /df l ad. Deum effe conyertendas , tmn;e'mf- fis: italica, L amin?az € i eor10. PROPHET. ISAIJA 44 & ld Infr; II.II. 22. * Si enim fuerit popul us tuus Iírael quafi arena maris , reliquiie convertentur ex eo; confummatio abbreviata inun- Comn R : 9. 021171.. dabit juftitiam. 23. Confummationem enim , & abbreviationem Dominus tta, ( ; Deus exercituum faciet in medio omnis terrze. /.24. Propter hoc , haec dicit Dominus Deus exercituum: QU Noli timere populus meus habitator Sion, ab Affur ; in vir- ga percutiet te, & baculum fuum levabit fuper te in via JÉ- * gypti. Jam | 25. À dhuc enim paululüm , modicumque , & confumma- 3 * Infr.: bitur indignatio, & furor meus fuper fcelus eorum. Culam .26, * Et fufcitabit füuper eum Dominus exercituum flagel- hum 7.36. * Jud lum , juxta plagam Madian in petra Oreb, & virgam fuam A 7- 25 fuper mare, & levabit eam in via /Egypti. excelf 27. Et erit indie illa: Aufereturonus ejus de humero "tiw,' ESEum & jugum ejus de collo tuo, & computrefcet jugum a facie * O]J€1. 09 7 - 28. Ve- b /, Pel' quas pore Ezechiz , —( Vide 2. Paral. 30. cet contra te, & vertetur contra Af- it Jerof num.Q2I. & 22.) tum maxime tem- fy rios, ut plectat fcelera eorum. . C pore Chrifti. 06. Juxta plagam Madian,Gc-) Ma- pirtem | Tüm Lut . 92. z enim f'uerzt populus 2uns, €$c.) dianitas noh armis , fed pavore de- uamvis juxta promiffionem Abra- dit in exitium tempore Gedeonis , Jetofoly hz fa&am, populus Hebrzorum plu- it& per Angelum cedet caftra Sen- 1. ( rimus fit futurus, tamen pauci eva- nacherib. Qcerent proxma Vvertentur. dent incolumes, & ad Deum con- * In petra Oreb. ) 'Locus cladis Ma- dianitarum. Vide Judic. 7. 25. n eff, Confümmatio.) Confumptio. Er virgam fuam [mper mare.) Su- * 0ffyg "dbbreviata,) Qu ad breves, id eft, fcitabit virgam, & flagellum fuum, tfüs cele 6444 ad paucos redepit Ifraelitas. quemadmodum illud fufcitavit contra Inundabit juffitiam-) Mgghum affe- 4Egyptios, cum illos percuflit in mari. boath, Levabit eam.) . Virgam attollet ad 26 Hj ret juflitiz, & fanctitatisincrementum. percutiendum ^ . C vicim, Refpicit precipue Propheta tempora n hORE Chriftianifii ' poft cladem. Judzorum I» via JEgypti. ) Adeum modulh, iub Tito. . quo percuffit ZEeyptum. 27. Computre[cet jnmgum 4 feacie olei.) Ti nv 23. Confummationem, 6/c. ) Nam ad Vatablus, & Forerius yertunt , Pr« paucos Deus rediget populum fuum, RE l, f quem multz clades abfument. pinguedine laxabitur , 8 foluetuy jugum lp( ejus, Ut nodi laxantur oleo inunctis 4 n In medio omnis terra.) In tota Judeo- funibus, aut loriS, flc jugurn g-rave IY rum terra, & ubicunque degent Judzi. minen Sennacherib, aà quo fe expedire non 3 u 24. In via 4gypti.) Suo malo, ut poterant Judzi , diving mifericordie olim te percuffit /Egyptus. beneficio folvetur , immo putrefcet , ut illo iterum non fint vexandi. 25- Conjhmmgäifur.) Ceffabit, fcili- CAP U.T »€ 45 l, 298. Veniet in À ün commendabit vafía fua. jath , traïnübit in-Magron: apud machmgs 29. 'Tranfierunt curfim, 1 Gaba fedes noftra: obftupuit Ro- ma, Gabaath Saulis fugit. X 3o. Hinni voce tua Jfn: cula Anathoth. j fi-liaGallim ') þat.tende Lalfa » *pauper. Vit- . 81. Migravit Medemena: habitätdres Gabim confortamini. E 32. Adhuc dies eft, ut in Nobe ftetur : agitabit manum fuam fuper montem filize Sion, collem Jerufalem. [I1d« 33. Ecce dominatorDominus exercituum co nfringet lagun- culam in terrore, & excelfi ftatura fuccidentur , & fublimes s humiliabuntur. jatil '34. Et fübvertentur conde : nfa fgltþs ferro: & Libanus cum -- excelfis cadet. 10 Q * F 3 CAPUT o8. Ventet.) Aflyrius. Confortamin;.) Caufam m'ox fubdit. Ve- lz Ajatb,C5c.) Einumerat civitates, 32. -dhuc dies eff, 65c. ) Apud per quas Sennacherib erat tranfiturus in Jerufalem. vos non fubfiftet, fed tranfibit tantum; » dicet enim , adhuc aliquot diei ho- Commendavit vafa [ua.) Relinquet r& fuperfunt, poterimus pergere ufque M ds partem farcinarum , & impedimento- ia iNobe. rum : ut expeditius iter profequi poflit Agitabit manum [uam , 6c.) Cum in To jeroi,:x 9) )l , lymam verfus. ron Nobe pervenerit , ex qua tefte D. Hie- oe 29. Gaba fedes moffra. ) — Quaafi mo, Jerufalem cerni poteft, Sen- dicerent: Fefítinato opus eft; nim nac ; rerib eminus manu agitata fantte proxima nocte in Gaba perno&an- civitati minabitur. Mi dum eft. 33 Ecte, alutis. e &c-) Cum nulla fpes erit 6u Olflupuiz.) Numerum exercitus, & ejus celeritatem. Confrtn get Jagunculam , Uc) Vires yum, Gabasbb Saulis fugiz. ) Cives Ga- Affyriorum , exercitum eorum Do- ontra baath. : nit minus ea facilitate commiinuet, qua 3o. Hinni.) ld eft, clama, fcilicet frangitur teftea laguncula. Vel allu- .al ad vicinas civitates, & nuntia adven- E dit ad lagenas Gedeonis confra&tas, 2 tare hoftes. & ad fufos Madianitas Judic. 7. jti, Filia Gallim.) Urxbs Gallim ; He- immiflz. I» terrore;) Plage terribilis Affyriis brzi enim fpeciofas urbes filias vocant. uu.) J Vel, filia idem eft.ac congregatio, Excelfé ffaturaJ) Fortiffimi, & ma- m id eft , popule. ximi quique milites Sennacherib occi- " Zttende, €$6.) INam tibi etiam Lai- dentur ab Ancelo. À 7 d m&l) fa, & tibi Anathoth periculum im- 34- Cendenfa faltus , €&c.) Vide di- TL minet. &a füpra num. 19. n 31. Mig';avif.) Incolz fxtgerugc. ydi eh : 46 PROPHET ISAIJ BO /A-P Ut X Bs fiü Faticinium de Chrifli nativitate , . ;izfzdiczfo"; *exzuzlfazf;o:-zä , COnuer- fione populorum , & gentium ad. Cbriflum, &?. gloria fepulchri b: ! a vüli ipfius : item de conver [ione reli d juiarum I/rael. ad Deum., : ac fide gentium. 0r A&Go. T egredi'ätll;f virg 13.23. 25 aícendet. a Adfe,:ra'diq'e Jeffe, & Hdls de radice EJI'IS " Infr i 53. 2...2. Et requiefcet fupe reum fpirli'tus Domini, fpiritus fapien- tize ,. & intelle&tus , fp iritus confilii, & fo.'rti.&:udinis ,, fpiritus Ícientiee , & pietatis. .. 3. Et replebit eum. fpiritus timoris, Domini. N o..n-* fecuh-a LUE tU — . i um Y . dum vifionem cculorum judicabit , neque fecundum auditum : Es aurium. arguet : tétig hr . 4. Sed judicabit in juftitia pauperes , & arguet in aequitate e.Th. pro manífvetis terree: * & percutiet terram vir Itilss ga oris fui » & frand 2.9. Ípiritu labiorïuml fuorum interficiet impium. $ E eR,] Pr paue ^g 'Eg'rea?ietur » éfc.) Iterüm de confilitm. enim. eft präeïcvipuus. actus dicii Chrifto .prophetat Ifaias, | ad prudentiz.. fend quem. fubinde ejus recurrit oratio. Fortitudinis.) Donum , feu virtus ,. LT Virga. ) Symmachus, &. lheo- qua.ardua aggredimur , & difücilia i B dotio.' verterunt. fuftinemus , ut. funt adverfa, & czu- 'üres gem intellicit. * Germen. B.ï, V-ii'g,i- " ciatus tyrannorum , &c. Flos. . Eft. Chriftus Don ; :,i;a;xusf. Scientiz.) Eft donum, feu. virtus, " It De radice ejus. ) Scilicet ex. fäïrp& qua. co.gnofcimus. temporalia. ad. falu- Davidis, ad quam B ; ; *.:ir-.go- & Chii- tem conducibilia, & modum illis be- tatem, ftus pertinebant.. ne utendi tichri Pietatis.,) Donum pietatis comple- B rcqu!efäet s 6p Vox regeefecez d lä' ficnificat firmitatem, 'copiamque. do- &itür religionem, qua Deum, ut fum- norum Spiritas Sancti, que. in Chri- mum. parentem , veneramur, & co- at fto , tan limus. Comple&itur etiam: equita- tve f quam. in— p;qprio- loco: re- quiefcenr. . . teid, & benevolentiam cum proximis, reb.ln S/atr:fw fapienti s. Sapi*enti&þe& do- quafi cum fratribus, unius D'ei com- C num , feu virtus Chriftiana , qua con- munis parentis, caufa. templumur divina, & zterna,. fecun- Txb,a N 3- Sþiiitus £222:0r i5 Daf;zifzi.) " tmor dum ea de rebus omnibus judicamus.. Domini ef filialis reverentiaerga Deum üklpl LIazelfetkos . )Eft virtus feudonum pe- ex amore:nafcens. i dd m netrandi obfeura, maxime in fcripturis., Nog ficumduss viffonemz oculorum. ) Confiti.y Donumn confilit eft. fere Nan; fecundum. | éxternam. appareft- Sp. idem , quod prudentix Chriftianz (pu- tiam , que fzepe fallit. * Iu Yi tiejus pars) qua omnes noftras actio- 4« Judteabit 1m jufiitia Dauperes. ) geA)m ues honefte, & chzifüane dirigimus; Inculp:ztuxnæ & fincerum judiciura i |L £ A PUT i. 47 * $. Et erit juflitia cingulum lumborum ejus: & fides cin&ó: rium renum ejus. )f, 5. * Habitabit lupus cum a gno, & pardus cum hoedo accu- n " ïnf't babit: vitulus, & leo, vulus minabit eos. & ovis fimpl morabuntm,& puer par- ; 6;5-5-* T. Vitulus, & urfus pafcentür:- fimulr i equiefcänt' * m 4 eorum , & leo quafi bos comedet paleas. 8. Et delectabitur infans ab uber e fuper foramine jafpidis, ln- & in caverna reguli, qui abl a€tatus fuerit, manum fuam mittet a - u : ï9. Non nocebggg » | &A.no.n qc,cidvent m univerfo monte f: * eudé * éeto ] reddet þäupeiibus', quos pöæmæ fz- Puer ;gairvu/w—mizmäif 'eos. ) þDuicet; Wi pe opprimunt, vel mali judices con- temnunt , & inique condemnant. quaf&. dicat , facile cuivis erit illpä regere. -"rguer.) Scribas, Pharifzos, & fi- ". Wa 724F £os , ö'c) Feroces ho- at?' müles adverfarios , .quorum faftum , mines vivent fimul cum miribus, & & eadem utentur menfa, & cibis cor- fraudes, & fcelera, iz «quiz4;e, hoc eft, jufte arguet, & increpabit.: poralibus , & fpiritualibus, & eosdem hu induent mores. Pro mau[uetis teyra. ) — llumiles ; 8.. Delettabitir 572f4m, ä c.) Infan- pauperes, & mites, qui fe ejus prz- lus dicationi, & do&rinz fubjicient, de- tes vix ab ubere depulfi non horrebunt fendens. afpides, fed cum eis ludent, & in eo- rum foveas, G- cubilia intrepide ma- Qo$ g. Virza oris.) | Àcri dbjufgatio'ne p« nus immittent, Cih& increpatione contra obftinatos peeca- Videtur fienificari n fortitudo, & animi conftantia, qua tores, & hypocritas. juvenes, & pueri nihil cruciatus, & Spiritt labisrum.) Eloquio fuo. PT mortem timentes cum tyrannis Chri- [i- Intevfeciet impiwm.) |Ewertet ir npie- füianorum hoftibus congrefti funt. - Vel tatem. Vel potius fermo eft de À n- fignificantur fimplices fideles , qui be tichrifto, Qxem Domizus Te[us intezfe- demones de obfefforum corporibus qe ciet üiriïu oris fa. 9. "Theffalon. 2. 8. ejecerunt. 5 Ef erit juflstia cingulum , 6$c. ) Ablatlatus , 6c.) EGft ejusdem yne Juftiia, & fides, id eft, veracitas, | fen- q. tenti& repetitio. Qd five fidelitas perpetuo Chrifto adhz- Q. Nom nocelumt, €7c. ) Quui prius rebunt, ut humano corpori adheret erant virulentiffimi idololatre, jam ad iif cin gulum : Vel fenfus eft, pios vi- Oil ros, ac juítos femper circüm fe habe- Chriftum converfi, non amplius no- bit. cebunt fidelibus in Ecclefia , que eft Ita/ Chaldzus. 'Pales Apoftoli, mons Dei fanc&tus. "mor difcipuli , lagl delium. pie ,1?1111ieres, & cgrbæ fi- Scientia Domtnt.) Cognitione Dei ; 6. Habitabit. lupus cum agno, | Uc.) hoc eft enim,quod dicitur Pfslm. 18.5. W) Signifïcatur harum beftiarum allego- lg ommesm terram exivit fonus eorum. len ria, homines diverfis , & contrariis 1n- Operientes.) "lerram aliquam. Ali- eniis, & moribus preditos fociabiliter qui vertunt, /fícut a4m& mare operien- ) in Chrifti Ecclefia fimul victuros. £es, id eft, alveum maris. A ln 48 PROPHE—T. Iä;AIA«: &o meo : quia repleta eft terra fcientia Domini , ficut aquee 14 maris operientes. dabur Io. * In die i lla , radix Jeffe, qui ftat in fignum populo- 1iu$ e Rom. rum , ipfum gentes deprecabuntur, & erit fepulchrum ejus 5 15.12- gloriofum. bitma L! Ilt. Et.en t-in. die illa: Adjiciet: Dóminus fecundum ma- cutiet num fuam ad poffidendum refiduum populi fui, quod relin- 16 quetur ab Aífyriis, & ab /Egypto , & a Phethros, & ab /E- frris: . thiopia, & ab. /Elem, & j a Sennaar, & ab Emath & ab infulis Eypi. maris. . 12. Et leva bit fignum in nationes ,. & COngregabit prbfu- os Ifrael , & diíperfos Juda colliget a quatuor plagis terree. Cariit 13. Et auferetur zelus Ephraim , & hoftes Juda peribunt: Ephraim non semulabiturgudam, & Judas non Pugnabit con- tra Ephraim. f E 14. Et IE] pumueciuunss &5 me Io. Rad;x Jeffe, qui lat in ffgnum 'Quod re/in?uetur ab . Affyriie ,. €fc. ) — populorum.) E. Hebraifinus, quem La- eri£ radix Recenfet varias provincias, per quas d P tine ita clare exprimas , ob bella, & clades diverfas difperfi nitus, 6 Z«e ff aus im ffgnum populorum. Radix "funt Ifraelite colligendi ab Apoftolis, ut poffideantur a Chrifto, & abEcclefia, Mi, Á ^0 jelfe Chriftus, qui ex -radi-ce illa ger- minavit. 5 I ln 4 Dhetros. ) Aliqui interpretantur fihsorg In ftggum populorum.) C hri&uä enim Arabiam Petream , cujus metropolis in crucem elevatus vexillum erit cun- erat urbs Petra. Alii volunt effe-Par- nem, À étos ad fe convocans populos. Zge, Ter g, thos. Alii putant effe civitatern Egy- WS, ve] inquiebat ille, /£ exaltatus fuero a zer- pti LXX. . vertunt, « Babylonia. ra, omnia traham ad me ipfum. Joan. 4am. ) ÍElamite funt Perfz ab I na 12. 32 /Elam filio Sem, ut docet D. Hierony- þfldgg D e Qredam, buünt ut Deum. ;recaäuntur.) Coleät , & adora- inus de nominibus Hebraicis in A&ta, Filig & in cap. 15. Jerem. & Jofephus lib. Erit fepulchrum ejus gloriofum.) Quia I. Antiq. Cap. 7. ex illo emerfit Chriftus, gloriofus Sennaar.) Eft Babylonia. Vide Irezey mortis triumphator , & quia ipfum Genef. 11. 2. Oil fepiilchrum tot jam fzculis colitur , & Ematb.) Ad Libanum fpe&tat, non qie j pie a fidelibus invifitur. longe diftans a Damafco. bj II. Adjiciet Dominus fecundo, ($c.)) Prima enim populi a Deo vocatio , Hb in[uiu mafk.) Sic vocatur Grx- I5 cia , Italia, Hifpania, & tota occiden- lg & poffefio fuit, Cum Deus Hebrzos talis orbis Plaga. iS d) per Moyfem evocavit ex JEgypto , BN & fibi devinxit per legem datam I2. Sígnum.) Crucis. C n Wl fecanda, qua Chriftianos per Chri- 13. Zelus Ephraim , &c. ) Intelligit fC j ftum a diaboli fervitute liberavit, fi- fimültates, & odia, que inter deceia DN bique in Sion per LEvangelium ad- tribus, quz nomine Éphraim fignifi- Ítrinxit. cantur, & duas reliquas Juda, & Ben- jamin intercefferunt. Y Q (S' Chuw jj ( CAPU T XI & XII. 49 " I4. Et volabunt in humeros Philiftiim per mare, fimul prz- dabuntur filios Orientis : Idumcea , & Moab praeceptum ma- sulo- nus eorum & filii Ammon obedientes erunt. i 1$. Et defolabit Dominus linguam maris Egypti, & leva- bitmanum fuam fuper flumen, in fortitudine fpiritusfui: & per- in J cutiet eum in feptem rivis, ita ut tranfeant per eum calceati. 16. Et erit via refiduo populo meo, qui relinquetur ab Af- 2 fyriis: ficut fuit Iíraeli in die illa : qua afcendit de terra JE- (alis gypti. GAPUI - XIE of TO. Canticum laudis , & gratiarum a&ionis pro- liberatione , C? be- unt: nefieiis Cbrifli Salvatoris. Con 1. I T dices in die illa: Confitebor tibi , Domine, quoniam nfolatus L H iratus es m'rhi: converíus eft furor tuus, & co es me. 2. Ecce $) d i .14. Folatunt.) Magno fervore fþi- Levä;':zï 9AT ILUHR fþmm.) : Evertentem ifperfl ritus, & celeritate fe conferent Apo- idololazriam. ftolis, ftoli ,. & Chrifti difcipuli. : 4 Ilmnen.) Wilum intelligit feptem- fivum :18(13. Im bumeros Phiigflbzrgs. ) In Phih- quare & feptem ejus rivo- antur ftheorum regionem Hazan, Afc:lo- rum meminit. owïls nem, Azotum, &c. Jta ut tranfeaut per eum caíceati.) -par Adeo minuet idololatriam , ut fere Per mare.) Litus maris obambulan- Epy tes; vel ab uno oppido ad aliud per ad nihilum redigatur. €ic fluvius ad mare navigiis delati. nihihum redactus eft, cum ficco ve- »'fæ ab Pradabuntur. ) Facient animarum ftigio , & calceis non detractis trranf- Tony predam, quam ad Chiiftum adducant. iri poteft. Ad, Filios Orzenzis. ) Orientales plagas 16. Et erit wia, &fc.) Et populus y Tib incolentes. meus ,. qui fuperfuerit, a variis cla- Praceptum manus eorum.) Regio erit dibus idololatrie inundatione ficcata, Vid: expectans nutum manuum eorum, ad me tranfibit , egoque eos ex er- roribus«ducam , & fuperftitione , ut quippe illi obediens, & per Chriftum fioft fubjecta. olim eorum patres ex /Egypto in de- I«. Defolabit Dominus LUnguam ma- fertuin eduxi. Ort- r /g)ypn. ) Lingua maris ab He- I.E T dices.) O tuxba converfa, & jdett« brais dicitur finus, oftiumn, autbra- redempta a Chrifto. chium maris. Lbin gua ergo maris la die iila-) Cum videris completa, gypti vocatur promontorium , five quz-predixi. Ícopulus, in quo fitum eft Pelufium., Confitebor.)Laudabo, & gratias agam, dlint Ex hac etiun regione przde agen- lratss es mibz.) Cum ob peccata mihi effes iritus. jecez'n tur, & pliga illa falutariter defolabi- il tnr, cum paffim deferetur idololatria, Co:z;vejrüu eft furar tum.) Ín clemen- J - & Chiiftianifmus inducetur. tiam, (& gratiam. G Biä(. cum Com. MenäMTom. F. BO PROPH«ET. ISAIZEÉ 2. Eoce Deus falvator meus, fiducialiter agam: & non ti- ;] Exod. mebo: * q uia fortitudo mea , & laus mea Dominus , & fa- ia m " 1 i,sf;f' &tus eit mihi in falutem. . 1 117. 3. Haurietis aquas in gaudio de fontibus fal vatoris , quen 14. Tüinus 4. Et dicetis in die illa: Confitemini Domino, & invocate nomen ejus: notas facite in populis adinventiones cjus: me- S 1 mentote, quoniam excelífum eft nomen ejus. QUs $. Cantate Domino, quoniam maguificé fecit : annuntiate p hoc in univería terra.- Doni io "- 6. Exulta, & lauda habitatio Sion: quia magnus in med tui fanCtus Iífrael. hom fhin CO A TPOU TA XIII. & 1 partur Jngens, ac truculenta Babyloniorum vaftatio ? Medis.. pebi L Nus Babylonis, quod vidit Ifaias filius Amos. I.O 2. Super montem caliginofum levate fignum, exaltate nus', 8 ( pec vocem, levate manum , &ïingrediantur portas duces. 4 Egö N Confolatus es me.) Condonans pec- Magzus.) Exaltatus, & gloriofus. 3. S.h cata mea, vel per incarnationem , & In medio :;. ). 'libi atfiftens, & Petis a redemptionem. te protegens. Eft etiam in medio fatis 2. Salvator mens. ) . Miqui vertunt. Ecclefiz , quia degit in cotu fde- Ecce Dezs Jefns mens. & find lium tectus fpeciebus venerabilis Sa- plendam, Non timebo.) Cum per Jefum fim cramenti, 177 /.74 Deo reconciliata. Sanilus Iffael.) Deus Ifrael. Fortitudo mea ) Robur meum , quo z 1-0 ANws. ) Sic appelltur a Pio- li demonis jugum excuffi. phetis prophetia triftis, & ca- 4. T Lazs mea.) Materia, & argumen- lamitofa. Vi(ll'ï()f I tum laudum, quibus te celebrabo. 2. Mozrez. ) Intelligit Babylo- Qie tgr 3. 4dauas, ) Sacra Scripture, do- nem ob magnificentiam , & faftum M Gríne Evangelice, Sacramentorum , palitiorum , turrium , murorum, &c. ii adye Donorum Spiritus Sancti, &c. qua Cal;cinoftm. ) Quaia. Babylon loco ) 4 ftum obvenerunt. oinnia nobis cum Chrifto, & per Chii- humido fira juxta flumen Euphratem, P & Atum ex quo elevabatur calizo. Vel certe ob Ig J 4 "trmventiones ejus. ) Confilia, & caligiiem errorum idololatrie. u cogitationes ejus, quibus nobis falu- tem attulit. Levate /igm:m. ) Hic Deus qudfi Dfl clafficum canit, eoq^e D.rium, ac Cy- ioni Excelfum eff nomeu ejus.) Nam zz rum cum Perfis, & Medis evocat ad zomine je[m omne. genm fleclitur ,. ceele- excidium Babylonis.: I gf hiumy, tevrefirium, & infermmum. Exaltate vocem.) Ut facere folent mili- Magnifice fecir.) Res admiran- tes , cum civitatem aliquam invadunt. Olf Z6 das,.& fublimes. Levate manun. ) l Contra urbem , 6, Habitarío Siom.) Catus fidelium, V le Ecclefia, veftro gladio, diru ptioni, & trium- ) pho devotam. IO;]I J WE CAPU L. XII SI ü 3. Ego mandavi fan&tificatis meis, & vocavi fortes meos in h ira mea , exultantes in gloria mea. 4. Vox multitudinis in mon'ibus ,. quafi populorum fre- que ntium: vox fonitus regum,& gentium congregatarum : Do- ate minus exercituum praecepit militize belli, [J|e ». Venientibus de terra procul, a fummitate coeli ; Domi- nus, & vaía furoris ejus, ut difperdat omnem terram. late -6. Ululate ; quia prope eit dies Domini , quafi vaftitas a Domino veniet. dio 1. Propter hoc omnes manus leolventur $ &omne cor hominis contabefcet, 9. Et conteretur 'T'orfiones , & dolores tenebunt , quafti parturiens, dolebunt : unusquisque ad proximum fu*um ftu- pebit, facies combuftae vultus eorum. 9. Ecce dies Domini veniet, crudelis, & indignationis ple- tte nus, & irze, furorisque, ad nonendam terr am in fohtudmpmj & peccagores ejus conterendos de ea. G 2 * Quo- g0 pE ORE ^ 0 zf VAJZIAS a Dafizma.) V.i&le [ Sanüiftati meis. ) Medis; & ,& Perfis a me deftinatis , & quafi con- tas, & excidium , quie ab omnipo- edio fecratis militibus aG hoc beilum , tenti De»o , & fumme ir ato timeri & fanctam vindidtam : Deo com- portett. fde d 9 plendam 4 Manus d;ja[vmtur) Propter ti- dp ira mea.) Babyloni iratus. morez r Exnltautes i gloria mea. ) Guia effo Contabefcet. ) KEodem timore, & Pro illis gloriofas victorias. dedi. mcroie propter malorum i'nï'ï'llltll- 4 Vac aoultizdins. ) Qv f dic: .t, (dl]»ln. CO videor mihi in fpiritu -audire, & vi- g. Tarf ozes,E$ dolores teztbunt ) Do- dere tarbas , & tumultus Perfarum, & lore tor quebuncur. nu Medorum contra Babylonem turma- d proximnm feeum. ) Converfus, (l tim advenientium ut folent homines rebus perdms, & NC afilictis. [nco S8. 4 [ummiiate eemli ) Venient Peifarum copie ab extremitite ter- Facies combufla. ) | Avidz , lurida, ettly r£ , ubi videtur terra colum tan- & mgræ 1ta dictum a Chrifto , zrc- u D ftentibus bomintbus pr& f5more Lu- gere. Doz gointt$. ) Adeft ulturus fcelera ce 2I. 26. qum T. ylonis. Dies Domini.) Eodem fenfu, quo ( nuen. 6. Ad literam hzc dicuntur de at Ad E: väfk fzroris ejas . ) Inftrumenta ire ejus, Lmrms, & Cyrus cum fuis excidio B. by]oms, optime tamen con- exercitibus, veniunt etiam extremo ]udlcn diei.- il Cradelis.) Scilicet imytis feva vi- Qioneom ferram. ) BaLylonns fub- LXX haben dunt jectam. detur divina juftitia beftl j 6. Dies: Domizi)) Quo flatuit Baby- z2faumaliles -uf lonis fcelera ulcifci. De ea.) Ejedos, / $2 PROPIHTI.ISAIUE * Eze 1o. * Quoniam ftelise coeli, & fplendor earum, non ex- I5 : 92 4 pandent Inmen fuum: obtenebratus eft fol 1n ortu fuo, & lu- 102 Ti joel 9. 10 na non fplendebit in lumine fuo. Igï I5 1I. Et vifitabo fuper orbis mala, & contra impios iniquita- bla Cn att Gomo tem eorum ,. & quxefcere faciam fuperbiam infidelium, & ar- 24.29. rogantiam fortlum humiliabo., 20 Matei 13.24- 12. Pretiofior erit vir auro, & homo mundo obrizo. quead Luca. I3. Super hoc coelum turbabo & movebitur terra de loco iÀm 21.25. fUo , propter indignationem Domini exercituum , & propter 4L. $ lem irae furoris ejus. -« fum Jr Iq. Et erit quafi damula fugiens, & quafi ovis: & nonerit, b 10j qui congreget: uasusquifque ad populum fuum -convertetur , v F & finguli ad terram fuam fugient. 1 dely 15. Omnis , qui inventus fuerit , occidetur: & omnls, qui fupervenerit, cadetin gladio. Pf Vátiti 16. * Infantes eorum allidentur in oculis eorum: dzrlp'len- 136.9. tur domus eorum, & uxores eorum violabuntur. jle lib I7. Ecce ego fu(citabo fuper eos Medos qui argentum lit a, non qus&rant, nec aurum velint. 18. Sed fl IO. Qaoniam ffella , G5c. ) ijt hyper- I3. Super hoc. ) Propter hoc, fci- llcec ut ulcifcar. l bole, & h pallage. Im deentur Ba- M bylonii, ut codli, & ftell: uüm lux illie Turiaio ) 'lenebris. videatur in caliginem verti. Moveiitur ferra. ) Affli&tis enim vi- 5 II. Vifitabo.) "Punium. detur terra , & coelum moveri, ro- tari, & confundi. Super orbis siala.) Babylonem intel- Hic loquendi mo- Iy. $u lo 1t, quia ob trequentl am hominum, dus in Scriptura magnam Dei iram, &l' 1]1 h :2 ho:mnumq'm calami cmm fignificat. 19 h [ pificum , & mercium , quafi parvus I/« Ev /7!410 dammn'A fll(g»(nf ) 4v ^n quidam mundus videbatur. Exercitus Chaldzorum fugiet venien- Contra zmþ;as intquitatem eorum. J df?'nu 7 Scilicet vifitabo. te Cvyro, ficat damula, N ovis ul W Qle « mis, & unbehls fu'nt id rugitum leo- use[cere.) Ceffare. nis, vel lupi. f(ï ?72!/,14 I;zfïalclmm) Chald. £zpzoruzs. LXX UOHEI e lmguaru/f. Qu. congreget.) Scilicet ut felvet qüam &ül quatt dicat, fruftra fument nec emm Orem Fortism.) Potentium. póterunt evadere. Nee p I9. Pret;af for erit vir auro.) Ideoque Unpusquisque ad popzlum [:mm cOHvere Ws ] !m Medn, & Perfe aurum non accipient, fetur. ) Loqmtur de exteris, & auxi- BM Onis ut vitam , aut libertatem non eripiant. liaribus copiis, qux Sabylonios defe- — Mide mh*a n i' d " rent, & ad faos fe recipient. ".f N : fententiz. Et bomo, Uc.) Repetmo ejusdem -MES. Qui /it;er'venertt ) Outp d- jenget , ut vertit P.trrnmus ; fcilicet üzcmO'Ie Mundo obrize.) Auro mundiffimo, Babyloniis. OB (() & purilfimo Tum Hebr, & awro Opbir, 17. Qui érgentum non quarámt.) Vie Sdh 1b id eft, optimo. de fupra n. t2. Viéfte. CA P.UT XIHII & XIV. 53 &X 18. Sed fagittis parvulos interficient, & la&antibus uteris .lu non miferebuntur, & fuper filios non parcet oculus eorum. I9. Et erit Bab lon illa gloriofa in regnis, inclyta fuper- J *Gen bia Chaldaeorum , * ficut fubvertit Dominus Sodomam , & T Gomorrham. I9.24 20. Non habitabitur ufque in finem, & non fundabitur ut- que ad generationem, &* generatlonem nec ponet ibi terito- |0C0 ria Arabs, nec pattores requiefcent ibi. )ur 21. Sed requie(ícent ibi beftize , & replebuntur domus eo- rum draconibus: & habitabunt ibi üruthloneo, & pilofi faha- 2 bunt ibi. it, 25. Et refpondebunt ibi ulule in sedibus ejus, & i'nenes in delubris voluptatis. qi QATUT- -X Vaticinium de "Fudaorum confolatione , & a Bahylomm taptivi- [eT tate liberatione , Dabylouiorum contritione : quorum ingens fuper- tuffi bia , amplitudo dommzz , €» crudelitas explicautur , una cum pu- Sed nitione Philifibinorum , ac ceterorum , qui ob calamitatem la 7&/&607&177/1 latati /zmt Rope eft ut veniat tempus ejus, & dies ejus non elon- P gabuntur. Miferebitur enim Dommm Jacob , & eliget n vt 3 a nUC , 10 10 I9. Swper füio:s. ) Parvulis pueris, 22. Refpondebunt.) Alternis canent, & infantibus. hoc eft: variis locis , ut una alteri re- IU cat 19. E£ erit Babylon.) Excifa, & evera 20 fpondere videatur m) H/que s ffmem. ) LXX U/ue. ) Nocurng aves Itali ap- &Leraumm pellanc Barba gmm J tf Uf que ad generationem, 8c.). LXX. Sireges, ) Chald. Dracones. LXX ine 1 YO pev saultas generationes , eft repeti- Ericu, Mebr. eft t» 3 tbarzim , id tio , vel explicatio precedentis; nun- eft, ut ait S. Hieronymus, demones, quam euim rediit ad priftinum fplen- aut monflra , aut dracones magni, v dorem. criftati , & volantes. enitmt Nec ponet ibi tentoria rabs. ) 'li- In delubris vo/npt:ztw ) 12 palatiis va- m« mens l:itrones , aut feras in ruinis luptuo/' ;, ut vertit Vatablus. abylonis latentes , ut patet ex fe- I. Empu:.) Excidii Babylonis. quxt quenttbus. dd .Non elangabuntar. ) Cito ade- t 21. Pofé ) VFauni, & Satyri, runt. demones , fcilicet, qui in defertis Eliget adhauc de Ifrael. ) Ifraelitas T. locis apparent hxrfutl fpecie hirco- aliquos eliget. Jicet rum. Super bumum fsmam. ) In ]udæa, ad " Saltabunr. ) Ut; folent hodi lafci- quam redibunt. j yientes. Adjungetur advena.) Crefcente exi- 54. PROPHETZ3 ISALE adhuc de Ifrael, & requiefcere eos faciet fuper humum fuam : 1o, adjungetur advena ad eos, & adheerebit domui Jacob. fs es .2. Et tenebunt eos populi, & adducent eos in locum faüum ii & poffidebit eos domus lIfrael fu per terram Domini in fervos, Qu um; & ancilias: & erunt capientes e 0s, qui fe ceperant, & fub- Vr jicient exa&tores fuos. 5.( 4. Et erit in die illa: cum 1'5quieth dederit tibi Deus ala- HS?. bore tuo, & a conculfione tua, & a fervitute dura, qua an- ä te fervift: n ;4. Sumes parabolam iitam contra regem Babyldnis, & di- Ini li, ces: Quomodo ceffavit exactor, quievit tributum? H i :5.Contrivi.Dominus baculumimpiorum,virgam dominantium. ufimo, 6. Cedentem populos in indignatione, plaga infanabili, fub- Ij | jicientem in furore gentes, perfequentem crudeliter. laci: 7. Conquievit, & filuitomnis terra, gaviía eft, & exultavit. , 1b i 8. Abietes quoque leetatze funt fuper te, & ced:i Libani: Cent:- ex quo dormifti, non afcendet, qui fuccidat nos. Concuf 9. Infernus fubter con:urbatus eft in occurfum adventus ( tui, fufcitavit tibi gigantes: Omnes principes terrae furrexe- Vintlis runt de foliis fuis, omnes principes nationum. IO- Uni- 1g. ( ftimatione xeligionis Judzorum in pà- - Ohm': Zerra. vitin ) Antea Babyloniis triam redeuntium, gentiles fe illis afï- fubjeta, vel Judza. ES jungent , & fient proielyti » 9. -4bieies.) iVleriphora a -bietum ; ^ 2. Tenebumt eos. ) onorifice co- r mitabuntur redeuntes. & cedrorum principes , & Keges de- T. .f ügnac. Vel eft Profopopesja , qua "Adducet eos ,€9c.) Id factum Ajub'en« dicuntur letatz arbores Libani, quod Veribüs 3 te Cy:o, & Axtaxerxe, ut patet Efdra 4 non amplius cederentur ad turres ob- )rincipes cap. I. & 2- I2 0 fidionales, & alia belli opera. Pe/fidebtz eos domnus Ífrael, fjc.) Pof- Super te.) Cunv quid tibi acciderit, fert ) : fidebant eos corporaliter, qui fe preffi cognoverunt. quu I paupertate Judeis vendebant. Spiri- bt o Ex quo dormiftz. ) D./Io,rtuus es. tualiter vero fuübjiciebant eos, qui fa- 9. defernws , 6c. ) Quafi dicat, üts, & cra Judaica fufcipiebant, ex quo intel- defcendenti tibi in infernum occurre- AUs hen ligitur , quid fibi velit id, quod fe- 2 lo runt, qui illic erant cum tumultz, &c. quitur, ergmr capientes , Gc. Defcriptio eft metaphorica, & poetica us d Exatlores þas.) ()pprelïbres. LXX. cum farcafmo , & lrrifione hoflili per Qüi Y dominsntes f£&1, Ícilicet quondam cum xlferi eflent in captivitate. fimilit:dinem adventus Principis vi&ti in bel!o. Per infernum fepulchrm, Tüftes 4. $umes parabolam.) Parabolicum & ipfum infeznum intellimere / pof- IN« j »€ canticum. LiXX. plantlum bunc. fumus. Wt p S. Baculgm impiorum.) Potentiam Sufcitavir tibd giganter. ) Mifit in m*:*n ] intelligit, qua abutebantur Babylonii, occurfum tuum heroes, viros fortes, tano dj dominatutyrannico prementes Jud«os. ac terribiles , ut gigantes , qui funt i dem 6. Indignatianc. )xacundey& furenter.. in inferno. Id L f D m YO - 55 CAP UT -XIV. A: 10. Univerfi refpondebunt A, & dicent tibi : Et tu vulnera- tus es ficut & nos, noftri fimilis effectus es. QUi 1I. Detra&ta eft ad inferos/fuperbia tua , concidit cadaver V0$, tuum: fubter te fternetur t füb- 3 inea, & 0perimentuþm tuum erunt vermes. al :2. Quomodo cecidifti de coslo lucifer, qui mane orieba- ris? corruifti in terram, qui vulnerabas gentes? af 13. Qui dicebas in corde tuo: In coelum confcendam, fuper aftra Dei exaltabo folium meum , fedebo in monte teftamen- ; d- ti, in lateribus Aquilonis. , :4. Afcendam fuper altitudinem nubiu Qum. » m, fimilis erox AI- tiffimo. füub- i;j. Verumtamen ad infernum P detraheris, in profundum , laci : iVIt 16. Qui te viderint : ', .ad- te inclinabuntur, tfequä profpi- ani: cient: Numquid if te eft virj qui —conturbavi-t' terram , qui concuffit regna ? . QitUS 17. Qui po fuit orbem d'efertu.m,' & urbes e ju; deft(ruxi-t " [2 (2 vin&tis ejus non aperuit carcerem? s 18. Omnes reges gentium univerfl dormierunt in gloria, vir in domo fua. lonits 19. Tu j IT. Gtermetur £nea, $0. ) Ut cada- erat ad Aquilonarem urbis partem fi- e5 äe- » qïl?l veribus accidit mortuorum, licet fint tum, ut patet ex illo Pf. 47. 2. Mo»: Principes, aut Rege H Ss $:m, larera Aqnilanis , rvitas Regis qui I2. Qnmomodo ceci dyfts de celo Lucä— magni. 5 0D- fer ? )Nlnteiligic Regem Babylonis , . I8. Jp profundum laci.) Fovew fe- iderit qui ut Luci feri ftella. clare fplende- puichralis, immo inferni damnatorum, bat propter claritatem regiz digni— fic infra eundem locum appellat zaz- E tatis, & famum potentiz. Solet hic damenta laci , num. I9. di&qh locus bene accommodari diabolo, qui 16. 4d re inclinabuniur. ) Ut ja- cuitee a Deo cum, fplendore rrxfatiæ crea- centem videant. tus eit. Numauid, €c.) Sunt vetba imiran- j &t usimane orielaris.) Qui ut ftella yoeticà tium cafum Regis Babylonis. j Luciferi matutina fulgebas gloria, ac 17. Fimtüis ejus mom aperuit carce- 1 per majeftate poteftatis tuz. j; yii 15 Sedeho in monte teflamenti.) Si- rem. ) Visüis fuis, ut vertit Vata- hramy 2* in monte. tefta- blus, id eft iis, quos vinctos immife- cut Deus cultus eft ricorditer tenebat, & injufte. PO menti, id eft, in templo. Jerofolymi- I9. Dormiterunt im gloría.) Gloriofe fir n f tano , antequam deftrueretur , ita ego ibidem colar. mortui funt, & fepulti. iorte» Vir in domo fua. ) Unusquisque ia jul In lateribus Agnilogis.) ldem tem- j n plum vocatur , Latera quilontis, quia fepulchro, feuw Nlaqfolæo fuo. * 56 PROPHET. I $ A 1 J£ I9. Tu autem proje&tus es de fepulchro tuo , quafi ftirps Hj inutilis pollutus,. & obvolutas cum his, qui 'interfeCti funt nm gladio , & defcenderunt ad fundame nta laci ; quafi cadaver purridum. . 20. 20. Non habebis confortium neque cum eis in ('epultura—: &ha tu enim terram tuam d.iperdidifti, tu populum tuum occidi- fü: non vocabitur in zeternum femen petfimorum. ?] frm 21. Preeparate filios ejus occifioni in iniquitate pavrum fuo- 4j rum: non confurzent, nec haerreditabunt - Ytud plebunt faciem orbis civitaium. ter;þam , neque im-" 2 22. Et confargam fuper eos, dicit Dominus | exercituum, Tirpa & perdam Babylonis nomen, & reliquias, & germen , & pro- u gceniem, dici. Dominus. al 50. 23. Et ponam eam in poffeffio nem ericii, & in paludes a- at quarum , & fcopabo eam in fcopa terens, dicit Dominus &l exercituum. EE 24. Juravit Dominus exercituum; dicens: $i non, ut pu- 5 fe4, ) tavi, ita erit: & quomodg mente trattavi. enim. i 2$. Sic eontriy | IQ.. Projectus es/d.e j&pu!c&ro.) In fe- Negnue ip?zpleä.;mt f^aciem erbzs civ:- al fug ürbi j pulchrum non es iatus. nzmm-.) Neque multiplicabuntur fu- . Pollatzs, E$ obvolaru;. ) Sanie, fan- per faciem terre& , (X per civitates p. Ie guine, & cadaveribus occiforum, ver- orbis. N mibusque 'inde fcaturientibus ; hoc 0mnen. 23. I» poffefionem ericii.) In He- enim eft, quod dixitznum. 1I. SeLrer brzo eft, 425 qwpbod, fednon con- qum ze flernetur tinea, 6 operimentum tuum ftat quodnam fit hoc aniral. Aliqui eentes. ermumt Dermes. teffudinem , ali nocwam, interpretin- Syi, ! conf:mb Fondamesta laes. ) Profanditatem tur. Forerius exiftimat effe aves, qux Y foves. fupra paludes rapidiffimo feruntur vo- P QO. Non babebis conjärtium,&f c.)/ Quia de dade latu , ex hirundinum genere, que quia carebis in fepulchro. fere carent pedibus, apodes, vel cy- plea d Nom vocalitur im 4fernum femen pe[- pfelli vocantur, & in parietinis nidos 29. 1 Jffraorum.) Delebitur memoria feminis, Íolent conftituere. Italice appellamus ell fec & flirpis impiorum ; nam Baltaffari, ) Rondom:; , fed ut alias monui, incerta ) upra [ de quo hic ejt fermo , nemo de ftirpe fere eft apud Hebreos animalium , Vhetian Nabuchodonofor fucceíüit, fed cum ftirpium , herbarum , gemmarumque eo omnis Regia flirps extincta eft, ut interpretatio. P fltuþ , notat D. H leronymus. Scopabo eam in feopa terems.) ld eft, oI. Pr.eparatej?[ias ejss occ äï/i?"l..) De- eOS,wi cernite , ut mactentur filii Baltaffar, T CA ut vertit Vatablus, j?o/)zz'vafatriæ ver- Cla dlb jm. d Iz irziquiraz*e 'D::trum füorum.) Ob 24. 5£ zom,6c ) Eft formula juran- Wortur. iniquitatem. di, quafi dicat, fi ita ad un 5 g£uem non Non ran])u*gcnï.) Non confiftent , evenerit, non habear Deus. D( l'á [l ) non proficient. Ut putavi.) Dtïcogit:.wi , ut flatui. hij CATPU.I XIV.- 37 is & 2$. Sic eveniet : ut conteram A(ï'yriüm, in terra mea , A fünt Wt in montibus meis conculcem eum: & auferetur ab eis ju- humero eorum. tolletur: gum ejus, & onus illius ab ün ; 26. Hoc confilium , quo d cogitavi fuper omnem terram -s & hseec eft manus extenta fuper univerfas gentes. L Cidi 27. Dominus enim exercituum decrevit: & qui S poxtcriïti'k in- fi 10 firmare? & manus ejus extenta; & quis avertet eam * 28. In anno, q z ff« uo morttuus eft rex Achaz., fa&qmï eft onus itud: 29. Ne leeteris Philiftzez omnis tw, quoniam comminuta eft um, virga percufforis tui, de radice enim colubri egredietur re- 3 pro gulus, & femen ejus abforbens volucrem. 3o. Et pafcentur primmgeniti pauperum, & pauperes fidu- 64 ll MIUS cialiter requiefcent, & interire faciam in fame radicem tuam; & reliquias tuas interficiam. 31. Ulula o&. lt conteram Affyrium: 1n ferra ua fienificatur minori cladi majorem pt meaz. ) lnteligit. Sennacherib ;, hunc fuccefluram ,. &. parentibus afperiores;. enim. in terra fua ,. boc eft, in Judea. & nocentiores fore filios ; regulus u contrivitDeus. Redit enim Propheta. enim five bafilifcus diriue habez vene- gum, quam colubri communes. Sam-. 177 ad. fua tempora ,' & ad. Sennacherib urbi jam. incumbentem ,. de quo egit fon, David, & GOsias contertur colu- u fü- cap. Io- bro; Ezechias vero, qui Achaz fuc- viates 926.. Hécco nfili?zm*r quaäl aaäif.»zvi f per ceffit ,. bafilifco comparatur.. emnuem terram. ) imec eit vindicta, Abfórbens voluerem.), Solo quafí fpi— n He- qu am: exercere decrevi contra: omnes: ritu, & halitu: fuo afllans , & com- 2 cofi- tes. Affyriis. fubjectas:,. & cam illis: burens ( hoc enim. eft Hebr. m Aliqu gen hi gon faxderatas contra J,:udæos.. $ ub fünt Sarapb ) enecans , G abforbens ?ret.ln- Svri , Samaritz , Moabite , [dumzi, lifihzos.. s,qu Philifthini , & Egyptii, quibus proin- go- Pafcemtur grimagenii paupe- Ji Y0« rum. ) Mel primogeniti pauperum: de cladem in fequentibus capitibns Pro- nuntiat.. T pheta: de idem funt ,. ac- filii pauperum , vel fi- id oy Og. FaHum eff onus ifiud.) lwmpleta gnificantur valde pauperes ;. quod enim: nidos eft hisc Prophetia contra Philifthzos. in quaque re: precipuum eft , ac: pri- Jlamus Supra. diximus: Owes fignificare pro- marium , illud: primogenitum. dicitur; incerta phetiam triftem ,. & calümitofam.. ut .cum mors appellatur prsmogeziza ,. diom Job 18. 13. fignificatur mors maxime Qg. Qxmoniam comminuta: eff virga dira, & feralis ; fententia ergo verfi- gmque percu[foris: ?4i.) Percuffores: appellat e08, qui. Philifthzos magnis affecerunt: cüli eft:. Judzi pauperes prius & af- ji di cladibus, quafi: dicat,ne Ieteris, quod: flicti abundabunt ;. vos vero P'hilifthei ee fame: peribitis. jam. dudum. Samfon., David.,, €zias: mortui: f1nt.. * Radicem tfuzmz.-) Senemn (unmv,» uir :uralï' De radice enim colubr! :igredibtur'we-- labenc LXX.. j 01 gslus-): Eormula dicendi proverbi.lis, Kfliquiæ:-n tuar.) Filios tuos.. Bsbl.. cum. Gom,. Menoch.. T..V.. Lxmi, 38 PROPHET ISAIJE o itae 31. Ulula porza, clama ciy A.t.(i'fb : proftrata eft P! ^ Á iliftzea omnis: » It ab Aquilone enim fum i phite us veniet , men ejus & non eít qui eï"fugie.t*ïagg 4 32. Et quid refþonäebïtur nuntiis gentis ? Quia Dominus eorum, fu labit fb ndavit Siop, &-in ipfo fperabun: pauperes populi ejus. ; C A P*UVT XV. for v afcende Moaþitamm fuina pradicitur » & compaffro AMoab. Pr-opþefæ erga vabunt. &X Nus Moab. defeait I.O cuit: q.uia Quia noCte *'x//aftatka eft Ar Moab, conti- nocte vaftatus eft mur us Moab, conticuit. 2, Afcendit do mus-,& Dibon ad excelfa in fs —— * Jern m 3 - planctum fuper Cf;/i//'::lz Nabo, & fuper Medaba, Moab ululavit: m 3 [5 L Zec. * 1n cunttis capiti- barbar k ic us ejus calvitium ; & omnis barba a IB: radetur. 5. In $ g enim in t& 31 . Uiula porta, clana ci v/;145.) Ulu- lebis. Facile hæ-c;Sio'rlïi fpirituali, id t 1b tra late porte, & ur bes Philifthinorum. Notat in porzis m agiftratus , & Prin- eft Ecclefiz , poffunt adaptari. I- Döf.ffnd.-" cipes .(hi enim fe Nus Moaó.) Chaldeus, Ozss ca- fas, i d debant, & judicabant ljcis. maleditla. ad propimandum in portis)in czo; 74*e plebem, & vul- Maab. IuX X. Verbum contra Moal. dolis opa gus ; quafi dicat : omnem u]i ululate tam principes, Quia nole vaffata efg, Efrl)' Obfcu- 4 Bifel quam vulgus. rum eít hoc, quia modum vaftatio- tionem M. b Aquiloze ) Ab Jerufalem, que Philifthais eft nis Scriptura non exprimit, fed tan- t Nun, .ad Aquilonem. i tum tem pus. Chaldxzus tamen. ait Nam mj Purmes ventet.) Ezechie Regis exer- citus copiofus , multum pulveris ex- dormientibus [Vioabitis urbem captam. partim pof 4r Moab. ) : Metropolis |Vloabita4 K per ipf deatur, citans , ita ut fumus, aut nubes vi- rum. Qpa a M 4gmen ejus.) Exercitum ejus. " Vgl Merss Moab. ). Ar inteligit, qua 10ns murüs erat, & propugnaculum totius inter fe di fenfus eft : Nemo Judeorum non provinciz. promptiimus erit ad hanc expedi- * Conticuit.) IMoab datus. eft obli- loue - tionem , nam 4333 eft is, qui fe fe- 003 tfee vioni, & filentio traditus, quia plane j. 23 ïm gregat. excifus eft, & everfus. Eyeiin 352. Quid vefhondebitur nuntiis gen- Q. -ffeudit domus.) Id eft, ut D. mq« & €Xï :25? ) Cum fcilicet de more ex vicinis Hieronymus interpretatur j domus, & Md ; provinciis venient ad Judzos fcifcita- familia regia afcendit ad excelfa , uübi tum de ftatu belli. Ullene fua colebat idola, ut ibi regni Moab Alye " Q;i;z Dominus , Efc) Hzc erit re- cladem limentaretur. Diiou. ) '"Tota civitas Dibon, que eft i C"»?I'ugn WT'A.G " fponfio, qux nuntiis dabitur. E urbs Moabitirum, afcendit ad eadem M G Fusudavit Sion.) Deus regnum Ju- excelfa , ut lugeret excidium Nabo, daicum fundavit, & ftabilivit. & Medaba, que erant o ld »üro Sperabunt p ppida ejus pl & amperes populi CjiM:) provinciz. LXX. Per 5pfzsm faluabuntur bumties Wa virn)Utftinmagnacalamita N rll'CEtlj "C.fï,»P':U'T XV. 39 omm&k g In triviis ejus accinCti funt faceo: fup er te&a ejus, & in plateis ejus omnis ululatus defcendit in fle tum. Dlb a. 4. Clamavit Hefebom , & Eleale, ufque Jafa audita eft vox eorum , OTmins fuper h'pc expediti Moab- ululabunt , anima—r ejus ulu- T S $. Cor meum ad Moab clamabit p) ve&es ejus ufque ad Se- gor vitulam conternantem: per afcenfum enim Luith flens aícendet ; & in via Oronaim clamorem contritionis le- 6d vabunt. 6. Aquse enim Nemrim defertce erunt * quia aruit h'erBa » ! COHti- defecit germen, viror omnis interiit. Tcult H 2 T. nE* i üper Cz;vaiziym » Gc.y Nam capitay & eorum cal'ämitatem? äxziggel*aaïdzæïïï LU Giplti barbamr radebant in doloris argumen- quafi dicat: Doleo ,. & clamo tum , «& facco fe induebant. Moabitas.. pr.(').pten 3. Swper teHa ejus. ) Frequenter Velles ejms-) Fortes ejus milites. .f enim in te&tis dezebant l ; quz in orien- Ufyue ad Segor.) Scilicet fugient uf- tali illo tractu plana.fiebant. F'tuah' , id que ad terminos regrit. ' Dejïe;m'ii in. fletum. ) Ut afcendit Vitulam canfernü;tcm.) Secvor , eu- Qu u flens, ita & defcendit ; nullam enim in jus populus fortis eft, & finilis vi- idolis opem: invenit. Vel fenfus eft,. tule trienni; ea enim ztate vituli, & gmandum fnal. omnem ultlatum fletus excepit.. vitule fanilfime funt , robuftiflunz.,, Obia- 4. Hefébom , €5c.) Sunt urbes ad di- & petulantiffigz. tionem Moabitarum pertinentes; "Vi- Per afcenfcm. entm Luith, €c.), Vi- va(hi[io- fed taf dttur urbsLuith fuiffe in via ex Moal» g at Nam :mula. loca- Efraelitis attributa in Babylonem, fita in colle ;; quare parcimpoiï'elïä ab ipfïS nunquam fue- Moabite adducendi in. Bvab.ylonems captamt. re per ipforum ignaviam , partim re- Voabitaé flentes afcenderunt, indeque pervene- cepta a. |Vfoabitis, & aliis per occa- runt Oronaim , que erat terminus: fiones , quas dederunt Hebreorum: IMoab. verfus: Babylonem ibi er [05 æ.w:t ; (]US inter fe dillidia. j £0ci quafi extremum: valedicentes patriz ,. Ufque fafz.) Id eft, ad' extre- ex intima. animi contritione ,. & dolo-- mos ufque fines,. nam ibi: Jafa. Num; re clamabant ,. & flebant: Íta cum: en' 01)]1' er.25. Jolue 21. 56: ja at D. Hieronymo explicat Corncl. a La-- Verum Expediti Moab.) AccinCti armis, pa- pide.. uia. uith. eft. inter- rat, & expediti ad tuendam patriam, Areopolim , & Segor, ut docet idem: t ut J. Hieronymus , hoc eft ,. verfüs meri- gmus, « hi fraci animis- arma: deponent , & ululabunt. dien , & Chaldzea verfus Aquilonem,, J[;, 0b Anima ejus nlulabit fij. Y Quilibet: ideo credibilius putat Alvarez predici: i Mob eorum im finu fuo dolebit cladem pa- vertice montis ab hoftibus tuerentur.. plorantes fcanfüros clivum , ut.fe in. trig, & privatum etiam. damnum. , u e& B. Cor meum ad Moab cdamabi.y Sic Rabbi Dàvid,Lyranus, & Vatablus.. ( g Qattt | Mbüa Id eft, propter Moab;. fignificat Pxo- 6....4qua entm. Nemrim sat$c..) Juxca: pheta fe malo. Moabitarum commo- quas multi prius habitabant. propter: Q d earum. commoditatem,, deferentur, nec: vgri',-licet,,, hoftes.fint , quod. facit. ad. lii , 60 PROPHET, ISATJE $I ^j Secundum magnitudinem opcris, & vifitatio eorum , ad fic er torrentem falicum ducent e0s 8- Quoniam circumivit clamor terminum Moab ufque ad a, ] f2m Gallim ululatus ejus, & ufque ad puteum Elim clamor ejus. 9. Quia aquzxe Dibon repletze funt fanguine: ponam enim ha coruim fuper Dibon additamenta : his, qui fugerint de Moab leo- , nem, & reliquiis terrze. tis eit s. ] CAPUT XVE- ill p Dfat emitti agnum , nempe Cbriftum ,. de petra deferti ; Moab tens &? pexfidiam bumiliabitur., paucis 6X 'Ipb arrogantiam , tüla ex eo relitiis. p titudo tte aznum, Domine, dominatorem terra , de.Pätra T q eferti ad montem filize Sion. * 3l qui [P" oque c'eint de *fiVIoab, & reliquiis terrz, id fuis 'aggeribus concludentur , ide $, Àt aque falfe maria mortui, illis adja- 4 eft, reliquiis Moabitarum profugis in- centis , influent in eas, & amaras ducam leonem, id eft, leones, vel Moibita reddent, (& peffimas , ut eas vocat proprie dicos, vel potius milites Ba- Siut « trans o Jerém. 48. 34. bylonios, feroces inftar leonum, quos Quia.) Id eft, uzde confecutum eft, Rex Babylonis in viis difpofuit , ut &i Modt ut arefceret herba, &c. omnes fugientes Vloabitis exciperent, clerter . tüt, üCï "U. Secumdum magnttudinem): operis.) captivos facerent, vel occiderent. Pro magnis demeritis malorum operum. í. Mitze agnum, 65c.) Id eft, Chri- avolinte Vifítatio.) Punitio. p ftum , qui de Moab emittitur , Vavadit, d. torrentem [2lieum ducentes eos.) quia ex Ruth Moabitide prognatus T "T'orrens fdicum, ait $. Hieronymus, eít. Solet enim frequenter Propheta, lium ,T vel eft. vallis Arabis , per quam ex quod fupra monuimus, ad Chriftum tim D Moab itur in Affyriam , & Babylo- advolare, deinde ad in(titutum redixe. Ptj g tytridje, nem, vel Euphrates, cui adjacet Ba- In Hebreo eít, mite egnum domr- bylon ; ibi enim abundant falices, matori terra , & fentus erit, o Moa- lrslior Pfalm. 136. 7. dicitur : Super flzmina bitz, Agnos, quos pro tributo David fatt tus Babylonis , &c. m fulibibus 1n medio ejus )ace, & tutela &üm f olim pendebatis pro ffpendsmaus ov gana. noftra. 2. Re : 8 2. deinde E xegibus Ifraelis tuwifer 8. Cireusviz elamor terginum Moab.) pepen 1 iftis, ad Achabi ulque tempora f"df nd Omnia plena erunt clamore, & planctu. 4. Reg. 3. 4. nunc everfo Ífraelis Re- Ym i Uíque 4d Gallim.) Gallim , & Ellim gno pendite legitimo heredi Davidis, ï&ïlf IQ duo funt oppida in finibus Moabita- id eft. Ezechiz. 46/6 [ rum : figni i catur omnia lu&tu, & cla- AFI" moribus complenda. De petra deferti.) Petra eft nomen By; A proprium urbis, que Moabitarum erat TU 9. Repleta fun? famzuime. ) Cuforum metropolis, Dety. Moabit:rum. o mif Ponam enint [uper Dilon additamen- d montem frlie Sion.) Ierufalem oret 74.) Plagarum., Qiuafi dicat: plagas ad- intelligit, & per hanc Eecclefiam fide- QUents dam ad plagas, ut fcilicet hi, qui fu- lium, cui Chriftum dari poftulat. tur, qu'v - CAPUT ;äw. 61 , 4. Et erit: Sicut avis fugiens, & pulli de nido avo*l:antgs': fic erunt filize Moab in tranícenífu Arnon. ead ^. Ini confilium, coge concilium: pone quafi nottem um- es, & vagos ne prodas. Is bramtuam in meridie: abfconde fugient n 4. Habitabunt apud te profugi mel. Moab efto latibulum confumma- leo eorum a facie vaftatoris: finitus eft enim pulvis, tus eft mifer: defecit, qui conculcabat terram. s. Et prss parabitur in mifericordia folium, & fedebit fu- er illud in veri:a te in tabernaculo David, judicans, & qua- juftum eft. ; [id) rens judicium , & velociter reddens, quod * fer. 6. * Audivimus fuperbiam M oab, fuperbus eit valde: fu- perbia ejus, & arrogantia ejus,& titudo ejus. P&tra j Idcirco ulul -ab'i't-Moab ad Moab, univerf us *uluïlasbïit);: his co&ti lateris, loquimini plagas fuas. 3Et gui lætantur fuper muros H 3 Beino- m .id 9. Ererit,c.) Redit ad' cladem $. Praparebiter in ,bzifLOf;c;rdia f?- st lium.) Scohum regni Juda Ezechiz $, Ve Moabitarum. wzen:i,0c.) Moabite Regi jufto , & bono, ejusque po&e- i Di- $;cu£ «vis f r, id eft, confirmabi- trans fluvium Á rnon, ubi funt termi- ris præparabitu' m qUOS ni Moab, in Babylonem violenter, & tur, & robora bitur per Dei miferi- TP lu cordiam. celeriter adducentur, ibique difpergen- 6. dudivimus, 6c.) Yranfit ad cafti- ïperenï- tur, ficuti difperguntur aves e nido eM avolantes, cum aliquis predo nidum andam Moabitarum fuperbiam. lodignario.) Ut fuperbia in factis, t u- invadit. yittitil 3. Im) confilium , 6c. ) Cape conf- arrogantia in dictie, fic in geftu indi- 071L05 lium , rationem inquire, qà tibi ira- gna tio videtur eminere. wb hh & R lusquam fortitwdo sejWS») Plus quam tum Deum places. bram fuam in "gf Pone quaft nolem num ejus potentia. . Ululabit Moab j red'll'e: mtridie.) ln meridie «ftus afllictionis ad Moab.) Ululabit líraelitarum éos protege , quafi um- alter ad alterum, cives unius civitatis m a,üm,' fic ad cives alterius , & ejusdem civitatis 0 MOlï' bram tuam fuper illos extendens ; inter fe. ; ov enim fiet , ut.in alios mifericors, & el, Meab ad Moab, àd eft, tu mifericordiam confequáris, dicitur IMoabitz fuperftites 1 ugebunt Moabi- M g tas occifos. Ita Vatablus. Vel Moab j [fïïeüs quaff noctem , ut fignificet protectio- Eemp()fa nem exa&am , & omnem ardorem ad Moab, id eft, Moab ad feipfum , afilictionis excludentem. vel fecum ululabit, ut morentes, jis RF' defperantes folent.. Ddl Adbfconde f* gi ente:.) 1fraelitas. laterii , €56.) NVa- 4. Finitus eft enim pu [vis.) Regem Szuper muros cotla- Babylonis intelligit, quafi dicat, brevi tablus vertit, /4per fundamenta Chir- f Harefeth. loguimimi . ia ut Chir-Ha- j ?m finietur, & evanelcet ficut pulvis , & Éman, Sàiu- cito mifer confumetur. refetb , fit nomen proprium civitatis, Qa terpretatur de pulvere , quem perfe- que a lateritiis muris nomen ha ru(glem ret. [ta etiam fentit Pagninus , « l quentes excitant , dum eos infectan- Cornelius a Lapide. Btaque Vulgatus j f tur, qui fuga fe eripiunt. M 62 xPRO*PI-IET;f ISAIZE 8. Quoniam fuburbana Hef ebon deferta funt, &-V vineam $a- bama Domini gentium excide runt: flagell a ejus ufque ad Jazer excelfi pervenerunt: erraverunt in defi funt, tranfierunt mare. lerto., propagines ejus reiictze valeji; 1 E 9. Super hoc ebriabo te ] plorabo in fletu Jazer vineam Sabama: in- tünc: acryma mea Hefebon, & Eleale: quoniam fuper vindemiam tuam, & füuper meffem tuam vox c 1. L alcantium irruit, quali zn 1o. Et auferetur leetitia, & exultatio de Carmelo, & in vi.. neis. non exultabit, pulo qu neque jubilabit, vinum in torculati non Ibultus, calcabit ; qui calcar e confueverat: vocem calcantium abítuli. II. Super hoc v enter meus ad Moabc l & vifcera mea ad murum co€ti lateris. uafi cli'th.ara. fonabit , [ Vaf ]raj I2. Et erit: c:un; apparuerit, quod Iaboraizi't, Moab füper c;xcel—» (í nonünis- inter pretationem pofuit pro Qzam'-dn;- fper vindemiamv FHATL v ipfo nomine proprio, uod alibi non &c :) infrequenter ab ipfo. fa : um eft, Vide demelfa a Quoniam. vindemiata es , & b hoftibus , qui in te irrue-. A aliquot exempla extremo cap. 1. Paral. runt, & cum furore , & tumultu con- Ü fententia. ergo eft; Dicite Moabitis , culcarunt, Alleroria meffis, & vin- quod. Chir-Harefeth , qux 'eis eft emiz extremam. ill .* De arx inexpugnabilis ,. in arum urbium cla- biunt, non eos tutabitn qua fuper- dem defcribit.. ]bij &n tur ab hofte.. r fed. capie- IO, De Carmelo. ) ld eft, locis: fertilibus. Moabitar Plagas [nas.). Plagas,. que imminent.. milibus.. um. , Carmelo fi-- — £ Hefelos.) Urbs. ilili fj IVloabirarum.. . Inm "vineis non juBilalit.) Solent enim,. etcelfis Vineam S4bama.). Urbem Sabama;, lxtari, M d & cantare vinitores in uberi quam allegoribe vineam a ppellat.. Inred, Domini Gentizm.,), Re vindemi: , & dum. uvas exprimunt : fempla t xum.. ges Aflyrio- quare Jeremias ; Negmagnam calcator. Jes. "v folitum celeusma. camtalim $ capit.. Flegelle,) Palmites; fcilicet cives,. 48- 33- Ib ya, Uígue. ad Jazer pervenerunt. ) Wu- ) Hs gientes.. lI. Szper Loc.) Idcirco. TeOtfii o ReL C [o Vezer »neons, ) Intima vifcera mea. Q3l he funr.) Qu relit funt, quz: tacta dolore ; & miferatione. fuperfi lerunt, & cladem evaferunt. 5 Quaft eithara , M. 1 Tranfferunt mare. ) Fugientes ; vel fenabit. ) Lugubrem. | Babylonemt in veftra clade f, 9) num edent.. à fïæifa ]g in captivitatem adducte: E£ wifcera mea , . ) Hf repetitio: It Oltfor . inare mortuum t;r:mfïärun-t - ejusdem fententic. Llï 0 9. SuWper. boc. ) Idcirc O: Ut. vertunt. n ità mll Pagninus, & Vatablus.. A murum cotli latevis, ) Dixi fupra: N De^7. "mnerum coh; Laterée , effe nomen ür W tl'k In fleti fazer.) Sicut llevit Jazer. proprium civitatis. Sententia eft, & l. xdlm Vineam Salama, ) VMide num. prz- vifcera mea refonabu Q"* d &edenti.. f nt, id eft, in vo-. i Iprebriabo re Lab cem flebilem erum pent fuper Chir-Ha-. n Veptiys Y)"et: mea. ») Rig:,a-r refeth c ivititem Moabiticam.. 60 bozl arge lacrymas effundam. in tuo * qif excidio;. I2. Laboravit Moab fuper excelfis: N'n( l oabite: Mp i [nie.) F ru(h:g fatigati funt. M. MT Mu $s. n CATP UT | XVI. & XVIT Tuzet 'eicelïïs fuis, in : LC gredietur ad fantta füa 2 ut obfecret, & non valebi. * d t &t l- 13. Hoc verbum tunc.: » quod locutus eft Dominus ad Moab ex 1 [üper 14. Et nunc locutus eft Dominus, dicens: Ih tribus annis, 3 Yrüt. quafi anni Mercenarii, auferetur Lini. gloria Moab fuper omni po- pulo mult 85 If o multus, 0. & relinquetur parvu, & modicus , nequaquam iiculi. COXUTPAT T GX VE bt , ^ iVszlatis Dam,ajäem'; à äuxäliaribus popz;lz' I/rael , /ïmilitef em ) fopet l/rael vaflabitur » quia oblitus ef?. Dei Salvatoris füi, ad quem excel- d u «calamitate pre[Jus revertetür , €? « perfcutoribus 9 IuATL s : populi Domini denuntiatur. à 8, U0 | fe 1rrue- I. Nus Damafci. Ecce Damaícus definet effe civitas, & altir cofte .erit ficut acervus lapidum in ruina. , &vit- 2. Derelitcte civitates Ar um Qd oer gregibus erunt, & rgquiefcehf i ;, & non erit qui wexterreat. 2. Lt , las [ d me&O ü" idolis fuis fu pplican;es » que funt in pro expugnata 'Tyro in *mercede& excelíis. Jent enim quaft a Deo accepit /Egyptum. Ezech. i mel Ingredietur d fama fa. ) Alia 29. 20. Vel dicüntur anni merce- templa fua in gre?ïietpr, ut Deos fibi narii, id eft, precife numerati, ut fo- j caliattt ;I;rim t s placet. let fieri ab iis, qui operas locant. Vide N valebir.) À calamitate liberari. , ; æPith infra cap. 21. 16. 13. Hoc verbum, ffc) Hucufque Super omui populo zmlo.) Detam recenfui oracula , & minas contra numcerofo populo Moab, in quo ipfe Moab. gloriatur. (cera o Id. d fribusr annis. l'ertio anno Er velinquetur , 6c. ) Et jam non ab excifa Jerufilem a ege Nabucho- mülti relinquentur fuperfütes , fed ',ugubrelïi donofor, vel pofitus eft' numerus de- admodum pauci. finitus pro indefinito , quafi- dicat , I. qepetio Na«s.) Vide dicta cap. 13. n. T. non ita multo poft. Vel certe figni- Damafct.) Predicit Propheta catur triennio duraturam lIVÍoabita- Syri&, cujus caput erat Damaícus , J fapr? rum calamitatem. x g'e n(]men excidium imminens a 'TI hegla-thphala- "T Quafé anui mer'cenrzx;ii.) Hi anni far. 4. Reg. 16. g. direptionis IMloab vocantür mercena- Ip ruina.) Poft ruinam. eü, n Y rii, eo quod hifce, uifi pro merce- Chzné" Ó 2. -roer, ) Civitas $ yri , diverfa de excifz a fe-Jeru Jem , & divine ab Aroer urbe Judzaz. vinditz exercite reocnum , & fpolia Requtefeemt. ibi. ) Ibi páfcentur m Moab 'accepturus fit. Nabuchodono- : greges, tanquam in loco habitatori- Moibue fcz;, inquit D. Hierony mus, ut idem bus vacuo. 64 PROPHET. ISAIJXE J "r Et ceffabit adjutorium ab Ephraim , & r*eg&um z Dama.- que o fco: & reliquise Syr 1 9 1 cit Dominus exercituum. ize ficut. gloria filiorum Ifrael erunt: di- Qu aT 4. Et erit in die illa: attenuabi Tírael iur gloria Jacob, &*þingu;ej-» do carnis ejus marcefcet. IQ s. Et erit ficut congregans in meffe, quod reftiterit, & bra- lul nor chium ejus fpicas leget: & delem e-riþ ficut quaerens fj pic:as in valle r Raphaim. 6. Et re linquetur in eo ficut racemus, & ficut excuffio oleze tebit: 1 duarum, vel trium olivarum in fummitate rami, five qua- n tuor, aut quinque in cacuminibus ejus fruttus ejus ; dicit ftaris f Dominus Deus Ifrael. multt 7. In die illa inclinabitur homo ad Fattorem fuum, & ocu- 4 ( 3 E li ejus ad fan&tum Ifrael refpicient : &intn 850' E t füontm 3- Ce[[Abit adjutorium . ab Ephbrasm.) cilegium: paucorum. illorum ,. qui fu- Ra perfuerint.. Decem. tribus Regni ifraelitici Da- ()I mafco: civitati contcederatz. opem. non t Coórgregans n me/]&,,quad ;fcgfiiterit.);ä $. 4l ferent.. Spicas colligens , quz meflorum fal- Regnum. a Dasafeo. . Scilicer ceffa- cem. effugerant.. 9. O LXX. z» valle Vitites fy bit, everfo Syrix Regno. J . e - Ip valle Rapham..) X Syrig, Reitquia: $yr£&. ) Quo d reli(iuuma dur a. Sanchez. vallem. Raphaim. 1o- us d fuerit poft cladem. cum. pinguem , & uberem fuiífe exi.- Iþum'. ) Siazt;gloria,fläarum Wdæ/j.)' Sicut Sa- ftimat, Alvarez flerilem ,, quod. facit fypto : maria , qua ut civitate regia, & inclyta ad. paucitatem. exaggeratidam.. promibs Ifraelite ngriabanmr., Samaria enim: 6. Etrelizquetur im eo, Gu I.ane.g- füb idem: tempus ,. quo: Damafcus,, gno Samarig. relinquentur admodum: X Omni s 5 fiferm ab eodem. Rege Affyriorum: vaftata eft.. pauci, quemadmodum. pauci racemi Erg dei Ve] per gloriam: filborum: lIfrael in- remanent in. vineis poft vindemiam. tellizit: Jerufalem, que fequenti: verfi- Sicu£ eXcze/fio: olesa.. ) Et ficut pau- 1. BL t fià eulo: appellatur: glerz2 Jzcos.. ce remanent olivz in olea , poft- D. ao & "trennabirur. gloria Tacob.) LXX. quam: excuffa. eft ; relinquuntur. enim. paucz. aliquz, dug, vel tres in fum-- Ub £^ Defetlio: g/oria Tacob , lignificat: vafta- : mis. ramis.. €:1"€13t Y fe . tionem. Samariz. ,. ue loria lfrael,. [ Ilpienr feu: Jacob dicitur.. l'ey Jexufalem: in- j Er utius KGfi'ifie;; tellicit , ut: dii.. &us. axboris: illius. excuflz.. je«). Que olivz funt ftu; dncitzabintur homo:ad: fctoren: RUE Pinguedo, G. ) LXX. habent : Ij N Pimguie glorie ejus comcutientur: ,. Àd. dJpnm.) Relictis. idolis: convertentur H 1q eft ,. malisy. &. erumnis: preffa. ad in- ad Dominum.:. factum. id. eft monen-- U0d 2 te, & excitante Ezechia 2.. Paralip.. Golarum; maximam: Papcitat.exnï redi- 0. & . 21.. [ qr dt ] getur, Ror 1tü, f S. Et erit, 6fc ) Rex Affyriomüm M fnnibum IHfrael refpactemt.) Rever- ne f&mel,, &. iterum: cladem. inferet ,. non. tentur,(& convertentur, a quo prius fuerant. averfi. l? ^ Cjpy folum. meffem. faciens;, fed. etiam fpi- CAPUT. XVIIL. g5 $. Et non inclinabitur ad altaria, quse f'ec&*ruïnt manus : & TE quae operati funt digiti ejus, non refpiciet lucos, & delubra, : (i- .9. In die illa erunt civitates fortitudinis ejus derelictee fi- cut aratra, &'fegetes quae derelictzm funt a facie filiorum. ^0 Que lífrael, & eris deferta. s if IO.-Quia oblita es Dei alvatoris tui $X fortis 'ad*jutori's; bra tui non eft recordata: propterea plantabis plïavntatio.nem (.)f- valle delem, & germen alienum fenminabis. 11. Índie plantationis tuzelabruíca, & mane fementuum flo- jee febit: ablata eft mef'is in die haereditatis, & dolebit graviter. ] j. Vsae multitudini populorum multorum, utmuluütudo dicit maris fonantis: & tumultus turbarum , fi;ut', fonitus aquarum multarum. 0Cu- 'opu:-ïi ficut fonitus arq,li-arüm inundlan-t-füm' 5 13. Sonabunt p & increpabit eum, & fugiet procul: & rapieturv ficut pulvis e. us montium a facie venti ; & cht turbp- coram tempeftat n 2427'1 In D li« (2.) Fidelem , i» edz£. Sixt. !egitu; : ixiüdelem. keit.) 9. 4irariz.) Ldolorum. fpem faciet uberis proventus , fed m &l- . Givizates fortitudiuis ejus.) Ci- non tibi ager, aut vinea fructificabit;, fed Hhofti. vitates fortes, & i ujuniüæ lfraelitarum, j 1/'4/1! & Syriz. E lm die béreditatis.: Cum advenerit jn l Qzua derel o funt ? fac;?* þflior;zlm tempus poffidendi , & hzreditandi | , [e eti- eam, fcilicet. tempus meffis, &.vin- Irael. ) Amorrhei enim primum ex demiz. : j fidt JEgypto venerunt Hebrei in terram promiffam , reli&is fegetibus , aratris, Es dolebit. ).- Dolorem tibi affe- [ e & omni ruffico inftrumento , prz me- ret; in Hebreo enim eft 3x5 cbieb, apdim tu fucerunt, in conjugatione Pihel, que eft activa. ricemt Eris deferta, ) Samaria. Io. Fa multitudimi populerum.) Wa a IO.. Plaztahzs plamtationtmr fdelens) Svrie- , & Samarie , & exercitibus Licet fideles plantas poras , & que y p ejus. frequentiffimis, quos contra Ju- Q fpem agricole non tallunt , tamen dz Regnum inftruxerunt. ; m überes fructus, quos ferent, non tibt Ut multitudo, 6c.) Cujus exercitus;, ferent, fed hoftibus tuis , qui illos if ïilln-' fremitus, & tumultus eft , üt fremi- u diripient.. Germen alicmum. tus maris. ) Quia,.ut di&ufn I3. Increluz-äii.) C t fflf' eft, in aliorum. commodu $ ^ m. g;ermi- þ,är.c.e.bi:, &. com- » nabunt.. pefcet- Sikaub turbo coram tempeffate.y. Si- II. lp die plantationis 154 labrnfca. ) Quod ad te attinet , idem erit, ac cut ventus vehemens pappos. difllar, monete fi effent labrufcz ; nam fructus illius in. Hebreo 5353 24/g4! ; quod, quidi Pualip non tu, fed: hoftes perciptent, fit, explicavi Pfalm. 82- 14- -vidg: ibi dicta.. ; Mane fomem tumm j.'?arelw't.. ) Et htt* Bil.cum Com. Menoch, Togs.. V L: p pl 66 PRO-PHET.,ISAï.gE ä4-. In tempore vefpere, & ecce turbatio, in 'matutino, & U non fnbfiftet : haec eft eleyatu: pars gorum'5 q-ui ngcgvemnï nOS ; & tubee al fors d-iripientium nos. ; 4Q CAPUT XVII. 12b0 12 Adverþs;ö " Eoyptios , qui udaos pellexerant ad ?onjïdendum bes rori $ À in ipfis; additur confolatio populi Tudaici de reditu ad (07 9 get : emfalem,- üe E L X7JEterrec " 6 B ymbalq al»gru'rn,' quæ eft trans Humina. Eïhïo; &aft &l ü& Y pis. 4 * 2. Qui mitüt in mare legatos , & in vafis papyriïfuper füz ter aquas. (dte Angeli veloces ad gentem convulíam, & dilace- ratam: ad populum terribilem, poft quem non eit alius: ad EDXWUGGCUM gentem expectantem uerunt flu- ; &conculþatam,. cujus dirip 3. Omnes RBtr a mina terram ejus. GISFBOERISA explictio I4. Iktemþæe "v'eþere, äfc. ) Bre- Mittit im mare legatos.) Per mare quid in ] viffimo tempore turbabitur , everte- Arabicum mittit feciales ad bellum in- y N tur, & non fubfiftet. $ic Italice, dicendum Allyriz. H qua ld cum. breve tempus figniäcare volu- Et ip vafts papyrt dfuper 49&44&.5 Mit— tricas Jin: tit legatos, & milites auxiliares in na- dudos di mus , dicþimus : Dalía "mattina ,4!14 ^ Gliqne yo fera. vibus, que in /Ethiopia, ut & in Cncile; Hac eff pars eorum ) Hic exitus eog Agevpto fiunt ex papyro frutice. NVi- Thanet , ui nos vaftarunt de Plin. lib. 6. cap. 22. Nilis, ol enum nolftrum. * ? &Re" le ngeli weloces. ) C/ajm d Aiï'-yx;ios intel- Tum fum Ymbalo alarum.) Qu cymbahs, li git. C id eft, cymbis , feu navibus A4d gentæmkwwglfäm, t5 dilacera- ferm lo alatis utitur: alas vocat vela ; in He- f4m. ) JEthiopes Dei decreto brevi dil*ipitur, dilacerandos, & convellendos. Vel j 05 brzo eft 5y Y 7flifel, quod verti po- telt, zzumbrauti ali,1d eft, auxilium cujus magna pars in longinquis expe- Ümnes. tüum Judzis, cum magna virium tua- ditionibus óccupata eft. s Rulltire f Viebis rum przdicatione pollicenti ; hoc enim Populum terribilen. ). Populum , videtur fignificare poffe vox cymbali, qui multitudine , & .armis terribilis &uda f ut etiam apud $. Paulum cyebzlzm videbatur. h Qui f?zca,) n t/52ie5; eloquentiam fignificat chari- Poff quem mom eff alius. : - Nam tate errantem , & fe oftentantem. JEthiopia' verfüs meridiem extendi- Wi m tur ufque ad Caput Bone Spei, & s fol Qu& efd trans fimmina AEthiopsa. ) L. y Gra Quz eít ultra /Egyptum, per quam ad mare. fluunt feptem flumina, id eft, Nilus, Gezzem ekpe'&antem.) Gentem, quaä 'Wt 2 iLles qui per feptem oftia influit in mare. fuis peecatis in cclum clamantibus UET Nilus vocatur flumina ZEthiopie , cladem divinitus expectat, vel expe- üce Ine; quia per /Ethiopiam delabitur in Care poteft. — Vel dicitur expectans , Egypmm. » X tlorio quia ficut /Egyptus, it1 JEthiopia, 2. Qui-) Rex thiopiæ. INili inundationem expe&at, qua obli- l &l & e CAPU-'T XVIL 67 10 t | 5 Omnes habitatores orbis, qui moramini in terra, cum * . elevatum fuerit fi gaum in -mgntibusg. videbitis, & clangorem tubsee audietis. 4. Quia lizec dicit Dominus Aad; me: Quiefcam:; & confide- rabo in loco meo, ficut meridiana lux clara eft , & ficut nu- bt bes rorisin die meftis.. * 7 s. Ante meífem enim totus effloruit, & immatura perfe- &tio germinabit , & preecidentur ramufculi ejus falcibus: & quze derelicta fuerint, abfcindentur , & excutientur. T 6. Et relinquentur fimul avibus montium, & beftiis terrae: &,sftate perpetua erunt fuper eum volucres , & omnes beg t 'fuper ftize terrae fuper illum hyemabunt. diace^ l5 7. In us ad VERSUES nt flu« )mnes mantur agr'i—,« & fæcimd*antux;.f Quæ. rorida omnenr zftum procul lrabebo , ss explicatio confrmari ex eo poteft, inde vaftationi. /Ethiopum aliquid ro- quod in Hebzeo pro expedasrem eft ris adfjergam , cladem eorum clemen- ar fmale lum "D*5 quem quan, id eft, l/pex, Bmes, tia temperando., ne penitus deleantus.. que lectio fignificare videtur geome- Vel ipfíis Affyriis ero quafr nubes eos tricas lineas, quibus agros limo ob- retrigerans, juvans , roborans. j i 5 in n du&tos diftinguunt /Ethiopes, ut fua S. 4mte me[[ezs torus eflör;;it.,)ï' In- cuique poffeffio conftet. tempeftiva. luxurie totus eflloruiz, At&ïfl Conculcatan. ) imo, quem trahit Wa I Nilus, obductam. ideoque früctus amiüfit , ut accidit arboribus , que ante tempus fe in Cujus. diripuernut, 6c.) Nam aqua- fioxes effundunt. Hac allegoria fi- g d* rum flumine , decurfu, & alluvione gnificat preproperam gloriitionem dilscete* terra loco movetur ,. | & quodammodo 4Ethiopum. diripitur. ) b 3 Qines Babitatorer erbi , 6c. ) Pracidentur zamkj?ü[z" : ejif& : f&!ciämal-j? $ |? Omnes, qui terram incolitis , cum ]uvenes fignificat , quos Atfyrioruny furor demetet. TTE eng' militare fiynum.in.mohtibus elevavero, videbitis, quilis fuperbo populo infii- Qu& derelitla. fuerin. Y Reli&uiä'&i ) j y genda fit plaga. JEchiopum e bello profugas intel- £s cmjifd'eääa i eto tm'l'bllüï 4e Quiefcam , lHoit. »e0.) t'minusethrono meo tacitus, Abfemdentur , & fcjxcufibnfär; j Ca- N inn gaudens, fpe&abo quafi lu- dos, fcicet hec fpe&aeula vindictz pientur , fpolfiabuntur , diffipabuntur, exlendi' Ockf.'identur. me , ftrazem nimirum /Ethiopum. 6. Relin 3p€i ; Sicut meridiama lux , €vy um 3 q;æ?ztmf.') Evibus ,i« & feri;ä? JEthiopes erunt in tenebris, id eft, hni'enaæ ett ( " in anguftis, ego in clara, & ferena J flate perperum ergnt feper eannvoc luce meza habitans , clarus ,. ferenus, beres. ) lNam tanta erit flrages , g a & gloriofus eos contemplaBor.. & copia cadaverum infepultorum , ut: ( f&/m! ! totá eítate, & fequenti etiam hieme, Eb fjemr nub?s voris im die meffis.) vhiopth Ipfi eftuabunt , & ego quafi in.nube feris -ad efcam. fuffectura fins, j Q g L $8 PROPHE . T. I-sAmz ". Ih tempore illo deferetur munus Domino exercituum Y] a populo divulfo, & dilacerato: a populo terribili, poft quem f (C201 non fuit alius: a gente expe&tante, expeCtante & conculcata, 6 E cujus diripuerunt flumina terram e jus, ad locum nominisDo- Jren mini exercituum, montem Sion. N CAPUTSXIX o d ,D-f:fcril;z'z* þlehius yptiorum punitionem ,' & gquod ad Deum 1n fon É €marce comverfi , miljo ipfis [aloatore , confolabuntur. VC I. Nus J£g pti Ecce Dominus aíceadet fuper nubem texente levem, &ingredietur /ÉEgyptum, & commovebuntur Io. ! fimulacra £ gypti a facie ejus, & cor /Egypti tabefcet in me- lacuns dio ejus. ]u* 2. Et Concur icre- fecidim Kgyptios adverfüus JEgyptios, & dederg pugnabit vir contra fratrem fuum, & vir contra amicum fuum, Filius ( civitas adverfus civitatem , regnum adverfüs regnum. ).1 3. Et difrumpetur fpiritus /Egypti in vifceribus ejus, & con- Cent, ( filium ejus precipitabo : & interro o gabunt fïm'qlacra fua, & divinos fuos, & pythones, & ariolos. 133 4. Et tradam /Égyptum in manu dominorum crudelium: : & rex fortis dominabitu xerci- d eorüm , ait) Dominus Deus e H Arfj. tuum. s. Et tatio cals Muis d4f 7. d tempore illo, 6$c. ) 'TYempore Babylo.nem c;.zptiV()s abdücenþ, ut al 3 Qaditis ; Chrifti,ad quem more fgo avolat Hiaias. Jerem. c. 43. 12. Deferetur muzus. ) In fubjectio- Tabefcet.) limore, & mcrote fol- C quem his fignum ; nam Chrifti jugum d- vetur. " cï)ïlg:ewa: Bellantq, mittent /Ethiopes, de quibus dictum 2. JEgyptiot com "» Af'g'ypt'z'as.v) Dif- Pfalm. 71.9. coram ;llo procidenz &thio- cordes animis, aliquibus Affyrüs fe bebit o pes , €«. dedere- jibentibus , aliis vero repu- QUi co Hec funt : Ryj 4 gente expettante , Gc. ) gnantibus. explicata fupra num. 9. Regnum, adverfis reguum. ) LXX K Hg'(rcle d leum nominis. habent,»óuov &i vópor, id eft, pra- lg nomen Domini. ) Ubi invgcatqr fecturam adwerfia prafeilur a. itii E NX&FI 1 I- f )Nu.) Durum , & trifte vatici- 3. Dirumpetuïþiifi!m' .&Tg);;;»tj im 'vz'/(,'-e- .nium contra /Egyptum. ribus ejus.) . Idem eft, quod dictum eft b 4f faperiori verficulo , cor.Apypri tale- (re. Domisus afcendet faper uubem lzvem.) EWU Dicuntar hxc Poctice; fingitur enim fcct. LXX. habent, Zzrbabitur /þz'ri- £UÓS. Dominus vindex nube quafi curru vehi. Pagninus, & Vatabl. vertune: BQj Levem.) Celerem. Evacnabizur. Qro ()rtxm XWWIL' XA Cuzmovebuntur fmmulacrh Aïgypti.) Pratipigsbo.) Conflium, ac men- Affyriüi fpoliabunt , && diripient tem- tem illt eripiam. I'x Uf Z 4 pla, Deosque aureos , & argenteos E 29- n« 7. Pyrbezes) VMide di&a r. Reg. cap. 47/'6( Aïgyptiomm; eosque cum zZEgyptiian Nigre Düpt N 69 CAPUT -XX QUm -t arevfclet aqua de mari, & fluvius de'"olabi'tur, atque 3 : gem ficcabitur. - d 6. Et deficient flumina: attenuabuntur ,«& iï»ccaþuntür (lxivi |Do- aggerum. Calamus, & juncus marceícet : 7. Nudabitur alyeus rivi a fonte fuo: & omnis fem'entis it- rigua ficcabitur, arefcet, & non erit 2, 9. Et moerebunt piícatores , & lu : "ebunt emnes,läittehteïs Pa in lumen hamum, & eXpandent?S rete f aper faciem aquarum emarcefcent. 9. Confundentur , qui omfaba-ntur linum V,',.-þe-&en-'tes ,& jbem texentes fubtilia. 1fiut io. Eterunt irrigua ejus flaccenti Q m lacunas ad capiendos pifces. ; à: xomgnes , qui fageþant . 11. Stulti principes Taneos; fapiäntes confiliarii P!t-amonisg $, & dederünt confilium infipiens. . Quomodo dicitis Pharaoni : (UIdy Filius fapientium ego, filius regum antiquorum ? 12. Ubi nunc funt fapientes tui? annuntient tibi, & indi- v n cent, quid cozitaverit Dominus exercituum fuper /igyptum. pes Tan.eo'g, emarcuerunt princi- 0,3') & 13. stulti faéti funt princi E3 pes Jium: o'e- xerci A. -refcet aqua de mari.)) Exag e II.Principes Tancos.) Yanis eraltme-; A n ratio calamitatis, quafi dicit, prorius tropolis /Egypti, & regia Pharaonis. f D aquis deftituetur Nilis, ex quo fce- Sapientes confiliaris ) Qui. fibi, & ,U j cunditas pendet totius /Egypti. Vo- alis videntur fapientes. cit autem INilum 4re, quia Hebrei Dicetis.) Perfuadebitis. oit f : congregationes aquatum , & lacus ap- Bharaoni-) Utipfe cogitet, & dicat ; eft enim mimefis, & expreffio verbo- pellantmaria, Vel fenfus eft: Res itife .) Dif habebit, quafi nulla aqua effecin mari, rum ipfius Pharaonis. jiniis quia corfercia deficient propter piratas. Pilius fapientium, t5c-) Hiereditaria, & quafi naturalis eft mihi fapientia, & ) T 6. Rivi dggerufn.')n Rivi fluentes in- Ser' aggeres. A faftigium regale, ideoque iis excidere Bo Calamus , Ef]äncm marcefäent.j In- non poflum. utiles erunt arundines, & papyri, unde Filius Regmm.) Mlulti enim facerdo- ?ü1 W- naves ftrui folent. tes /Egyptii ad Re fuum reterebant. ges antiquos genug u iv v. 44 fonte.). Definente fonte aquas s muttere. IQ. 4nmnuntient tbi, €c.) Wide, j um € 8. Emarcefcent.) | LXX. /ugetuzt. an fignificare tibi poflint,quid de re- i t itt ff'i" g ui operabamtur linum. l Quod gno, & cayite tuo ftatuerit Deus. propter ariditatem foli provenire non I3. Emarenerunt.) Pagninus, & ! VEIEUN; poterit. Dinum humens folum exizit. Vatablus vertunt: Erraverzzf, Subr La )Subtilelinum,UX X 5)];/71 Angnlim populorz; ejus.) Qs omni- n : qc n 10. Elacceniia.) Deficientia. um populorum , quos fibi fubjugave- O;ses. ) Confundeutur , id. eft, rat, aut federe adjunxerat, firmamen- um morebunt. tüm erat, & decus, [ " PROPET. ISAIJE pes Memzpheos,, deceperunt /Egyptum, angulum po B pulorpm ( atul ejus. 14- Dominus mifcuit in medio ejus fpiritum 'Värtiginisï & 20.] errare fecerunt /Egyptum in om ; * i terr & vomens: ni opere fuo, ficut Eraþ ebrius, * bulanti 15. Et non erit Égypto opus : quod facia;c caput, & caudam berete al I incurvantem ,. & refreenantem. typti ] r6. In die illa erit /Egyptus quafi mulieres , & Ttuþ—äbunt, & timebunt a facie commotionis manus Thuner| ,]l)omini exercituum, 24 quam ipfe movebit füper eam: 17. Et erit térra Juda JEgypto in pavorem : om & teve nis, qui il- lus fuerit recordatus , pavebit a facie confilii Domini exer- & 24.] cituum, quod-ipfe cogitavit fuper eam. ; Afiyra 18. In die illa erunt quinque civitates in terra ]Egyþti., lo- gypai 4 quentes lhingua Chanaan, & jurantées per Dominum exerci- 041 tuum: Civitas folis vocabi-tur' una. I9. In nedidir 14- Mifcuit. ) Propinavit, ut folet filiam, nec a MC vinum. cz utile. juyenïe opus Rcälmblig À p Spiritum vertigizis.)) Chald. & LXX. 16, * 1: h vertunt ; ffgrizum erroris. Ixi-tell.ig;en-l languidi. Qmafs mnlt*c(cr-. 3 Tïlni.ili 3 C m dum eft hoc non pofitive, dire&te, & AManuus Domifzï.) Ultricfs*. Tüm fiper caufaliter , quafi Deus proprie caufa- V7. Erjt terra Juda &eypto im ga4- tonm fsc verit, &-produxerit ccecitatem , & fpi- werem.) Etiam ipfum Jude nomen xitum. erroxis, fed. i 191 ]IZ ] « occafitonalitev. permiftive, inQirea e, pavebunt.. Vel certe pavor reveren- tniones tiam fignificat, unde S. Hieronymus Tityly Érrare fecesuzt.). Principes T'aneos. explicat , folezzitarem. Hoc autem l5. Opus,quod facrat caput, €5 cau- accidet A o i H.Tla üg] cypto, cum Ch'ri-&ian& fa- fzx!; 1 dam.) ideít, confilia. Agyptiosum €ra fufcipiet, Y erunt inutilia, & . noxia. Italice dici- Pavelit.) "Vimebit, vel admirabitur, 9. n us : Noz aUvrammo u6 capo , nà coda- juxta proxime di&ta, Bu d Xel , 7:;051 factat. ceput , E5 Candazs, ) Ut Qwuinque.) Id eft, mult & n-iimeæ*us ) * Quo idem eft, ac quod arguat, ac de- definitus pro indefinito. of monftret in éo gerendo fuifle capaz , id eft, principem fenem, & fapien- Loquenres I22na Chenzan.) Loquen- admaä:: tes Hebraice ; nam habitabunt interra Ul tibot tem vixum , & casdapm , id eft, juve- Chanaan. S'ignificat.ur gyptios , ab- nem . fobditum, ftrenue juffa facientem. jurata idolorum fuperflitione ,' veram Vlt, q"l lecurvantem, 6 rcframautem. ) ld tWet religionem fufcepturos, que illis ma- hn eft, quod capaz, £ cauda : itaque LXX navit àb Judea per Chriftum. &) H 1 vertunt, frimcipium , € fmem. Wide dia cap. g. n. I4. ubi hoc idem 3urantes per*ï)omiäzum.) Illum colen- P ïx&hl explicatum eft. Relrenans hoc loco: tes, & ut Deuni reverentes, & per il- poft k lum ; cum opus eft, jurantes. prg [( (Htk ex D. Hieronymo, & aliis, juvenem fignificat , qui refrznare debet incon- Qrvitas folis vocabitzur xz4.) Unaex Ws forf ditos animi motus, ut fenfus fit: Non HQHP(J' iftis erit Heliopolis, hanc potiffimum Cmd r RC erit 3b incurvo fene prudens con- ten gominat, quia in ea —præcipue idolo- ! €08y C APUT XIX. I 3 lorum 3 Y9. Tn die illa efit" altare Domini in medio terrærl—*Egy pti, & titulus Domini juxta terminum ejus. is, & 20. Erit infignum; & in teftimonium. Domirib exercituum in terra /Egypti. . Clamabunt enim ad Dominum a facie tri- rius bulantis , & mittet ei Y tudam beret eos. s falvatorem , '&4 prokpugnatorem; qui li- : 21. Et cognofcetur Dom inus ab /Egypto, & cognofcent E. bont, gyptii Dominum in die illa, & colent eum in hoftiis , & in muneribus: & vota vovebunt Domino, & folvent. tUf 22. Et percutiet Dominus /Egyptum plaga, & fanabit eam, & revertentur ad Dominum, & placabitur eis, & (anabit eos. quikil- | exer- . 23. 1n die illa erit via de /Egypto in Affyrios, & intrabit A ff yrius ZEgyptum , & Egyptius'.in Affyrios, & fervient ]E- gypti Affur.. & . E] ti, lo oxerCl- 24. In die 1 la erit Ifrael tertius Egyptid, & Affyrio: be- - nedictio in medio terrae, . 25$. Cui benedixit Domi nus exercituum ,' dicens : Benedi- Reäipublif &us populus meus /Egypti, & opus manuum mearum Affy- rio: hæreditas;aute'm mea Ifrael. U CUCCAPUT miæ r & 23. Va de .A:gyþtä inv.,![ä:rias.) lf/fu- xum fuperflitio vigebat, & erat civitas t m p eorum facerdotibus deftinata. tua pax , & commercium. IQ. lm die ill4.) Cum Chriftianam |Servolent fF(,g-yptii Ajäzr.) Ex He- 2 nomet religionem profeffa fuerit Z/gyptus. breo cum Vatablo, & Montano ver- qeyeret [gïonymus Titulus Domini.)) 'Yempla, cruces, ti poteft, Colegz Domuiuum gyptii cume & alia figna Chriftiane pietatis.- Ajyriid. c autem gxta terminum ejus. ) 94. Tertiss.) Qui fcilicet &que ut [tiana J In Qnibus Jeyptii , & Affyrii Chriftum colat, JEeypti. 20. Er erit im figssm , £$ teflimo- Vel tertius fignificat ytrique fo:de- mirabituns ziwm, 6c.) Exruntfigna, & teftimo- ratus, nia, quod regio ill ad Chriftum Benedidlio i2 sedio terra.) EtChri- tranfierit. ftus, per quém omnes gentes bene- | m]mefw Clamabunt enimy G. ) S; incidat dicentur, erit primum in medio ter- Logien- illis tribulatio, verum Deum . invoca- re , hoc eft in Judaea , & inde ad geinterà $ alias nationes eadem benedictio ma- bunt, qui eos a pe,icqlis, & mali eruet. * nabit. . qtios, 4* he ; ygam. .92. Ef percutiet vl)aminm J gyptum, 25. Dicezs Benediius, 6c.) Inde ; Vs m* &c.) Vaftabit Deus ZEgyptum tum derivabit fuam benedictionem ad alios itt populos , dicens , Bezedidus popu- per Affyrios, tum per Chaldaos, fed ]u t poft 46. annos eam fibi reftituet, ut Íus , &$c. predixit Ezechiel. c; 29. 13. — Vel po- Opits manuum - mearum ..W]jl;—z'a.-') tius fenfu$ eft , Deus /Egyptios jam Affyrius, quo ego utor, ut volo,, fi- ï,&Pelf j J cut figulus opere figulino. ' Una e Chriftianos fa&tos caftigabit interdum, ; cuia peccaverint, ut ad mentis fanita- Hareditas mea. ) . Populus mihi 'otimmum tCD.'l eos revocet, peculiaïis. .lPuc 1 99* i —— — 72. PROPHET VUS XNTI2E)C AP. XX. CA POT ^XX Ex bot quod Jfaias . jubetur . nudus , C? difcalceatus mcedere 4 fu. pmzlzczz*ur "agyptiorum ,. C? Etbzopum captiditas. ab Aj&rm, .?udcezs de illerum a jj"zäïzowe /?u- í RV pentibus. Ü 4 V1 N anno., quo mgrefï'us eft "CTharthan in.Azotum , cum mififfet eum Sargon rex Affyrlorum, & pugn affet contra liter ag obfide ) Azotum., & cepiffet eam : 5. In tempore illo locutus eft Dominus in manu Iífaiee fi- . Pt dit me f lii Amos, dicens: Vade, & folve faccum de lumbis tuis , & ealceamenta tua tolle de pedlbus tuis.. Lt fecit ficy vadens nu- urbatus dus & difcalceatus. . 4 n . Et dixit Dominus : Sicut ambulavrc fervus meus Ifalas lon dile nudus , & difcalceatus ; trium annorum fignum, & porten- tum erit fuper JEgyptum , & fuper JLthiopiam. [ 4 Sic minabit rex A[*yrlorum captivitatem /Egypti, & trans- : Ow Cni Df:/ähli migrationem [Ethiopic, juvenem , '& fenem , nudam & dif- calceatam , difcoopertis. natibus ad wnomxmam Jg ptx. QU& cum & confundentur ab JEthmpla ípe fua, & puli fre s. Et tlmebunf ä() bibur , | ab /gypto gloria fua. dfertu 6. Et dicet habitator infulee hu as in dle illa : Ecce hae Dome fb erat fpes noftra, ad quos confummus, in auxilium , ut hoe- AL Slmt tu rarent nos a facie regis Affyriorum , & quomodo efïuffere po- emadm terimus nos ? C APUT : à déf i Harthag.) NNomen Ilucis. Ke- niumn .ZE(ryptum £ Aï.thlopwn ve- türbines f xabit. Qüroant, & gis. t Senn: tcheub VXide 4 Re- gl'll*x IS- I7. 4« Sic minalit.).. Mancipia, quaft ]. df/er Sar gor.). Qui & Senfiacherib.. pecora , ut paftores , qui oves prx fe À !mil defe Dd [j Ir; daunU I/sz ) LXX.a4 Ifatam. -a«runt nlnh PEI Veflem. cilicinam intel- Transmigrationem. ) Iransmxgmn— Sacenm. ) n- 1185 Bdbx ligit, qua ordinarie ÁMfaias. amictus i tes , & abdu&os Athiopes. 504 Gedebdt 5 szcäum:, & confundentzir. ) Ji- ) Pt B thm- ) dzi. Mib J)I Lqru putant non omni- Spe füz. ) In qua fpem füim co'"- 20 nudum mreHILe qunbus affentior; locaverunt. W £5 licet communior opinio contra fen- N Ete tiat., Oomnes pline ;veftes. detraxifle.. Glortz [44.) ln qua gloriabantur. €q k(v Solebant taliter fe'habere, qui captivi 6. Iul ) ]judmem, que vicins :111 18 d adducebüntur , detra(ta per victoies JEgypti auxilio: fpoliatà , ac propterea velte. meliore. ab ilia quafi. '1b1un&d , jam. undique «t &Cl« u) 3: Trium anuovum ffgmus., Cc. ) inimicis cinéta erit ,.ut infule fluéti- V M)Um- sienum. calumitatis , que per trien- bus. a£iultantibus. lj $, w RUR u * E E "* 73 CA UT XXL irt , Ruz'm Dabylonis per. Medos , & Perjas : onus. Idum il hd , e3» Amlziæ. 1. £ YNus 'äeferti fniaris. Sicut turbines ab Africo s'feniu,nt, de deferto venit, de terra horribili. , Cum 2. Vifio dura nuntia.a eft mihi , qui incredulus eft, infide- CO liter agit: & qui depopulator eft , vaftat. Afcende JElam, obfide Mede: omnem gemitum ejus ceffare feci. - . i f- 4. Propterea repleti funt lumbi mei dolore, anguftia poffe- 5,& dit me ficut anguítia parturientis: corrui, cum audirem, con- 15 - turbatus fum, cum viderem. 4. Emarcuit cor meum, te nebrz Rupefece.runf me: Baby— s Ifoias - ]on dile&ta mea pofita eft mihi "i.nqu'*niraculum. E ortenz H g. Porie Nus. ) 'Dur'u;n ; & trifte vati- runt. . Itaque, i;zcredulzä', idem eft, [T305- 1-:. 0 cinium, uod fidem datam non fervans. df Deferti marit,) " Contra Babylonem,) 4Elam.) Perfa. Vide dicta füp. cap. II. num. I1I. - h que cum fuerit quafi mare propter [0 puli frequentiam , nunc a Deo va- Ob[ide. Mede. ) Adefte Perfie, & Medi , fj & j abitur , ita ut videatur eíle eremus, civitatem mihi invifam obfidete. & defertum. Vox enim Zeferzi eft Omnem' gemttum ejus. ceffare feci. hac nomen fubftantivum, cum in Hebreo Accipiendum eft hoc a&tive. , ^ qua ; l fit 3313 w dbar. dicat , ceffare feci gemitum ejus , -ut' Dp. Sicuz. turbines ab .frico venimt. ) Ícilicet Babylonis , quem fua ran- ee po Quemadmodum ab Auftrali plaga, id YÀ nide, &-'oppreffione ab alíis expri- immebat. - UT eft, a deferto concitati, & violenti turbines feruntur, qui oþvia quzque 3- Proprerea , €6c.) Nfagnicud(; cla- piam Ye turbant, & evertunt. dis Babylonis ad mifericordiam com- De deferto vénit.) Sic vaftitas de movet etiam ipfum Ifaiam , licet ci- fimili deferto, hoc eft, de tetra hor- vitas effet Judxis inimica. Vel g u* riUili ; Perfide nimirum, & Mledia iri hec, & fequentia funt verba eo- fines Babylonis irrumpet. rum , qui in deferto ad. mare ha- bitabunt. migran- 2. Vifo dura.) Maticiniumtrifte, & durum Babyloni futurum. W)]V Mibi.) lfaiz. Reþlefi fpnt dumabz Wfä, &re. ) Me- minit lumborum , quia de fe loqui- Qsi tmcredglus eff, &c. ) In Hebr. tur Propheta fub allegoria mulieris [i Q elt: Ecce pravartcator pravaricator , dolores partus patientis. bantüb» & ecce vaffator vaflator. . Id eft, qui e Emaieurt.) Pavore, dolore, & aliis gentibus fidem fefellerunt, & prz- miferatione pene liquefactum eft cor y vicnd v iricati fünt, Perífz fcilicet, & Medi, meum, pv idem facient cum Babyloniis, eosque Tezeórs. ) . Quafi quadafn Caligine ] Uïïdiq,qe vaftabunt, ut alios populos vaftaves oculos, & mentem obducenter. j; 1 j Bibl. eum Com. Mezoch, Tom.'V. K 2 74 PROPHET. ISAIJ d 5. Pone menfam , contemplare.in fpecula cömede.ntes, & deorul bibentes : furgite principes, artipite clypeum. 0 6. Hac enim dixit mihi Dominus: Vade ,«& pqone fpecu- 10 X latorem: & quodcumque viderit j annuntiet. * II 7. Et vidit currum duorum equitum , afcenforem afini, & aícenforem cameli: & contemplatus eft diligenter multo node : intuitu. P D. $. Et Clamavit leo: Super fpeculam Domini ego fum, ftans fite, C *Hab. ET Jugiter per diem: * & fuper cuftodiam meam ego fum, ftans 2. I. femit I$ totis noétibus. pon- 9. Ec;e.ifte Ven.it,, afcenfor vir bigae equitüm ? & refj L od ben um "I ii eis everd P i)ziraculua;z. ) Ruiriæ, angu.&ïæ", currulis fuum afcenforem haberet, qui Af pavoris, tremoris; hoc enim eft Heb r - : agebat aurigam., tes duo, mU»on e£erada. . Afcenforem affai.) - Afc&nföreni cur- : ilpo di Pone merfam.) lronia. Epulare rus, quem trahebant afini , vel qui lts V, fane Baltafar, .V& geniale convivium afino infidebat. — Afinis comparantur fere folus infirue, - Perfe, quia ad eaim diem abje&i fue- Fir,) Coptemplare 12 þeauld, & c.) Gaude, rant, & ignobiles, quia laboriofi, & Ureum Y letare confpectu convivarum , quos malorum patientes ; quia non tam fo- Quando i tu e throno tuo fublimiori inferiori- lertia militari, quam corporum ro- bóre, & militum multitudine bella fu- quiibet bus menfis affidentes contemplaris. li €ig4 Vel fententia eft: ftatue fpeculatores, ftinebant, tandem, quia licet priores qui e turribus contemplentur , quid Perfz frugales effent, tamen qui pofteá füg bigæ« fubfecuti funt, luxui, & libidinibus E ïgþg apatur in caftris Cyri, & Darii, quafi Clámit : dicat , fruftra hoc eít, a fero nimis; intéimperanter indulferunt. Afcenfor jam enim adfunt hoftes. hujus currus erat Cyrus Rex. intermgat Surgite Principes, arripite clypesm.) gdlo dci "Afcenforem cameli.) Camelo "compaQ X m Cæp Id eft, ftatim hzc vox ad arma vos rantur Medi, & Darius eorum Rex, excitans infonabit auribus veftris. quia Medi bellicofi erant, & poten- Ctcidit enim ügm 6. Vade , & pone j)ec:;!atorew.) 'Ye Vel tes, & camelis inequitabant, & Da- l0. Tri ipfum fpeculatorem conftitue. rius regio . Medorum fánguine natus pone aliquem amicorum tuorum in illuftris erat, & magnanimns. lta D. þæi » £ej Hieronymus. J'&m l'&dmg fpecula, ego faciam , ut ea videat, [ N d & trü que aguntur , tibique annuntiet. Contemplatus eft.) Is, qui fpeculato- j Fideriz.) LXX.habent, viderss. rem agebat, nimirum lfaias. ltöte )hæc n & ; 7. Vidit.) Speculalor. Ego lfaias, 8. Et clamavit leo.) Et ego Ifaias üminoy qui fpeculatoris munere fungebar.. fpeculator, videns civitati impendere ruinam , clamavi ," vocem exaltans, WOHcit Currum duorum equitum.) Duorum llvïxä &rt afcenfórum currus vidi; nam quilibet quafi rugitum ]leonis. "llfi."fg : eorum füum currum habebat, in quem Super fpeculam , &16.) Dies-, & no- Ges perpetuo omnia circum fpeculor , IL Ü afcenderat, Vocatur eques, ut alibi , Wt proph qui curru vehitur. Symmach. vertit 6: obfervo diligenter. duas bsgas. Veletiam currus dicitur 9. Ecce iffe venit &;.) Video ad- Wnz, ) F vt duorum equitu , quod quilibet equus ventare Perficas acies , easque in ur- *5 D0nin CAPET. XXL 75 dit,-& dixit: * Cecidit, cecidit Bab tvü) & ylon, & Ompia fculptilia ;I]:Gf: * deorum ejus contrita funt in terram. pos 1o. Tritura mea, & filii areee mece , quse audivi a Domi- fpeeu 14- 8 no exercituum Deo Iírael) annuntiavi vobis. 1l Onus Duma ad ine clamat ex Seir : Cultos quid de afiti, lu if nocte: cuftos quid de no&te? I2. Dixit cuitos: Venit mane, & nox : fi qukæ;'itis, 'quæ- fite, convertimini , venite. NI I3. Onus in Arabia n fa Itu ad v.e.fperam*dormietis, in , lts femitis Dedapim. K2 I4. Occur- 'epot dit, bem irrumpere. Vidi Babylonem ab refim j fie Jerefalem xocatür Salem, eis everfam cadere. ic Abraham appellatur Raz Job. 32. yret, qui Afcegfor-) Afcenfores, id eft, equi- 3. & ezjam» dicitur gemins. tes duo, fcilicet Darius, & Cyrus: fic «td me clamat ex Seir.) Ego, qui conftitütus. fum .fpeculator a Deo , '&m Cll- vulgo dicimus, Mes a4eff id eft mi- Nv qi lites. Vel folus Cyrus intellieitur, qui *videor mihi audire . clamantes Idu- 1parantur fere folus hoc bellum confecit. m&os , quorum regio Seir dicitur ab " pir.) Quilibet eorum; nam He- Efau, qui etiam Seir appellatus eft. edi füe- i, « breum y»w zfé, diftribut, & ali- Cultos quid de notle? ) Hec eft cla- 0 tam J0- quando idem eft, quod quivis, aut x imantis VOX. Sententía eft, quid o um 10« Quilibet. fÍpeculator nobis de noíftro ftatu in hac Vir . 4 bella f 72 equifum:) Quilibet infidet no&te fignificas ? Ecquid de hoftibus y rors fuz bige equeftri, & bellics. exploratum habes ? Vivimusne an Ef refpoudiz.) Speculator , Ifaias . funditus periimus? — Vel fententia eft: ui ol clàmavit ultro ; nemo enim hic eum - Quota. eft hora. noctis ? ydiibus Moenlor interrogat, fic fepe Chriftus in Evan- I2. Vem: -ane, &* zox.) Id CR, gelio dicitur refpondiffe, id eft, di- venit mane, &' de hoftibus interro- xiffe, ccpifle loqui. gatis, venit& nox, & iterum folliciti io comP**; Vel inftat m .um Re'( j Cecidit, cecidi:.) Plane cecidit; hoc de hofte quazritis. * ang ] enim fignificat vocis geminatio. & tamen adhuc nox eft. & poten- IO. Z*itsramea,€$e,) V08, 0 Ju- $i quariti, quarite.) Si effugium , k D* ipe (s dai, gens mea , ád quos fermone a malis quzritis, ita quzrite, ut opor- . kä / am redeo, qui üuafi frumentum vir- tet, & ab eo, qui vobis opem ferre po- ta,. & tribul4 a d igemini ad falutem, teft, nimirum a Deo, Vel quaáfi di- citote hec, que predixi, fidem cer- cat, fi ad predam , aut alio excurrere 'pecuïato- j inate. 2 tam, & xatam Liabitura ; nam ipfo velitis , fe Domino revelante cognovi: itaque ex Comvertimtni , venite.Y Refipifcite, " his proftcite. p* mores mutate , poenitentiam 'apite, at -R area mes. ) ldem eft, quod tuncque armis captis fidenter venite, frifura , que in areis exercetur, cum hofte confli it:e, & Vi&-Orialtï re- portabitis. . V el rurfum venite , & r " &nm I1. Onus.) Tri&þis, dura, & mi- nax prophetia. cito redite in urbem, antequam hoftes Dwun4.) ldumza ; nam apud He- vos fentiant. breos, ut fere apud alias etiam gen- I Onus :»; 4ralia, migax contra Arabes, Video il tes , nouina propria patiuntur aphz- ) Pþqphe:ia v j U^ — — 76 PRQVOPHET. ISAIJE 14. Occurrentes fitienti ferte aq ,. Clat uam, qui habi—tatis terram Auftri , cum panibus occurrite fugienti, fetiui, 15. À facie enim gladiorum fugerunt , a facie gladii immi- 5 Qin nDentis, a facie arcus extenti , a facie gravis praelii : 0tmnes, q 16. Quoniam haec dicit Dominus ad me: Adhuc'in uno Perunt. anno, quaáfi.in anno mercenarii , Cedar. * & auferetur omnis gloria ) Ptor CUmmbere, t Dis 17. Et reliquisze numeri fagittariorum fortium de filiis Ce- ar imminuentur: Dominus enim Deus Ifrael locutus eft. Doniio 1 CAPUT XXII ; & magnif 6 FE J Sermo Domini contra Sferufalem , cujus deffet Prxoþlae! a vvaflita« parietem 1 tein: C& quod segletto Deo fruffra fe muniat ad refiflendum A[fy- ? Re rüs : carpuntür ,. quod cum plangere deberent, gulee indulgeant, (5 ponen e rejetto Sobna templi prepofito fubfHituitur. Eliacim , 4 — cui magna datur pote[las. OE — 1N-us val citur valis t lis vifionis. Quidnam quoque tibi eft , quia af- t fbjeda cendifti, & tu omnis in tecta? VOMESA MA aC Ta- incya, jum In /Zzltu 4d ve/þeram darmietü; Uv'—c ) $. Q;mþ' UL Anao mercenarg.) ln anuno, j ronter "Upeel Vos Judei a patria exules, in alieno qu0 dabuntur in predam , quafi in propter mon folo, nimirum in regimine Dedanim, l mercedem hoftibus fuis Chaldzis, pro 1 E:ï Oi que eit in Arabia, füb dio-dormietis. labore, quo ipfi Chaldei fervierunt ek I'I:Iïlv! Edff' I 4d Vefperam. ) Hebr. 33y3 &- divine vindi(tx in aliis gentibus ex- tüm barhba:, quod etiam ve "trabta. rti poteft in n. IA4. cindendis. — Vide dicta fupra. cap. 16. Witics e Tih, ) () Dedanim.) Dedan, t TZEm;m, in- Gloría Cedar.) Arabig ; Arabes enim, it S. Hieronymus, 7 folrzadine funt; 4(fezzdi;?i, & & Ifmaelite Cedar appellantur , & 1:i » lnming, videntur precipuz fuiffe Ifmaelita- Cedareni a Cedàr filio Ifmael, Ge- * ICet ii c. rum provinciz. hel, 25.13. I4. Occurrentes fitienti.) J]udmeo ex t & omg 17. Relquig numeri.) Reliquiz nu- " Clamos pavore, & fatigatione in fuga. merabiles, id eft piuce. Arabum, qui Ferte aquam.) Date potum. alioqui folent effe innumeri, & peri- "m pl ui babitatis terram .Aufiri.) Mos tiffimi f;tgitmrii. 3085 Chorei D lum v. Arabes, quorum regio ad Meridiem Imminuenmr..) Erunt in exiguo nu- Ntigte, vergit. mero. For. clare vertit, 64 veftdmuts nu- I6. Quont4m bac dicit Dominus, t$c.) (merus. arcus foriium flltorum: Cedar ïïlorcui m Quoniam vero in miferos hofce Ju- €us erit. pau- l€ qur lïm: dzos, & fupplices non fuiftis mife- Dominus enim Deus Ifrael locutus ef , 3 £i04*; ricordes., hec vobis denuntiat Do- &c.) Contra quem nec confilium, nec Ut o 1ninus. « Cap Qu nec fallere. vires valent , & qui nec falli poteft, Adhuc im wuno anuo.) Poft ännum -]- D) ll unum elapfum, vel poft breve tempus, Nas. ) Prophetia- tr'iüia nun- ,S' Difï t 1.0 tians. at enim ita ut tempus definitum pro indefinito / l m pofitum fit. f i Vailis viftonis. ) Ierufaiem, que di- ET CAPUT XXn. d ; ferram 2. Clamoris plena, urbs frequens, civitas exultans: inter- x fecti tui, non interfe&ti gladio , nec mortui in bello. 1i immi- 3. Cun&li principes tui fugerunt fimul, dureque higati funt: omnes, quiinventi funt, viné&li funt pariter , In um gerunt. í : proþul fu- is glori 4. Propte rea dixi: Recedite a me,.amare fiebo: nolife in- cumbere, ut confolemini me fuper vaftitate filize populi mei. fiis Ce- $. Dies enim interfectionis, & conculcationis, & fletuum , Js eft, Domino DPeo exercituum in valle vifionis, ícru:ans murum , & magnificus fuper montem. 6. Et /Elam fumpfit pharetram , currum hominis equitis .) &l fl parietem nudavit clypeus.. . m A 7. Et erunt electze valles tuae plenae qua drigarum, & equi- Áulgattis tes ponent fedes fuas in porta. * (s * 8. Ej Et fletusmm Domino Deo exercituum.) citur vallis refpectu montis Sion, cui ) quia'af- erat f ubjecta , vel quia cum prius effet Vel fenfus eft: Horrendam illam cla- ?. Ch- inclyta , jam humilis fatta erat, & ab- dem , quz interfedionem , conculca- d tionem, & fletum afferet, a Deo effe 3 Igaano, je&ta propter fcelera: dicitur Vz/feza , quii in propter mont.m 2£7/4, id eft, V7//ozis, immiffam , vel tempus illud effe fe- qui intra eandem erat civitatem , cum tuuemi Domino, id eft, orandi cum fle- diis j effet idem curn. monte Sion, ( tan- tu ante Dóminum. Chald. fervieratt mino. LXX. 4 Domino. Faraæ Do- entipus et- tum diftinguerentur, ut duo juga, aut vertices ejusdem montis. Serutans murum.) Qui fcilicet Deus p p jf. 7ib;.) O Jerufalem. : vindex; & quafi-belli dux fcrutatur. Afcendifli, &f tu omnis im tela.) Vi murum Jerufalem, ut videat, qua par- ripeseni, ri, foming , magni, & parvi, ut fci- te eum commode evertere ,. & di- * Juntut , mmel, e licet inde-calamitatem patrix fpecte- ruere pollit. tis, & communi ejulatu deploretis. ' Ma gngfcm /i;perimjantexm.) lpfe e&, Q.- Claimoris plena, stvbs frequens, G c.) ui montem $ion, ejusque glorium liguit - bt qm O'im plena erds populo ; atque exul- fuis pedibus fubjecum habet, ut eum h & pm- tabas choreis, tubis, & tympanis ; dejiciat, & in imam quafi vallem de- nunc dum vaftaris, timoris es plena. Primm:. Non interfetli gladio. ): lurpiter fame 6 H /E/(lm. Perf;; nam ]Ehgn exigno u urbs fuit Per á mortui funt, nec data eft illis facultas idis, unde /Elamitz di- ftrenue moriendi in bello, & in acie. éà funt. y (elar p 3. L:gati.) Conjurarunt inter fe, Currum bominis eqäitis; ) Affumpfit | /mmk d utfugam caperent. Vel dum fugerent, quadrigas, quibus Vi;i N:ellatores in- * capti , & dure ligati funt. equitent. afifii 4- Dixi.)) Ego Lfaias animo moerens. Parietem nudavit clypeus,) | Detra- ii pott S. Dies entm intevfetlionis , Gc. ) &o enim clypeo, qui ex-paxillo pen- Venit enim tempus ineluCtabile, quo debat in pariete, paries nudus apparet. gl n/xm Deus omnia conterere, & conculcare 7. Elttla valles.) Uberes nimiru-m ; LI & amonz. ftatuit in ira furoris fui. p qu Ü 79 PROPHET. 1SAIJ/E g. Et revelabitur operimentum 'Juda' , & videbis in giie 1F illa armamentarium domus faltus. (ere ad ia multiplicatä . Et fciffuras civitatis David videbitis, qu fitum t 1. Q funt: & congregaftis aquas pifcinae inferioris , 1o. Et domos Jeru e f: fepalci ad muniendum murum. . alem numerïiïis, & defnruxiüis domos tra t2b6] 1r. Et lacum feciftis inter duos muros a d aquam pifcinge p E veteris, & non fufpexiftis ad eum, qui fecerat eam, & ope- lis al ratorem ejus de longe non vidiftis. ituum in die illa ad fle- i I2. Et vocabit Dominus Deus exerc te n teri tum, & ad plan&ctum, ad calvitium , & ad cingulum facci: Tus plori 13- Et ecce gaudium , & letitia, occidere vitulos, & ju- s Sap ao gulare arietes, comedere carnes, & bibere vinum. * Come- o. 6 damus, & bibamus: cras enim moriemur. $ dimitt ÍInfr 56.12 r4. Et revelata eft in auribus meis vox Domini exerci- jürantis, ( ia t ferat 1Cor. tuum: Si dimittetur iniquitas heec vobis donec moria » EI ming di- t;or exittim 15 Donec u cig Dominus Deus exercitüum. 15. Haec Ti morte ] I H lp porta.) OCCupa,ta jam civitate , excubarent ad muros; vel ut dirutis pita con domibus muro adhzrentibus, conftare vel juxta portam. temp l 9. Operimentum fude.) . Arcana fa- poffet, quibus dominis compenfatio Qu la 21 cra prius inaccefla, fcilicecSancta San- damni effet facienda. 'dï ü& : étorum. Unde TIhrén. I. Io. dicitur: 1Í. A4d aquam piferma veteris,) Hif- X &de Vidit Gente« z'zzgreþs /än&udrizm feum. ce lacunis excipiendam. V 46 12 $ Alü per opermnentüm intelligunt an- 4d eum , €&c.) Ad Deum, & pifci- li, ej temurale, murum, & a nz, & aque & omnium auctorem. ;ias municio- Qu $6 nes Urbis. De longe.) INe de longe quidem. . Paptfig, Videbis iz ll2 dse 4rm4mmfar;£um da: 12. Vocabit , 6c.) Per Prophetas, lummpm P. infpirationesque internas. maus faltus-) Ut rgfïf'tas Chaldzis, non Wïgäm, ext recurres ad Deum, ut dicitur n. 1r. Cslviriim.) Rafionem capitis ,ut illo *t irtior] fed ad arma , que Salomon repofuit &vo folebantin m«roris argumentum. ada cingulum /hcri.) .Ad induendos, mifh, T Wpli, : in armamentario palatii domus faltus Libani. & cingendos faccos." If. Qw "g. Et feiffurat civitati David.) In- I3. £* ecce gaudtum , ö'c.) Tänta *'?mPleDei vero tua fuit vecordia , ut cum lugere ^ fpicietis-fciffuras murorum 5ionis, ut deberes, &c. contra gaudio, & con- ine ? Qu ! eas inftauretis, & farciatis. viviis indulferis. - Congregaffis aquas.) Vel ad fedandam civium fitim, quia Jerufalem aquarum Cras enim moriemur.) Mox EpïCl-I- A uf reoruüm nihil poft hanc vitam fpe- At penuria laborabat , vel ad maceran- 4/171(,'5 d » am, & diluendam calcem ad farcienf rantium, aut timentium , ac propte- homo Ya dos muros. rea ventri, gule , & veneri indul- y s gentium ; Imi]e S U 10. Domos Zeru[alem uumeraffis.) Vel I f g ad dimetiendam aquam, annónam, I4. Revelata eff, Efc. DOf tim j velut ex lis eligerentur , qui per vices me vox Domini. ) ;ii'udit;a eft a mulacrum) * CAPUT XXlIL 29 5n die .15. Hec dicit Dominus Deus exercituum : Vade, ingre- dere ad eum, qui habitat in tabernacüilo, ad Sobnam preepo- iiplicataä fitum templi5 & dices ad eum: 16. Qüid tu hic, aut quafi quis hic? quia excidifti tibi hic s domor fepulchrum, excidifti in excelfo memoriale diligenter,in pe- tra tabernaculum tibi. |pifciüee 17. Ecce Dominus afportari te faciet, ficuf a*fþortatvulr gal- ! & ope- lus gallinaceus, & quafi amictum fic fublevabit te. 18. Coronans coronabit te tribulatione ,. quafi pilam mittet lad fe- tein terram latam , & fpatiofam: ibi morie T. « is, & ibi erit cu V acd: ; & rus gloriee tuse, ignominia domus,Domini tui. € : X19. Et * Come- * Si dimittetur, €/c.) : Particula /£ eft Excidiffi ta&s. bic ;/äpu/?brum.) Hie- jurantis , quafi dicat, fi dimittetur, rofolymis, magno, fumptu ad tui mes j extjt- moriam. ita ut ferauüs impune, non fim, aut z'mini, ( non exiftimer Deus. In excelfo. ) Edito, & confpicuo Donec mortazini.) Non dii loco. Ted morte luetis. þïtteþgr, * Mesoriale. ) . Sepulchrüm cum in- . Hac /*' 15. Hac dicir Dominus , (5c.) Pro- fcriptione ad perpetuam norminis me- [ ut diratis phetia cont moriam. templi. . ra Sobnan: lïræpofïtum Diligester.) Áccurate, & artificiofe gs, conftare elaboratum. * gmpetfatio Qui babi tat in taþezfz::a:ulo.,) In exe- dra, five cubiculo prope templum. Tabernaculum. ) Ubi poft mortem * . LXX. eadem fignificatione vertunt : habites. ! 'fffift) Hif. Vade :m paffophorium, id eft, in tha- I7. Ecce Dominus, €$c.) Qu-afi di- lamum, cubicalum, velexedram, in 2,6 pl« cat, fed , o flulte, aliter de te Domi- u orem ua Sobna degit. nus ftatuit. Prapofttuor templi. ) Quem aliqui Afhortari te faciet. ) Longe ab quidet fummum Pontiticem. fuiffe ajunt, alii eo loco, in quo tibi fepulchrum pa- Prophefas D xafti. negant , exiftimant tamen fuiffe unum ex dignioribus Sacerdotibus, cui cu- Stcut. afportatur gallus. gallinaceus.) ,P,',,'S,ut/'llo ra templi, & facri wrarii effet com- mmæmm- 1niíla. Pedibus ligatis , & pendulus.in £a- jdiendos, put 16. Quid tu bic?) | Quid facis in Q;M/t' amttum , & e.) In Hebr. QR; templo Dei , o Sobna , homo pro- £? amigiemt te amiciendo , ut vertunt ) Tatt fane ? quafi dicat , ineptus, & indi- cum Jufel* o nus es hoc loco. Pagninus , & Vatablus fententia eft; & cot b5 obvoluto capite te afportabunt , ut, no dut qüdj; quis bz;? ) Quid tu . hic quo deferaris , non fatis cognofcas. vor B] facis:homo nihili , qui non tam es I9. Coronabit ze 1ribulatione.) Yd eft, um IP* aliquis , quam 4uzfr «l;/qus , non tam circumdabit te zrumnis. Putat Sa- l homo , quam ho ninis fimulacrum ? lian. Anno mundi 3322. n. 35. So- sc pro fimile eft illud "Zachar. II. 17. o pa- bnam Pontificem non fuiffe, fed. co- gpn jj ffor , && idolum , id eft, o paftor, qui ronam Pontificis, & auream laminam non tam paftor es, quam idolum , fi- fortaffe per fuperbiam fibi affumpfiife, AudM d mulacrum, & Jarva paftoris. unde etiam gallo gallinaceo fit com- f 8o PROPHET ISAIA I9. Et expell am te de ftatione tua, & de miniflerio tuo 46 ] deponam te. xillus, 20. Et erit in die illa; Vocabo fervum meüm Eliacim fi- & peri lium Helciae. : 2i. Et induam illumt uricatua, & cingülo tuo confortabo eum, & poteftatem tuam dabo in manu ejus: & erit quafi pater habitantibus Terufalem: & domui Jud:. Ty(f É * Àpo. 22. * Et dabo clavem domus David fuper humerum ejus , 3 p N * Job. & aperiet, * & non erit, qui claudat: & claudet, & non erit, [ qui aperiat. | 12.14- velatum 23. Et figam illum paxil D lum in loco fideli ,& erit in folium glorid&e domui patris fui. 7 BN trans/Te . 24. Et fufpendent fuper eum o mnem gloriam domüs pätris ejus, vaforum diverfa genera, omne vas parvulum, a vafis E & fä&ä ( crgterarum-ufque ad omne vas muficorum. 25, In "u —— —— — — —— b paratus , quem. criftz "coronan t5 4X tum HEliacim , & fummaim iu tem- V/l/zm'n hoc loco dicatur tribulatione coro- plo L:,-,/O'teüatem ; cujus fymbolum e[ít l exem cl:vis.. »andus. LXX. etiom illi tribuunt, Viri pene gs'goccvov £y So£0» , coromaim gloriofam. Super bumerum ejus.) Nam cIa-veg MieS va I rerram latam , 65c.) in Affyriam. templorum magnas fores habentium tuurnb lbierit currus glorz& tua.) Et hunc magnz funt, & humeris impofite fa- 4 'vafs infelicem, & triftem triumphi, & glo- cilius circumferuntur , quam alia ra- Crateras ; tione. Et ita eas clavicularii, ut riz tux finem tibi fuperbo , & arro- Quam if ganti paravit Deus. li&ores fafces fuos , füper humerum MO Ignamimio don,us D»mini) Morietur, gelhre confueverunt. Ximm, vel ibi efit. 'e fublato. ceifabit , 23. Paxillum. Paxillus eft. clavus & abolebitur dedecus templi, quod five ferreus , five ligneus , ex quo 25. Pa eras ti. $ h'*lt, Qui j fupellex, .aut facra templi, aut do- H Qb atur 20. Voeabo.) ) Hligam, &/xtib'i fub- meftica fufrenditur, quafi dicat: Ef- ftituam. ficiam, ut ex Eliacim pendeint fummi, COtthoyer Nu 1 *el. Idaeam tlasm tunuica ftha., C c.) medii, infimi, ac pr&fertim cantores, hE "Tradam illi infignia facri minifterii , & mufici templi, 1 que nunc apud te funt. n loco fedeli. ) In pariete firmmo , at e I ey dOUO Q Confortabo-) Roborabo , ut vertit Va- & forti, ex quo excidere, aut evelli * £U « nequeat. [ tablus, id eft, poteftate ifta tua eum . Bt erit im folium. gloria domui pa- edone augebo. D frís ejus. ) Eliacim paternam fami- Vvey p "w Erif qu aff pater-) Debent enim fa- €erdotes more paterno benigne gu- liam reddet nobiliffimam , & fplendi- j i .bernare fubditos. diflimam fuo folio', & dignitate, in Tyrus Q*b] qua eum collocabo. Vänäg ! 22. Dabe clevem domus David, &fc.) Valde favet hic locus eorum fenten- 24. Glortam Domus patris . ejus. ) tiz, qui docent Sobnam fuiffe Pon- Quaznam fit hzc loria, ftatim fequen- DP fg,h ; Ccatur.- aificem , quafi dicat, dabo Pontifica- tibus verbis figni medmrrm bj "Q * H CAP U*'r XXII. & XX:Il. 8I C 1 10 tuo AT In die illa dicit Dominus exercituüum : Auferetur pa- xillus, qui fixus fuerat in loco fideli, & frangetur, & cadet, .iacim f- & peribjt, quod pependerat ia eo, quia Dominus locutus ett. nfortabo CAPUT XXIH. tit qui d annos Jeptuginta preedicitur propter ejus fuper- ' T yn vaftitas a m qus, - biam, C? poffea refhituetur. 100 erit, Nus T):ri. Ululate naves maris: quia vaítata eft dd- 1.-0 Inus ; unde venire confüeverant: de terra Cethim re- n folioti velatum eft eis. ; 2. Tacete , qui habitatis in inf u la.: neäotiaþores Sidpnis yis patris transfretantes mare, repleverunt te. , 2 Vil 3. In aquis multis femen Nil - i, meffis Qdminis fruges ejusj : & fa&ta eft negotiatio gen*tiu1n. as In EE 4. Eru- -" i. i tee Vaforum drverfa gemera, ) — Pergit ronymüs*., Cetbim funt Infulz Cypr?, aol ed in eadem paxilli allegoria, & per Imliz etiam, & Macedoniz regiones, varia genera vaforum intelligit ho- unde ex Cethim dicitur egreffus Ale- mines variorum ordinum, « fta- xander Macedo I. Mach. c. z. n. I. Nam clax'ves tuum,. hdbentium .Revelatum eff ci.) Navibus maris, m?()ütæ li- - afis cratevarum , &. ) Tam id e , negotiatoribus marinis reve- jm al p crateras, phialas , mortariola , &c. latum eft, vaítatam effe quam inftrumenta mufica. Quid hac lyrum , icabrt, Ut cum qua negotiabantur , ideoque ulu- p hamertm allegoria, fignificetur , proxime di- larunt. ximus. 2. Tacete.) Mocror ac ftupor ex 25. Paxillus , €yc. Sobnam intel- calamitate inex , di clivus pefïat& ufum loquendi B, ex qïï() ligit, qui in folido, & fideli loco fixus eripit. , 200 V* videbatur, nec ullo unquam tempore Ip in[ula. ) | Olim enin Tyrus commovendus. erat infula, ut conftat ex Curtio lib. j diat: P ent fgoats I- f )Nuws Tj7;.) Dura , & triftis pro- 4. & aliis. ym 1016 phétia contra "T'yrum. Przdi- Rebleverunt :e.) Suis opibus, & cit enim excidium ejus per Nabucho- mercibus. , donofor; funt tamen, qui explicant j firmo v g. I» aquis mulris fexen Nïff) Sci- z 'Juf qe ! de ejus ex pugnationg ab Alexandro licet jacitur , hoc eft, in irrigua terra, Macedone. ideoque etiam Naves maris.) Naves negotiatorum. colligic'ur.'- plurimlum frumenti, &c. , dmu ]* ærnïm H fime Domus4, wude venire confzeverant.) Meffis fluminis. ) Meffis autem co- j &h " ' "Tyrus orbis totius emporium, unde piofa, qua fit in /Egypto, erat quafi j ad varias regiones folvebant naves au- dignitates ' proprius "lyri proventus, quia triti- xo , & pretiofis mercibus onuftz. cum Lyrum advehebatur navibus, & 4[74;" gjüf- ) De rerra Cethim.) . Ex infulis maris ibi ob magnam po mediterranei ; nam ut notat D. Hie- expedite vendebatur. puli m ultitudinem um ) Bs£él. eum. Com, Menoch. 1. V. L 82 PROPHET. ISATJ/E MU 4. Erubefce Sidon: ait enim mare , fortitudo maris di- meinu: cit: Non parturivi, & non peperi: & non enu d 4 E ;rivi juvenes, nec ad incrementum perduxi virgines. eys, Á E $. Cum audi tum fu:erikt in /Egypto , doleb unf, cum aüdie« tint de Tyro: : fuítinen: 6. 'Tranfite maria, ululate, qui habitatis in infüla. ibi quuu n E 7. - Numquid non veftra hzec eft, quxe gloriabatur a diebus fondavit priftinis in antiquitate fua? ducent enim pedes íui longe ad foderunt peregrinandum. 14 U 8. Quis cogitavit hoc füper Tyrum quondam comnatämj cujus negotiatores principes , inflitores ejus inclyti terrze? um 9. Dominusexercituücogitavithoc, ut detraheret fuperbiam mtevallot omnis glorize, &ad ignominià duceret univerfos inclytos terrze? Io. Tranfi terram tuam tium. IIHCCL,": non eft d ab quafi üumen filia maris, & II. a- obfidionis cingulum ultra tibi. Jroximam ! Negotiaiio gentium.) Commune or- .0 "yrüi, alias fedes trans mare, ubi tansmiflo , bis, & gentium omnium emporium. habitetis, & negotiemini. Thinis. 4. Erubefce Sidon.) Quod cum T y- In ; Hlia a nf wla.) lyro, que olim , ut di- rus ex te prodierit, & colonia tua fit, ximus, erat infuüla. Qua infila tamen ei laboranti , & ab hoftibus 7. Numquid non veffra bac eff, &6 e. ?) N d preffe opem non tuleris. Tare nop ; Numquid non patria hzc. veftra 'Ty- 4it enim mare.) Hoc enim quefun- rus ? vere de fua antiquitate gloriaba- II...Me tur Tyrii ne tur, ac propterea etiam credebat fe verfantur. gotiatoges ] qui in mari i porro diutifftime permanfuram ; & ta- m/ïrf.) Rn men everfa eft. bi, cum F - Fertitude raris.) Hoc queritur ipfa rüt [ d "T'yrus, decus, & munimentum maris. Ducent eam pedes [2i.) "T yrii captivi Qat ; ] Dicens : non parturivi , t&c.) VMide- educentur , edibusque ibunt in Ba- Qten tur imitatio verborum Sidonis recu- bylonem. y e DUEM l certe fïgnifïcac aliquos 3 ab fantis opém ferre, & dicentis : Noz fuga lapfos, longinquas regiones pe- pepers, &c.. Id eft, vos, o ''yrii, non tituros beneficio navium , qux y- Ti inte]l agnofco, non vos peperi, nec alumni riorum in infula fitorum dnt. quafi Pe des htypbos mei eftis, nec commune aliquid. vo- quidam erant. . * bifcum habeo. ltaque illud 4ces: 8. Quondam ceronatam.) 'Quæ quafi debet nedi cum S/Ze», ut ordo ver- maris erat r Rrün a, egina, metropolis , & re- .mnam. borum fit: Erséefce Sidom dicens. . Nel gni caput. fenfus eft, ita civibus, filiis, & filia- Prizcipes.) Quafi Priacipes. i WeI]i Pt bus deftituta fum, utpote ab hoftibus Inclyts terre. ) "lyriorum mercato- lund i, captis, vel cefis, ac fi nunquam eos rum nomen inclytum erat propter Qu « peperiffem , aut aluiffem ; ut fint ver- magnitudïnem divitiarum, Am ba non Sidonis, fed "T'yri. Cagita'vit boc , Uc.) Ita decrevic, pertimxm & difpofuit Dominus. 12 AM ( 5. Dolebunt.) Quia magnus illis queftus peribit, quem faciebant ex Ut detrahberet , &c.) Ut Tyrioruth 3 lg Oplb negotiatione cum "I yriis; & quia par fuperbiam comprimerer. Gy 7) ; exitium fibi timebunt. 1O. Traw[i terramtuam.) Que prius Ob 6. Trawfte maria.) Quarite voþis, fuifti infula, jam exiguo admodum "äot 3 (CAPUT XXIL 83 ats di- it. Manum fuam extendit füper mare, conturbavit regna: $ 1 jrenes Dominus mandavit, adverfus C ejus, hanaan,,, ut- *;onteret fortes n audie- . 12. Et dixit ; Non adjici*es ultra , ut glorieris, calumniam fuftinens virg o filia Sidonis: in Cethim confurgens transfretg, ibi quoque-non erit requies tibi. gääm 13. Ecce terra Chald&orum talis populus non fuit, Affur fundavit'eam : in captivitatem traduxerunt robuftos ejus, fuf- onge a N foderunt domos ejus, pofuerunt eam in ruinam. * 5 I4. Ululate naves maris, quia devaftata eft fortitudo veftra. er 'onatam, eme? 2 If Et / yperbiam intervalio diftas a coritinenti, cum fpa- ia virginis , -vel que QViigo' es , psterre tium interjacens hoftes impleverint , nondum hactenus expugnata. qxl; el t non eft ut ad te poífent accedere tempore generatim fic vocantur regna in Scri- obfidionis ; itàque in continentem Ir, M pturis , quod cuftodiantur, ut vir- ines. asss proximam tranfire potes , canali illo mare, übi transmiíflo , qui fe habe N t inftar -Hu- I» Cetbim. ) In Cyprum, aliäsqu;e minis. infulas in Greciam, & Italiam. Fiha mar u/ï Tta dicitur 'Tyrus , jim, ut d Ihi quóque mom erit veguies tibi.) quia infula. Quia eus ibi te quoque perfeque- Non eft cinguluin zltra tibi.) Jam te tur, & pefte, & fame, vel bello t f/; , g. )) inare non amplius cingit. yelita 1y* a iget, ; o II. Manum fuam, extendit. fuper I5. Ecce - £evra Cädldäörzm, &e. ) credebat Y mare.): Refpicit tranfitum maris Ru- Quid mirum , .fi Phonices merci- bri, cum Dominus lfraelis iter ape- moniis addi&ti , ac propterea minus q; N ruit per undas maris , quafi di- bellicefi devaftentur , cum Chaldzi ii c&ptivi cat : otens Dominus hoc fecit, qui ferociffimt , qui fuas & ipfi munitio- olim manum fuam extendit fuper ma- nes habebant, & turres, perierint ca- ynt i J :re Rubrum. Gcat ao Vel per mare Ty- pta Ninive a Nabuchodonofor. rios intelligit , qui ad mare fedes hä- TAlis populus non fui*.) Robore, ac egiones H bebant. . potentia. quæ : a(f ?Edeg Confurbsvit regna.) Evertit regria Affor fundavst eam. ) Ditionem earum gentium ; que ante Ifraeli- Chaldzorum , & Regnum Babylo- tarum adventum habitabant terram nis. Nam primum Affyrii cum re- | .Quï qui Chanaan. — Vel regnum 'Lyriorum liquis condiderunt urbem , & tur- »OHS j & r intelligit, rim Babel, indeque egreffus Affur 1o3» Mandavit , 66.) Imperavit, ut Cha- in Affyriam condidit Ninivem. Ge- nangi exterminarentur , vel Lyrii, nef. IO. lÍ. p macit qui etiam ipfi ad terr H .am . Chanaan déorüm. Dama; ejie. ) Ninivis, & Chal. percinebanf. 12. Non adjrcies ultra, nt glorieris.) I4. Uluíste, éfc. ) - Repetio ejus ; ita decrEfos 'luis opibus , & potentia. quod dixit primo verficulo hujus ca- t Ty;iorum Calumniam fuflineni.) Nim Wpamf, pitis. & oppreffa. Foriittdo vveffra,) '"lyrus xi"xrunimenx- | Qu Prius Firge ) Que pulchra * inftax tum , & prafidium vefltrum. 4 drodum 84 J RA H EATY eaA 1 1. Eteritin dieilla: In oblivione eris, o Tyre! feptuagin- taannis, ficut dies regis unius: poft feptuaginta autem an- nos erit 'T'yro quafi canticum meretricis. Mda, I6. Sume citharam , circui civitatem meretrix oblivioni 4 tradita: bene cane, frequenta canticum, ut memoria tui fit. 17. Et erit poft feptuaginta annos: Vifitabit Dominus Ty- ( rum,; & reducet eam ad mercedes fuas: & ruríum fornicabi- D tur cum univerfis regnis terrae fuper faciem terrae. x g 1 18. Et erunt negotiationes ejus , & mercedes ejus fan&tifi- fic d ca:de Domino: non condentur, nequereponentur: quia his, qui habitaverint coram Domino , erit ncgotiatio ejus, ut man- f ille pit: fie tem. ducent in faturätatexnf & veftiantur quque,ad vetufta CAPUT hd 3,n tur, D L IS. lm obliviene eris. ) Vaftata, & Reducet e4m. ad mercedes /2;44) T y- infitmat defolata. rios captivos, & exules redücet in pa- . Et — Sepzhaginta annmis. ) Poft quos re- triam , & facultatem faciet, ut que- t zdificaberis, ut facum effe patet 9. ftuofam artem mercaturz , ut prius, M at ] Efdrz 15. 16. exerceant. Krnum. Szent. dies Regis zmim.)k Quantum fo- Fornicabitur eum, unrverfts vegnis, ) 6 n Commercia contrahet, & negotiabi- hibitato let vivere homo , prefertim qui l- tur cum omnibus c entibus , easque te, & liberaliter vivit , ut faciunt hofpitio excipiet ; h Reges; id eft, feptuaginta annís ; Ooc enim fïghifï- Quentur hec enim eft ztas , & vita hominis cat Hebrzum s$; zuz. 198. Sanülifistas Domine. ) |Confe- Pfalm. 989. 1o. T Alludit ad celeber- ] FCfe rmum Regem David, qui 7o. an- crate fcilicet per eleemofynam , .& k nis vixit. quia erogate in alios pios ufus a T y- rüs ad Chriftum converfis : fuo enim Qu wal Quiff cantieum mera?äcis.) Rurfus 3d Ofig [ more propheta a triftibus ad 4lïæta, & Vrémi judi poft feptuaginta annos "T 'yrus fpecie, Chriftum avolat. . oftentatione, & proclamatione mer- His D babitaverimt coram Do- Drfsal cium fuarum alliciet ad fe mercato- Itificat res, ficut meretrix cantu illecebrofo animo. ) cclefiz miniftros intelligit. Tfm;m' allicit amafios. Erit negottatio ejus,62c.) Ad lacrum erlm, 16.. Sume citharam , 6c.) Ut mere- negotiationis in ufüs pios ad, ccle- Nua',,þ,z fiz cultum , & ad alendos pauperes i üs, ähl* trix citharam, camtum, & omues il- convertetur. lecebras adhibet ad alliciendum juve- Af ne$; ita 'Tyrus omnia adhibebit leno- Ufque ad vetuflatem.) M eftibus, que Miem te cinia, & invitamenta, ut merces, & t $1 diu durent, vel ufque ad fene&utem , mercatores ad fe fuasque nundinas id eft, toti vita. Vatablus vertit 44 ho revocet. opertmentum finum, id eft, ut veftian- Olfitm 2. li 17. Vifitabit Dominum Tyrwn.) Yyr tur vefte honefta , & decora, qualis recordabitur in bonum. decet fenes , & Presbyteros. DT ) — ] X erpt C 3' Pm[( * * x* * x* *** 85 ptugpin UC AXCB OUU XX QEm at- Mala , que Dominus propter peccata univerfo orbi fa&'wüs efl : adjecía interim reliquiarum confolatione , & quam terribilis obliyioni ta tut fit erit dies diuini judicii. iinus Tj 1. T7 Cce Dominus diffipabit terram, & nudabit eam , & affli- 'grnicabi- get faciem ejus, & difperget habitatores ejus. 2. * Et erit ficut populus, fic facerdos: & ficut fervus, *Ofem " ; nf fic dominus ejus: ficut ancilla, (ic domina ejus: ficut €mens, 4- 9 quia i fic ille, qui vendit: ficut foenator, fic is, qui mutuum acci- $ UL Tha- pit: ficüt, qui repetit, fic qui debet : f 3 jtem. 3. Diffipatione diffipabitur terra , & direptione preedabi- CAPUT tur, Dominus enim locutus eft verbum hoc. d 4. Luxit, & defluxit terra, & infirmata eft: defluxit orbis, j /;m) Ty' infirmata eft altitudo populi terrae. dücet in pa- g. Et terra infe&ta eft ab habitatoribus fuis: quia transgref- «t , W que fi funt leges, mutaverunt jus , diffipaverunt foedus fexPpi; ;, lr r ternum. hi vpiis ] " 6. Propter hoc maledi&tio vorabit terram, & peccabunt ha- - & neg()ü'&bl- habitatores ejus, ideoque iníanient cultores ejus, & telin- À bus , e;sque quentur homines pauci. mim Ignl 4 L.5 7. Lu- 1. f7Cce Dominus , €fc-) Poft onera vaftante, & ignis predam , & pabu- 1.) Cotfe P. - & excidia aliarum gentium de lum faciente. E 4. Deffuxit.) Chald. 4efolata P x li2 1* q uibus egit a c. I3. huc ufque, tranfit corruentibus domibus, & civitatibus, (s fup entm a d onus totius mundi, ac diem ex- & tremi judicii. arcibus, &c. y ad lat * Diffpabst.) Hebraicum p5 begueq lInfirmata;) Wiribus deftituta. at inanem & vacuam reddet. duffemata efl altitudo populi rerra.) qunam De fignific Principes, &-nobiles, qui funt forti- Terram. ) LXX. .th.um feyravrum , li erbem. tudo , & excellentia populi terrz. j Adlicram Nüudabit eam.). Mominibus, ánima- S. lefeüa eff.) WPeccatis Chald. & TE d Ecce X . Peccavit. libus, aliisque fuis ornamentis. Exuret fuper- Fedu.) jura, & leges Dei. dos Pauperes Affliget faciem ejus.) Sempiternum.) Perpetuo eis obfer- ficiem terre igne conüagrat'ionis. I. vandum. . Petzi 3. 10. Veü'lbüsv qu Difperget babitatores ejus. ) $0luta 6. Maleditlio.) Calamitas. i fenethuem hominum focietate. * Ef peccabunt. ) Quia peccaverunt , lus vert 4 ut habent LXX.. .. g ia Q. Gicut popmlus fíc facerdos. ) Ernt 3&9 omnium Ordinum confufio, nullum- Ipfanient.) Furentes libidine, & cu- Jec03 qualis que erit gradus , aut dignitais dif- pidinibus , vel timore gravi quahi in 109 crimen. amentiam verfi , juxta ilud Deuteron. 29. 28. Percurier de Dominus Amentsa , 9. Pradabitur-) Domino igne omnia * À * $ AIZE 96 QRQPHEï 7. Luxit vindemia, infirmata eft vitis, ingemuntur omnes, 15 À! qui lzetabantur corde. dixi: Sec 8. Ceffavit gaudium tympanorum , quievit fonitus' 1ætan-; !'054;(*-' Yà1 C p tium , conticuit dulcedo citharae. * forgm pr: . 9. Cum cantico non bibent vi num: amar a erit pofiq biben- r?. ot tibus illam. : &5 termo. IO. Attrita eft civitas v anitatis, daqfa eft omni-s domüs, nul- 1$. Et : lo introeunte. veam: & c ir. Clamor erit lfuper vino in plateis : deferta eft omni»s a. lsetitia: translatum eft gaudium terrae: L amli [2 terra. 12. Reli&ta eftinurbe folitudo, & cal tas op primät portas, I2: uia haec erunt in medio terrae, in medio populorum: I5 Co tur t "rA iida. quomodo fi paucae olivae, quae remanferunt, excutiantur ex olea ; & racemi, cum fuerit finita vindemia. ' 20, A?j Qquafi tabe 14. Hi levabunt vocem fuam, atque laudabu $ nt: cum glof fus, & co rificatus fuerit Dominus , hinnient de mari. - 15. Propter hoc in do&rinis glorificate Domin - o st um: in in- fuli$ maris nomen Domini Dei Ifrael. quií diox, ; mine pradica 16. À Hrïi; füccendite & cacitare , . furore imentis, & ill;.zd I2. Calawutas opprimet parms.'.)' In Papritus, & Chrifti Luc. 21. 16. — -4refcentibus. bo- foro erit hominum folitudo , & fi qui F(o'/»/läl(! " lx] eninibus pr& tumore , 65 expeülatione , apparebunt, erunt calamitate afllicti, pretatio fs & miferandi. u4, [upervenienz unrverfo orbi. flfm .e:iamy X Cultores ejus.) lerrz habitatores. 13. 15 medyo terra.) In ipfa terra, —^ !t Deltncis Relinquentur homines pauci.) Aqua in tota terra. , Ceumí trepidatione , atque amentia in tanta Quomodo ff pauca oliva , & c) In fine Jonty py, multitudine eximentur pauci, qui di- mundi, prefertim tempore Àntichrifti, jredicare vinam legem fan&te , & pie coluerunt, tam pauci erunt fideles conftantes in l. 4 fn; ". Luxtt windemia, & infrermata eff fide, quam pauce olive remanent in olea poft ejus excuffionem. 74 Enjy, vitis.) Uvis, & vino deficiente. i D tttrémpr . Cum canzfico nom erit "viemmum. ) Hi levabunt vocem fnmamy, €$c.) Solebant enim muficam fociare con- Juxta illud Chrifti Luc. 21. 28. zeva- üGantim D) viviis. 76 capita vefira, quoutam appropinquat redemptio "veffra. 2 . G rj » mara erit potio.) Minum illis non Natting j fapiet pre merore. Hinsient de mari.) Mocem latitiz vSecretum " Jo. tirita.) M aftata, defolata. tolent ex pelago hujus mundi, jam l r Crvitas Vanitatis,) Mundus, in quo j Gt, X cant sscernentes. ortum propinquum , in quo quie- L 7[ ) hg 9 omnia vana funt juxta Écclefiaftem ht t 1. 9. Vanitas vanitatum , & omnta va- 15. In dottrizis glorsficate Dominum.) 74 o nitat. Monentur viri Apoftolici, ut glorifi- 90 Whzy cent Deum , orbem percurrendo , & 1I. Swper winb. ) Contendentibus 124)"" inter fe emptoribus, quis illud emat, omnes gentes docendo. t 1t0fe tantà erit eJus penuria. Vide verficu- In dolirinis.) In Hebrzo eft: t»5N3 lum feptimum, 74?,4,,,4: penrim : id eft , u Immine , vel i £gne, : wgl ltate * ag P CAPUT XXIV. 97 ' omnä7 16. À finibus terrae laudes audivimus, gloriam jufti. Et dixi: Secretum meum mihi, fecretum meum mihi, vae mihi, ; letn- praevaricantes praevaricati funt , & praevaricatione transgref- 2 forum preevaricati funt. o bbe I7T. Formido, & fovea, & laqueus fuper te, qui habitator es terra. 1] Qul« 18. Et erit * Qui fugerit a voce formidinis, cadet in fo- * ]e;-r., f otris veam: & qui fe explicaverit de fovea, tenebitur laqueó : quia 49:44- ca'araCtze de excelfis apertae funt, & concutientqr fundamen- ta terrae. X porus, 19. Confrattione c*onfrihgetur terra, contritione C«önte—re-- Dulorum: tur terra, commotione commovebitur terra. jantur ex * 20. Agitatione agitabitur terra ficut ebrius, & auferetur quafi tabernaculum unius noCtis: & gravabit eam iniquitas cum glo- fua, & corruet , & non adjiciet, ut rfäfurgata hd 2Ir. Et f 1 nf " quafi dicat ,L,-igfne zeli veftri , & lu- 17. Formido, 65 fav;*/z,"g laquens, O c« L j. A&m' mine predicationis veftrg illuminate , Omne genus malorum. — n & fuccendite totum orbem. LXX. . I198. Qui fugertt.). nificat inevi- Si calamitates, Pagninus, & Vatablus , vertunt in tabilia fore mala illa, j &l g Vallibus , li ia fpelencis , qua inter- que terram invadent. pretatio fignificare poteft , prsedicatio- - Cataratla de excelfis aperta. funt.) ag i r nem etiam aàd pauperes populos, & Cataracte funt retinacula aquarum , yiph titr in fpeluncis agenres , ut funt aliqui quibus folutis, aut in altum fublatis, Indi, circumferendam effe. "aque magno impetu defluunt: figni- Nozsen Domini. ) Glorificate, & ficatur malorum inundatio, & dilu- d fit Prædigace. vium , ficut tempore Noe apertis Q AntiChf l[hi 16. 44 fmibus terra laudes andzvi- coli cataractis aquarum cataclyfmus onftntes !t you$.) Exultat Propheta, videturque in terras emiffus eft. remanent fibi extremorum orbis populorum ad l Chritum converforum voces audir Concutientur fundamenta terra. ) (uMh 50) * Aomine malorum in terra e coli ca- laudantium Dominum. taractis defluente, & incumbente. Vel l. 28: [euee Gloriam jufti.) Laudantium , & glo- rificantium Juftum , id eft Chriftum.. certe fignificat terram tunc temporis | Wropinqw Secretum. meum mibi.) | $. Xlieron. infolitis motibus concutiendatn. I9.. Confratlione , &c. ) Quaffabi- 0 "I ità explicat. No» poffum euntla narrare; tur terrà , commovebitur , & variis mundi» jm qu4 cerno, baret lingua faucibus meis, vox dolere concluditzur. Va mibi, quaz- locis propter concuffionem illam fcin- detur. £us ordo panarum ante oculos ver[atur jt DMMWTIJ s52€05. 20. Auferetur , &/c. ) Non quoad h u glofl ; Prevaricantes. ) ]wsi, Vel;pec- fubftantiam ,- fed quoad incolas , catores. quoad fpeciem , & figuram , & ut ait Prævzzrimtionä traksgrej]ämm. ) Non $. Hieronymus, non terra, fed omnia nu ex fragilitate , fed ex malitia ., & Ru- terrena , id eft, omnis terrena man- df diofe peccantes, fio, converfatio, omnes terreni ho- PROPHET. ISAT/E 88 1 E 21. Et erit: in die illa vifitabit Dominus fuper militiàm coe- i uj liin excelfo: & fuper reges terree , qui funt fuper, terram. D them 22. Et congregabuntur in congregatione unius fafcis in la- - Aj Q '; " cum , & claudentur ibi in4carcere, : & poft multos,'dires vifita- boftan bun:ur. 7 25. Et erubefeet ! una, & conf&ndetuf fol, cum regnave- bulat auO rit Dominus exercituum in monte Sion , & in Jerufalem , & "4 enum T 1f fuorum fuerit glorificatus. in cgnfpe&u fenum & s CAP T XXV. Y wufic cere f; Propbeta De& vratids: agit de operibus. fuis mirabilibus , € be- 6 E nieficiis populo ipfius in monte Sion praflaudis. ERa Omine, Deus meus es tu, exaltabo te, & confitebor i I.D nomini tuo: quoniam feciíti mirabilia, cogitationes an- Yd ad'urvï frouta, E E dnen, tiquas 5deles , amen. * LX. ] ó. Qkuia tünt: Coy r'nines-/, & priftina vita, mores , & 23; Ergbefcet Lunaþ*) Näm , Ut^Xic Wa [ot, aCtus tranfibunt, jJod, & ex eo S. Petrus A. 2. 20. miffma, Quafi tabernaculum . unius - patlis. Lama vertetur in [angusnem. 2. Q Confundetur fol.) Obfcurabitur , ca- quod vefperi figitur, & extenditur, * Aliiie] ( mane refi gitur , complicatur ,' & ligine involvetur. Jlitnm aufertur. Cum regnaverit. Domimus. ) Cum Gravabit €eam inz;quitat f;m.). Sua il- in folio fuo regali ad judi;andum X fcqem federit. 3 J lam ad cafum impellet iniquitas.. r Noz 44jiciet, uf rq/iargdt. ) Non lz mente Sion. ) ln valle Jofaphat, ditats f refurget. s prope montem Sion. oI. Fifftabit.) Jud icium 'exzvrc-ebic. Thonum « In confpetin fenum.) Vigin:i quatuof Guitg Militiam cali.) Demones, qui olim feniorum , quorum mentio in Apoca- üeüa, Angeli. Forerius intelligit Sacerdo- lypfi ; & ceterorum fanctorum, qui tes, & miniftros Ecclefiz. Videtur m maxmme venerabilis Senatus fpeciem li übfe potius intelligere ftellas , quz pafltm exhibebunt. Tents in Scripturis vocantur militia cceli ; ime Deus, €fc.) Eft laus Dei his tenebras offundet, ex uo ho- & 4 ye. minibus horror , m«aror, . timnor I. DOZ lorificatoris , quam affumit Oprd Ifaias in erfona falvandorum per 4i lfu. augebit:ur. Chrifti pa D i0nem , qui pauci in tan- Rüägjjm 22. " congregatont nuiut feféss. ) to dammnatorum numero mire exulta- Demones , reges impin, ceterique EM peccatores quali j uno fafce fa(to de- bunt, Deoque, & fibi gratulabuntur. L 5 " jicientur in infernum. Fcifts)) Certo facies, & in tua pre-- (Xü n æï»b Poft masltos dzes w]it::&:mtur.) JEter- fcientia, & decreto jam fecifti. num erit illorum fupplicium , tum - Cógitationes antiquas.) Quz ab ter- . ielenf, noc tafti, & decrevifti. Chaldzus, Tt ini etiam poft multos dies, quantumvis &L (& . habent, eozfilia. - dic'mï & 9 in infinitum extendas, eorum pcona innovabitur. Eideles,) Qus fideliter adimplefti , r sh" CAPUT xxv. $9 V 2. Quia pofuifli civitatem in tumulum , urbem fortem Tatil. in ruinam , domum, alienorum: ut non fit | Civitas, & in fem- n l- piternum non zedificetur. vifita« 3. Super hoc laudabit te populus fortis, bufitarum timebit te..- civita,; gentium ro- avee 4. Quia fa&us es fortitudo pauperi , fortitudo egeno int,fi- nE bulatione fua: fpes a turbine, umbraculum ab eeftu, fpiritus enim robuftorum quafi turbo impellens parietem. ..$. Sicut &ftus in fiti, tumultum alienorum humiliabis: & quafi calore fub nube torr cere facies. e':nte, propaginem fortium marcef- u n- 6. Et faciet' Dóminus exercituum omhibus' populis in mo te ftebot vel adimplebis. | Chäldæus, epere con- deles tuos opprimere ftudent, humi- 65 a1 firmatas. liabis, comprimes, & tolles. Amen., ) . Id eft, fatv, ut vertunt Calore. f& nube torrente. ) | Jftus , Qu LXX. Pagninus , & Vatablus ver-- enim , qui ex denfis . gmubibus ro- r RCUGDT tunt: Con/i/ïa, que mifli a longe ffr- venit, eít vehementiflimus ; folares n at ma funt, id eft, -fïdelimma, & fir- miffima. enim radii angu&iis nubium con- ïl QI' 20, ftridi, & cond - enfati v.didius agunt, (Q.. Crustatem. ) Orbem terrarum.. & feriunt. tr, Alii intelligunt Jerufalem. A ienosum. For?ium.) Violentorum , impiorum. ) A te per iniqtiticavtäm; Àp monte boc.) Sion aut monte Oli- | m & fcelera. varum ; Juxta enim hos montes Chri- cundom 3. Pepules fortis.) San&orum , & ftus fedens in aere fuüper vallem Jo- electorum, qui fortiterfe , & cupi- faphat judicium exercebit, ibique fuos ohipht, ditates fuas, mundi illecebras, & dz- electos glorificare, & sternis deliciis inonum tentationes füperarunt. CZoiftas pafcere incipiet , idque facere perget : quatiwl Clefia. gentium raäufarum.) Ec- in . Sione: cælef'ci per omnem zterni- tatem. rApoct- Timehit te. ) Reve,rebitür fe yut Cozvivium pingsium , &c. ) AUEgO- JIn , qui filii obfervant , (& zreverentur pa- ria convivii defcribit delicias. beato- fpeciem rentes, rum in caelo. j 4 Spes « .mräin,a.)- Perfecutionis, Vindemis. ) n Hebrmo tU3mp du Dd & opreffionis. Seemarim, qu& vox f4ces fignificat ; g(fumii 44b efktu.) lentationis. m p .n Í ajunt enim illud vinum, quod in fz- norumnm o Robsflerum. ) Miolentorumi tyra cibus fuis refidet, nativum faporem, j in av pprimentium pauperes, & & vigorem retinere. Senfus ergo eft, , exilte debiles. [Abumül'- S- Stcut aflus im ffti.) Quemadmo- convivium, in quo optimum, & ge- nérofiffpum vinum apponetur. Pa- sF Cum æüus mire torquet homines de- gninus, & Vatablus vertunt C0H- jrehenfos in loco arido: ita tà Do- viviump defacatorum. Nofter interpres mine iniquos afliges in extremo ju- videtur refpexiffe vindemialia convivia zlz'lb g à l dicio, & tumultum. eorum ,. qui fi- - poft collecta paln MibA. um Com, Menoch. Tgm..V; M . .sv —tï;jrasl, & expreílas agi- ,implem' 9o PROPH'ET. ISAIZ 3d 13 te hoc convivium pihguiu'm , convivium medullatorüm , vindemise defzecatee. Vi*-ndelmiæ, pinguium TUUm 7. Et preecipitabit in monte ifto faciem vinculi colligati fü- I2 per omnes popul & hu os, & telam, quam ordituseft lfl'uper omnes nationes, TOD, Apoc. d 9. Preecipitabit mortem in fempiternum : * & auferet— Do- & 21 .. minus Deus lacrymam ab omni facie » ; & opprobrium populi Caii (s fui auferet de üniverfa terra: quia Dominus locutus eft. 9. Et dicet in die illa; Ecce Deus nófter ifte, expeGtavi- mus eum, & falvabit nos , ifte Dominus, fufïinuimus eum, exultabimus , & laetabimur in falutari ejus. N IO. Quia requiefcet manus Domini in monte ifto : & tritu- J j rabitcr Moab fub eo, ficuti teruntur paleze in plauftro. ns fhnris, P. Et extendet manus fuas fub eo, ficut extendit nata ad À Tiatem ari folita. . Sic Judic. 9. 27. dicun- : Deus moff $ Vi ur Sichimite collegiffe uvas in vin- minus. . er ife,») Chriftus DO', fperari demiis fuis, atque calcaffe, & indul- Salvabit mos.) äälute eterna: quafi 43 fiffe letitie , ingreffi templui Baal dicat , femper durabit hec Chrifti lottiin comediffe , & bibiffe. falvatio. Medsllatorum.) | Medulla enim . of- IO. Requiefcet meamus Domimi im j Q fium eft delicatiffima , & argumentum monte :ffo.) Potentia Dei fuas Opes, Tem eft etiam carnes eorum animalium ef- & fuas delicias exeret , & exhibe- N-* fe delicatiflimas. IN aternum. bit in monte hoc codleftis Sionis in ïïagio f Vindemia defacate.) Vini puriflimi , 5 tv limpidiffimi, & fvaviffimi. Triturabitar. ) Malis, & pcnis 7. Practpitalit .... faciem vinenuli.)) affligetur. ; HI'??II[;/ * üéprimgt 'Tunc, ne quid jufti in pofterum ti- Moab.) Populus impiorum ad ster« T ]ee imere poffint , precipitabit. Dominus na fupplicia damnatorum: in illo monte, diffolvetque omne vin- $ub eo, Chrifto: judice , ls ef . ej usqu,e n Ug culum , quod in hominum genus pec- populo fan&to, & beato. catum primi parentis invenit, & te- Sycut teruntur palea.). Hec juxta C*?ta QMO lam erumnarum, & calamitatum rum- M pet, atque difcindet, quam Dominus ritum loquitur 1Pzzlcej?inæ:, D multmjam dlCiS, & Orientis provinciarum. , qu& ob prato- Uue ii ad originalis peccati vindictam in rumy, C fent penurtam paleas. prapa- | E n omnes nationes orditus eft. ï;ï Verem z 8. Pracipitalit mortem.) INam fan- rANt e/iti animastium. Sunt auten car- N tep &i donabuntur immortalitate, ptnta ferrafa votis in Jarracorum mo- dum vevolventibus, que flibulam con- Ql?fl 1 terunt , 65 comminuunt. im paleas. . lta "r Auferer lacrypnam. ) Nam, ut eft CiYitr Apocalypf, 21. 4. — Mfferget. Deus D. Hieronymus. Omlh ommnem laerymam ab octlis eorum, €) mors IIL. Er extendet manmus fuas.) Scili- "N cet Moab: damnati fub tritura divi- & áriter Ti ulira nom erit , neque [ulius , ntque cla- * léCur] q gnor, neque dolor erit sitra. nz ultiomis extendent manus, ut illi extendunt, qui enatare ftudent e fiau- * PW',(! ,9. Dicer.) Chorus beatorum. thi !A'f('p- CAPUT XXV. & X)ZVL gE um ad natandum: & humiliabit gloriam ejus cum allifione ma- nuum ejus. Vif r2. Et munimenta fuüblimium murorum fuorum concident, VRU & humiliabuntur , & detrahentur in terram ufque ad pulve- rem. t Do- CAPUT XXVL. populi Canticum gwäiarmn a&Honis ob exultationem juftorum , &? bu- gose e.&avi- miliatio*nemx ünpiorum , & de refurreclione mor- iuorum. ; eum, 1. TN die illa cantabitur canticum iftud i 2 n terra Juda.. ; triu- : h Urbs fortitudinis noftrae Sion falvator, ponetur in ea murus, & antemurale. fatans 2. Aperite portas, & ingrediätur gens jlftüa, cuftodiens ve- fTitatem. 3. Vetus error abi lus Do- * xit:"ferVaBisj pacem : pacem, quia in te fperavimus. m' quaü 4. Speraftis in Dom ino in fæcul'is./ætefnis, in Dom/irno; Deo c Chift forti in perpetuum. E * $. Quia incurva bit habitantes ii excelfo ; ciifitatem. fubli- W/';;i i?! mem hum'iliabivt, M2 Humi- us oj* t axibe- Ed Gionis ii fragio ; fed fruftra extendet, quia nul- telligit , qui feduli legis divins cufto- lus erit evaftoni locus. des fuerunt, ac proinde jufti. & Pænis Humilialbit glriam eju.) Sed Deus 3. Vetus error abiit.) Exrror volu- * deprimet gloriam, & fuperbiam illo- ptuariorum, damnatorum, qui nos in- rum, licet ipfi allifione manuum ad fanos judicabant, cum per arctam Do- j d at fluus effugium quzrant. mini femitam incedebarnus. | * I2. Ef muenimenta,t$e.) Quafidi- Servabis pacems, 6c.) Gaudebimus. L cat, o Moab, o reprobi, Chriftus in bonorum omnium abundantia curmn . die judicii omnia, in quibus nunc con- perpetua animi tranquillitate , pace, f t fiditis, evertet. & voliptate. quliart Ufaue ad pulveregni) In minutiffimum 4. Speraffis.) O focii.. Ü fmtü- pulverem redacta. In. faculis at erm. ) Pro, in fz- us p N '£erra juda,) In Siot , in Ec- antt a ny clefia cclefti. eterna. cula «terna, ad confequenda fæcu]a 4 yn llrbs Yortifudinis,) Sionis fuperne Forti im p:rþemäm.) Quem ad prz- eivitatis propugnator, & éuftos eft ftanda promiffa fortem ; & potentem ul j Dominus, ipfe urbis hajus mürus eft, agnoviftis. ) Sci & antemurale, ideoque fub ejus tute- $. Quta encurValit , 67 «) Olftendic j la fecuri degimus. Dominum effe fortem in perpetuum, i g d 9. Perzas.) Cocli. ideoque "in eo fperandum ; nam ipfe i yt ! Ventatem.) LXX. juflitiam, eos in« incurvat, & deprimit omnes, qui ha- L 92 PROP HE T. IS.A I Humiliabit eam uf 1 que ad terram , 'detxfähet eam ufque ad * pulverem. te, n H i 6. Conculcabit eam pes, pedes pauperis, greffus egenorum. 7. Semita jufti re&ta eft, re&tus callis juíti ad ambulandum:; pterca $. Et in femita judiciorum tuorum, Domine, fuftinuimus rialm & te: nomen tuum, & memoriale tuum 1n defiderio animae.- I5 9. Anima mea defideravit te in not€te: fioriti fed & fpiritu 16 meo in pr&ecordiis meis de mane vigilabo ad te. Cum feceris ürmu tores orbis. judicia tua in.terr.a , juftitiam difcent habita- m dojens 10. Mifereamur impio, & non difcet ju&itiam: in terra San- &orum iniqua geffit, & non videbit gloriam Domini. Domin 1r. Domine, exaltetur manus tua, & non videant: videant, 18. ( & confundantur zelantes populi: & ignis hoftestuos devoret. titum: 12. Domine, dabis ranoftra Ortatore —— pacem nobisf: (om*nia enim ope 130 DO" Operatus es nobis. R titum i bitant in excelfo, id Eü, älatos, po- 10. Mifereamur £mapyo , €fc,) Quafi tentes , & fuperbos.. dicat, jufte defidero judicium tuum, potel, o Quzcang, Crvitatem (ublmen.) Nundum. fceleftorum punitionem ; nam dum Ternnt : 6. Pedes pauperis , greffus egmor,um.) illis parcitur , deteriores fiunt. Apoftolos intelligit, aliosque fideles, Ip terra fantiorum , &8c. ) In Ec- bonorum DI qui. Chrifti paupertatem funt fecuti, clefia, poít tot beneficia accepta , Qu2 Do hi enim. mundum ,- & ejus fuper- totque auxilia ad virtutem , | & fan- H biam calcabunt, eam jku'dikcantes, & (titatem. fiam 0per damnantes. . E£ non videbit gloriam Damz'ni;) Sed AC 62 eyc IUitifitem Semita jefiz.) Qus lum duxit cclo, & falute excludentur. ad beatitudinem. II. Dormine exaltetur manus tua,61c.) Tür, pmü g. Suffinuimus.) Expecavimus, ut Effce Domine potenti manu tua, 15 D opem ferres, a malis erigeres , & tan- ut impii, & indigni non videant terni, ( | dem ad przmium vocares , infiftentes gloriam tuam. ATtürig. interim femitx Videant, 6* confundantur.) Eftcor- id eft, legi tuz. judiciorum tuorum , rectio, quafi dicat: immo videant eam füffme f anuAnis àoí Nomem tuum , ö'c;) Neque aliud eminus, & quaft per umbram in die lh te quidquam magis erat nobis im votis, Judicii, fed ut magis doleant. quam ut nomen tuym fanctum , & ce- Zelautes populi,) | Impii, qui invi- Vl : fqïl'f Cà ] ) idem ) lebre eifet apud omnes. dia, & zelo tabefcent videntes fan- "X':U.Eemi T Memoriale fuum.) 'Yui memoria, &os vocari ad gloriam , fe vero s&ter- vel tua noftri memoria. nis poenis addici. LXX. habent: ze- hi lécor) 9. 4nimma mea defideravit te im mo- ^ Mp lus apprebendet populum ineruditum., E Vi : &e.) Sunt verba Ifaiz , abfoluto jam lgnis.) Infernus. cantico beatorum. Sententia eft, cu- . I2. Pacem.) Quietem, felicitatem. I'VFI'()S N pere fe Deo inherere, illumque die , ac Quim lts Opera nmofra.) Hebreum mpy» Wüitüm o nocte colere, mente gerere, & orare. maba[e , non tantum opus, «& actio- Cum, fecerís judicia tua im rerra,) - nem, fed & omne factum , omnem QU fj eventum fignificat. Itaque fenfds effe Cüntr Y Peccatores puniendo. fer Qs «t 53 CAPUT XXVIL P Z^ d AA m m 13. Domine Deus nofter , poffederui it 1108 d UL-UII i abfqüe t äd, te , tantum in te recordemur nominis tui. iorum, 14. Morientes non vivant, gigantes non refurgant: pro- ndum. pterca vifitafti, &. contrivifti. eos, & perdidi&i omnem memo- YUITus riam eorum. 0. 15. Indulfifti genti, Domine, indulfifti genti : num.quid glorificatus es ? elongafti omnes terminos terree. ^ fpititu * L 16. Domine in anguftia re bulätione murmuris doCtrina tua eis.. qu(iüerunþ te, in tri B habita-þ 17. Sicut qua concipit cum appropin quaverit ad partum , T2 at olens clamat in doloribus fuis: fic fa&i fumus a facie tua; Domine. Xeant, 18. Concepimus, & quafi parturivimus ;& peperimus (1) fp;-? runt ha- vOret, ritum : falutes non fecimus in terra, ideo non cecide noltra bitatores terrae. M3 19. Vi- 3. DO' (1) Et peperimus fpiritum : falutes non fecimus. Is e dit. Szxt. le&—itm; : fpi- —l ritum falutis : juftitiam. non fecimus &c. ) Qu poteft, omnia , quz nobis fatta funt, Pivast.) Pro vivent. quicunque nobis evenerunt, a te eve- Gigantes. ) - 'Gig'antumi nomine. in yam 'dum nerunt: ergo & da pacem; tu enim facris Literis'quilibet tyranni, & vio- bonorum omnium es dator, & auctor. lenter injufti homines intelliguntur. Ia R Poffunt etiam opera noffra active fumi, D Refurgant-) Refurgent, fcilicet ad * que Deus operatur in nobis per gra- vitam zternam. ,&l tiam operantem, & prevenientem nos Vifirafi. Punivifti. Y ad ea excitando, & per gratiam co- mitantem juvando, ut quod agoredi- 15. P»dulfféi.) Non puniendo, vel w) Sed ponam differendo. mur, profequamur, & perficiamus. Elongaffi.) Protulifti, & amplifi- int d ') I3. Demimi.) ldola, vel Reges ex- cafti eorum fines, & latifundia: num- nü D ternt, & tyranni, v. g Regcïs Syriz, uid ideo o 5 lorificaverunt te ? qua * x - videti Samarig, &c. 4 icat , minime. ALfque 1e.) Prater te, qui folus in fftct- animis noftris dominari debueras. l0. In anguflia , €c.) Potius con- tra accidit; nam cum eos aflliperes, EQM em im re.) MHebr. 43 Zecha, id eft, ; tunc quærebanc te. In tribulatione murmuris.) In tribu- " ('11 li [ £e fepe capitur pro regimine genii- vi, idemque eft, quod zz. itàque latione gravi, quz gemitum , & que- j n fententia eft, tantum £uty nominisque relas exprimeret.: nte f(m- tui recordemur. Doftrina tua i, eo atd. j Prode&"corre&id 14. Mor;entes. ) xSel—l mortui Ty- tua, eis eft falutaris. * ,bentï t* ranni ifti, qui nos fubjugarunt, qui IS. vConcePimm, & 7;14/2 pztrtu'rz"vi- du fervos tuos morti tradebant, nequa- mus.) 'luis flagellis vexati bona con- quim iterum vivent; nam refurrectio cepimus defideria , & opera bona catem eorum non erit ad veram. vitam , at- quafi fetum videbamur edere velle - m que felicem, unde perpetuo «mori di- in lucem: & x Peperimus fpiritum.) Matabl.. vertit pen cuntur; nam moJS in xternum depa- j 0!11 fcet. eos. Veutum , id eft rem . evanidam nihil 4 j d* 94 PROPHET. ISALE Ig. Vivent mortui tui, interfe&ti mei refurgerit: exþergif— cimini, & laudate, quihabitatis in pulvere: quia ros lücis, Punii i ros tuus, & terram gigantum detrahes in ruinam. a Vei 43 tit .20. Vade, populus meus, intra in cubicula tua ; claude o- ftia tua fuper te, abfcondere modicum ad monumentum, do- nec pertranfeat indignatio. 4 * B u ?Mic.i N 21. * Ecce enim Dominus eg redietur de on.cö fuo, ut vifi- ] 1.3. tet iniquitatem habitatoris terree contra eum : & revelabit ter- per Leyi ra fanguinevm.-fuum j &v-:qon operiet ultra interfe&tos fuos 1 trari € lnt ;: Est 1 forte. 4 lod premm. CAPUT Y La fecimus ; in defideríis ta;lcutn hafi- vulgata ', quaïï dicat, quia ros tuus mus, u z;/?t;z J ) operi thanum ftrenue non ad- eft ros lucis, id eft, ad lacem vite ex- G movimus, parumque, aut nihil ultra citans , & revocans. bona defideria progrefli fumus. Gidn fs Salutes.) Opera falutis. Terram gigantum.) Corpora impio- virbus, & rum , ut interpretatur $. Hierony- mus. .Le U;;/;[ )ïi;:1 Nom eeciderumz babttatores ferra, ) Vel mundum hunc , qui eft Ídeo a nobis fuperari non potuerunt Nve balna: hoftes noftri, qui terram fanctam no- fedes impiorum ,.& tyrannorum , qua- tett Corpor les olim erant gigantes, funditus de- 4. 20 fb bis deftinatam, ( promiffam incolunt. rues per ignem conflaerationis. Ig. Pivent mortti tui.) Refurgent, 20. Fade popeulus mzeus.) Videtur vox übolus in eruntque beati mortui, qui in Domi- Yrperten ] Dei ad fanttos, qui ín Domino mo- Vizthan , v 10 moriuntutr. riuntur, quafi dicat. Ite ad modicum, Interfeilà mei vefutgent)Quuiex genere o fancti! ad. cübicula, id. eft unde ahqui tmeo Ifraelitico, vel potius ex Ecclefta 5 ad /fe'- Y qua in pulchra veftra, ibi dormite , & quie- 'amfatos o veritatis: teftes occifi funt ; refurgent. Ícite, quia brevi, hoc eft, in die Judi- Expergrfeimini.) Evigilate e fomno cii vos refufcitabo. tb f mortis. Ti , qq Indrgnatio.) Quia impios puni ams. f 'ktfem y, Qui babitatis sm pulvere, ) Sepul- prefertim in fne mundi per " multipli- chrorum. ces plagas. R Tov(/zq n Quies ros lucis vos futs. ) Pro lucís 2I. De fzo feco, j E celo defcendens O(tide(. ] in Hebreo e DYUWM erotb, qu& vox ad inftituendum jüdicium. um lg lumina fignificae , & eriam herbas , Vifitet.) Examinet, & puniat, RLT & olera virentia. Senfus ergo eft, Revelabi?. terra TU usl Jengwinem funm. ) ficut ros cadens fuper herbas eas cre- Te;r a reddet fanguinem juflorum 5 Yl Qöüur' fÍcere, & exurgere facit, flc xos gra- ac 'mztrtyrum, quo imbuta eft. 2. , tie. tu€& cadens fuper offa mortua, ea eviatl. NoÀ operiet nltra inte?fäffw ffeos. ) refufcitabit , fic dicitur infra c. 66. 14. uià omfes martyres, ut etiam reli- ETU Offz veffra qzijï berba germinabunt , uos omnes vita functos, e gremio Canhzät'!. ecamdem : ententiam exhibet lectio uo reddet. VOCg, Q( I'ä LU !l r ) X.ïlm: L. -x**e M f 55 etet CAPUT XXVIL lücis, Punitio Leviatban: paterna Domini corre&tio in filios Ifrael : i- ide o vitas munita defolabitur : filii Jfrael reverfi ab z , de .ym.fisa æægy' pto, adorabunt Dominum in S'erujalem. t vif- I. N"die illa vifitabit Dominus in gladiö fuo dürog & gran- di, & forti, fuper Leviathan ferpentem veCtem , & fu- It tet- )j per Leviatlian ferpentem tortuofum, & occidet cetum, qui in mari eft.. * 2. In die illa vinea m eti cantabit Aeï. 3. Ego Dominus, qui fervo eam, repente propinabo ei: ne forte vifitetur contra eam, no&e & die fervo eam. 4. Indignatio non eft mihi: quis dabit me fpinam, & ve- JPUT prem in praelio: gradigr fuper eam : füccendam eam pariter? s. An v————3 Jaudans:eam , & dicens: o vinea mea, 05 008 I Iftalir.) Puniet, & quafi tru- nt d- cidabit. - i que non protulifti labrufcas, fed vi- Gladio fso, t6c.) Suo robore : hs num merum, & generofiffimum egre- viribus, & armis. giorum operum , beata, & felix es. iimpto- 3. Servo eam.) Cultodio, & bea- 1601j . Leviathan. ) Leviathan eft .cetusw, tam facio. * : qui e five balena, «& ita dicitur ob vaftita- tem corporis. Vide quz diximus Job Repente. ) In Hebrzo eft Coy 335 I, qua- lirgahim, quod verti poteft zepezte, itus de , 409- 20. fub allegoria autem Leviathan vel z/fidue, utraumque commode. Re- 15 diabolus intelligitur. etür VOX " Serpentem vellem. ) ' Ita dicitur Le- pente quidem , quia poft paucos la- viathan , vel propter longitudinem, bores accidit beatis voluptas terna: o mo« Alfidue vero, quia jugiter, per fingula odicum, unde aliqui vertunt ferpezrem longum, r vel quia in carcere inferni, ut vectis, momenta, & sternum illa fruentur. & damnatos claudet: quare Symmachus Propinabo e;.) Vinum dulce, & quit vertit, ferpenzem conciudentem , vel ob nerofum, quale ipfa protuht. H i jiejod- eft , quod ait Pfaltes Pfal. 35. 9. Tor- robur, quare 'Fheodotion reddi—t, yunidrty férpentem robuflum, rente voluptatis 2u& potabis eos. Tovtuofum.) in fidiofum, callidum. Ne forze vifftetur contra eam.)) Ne ul« quid acatur contra eam, ne quid mali .Octider.). Morte wterna , relegaudo Ccendem eum, & religando in inferno. ei accidat, ideo nocte ac die fervo * 1 v Qul m mari eff.) .Qui in hoc re- eam rum mundanarum p 4..Iyidig:mtio mon eff milyi.)' Non pof- jt videbatur. : elago doxnigxari jmm- ) fum irafci, & indignari vineztam bo- lortii - In die illrz. ) Judicii , cum n, tan fertili , ut indignatus fum Leviathan , & impii ibunt in mor- fterili Synagogs. teimm cternam. uis dabit me finam , &f veprem? ) ; u ) Quis faciet, ut tam ele&tz vinez fim jl 191,1' Cantabit.) Deus publica, lxtaque voce, & fententia proclamabit. in fpinas? quis me faciet illi aculea- gremlo tum , & ixatum, ob levia ejus peccata, Ee) Nineg, id eft, Ecclefie fus, * La PROPHET. ISALAE 906 ro ( $. Àn potius tenebit fortitudinem meam, faciet pacem mi- & diu hi? pacem faciet mihi ? * D . Cubabit 6 ui ingre diuntur 1 mpetu ad Tacob; fïorebit5 & germina- [ V nl bit Ifrael, & implebunt faciem orbis femine. 7. Numquid juxta plagam percutientis fe percufüt eum? te, & Tta nor aut ficut occidit interfeCtos ejus, fic occifus eft? 9. In menfura contra menfuram , cum adje£&ta fuerit, judi- 10n p L. I cabis eam : meditatus eft in fpiritu.fuo duro per diem aeftus: quue à 9. Idcirco fuper hoc dimittetur iniquitas domui Jacob , & ifte omnis fru£tus, ut auferatur peccátum ejus, cum pofue- Unus, | non fta- I E rit omnes lapid:s altaris ficut lapides Vci-neris allifos, bunt luci, & delubra. to. . Ctr- qui per s ut bellum contra eam fufcipiektqm , con- Sic oec eff.) Scilicet Ifrael. Ls 9. P E ezfüra coutra eneufuram. ) Augfas.: culcem ,*& fuccidam ? Sane nemo. Gradiar fuper cam. ) llam aggre- Nondum quidem cumulate punivitin- Non f diar oppugnaturus. fideles,. & fceleftos Ifraelitas, puniet tilium, qu tamen fuo tempoie, pari'& contrapofita gdi od Parzter. ) Cum zflia ipgrataf, infi- deli vinea. menfura, ut pro menfura peccati fet, &f inilren] 3 m polius tenebit fortitualt'nem plagarum modus , Deuteronom. 25. 2. delubns ; meam ?) Àn non vinea mea tenebit , Hebrza fic fonant AMoederate rele- Quntur id & cohibebit fua gratia, & decore for- gando cafótgabis eam , nempe vineam & s Cum tem vindictam meam ,'ne contra illam tuam, ficut patres filios minus obfe- titmd; eam exeram ; mecum enim jurem pa- quentes rus amandant. pe Cf Cum abjetla fuerit, 6$c.) Cum Syna-» cem faciet, femper mihi ferviet, ami- ca erit, (c goga fuerit repudiata. IQ ( 6. Qui ingredintur.) Hic finitur AMeditat zs e/i) Nam Deus medita- d ' tus eft contra eam dura , & atrocia canticum, tranfitque Propheta ad A po- flagella. Seir,, ftolos, eorumque predicationem , & 5 Hat, &fþe fructum. J|n Hebr. eft, Vezzentzéus, Per diem afhs.) "l'empore vindict . . Col',y?; Tüe & excidii Hierofolymitani. —vel Pegredientibus , fcilicet Apoftolis. U qt iv Loperz.)Magno cui fervore fpiritus. Q. Jderco, &c.) . Redit ad verfum J $, wt f AZd Jacob. ) - Ad I i r aélitas conver- fextum, & ad rcliquias Judeorum cre- du tendas. dentes in.Chriftum ,. prafertim . eas , Tj H» Iil t Florebit , 65 germ;mz,bit.) era rze- qu& ex clade & terrore excidii eorum, ï' Hier ligione, pietate, & fanGitate. de quo verficulo precedenti egit, con- & i m Jeplebunt faciem orbis fzmine.) |ta vertentur. ul'/n Super hoc. ). Hoc patlo, ut vertit ut felix hic proventus Qr'bis füper- Matablus. «deo [ ficiem impleat. ls Q1 . Numquid juxta plagam percutten- Dimitetur iniquitas domui Jacob. ) Qm (*P Ea fe ad Chriftum adjungente. ;is [e perceffit eum? ) Numquid Deus ege ta- tür Y QI; [udaos punivit equaliter ex ] Et. ifle omnis frutlus.). Pradicationis fos P lionis, ut ficut ipfi Chriftum , & fan- Evan gelii. thu öx &os ejus-dire vexarunt, flagellarunt, Cum . pofterit omnes lapides. Alraris , Ut fi u f & necarunt, ita flagellarit, & neca- &c.) . Quod in excidio Hierofolymo- f lpl rit eos ? quaf? dicat : Minime. rum fub 'l'ito fa&um eft. Jj f (jc N CAPU T"--Xxvn. 97 n thi- io. Civitas enim m unita defolata erit ; fpeciofa relinquetur ,/ & dimittetur quafi defertum : ibi pafcetur vitul us, & ibi ac- m cubabit, & confumet fnmmitates ejus. 1I. In ficcitate meffes illius conterentur, mulieres venien- t eum" tes, & docentes eam : non eft enim populus fapiens, propte- rea non miferebitur ejus, qui fecit e um, & qui formavit eum, non parcet ei. D ls. 12. Eterit: in die illa percutief Dominus .ab alveo fluminis cob, & ufque ad torrentem JE | pofoe- unus, filii Ifrael. gypf:i, ,& vos congregabimini unus, & E non I^. Et erit: In die illa cl-ängefur in tuba magi*la,&'venient, io. C- ant in bl qui perditi fuerant in terra Aiï'yriorum »& quikeje&i er 3 terra d. "llifos.) Comminutos. eupurai. l Non eff enim populus fapiens.) Quuare nmivirfü- Non flabunt luci, 6 deluéra.) Gen- meretur regi a mulieribus. tiliüm , que& per predicationem Evan- Qzut fecit eum.) Scilicet Deus. 84 ?umet gelii cadere incipient. Non funt hec jnmpüüm 12. Ez eriz, /c.). Docet ]Judsos exu- cdti f;'a j intelligenda de Judzorum lucis , & les, & profu gos venturos ad Eccle- p« 25 2 delubris , quia hoc tempore non le- fiam Chrifti. guntur idol:i coluiffe : fententia ergo jutt rE eft ; cum videbunt Judsi templo fuo Percutzer.) Hebr. 5351 jachior, id pe Vineait eft, excutiet ficut excutiuntur olive ex sinus oD defiructo, etiam idola gentium everti, olea, ita ut Dei donis fpolientur Tu- per Cheiftianz reliecionis przdicatio- d&i, quibus prius florebant.. nem ex ipfis multi convertentut. Cum 5yn* «b alveo flsminis.) Ab Kuphrate. falem. IO. Cruzutas esmim munita.) Jeru- Torrentem JEgypti.) Ufaue ad Rhino- aps nedit celuram, ut vertunt LXX. eft autem Speciefa. ) Qhug pulchra prius fue- & aroci rat, & fpeciofa. . Rhinocolura torrens de eremo fluens, qui inter urbem Rhinocoluraam , & t Vindi&æq Cog[amer [nmmitates ejus.) — Ramos Pelufium mare ingreditur. ejus, ut vertunt Pagninus, & Vata- blus, ut faciunt firz& in vinea; aut : Congregabimini umus, 67 42us.) Con- I faltu, gregabiminiad unum : quafi dicat:Qui- gorom a* cunque eftis veri Ifraelite non carne, lI. Ia ffecitate me[f'c.r 1lins cantär?n- gïcïtlm &l £&r.) Hierofolymite ficcitate penuria, fed fpiritu, finguli cong regabimini ad jl & & fame afllipentur. Chri(tum in Ecclefiam. H oc eft, quod ii 0 dicitur Joann. c. 11. 59.. Ur fflos D«j Mulieres venientes , 69 docemtes eam.) Adeo confilii inopes erunt, ut fe mu- qui erant difperff, Congregeret 1m unum. lieribus g'ubernandos permiffuri fint, 13. Tula m earumque confilia licet inepta audi- 4gna. ) Prædication?s 7 j u) turi. Evangelicæ. Vel nomine mulierum muliero- Venieut.) ConHuent ad Chriftum, 220 Onii fos Principes intelligit, falfos Prophte- & Ecclefiam. tas, & doctores, qui perdiderunt Ju- deani füa mollitie .in perdisi fuerant de terra Ajj— ; ignavia ,. & in- riorum.) Qui captivi ducti fuerant in 77 J fipientia. Affyriam , & Babylonem. [ierof Ol/y'm()' N Biól. cum Go Menach, Tam. J. 98 PR O"PJH E T. ÉS/ AX m terra I£gypti &E ; & adorabunt Dominum inr mqunte fan&o iri Je- everte rufalem. . -X* CAPUT XXVIII. £ etTà Sz;perl;zfs; G - ehriis lfraelitis ,cav;zminafur Dominus: äo quod fa- te, abf cerdotes vacent ebrietati , C? principes irrideant verba , & com- dentem 0.0 minationes propbetarum ,. ponentes mendacium [bem fuam : de la- non eff pide angulari in fundamentis Sion ponendo: de pona illu- Jorum , && confolatione paucorum bonorum. ? Q ditum? J£& coronae fuperbias, ebriis Ephraim , & flori deciden- IV t, glorize exultationis , eju I0 ; S qz.li erant in vertice vallis d pinguiffimee , errantes a vino. 2. Ecce validus , & fortis Dominus, ficut impetus grandi- IMWmrze- nis , turbo confringens, ficut inipetus aquarum multarum in- Cortz undantium , & emiffarum fuper terram fpatiofam. nhs, &« 3. Pedibus conculcabitur corona fuperbize ebriorum Ephraim. rib, Phili 4. Eteritflos decidens gloriae exultationis ejus, qui eft fu- Rídu, ver vertieetn vallis pinguium , quafi temporaneum ante ma- li rhhqli Spirityr, turitatem autumni: quod cum afpexerit , videns ftatim , ut tandi daly * manu tenuerit, devorabitillud. . - Sdepr. . $. In die illa erit Dominus exercituum corona glori&, & Q judi Futiryj, fertam exultationis refiduo populi fui, lUt Yeya 6. . Et i, & iy zi ejelli eramt £m ferra zfgypti.) —— Qui erami £m wertice vallis pinged- 4l yurt; Judai , qui profugi , & ejecti fe in $z4.) Gui habitabant in urbe Suma- tánt. Cb JEgyptum receperant. rig , que fita eft in vertice montis, 7- P?'l [ I» moente [ando im Jerufalem. ) cui vallis fertilifflima vinetis, & oli- tatm TO In Ecclefia, cujus typus fuit mons Sion. vetis abundans fubjacet, 0£ ia Errantes a vino.) Prz ebrie I. l YOrone fuperbia. ) Regno fu- -tate. lS/Z:'frdo: ' perbo. LXX. Qp ebrii eflis ab[4ue vino. &i qui Ephraim, €c.) lraelintelligit, hoc "9. Ecce validus , €7 fortis Do nihu.r.) Clltne , Qii eft, decem tribus. Fortiter fternet , & Samariz. populiabicuzi agros &i À a Flori decidenti,) Cujus coronz glo- UER ria fimilis eft flori decidenti, qui mox, Turbo.) Sicut turbo. '*BHJO ] f ut floruit, marcefcit, & perit. Coro- 4- Fios. decidens.) Vide num. L M:t'zmï ne cum ex alia materia, tum ex flo- Qudffemþoraneum.) 'Tem poraneum À .Rf]f?l.fffm; ribus ple&ebantur. " Coronz fimili- appellat fructum precocem. Senten- H tüdine oftendit non diu duraturas de- tia eft: ficut primi fructus, utpote no- Int J Ne licias illas, & faftum. "Tale illud in vl, irritant palatum , & avidiffime vo- ln Greco epigrammate. rantur, ita vos, o Samaritz! abfor. WOlDens xl —a'ü Xad bebit exitium. l$. 7 2l A'yjS95g, x« Aäiyætg €éayog. brig i l S. In die 4/la.) Scilicet decem tri- i« F/eres , &f defci; £f , & coroza. bubus vaftatis, & abduttis. ää'r»ïl tr. " p |C. AGP.U T - XXVIIE 99 * 6 Et fpiritus judicii fedenti fuper j mdlcmm x fortltudo [ revertentibus de bello ad portam. I. Verum hi quoque pre vino nefcierunt ; & pree ebrleta- te erraverunt: facerdos, & propheta nefcierunt pree ebrieta- 70 te, abforptifuntavino, erraverunt in ebnetate, nefmerunt vi- ? ( dentem ignoraverunt judicium. dl | d Omnes enim menfae repletæ funt vormtu fm dïum ita ut non eíffet ultra locus. li 9. Quem docebit fcientiam? & quem 1nte111gere faciet au- dltum2 ablaCtatos a. la€te, avulfos ab uberibus. len Io..Qnia manda, remanda: manda, remanda: expeéta, re- : VauIS expe&a- expe&a E reexpe&a modicum ibi ,:modicum ibi. N2 11. * In Trand tate recte judicare , difcernere, & de- Urm if* Corona gloria , €fc.) Cingefis, deco- rahs, & protegens contra "Sennache- cernere nequlverunt, fed in )udlc.ando rib , Philifthzos , aliosque hoftes. efraverunt. Jyratm Ref gdue populi f51.) - Duabus tribu- 'S. Nen effe£ ultra locus.) Vacuus for- elt fü dlbus bus rcliquis , Juda, & Benjamin. Sub figura menfarum intel- M - &piritus judiesi,) Donum bene judi- hglt tribunaha. candi dabitur a Domino. 9. Deocebit.) Deus. m,u Sedenr: f-'þer ]udtrzum) ReO'l EZC- Auditum, . ) . lecrpllmm quz chiz judici, & principi popuh auditu percipitur. ?V Fortitudo, ) V'aciet, ut a bello do- mum revertentes , fortes redean.., ve- hlatiartos a Latle, ) .A deliciis, feu O i vita imperfecta. Hoc eft, quod ait 6 W 5 eti, & integris viribus. Divas Paulus ad Hebrgos 5.15. Owzis d portim.) Qua ad bellum exie- T P/"ZWJ ant Cheld lg domum fuam. enim qui latbis ef particeps , ezper: eff he $um« g. Pra vino néfcierunt.) laxatebrie- fermonis: juffztia. ? monts tatem , & crapulam Judaorum , qui in 0. Mazda, remanda. ) Eft imitatio &o hoc Samaritas imitabantur. vócis, & phrafis Prophetis familiaris, Sacerdos , € Propheta. ). Omnes , qui fæpe dicebant. Hec mandat Da- abrietite AAE . Irrident ergo Ifaiam dicentes: etiam qui ad fanctiffimos ordines per— 711/. tinent, cujusmodi funt Sacerdotes , Mzm:lzz, rem;znd:z, i eft, iterum man- um & Prophetz, da , o Ifaia, o Propheta. jtur agro» Nefcaerumt.). Erravervnt, vel, ut Expella, reexpetia,) Irerum expecta, paulo poít dicitur, zgmeravermzsr je- qua.ü dicerent : Prophetz toties mi- dtcmm nantur, àut promittunt, & nihil eo- mf Bie(. /envidentem. ) Omnia Deum, ruin evenit, quod predicunt, quamdlu vel non intelleserunt, aut audire, & eype&abunus ? , U intellirere noluerunt Prophetas Do- Modseum 151 , €fe.) Eft:irrifio eo- mm' qui 7;Zeztes appellhntur in rundem Pmph"talum, qui dicere fo- u ote t) SCllpt'ïïd WVerti etiam potePc ex He- Jebant : Modicum erit, & hoc , auc lnmg yo illud fiet. Itaque docet hujusmodi ir- 1 abi0t: breo, ba/lueznati fiznt videndo ; nam ebrios. vifus fallit.. rifores fcientis , & difcipline divine Jgnoraverumt ]ndzcitmz.) Pr«z ebrle- fufcxpxendæ capaces non effe. qecam g ) - l 7 1o00 PROPHEthmAIæ x Cor. ir. * In Ior quela enim labii, & lingua altera loquetur ad a nh r d 14:-22?- populum iftum. 1 6 18U 12. Cul dixit: Haec eft re'quies mea , reficite la'fï'um, & itundabu: .. 9 k hoc eft. meum refrigerium: & noluerunt audire. (13. Et'erit ei$^verbum Dómini: Mapda, reuntanda: man- firum cum fient, eri da, remanda: expeéta, reexpe&ta : expeéta, reexpecta: mo- dicum ibi, modicum ibi: ut vadant, & cadant retrorfum ; & 10 Qu " conterantur , & illaqueentur, & capiantur. n dilucu| fola vexat 14. Propter hoc audite verbum Domini viri illüfores ? qtii dominamini füper populum meum , qui eft in Jerufalem. 20. Coa i u5. Dixiftis enim : Percuffiinus foedus cum morte. & cum & pallium a.* $i inferno fecimus paCtum.: Flagellum inundans cuntranfierit, non veniet fuper nos: quia pofuimus mendacium fpem no- - * Pfal ftram , & mendacio prote&ti fumus. 16. Idcirco hzc dicit Dominus Deus: * Ecce ego mittam dem, vobis, II7 diter mittam in fundamentis Sion lapidem , lapidem probatum , angularem, Miltág 5 Matt, Pretiofum, in fundar jnento fundatum , quivcrediq-erit non fu- i, 6« ] 21.42. Inet? dfm sdifi Ad&o. 13. Et limentals, E ; 4 II Lzz;vix'fm i 1. Pet. II. I» 7aqnela enim labii , &c.) Pa- ram verba, que ufurpare folebant, d folilins, 2. 6. gninus, & Vatablus, & alii ex He- IManda, remanda , &c. Rom. Ius aptitudp T&O vextunt : Bz/buzientibus labiis. INe- lt vadant, &1c.) Eos ridebit, & de- illi 05 mo : 9. 33: mo . nefcit; balbutiem | labiorum ali- ftituet auxilio fuo, ut ruant in exitium, brao df 1; quando ad.irridendum adbiberi, cre- merito iis mifericordia fubtrahitur , It funda, diderim ego.fenfum hunc effe; Vos qui in alios mifericordes non fuerunt. QU d nie; & Prophetas meos irridetis , at !lf!"ïdfarn, k ego vos viciffim veftro malo irride- Jq4. Percuffimus fedus cum smorte. ) Qu credi] bo, & fubfannabo. Vos dicitis zza74z, Non timemus mortem. i Lonide remanda s at ego alium fermonem vo- Cum inferzo fecimus patium.) Ef Lliter. fs bis reponam, qui vobis gravis fit, repetitio ejusdem fententim. Infernus I) 4 Et 20j & acerbus, [tahice diceremus : Vz par- hoé loco fumitur pro fepulchro. Flagellum inundans, &c.) Cum ma- leró d'um alivo. linguaggio, cbe'mon vi &tr. pi«cerd ; loquar enim lingua ferrea la inundaverint, flagellamque divinum Pün,gm ; " inimicorum veftrorum. terram longe, lateque pervaferit , nos communem plagatm evademus. d il I2. Cui dixit: hac eff vequtes mea , g €6c.) Ego lls fignificavi mihi pla- Quia pofuimus mendacium , 6$e.) Non Sity"'r;*(-m.. cere, & hanc effe quieteim, & con- ita ii dicunt , fed ita interpretatur atl folationem meam , ut debiles, miferi, Propheta , fciiiqet'*'fallacgtn effe illo- !ühx; itio & fatizati fubleventur , & mifericor- rum fpem. NT h hn dia eis exhibeatur , fed illi audire no- 16. Idcirco , &c. ) More fuo Pl'o; VOrüm| luerunt. pheta avolat ad Chriftum, quafi dicat, NS idéirco. ut fiduciam . veftram menda- "erelli, I9. Ef erit eis werbum Dom:nt, Gc.) Pün qui() Y Cum ipfi malis prementur , eos ride- cem fapientiore, & folidiore confilio bit Dominus, illis revocans in meimngs evextam, immo corrigam , & emen- T0 ï()re fj Xut aquä " " L CAPUT XxVm. Ioi tetur ad 9. Kt þonam in pondere judicium , & juftitiam in menfu«' T2: & fubvertet grando fpem mendacii inundabunt. ,& prote&ionþm aquae Iüm, t 18. Et delebitar fcedus veftrum cum morte, & pa&um ve- : at firum cum inferno non ftabit: flapellum inundans cum tran- d mo- fierit, eritis ei in conculcationem. Á - ma- fqm,& 19. Quandocunque pertranfierit, tollet vos: quoniam ne diluculo pertranfibit in die, & in no&te, & tantummodo I6 qüi fola vexatio intelle&tum dabit auditui. em, 20. Coanguftatum eft enim íftratum, ita u t alter decidat : &cum & pallium breve ytrumque operire non poteft. inftenit, 2I. * 'Sicut enim in mo nte'divifionum ftabit Dominus: * 2Reg. pern o N 3 ficut S- 20- I * I)ara I4. 1. ) ia deim, vobis, licet indignis , mifericor- I18. Delebitur. fedus veffrum cum diter mittam Chriftum Salvatorem. morte, 6c.). Hzc intelliguntur ex di- Jof: rulaterts Mittam m fundamentis Siom lapi- &is fupra num. I5. AO. non - dem, €&c.) Dabo Chriftum, qui Ec- Eritis ei £m conculcationem. ) Con- clefiam edificet , & fit lapis illius fun- culcabimint. damentalis , & angularis. 19. Perzranfferit.) Flagellum Dei. Lapidem probatzm.) Cujus explorata To/er vos.) Profternet, perdet vos. ; folats eft foliditas, pretiofitas, & ad hoc mu- Mane dzluculo pertranfrbit 1m die, €5 nus aptitudo , ideoque electus eft, ut i2 mole.) Mec grando , hoc flagel- il tota moles lincumberet, In He- lum cito , & tempeftive, quafi fummo ebit &te brzo eíft, lapidem pretn. p exitim mane vos comprehendet, & durabit jptrabitit do fundamento faudatum. ). Confti- continuo integros dies, & noces; fi- tutum , in Hebrzo , fuszdamenztum gnificatur er TRU fendatum , id. eft, folidiffimum. tio flacelli. go celeritas, & continuaf g mrtt.) Qui crediderit, non feflinct.) Volens Ietelleiium dabit auditur) Faciet, ftatim lapidem hunc Sionis , Chriftum ut intelli gatis, & credatis vera efle va- p) P fcilicet , fibi exhiberi. ticinia, ä( , minas Prophetarum , quas 17. Ef pomam, ö'c.)"'Redit ad fua audieratis; ex Hebrxo verti poteft: - Jofernus Chïo , tempora, & minasþ in Judzos pro- [j Ef pavors erit vel famam sntelligere , - i m* fequitur. eorum fcilicet , quz' vobis evenient. Ponam im pondere judicium. ) Ego 2O. Coangullatum eft enia fíratum.) ge d Judaos illos illufores jufto pondere, afert, 103 Lectulus anguftus eft, nec duos capit rnUSn & menfura judicabo. amatores; itaque neceffe eft, ut aut Subverter grdnda*jþ,e'm mnendacii. ) Deum abjiciatis, autidola: fimile pro- d) N Pér grandinem intelligit violentam verbium eft: Nemo pozeff duobus domi- r IMatt. 6. 2& O^ coz- 1n3e10' Dei punitionem per Chaldwos , aut D7 fer*vz're. Romanos immilfam, que inanes JuT ventto Chrifl; ad Belial? Q. Or. 6. I5. deorum fpes diífipabit. Paliiem.) Le&i Pcragulum. fno pio Protetlionem aque innndabunt.) Nu- QIl. Sjemf emim 4m mozute divz'þ'onum.) ll?-h d ni- rum, quo vo$ protegitis, & quo vas Sicut in BaalPharafim , quod fi g ne tutos fore fperatis, & exercitus hoftilis ficat /ocum.- diviftonum , Deus pro b a- ,9:50 vide. dejecit -Philiftheos 2. Reg..5. & a ficut aqua omnia inundans tranfiliet. 103 PRO.:PHE-T. ISAIZE ficut in valle; quae eft in Gabaon, irafcetur: ut faciat opus ?. Nof fuum , alienum opus ejus: ut operetur opus fuum , peregri- fiper cym num efít opus ejus ab eo. * ! füimum W .:95. Etnunc nolite iliu dere, ne forte ?cb*n&ringantur vincu- 18. Pan laveftra: confummationem enim, & abbreviationem audivi trituraas t a Domino Deo exercituum füuper univerfam terram. fec Ungul 23. Auribus percipite, & audite vocem meam , attendite, ) Eth & audite eloquium meum. faceret cor 24. Numquid tota die ara bit a-räns , ut ferat ; pröfcihdet, & farriet humum fuam ? . 2s. Nonne cum adaequaverit. faciem ejus , feret gith, & cy- Ojin, 6 minum fparget, & ponet triticum.per ordinem, & hordeum, lum d & milium, & viciam in finibus fuis? it illum. (f 26 Et ierudiet; illum 1n judicif)-: Deus fuus doceb 27. Non ibique D avidem victorem a'Phili&hæis nam aliquändo ar,ät, aliquando ferit, & fegre- metit, aut triturat, ut agriculture di- devi&tis, & difpeifis divifit, fciplina exi it, omnia vero facit, ut LUEX gavit, fic confurget , & &abip contra à vos Dominus. tandem fru us colligat: ita Deus vi- tus.« Sicut in valle, qu& eff in Gabaon. ) neam populi fui variis modis colit ; & E r nam feminat femine legis, gratie, & Ut in hac valle Amorrhzos armis Jo- denorum fuorum , metit fructus bo- titailiq fue cxcidit , & grandine.contriyit, ita & vobis faciet. norum operum , triturat, id eft, af- fligit gravius, aut levius, ut ipfius exi- V Ut faciat oput. f[uum. ) Opus' a fe Q?I NWI m,': decretum, vindidam, & punitionem git providentia. Debet ergo quilibet hanc Dei culturam admittere, & ex siti.)-Nos exigendo. ea proficere, & curare , ut tam boni bula. Alienum opus ejus ) Opus quod in- vitus facit; non enim proprium ejus agricole labori, & expectationi refpon- '9g. Pani.f.)» deat, uberes fructus ferendo. Wn, exquo eft punire, fed mifereri, & parcere, übittr indu3 & Ifraelitas prote ere. &arrier.) Segetes a lolio purgando, &t fpitis ; Peregrimum.) l d em eft, quod. zLe- & alüs noxiis herbis. 9724222 « 95. Cum adaquaverit facreu . ejus.) etim, & des IIFWW 905 | Es Nolite iludere.) | Mas mings Cum . complanaverit cgmpi fuper- dl ag 1meas. ficiem. ingantur vintula we- G;;b. ) Genus eft feminis calidi , & tribds fs ANe forte conféy & ar&ius. ab . hofte 8 feyree fa. ) Citius , & nigri, unde Grece usAZ»0io» vulgo AUS- On yer conftringamini, & a me dirius ple- nigela dicitur. Vide Columellam lib. 7. & Plin. lib. 20 c. 17. .UW» fei f &amini. Cl '!Qaw " Coæ[käatiwam entim, G 4267'9"01'4!:'0- Im fenibus fU ordine. ('s. )( Sllo loco, & u,t .ü q IN ln Würp »em.) Extremam cladem*brevi fu- » Yl o turam. 06. Eterudtet illum £m judicio.) Deus 2) Zthy| Q4. Numquid tota die arabit arans ? ) docebit agricolam cum judicio , & dv Dey Sententia efl: ut folertis agricole va- fapienter hec omnia diftribuere. Ita ery. dt n 0 rium eft munus circa agrum fuum ; $. Hieronymus. Mp &]u(i 3 "[4 1-1/'4;".) CAPUT XXVIIL & Xxix. Iog Clat 0pUs 27. Non enini in ferris triturabitur gith , nec rota plauftri ; peregri uper cyminum circuibit: "fed in virga excutietur gith, & cy- tüt vInqu- minum in baculo. - 28. Panis autem comminuetur: verum non in perpetuum m audiv? : triturans triturabit illum , neque vexabit eum rota plauftri , 'attendïte, nec üngulis fuis comminuet eum. 5 29. Et hoc a Domino Deo exercituum exivit, ut mirabile faceret confilium , & magnificaret juftitiam. (indet, & CAPUT. XXIX. ith & qy hordeud, Obfidio, €? afffitio SFerufalem , contritio gentium illam obfiden- tium : de libro fignato, ac coetitate Y'udeorum : oe profundis At illum, corde denuntiatur : reliquias Facob pradicit illu- y, Not minandas , €?- ad Deum conver- — s zendas. xwndo fertt vicülburg d- E TE Ariel,Aäïfl civitas , quam expugnavit David: addi- ao facit, Ut tus eft annus ad annum: folemnitates evolutze funt. du Das ve modis colit; 2. Et circumvallabo Ariel & erit triftis , & moerens, & $ gratiæ, ; erit mihi quafi Ariel. x fratbus D0- 3. Et t il e&.,*&þ gt iplurete I' nificat 27 Nom emum £m ferris tri?uraäitur 2 riel. ) Ariel hic fi j ap qilit gith. ) Non triturabitar dentata tri- Jerufalem , ut patet ex equen- inae, & 9 bula. tiþbus * & dicitur Ariel, id eft Leo ob gt tam Dont og. Panis.) 'lriticum , feu frumen- fortitudinem , & principitum. ationi repotle tum, ex quo panis conficitur, tritu- uam expugnavit. Daovid. ) Cum 0do. rabitur indwctis jumentis, que ungula prius$ illam tenerent Jebufai. Vide/þï. ex fpicis grána exterant, plauítris Paralip. cap. 1I. 5 Ü ?utgand()l etiam, & dentatis tribulis. Adáitus eff annus 2 4 &nnum. ) Poft fgien d) Verum nom im perpetuum. ) Quem- duos, id eft, paucos annos, Lliero- admodum agricola inducit plauftra , folymze majeftas evertetur , tuncque anpi p & tribulas fuper fpicas, donec triti- ejus fefta erunt evoluta, «& ceffabunt. In Hebreo eft: Adjiite anzum ad cum feparet ab ariftis, & paleis ; ita ansum, id eft, expeCate biennium, ii vu]go Deus non perpetuo vexabit populum fuum, fed folum ad tempus, donec & erit obfidio per Sennacherib. »lumeu*lm i ícilicet, quod vult, confecutus fuerit, Q. Circumvallabo Ariel. ) Primo ut illum purget , & abftrahat a. pec- per Chaldeos, deinde per Romanos. catis, verbi gratia, idolis, &c.. - Huc allufit Chriftus. Luc. 19. 43. 29. Ef bec, &fc-) Hunc agendi mo- cum ait : Cerewzdabunt te fnimict fus iin) D dum Deus docuit homines, & ipfe vallo , éTe, fervat in operibus fuis mirabili con- judito Y Iu Et erit mibi quaff. Artel. ) Id eft, ib filio, & juftitia. -ut Leo, circa queni multa funt cada- Vera, & quem multi venatores ar- Jefitiam,) Charld. fapienriar/g. Ld 104 .PXROPHPET. ISAI/E 4. Et circeumdabo quafi fphaeram in circuitu tuo , & jaciam j Obf £ l riam;ni contra te aggerem, & munimenta ponam in obfidionem tuam., ur .1o. Qu 4. Humiliaberis , de terra loqueris, & .de humo audiet det oculo eloquium tuum: & erit quafi pythonis de terra vox tua, & dent vifio de humo eloquium tuum muffitabit, s. Et erit ficut pulvis tenuis multitudo ventilantium te, & i E Uem cun L ficut favilla pertranfiens multitudo eorum, qui contra te prae- 3 valuerunt. va Tefpondet A Domino exercituum vi- p.REt 6. Eritque repente confeftim. fe, & rel fitabitur in tonitruo , & commotione terree , & voce magna turbinis, & tempeftatis , & flamma ignis devorantis. n. i Ifte ore f 7. Et erit ficut fomnium vifionis noCturnae multitudo o- mnium gentium , quae dimicaverunt contra Ariel, & omnes, reef z tis: qui militaverunt & obfederunt; & preevaluerunt adverfus eam. 9. Et ficut fomniatefuriens & comedit, cum autem fuerit ex- H Idfa fiuic qtirst pergefa&us, vacuaeft anima ejus: & ficut fomniat fitiens , & bibit, & poftquam fuerit expergefa&tus , laffus adhuc fitit, tid 2 fapi & anima ejus vacua eft: fic erit multitudo omnium gentium; etür' D. N guæ dimicaverunt contra montem Sio : 9- ()bd f 06]?::pq JUEEeS : f Judgorm is cifcumfï&xmt. Vel Kt, 0 RH mati cum tel pythonis. Videidi&a I. Reg. c. 28. num. 7. t^ ficvos, quia Ariel fignificat etiam altare , fen- fus erit: Jerufalem erit fimilis altari Mujïtdäill.) Submiffa loquetüur voce. WDE tperar quod mul- 5.. Sicut pulvis tenuis.) Yd eft, in- Yhceris, a fanguine redundaiti, juxta "Tandem; numera. el'idS, (TJ G E te victime occif« jacent. quia Ariel etiam fignificat maledictio- Ventilantium 1:.) F.xagitantium te. To. itffy; fus , feu. peccati arietem , qui pro pec- Et ficut. favilla pertranftens.) Signi-— Pm&) MQW ficatur multitudo . hoftilis exercitus, & Wt potum s cato in altari offerri folebat , fenfus Witentiy eft elfe poteft: Vz tibi Jerufalem, qus fimul . innuitur mox a clade Hierofo- prius eras quafi Leo fortiffimus, nunc lymorum Chaldzos diífipandos, ficut E "IOTes Tb pulvis, aut favillz difperguntur , quas em LU ER autem quafi aries propter fcelera ma- vehemens difflat ventus. &aberts. . ; szf; fpha 6. Vifttabitur 112 tonitruc ; B) Va- e 121 n rkm, ) Uïndiqu,e tin- rüs metaphoris fignificat screm , & j C gam obüdione. gravem fore cladem Chaldeorum, qua d re j 4. De tzerra loquerit.)) Ut vi&i, at- illos puniet Deus. que profirati folent , dum fibi par- Jüge L Wütriasio ci a victoribus rogant. Vel fen- . Sicut fomnium v. i/t-a'ni:þ Aa&urme.) fus eft, metu telorum hoflilium oc- Ipfi, eorum exercitus, magnitudo, Pïin[ip &j 4 potentia, & fuperbia, ut fomnium e'r dt aF cultabunt fe cives tui in cryptis , & * éturnum evanafcent, T üpes um locis fubterraneis. D* Par le'yiäm wentis, tolucrioue iDi d C(fïï.q Er£t quafi pythonis de serra "vox ttta.) & V €0g Gracilis , flebilis , confufa , qualem ffmillima Jorino. L Da f J j ] Virg. 2« JEneid. .]:1 edebant ii, qui habebans fpiri;gxn E lä/t, [ ( CAPUT .XXIX. Iog , & jacam P 9. Obftupefcite , & admiramini, fiu&uate, & vacillate: in- m tUam o audietur — ebriamini , & non a vino: movemini, & non ab ebrietate. SEO.- uoniam mifcuit vobis Dominus fpiritum foporis, clau- oxtu, & ('(*sl det oculos veftros, pro . dent vifiones , operiet. phetas, &- principes veftros , qui'x vi- iun te, & 11. Et erit vobis vifio omnium ficut verba libri fignati , a (€ pI« quem cum dederint fcienti litteras, dicent: Lege iftum , & refpondebit: Non poffum, fignatus eft enim. Ttuum v i12. Et dabiturliber neícienti litteras j diceþur*que, ei : Le- ye 'magna ge,& reipondebit: Nefício litteras. 2 [ tt. 15. Et dixit Dominus : * Eo quod appropinquat P *opulüs Ma í8 a'x;dtudo ( ifte ore fuo, & labiis fuis glorificat me, cor autem ejus lon- Marc. & omnes, ge eft a me ; & timuerunt me mandato hominum, & do&ri- 7' 6. 'erfuüs eam, nis: 1 v füeritex .14. Ideo ecce ezo addam , ut admirationem faciam populo ftiens, huic miraculo grandi, & ítupendo [ v * peribit enim fapien- 1Cor. dhüc m, tia a fa s abícon- 1- 19- detur. pientibus ejus— " &Vintelle&us prudentium eju Val gentiüm, 'Iïf " Io 80 , 0b 9. Oä'j?;;tp'ejgite.) Redit ad va&ita-; II-; 0mniltkz;) Prophetarum. j tem Judzorum, & eos alloquitur, quafi Sicut veria ibri fe, ) Quat.) Invquti $ L ab dicat, o ftupidi flu&uantes, & ebrii complicati , & claufi I $ Deo fic vos ob peccsta puniente. Vel Quem cum dederint , t$c. ) Senten- funt imperattva pro fuüturis. Obfhu- tia eft, oracula hec taxm fa H entibus , iquetür voce. pefcetis, adimirabimint, fluctuabitis , i ü eü, if a quam infipientibus fore, ab * rufa, & ] éeritis, qu:fi ebrii , &c. incoghita. Io. Mzfewt vobis Docaizus fhiritum fü- 13. -dpprapinauar populus iffe ore ];;0,) aritantim te peri.) Mictaphora (umpra eff ab iis, H oc eit, quod ex hoc Ifaim loco di- jfent. Sign 4 í e ui potum temperant, ( propinant: cit Dominus Matth. 14.8.. Pepulus bic ; exercituS ntentia eft permiffurum Deum , ut ljabis me Lhomoraf , cor 4HIOH) COFHHE Ade Hierole in errores labantur, nec tamen fe de- fozge eff z me. andos, o cipi magis intelligant, quain f1 gravi k Timutrunt rue mandato /gammum, & u g^ veterno fopiti eflent. Vided f&a ?upra deftrinis.) Coluerunt me (timere enim Cc. 19- 1. 14' Deum, eft Deum revereri,colere &c.) l j 60') V d« Tra)heras , 6c.). Operire prophetas, & eft facere ne intellicantur, mentem non fed non juxta id, quod a me pre- ceptum eft, fed juxta hominum, & Jsorum, ( illuminando , vt eorum fenfa affequi fcribarum fuorum traditiones inanes , poflint. & perverfas. E d ;; r Principes vefÓros, ) Frequens enim I4« ldeo ecce ego, &6c.) Idcirco mi- erat apud Judaos, ut Duces, & Prin- mignh h raculo plane grandi, in hoc genus ho- - (ortinh j um P cipes populi vifiones, & revelationes ininum tale edam offenfionis, & indi- a Deo acciperent , effentque Prophe- nationis documentum , ut populo, fs tx. Veleos prophetas vocat, qui non ; a z'q?/;'!"iqw piat; admirationem adferre debeat. a Deo, fed a femetipfis loquebantur. Peribit enim [apientia, G'c.) Faciam, jf IBibl. C Coue, Menoch. qem. V. o ;136 PROPHETLJSAI& : Z TM Va qui profundi eftis corde ; ut a Domino a'bifcovn- j porta datis confilium: quorum funt in tenebris opera ; & dicunt : " Q Pt Quis videt nos, & quis novit nos ? r* *Ecc]. redemit 2 16. * Perverfa eft hasc veftra cogita tio:quäü fi lutum contra 23' 16. ficeülum co [ : gitet, & dicat opus fattori füo: Non db voltu fecifti me, & figmentum dicat fiétori fuo: Non intelligis. * 45 X C j medic ir. Nonne a dhuc in modico, & in brevi convertetur Li- fan&tum banusin Charmel,; & Charmel in faltum reputabitur? 34 H 18. Et audient in die illa furdi verba libri, & de tenebris, & caligine oculi coecorum videbunt. Qifcent l 1g. Et addent mites in Domino lztitiam , & paüperes ho- mines in fan&to Ifrael exultabunt.: 96X uoniam defecit, qui praevalebat : confummatus ett illufor, & fuccifi funt omnes, qui vigilabant fuper iniquita- tem-: * m 21'.?. Qui " ut Judæofum magiftri, qui þræ cete- irifrugiferum', & ihcultuþm degene- Vigila rabunt.- toti erant i ris fapere videntur , infipientes fiant. Hoc eft, quod miraculum fore dixit. 198. Surd;.) .Per furdos, & cotós 9L ]s Sapientia enim eft fapientis, quare quafi Gentiles intelligit. (ecipientes miraculum eft facere , ut fapiens fa- Verba libri.) Oracula Scripturarum. De tenebris , 6fc. ) É tenebris, & Civinis ra oientiam. non. habeat, immo fiþ in- docentes. ipiens. caligine educti in admirabile lumen |reututé Er intelledus, O. Dei. 'eliit, )j* E&v reþetitiq 19. Addent . .. . latitiam,6c.) Auge- i ejusdem fententiz. bunt lztitiam Ecclefix. lxt, i I5. Profundi effis corde.) Qui adeo füensin s profunda, & fecreta initis confilia, ut Mites in Domino.) Gentiles þerChri- pits didy ftum tanfuefadti, qui miti, & docili putetis ad ea providenda non poffe pe- EIADE pree netrare Dei oculos. animo fe formandos permittunt EVag- anr, p I16. Perver[a.) Stulta, & mala. gelii miniftris, s i ( Nop. intelligis.) Chald. se» rmtellsgis Pauperes.) E £ fenfu, & fpiritu. In (antko Ifrael exultabusnt.) Yn Deo, Arüire r muLXX.Neon fapienter fecifli me. qi prafan 17. Ip iodice. ) Poft feptingentos qui veros lfraelitas fan&tificat, & ab uFPl'wlc annos, qui tamen modicum quid funt üscolitur. Ita exultavit Chriftus cum bant, & . ait: Cozfiteor tibi, Pastr , Domine celi, comparatione zternitatis , & refpedtu Wuias fs temporis , & rerra y quia abjcondiffi bac a [apien- i d 4 Titiy Ecclefia. quo duratum*; eft Chrifti tibus , 6 prudentibus, E revelafli ea l Comwvertetur Li:bauus: :2 C/mrmel.) parvulis. Mlaatth. II. 25. lts eft, centes-' colentut Dl Steriles ;; & inculte 5 00. Qwi pravalebar , 6c.) Judeos prodg N ab Apoftolis, & fertiles fient. bo- intellieit, ui in religione, & fcientia Fl',;j'?ï t Aorum operum per fidem, & gra- ufque ad Q hriftum prevalebant; qui- tiam Chrifti. 4 ,l/äg que erant illufores Prophetarum, di- v " e/ Hl Charinelin faltum veputabitur.) Ager centes: Mazda,remanda , €c. j m».?n(n Swecift (uut. ) A& Kito, & Romani n RT ante fertilis, id eft, Judei, in fatgin D * C AIP D-E- -.XXIX. Io7 bfeot- - 21., Qui peccare faciebant homines in verbo, & ärguentem licunt : in porta fupplantabant, & declinaverunt fruftra a jufto. 22. Propter hoc haec dicit Dominus ad domum Jacob, qui j Gonti'a redemit Abraham : Non modo con fundetur Jacob , nec mo- me & do vultus ejus erubefcet: * 23. Sed cum viderit filios fuos, opera manuum -mearum, tut L1 in medio fui fan&tificantes nomen meum , & fan&tificabunt fan&tum Jacob, & Deum 1frael praedicabunt. - nebtis, /.24. Et fcient errantes fpir itu intellet&tum , & muffitatores difcent" legem. -* res Do» xus et niqut- j Qui CAPUT n [6 2 ! degene- Vigilabant fäper l;nt'qu;fdtäma) Qui. 22; baminw 8* ä'. qui redemit Abra- toti erant intenti ad malum. bam.) QQui Abraham liberavit , & & cæco's 2I. Iz veríe. ) ^ Verbis fuis eos eduxij: de Ur Chaldaorum. cecipientes, & male inflituentes, pro Nom modo confundetur Tacob, ) Sed eyamm. divinis preceptis traditiones fuas in- ducentes. tempore Chrifti, & Apoftolorum, qui nebïiü e Judaos obftinatos convincent, & con- ile Jumen o " rguentem m porta,) Prophetas in- fundent. telligit, qüi eorum fcelera in portis, id eft, publice arguebant. el ar- 23. Filios fuos.) Apoftolos. jo hp guens in porta eft judéx ; utenim fz- oper.znfmanuum 7OdYum. ) Qüos a hr pius dictum eft, in.postis civitatum ego ratia mea abunde inflruam, uc ; & docli erant pratoria, & ibi judicia exerce- apti fint ad evangelizandum. f ! Santiificantes momem meum. ) Pra- ;untEV*mf bantur. Porro Judex appellatur ar- £uez:, quia ad illius munus pertinet dicatione, & miraculis illud clorifi- É arguere pravos homines, & punire, cantes, jrto qui graffantur dolis, & injufte agunt. 24. Errantes þirifu ; 66 ) Jüdæi " ; h Q (s & ab Supplantabant.). lrridebant, vexa- qui prius errabant, fcient intellectum bant , & perdere conabantur, calu- ab Apoftolis edocti; loquitur de iis, XI&HS C"m mnias$ ftruendo, & falfas accufationes, qui Chriftianam religionem erant am- W/;;B (( ut damnarentür. ad mortem. Vel plexuri, & libri claufi , hoc eft. ar- ; 4 gt fenfus eft, judices aftu, fallaciis, mu- canorum facrz Scripture ofaculorum gvfldf l u neribus oblitis. patrocinium - j,u&iti:ï intelle&tum affecuturi. prodere corbpellebant. * Miffrtatores.) Qui prius erant mur- udæO? ] Fraffra.y 'lemere, & fine caufa, muratores contra Deum, & illufores & fciemi.ä 4 juffo.) Ab xquitate, & juftitia, Prophetarum. Vel muffitatores, id jut; dU* vel a jufto , id eft, Chrifto, cujus eft, i ;! i predicationem fecundis auribus non difcent. of Pythonici legem obfervare gim, ^ j' J admi:tebagc ; ut par fuiffet, 3 [Romanïs 10g PRO*PHET.'ISAIA«:- COA PU-TCXXX. n dtyit, Comminatio adver[us S'udaos , qui Domino inconfulto prementibus (ed in cot "Allyrüs ad. zgyptios confugiebant : ipfis quoque Propbetarum 4. Onu: admonitiones audire nolentibus , fed vana prafidia querentibus Fultice lea gravem denuntiat affitionem : C? quam [it Deus futurus be- tcs per . camelorut nignus ad ipfum revertentibus : C? de magna reverten- 160 poter dum felicitate , ac judicio. impiorum. 7 lY i, X 7 . filii defertores , dicit Dominus , ut faceretis confi- Yi füper i lium, & non ex me: & ordiremini telam, & non per $. Nuni fpifitum meum , ut adderetis peccatum fuper peccatum. diligenter 2. Qui ambulatis, ut defcendatis in /Egyptum, & os meum víque in: non interrogaftis , fperantes auxilium in fortitudine Pnarao- 9. Popt nis, & habentes fiduciam in umbra /Egypti. daces, fi] 3. Et erit vobis fortitudo Pharaonis in confufio nem , & fi- Io. Qu ducia umbree JEgypti in ignominiam. Vr Ó a 4. Erant enim in Tan * ad Hanes pervenerunt. i princiPes tui, & nuntii tui ufque $ Orfaj 5. Omneks — pratentum þ eulicanda, Super p F ïfk;'i)«, fj'c.)- ER i)r(;phefï;i con- terrogarunä ut patet ex cap. 42. Je- 6- Oïiw.x tra Judxos, qui poft 150. an- tem. fed parere noluerunt, quod pe- Dium, Nog n0s tempore Jereinig occifo ab Ifmaele xinde eft, ac fi non interrogando con- filium fuum .fecuti effent. d inchoite Godolia , timentes Chaldos, qui eum Celentia hn Judzs prefecerant, ne ejus necem vin- Inm umbra z dicarent, fugerunt in /Eeyptum con- Regis- /£gyptiorum. g)pri , Go ) Prote&ioqe fitio Wa tra preceptum Domini , ut narr phetüm , c h at ]ef 3. Inm confuffonem. ) Ndm Nabu- remias cap. 42. & 43. chodonofor perfecutus eft Jud&os in Whentorg Defekäwes.) Qui deferto Dei con- JEgyptum , ibique eos cum /Egypt -iis U Judzos filio in /Egyptum fe contulerunt, ut cecidit, Jerem. 2. I5. & feq. q QUo: oment dixi. 4L I Tdni.) T anis regia erat Pha- Egermt, Cun É* nmom ex me. ) -Quod confilium raonis. ego non probavi. Principes tui.) Significat Propheta Onis fs Ordiremini telam, ) . Opus inchoa- ud&eos premifilfe nuntios, fcilicez ali- Wufti ts retis. . d/(,/;i " .X quos e Principibus fuis ad Pharaonem, V ER m per [piritum meum.) -Non qui ab eo peterent locum Judzis Chal- qu ludæ)æ deos fugientibus , & facultatem in h Tttrg / ex infpiratione mea, feu me non pro- bante. JEgypto commorandi. 1GEOt vibi Peccatum fuper peccatum.)- Priftina Ufaue ad Hzme.f.) Quæ., ut do- Wer defem. inobedientig — crimine msï & [mg peccata- novo cet S. Hieronymus , erat ultima ci- cumulantes. vitas JEg DN qä t e «:Os menum non intervogaflis. ) In- ypti juxt;j fE:hy"opas, & 51. 1o. EG | Blemmyqs. !'zf:(:.';'wt * CA P'UkT' XXX. Iog non g. Omh'es confufi funt fuper'þopulo , qui eis prodeffe amentibu potuit, non fuerunt in auxilium , & in ali fed in confufionem, & in opprobrium. quam utilitatem E Y jhearu 6. Onus jumentorum Auftri. In terra tribulation E V vue erantilti guitide lezena & leo ex eis vipera, & regulus volans, portan- irus -- tcs fuper humeros jumentorum divitias fuas; & fuper gibbum fin- camelorum thefauros'íuos , ad populum , qui eis prondefï'e non poterit. e . 3. Kgyptus eni m fruftra, & vane auxiliabitur: ideo clama- xjs conft vi fuper hoc: Superbja tantum eft, ulefce. . ; non pet 8. Nunc ergo ingreffus fcribe ei fuper buxum, & in li .bro RUL diligenter exara illud, & erit in die noviffimo in teftimonium Qs meurn ufque in séternum. - o Pharao- . 9. Populus erfim ad iracundiam prc;vocans eft, & filii men- daces , filii nolentes audire legem Dei. - d. &f us: Nolite videre: & afpicientibus: 9. Qpi dicunt 'Videntib Nohte Og- yi ufque. g Canfufe' fimt; ) : Cionfun'dentur : Leana, €$ leo ex eis.)) Scilicet terre prateritum pro futuro, utetiam funt locis, & antris prodeunt viperg, 1 Qmnes volantes bafilifci. p — - explicanda, quz fequuntur. Super populo.) [gyptiorum. Ad populum.) . igypti. eip k .6. Ozus.) 'lrifte, & minax vatici- « que p« nium. ^ Non eft hic nova prophetia, Superbia tantum eff.) 1n JEgypto nihil eft, nifi fuperbia, id eft, inanis ogzmdo Ct fed inchoate profecutio. Itaque prz- opum , & roboris oftentatio. * cedentia huc ufque fuerunt quafi pr&- Quiefze. ) Noli in /Egyptum fu- fatio preambula ad fequentem pro- Protetont jhetiam , cujus hic ponitur titulus. gere, fed remane in patrio 1olo.. 8. 4pgreffus.) In cubiculum. lta S, Hieron. Super buxum. ) Ut diuturna fit Vr N jumentorum , 6c-) Intelligit: eos- memoria hujus prezdictionis, nam bu- M waos d dem Judxos in /Egyptum fugientes, xus, ut ait S. Hier. eft lignum im- m !'ng quos jumenta appellat, quia ftolide putribile. f egerant, cum hoc confilium profici- Et im lbro. ) Non folum in buxo, phi fcendi in /Egyptum ceperunt, & quia fed etiam in membranis, uc duobus gi.æ erit bonis fuis, que fecgm extulerant , modis mermoria confervetur. ; x Propie onufti incedebant. duftri.) Quifugiebant in JEgyptum, Q. Eilit mendaces.) Perfidi , adulte- y,fclicet V que judzm eft ad Auftrum. rini, & degeneres a fide, & pietate |pharaonem fuorum Patriarcharuimn. udzis Ch?l' In terra tribulationis , 6 anguflie. ) Videor mihi videre fugientes Judxos Io. Fidenti£us.) Prophetis. f:l(?UICFltem T per defertum , que eft terra tribulatio- Afictentibus.) ldem eft, quo d w'i nis, & anguftie propter inopiam re- dentibus:; eft enim ufitata Hebræi; $ äüæla u , rum, & quis ut dicitur Deuteronom. repetitio. , ii 32. 10. eft Joeus borroris , €$. vaffe fo- Placentia.) Qusm htudinis. tibus faveant. fïofh'is c11pif1itaw. yope IIO PROPHE T. ISAIE Nolite afpicere nobis ea , quze re&ta funt : loquimini nobis ". Mil tb quinqü placentia, videte nobis errores. 11. Auferte a me viam , declinate a me femitam, ceifet a t vertice 1. Prop facie noftra fanCtus Ifrael. I2. Propterea hocdicit fan &us lírael : pro eo quod repfoþa- ideo cxalta ftis verbum hoc, & fpera 1 ftis in calumrlia', & tumultu , «X in- beati omne nixi eftis fuper eo. * . 19. Popt I3. Propterea er! t vobis ,iniquita's haec ficut intefruptio Cà- Quaquam p dens, & requifita in muro excelfo ; quoniam fubito) dum L moristui f non fperatur, veniet contritio ejus, L ! D 2: Ed 14. Et cominuetur ficut conteritur lagenafiguli contritione per- Vem:& nor valida: & noninvenietur de fragmentis ejustefta, in qua porte- OCUl t i tur igniculus deincendio , aut hauriatur parum aquce de fovea. *l Eta 15. Quia hzc dicit Dominus Deus Ifrael: Si revertami- ni,&q uiefcat E is, falvi eritis: in ülentiö, & in fpe erit for- titudo velftra. Et noluiftis, T. Mile ls 16. Et dixiíftis : .Nequaquam, fed ad equos fugiemus: ideo 4 fucietem fugietis. Et fuper veloc res erunt, tàut Chaldgs es afcendemus : iï.d-eo velocio B a fuies qui perfeqx;cntur VOS. I7.'Milf haldei fneri trili cafu Saul, & Jonathe. inquirit .Errores,) Quus placent, füb q'uibuä David : Qzezzodo cec À p ve fepe exror latet , deceptio ; vel er- M iderant fortes, ?,. et, w pauc rores funt falfa oracula de profpero Regum 1. 19. Veniet comtritio eju:.) Sicut murus 1105 in fügam fucceffu fugz in Agyptum. Sunt Ver-: Q'lffä alus ; II. «Mwferté a meUtam.) repente cadit , & opprimit €os , qui ba Judeorum. Chald. Averzize as 2 fub illo fuerint, fic iniquitas hxe, id SUitet fs. Yad, eft, fiducia hzc fuperba , & vana, Ciimh u Xi&t viaretla, Nolumus vite modum, - Néitt calamit tionem fequi, quem nobis przfcribitis. quam contra D'ei juffum collocatis in CU Vitabont. Declinate, €fc.) bt repetitio. . IEgyptiis, vos opprimet, & ipfi etiam Santlus IffPael.) Chid. Verbum fautii [Ecyptii cefi Chaldsis conterentur. |. D myis e IS. 4b revertamiui , 5-9uieþ4m, : ICODUlE verti lfrae| ; fepe enim Prophets repete- bant: Héc dicet famtus Ifrael. $i ab hac fuga defiftatis , & folum ReDS : prigre IQ. Speraflis j ealummia:) Speraüis, patrium non deferatis, fed in eo quie- Tf fs & innixi eftis in calumnia, & tumul- Ícatis. tu, uo fcilicet tumultuofe calumnia- In ffleztio, 69 im ffe.) Si quiefcatis in I o pi'(»';f(-;-e si eftis Jeremiam vetantem fugam , terra veftra, & in Deum fperetis, for- t t f tes eritis, & tuti a Chaldzis. quafi falfum Prophetam, ut eum op- R exide n primeretis. Vide Jeremiam 45:2. 16. .4d equos fugiemus.) Ad equos E Y 19. Sicur zmterrtptio cademi.) Sicut AEcyptiorum ; abundat enim /Egyptus lm ää&ïï inurus interruptus, rimis fatifcens , & equis, & equitatu, ut patet 3. Cg. P:'?I'Eæ. NUs 1 Q Io. 289. cum ]udzi in bellis vix ute- pronus in ruinam. £t 10 t * Et requifíta.) n gens, fabita, & rentur equitatu. li Llfnm ! improvifa, cujus fcilicet poft lapfum j ldeo fngietis) Viti, & proffigati. ümue . 5 £, caufa, quz non apparet, per admi- Phca : /:(& sationem inquiritur, flc de fubito , & ldeo.) Me vindice, per velcces.) E.quos ngy?: tiorum. - n jüf-!il'(/'/ Q Peccämm | CAPUT. XXX. u tiüi f0j I Mille homines a facie terroris unius : & a facie terro- tis quinque fugietis, dónec relinquamini q uafi malus navis 1, cefeta in vertice montis, & quafi fignum fuper collem. Ig. Propterea expettat Dominus, ut mifereatur veftri: & l reproba- Jti, d i ideo exaltabitur parcens vobis: quia Deus judicii Dominus: beati omnes qui expectant eum. * L * m .: ploransncyæaw 19. Populus enim Sion habitabit in Jerufale fruptio ( quaquam plorabis : miferans miferebitur tui : ad vocem cla- bito, düm - moris tui ftatim ut audierit, refpondebit tibi. N 20. Et dabit vobis Dominus panem ar&um , - & aquam bre- Tione et- vem:& non faciet avolare a te ultra do &oreæ tuum: (& ergnt 1quapotte- oculi tui videntes praeceptorem tuum. ? o defovea. . e'ntis': tevertam- 2r, Et ayres fïuæ -audien; verbum po E ft teyrg«—.u,m rioh Haec x erit fot- D Qu expetlant eu. ) Quifpem '*'fuzu'r:x I7. VM/'lle hbomtnes.) Fugient. in illo collocant. oms: ideo 4 f'acie terroris unius.) Unum dum- taxat Chaldeum timentes. Populus enims $jon, .öjc.) Veri, oteser Uftb Etfi & fde les Tudzi , qui fperant in-Deo, E* 4 facie terrori quinque.-) fub. Ezechia , vel poft reditum ; ex 17 WW Chaldai fuerint quinque, omnes vos Pavor tantus captivitate Babylonica habitabunt in uthe inquiric in fugam vert mini. Jerufalem. Videtur Propheta fub his r fertt p erit, ut paucorum, confpedus pluri- fymbolis fignificare: populum Chri- mos in fugam—fït daturus, ftianum., qui pacifice habitabit in . Gicot amiri -Quafi malus mavis im vertice mautis.) $ion, & in Jerufalem, hOf: eft , in imit €08, 0" Scilicet fixus, quem navigantes afpi- Ecclefia. xitas 16 ! ciant, ut re&um curfum tencant, fic Plerans, 6c. ) Non diu flebis, O hi & vaiy veftre calamitatis exemplo multi peri- Civitas Jerufalem! que modo ploras. ; clocts i cula vitabunt. — Vel fenfus eft, quafi Clamoris tui^) Oxationis tus. malus navis e naufragio ejectus, & in 2o0. Dabit volis Dominus.) SubSenna- , ii .nterentit fcopuli vertice temere, & negle&tus cherib, & in captivitate Babylonica. u gtl jacens ; prior explicatio videtur verior. Pauem ardum ,€616.) Ex iguum cibi; , & n & potus demenfum. . In H ebr. eft: Quaft fegnum [mper collez.) Eftre- d o qie petitio ejusdem fententiz. Panem amgeri , five. tribulationis, & * I9. Proprerea expetlar Domiaus, &c.) 47u4m «mg ufei«, Tive Ql)PreüïQIIiS, ut G at i vertunt LXX. Quia tanta futura eft clades, propte- Nozu faciet avolare 4 te ultra dotta- ' fpereüSæ g rea expectat Deus, ut moniti peeniten- f li. tiam agatis, & ipfe veflri mifertus rem.) Quia Prophete non deerunt, M eqüOS auxilium afferat, & major inde ap- a quibus inftruaris inter illas angu- ) ftias, & calamitates. Refpicit. Pro- enifi ægypt*.li pareat ejus potentia. at 3j Ef 4deo exaltabitur. parcens vobis. ) pheta: Chriftum. doctorem orbis, qui h]s n5* Ín aitum tolletur, quafi elongans fe, non avolat ab Ecclefia, fed perpetuo illam docet per infpirationes , Scriptu- fuxmmque manum, & ut Vatiblus ex- ras , & do&os miniftros fuos.. prongaü' plicat, fzhezdet idum. Deus judícii.). Jaftus, nec punit eos, oI. Verbum pofó tergmm monentis. ) sägïf'*o""n' qui peccatum : deferunt. — E& Per'iphraüs magiftri, & pedagogi, lI2 PROPHET. LS A I A Haec eft via, ambulate in ea, & non declinetis neque ad y.E eus & dexteram , neque ad finiftram. ' 22. Et contaminpabis laminas fculptilium argenti tui, & ve- tione. - 20 $ ftimentum conflatilis auri tui, & difperges ea ficut immundi- tiam menftruatae. Egredere dices ei, colli, a . 25. Et dabitur pluvia femini tuo, u bicumque feminaveris quod e 29 C in terra: & panis frugum terrc&e erit uberrimus, & pinguis, pafcetur in poffeffione tua in die illo agnus fpatiofe: & ieat tem De .24. Et tauri tui & pulli ainorum , qui operantur terram, commiftum migma comedent ficut in area ventilatum eft, fo, I torem | 2s. Et erunt fuper omnem montem excelfum , & fuper ia igni omnem collem elevatum , rivi currentium aquarum, in die interfe&tionis multorum , cum ceciderint turres. Tucxme—— 26. Et erit lux lunz ficut lux folis, & lux folis erit feptem- pliciter ficut lux feptem dierum, in die, qua alligaverit Do- m 0pp fanaverit. D umque minus vulnus populi fui, & pelrcufïqram plagae ejus Sicut ]u * 27. Eece od Wajor, q ]'OI", & j qui difcipulis femþer -adelfe folet , rorum granorum. LXX. habent: Pa- us defni eosque fequi , & poft tergum monere, leas miflas hordeo wentilaro. (& 'ad rectum iter revocare. " hn di, Q5. Snuper ommems rvllem.) Super Deus vul Hac eff via, 6c.) Sunt verba do- omnes Ecclefias. . frig , t &oris monentis Per viam intelligit Rrvi Currentimm aquavmum, ) Rivi, fit n 10 do&rinam legis, & Prophetarum, ac immo flumina gratiarum per Chriftum pori gl prafertim Chrifti. fluxerunt in lege gratix, 27' H'[ 22. Et contaminalis, Efc) Sub Efdra, In die interfetlionis multarumy, &fc.) fnajdts & magis fub Chrifto abjicies , com- Occifis , vel bures, calcabis idola , convertes in pfoih'ati; tyrannis fidei t qu - hoftibus. bt i te ufus prophanos. Yenkt, Laminas fculptilium.) Laminas in Cum ceciderinfturr'e:.) Gentiles Im- Judxine idoli fimilitudinem figuratas, velin peratores ,. & Philofophorum. elata fapientia. AVeniunt quibus fculpta , & ezpreífa erant idola. RT Vefiimentum conflatilis auri tui.) ldo- 26. Sicur lnx foli , €c. ) Referenda itüt ab hec funt ad diem judicii , & refur- lorum veftimenta, qux ex auro con- rectionem. cum D. Hieronymo , & TO"'H] t fiata erant , ut etiam ipfum idolum. aliis; eo enim avolat Propheta : li- Tents f Egredere.) Quafi dicat; abi in ma- "Opia k lam crucem, aut in fterquilinium, cet alludat ad gaudium, & felicita- tem Judeorum ex captivitate Bab-y. Ufym i 23. Dahtur pluvia , t$c.) Pro pane lonica in patriam remigrantium. Ac- Wlinm cipient autem hzc fidera incremen- ia t ar(cto, & aqua brevi dabit vobis Do- minus rerum omnium ubertatem. tun hoc luminis , non a corporibus mfmmt ; Spatiofe. ) ln amplis, & late, pa- beatorum, ut non nemo opinatus eft, peri entibus pafcuis. fed immediate a Deo ita difponente, E , - 22242 u dl(* l Q4. Cowmifhum, m cemedenr. ) ut in cclis Dei majeftas, ita. refplon- Migua eft mixtio , f ve farrago va- deat, & ut fol, & luna fibi invi- m d * B;!; h t / €AP Ü P 1XXX. -"-*113 | » negüe ad 27-. Ecce nomen Domini venit de longinquo, ardens furor ejus, & gravis ad portandum: labia ejus repleta funt indigna- tu, &ve- tione, & lingua ejus quafi ignis devorans. j mmutdi. 28. Spiritus ejus velut torrens inundans ufque ad medium colli, ad perdendas gentes in nihilum ) & frze s num errqris , feminaveris quod erat in maxillis populorum. x & pinguis, 29. Canticum erit vobis ficut vox fanCtificatze folemnitatis, e & lzetitia cordis ficut qui perg it.cum tibia, ut intret 1n mon- Ktt terram, tem Domini ad fortem Ifrael. [ ut eft, .. 8o. Et auditam faciet Dominus gloriam vocis fuze, & ter- rorem bràchii fui oftendet in comminatione furoris, & flam- , & füpet 'um, n die ndinis. ma*ignisd.evorantis:' allidet in turbine, & in lapide gra 31 A erit feptem- l sverit Do- - cem o'gpofïta-, divifim , fed clariffime regebdt peccatores, eosque in omnem utrumque hemifphzrium illuminet. ducebat errorem , & impietatem ; au- s famarerit Sicut lux feptem dierum.) Sepcuplo feiet etiam. frenum mundi, & carnis, v Ect quo muülti jam infrenantur. major, quam nunc fit, aut multo ma- m d jor, & clarior; ponitur enim nume- .29. Sreut nox' fantiifeata folemni- rus definitus pro indefinito. Iafk.) Canent Sancti tile Canticum, X hubert; De In die, qua alligaverit , €/c.) Com qualececinerunt Hebrzi,qua :do nocte, 4l llen.) Supt Deus vulnus omnis corruptionis, mi- tranfito mari Rübro, & fubmerfo Pha- ferimg , triftiti , mortalitatis fanave- raone , cecinerunt : Cazremus Domi- 50, 6c. Exod. 15, 1. Hoc.enim Can- a, ) Nii, rit in nobis per quatuor dotes cor- npe Chrium poris gloriof' * ticum Moyfis cantaturos ele&os, do- i. 97. Ecce momen Domini, &fc.) Ecce cet S. Joan. Apoc. 15. 3. Ita S. Hie- ínajeftas , potentia, & vindicta irati ronymmus. Aliter Pintus, qui ait, fo- w:llfari;ï",a : ) D litos fuiffe Hebrzos, cuta mane im- Dei, quam ipfe in die judicii exerce- 1 fymnms aü bit in veprobos, longo poft tempore molanda effet victima, totam prece- veniet, . Vel veniet Deus vindex, & dentem noctem cum letitia, & cantu trgn(ïgere. Alii interpretantur de Y Gencis Iv judex inexpectàtus, ut ii qui peregre adveniunt. ccna, que diem feftum fequitur, in ;phom n . 99. Spiritus ejus.) MHalitus, qua ebat poflcenium, & circumfe- flatur. ab ore Dei irati:. qux ef- 5 c) Rderenda rebatur calix benedi&ionis,.& omnia jiii, & TEU Torrens inundans.) Metaphora tor- erant plena Iatitiz. rentis fignificatur maxima celeritas, Santljfeate) Sancte. fieronymo s * copia , & impetus irz Dei. $uf qui pergit eum . ribja , 64 6T S590- vopet : ^F lebant enim vota reddituri, & facrifi- a, & feirite 5 fque ad medium colii. ) Ufque ad medium colli pertingens , ut tam ra- caturi exultantes cum citharis, & tibiis | iv D (* pidum torrentem , aquis tam alte tu- ad templum íre, five ad Deum, qui | aftiurt mentem transvadere difficillimum fit, eft fortis, immo fortitudo Ifrael. j ia & periculi pleniffimum. go. Gioriam vocs fz&.) Potentiam Et franum erroris, &c. ) Deus enim vocis fuz , qua quafi tonitru imipios " us « in die judii auferet , & perdet pote- in tartara przecipitabit, fanctos voca-- ia ifonet ftatem demonis, qua ipfe velut freno bit ad gloriam. läg; n WP Sï]" Ui P )Bi!,-l. cum Com, Menochb. 1. V. * 114 PROPHET ISAIJE , 31. A voce enim Domini pavebit Affur v1rga percuffus. h- Ipre fulit: 32. Et erit tranfitus virgae fundatus, quam requiefcere fa- ciet Dommus fuper eum 1n tympams, & utharls, & in bel« xillum op ) MJ lis praecipuis expugnabit eos. 33. Praeparata eft enim ab heri Tophet, a rege preeparata, non fpiti auxiliator profunda, & dilatata, Nutrimenta ejus ignis, & ligrna- multa; iïa.,us Domuu ficut torrens fulphurls fuccendens eam. 1165 COf1 AAAPUT. X*(Xï Qui & catülus C)fudæoï qui fducza in Deum reïcha .4d Z gyþms & bumam udo paft ne eorum zf:r/gnmt prafidia: pradicit con[umendos una. cum Jüis au- :»zlmrzzs revuertentes vvero ad Dominutn , fvzrtute W orelet j Sicu divina liberandos. Terslem 6 Con IE, qui defcendunt in fÉgyptum ad auxilium , in equxs V fperante & habentes fiduciam fuper quadrigis, quia . lnd multa funt: & fuper equitibus, quia praevalidi nimis: & nion aur fui, ; funt confifi fuper fan&um Ifrael & Dominum non requi- helunt — 2b 3. lpfe Sap:mr , LD& f /ter Flfmzma 2enid. ) '"Tum conüagrmo— ta&um eft Moyfi Exod. IS & David Addiyit nis mundi, tum gehennæ Goliath proftrato. 33- 4b herj.) Antea, olim, jam phetta & [ le furbine.) Quuafi in turbme, & pridem. Vfï /Z /;(4 grandme. trit irnrm 3T. -affur.) Dmbelm, ac quivis ty- Topheth.) ld eft, gelyermd, ut ha- bet Chald LXX. verterunt : Valíss a fcit, q rannus, & oppreffor Dei fententia fe- Profunda Quid fit 'T'opheth, & que CW!!M t rietar, & damnabitur: [ta Sané&us &€m tribu Hieronymus alludit ad Affur, id eft, fit hujus vocis etymologia diximus 4. Rez. 2 IO. tülos an àüreo; Sennacherib , qul a Deo vindice tuxc ügerunt, Á Ix'ege) Deo, Regum Rege percuffus. . Ligna.) Ipü de.mnatx, qui .erunt Lf Chfga V:rg.z) Divinz ultionis. 4 Ditgrey, | quafi torres hujus incendii. Vide Luc. Ce Lïlbbb ü Q. Fundatus.) Fla"rellum divinz vin- o2: ^I. ;ccl 11. 3. velintellige duf & tranflens per. Lepwbos eric fun- fulphur æt:ernum ardens, de quo Àpoc. 1 OWES fc datum, forte, firmum, flabile, & per- . & 20. Quititqs petuum in mfex no. s d plarus Damzm ) Vis divina ignem R*W Ip tympanis , 6c.) Id eft, cum fum- confervans , fufcitans , & quodam- Pt' l N 7a piorum lztitia. modo acuens. Wsl I. LE " lp bellis pracipsis expugmabit eas. ) 4 qui defcendunt im. VEgyptum. ) Can Inclyto, & vloriofo papnandi, & ho- Prophetat contra decém tribiis, fubüam ftes fub)ugandl modo ; folo fcilicet que quia non Dei, fed /Egypti opem & | nutu, & imperio , quique' celebrari implorarunt, a Salmanafar everfe, & IW( 1"245 " tlemhïm t folet cum cympams ,« citharis, ut in Affyriam funt adducta. Q t f C A PU Xff.'XL il5 uffus. ^. lpfe autem fapiens adduxit malum, & verba fua non ab- (tere f ftulit: & confurget contra dcmum peffimorum, & contra au- & inbe- xilium operantium iniquitatem. - * 3. /gyptus, homo, & non Deus: & equi eorum caro, & treparata, non.fpiritus: & Dominus inclinabit manum fuam , & corruet j uita; auxiliátor, & cadet, cui preeflatur auxilium , fimulque om- : nes confumentur. 1 4. Quia heec dicit D ominus ad me: Qüomodo f rugiat leo, & catulus leonis fuper preedam fuam,& cum occurrerit ei multi- tudo paftorum, a voce eorum non formidabit, & a multitudi- P buttam Ilf d- ne eorum non pavebit: fic defcendet Dominus exercituum , n ut praelietur fuper montem Sion, & fuper collem ejus. s. Sicut aves volantes , fic proteget Dominus exercituum Jerufalém, protegens, & liberans, tranfiens, & falvans. - 6. Convertimini ficut.in profundum recefferatis filii Ifrael. jn equis g, quia 7. In die enim illa abjiciet vir idola argenti fui, & idola aurifui, quae fecerunt vobis manus.vg&ræ in peccatu tn. ;; & non Pa j tequi- g. Et ',2;7» Ipfe.) Deus. 4- Quia bec dicit Domieusi, G. ) », Iple -Sapiens.) Chald. z fapieutia füa, Exemplo duarum tribuum, qu& au- À xilio Dei invocato tute fuerunt, often- LXX. /Zzþi:n!ef; Adduxit.) Adducet; eft enim pro- dir Propheta male feciffe Samaritas, $ ó Dwil qui ad gyptios confugerunt. phetia; & pradictio rei futurz.- x Super montez S707. ) Super Jerufa- ,Oïlma jm Verla [ua non abféulit.) ld eft zoz lem, ut illam tueatur ab hoflium in- fecit irrita , ut habet Chaldeus. Ra- curfu, ut leo predam fuam tuetur p , At haf ta fecit, quz per Prophetas dixit. ab impetu paftorum. "m Contra domunm peffizmorum. ) Contra 28. Sreut «ves velantes , éfc. ) Sicut gh, X Q* decem tribus, qua fpreto Deo ad vi- aves nidis fuis incubant , & pullos tulos aureos , & disimus //,ad Egypzi—os cqn- protegunt, ne rapiantur ab accipitre, fugerunt. - fic Deus proteget Jerufalém. In fimi- w E£ comtra amx z/mm ape;anti/zm :2i- litudine leonis not:tur robur, in fimi- ER quitarem.) Contra /Egvptios, qui de- litadine avium .pietas , clementia, & cem tribubüs auxiliantur , quiqie funt 1 fide Lat. fedulitas : quafi dicat, Deus poterit, « inteig* homiünes fcelerati ;; & operantes ini- ut leo , & volet eos defendere , ut quitatem. s aves pullos fuos. equi Ape 3. 4 gyptus , bom 0, 6 n;on-Dem.) Tranfieus.) Circum nidum volitans, vina gt JEgyptii homines funt fragiles, & & accipitri, aut milvo opponens. hi imbecilles , ideoque fpem veíltram in 6. Sucwr em profuudnum receffevatis. J & quodam' iis collocare non debetis fed in Deo. Caro , 66 non jþirim;.) INon funt Hebraice eft, feau prtyfuna.'.aj?i: Inigni- fübítantis immortalis. f4tem , quati dicat, profunde a me ägï?"*"*") declinaftis ad idola , & fcelera defcen- s r Inclinabzt mausum j)mm.) Ad percu- derntes, ita nunc ferio. ad me redire. p pem tiendum , tam eos, qui petunt , quam Alloquitur decem tribus. : eret f & i e03 , qui ferunt auxilium. ". du die emita illa, &e«,) Conver- 116 PROPHE T. I $.A 1 E $. Et c..xdet Affur in gladio non viri, & gladlus non ho- , Ea tim veloc minis vorabit eum , & fuget non a facie gladu & juvenes ejus ve&tigales erunt. . Non Q Et fortltudo ejus a terrore tranfibit, & pavebunt fugien- e fraudi 6. Stula tes prmmpes EJUS dmtDommuD, cujus 1gms eftinSion, & caminus ejus in Jerufalem. tatem, vt l yaudulen CAPUT XXXIHL Jenu quiel Frauc De rege , ac prmazpzbm in jujhim regnamrzs 6'9' populi fubdzfz COncinmav] f'elicitate; fiulto autem principi , &? opulentis mulieribus futura Itqueretur - pradicitur calamitas : pacis quoque pulcbritudo , ac re- ! 9) ? MM quies opulenta promittitur populo - V ipfe füp et. xxnc HN ce in Juftxtia ïegnablt rex & pr1nc1pes in ]lldlClO pra- lo confid EC erunt. ————. 4 Sdtang 2. Et erit vir ficut qui abfcondltur a vénto ,& celat fe a tempeftate, ficut rivi aquarum in fiti, & umbra petre pro- Y, l itelini minentis in terra deferta. f B luh lis l 3. Non caligab int oculi Vldaenflum, & aures audlentlum di- iaaem , & i Phiübfophora ligenter. aufcul;abunt, Qüebantur 4Et E liton, ] TOphetanm timiai ad Deum, o decem tribus; fic qw bl"f( 15 Cu]us 2gnis ef m S:on ) Qui. coli- proponent q enim ejpis opein experiemuini, p&rmde tur facrificiis, que incenduritur in Sion. ac mox experientur duz tribus , cum Et camimus eqms, G o.) Repetmo ejus- ifant itilimi f abjedis omnibus idolis, qux nonnulh dem fententiz. 3 l ! QUi j; eorum tempore Achab tecerunt una- fib EZCChn (£Rex y Efc.) Ezechlas, & nimes toto cordé me colent, & invo- 1 RLä;b antitypus Chriftus. 1 boni tant cabunt ; tunc enim hberabo eos, & Princtbes.). Proceres' aule Ezechlæ, henta Wan cxed um A'Tm ,id eft Senn&cherlb eos d lk"u um l imï)ü(m:mtem vel Apoftoli. 0 Darifi Q, Et erit vir, 6c. ) Erit qulhbct 8 "Non 'wrt) Sed Angeli ï83 mil- pius fub illius prote&tione tutus. " Doyul lia interficientis. Sicuz r/v1.) INam bonus hic Prin- VL excleran Nom 4 facte gladii. ) Non ab hu- mhll ceps erit tanquam rivus aqus fitienti- goAtoli, & imano gladlo , a quo pdm bus, quia malis feffos recreabit. & lunt, Áunt. Umbrapetre, 8$c. ) Quam fubeuntes j $ 17 jevexes: eorum | vethi ga[e.f erunt, ) enii utim. &Ítu fatigati viatores vires inftaurant. tatione t Affyrii, qui prius folebant aliis ve- Non caligabunt oculi videntium. P k a:hgal imperare , .jam ipfi 11 ud pen- PlopHetæ clariores habebunt a Dso Wnc ent ly dere cogentur. vifiones , & revelationes, nec erunt, '1 Mat uln 1 Q. Fortitudo ejus aterrore fmnf&tt qui fe Prophetas dicant fal('t vifa af- O 91/; Ob terrorem folvetux ferentes. "Dpatüit o Dotritas CX o APUT XXXiI. 117 t.0n h. ' 4. Et cor flultorum intelliget fcienti am , & ï-.inguai balbo- à Jvenes rum velociter loquetur, & plane. eft, .princeps : ne- .. Non vocabitur ultra is, qui infipiens * tfügier- que fraudulentus appellabitur major : & cor ejus faciet iniqui- Sion, & 6. Stultus enini fatua loquetur,. tatem, ut perficiat fimulationem, & loquatur ad Dominum fraudulenter , vacuam faciat animam efurientis, & potum fi- tienti auferat.- 7177 ^. Fraudulenti vafa peífima fuü; : ipfe enim ïcogitation'e;s concinnavit ad perdendcs mites, in fermone mendacii, cum i futuri * (fe - loquceretur pauper judicium. .. 8- Princeps vero ea , quee digna( funt pfincipe » cogitabit , & ipfe fuper dulces flabit. z i o. Mulieres opulen:»e, furg ite, & audite: vocem mea'm:ffi-, ibus eloquium meum. (cio pr&- lise conüdenFes, percipite aur 3 1o. Poft d Damiþg;;;;ï j -De Domino, vel celat fe Sruitorum.) Rudium, ü&lpïidum. tre oro- Vel intelligit Gentiles , qui prius cum. etiam loquuntur ad. Dominum. frau- fuis idolis infaniebant , & ftultam , dulenter, quia Deum labiis honorant, inanem ,' & multis erroribus refertam cor autem eorum longe eft ab eo, atium di- Et vacuam faciat antmam efurten- Philofophorum fuorum fapientiam fe- que-ban.tur. fs ) Neque enim eorum doéttrina DT Lalborum , €6c.^) Et linguä animum explebat. Veleorum notat im- pietatem, qui fpecie religionis pecunias p ssmmd n Prophetarum,. qui. prius. obfcure 1lo- quebantur , jam plane, aperte, & clare accipientes exhauriebant pauperes. P Inftru- | QLH COli- proponent myfteria falutis, vel etiam !'I Fraudulenti /vafa. ) jur inSion. infantiffimi Deum laudabunt. menta, id eft , miniftri, & minores magiftratus a fraudulento Principe S. Is qui 1zffptens eff , 6c. ) Is exit i ituti. epe:ifio g fab Ezechia, & Chrifto Reip. ftatus, con ut boni tantum, ac prudentes domi- dpfeé enimi cogitationes , €fe. ) Ipfe Dchias, & cogitat, & concinnat, quomodo per- flus nentur , neque impoftores , & frau- g Éaedit dulenti cum imperio fint. Sub: Chri- dat mites , & pauperes , qui juftam [to Pharifzi, & Scribe Principes prius habent caufam , per mendacium, & in populo, & dod&ores, principa- calumniam. hi 4uiiibe: tu exciderunt , & in eorum locuin Cum loqueretur pauper judicium. 4 j a Apoftoli, & viri Apoftolici fubrof Cum jüftam, caufam haberet, (& jus liE gati funt. fuum repeteret. t (itiit 6. -Srultus enim, &c. ) Apparebit 9. Princeps-) Ezechias, & Chriüus. 'eabit- y fübennte enim ftatim , quis ftultus fit compa- Cogit abit.) Et effecta etiam dabit. ratione fapientum ,. quorum . magna Super duces fdabit. ).,.Vigilabic , ifb tunc erit Copia, qui etiam ftultorum explorabit , quomodo fe gerant , an vidzlztiW-j per fraudes graffentur , & injuftitias. )[mt 1 .'3() fatuitatem redarguent. Cor ejus faciet iniquitates , 65c. ) Q. Mslieres, 6$c, ) Ejft alterius ar- 0e [2 Lmt'» Apparebit eos fraudulentos effe , hy- gumenti prophetia ; tranfit enim ad jf v cladem Hierofolym* per Romanos. pocritas , & fimulate agere. : m 1I8 PROPHE TQ ÍSAlA. 1 DX '10,*'Poi'rdiesxenim,:&annuixï*, vos conturbabimini confiden- tes:confummata eíft enim vindemia, colleCtio ultra non veniet. defertum 16. E 1I. Obítüpefcite opulente , couturbamini confidentes : exuite vos, & confundimini , accingite lumbos veftros. fnel fede I2. Super ubera plan n E per vinea fertili. * gite, fuper regione de(ïderabili, fu- ( fecurit 13. Super humum p opuli mäi fpinse, &/'v.eþres afcendent: Ij K labernact quanto magis fuper omnes domos gaudii civitatis exultantis ? -14. Domus enim dimiíffa eft, multitudo urbis reli&ta eft, 19. 6r friliabitui tenebrae, & palpatio fa&tee funt fuper fpeluncas ufque in &e- ^0. Be * , Jternlum.- Gaudium onagrorum pafcua gregqm. IS' ])0'la pedem b Mxylieres opulm?æ.) Alloqxüitur fo- otiofe quafi reginz defidebatis; nunc Tmünas opulentas , & in fuis divitiis ut ancillz ad fervile opus lumbos ve- confidentes, & fuperbas, quas etiam ftros fuccingite. "fupra perftrinxit cap. 3. I2. Super ubera pl;mg;te.') Pectus lO. Poff dies enim ; & annum.) Poft percutite, vel plangite, quod ubera longum tempus , quo fcilicet dies ad- pre fame fint arentia, nec lac parvu- dentur diebus, & anni anrnis. lis fufficere poflit. Conturbabimini confedeutes.) QUs con- Super regsone defiderabili.) Judza hísameee fiditis, timebitis, fupervenienre vobis fcilicet, qux vaftata eft, & quz vo- ifn, & clade, & excidio a Romanis. bis eft deferenda. Confummata eff enim vindemia.) Di- Super vinta fertii.) jJudmam intel- but, & eit pofo uliimam vaffitatem ,.qua. fub palcentu, ligit amoenam , fertilem, & paflim vi- [51 DMF Vefpafrauo, 6 Tito, -ddrianoque. acci- tibus confitam. dit , nequaquam aliam captivttatem effe 13. Ssper bumum pop nuli mgi " '50.,) ïim dfv exe wenturam , mec vemanfmros botros in judaea vaftabitur a. Romanis, ut in- Satdum d olos, & poptlis , qui deinde collzgendi ffar. . lta culta fpinis, & vepribus repleatur, erfalem g D. Hieronymus. quanto magis Jerufalem effufior in Coiletlt0; &5c Vel eft repetitio ejus« luxuriam punietur ; qux ita voluptati Tlicer Ed dem fententiz D ebraico fermoni fami- indulget, ut videantur omnes ejus do- o d liaris; vel Co//ettzz racemationem figni- mus gaudio effe plens. Ti f nEl ficat , cüm fcilicet poft vindemiam I Domus en;m dimiffa eff, &fc.) Tium, I?. latentes botri, qui vindemiatorum ma- Quod: phiribus hoc. verficulo dicitur, If, j [7 nus fugerunt, colliguntur. paucis comprehendit Chriftus cum Q atta £ 1I. Obffupefeire.) Müagnitudo enim dixit : Rel/zquerur vobi domus veffra 'w'flltl'nmy" calamitatis ftu pentes, & attonitos red- 'dejärt;z..Luc. I2. 5 (Tu) 4 P'mti dit homines. Tenebra , 69 pal»atzo fatta funt f'per T am denfa erunt ru- ffïüaf üenl Cantnräamini.) Timore, & üupOreü eluncat , E8c. ) : *s p Corfidentes.) In divitis , & opu- dera, & ruinz, tum templi, tum do- lentia veftra. morum, ut redigantur in antra, ài A li erje Exnite vos.) Veftibus pretiofis. fpeluncas ita profundas, & cecas, j : C/:'l;*/þy Con;undipmisi) Ad vileminifterium ut in iis videantur effe tenebrz palpa- abjecta. biles , idque in perpetuum. JWitg f ]e "Aecipgste lppobos d t ' veffros,) Qu prius Gaidism enagrorum , &e.) . Locis il- A Lenp, ii CAPU Ti XXXIb I9 i confiden ré Donec effundatur fuper nos fplrltus de excelfo: & erit. on veniet defertum in Charmel, & Charmel in faltum reputabitur. nfidentes : 16. Et habitabitin fol1tud1ne Judlclum, & juftitia in Char- ftros mel fedebit. tabili, f 17. Et erit opus Jufüitite pax, & cu!tus Jufatlæ ülentlum, s & fecuritas ufque in femp1ternum. (cenden 18. Et fedebit populus meus in pulchntudme pacis, & in xultantis ? tabernaculis fiduciee , & in requie opulenta. reh&a ef 19. Grando autem in defcenfione faltus, & humilitate. hu- 'que n mlhabltur civitas. 20. Beati , qui feminatis fuper omnes aquas $ 1mm1ttentes j De pedem bov1s, & afini. d debatis, nufe y umbos ve j,) Prtu ggd uberà sc lac qarte CAPUT ji) ia [ o & que v* lis feri, & fïlVePcres onagri gaude- - 18 lp pulchritudine pzms ) In pulchra & alta pace. bunt, & greges ibi hablmbuntz N adgam intt pafcentur. Im tabermaculis. fducm ) Fidenter, & plin vt t5. Dozec efundatur ]ther nq: /þ:- fecure, & qulete habxtdbunt domos vitus de excel/o.) Cum enim Spiritum fuas. San&um effuderit Deus füper Apo- Regqnie opslenta.) Paci enim adjun- ij nth d) &a erit rerum omnium aflluentia. iM mm yt u íftolos, & difcipulos, tunc reflorebit yus 1€ ]eamf, Jerufalem non terrena, fed fpiritualis, I9. Grando autem m defcenffone /2;/- , efifior t fcilicet E:cclefia. £5.) Quafi dicat, e contra vero in faltum, hoc eft, filvefcentem, & de- T volupïdt' Er evit defertum sn Charmel, €c.) mps du 9 Haxc fupra explicata funt cap 29. fercam fynagogam grando defcendet, num. I7. hoc eft, malorum omnium agmen., 114'/;' ée) In Hebræo eft: Grandinabit autem 16. Im folitudine.) In gentxhcate, grando in fflvam, ut vertunt Paam- ículo dicitüry 1 uz antea fuerat deferta, & flerilis. nus, & Vatablus. Ü m&us cum ïua'zctum ) ]uf,tltla JWM Vielrd n Char:mel.JCum fcilicet folitudo hse Crvitas.) Jerufalem. 20. Qre feminatis füper omnes aquas.) fatta fuerit Charmel ,id eft, frugifera, Eft apoftrophe ad Apoftolos, & vi- 4 f Ia & fertilis per fidem Chnih O VOS gf t ros Apoftolicos , quafi dicat: tllm 17. Opus juffitia pax.) Merces ju- beatos, qui fuper omnes aquas, id eft, m li flitiz erit pax. fuper omnes populos feminatis Evan- Ef culitis juffitia filentinaz) Cultura rrehum & (5 juftitie filentium , hoc eft, quietem , dDpsmirtentes pedem äa'vu, 4fm ) Id tenebl'æ P&lp & tranquillitatem pariet, fic Chaldæus et, przdicatores , & operarios Evan- Colentes juflttiam) quiefeant, — n*ehcæ , & fd]utlteræ meüls. E 120 PROPHET. ISA1/£ JCOCAPUT XXXlL (, Et« (; (cient Perhæixfz'm,jdedejxeä?z'onefSennacherila loquitur , & ?udæorum libe- 7. EC raiione , C divine potentie exaltatione : imvebitur. contra bypo- bünt, critas : & quales e[Je debeant ,. qui cum . Domino babitaturi [unt 9 Df tum fdtu in excelfis ;. Jerujalem vero babitatio erit opulenta , in qua- magnificabitur Dominus , rex , & legisla- fines, 9. Lüx for no[fler. - fordut, 1.'X7J£ qui preedaris , nonne & ipfe preedaberis? & qui W. fpernis, nonne & ipfe fperneris ? cum confummave- Bifin, & 1. N ris depraedationem , depraed D aberis; cum fatigatus defieris munc fb contemnere , contemneris. L 2. Domine , miferere noftri o te enim expe&tavimus:; efto brachium noítrum in man & fiddem * e, & falus noftra in tempore tribu- . lationis, fttit ü 0pe 2 quibus 5rem . A voce Angeli fugerunf: populi, & ab exultatione tua « Erit fa difperíze funt gentes. Y Gllicet proni 4. Et congregabuntur fpo lia veftra ficut colli gitur bruchus, Dui, qui ; velut cum foffze plenze fuerint de eo. lj Tnptri] 0 ion ! ver . $. Magnificatus eft Dominus ; quoniam habitavit in excel.- lz Cs t fo: implevit Sip;ï judilgio, .& juftitia. 6 Et Drir (j aplena, fci Qubus nimi I. [ qui Pr&dariæ; Uo ) Va tibi b exaltatione tua. ) Sublimi po- Craníeunr. " Sennacherib, qui predatus es tentia, vel elevatione manus ad per- Colunt, Judeam, & jam imines urbi Jerufalem. cutiendum. Nonne 65 zpfe pradaberis ? ) Id eft, Difberfa funt.) Difpergentur. v U Gezres.) Militantes in caftris Sen- P EF 'wldlfm* & fpoliaberis, & prxda eris Judais. nacherib. Qu Yidenss "Sperzis.) Judzos, & ipforum Deum. WVelhte c Sperneris.) Ab iisdem pudeis , & q- Sicuf co,lligi?m' &ruchis.) Quid etiam a tuis, qui te caftris exutum , fit bruchus, dixi Levit. I1. 22. fcili- Wiatim g. & profugum occident. D cole bruchos, ne vaftent feo cet efle genus locufte ; ,colligunt agri- Aw.ge/i jai Cum fattgatus. defferis cantemzz,erej.) etes , in Q g Cum multum, & ad fatietatem con- foffam projiciunt , & ingeä a hi;xno tempferis. * obruunt. . iUf3 Cl r Q. T? enum e X 5. Magnificatus eft Dominus.) Inftrage , Wice] noftram collocavimus. feffa?;';mm.) I"n- te fl;em Sennacherib. hl * Qu O mper Brachtum.) Robur. Habitavit.) Habitat. Inmane.) Quotidie, vel cito. 1» excelfo. ) ldeoque fe digna, hoc " iyo 9. 4 voce Jdngeli f'ugerumt populi.)) eft excelfa facit, & omnes Reges, & Qtür il Hebraice : J4 ffrepztu , E5 tuzmultu , qui eorum vires infra fe habet. /ha, Vaba D €Date Ícilicet factus eft in caftris percutiente Laplevit S:0m judicio, Ef juflitia. ) W Angelo 185. tmillia Affyrioirum. Declaravit Deus hac ftrage, fe juftum: Unt; I& cum C CAPU T XXXIL 121 B. Et erit fides int emporibus tuis: divitize falutis-fapi:entia, & Ícientia timor Domini ipfe eft thefaurus ejus. Vr ffe- 7. Ecce videntes clamabunt foris, Angeli pacis amare fle- anira - bunt. itaturi Jut 8. Diffipatae funt vise , ceffavit tranfiens per femitäm, irri- , hu tum faétum eft pattum, projecit civitates, non reputavit ho- mines. " 9. Luxit, & elanguit terra: confufus eft Libanus, & ob- forduit, & fattus eft Saron ficut d .efgrtum : & concuffa eft s? &quiy Bafan, & Carmelus. yfümmaye- Io. Nunc conífur gam : dicit Dominus : npnc exaltabor , us defleris nunc fublevabþor., n. Con- amus; eto & fidelem effe Sioni, quia plene pra- ponentium. Dicuntur vie di/|ipata , pore tribu. ftitit ei opem, & liberavit a malis, i1d eft, Zefolate , ut vertit Vatablus. quibus premebatur. Praclufi funt nobis exitus omnes. Jintione t2 6. . Erit fides. ) Apparebit veritas , Ceffavit trav[iens per femim»z..) Nuf- fcilicet proniifforum Dei : Chald. zacez quam videtur viator.- Deu , quod promifit. b if bruchus, Ip temporibus 225.) Quamdiu ftabis, Irrirem fatlum eff patlum.) Non po- tuimus cum Atlyriis tranfigere nego- 0 Sion! verius lisc conveniunt Eccle- tíium pacis, nec Affyrii flare volunt jt n exce- fiz, cujus typus erat Sion. paci, quam poftremam cum Ezechia Drvitia falutis.) ld eft falutares funt fecerant. 4. Reg. I9. 14- Pf 0 6H fapientía, fcientia, & timor Domini, ^i eciz ciäfit'ate:f) Cepit, evertitque n quibus nimirum fideles inftructi Deum civitates. cognofcunt, & illum reverentur, & Nom repulaUst Vü*am;vze;r.«) Judeos Sulimi p colunt. . mans ad p* omnes vilipendit, & contempfit , ut 7. Ecce Uidentes clamabusr foris. ) patet 4. Regum 19. . s Per widentes intelligit fpeculatores , - LuUxID,€y elamg [ zP fei'ra.) Squa-v pl uí videnzes tantas Affyriorum copias lida, deferta, vaftata. W CZRI' [ Sen; adventantes clamabant, ut qui extra Confufus eff Libasus.) Videns fe ce- ch') Quid civitatem erant, reciperent fe.intra dris fpoliatum, quas in ufus exercitus, *sacnia. & ad machinas ,l ii n geli pacis , ö"c.) Hi funt. nuntii , Affyrii. /bellicas fücciderunr lii a at t r quos Ezechias ad Rabfacem ducem Obforduir.) Decorem amifit , quem Sennacherib mifit pacis componendz habebat , cum arbores ftarent , nec E a hümo caufa , fcilicet Eliacim , Sobna , & ramalibus, & truncis omnia o T effent, & confufa: ccupata m'W') foftage Joahe , qui cum pacem a Tyranno non impetrarent, excidium urbis ti- Fatius eff Saron ffeut defertum.) Sa- Tnerntes d everunt fciflis veftibus, ut di- ron regio eft Galilec fertiliffima. citur infra cap. 36. n. 29. TT S"uht Concnffa eff.) Etfua pulchritudine, 9. Diffpata [unt wie, fc. ) & fértilitate privata. 4 " Rgge& verba Legatorum ex caftris Affyrio- 100 Cez[urgam. ) Contra Afly- ib rum redeuntium , & rerum ftatum ex- rios. [ PET, il ] Bib&. en» Co . Mezocbh. To»rs. V. Nunc Vdemum xebus omni- ri L*e, fj 122 PROPHET. ISALJE I7x Px( II. Concipietis ardorem , parietis ftipulam, fpiritus vefter $ «m del ut ignis vorabit vos. 18 C 12. Et erunt populi quafi de incendio cinis, fpinze congre- gatse igni comburentur.. z ubi legis . K 13. Audite, qui longe eítis, quae fecerim , & cognofcite vicinl fortitudinem meam. thonis:it n qUo ) 14. Conterriti funt in'Sion peccatores, poffedit tremor hy- 20. K pocritas. Qiuis poterit habitare de vobis cum igne devorante? videbunt quis habitabit ex vobis cum ardoribus fempiternis? quod n 15. * Qui ambulat in juftitiis , & loquitur veritatern, qui projicit avaritiam ex calumnia, & excutit manus fuas ab omni quinf a. Q munere , qui obturat aures fuas, ne audi t fang11inem, & clau- dit oculos füos, ne videat malum. locus f 16. Iíte in excelfis habitabit, munimen /ta faxorum fublimi- [ tas ejus: panis ei datus eiï , aqua ejus fideles funt. Agua [ 17. Rä— fiüntes , qua a filner, inoveam. bus de.ploratis tempus eft, üt me quodüy de Affyriis fumpfi, quid de ge- r. Regez hennz ardoribus &ternis fentiendum N hrfomin Exaltabor.) Guia potentiam möam erit ? 4 oftendam. I5. Prqjicif aVAY i?iam ex calumnia.) De lwg.-. du prreo, II. Conczpietis ardorem , &$c.) Qui deteftatur divitias augere per 18- C t dicat, quecunque aliis machinati eftis, innocentium cal/umnias , & per inju- non magis illis nocuerunt, quam fti- ftitiam.: ; z Quf d titioTem cor pule, aut quifquilie : vobis autem pro Ne 4;;&'34'1*[;': zguinem.)) Chald. effum- X . ücds, & tomentis perditionis veftre infervient. dentes fanguimem 1innocentem. TR iour, os enim eflis ftipule incendio defti- gedicinm. languinis , Ícilicet iniquum. nate , fimili modo di&um- eft cap. 9 Qui furdus eft ad calumnias, per quas ( JEEO Prææ: Waleris. n. Ig. Swuccen[a efl quaft ignis. impie- vite alterius periculum ftruitur. Wi 4 lr E4$, Uebrem , E5 þind/: vorabtt. - Videat malum.) LXX. iniquizatem, Parietis fhipulam.) Stulta con filia nOïlï Intelles ànanes habebunt effectus, qui non probat, que male, & inique runtur. YUL placuit ge Al T C(T. 12. Quaf de incendio cinis. ) Ut 16. In excelfis , €$c.) , In Colo, & cinis , qui poft incendium reliquus eft, in Ecclefia triumphante. : ET Spzne congregata , $c,) Hic cinis et- $. ) fedit à Munimenta faxorum fub/imims -ejus r prarie lcietur ex collectis fpinis, hoc eft, - &c. ) Idem repetitur , fed fub excelfx, yriis. & munite rupis metaphora. LXX. "ntenti 4f 14. Conterriti funt. ) Videntes cla- x Velig ho dem Aflyriorum. Ig'-rog oxgo'ti &y ospqAe o mqNaie mevpac M*)HQS' lo yup&g , bie hbabitabit in excelfo [pecu Tüm Peccatores. ) ]u dei aliqui »hypocriï. petra forti!, id eft, erit non minus Y t t&, & impil. tutus, quam fi turrim in rupe inac- dlftj Qu ceffa habitaret. TUS, (S h Quis potersit babrtave , Efc;.k? )' Quafi fti c dicat : audite, & ad majoris incendii Panis ei datus eff ) Cibus, & potus cli C cogitationem animos erigite , 11 gra- ei dabitur divine vifionis nunquant lw 2) 27 deficientis. lll Hm, viffimum fupplicium vobis videtur, " MVAT XXXUE. 125 tüs vellet 17. Regem in decore füo videbunt oculi ejus, cernent ter- a. ram de longe. 18. Cor tuum meditabitur timorem : * ubi eft Iitteratus?— iCOf* & Congte- 3 I. 299 ubi legis verba ponderans? ubi do&tor parvulorum? cognofaite i9. Populum impudentem non videbis, populum alti fer- monis:ita ut non poffis intelli gere /difertitudinem linguse ejus, tremor by- in quo nulla eft fapientia. 40. Refpice Sion civitatem folemnitatis noftrze : oculi tui levorante? videbunt Jerufalem, habitationem opulentam , tabernaculum, atem, qui quod nequaquam transferri poterit : nec auferentur clavi as ab ofmni ejus in fempiternum, & omnes funiculi ejus non rumpentur. :m,& cay- 21. Quia folummodo ibi magnificus eft Dominus nofter: , & patentes 5 non tranfibit per locPs- fluviorum rivi latiffimi - eum a füblim [o Q 2 4qua ;jw ffdeles. ) jugiter ma- In quo nulfla eji f'pientit.) Sed tan- nantes, que nunquam deficiunt, aut tum barbara, & ferox ftoliditas. | y. M fallunt. À 20.* Refpice Sion-) M ox Sioz , vel eft I7. R e vocativi cafus, & fenfus eít: o cives : wd de ge Chriftum in fua gloria. gem m d&cafe.) ngti: & s Jenniendunm Sionis , refpicite , vel accufativi , & De lozge.) Bminens e qqelq eme fenfus eft: refpice Sionem , que eft ic m lum pyreo. civitas folemnitatis noftrze, [ I8. Cor tunum me ditabitur fiþzarem,) ; angee .pþï Qua(i dicat : fi hec ferio perpendas, Solemnitatis noffra. ) la colo enim , &i éerit perpetua folemnitas, in eo tantum timorem concipies, ne &terna felicitate occupatis beatis , ut Deum laudent, Chid, fv excidas, & ne in &ternam damnatio- & illo fruantur. DX nem incurras. Vel dulcis erit recor- entet Habitationem aþu(äntam,j Quia omni jice: ipiquum datio preteritorum periculorum , qu& bonorum genere aflluit. yias, pe 09 evaferis. Ui effliteratus, €&c.? ) Qui liec Quod nmequagumam transferri pore- firuitar- non intellezit, fed inani fua fapientia rit.) Nam caleftes ille manfiones j, ii Citat hunc locum D. ruine n5on funt obnoxie , ut hujus ye, 9 d ibi placuit. temporis quantumvis "beme fundata PEUIUS Iu COT- Il 206 pa atiae .a (l i 19. Zepulum impudentem mom "vide- Clavi ejus , &fe.) Ita äe cclo ioqui- 2 b5i.) Redit ad di&ta verficulo 17. quaft tur , infiftens allegoriz tabernaculo- pex parentheffm interpofito verficulo g. rüm , que funiculis intenduntur, & ",,blimi/Wji?' Sententia eft : In patria codefti non ff jp €x QB clvis; ad quos religantux funes, fir- jhora videbis homines impudenres, fuperbos, mantur, ne vento, aut alia ratione g^ baxbaros. Alludit ad miores. Aflyrio- evertantur, MMW) rum , qui tales erant. i E,Wf/ö 01& 21. Quia folummodo 1bi magmiffcus i n m "Alri fermonis.) Cujus fermo obfcu- eff Dominus noffer.) Quafi.'dicac, hac yus , & barbarum fonans. Om nes omnia, qu& enumeravi, cernere eft enim co:li cives affabiles erunt,. Hebr. in patria colefti, uia fub. uno tan- t Ow; eft 3y23. »/Ibag, id elt, Mefmm, vel tum Principe fummo Deo in alta pace Clbüs ! nmm baltum limgua-. f0f a - * PROPHE T. 15 A I ZE 1247-1 eum navi's re * migum , neque trieriæs magng transgredietur ? Qui: eum,.. foper xgni ' r 22, Dominus enim * judex nofter, Dominus le gifer niyiïer? 1 OCCiIO ^, il Dominus rex nofter, ipfe falvabit nos. 3' ï 23. Laxati funt funicul? tui, & non pr&valebunt; fic erit ( nae | malustuus, ut dilatare fignum non queas. 'Tunc dividevntur 4 Ett cut libet fpolia praedarum multarum: claudi diripient rapinam, .24. Nec dicet vicinus; Elan folium d gui: populus , qui habitat in ea; Vaufe'*retur ab eo iniquitas. ; Qu " L] CAPUT XXXIV. per Idur tez, ad 6- Glic "cerba. Dei ultio fuper omnes 'gem'as; ldumee quoque contritio- €x» perpetua va[litas predicitur, p de1 (atorum a 1. A Ccedite gentes , & audite, & populi attendite: audiat Q magr & omne germen ejus. P 7. B ferras & plenitudþ ejus, orbis, 2.Quia Non prevalebunt.) Inütiles facti, & -. EOE E OR a regitur, a quo magnif?ce o.mn.ia', «& Qv Mdl/ iA ad wternitatem intructa funt. milum navis in fuo ftatu erectum re- Lecus flaviorum, 61c.) 1n Jerufalem, tinere non valentes. üinem, LY Sie er£t malus, €$c. ) Malus navis lntcrjf;i:, non terreftri (hec enim laborataqua- rum penurii) fed coelefti erit ingens tue evertetur, nec in illius fublimi- f8, partin fluvius inftar plurium fluviorum, ex tate, ut fieri folet, vexillum tuum ex- 1l mondi plicare poteris. privs, quo rivi latiffimi, & pitentes in omnem partem defluent. Hujus codeítis lu- Dividentur [bolia, £6c.) Exercitu tuo $ Talel vii meminit $. Joan. in Apocal. cum ab Angelo percufio. [utmtir d ait cap. 22. L. E£ offendit mibi flwvium Claudi diripient rapimam.) Adeo nul- quue. agua vita , [Mendidum tanquam eryflat- lus erit, qui prohibeat. 4 Tui Ium , procedentem de jz'ale Dei, 6 agni. 24. Nec dicez vicium : elangui-) Sed Nam fl omnes circumje&a loca habitantes ala- Fluvius hic fïgn-ïflcat: exuberantiam judici] com donorum , audiorum , & volupta- cres erunt , & erecti in colligendis V, & lum tum^, quas : fpoliis. 7 Cvmfft'!aþ' eus, & Chrïiiïj.l,s in bea- Aufaretur 4 B eo iniquitas.) Occi- tos effundent. ('t dlim fi fis , vel fugatis iniquis Affyriis , a .C*mmï» & Ci Non tran[ibit , &fc. ) Nulla navis, quibus opprimebatur , populo in ea CL fite aut triremis hoftilis per hunc fluvium tranfibit , qus urbis pacem jturbet , regione habitanti melior fortuna 4*[— m erS u fulgebit. NQCUT atris vel opes diripiat. ID Ccedite , Gc. ) Ex clade Sen- Treré. ) '"Yrwemis , vox Greca !t Berin nacherib affurgit ,. & avolat P ïW—klm " Poatpuc- de amore ad excidium orbis in fine feculi. Dáiy 23- Laxati fiahtfunicuvli tui.) "l ran- näm, üt LN fit ad.Affyrium Judzorum hoftem, . P enitudo ejus.) Quid quid terre am- Sfffl,g [4[[6 bitu continetur. r quem alloquitur continuata navis alle- Y d 5 oria, & fenfus eft: Rudentes návis " Omne germen ejus, &c.) Chald. E«- Wegg, ) i | tuz laxati funt, foluti, aut fracti. &éitazorts. LX X. Populus. NEM [| ] l] CAPU TH XXXIV. I25 Sgredieur 2. Quia indignatio Domini fuper omnes gentes, & furor fuper univeríam militiam : eorum interfecit eos, & 'defïdït eos let nofter, in occifionem. 5. Interfe&i eorum proj icientür,, & de cadaveribus eorum nts fic erit afcendet foetor: tabefcent montes a fanguine eorum. : licabuntur G— diidentut 4. Et tabefcetomnis militia coelorum, & comp am, cutliber coeli: & omnis militia eorum defluet ficut defluit : habitatin folium: de. vinea, & de ficu. dius meus: eccö fu- $. Quoniam inebriatus eft in coelo gla per Idumaeam defcend et, & fuper p()pulum interfe&tionis i mese, ad judicium. ue coiritit- 6- GladiusDomini repletu s eft fanguine, incraffatus eft adi- pe, de fanguine agnorum, & hircorum, de fanguine medul- latorum arietum * vitétima enim , Jite: audidt Domini in Bofra , & interfe- D &io magna in terra Edom. ermmen e]ii enti- 7. Et defcendent uni cornes cum eis,i & tauri cum pot s Quia Q 3 bUï: , y us fadti, & Super ldsmaem.) lumzi femper ho- m eredom t 2. Mi.lifi.fz;;.) Exercitum, mitltitu- dinem. LXX. Numerum. ftes fuerunt Judeorum : itaque illis ipter[ecit. ) lnterficiet omnes gen- minatur exitium , eorumque allegoria Malus 2v5 tes , paitim per ignem conflagratio- omnes impios intelligit. iliug foblimi À me interfi- ]lum &uum € nis mundi , partim per plagas illi Interfetlionis mee. ) przvias. ciendum., 3* Tabefcent montes. 2 LXX. - Ad. judicium. ) Chald. i» jedicto , *) Exercitu tüo imbuentur, profundentur fan- LXX. ew- jedicio , id eít , juftum fecuntar, guine., judicium, & vindictam in eos exer- a M fif» , Tabefcet -0m;2ik m;litïk calorgm.) cendo. Nam fol, & luna, & fidera fub diem 6. Im-nzfamk eff adipe.) Solet enim þ e14ngüi j $l judicii commovebuntur , obfcurabun- culter , quo oves pingues jugulantur hobitantes d- tur, & lumen fuum retrahent. fanguine , & adipe imbui. u COHigfndls Cumplicabuntur ficut liber.) Sicut libri Monorum, bircoraum : arietum. ) (fic olim fiebat) circa cylindrum expli- Nulli atati , fexui, aut gradui parcet ;js) Oi cantur, & circumvolvuntur,& tunc ab- hoftilis ladius , fed in omnes Vpro- ; Af a fconfis literislegi non poffunt: ita co- imiícue efeviet. Em yopdlo in & lum ejusque ftelIe, quafi literz abfcon- fortuta d dentur atrís nubibus, ut videri non pof- Vilima enim Domini $m Bo[ra.) Cz- or dem facturus eft Deus . in BOflï& urbe fint, perinde ac fi coclum eflet com- primaria Idumzz. o 5en plicatum, & convolütum. r C In gt Edon.) In'Idumæa: Tt, & avl Deflzis.) Stellis e ctelo cadentibus ; ; gbl ! j fne nam, ut ait Chriftus (Matth. 24. . 29. 7.. De[cendent unicornes , &c.) Uni- Srtella cadent de ceío. cornes, & tauros vocat viribus robu- ii D ftos, & àármis validos, quafi dicat : n jd t a S. dmebriatus eff $m cemlo gladtus mess. ) Vltione mea in ipfo colo hi omnes cadent cum imbelli plebe, ) C H & ad orcum defcendent. graiïmte. / ro6 PROPHET ISALE bus: inebriabitur terra eorum fanguine, & humus eorum adi- 3 * . Fto pe pinguium: e tit ater ad 8. Quia dies ultioxuis*Dominï', annus retribütionum judicii 1. lo Sion. cuvfodit, d esäjus in picem , & humus ejus 9. Et convertentur torrent alter d alt in fulphur; & erit terra ejus in picem ardentem. 16 heqt 1o. No&te, & die non extinguetur, in fempiternum afcen- eisnondeft det fumus ejus : a generatione in generationem defolabitur, procedi, 1 3n fzecula feeculorum non erittranfiens per eam. 1. E 11. Et poffidebunt illam onocrotalus, & ericius: ibis, & Ts n menfi * corvus habitabunt in ea: & extendetur fuper eam menfura; "ut redigatur ad nihilum , & perpendiculum in defolationem. Derationem 12. Nobiles ejus non erunt ibi : regem potius invocabunt , ? D7 & omnes principes ejus erunt in nihilum. I3. Et orientur in domibus ejus fpinae , & urticsee , & pa- [ | Etubï lurus in munitionibus ejus : & erit cubile draconum , & pa- 14. Et Tébit ícua Pcruthiom;m, L o fibus ,- aliisqa zi pvt.cnt*;äm. ) VDi'ViäibuïS'. & prt- qua partem parietis, quam diruere im moribus. s animo habent, metiuntur. ftcuer, Q^ Munus vetributionum jedieri St(m) Ur redigatur ad nibilum, G$6.) ngfï 14 Occtrres dicat, Deus non plus iufligit poenz, Monfta, f Id eft, annus, quo repsadet Deus Idumzis, & in eorim caput regeret quam quis meritus fit, fed omnem t5 cis p imala, quibus Sionem aecerunt , ut punitionis modum quafi perpendiculo, onocentaumru Sioni jus fuum reddat. In die Judicii aut amuíh dirioit. At idumzorum, Ozecfntm Deus vindicabit in & impiorum fcelera tam multa erant, Wotftrum a . jurias Sioni, xd eft, Ecclefiz tactas, tamque atrocia , ut plane defolandi mine here « Convertentur. toyrentes ejus 3. pi- fint, & ad nihilum redigendi. Ta Dufe c I2. Nem erumt ibj, ) Sed vel occi- HUdit Eül r cez.) Chaldeis Idumsam incenden- nterp;'es ad tibus., ita ardebit, ac fi aque tor- dentur, vel abducentur captivi. rentium ejus in picemi verfe eflent. Regem potius s2vocabumr,). Victi, & Vtavit D. H fupplices R f egem Nabuchodonofor in- : lentio T mundi. Id plane accidet in .cogü:.xgraticme vocabunt: fic impii in extremo judi- f cmu Amalth« cio peenam deprecantes dicent: Quaz- ; MDF"-) D 1I. Oneccrotalts. ) Qvuïd; fit onocro- de ze vidimus clurientem , (c. & mom tfat, .ques- [ talus dixi Levit. 11..18. — mnintflravimus tiby,. Matth. 25. 44. NrOS d Eriiuw. ) De quo vide fup. c. 14. Erunt in nibium, Uc.)* Ad extremam C/.dmbifa[" NI nuin. 23 miferiam redadti. 5 Diny, d) De qudLevïf:.- 11. 17. figni- 13. Paliwrus.) HEft gehus fpinäe, DA ; þ catur fumima Idamzz , id eft, mun- & rubi, inquit. Plinius lib. 24. cap. ZIWIW. PA di vaftitas, & defolatio, ita ut ho« 13. de quo Virg. Eclog. g. NCI lüor N minibus vacua feris; fi que fint, ha- Carduns , & [pinis. furgit palierus jutiu ,Rp'm bitanda relinquatur. AcCHI G. n d y Unby Extendetur [aper eam menfura)) Ef Cubile drdcä;zfzm, €c,) Idumza va- Ite ftata ferpeatibus, draconibus, firuthio- J hh(*, metaphqm di&a a lineà fabrorum, / j um CA PU T. XXXV. & XXRV. 127 orumal- | L 14. Et occurrent deemonia onocentauris , & pilofus clama- 'bit alter ad alterum : ibi cubavit lamia, & invenit fibi requiem. um jdici 15. Ibi habuit foveam ericius, & enutrivit catulos, & cir- cumfodit, & fovi t in umbra ejus: iluc congregati funt milvi, humus ejns alter ad alterum. [ - 16. Requiritediligenter inlibro Domini, & legite: unu m ex um afcen- Jefolabitür , eisnon defuit, alter alterum non qusefivit: quia quod ex ore meo procedit, ille mandavit, & fpiritus ejus ipfe congregavit ea. 17. Et ipfe mifit. eis fortem , & manus ejus divifit eam il- : jbis, & lis in menfuram: ufque in seternuni poffidebunt eam, in ge- p menfünts nerationem , & generationem habitabunt in ea. efolationem. CATPUT XXXV. invocabutt, De futura confolatione , latitia , & [zcuritate , €? felicitate PET * ice, & g petua eorum , qui in Cbriflo Junt credituri. « REabitur deferta, & invia, & exultabit fol itudo, & Hoy- um , p u M .L rebit quafi lilium. * 4. Ger- p sstl nibus, alüsque hujusmodi feris re- 16. Rchuiri:e Jiligenæf i»n ïiära Do- w r j linquetur. 3 mini) Gusx tunc accident, recenfete, ILUTs " Qïmri 14. Occurrent dénmonia onocentatm ts.) & componite cum his, que in hac M onftra, fpectra, & larve in defer- prophetia, que eft liber Domini, di- üfigit p tis locis apparebunt fpecie ferarum, cuntur. ltalice diceremus : Cofronza- ;, fed omnam enocentaurorum , fatyrorum, &c. £e , €$c. [i erpendiculov Unum ex eis Onccentauris.) ^ Onocentaurus eft mon defsit.) Ouinnia ad it idomeorm s monftrum ex afino inferne, & ex ho- unguem evenerunt , ut predicta funt. g moltà erit mine fuperne conflatum, qualia mon- Zlter. alterum non 7:aaþ'vit9 ) Alte- ylne defoland: ftra fuiffe olim credidit antiquitas. rum monftrum, vel infortunium opus jrpendi Alludit aliquando Scriptura; five ejus non habuit querere comparem fuum, &gd vel 00* Interpres ad'fabulas Poetarum , ut quia fcilicet aderat. r C&Plï'Vi.r : notavit D. Hieron. fic Judith 16. g. Spiritus ejus ipfe congregawit ea, ) *!lïlf. Kl Spiritus Domini, voluntas fcilicet , & fit mentio Titanum, & Job. 42. 14. diodonofat cornu Aumalthez. juffio Domini hoc agmen malorum , exrermo j Pilofz;.) Dsmones fpecie hircorum congregavit, & ordinavit, ; dictt Q Atl* hirfuti, quos vetuftas Faunos, » 17. Jpfe mnifit eis forteno, 6$c.) Ideft, j f j ftüh tyros - dixit. & Sa- Deus jam dictis animalibus, & mon- ftris divifit Idumszam, & cuique de- l[hc 9-3' 44' Clamabit alter ad alterum ) Chaldeus 3 Aderrerman wertit, Damones inter f& colludent, fic dit füam fortem, locum , & menfu- fupra cap. I3. 21. dixit: fz/tebuzt. ram , quafi proprii, & perpetui ejus Lamia, 6c.) Sunt dzmones fuccubi, incole effent futuri. l , I.ap "P vel illorum fpe&ra, quz empufe di- JKtalbitur , 6c. ) Scilicet tem- UE cuntur , appaxentque mulierum forma, pore Chrifti, ad quem de -mo-— que ad venerem homines illicere di- re tranfit, L i« t cuntur, ut eos devorent. Deferta, &f invia.) In Hebrzo eft, Gentilitatem Jlma Y^ 15. Erzis:.) VWide dicta fupra c defertum , &f folitude. J I4. num. ^m —ao intelligit, ha&tenus a Deo defertam, nb Bfuähio" j [6) tT 8 PR)dPHET. ISALXE DI 4. Germinans germinabit , & exultabit loetabunda , '& lau- aquarum ! dans: gloria Libani data eft ei: decor Carmeli, & Saron , ipfi orietur vit videbunt gloriam Domini, & decorem Dei noftri. $, Et er 4. Confortate manus diffolutas, & genua debilia roborate. tranfibit pf 4. Dicite pufillamines: Confortamini, & nolite timere : Ec- vt fulti n ce Deus vefter ultionem adducet retributionis, Deus 'ipfe ve- 9 Non : L niet, & falvabit vos. , nec inveti ..8. Tunc aperientur ocu li cæco;"urn ,& /aure*s— fufdorum 1o. Ett patebunt. 6. Tunc a faliet cht'öärvus'c]audus, & aperta erit linguþa? com laude. & betican mutorum : quia fciffze funt in deferto aquae, & torrentes in fOIit'Udineu 9. EX Manus diffolutas, ) Gentium abjecta- juftitia vera, religiono, ö(.þcrultu Dei carentem. rum, inertium , & timidarum, & eas Et florebit q;mji' lilium.) Cujus lmirus excitate ad ftudium fidei, falutis, & eft decor, & odoris fragrantia. bonorum operum. o Ll i « Germinans germinabir.) Produ- Gezum debilia roborate. ) Eiïlïsdelm cet enim Écclefia novas , & copio- rei repetito phrafi mutata. Getmgem n fas frondes, flores, & fru&tus, tum 4. Nolite tzzmere. ) Defperantes de ) Bitin veftra falute. novorum Hdelium ,tum nova*n:m vir- Bnum; aqris tutum, A Ultionem adducet retr liuieni-) Dite I ais Laudans.) Scilicet Deum, per quem bolo, qui vos fub jugum miferat, & rtiS, igf tam multa bona confecuta eft. oppreflos tenebat, par part retribuen- fiüm, Vide] Gloria Liben: data efl ej.) Onmniz do, eique fevere, & 1igide dominan- Vitr zl ornamenta, opes, & delicis facre, do per feipfum, & per fideles fuos, üæs & virtu quibus in illum dedit poteftatem. & fpirituals $ynagoge , & jJudeo- jund ad db rum transferentur ad Écclefiam ; li- Deus ipfe wenmiet.) llumanam car- (; fam ( cet mons Libanus a Gentibus occupa- nem aflumens. attum locis retur , pertinebat tamen ad Hebrzos; S. dpertentur oculi cecorum.). Nlul- MlUæ 3 & h'm' ut patet Jofue 13. 6. tis vifum :corporis, pluribus mentis Hren Decor Carmeli.) Carmelus mons Ju- triDuens. t Nog. dex fertiliffimus ; idem . eft. Zecor Car- 6. Saliet -.. clandus.) Gentiles clau- dicantes, dubio fcilicet , & vacillanti lmm, & | meli, ac Carmelus decorus, lJXX Gfo- Tet loemm ria Libani data eff ei, &5- bozor Car- E r'effu aberrantes a via virtutis , per exilmet. meli , quem fenfum Hebr. efficexe pof- 3 shriftum roborati , & directi recta iucedent , immo falient per eam in Semim, g funt, & vulgata etiam noflra editio coelum. qe d ad interpunctione mutata. ? 17 fan& " Saron.) Ager ejusdem Judze dmate Apertas erit Bngna ääzutorum'.) Divi- niffimus, & uberrimmus. nitus edocti loquí magnalia Dei. titatem A ]Oc lpfi videbunt gloriam Domnt , &c.) j 1 Quia fciffa funt im dejerto aqua.) Qiuia a LA Chriftum ; ejusque predicationem , & defertum gentilitatis rigaverunt. aquas miracula. coleftium gratiarum. Qollatry (ltatis lal 3- Confertitre-) O Apoftoli, & Evan- Sciffa funz.) Exuperunt.LX X. épbsaisyn tinet d E« gelii precones. SOwp , erupit aqua. B/äf' m ( CAPU »T XXXV. 129 ud, & la. 7. Et quae erat arida, erit in ftagnum, & fitiefis in fontes & Saton, ipf aquarum. In cubilibus, in quibus prius dracones habitabant , tl A orietur viror calami , & junci. . yilià toboriie. 9. Et erit ibi femita & via, & via ,i'än&a vocabitur: non e tinerez Ec- tranfibit per eam pollutus , & hsec erit vobis dire&ta via , ita ut ftulti non errent per eam. Deus ipfeve- 9. Non erit ibi leo , & mala beftia non afcendet per eam, tes furdorum nec invenietur ibi: & ambulabunt, qui liberati fuerint. 1o0. Et redempti a Domino convertentur, & venient inSion z erit lingué cum laude, & lztitia fempiterna fuper caput eorum, gaudium, k torrentes 1 & latitiam obtinebunt , &xfugi?t dolo;*, & gemitus. E 1 u n Gentium ab vimidarum, & && fdei, fihuts, & * zi CAPUT i« ) fjsdem Qusatas Ls füulti nom errent per eam.) Nam j Ddpenntes üt 7- Erit m /z*dg,n-am'.-.) Erxt (æuæfi»&af- num ; aquis abundabit. etiam fimplices , & imperiti facile In cubilibss , 6$c.) In locis prius de- addifcere poterunt , que ad falutemm. v ] Die fertis, que facta erant cubilis draco- funt neceflaria. jugum mifer.af, 9. Malhe beffia mom a[cemdet per r pan oU num. Vide fuperiori eap. n. I3. ' Firor calamt , €$ junci.) Wirox grà- m , €c. ) INam demones, & eo- ( 1imide dominan« tiz, & virtutum ; meminit calami , & rum infidias amolHetur Chriftus a fua PT Ecclefía, vel certe ita coercebit , ut j; podart junct ad ubertatem grati& defignan- dam; nam calamus, & juncus t iis a volentibus facile fuperari j offint. ) Honinum av tantum locis proveniunt, ii quibus eft Et ambulabunt , qüi liber att fuerini, ag ug ,& humoris copia.* &c.) Hanc infiftent femitam , qui ab» TA ) Mil g. Et erit ibi -jE*mit;t, éy 'v;.a) Quifi erroribus, & demonis fervitute libe- jurnbus o ts rati fuerint; $ dicat ; INon quia ibi futurum dixi ca- famum, & juncum, propterea palu- IO. "Redempii a Domimo.) A prifti- H x Gartiis du ftrem locum , & ibvium futurum quis no cultu, & impietate ad. Chriftum Iv n exiftimet. Jice! (f( vqcill pe tzra.du&i, y 1 Wtutls j Semita, &fc-) ArCa, & a-ngu&a: via,, Fenient im Siog.) In E'c'cïefiam fu- d J qu & ducit ad celum. a Via fanta vecahitur. j Quix per pernam, & triumphantem. jer p9 Cum lande , 65c.) Deum', celebrantes; fanftitatem morum , & vite ducet ad , m;,f arum ) p fan&um: Jocum, hoc eft, ad ccflfum. a quo redempti funt. Non t-mnþ'äzït per eam pollutus. ) Pel).? Super caput eorsm. j Stq)er i'pfoä;; l lgmliü ) TU nam c4psz pro toto homine ponitur, " J qlläö pollutum intelligit infidelem , qui infi- nrmver delitatis Iabe inquinatus elt, nec per- pars pro toto per fyn»ecdochfn» tinet ad. Ecclefiam. Bibl cum Com. Menoch. Tem. .FV R * v d PROFHET ISA1IZE i. EE 4 APU'TTOXXXUL quere jd Sennacberib captis civitatibus Stude munitis , mittit Rabjacen ad quiis ad Tüm, capiendum S'erufalem : qui vàriis in Exzechiam ja&hatis comoitüs, n, E & blafpbemiis Deum , S'erofolymitas ,M de ditioneæ * & adte : exbortatur. 74 fta, & n 4R eg. 1. YT fa&um eft in quartodecimo anno rägis Ezechis , af- dant fleto I8.1 1. E 2.Par. cendit Sennacherib rex Affyriorum fuper omnes civi- 32- I. tates Juda munitas, & cepit eas. z & dixt: . 2. Et mifit rex Aflyriorum Ra bfacen de Lachis'in, Jerufa- 14, H lem ad regem Ezechiam in manu gravi, & fletit in aquaedu- teut erue &u piícinae fuperioris in via agri fullonis. " E* 3. Et egreffus eft ad eum Eliacim:filius Hel'ciæ,' qui erat Qm, & fuper domum, & Sobna fcriba, Cvitas 1ita mentariis.' & Joahe filius Afaph a C?nf" 16. No] 4. Et dixit ad eos Rabfaces; Dicite Ezechize : Haec dicit Tum; £al fex magnus, rex AÍ Comedite fidis ? : lyriorum: Quae eít ifta fiducia, qua con- " fa. & | $. Aut quo confilio, vel fortitudine rebellare difponis: fu- 1* Do * per quem habes fiduciam, quia receffifti a me? - Ri veltra, 6. Ecce confidis füper baculum arundineum confra&um Tüm. iftum, fuper /Egyptum : cui fi innixus fuerit homo , intrabit .18- Ne in manum ejus, & perforabit eam : fic Pharao P j T1]t nos. omnibus, qui confidunt in eo. fex Pfggypti terram fu: 7. Quod fi refponderis mihi: in Domino Deo noftro VCOH- 19. Ub fidimus: nonne ipfe eft , cujus abftulit Ezechias excelfaj & Wi? m altaria, & dixit Juda & Jerufalem : Coram altari ifto. ado- : 20. Qu rabitis. TE terram 9. Et nunc trade te Domino meo regi Affyriorum, & da- um bo tibi duo millia equorum , nec' * naT fores eorum. poteris ex te præbere afcen- * P VÉhi eni 9. Et quomodo fuftinebis faciem judicis unius loci ex fer- 2l vis domini mei minoribus - Quod.ü confidis in /Egypto, in imum. quadrigis, & in equitibus. T ad ] ro. Et nunc numquid fine Domino afcendi ad terram iftam, Tib M li. ut difp erderem eam? Dominus dixit ad mg: Afcende fuper terram iftam , & difperde eam. Ht. Et " —— . zi I.E eT fa&um egs « Quä hic 4 Regum cap. 1g. a num- 4. 6 dein- [ Cifgio /;6 habentur, explicata funt fupra cepe. far; Em'n : CAPUT XXXVL' I4Í H Et dixit Elia cim , & Sobna -& Joshe ad Rabfacen : Lo- quere ad fervos tuos Syralingua: Intelligimus enim : ne lo- ! Raljatoy ad J quaris ad nos Judaice.in auribus populi ; qui eft fuper mu- rum. EX 1f Qf ia I2. Et dix it ad eos Rabfaces: Numquid ad dominum tuum & ad.te mifit me dominus meus, ut loquerer omnia verba H ifta, & non potius ad viros, qui fedent in muro , ut come- dant ftercora fua, & bibant urinam pedum fuorum vobiscum? Zechige, f ' oraes qirl- 13. Et ftetit Rabfaces , & clamavit voce magnz Judaice; & dixit: Audite verba regis magni, regis Affyriorum. i i Jenf- I4. Haec dicit rex: Non feducat vos Ezechias quia non po- dn aqadi- terit eruere vos. 1$. Et non vo bis tribuät fiduciam Ezechias fupär Domi- jg, qui ert num, dicens: Eruens liberabit nos Dominus , non dabitur civitas ifta in manu regis Alffyriorum. agh a com- L 16. Nolite audire Ezechiam: hsec enim dicit rex Affyrio- rum: Facite mecum benedié£tionem, & egredimini ad me, & : Woxc dicl comedite unusquisque vineam fuüam , & unusquisque ficum jà; (U4 cOtt- fuam, & bibite unusquisque aquani cifternze fuze. 17. Donec veniam, & tollam vos ad terram, quae eft ut ter- difponis: l- ra veftra, terram frumenti, & vini , terram panum, & vinea- rum. * 1 con.fra&um I8 . Nec conturbet vos Ezechias, dicens: Domimis libe- qmo, inttabi rabit nos. Numquid liberaverunt dii gentium unusquisque f&X Fr?gï?" terram fuam de manu regis Affyriorum * 8 19. Ubi eft deus Emath , & Arphad ? ubi eft deus SepHar- ; noftro COf j excel 4 vaim? numquid liberaverunt Samariam de manu mea? 20. Quis eft ex omnibus diis terrarum iftarum , qui erue- n o 40 rit terram fuam de manu. mea, ut eruat Dominus Jerufalem de manu mea? us i - 21. Et filuerunt, & non refponderunt ei verbum. Manda- qbere afc?n' verat enim rex, dicens: Ne refpondeatis ei. 22. Et ingreffus eft Eliacim filius Helciee, qui erat fuper o (j 6X feï domum , & Sobna fcriba, & [oahe filius Afaph a commenta- ]Eg ()) f j riis, ad Ezechiam fciffis veftibus ; & nuntiaverunt ei verba il . Babfacis. | CAPUT tertat R 2 ;1cende fofe j À 16. Facite mecum benediilionem.) Lo- fubjicite vos mihi, let vobis inde ac- €o cztafo [lib. 4- Regum nuzm. 51i. bale- cidat benedi&dtio, id eft, beneficen- tia mea. £ur ; Facite mecum, quod wobis eff urile, "A g 132 PRAOPHET. ISAIZE CAPUT XXXVIL ". E fütm omm. - Conjzfe;'natus-, FEsethias propter blafpbemias, tum Raljatis , lus p. Nut Sennacherib , anittit ad l[aiam , ut Dominum. deprecetur , qui patres me erntin T ipfum confortans dioinum. promittit auxilium: & cefo per "hngelum exe rcitu Sennacberib, etiam 1 rf Ub b/e a flz'z's , — fuis interimitur. phavaim, 14 E ,4R€£- 1.. T.faCtum eft, cum audiffet rex Ezechias, (cidit vefti- e, & d ï'g- I& menta fua, & obvolutus eft facco, & intravit in do- Chias cora mum Domini. I$ Kto 2. Et mifit Eliacim, qui erat fuper domum, & Sobnam fcri- 1&. Dor bam, & feniores de Sacerdotibus, opertos faccis, ad líaiam Cherpbim filium Amos prophetam. Cf eodur . Et dixerunt ad eum: Hsec dicit Ezechias: Dies tribula- tionis, & corre&tionis , & blafphemise, dies haec: quia ve- 17 Indi 1, 0culo nerunt filii ufque ad partum, & virtus non eft pariendi. que mifit 4. Si quo modo audiat Dominus Deus tuus verba Rabfacis, 19. Ver quem mifit rex Affyrioruin dominus fuus ad blafphemandum fU tegras Deum viventem , exprobrandum fermonibus , quos audi- ! vit Dominus Deus tuus: leva ergo orationem- pro reliquis , 106 Ett fetà mant quae repertae funt. * $05. 4. Et venerunt fervi regis Ezechice ad Ifaiam. 6. Et dixit ad eos Ifaias: Hsec dicetis domino ve ftre: Haäc. 20 Et v $: Ka dicit Dominus: Ne timeas a facie verborum , qua audifti, |ULRR quibus blafphemaverunt pueri regis Affyriorum me. AE Etn 7. Ecce ego dabo ei fpiritum , & audiet nuntium , & re- Id Dom vertetur ad terram fuam, & corruere eum faciam gladio in terra fua. Ceril I 9. Hoc $. Reverfus eft autem Rabfaces, & invenit regem Allyrio- -rum praeliantem adverfus Lobnam: Audierat enim, quia pro- bert t fe&tus effet de Lachis, Voyit f 23' Cin g. Et audivit de Tharaca rege JEthiopice dicentes: Egreffus eft, ut pugnet contra te. Quod cum audiffet , mifit nuntios ültafi v ad Ezechiam, dicens: .MIng .1o. Haec dicetis Ezechice regi Juda, loquentes: Non te de- X h 1 cipiat Deüs tuus , in quo tu confidis, dicens, Non dabitur QiïUdïnem. Jerufalem in manu regis Affyriorum. II. Ecce ) mitamej U, HO« caput ident eff cum capite 194« Reo — gem; ibique totum expheatem . ejf. CAPU T XXXVII. 133 i. Eccev' tu audifti omnia, quae fecerunt reges A(Tffiou" rum omnibus terris, quas fubverterunt, & tu poteris liberari. JDTMETT 12. Numquid eruerunt eos dii gentium , quos fubverterunt tf ,. qu patres mei, Cozam, & Haram, & Refeph, &filios Eden, qui 4 r erant in Thalaffar ? flis " 13. Ubi eft rex Emath , & rex Arphad , & rex urbis Se- pharvaim, Ana, & Ava? : (cidit velti 14. Et tulit Ezechias libros de manu nuntiorum , & legit eos, & afcendit in domum Domini , & expandit eos Eze- rayk in d« chias coram Domino. * Is. Et oravit Ezechias ad.-Dominum: dicens: obnam kf 16. Domine exercituum , Deus Ifrael, qui fedes fuper , Toiom Cherübim: tu es Deus felus omnium r , egnorum terra, tu fef cifti coelum & terram. Jies tribula- 17. Inclina, Domine, aurem tuam , & audi: aperi, Domi- c: quiave ne, oculos tuos, & vide, & audi omnia verba Sennacherib, siewll qua mifit ad blafphemandum Deum viventem. 18. Vere enim, Domine, defertas fecerunt reges Affyrio- penantum Tum terras, & regiones earum. , quos auai« 19: Et dederunt deos earum igni :nonenim erant dii,fed o- 19 1éliqiiy , pera manuum hominum, lignum & lapis: & comminuerunt , £oS. 20. Et nunc, Domine Deus nofter , falva nos de manu väüroi Hæc ejus: & cogn folus. à ofcant omnia regna terrae, quia tu es Dominus ]. 41. Et mifit Tfaia 's filius Amos ad Ezechiam , diceris: Heec jm, &e dicit Dominus Deus Ifrael, pro quibus rogatti me de Senna- cherib rege Affyriorum, 25. Hoc eft verbum, quod locutus eft Dominus fuper eum: | . Defp t m' ngfia' exit te & fubfannavit tg,virgo filia Sion: poft te caput ,fm) qufä pTO'f movit filia Jerufalem. 25. Cui exprobrafti, & quem blafphemafti , & fuper quem . Frrellus exaltafti vocem , & levafti altitàidinem oculorum tuorum ? ad fanCtum Ifrael. : i, nurtis 24. In manu fervorum tuorum exprobrafti Domino , & di- f ig d xifti* In multitudinem quadrigarum mearum ego afcendi al- N0 dabitüf titudinem montium, juga Libani: & fuccidam excelfa cedro- Nof tum ejus, & ele&tas abietes illius, & introibo altitudinem fum- j E* i ejus. j mitatis ejus j faltum. Carmel 25. Ego p R3 , )u f!/t : j 134 PROPHEïfmALæ 25. Ego fodi, & bibi aquam, & exficcavi vefügio ped'is mei - omnes rivos aggerum. feuhus a 26. Numquid non au difti quæ, olim fecerim ei? ex diebus . antiquis ego plafmaviillud, & nunc adduxi: & fattum ett in turatgi 4 eradicationem collium comp11gnavntium ,& civitatum munl- rütitto, : tarum.. j 27. Habitatores ear ufn breviata manu contremuerunt Ed «onfufi funt: fa&ti funt ficut foenum agrl) & gramen paífcuse, Ydé 1 "& herba te&torum, qui exaruit; antequam maturefceret. troiv]t: 28. Habitationem tuam , & egrefrum tuum Hoec dicit D » & introitum tuum cognovi, & infaniam tuam contra me. & r vive 2 k t 29. Cum fureres adverfum me, fuperbia tua afcendit in au- res meas: ponam ergo circulum in naribus tuis, & fraenum vit 3d Dom inlabiis tuis, & reducam te in viam , per quam venifti. ^. Et dix 30. Tibi autem hoc erit fignum : Comede hoc anno , quae do axtibuler: fponte nafcuntur, & in anno fecundo pomis veícere : 1n an- quod Donur no autem tertio feminate, & metite, & plantate vineas, & co- tU T4g0. medite fru&tum earum. 4 Etfafh 31. Et mittet id , quod falvstum fuerit de domo ]uda, & $ Vade, quod reliquum eft, radicem deorfum, & faciet fru&tum fur- vid patris tv íum. * &€ 6p0 af 32. Quia de Jerufalem exibunt reliquize, & falvatio de mon- 2 6 Et de | . te Sion: zelus Domini exercituum faciet iftud. iüam, & pu '33. Propterea hec dicit Dominus de rege Affyriorum; Non 1. Hocau intrabit civitatem hanc , & non jaciet ibi fagittam , & non Thtnus verbu occupabit eamclypeus , & non mittet incircuitu ejusaggerem. & Ecee 54..Ín via, qua venit, per eam revertetur, & civitatem CÍcenderar hanc non ingredietur, dicit Dominus. 5s$. Etprotegam civitatem iftam, ut falvem eam propter X Tenderse me, & prop:er David fervum meum. 4Reg. 0. rj t 6. * Egreífus eft autem Angelus Domini, & pe'r,cufïït-, in Valuffe da ; 19. 3* caítris Affyriorum centum o&oginta quinque millia. Et fur- T : Io: EEO I 13. T€ xerunt mane, & ecce onines, cadavera mortuorum. W - Eccli. 37. Et egreffus eft, & abiit, & reverfus eft Sennacherib rex Quæflïi N 49.24. Aflyriorum , & habitavit in Ninive. L] 1Mac. 38. Et fattum eft , cum adotaret i n templo Nefroch de—um y: M x oMac. fuum, Adramelech, & Sarafar filii ejus percufferunt eum gla- dio; fugeruntque in terram Ararat, & regnavit Afarhaddon . IN didy 9: I9' Nr &0dhy - filius ejus pro eo. ib N üplíe CAPUT p. j hr 4 D Wharifi- m x* æ*ä:« EU 135 dis tei CAPUT XXXVII. x diebus Kgechias ;77—0723 ftbi per ]faiam comminata liberatus , figno in um efig * borologio zdcbaz; accepto , & promi[]a de manu Zil]yriorum libe- J füUn- ratione , additisque ei ad vitam quindecim annis ,. cánticum :run't, N boc gratiarum actionis Deo cecinit. 4Reg 1 puícud, . IN diebus illis eegrotavit Ezechias ufque ad mortem : & in- 20. 1 etet. troivit ad eum. 1faias filius Amos propheta , & dixit ei: introitum Heec dicit Deminus; Difpone domui tusee, quia morieris tu, & non vives, Yi in au- 2. Et convertit Ezechias x frenm vit ad Dominum, faciem. fuam ad parietem , & ora- nulti .4. Et dixit; Obfec ro Domine, meiento quäe',fo,, quomo.e Ino , qu& do ambulaverim coram te in veritate, & corde pertetto, & as fle- e:1n t quod bonum eft in ogulis tuis fecerim'. Et flevit Ezechi Lad ex, & 00 tu magno. 4. Eta Gum eft vei*bu,m Domini ad Ifaiam , dicens: z. Vade, & dic Ezechise; Hac dicit Dominus Deus Da- Qldä,& Xtum füt- vid patris tui5 Audivi orationem tuam, & vidi lacrymas tuas; ecce ego adjiciam fuper dies tuos quindecim annos: jo de mot- .6. Et de manu regis Aífyriorum eruam te, & civitatem * iflam, & protegam eam. . L L ^. Hoc autem tibi erit fignum a Domino - quia faciet Do, tuii. Non minus verbum hoc, quod locutus eft. mj&non .$. Ecce.ego reverti faciam umbram linearum, per quas Eccli ag ; ciritem defcenderat in horologio Achaz in fole, retrorfum decem li- 48.26 neis. Et reveríus eft fol decem lineis per gradus, quos de- : fcenderat. n prop 9. Scriptura Ezechic r egis Juda, cum zegrotaffet, & con- t valuiffet de infirmitate fua. percufü ro. Ego dixi in dimidi dierum meorum vadam ad portas , E inferi. 4 Yrub» ychen bres Quæfiyi refiduum annorum meoru1n.' 1I. Dixi: z m )fr Ifaia compofitum, quod fcriptis ad rei uf* g I. Nla'z'eäus M. 0. Hc häben; memoriam mandarn juffit. fit tur eodem lib. 4. Reg. cap. 20: M alrhüdd()r ubi ea explicavimus. Io. Ego dixi. ) Putavi a&um eff. $ 9. ScriþturaEzaJvM Regis.) Carthe n de vita mea. a j ' Eucharifticum Ezechig , fortaffe ab In dimidio dierum meorum.) Age- * 136 PROï.PHET. ISAIJE ; Qui 1r. Dixi: non videbo Dominum Deum in terra viventium. Non afpiciam hominem ultra, & habitatorem quietis, eertt Mecogi: 12. Generatio mea ablata eft, & convoluta eft a me, quafi ne tabernaculum paftorum. 9. i. Don Praecifa eft velut atexente , v1 tamea: dum adhuc ordirer : Tipies mé. fuccidit me: de mane ufque ad vefperam finies me. fi leo fic contrivit emnia r. E .13. Sperabam ufque ad mane, qua To aute offa mea: * at po & De mane ufque ad v efperam finies me.. 14. Sicut pullus hirundinis fic clamabo , meditabor ut co- $ Qui . dabit te ; 1 iumba. Attenuati funt oculi mei, fufpicientes in excelfum. ttem Qu * DEGOOKImEOETCNR a Domine,; vim patior ; refponde pro me. Kxg. Quid Aitraaty ftorum in àáliquo loco, qui fere quo- allidae , jate bat enim Ezechias annum trig:eflmgm tidie fedes mutant. fpexi d Don monuimm. morhoque de d portas inferi-) Ad fepulchrum- Praci[z eff velut a texeute "vita mea.) Domine 1 Quafvi refiduum anuorum meorum.) Sicut textor hoftibus venientibus, aut Dolui meam vitam recidi , & angnos alia neceffitate ingruente, telam, quam lo morbo tedo, aliquot vitg mihi auferri, illos opta- texebat , precidit , ut fugiens fecum vi, & defideravi ; quia mibi deeffe auferat; ita ego cocor nondum abfo- Mebdepr illos videbam. lutam vitz mez telam abrumpere. In CiDum menm Hebr.eít: Pracidi velut rextor vitam ine cum hoc II. Nez widebe Domtnum. ) Ne UHZCATH. * me amplius Domino fiftam in tem- s Qeid [ lo. Dum adhbuc ardzrer.) Niulta animo b ias., li'dïn' defignarem, & vita comite facere con- ConttäBeum Habitatorem. quietis. ). INon am- ftituerem. plius verfabor in populo qui jerufa- 4ut LUE lem ab /Egyptiüs liberata tranquilla De mane ufque ad vefperam.) Adeo feteriti ) & gravis erat morbus, ut putarem me 'e8 etim, quiete fruitur. I9. Generatio mea ablata eff.) Nam eo folo die effe viturum , & vefperi It 16 qui careo prole, ideoque Meffias Davidi imnoriturum. Cile jue [no. I3. Sperabam uj?jme ad maue.) Cum pollm, promiílus ex femine meo non nafcetur. viderem me ad vefperam vivum per- Vita, feculum, etas mea ( hoc enim li, | fi gnifïcæt Hebraicum 333 4dor , id eft, veniffe , fperabam ufque ad mane, fed COnteädere n non ulterius victurum. AC Donitenr: vitx cujusque temipus) ablata eft. Cumvoluta efl a mte. ) Id eft ablata, cet morbus , & D.us per morbum. Quaff leo ffc contrzutt , 6c. ). Scili- *2 ts fed ita loquitur propter fequentem me- N gratiam i De mane , &c. ) um ad matuti- ] Dülf,' In taphoram: tabernaculi paftoralis, quod num tempus perveniffem , ftatuebam & d M paftores , cum fedem mutant, com- me ante no(Ctem moriturum. ! itio. tf )! plicant , & convolvunt. - Qnaft tabernactlumpaftorum.) Signi- M. Sicut]mlluä birundizis.) Quiinnido Ef. n m N " l implumis,frigens, &famefcens gemit. ficat, cito ablatam , & convolutam AMeditabor st ca/umäa.) Dicitur co- j &ito ejus| fuiffe vitam fuam, & moram in terris TBifae. brevem admodum fuiffe, & quafi unius, lumba meditari, quia ex imo gutture, CW'ViP i?! ? vel pe&ore gemitum edit. - aur paucorum dierum, ad inflar pa- BIH* LT ./ .(-I.-A PU T XXXVIIL 137 | viventium, i s. Quitl dicam, aut quid refpondebit mihi; cum ipfe' fe- iuetis, cerit* ime, quá . Recogiiabo tibi omnes annos meos in amaritudine animae mezae. huc ordirer, 16. Domine, fi üc.,viïvifur.,;&in;a.kibus—vita fpiritus inei ; COT- i& ripies me, & vivificabis me. Vrivit emnia 17. Eccé in pace amaritudo mea amariffima : 'Tu autem eruilti animam meam , ut non periret, & proje- cifti poft tergum tuum omnia peccata mea. jbor. ut co- 18. Quia non infernus confitebitur tibi , neque mors lau- dabit te: non expe&tabunt , qui defcendunt inlacunr, veri- lfom. tatem tuam. "9. Vi Ij Quld Atrenuati fünt oculi mei, 6fc.) lta manz vite conditio , ut corripias , id: -—æ' eft, caftiges tam acerbis inflidis do- aflidue , intente , & gemebunde re- , qui fare qu'" fpexi.ad Dominum , ut oculi mei feffi,. loribus, & tamen. in vita go—nfe-rves,., morboque debilitati attenuati fint. * * amara eft; Peto ergo , ut fi vita con- 271 W-) * ceditur,, minuantur, imrmao tollantur veienabus, du Domine 'vim patior.j W ehementer hoc morboe crucior, ut non fim fe- dolores.. gte, telhum, qum rzendo;. I7- Ecce impace amariitdo mea ama- ; fngiens Xecum riffima.) ln media pace, in florezta- ,lgfþvnde- pro me.) "Iu fufü:ipje patro- y nondum 2» cinium.meum , & quaft patronus tuere. tis, & regni mei , amariffimos patior abrumpare 2 ine cum. hoc morbo litigantem. cruciatus. Vel fent£ntii eft ; afliQtio jyt at viun amariffima , quam pafius fum , jam» I5. Qzid dicem ? ) Corrigit fe Euze- chias, quafi dicat: Quid caufabor conquievit. Fa&us fum voti compos; Milta anito contra Deum factorem meum ? & redditus valetudink Tw antern.) VWlexus mea posnitentiay, 'ouu'ate, fucere of Aut quid vefpondebtt mibi , cum ipfe fecerit ? ) Sententia eft: quid dicam? oratione , & lacrymis. ) EMW'j Àdeo Deus enim , quem invoco , refponde- Erusfli animam meam.)A morteprz-- aarem fenci, & tfutura. üt p bit fe; qui vite Dominus eft, id fe- jrum , g vdpet ciffe jure fuo , ut. conqueri merito: non Praiecfi/r)i-.lpof fengmues f-;lt::m'.*) Con- poffim. donafti ,. amovifti a vultu tuo , oblitus es pe-ccata mea. . [ mine) Cm Recogitabe tibj.) Cum tecum jure g sirum pe contendere nequeam , fupplex vertar I8. Nonm imfernus coufrtebitur. tib.) ad ponitentiam.,, & ad laerymas, ut Reftituifti mihi vitàm, & valetudinem,, J Zd mlmeï e ut lauden , & celebrem clementiam: ls. a tua mifericordia non. debitum , viti fjlt'. »d fed gratiam impetrem.' tuam.inter viventes, quod facere nom orbu 16. Domina ff ff vivitur.) 91 talis, poffunt, qui extin&ti, in infernp E S j4 & tam mifera eít vite. humans con- eft , fepulchro conditi funt.. (um dd matu iffem» f d ditio. Neque mors.) Eftrepetitio ejusdem: E; i Falibus vita fpiritus met.) Re- fententiaz.. ritur Nom expettabznt ,. qui. def?;ändwzt i jnh ) L etitio ejusdem fententis ;. idem: enim efcen9 g etmt [j gnificat, quod, // //c vrvitar.. lacum , veritatem twam.) |XX.ha- " jcieor " Corripies me, 6fc.) Si talis eft hu- bent: Aeque ,ergälznt,- qui qm.ïl Pefer- M S j Q gumzre» Bibl.cum Qogz. Menoch.Togs. V.. d- ^ PROPH E T. IS-AUE 138 D D [ Ü 19. Vivens vivens ipfe confitebitur tibi, ficut & l ' j die: pater filiis notam faciet veritatem tuam. egoy ho- C 20. Domine, falvum me fac, & píalmos noftros cantabi- . Ec mus cunétlis diebus vitae noftrae in domo domini. tua fünt, 21. Et juffit Ifaias ut tollerent maffam de ficis lanc , in * & cataplaf- fminus, marent fuper vulnus, & fanaretur. 22. Et dixit Ezechias: Quod erit fignum , quia afcendam "0. Btdi in domum Domini 2- lent, & er CAPUT XXXIX. & Ed quod lo - Egechías cum miffis a vege Dabylonis nuntiüs Juos oflendiffet ibe- bus meis, Jauros, ab ljaia de futura eorum in Babylonem ablatione pramonetur. * Confii. l0.19. N tempore illo mifit Merodach Baladan filius Brala,dan, rex :4Reg. Bä;,tjä?æ Í 'I..I Babylonis, libros , & munera ad Ezechiam: audierat 7 V It* Cl í r enim quod aegrotaffet , & convaluiffet. ,2. Laetatus eft autem fuper eis Ezechias, & often dit eigtel- fériltio | , lus a X l/ [ J lamaromatum, & argenti, & auri, & odoramentorum , & un- l."l guenti optimi, & omnes apothecas fupelle&tilis fuze , & uni- li vería, quze inventa funt in the(auris ejus. Non fuit verbum, quod non oftenderet eis Ezechias in domo fua, & in omni : 1. ( Xnfo poteftate fua. . Introivit autem Iíaias propheta ad Ezechiam regem , & fler * Loq dixit ei: Quid dixerunt viri ifti) & unde venerunt ad te ? & dixit Ezechias: De terra longinqua yenerunt ad me, de Ba- Ctpit de ; bylone. 4. Et dixit: Quid viderunt in domo tua? Et dixit Ezä- chias;: Omnia, quae in domo mea funt, viderunt, & non fuit - Onfav/aï res, quam nqn oftenderim eis in thefauris meis. DEo o $. Et Rn al XCülitivo: 704 fu.nt, mifericordtam ttam : id eft, Verttatem tuam.) Fidelitatem, qua qui jam mortui funt, non fperant fe pollicitus es te erga bonos benignum, Prjile n ante generalem mortuorum refurre- & beneficüm futurum. Wi &ionem vite reftituendos ; nam pau- 20. Salvum me fac.) ln reddita fa- J 1 Chid, nitate conferva. PUR Qu cis admodum conceffum eft, ut ad vi- tam revocentur, poftquam femel mor- I1z domo I)ünz;ni.) In templo. À Lo*f tj tui funt. 21. Er juffit lf2125, 6c.) Hc funt explicata 4. Regum 20. num. 7 Werens xh u | 19. Confitebitur tibi, €c-) Laudabit b , itur, dii-:» te inter alios viventes, v. g. in tem- Mnia qua habentur boc capite, ex- Re]. 24. ^ O Álv J plo, aut domi, filis commemorando plicata funt. [upra 4. Regum €ap. v) Wate beneficia a Deo accepta. 20. « num. 12. & deimeeps, &j g, i w | CAP UT XXXIX. & XL. 159 ego ho. s. Ft dixit Ifa cituum. jas ad Ezechiam: Audi verba Domini e:;ei'- canþabi' $. Ecce dies venient, & auferentur omnia , cjuæ in domo tua funt, & quee thefaurizaverunt patres tui, ufque ad diem cataplaf hanc, in Babylonem : minus. non relinquetur quidquam dicit Do- * cendam 7. Et de filiis tuis, qui exibunt de te u '(lUOS.genlueris, tol- lent, & erunt eunuchi in palatio regis Babylonis, $. Et dixit Ezechias ad Ifaiam: Bonum verb um Domini, quod locutus eft. Et dixit: Fiat tantum pax, & veritas in die- ile bus meis. ! i C'A'PUO- P..XE Cägþl&tio J falus J'erufalem per. Cbriffum f?ziura:ääahæi.; danrex JDaptifle pradicatio: fragilitas bominis , &? perpetuitas verbi di- xudierat vini: Chrifli in carnem adventus , ipfusque gloria , poteflas , & Leisfel- retributio palam annuntianda : contra idololatras Deum Jculptili- bus a[fmilantes , incomparabilem Det potentiam , ac fapien.. j, Ut | & vl Ham commendat: quodque [perantes in Domino ! mulent forlitudinem. erbuim, jn omn 1. ( Onfolamini, confo] amini , popule meus, dicit Deus ve- -lVI att, fter. emy& 2. ^, .2. Loquimini ad cor Jerufalem , & advocate eam: 1dte? i niam completa eft malitia ejus, dimiffa eft iniquitas illius: fo:- I. 3. ucae 3,d€ Br cepit de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis fuis LJ S.23 45 3. * Vox Jo an i D 1.2 m lamini,) Paffive accipitur *NOp quirz , vecare, ut fcilicet miram o^ confolationem accipite. L.X X. hanc confolationem ei annuntietis. [ | : tamen active capiunt; nam vertunt in Malitia.) ln Hebr. eft: 3 Lf aba, É D accufativo : Cen[olamini populum meum. id eft, militia, fed fenfus e(t idem ; atem, qn* Popule mets.) Yta appellat fideles, malitia enim hic non nequitiam , fed penignm qui in Chriftum crediderunt, tam ex laborem, afllictionem, & zrumnas mi- Judeis, quam ex Gentilibus. litares fïgnifïcat. 5ic dicitur Matth. 6. 34- /aff 2. Leguimint ad cor.) ldioma Scri- fliclzo fa. jcut diez 7?4lifi4 ; id eft 4f- pture eft (Cinquit D. Hier.) ut qui Disif[a eff i;zz'gu;fdf z'l/izþs.) Chriftus plo- "I morenti loquitur, & blandiens con- enim , ficut ejus iniquit:ti, fic & ma- H folatur, dicatur ad cor loqui. "Vide litie , afflitioni, & tribulationi finem ff 7' Genef. 34. 3. & ibi dicta. impofuit. - Advocate eam.) LX X. mapaxaNto'are Duplicia.) IMlulta, fcilicet bona cha. evrq», Con[olamint: eam, i Hebr. eft: ÉS2 ( u rifmata , & 5 ratias. Vel fenfus eft, ] p 140 PRO-PHET. IS AEJE *ÉEccl , Supet * Vox clamantis in deferto: Parate viam Domini, re- 14 ion: exalt a Iä &as facite in folitudine femitas Dei noftri. I I9) 4. Omnis vallis exaltabitur , & omnis mons, & collis hu- mualem ; 6 I Deus vefta Pec. miliabitur, & erunt prava in dire&ta, & afpera in vias planas. I. 24: $. Etrevelabitur gloria Domini, & 10. Ecce videbït omnis caro pa- fiter, quod os Domini locutum eft. L chiut ejus 6. Vox dicentis: Clama. * Oinnis illnus coram Etdixi: Quid clamabo? caro foenum , & omnis gloria ejus quafi flos agri. - qr. * Sic 7. Exficcatum eft foenum , & cecidit flos, quia fpiritus Do- pregabit ag mini fufflavit in eo. Vere foenum eft populus. 1. Quii 9. Exficcatum eft foenum , & cecidit flos : Verbum aute tavit? quis m Domini.noflri mane't in deternum, v9. Su- ïn pondete - d sst UXCONCEUI D — mines exficcer pu- dupliciter, id eft, graviter fuiffe Pra'v;z in diretta.) ()bliqul"t, & t(;r- ftüm, verbom ''''' nitam , ideoque cum fat pocnarum de- tuofa dirigantur. Carnem a n [ unk derit , completam effe malitiam , & . Et revelabitur gloria Domini.) Par- fit Des immo ticula é£ pofita eft pro s. Gloria aflliftionem. 0 Snlþfr [ * g. Vox clamantis.) Scilicet erit, vel Domini eft gloriofa Chrifti humani- iL entm te audietur in deferto. Intelligenda hec tas, que hominibus oftendetur. fita erat Videbir.) V idere poterit , & experiri. funt de fan&to Joanne Baptifts. INam Evanjelitas "Matth. 5. s. habemus : Hic efl enim, Quod os Domini locutum eff,) Chri- Sos, L EE REU fcoijam exhibito , videbit omnis homo qu'z" dittus efl per lfasam Prophetam di- tiim apportas ceutem: Fox clamantis inrdefärta, c re ipfa preftari, & impleri, quod nunc EMZ[M in ! Parate wiam Domini,) Sunt verba Dominus per me, aliosque Prophetas Ts t Dess clamantis in deferto , & jubentis.Do- de Salvatore promittit, tentià ff mino mox venturo parari viam , 6. Vox diceatis , Clama. ) Quafi di- Cléftz hoflas complanari, ut fieri folet in adventu cat: ego lfaias audio vocem tnihi in- IO. Biïh*/j«m terius dicentem, & fuggerentem, C/aa. magaorum Principum. — Monet ergo, Ect mep ut omnia amoveant impedimenta, quz E£ dfxi.) Refpondi. t ) Ttom illum poffint offendere, errores fcili- Omnis caro fenum. ) Moc fuggerit cet , & peccata. L vox eífe clamandum. Exiftimo hoc Ritis, *n,uo, iftme & I folitudeme.) Quafi dicat Joannes 5 pertinere ad tanti myfterii: admiratio- ; E u ilb exiftis ad me in folitudinem: hic ergo nem, quafi dicat Propheta ; cum omnis me vos cohortante, mores corrigite, caro nihil fit, quam herba, qua facile TI8 Det metos, VT lintentie & preparate viam Chrifto , ad hoc arefcit, taimen non dignatus eft Domi- IL Ut jj ipfa folitudo invitat, ut femoti a tur- nus humanam carneim induere. ba verbo Dei, & faluti veftre vace- Fanum.) Non demelfum, & ficcum, :Ugna C m f - E Wt e$ ; te tis Ita D. Hier. fed vivum, & in prato germinans ; T. pon; 4. Exaltabitur.) Pro exaltezur , fu- hoc enim Hebraice vocatur »»vr elazfrr, "| turum pro imperativo, quomodo etiam 00 fententia quod hic habemus.. rdc ils fequentia explicanda funt 7. Quia fpiritus Domini fufflavit in dereng. Rmnp eft, tollatur omnis anfra&us, & obli- eo.) Nam fpiritu vehementi, & urenti ficcantur herbz, & flores. I?l Fn[( /1'1'0 i quitas, & omnia adequentur, & com- ïæm.ï t I Planentur. 9. Verbum autem Domini.) Licet he- vd N : J Mlttene 14i C A Pr U To Xïjo 9. Super montem excelfum afcende tu , qui evangelizas Sion: exalta in fortitudine vocem tuam , qui evangeliza: Je- collis hu- rufalem : exalta, noli timere. Dic civitatibus Juda ; Ecce Deus vefter. x i5 plants 5 Ci10 pi- io. Ecce Dominus Deus in forti tudine venie: , & bra- chium ejus dominabitur: ecce merces ejus cum eo , & opus ! *Omnis' ilius coram illo. * 11r. * Sicutpaftor gregem fuum pafcet: in brachio fuo con- Ezec. iritus Do- 34-23- gregabit agnos, & in finu fuo levabit, foetas ipfe portabit. 374 12. Qui menfus eft pugillo aquas, & coelos palmo ponde- oarn. um auicm ravit? quis appendit tribus digitis molem terrae, & liþravit IO.1I. es in ftatera. :rn pondere montes, & coll N 53 I4. * Quis —— m d Jpfe portabit.) Suaviter ducet, acfi mines exficcentur, & pereant ut fc- qu & tot- num, verbum tamen Domini, quod portaret , pedetentim pre fe agens, carnem aïï'umpüt, &ternum eft, cum ne'fatigentur : fenfus totius verficuli eft, regimen Chrifti, quo fuam gu- yuitr.) Date fir Deus immortalis. un. Gloria Super moutem exceljum , &c. ) bernabit Ecclefiam , fore fuave ; nam at humanie & agnos, id eft, plebem , fimplicem, fita erat. Sion enim terrena in edito monte & recens converfam , & fotas oves, Sdetut. ,K esperiti Evangelizas Sibn.) Qui evangelizas id eft, Apoftolos , & predicatores Sioni, id eft Ecclefiz tam Iztum nun- fovebit , & curabit; ut nihil eorum ; ) Un* defiderent , quibus opus habent ad omtis homo tium apportas. falutem confequendam , & in aliis j, quodnunc Exalta i2 fortimdine.) Nam Chri- ftus eft D'eus fortis, infinitaque po- promovendam. i Propheti 12. Quis menfis, er.) Excurrit Pro- tentia inftru&us ad profligandos Ec- 3 Quf d- clefte hoftes. pheta in divine potentie , & fapien- IO. Brachiumejs:.) Potentia, robur. tie commendationem, ur oftendat opus com ii 1 Ecce merces ejus eum eo. ) Liberalis Incarnationis illi facile fuiffe; fenfus ergo eft: Quis preter Deum menfus eft , & promptam habet mercedem, imo ipfemet eis erit magna merces eft aq uas, &c.? Hoc figget nimis. Pagile. ) Nelut pugille. LXX. Esifmo hvt ATA j admiratio- Ef opus ilius coram illo.) IMerces ope- ris per metonymiami, eft repetitio ejus- Palmo ponder avit.) Quafi palmo ma- ;; Cum omins dem fententiz, nus continet, loquitur humano more; " quæ acue qui enim aliquid palmo continet, ejus ss diDon II. Srcut paffor gregena [umm pa[cet.) Magna cura fuos reget , immo pafcet gravitatem fentit, & quodammodo duere. ut oves ; erit enim dominatus illius pa- ponderat, & explorat. n, & ficcufti ftoralis , non tyrannicus. Tribus digitis.) Summa facilitate. : mminäns ] Im brachio fuo congregabit agnos. ) Libravit n pondere montes,) Pondus j 'ï*ïn ;Wn Brachiis complectens , & ad caulas metonymice vocat ftateram, vel bi- deferens. lancem, qua res ponderantur :. fufti- äüabi;:. j WM j ln ffnu [uo levatit.) G net manu potentie fug , montes, & ænti,- & yrentd Fxtas.) Qu fctum utero gerunt, colles , & cognitum habet ad unguem pondus earum, yel jam recens enix-zïB funt. ;e;;'.) lii 142 PROPIH .E T. ISALIE Rom. qo. For! [ uis adjuvit fpiritum Domini? aut quis confiliarius 1I us fuit, & oftendit illi? z quzni, qt C àre )1. Num 2' IO. 14. Cum quo iniit confilium & inftruxit eum , & docuit ! 1107 anmurt Sap. eum femitam juftiise, & erudivit eum fcientiam , & viam füs fündami 9. 13. prudentiae oftendit illi ? 12 Qui 15. Ecce gentes quafi ftilla fitulee ,. & quaümdmentum fta- terz reputatae funt: ecce infulee quafi pulvis exiguus. quafi locuf dit cos ficut 16. Et Libanus non fufficiet ad fuccendendum, & animalia 1 Qu ejus non fufficient ad holocauftum. 17. Omnes gentes quafi non fint , fic funt. coram eo, & terrae velat quafi nihilum , & inane reputatee funt ei. M E qi Catus in teri A&or 18.* Cui/ergq fimilem feciftis Deum, aut quam imaginem 17.29. ponetis ei? tnt: & m s. R 19. Numquid fculptile conflavit faber ? aut aurifex auro *6. Levat figuravit illud, & laminis argenteis grgentaïius. * Creavit hasc; 20. For- &X DOmime y Vittutisque I3. Qnuis adjwvit /þ;rztum Domini? ) pief:ate ; 3C facrilegib, vOos O Genti- — Hebr. Qzs ponderavit , expendit , per- les, Jovem, Jovisque idolum compa- Q R trfe [jry pendit, penetravit fprritum , id eft, ratis, & zquiparatis Deo, Deumque mentem , & confilia Domini, ut eum Jovi, immo Deum facitis Jovem , & ümm, & q,fw ope, & confilio fuo in operando ad- Jovem Deum ? Wifm.) Pa -ut quam fmagimem papetis ei ? ) QI. Kümquid juvare poffet? quafi dicat: INemo. « Offendit 1/;.) Quid effet agendum. Quz poterit ex rebus hifce materia- UEIS terram cx tis imago fieri, que diving illius na- um 15. OAf fétlia fftula.) Quafi ftilla tur& vimn, atque preftantiam reprz- €üm elfe crets e fitula decidua , & neglecta , cujus fentet? Neque tamen hinc colligi po- vd tgénty feu nulla habetur ratio , immo flc.ut ftille & teft otiofum effe, vel illicitum unagi- ïk??dfm"fa " pars minitna, num üfum; nam licet imapo nulla ad O. R m Momentum flatera.. ) Vide dicta vivum Deum reprafentet , excitare ta- 11 lüh ! Deum tq Sap. II- 23. mmen pote& Dei vivi ,& veri memo- 16. Libansus: non füffciet ad fuccen- riam in animis hominum. Adde non 22. gj fee dendum.) Mia eft divinz naturz ma- colere nos imagines, ut deos, quod Qübert A tund jeftas , ur Libanus , qui thure abun- tamen faciebant Gentiles , qui in la- Qdf li, " dat, & filvis odoxatis, non fatis fit pide illo, autligno numen ineffe exi- ad fuffimenta, & animalia quz magno ftimant. f!ll )]1'-2 O ibi pafcuntur numero , ad fufficienda Ig. N* wd feulptile confavit fa- f*üf? Wat, holocaufta , quz illi debentur. äere ) In H ebr. eft: Nosze feulprile ? porm 19. Cui ergo f£nite ? ) Per digref- couflavit fa&er, ut vertunt Pagninus, Te : &Wïmu fionem invehitur in idololatriam ; fen- & Vatablus, quafi dicat: Quis adeo lo 9etn n fus eft: cum omnes gentes Deo com- vecors eft, ut exiftimet metallum illud th TV CR t in idoli formam figuratum divinita- tüty paratz fint quafi gutta, immo nihi- tem labere ? lum, & inane, qua temeritate, im- li mmpw IHQIh f 1 1)0]" LOAT RUT SXE. 143 otfiliamns 20. Forte Jignum , & imputribile elegit : artifex fapiens quarit, quomodo ítatuat fimulacrum, quod non moveatur. & docuit 21. Numquid non fcitis ? numquid non audiftis? numquid , & ia non annuntiatum eft vobis ab iniüo? numquid non intellexi- ftis fundamenta terraze? * entum - 22. Qui fedet fuper gyrum terrze, & habitatores ejus funt Us, quafi locuftze: qui extendit velut nihilum coelos, & expan- X animalia dit eos ficut tabernaculum ad inhabitandum. 23. Qui dat fecretorum fcrutatores quafi non fint: judices m e, & terrae velut inane fecit: 24. Et quidem neque plantatus, neque fatus, neque radi- imagined catus in terra truncus eorum: repente flavit in eos , & arue- ? runt: & turbo quafi ftipulam auferet eos. "fex aUto 25. Et cui aflimilaftis me, & adeequaftis, dicit fan&tus. 26. Levate in excelfum oculos veftros , & videte , quis 40. Tot- creavit haec:; qui educit in numero militiam eorum, & omnes um t at ex nomine vocat: prae multitudine fortitudinis , & roboris, virtutisque ejus, neque unum reliquum fuit. «s 9 Genti- 27, Quare olum compi« QO. For/g bgnum , & saputribile. ) fecreta rimantur ; hi enim Hebraice o, Deumque Durum, & quod cariem non fentiat. VOocantur [—7»^373* rozenim. is Joven, Sapien.r.) Peritus. g«dices terrs.) Principes, quorum, 2I. Numquid non feitis, €0c.? ) $i munus eft populis jus dicere. o]zm': "n ) Deus terram creavit, & metalla, que Velet imane fecit.) Poteft enim Deus ilce materil in.ea gignuntur, quis ita deliret, ut ing ilns d- etiam Principes folio dejicere , quod Deum efte credat fimulacrunt ex auro, Ífrequenter fecit, & ft libuerit, velut atiam repr* vel argento fculptum aut conflatum ? inane. facere, hoc sc collgi o* Fandamenta terra.) . ld eft , nonne nihilum. : eít ," redigere in icitum nndg fcitis , & majorum traditione , acce- 24. Ef quidem neque þl4nt4tm, &c.) uro nula 2 piftis, Deum terram fundaffe, & fuo Perinde ac fi non effet plantatus. Vel . excitate t loco ftituiffe ? fenfus eft, Deum Reges, & tyrannos g mem- 22. Qnmi féder. ) Qui prafidet, & aliquando ftatim initio imperii de me- , Adjenn uberfat mundum. dio tollere, antequam prolem fufcepe- deos, q Quaff locuffa.) Quod exiguum eft rint. ] qiin4 animal, vile, miferum, & brevis vits. 25. Ef cut affemilaffis me?) Velque- yn ind &t Velnut m'/ä'iltzm.) Facillime. ritur, quod creaturas etiam viles, & Sicut tabernaculum, ) LXX. sz/i defpicabiles illi adzquaverint, & deos a rvnfw."f f* eameram: rotundos fcilicet inftar ca- fecerint ; vel fenfus eft, uafi dicat] merz , & fornicis. r Nnmquid . mihi quidquam fimile, aut ii [ gt j agninu& Q3. Secretorum fi*rum:ore;.) Philo- zquale ? . Qs 400 fophos inveftigatores arcanorum na- Q6. Quis creav; £ b4c?) Quafi dicat,k : enillum iJ,hl turz. LXX. vertunt Przzcipes , ut nonne ego ? "TU etiam Pagninus , & Vatablus, qui fci- Educi? in numero.) Numerofe ; mul-- te enim funt ftellz , vel in numero ; licet ftatus politie, ac guberjpationis N EH ; PROPHETf æSAIZE, 27 Quare dicis. Jacob, & loqueris lírael; Abfcondita eft viamea a Domino ; & a Deo meo judicium meum tranfivit? D 1 29. Numquid nefcis, aut non audifti, Deus fempiternus giisque r Dominus, qui creavit terminos terree non deliciet, neque hi frtn laborabit, nec eft inveftigatio fapientiae ejus. [ L ] 29. Qui dat laffo virtutem: & his , qui àon funt , fortitu- dinem, & robur multiplicat. i Àceor 3o. Deficient pueri, & laborabunt , & juvenes in infirmi- * tate cadent. j aCCeC 41. Qui autem fperant in Domino, mutabunt fortitudinem,, pinquemus. ..affument pennas ficut aquilée, current, & non laborabunt, 1. Quis f ambulabunt , & non deficient. queretur fe bi, d. Taptarm atCu 3 Perfe £JUs 101 27 p— lnennens l ' F dhteant as düpt, CAPUT hfa. ) Tnf " MLC T tas ut fcilicet una. quzlibet fuam fervet meam . pertraufit ,. negligit , judicare l] y quales r contenminit.. l, Gï'æci, H ftationem , & ordinem, fitque, verbi ZWIW fmit gratia, hec prima , illa fecunda , aut. O8. Non defecket, meque laborabst.) ammï& 1 v Iribus tertia. Non fati.gatur in mundi gtlbernacioaïe-,. Militiaur eorum.-) Exercitum ftella- ac proinde, quam olim habuit. populi: Reum qii C at Can fim ( yum , id eft multitudinem , vel ftc: ap- fui. providentiam, etiam nunc. habet. pellantur, quod fuos ordines , &'. fia- Nec eff mveffigatio fapieutta ejus.) Wüterins ? fint f tiones tueantur , ut flellz. Ut potentia , ita Deo fapientia nom Ugl 4d i Ones ex zgmime vocat. y Plane no- deeft, qui rebus. veflris providere fciat; RUO dh tpta vit naturam. earum, feu facit adeffe, eft enim immenfa , & inve&igab:ilis. &t vubi vult, ut folent Domini, cum fer- 29. Qui dat laffo virtutem. ) Nón » i, yos. Vocanc.. folum Deus ipfe non fatigatur, fed & C w Ttlermor ,-Ut f Pra mulutudine fart-*itu.f;'i;ei:, G esoY laffis , vires , animosque reftituit. Fl "Yam multa, & moagna eft fortitudo, His , qui nom funt.) Scilicet fortes.. üm : 30- Puerz.) Adolefcentes , juvenes- robur, & virtus. Det celos, & aftra. imn p la ídy moderantis, ut ne vel unum fit, quod. que vegeti, & robufti. Abtne ejus- ordinationt, & mandato per lp infermitate cadent.) Infirmabun- Y N qfifïf:m. non fatisfaciat. | oinnla tur, & frangentur illorum vires. fem À .e ha. Qh f Q7. -éfcoudi;ta eff via mea a Do- 3l- Mutabent fortiiudinem.) [nno- N Á fs. DT zin2.) ignotus eft Deo. ftatus. rerum vabunt , inftaurabunt, integrabunt. anearum , nec illas curat. "Alument pennas, €yo. ) ,X X. penzas D. W 44 Deo mco hi &c. ) Eft ejusdem producemt , ut aquila , & divina ope Vjj ïïpfr Iw TaE zepetitio , quafi. dicat : Deus caufam adjuti fine labore current.. I.um( i L - * 145 - eondita eft. CAFP BI X (. tranfiit? ' Di]l'epmt Dominus c mpiternus um idololetris de þofehiia , € varüs, ma- gnisque Leneficiis populo "Fudaico exbibitis: quibus fuam i, neque compr 0- .bat potentiam, G betignitatem erga bomines , offendens fi- i, forti- mul C? idolorum z'mþäz*ezzz*idm , & idololatra- . Tum vantatem. - i infitmi- z.T Aceant äd me infule , & Gentes mutent förfïtudinem: accedant rtitudinen, pinquemus. ,& tu*:nxc loquantur , fimuk ad judicium pro- aborabuat, 2. Quis fu fcitavit ab Orie-nte-j'u&uml.; vocavit euhi-,: ut fe- queretur fe? dabit in confpe&tu ejus gentes, & reges obtine- bit, dabit quafi pulvere m gladio ejus ; ficut ;('c-ipula-lnæ vento raptam arcui ejus. 4- Perteg uetur eos , trænfæbit- i'rzvpäcä—'l:jï ferfn»if:æin; pedibus eius non a;pparebit. i 4. Quis i. ' F ceant ad (lze',) 'Tacite me au- Ddäl'? ix cok[bäö?ufju&' genres. ) diant. "Fradidit coram eo fubjecit. gemgs-? easque ei CAPUT Imfzi«. ) Infulas vocat infulanos, 10c eft gentes remotas trans mare fi- . Reges oätlneäif.-j V'i*&'Ori'am. de Re-» — tas , qual*es- re f gibus reportavit, Refpicit victoriam, sali ,. Greci , Hifpani. pedu Judseoruni erant quam retulit de Codorlahomor, & jligit , jl z JMgrtent fortitudinenm, ) -Roborentur aliis tribus Regibus liberando Lot ne- u Joadit.) animis, viribus, & argumentis ; ut potem fuum, en« 14« 15. ipibamitüne mecum difceptent , ime refellant ,- & Dabit quaff pulverem gladio ejus. ) ; habuit popu! fuam caufam ftabiliant ,.fi poflint. Pulverem vento raptum ; hoc eft, E£z £unuc o audierint. quantur-) Cum fcilicet me quath facile pulverem ventus. difper- ii £ git, ita facile Abraliami gl'a'ïïi;us hoftes fapientia 101 Sumul ad j'zfd[cizzkz proptuquemus. ) diffipavit. In- quo difceptabitur;bene, an male - Tranfilit in pace.) "Kranfivit fe- yoyidare Eu afb 0 fecerint, cam , me relicto ,- idelis cul- liciter , nemine ex'fuis amiffo. t ) ] [ tum tribuerunt.- Semita im pedibus ejus mom afpare- & Q. Quis [uleitavir ab eriente juf am.) £r.) lam velociter, ut£ non tam am- Abrahamum intellioit , quem Deus bulafle , quam volaffe videretur, vel seltitül X " a vocayit e Mefopotamia, qus orienta- fenfus eft: Deus Abrahamum, & He- nte$y ) qyene lis.eft Pala(tinz. brzos in deferto , & per terram Cha- U; (cquereter [2.) Secutus eft au- naan ita fanos, vegetos, & integros tenr Ábrahamus Deum vocantem ccca y [nfrnabo!- in expeditíonibus deducet, ut nullum rum Vil'e $. obedientia , nefciens, quo iret, Hebr. femitz , & tante vix veftigium appa- Jjntt- Ib I 1*,.- 8 3 reret ; nam 'nec callum pedes obdu- DaLi*. ) Pro dedi? ; omnia enim hzc xérunt, nec calcer, aut veíles attrite iab futura per prateritum exponenda funt. funt. Vide Deut. 29. 5. ) X. PWMJ Ó dim P T ; B;2 eun;'lCom,. Mezochb. flþm. F. 1 - 146 .PAR,,OPH'-E T. *I-sA'ïJE : $r Ecce 4 Qu'is htec operatus eft; "&fekcït ; vocans generationes ab guat adver *Infr. &Xordio ? Ego Dominus , * primus , & noviffimus ego fum. 44. 6. $. Viderunt infule, & timuerunt, extrema terrze obítu- qu-i conttac s p,Quzre puerunt, appropinquaverunt, & accefierunt. * L * Apoc. 6. Unusquisque proximo fuo auxili nonfut & 18.L7. abitur , & fratri füo di- n Q:ïa 22.13. Cer 1 Confortare, tiom, dice 7. Confortavit faber zerarius percutiens malleo eum, ijui u Noli cudebat tunc temporis dicens: Glutino bonum efít: & con- : eto auxiliat fortavit eum clavis,: ut.non moveretur. fantdus Lrat 9. Et tu Ifrael ferve meus ; Jacob , quem elegi, femen À- I$ Eo p bràham amici mei: - 9. In quo apprehenditeab extremis terrze, & a longinquis toftra ferran quati pulver ejus vocavite, & dixitibi: Servus meus es tu, elegi te, & non abjeci te: * I 6- R"Q.C"xü & t exula 1o. Netimeas, quia ego tecu m 1fum; ne declines: quia ego Deus tuus: confortavi te 17. Egen $ & auxilxi—gtus fum tibl : & fufícepit te dextera jufti mei, I1. Ecce Qus eorum f 102 dere iA Iinr 4- Qz&s bþ)z,;cn.gpc;mtm e—/zZ ; ö'ci. ?) ' Ut ad operum Dei , aut Chrifti famam 19 Aperi fcilicee Hebrzi inermes, & timidi tot excite profuo gentilifmo confilia agi- gentes fuis regionibus expellerent, & tabant, & fibi mutuo animos addebant tot victorias reportarent. in eo propugnando. (l; l fï:pi:i Vocans geuerationes ab exordio,) S$a- Confortare.) Mox idololatrarum fe fenis ggi;t i r ne non alius, quam Deus ; qui He- adhortantium ad retinenda, & ftabi- müm Chf&?f.—mh braos omnes ab Abraham genitos huc lienda idola. ' 7. Confortavwit faber ararius, mffc.) ufque vocavit, & elegit in populum müm, & multo fuum, & multis , preclarisque benefi- Defcribens fabros idola fabricantes, Cäpi, edem h ciis auxit. & ftabilientes; ne cadant, fimul irridet T Primus, &Y noviffimus ego [im,) Kgo eos, qui idololatriam male fundatam, Wleross qi folus hoc feci, fic dicimus Italice , /o & labentem fulcire conabantur. W lul , g Deantur. fono il primo, e P ultimo, id eft, eco Confortavit ... ettms, qui cudebat. ) li. Cönfu',;dm folus fum. AJii ita-explicant, quafi Socium laboris fui, cum quo ad eam- dicat : ego fum principium oinnium, dem incudem circa idem idolum for- t ?ü-fgf, 8 & finis. inot ii üm h mandum . occupabatur.. T ide]y, , u Viderunt in/äp!& : ,ti:ämerznt.l) Dicens glutino bonum eff.) De glu- Gentes remote audientes viQtorias non lu t ftons tantum Abrahe, fed & Moyfis in ( tenax, tino pronuntíans , qugd boflutn effet, eonfumptuix, & » 3' Affrf;æzc tranfitu maris Rubri, ac déferto, & Confortavit.) Cum clavis firmavit, & Jofue patravit, &c. agnoverunt, folidavit, ne laberetur. mfnimüs dl & veritz funt potentiam meam, Vid. 9. I5 qua eapprehendi te, ö'c) Quem te]] Y Aü/! ?ime apprehendi, & elegi in ipfo Abraha- n &17*0J Exod, 15. 15. & Jofue 5. 1. Tmo yot Y &M 'Aþpralþt'nr'fudverz?lf, & accelferunt. ) cum ab extremis terre, id eft WLApog Chaldza eum evocavi, tl Bo MG Ut viderent opera mea. Clefig Y 6. Urnsqnisque proximo fuo auxilia- IO. Suj&eþ;f te. dextera j:gii mei. ) Viliatem gen biter. ) Loquitur de gentibus , que Per juftum Abrahamum , de quo hac- mee 13 * Dpell; CAPUT .XLI. 147 tifotes ob - S1, Kcce confundentur , & erubefcent omnes , qui pu- 3 ego fu. gnant adverfum te: erunt quafi non fint, & peribunt viri, us tr? obllu- qui contradieunt tibi H 12.Q useres eos, & non invenies viros rebell es tuos: e'runfqu afï atri fuo di- noníint: & veluti confumptio , homines bellantes adverfum te. r3. Quia ego Dominus Deus tuus apprehendens manum tuam, dicensque tibi: Ne timeas ,. ego adjuvi te. eum, qui : & cor- x4. Noli timere, vermis Jacob, qui mortui eftisex IfraelL, eczo auxiliatus fum tibi D , dicit .Doïmings : & redemptor tuus ; femen À- fanétus Iífrael. r&. Ego.pofui te qua fi pïauffru*&ï t'irï&uränsr novum , habens rofira ferrantia 5 tritura " | onsinquis bis Íontes, & comminues ; & colles ] | qitt quaíi pulverem pones. r6. Ventilabis eos, & ventus tollet, & turbo äifpïefgeteosi« : quia eg0 & tu exultabis in Domino, in fané&to Ifrael lzetaberis, 17. Egeni, & pauperes quaeruntaquas, & non funt: lin- & fufcepit 1. Ece gua eorum fiti aruit. Ego Dominus exaudiam €os, Deus Iírael —— non derelinquam eos. o Chrifti lamor .18. Aperiam in .fug.ini!sv(bï) € confila ág* 2 : Ll'i?usfïumiha? &inmedio c po- imos addebant z SO In fupihis.-, A 4 X legitur ; in excelfis. E ololatrarum fe tenus. egit ,. intelligit, & pez Abraha- Sen- Qui mortui effis ex I;f/»æ/. ) Quiï af-- ïnda , & Rb[' mum. Chriftum. etiam refpicit. flicti eftis , & contemptü , adeo , ut: fus ergo. eft. Qua dextera Abraha- quafi' pro' mortuis habeamini, immo mum;, & multo magis Chriftum fi- qui a tyrannis morte mul&tamini [)'/ïfihb' ! UC- ) j fabricantess Ícapi, eadem fufcepr eorum. filios , & Redempror £m ) Qui te a tantis - fimil ürióet poiteros , qui in- iis: quafi. in. parenti- malis eripiam.. xle fundatim bus fuis , eorumque lumbis. conti- nebantur. d5. Qz!*?/i'?/;iæ??;äm lrz'?ïzr;:k!-j Vi- Onjbfmmr' II. Confuadentur.) . V i& pudefient. deris vermicülus abjectus, fed ego te: "n eripiam ,& robuftum faciam , ut fimiz Erumnt quefi.7..). Erunt res nihili, inox. nihilum futuri. lis fis plauftris dentaris, quibus agri- cole utuntür in tritu x » iioum B9 19. Rebelles 2405.) Vloftes tuos.. ra'ad grana excue Veluti confmnptio.) Veluti. id ,. ,q'uodï tienda. ex fpicis.. j 4) Ddv R [ & sonfumptum ,.& deletum eft: ferrei ff ra /ärrwzti?.)i Dehtes in: in*oäumf 13. Apprehendens manum tuam-) Ut tibianimos-addam, & in pugna juvem.. Monfes » .. E coles.) Reges, & ty-- IAViS firmavif; 14. Nol timere . t$c. udzeos in- rannos intelligit, V7. Egest, . pauperes, 6fc. ) Poc-- j f(.) Quett celligit: affli£tos: ab Aílyriis,. & paulo A oft vaftandos a Nabuchodonofor : catores qu&rebant animza. fum refriz 1pf0 vel. Apoftolos ,. &. Chriftianos. nafcen- gerium, fed non inveniebant, hoc ego tertfs tis Écclefiz, quos ob paucitatem ,. &. eis preftabo per Chriftum. 4 "o vilitatem generis , & conFemptum » 18. Flymina .. . f foures. " ]*'/,I , vermem appellat.- & coleftium donorum,. x ?ragiæy i q Is L 145 PROPHET. ISAIAJE porurm fontes: ponam defertum in fta " gj Ect gna aquarum, & ter- qon elt: a ram inviam if rivos aquarum. " 19. Dabo in folitidinem cedrum ,- & | fpinam & myrtum ,& j$, 9uic bit nomen ? lignum olivae: ponam fimul: in /defel'to- aþi'etexn , ulmum, & buhxum Ut plaftes c 20. Ut videant,& - fciant, & rrecogit*ent,& intelligant pariter, ^f Quis quia manus Domini fecit hoc, & íanttus Ifrael creavit illud. pio, tt dic ar. Prope facite judicium veftrum, dicit Dominus: affer- que prexdio te, fi quid forte habetis, dixit rex Jacob. z. Prim 22. Accedant, & nuntient nobis, quaecumque ventura funt; vangelittam priora, quae fecerunt, nuntiate : & ponemus cor noftrum, 4 Ev & fciemus noviffima eorim iret confin , & quae Ventura«funt , indicate nobis, 29 Ecce 23. Annuntiate, quae ventura funt in futurum, & fciemuä, Tane fimyla : quia dii eftis vos: bene quoque , aut male, fi potfeitis facitg': E ———! füinemus: vide & loquamur, & yideamus fimul. 24. Ecce nf qui Q JUEU T P?mtm a'g[är)km ;nfdgnn anq'—mzvrm'nv; ) | 22. Priarrai;, "gu& faerunt . ,n?znti.«te.) dictdi modp Faciam , uti defertum Ial'idum hifce Ipfa compellat idola, quafi dicat , o aquis redundet. " idola, fi divinitatem habetis, often- müm dlod, Qu dite vos divinam habere fcientiam pr&- do &l &&ros Terram inviam.) E re'peïtitio ejus- 24 Brilg]s dem fententiz, $ zteritorim., futurorumque cognitio- U5 €x nililo cr nem. Dicite, quid Deus a principio, 19. Dabo n folitudinem, &fc.) . Fa- & ab zterno fecerit, cognoverit , de- Oi Vt/rgg, ciam , ut hactenus inculta gentilitas , creverit. YO il £, Apoftolorum przdicatione exculta, ar- o 7 E Ponemus cor noffrum.) 9iila nobis bores snultiplices , & pulcherrimas explicare potueritis, vobis credemus, Q eleyy /'D( $ Virtutum germinet. * L * & audiemus ftudiofe, cognofcere fa- qudm* EOS, .25' S"./;'I'le', l Et fpinam.) Mebr. eft m fizta, tagentes noviffima, id elt, que ven- quod idem eft cum ligno Seziz, qu tura funt. nft'.ïtisar üment eft arbor in deferto proveniens , odo- Eorum. ) Referendum .ei'c ad ve- 1vx'nit':atem ofle - rata , & cariem non fentiens , cujus cem ?riora, id eft, ea, que longo fUlb H or Hlamum, & frequens mentio in Sacris Literis. Mo- poft tempore poft priora illa even- Catur fpiza, ia quoad fpeciem fimi- tura funt. Ntte, fciliceta lis eft fpinz a À : bz. 23. Sciemmus, quia Dii efz.) Nam mmlïe, frilis. ! LrT it HO oO. Crecvit slInd teflimontum: divinitatis eff veritas. di- MATY id eft fecit. ) EXX. q.oj?,endft , winmatiogis , ut ait "lertull. Apolog. Inen cap. 20. . "]VOWW Q]. Prope factte judiciukz '.vej?rkhz ) Beze quoque a st mal&. ) Aliud ar- Mdg;&T Ego argumenta mezm divinitatis huc Des, Ro !u;) gumentum, quod idola non fint dii, ufque propofui , vos o Gentes, fi quid ex eo fumptum , quod nec nocere pof- Tofe, ) habetis pro idqlis veftris, nunc pro- fint, nec prodeffe. 1297 2 L ferte. * n Logquamur , -65 ."videamus fennt. ) [)h Forte.) Validum argumentüxm Hoc. ipfum coram videamus, & exa- Aem läc Previd CATPUT hi 149 um, & Feï. 24. Ecce, vos eftis ex nihilo, & opus veítrum, ex eo quod onon eft: abominatio eft, qui elegit vos. üyttum, & 25. Suícitavi ab Aquilone , & veniet ab Ortu folis: voca- , &ouxum bit nomen meum, & adducet Ma ut plaftes conculcans humum. giftratus quafi lutum, & yel- mnt pariter, 26. Quis annuntiavit ab exordio, ut fc,ïa'mus,' & äïpfin.ci- teavit 1llud, pio, ut dicamus: Juftus es: non eit neque annuntians , ne- jnus: afet- que preedicens, neque audiens férmones veftros. 27. Primus ad Sion dicet : Ecce adfum, & Jerufalem e- 'entura fünt; vangeliftam dabo. y noftrum , 28. Et vidi, & non erat ne que ex iftis quisquam, qui in- Jt,.indicate iret.confilium , & interrogatus refponderet verbum. 29. Ecce omnes injufti & vana o À pera eorum : ventus, & & fciems, inangümulacm eorum. eftis facite! Z E] CAPUT ininemus: videtur þräfp—ond-ere Italice 2 ïcce difceptatione, & .judiöio prd eo fen- --.-.- Phrafi, ï..qua dicimus ; — Fare queffo, tentiam feramns, dicamusque, 74/£ws e pox "venite, e parlevemo smffeme: quo es, id eft, £ua caufa jufta eft, jus a 71 Mn!ialt.) dicendi modo fignificatur eos , pri- £e ftat, jufte Deus haberis, & coleris, xfi dicit , 9 mum illud, quod exi habetis, 0sf do effe facturos. gijur? nullo mo- Non eff m ue annutiau:. ) Mlulta eftis faxa, ligna, nihil deciditis, e[cientam pree -24. Exwibio,) Quia cum cgterïs re- nec ullus vos loquentes audit. pgue Cogpt- bus ex nihilo creata funt. ais 2 prinapo 27. Primus.) ÉEoo, qui primus fum, Opus -:warum,) Pafïï.ve, id Bnï ; quo & omnium - Deus : fde» fe lo—quitur in cognoverih i yos idola facta eftis, fabrica veftra. tertia perfona. Adbominatio,) bominabilis. Eece adf/unr.)Quitibi futura prædicänt. 8iillanobi Qui elegzt vos. ) Ut coleret tan- quam- Deos, Evangeliflam dabo.) . Yiam, aliosque ais credemus, Prophetas, qui, quafi Evangeliftz ,. ! cogno egre 95. Su[citavi, €'c.")Qua in vobis divi- boni fcilicet. nuntii portatores , nun- | dii g t nitatis argument irequiro, ego ad meam tient Jerufalem , qux futura fant pre- divinitatem oftendendim jam prídem ego cipue ad Chriftum, & ad ejus Evan- TT & x exhibui ; nam ut fupra dictum eft, gelium pertinentia, Abrahamum, & in eo Ifraelitas ab Ó- 29- Et vidi, €/c.) Sunt verba laiz, 'TOra il " evelle riente, Ícilicet a Chaldea, & e Septen- £rione, fcilicete Mefopotamia, adduxi, fenfus eft; ad hzc interrogata , & argumenmta nemo jn deorum fuorum jii t*/tf) N Vocabit nomen menm.) Colet, & in- caufa refpondit, neque confultavit de qenili P* vocabit nomen meum, vel coluit , & adornanda refponfione. Itaque con- T j. Aphtg invocavit. cludit pronuntians contra idola , ut u Magifératus, ) Magnates, Princi- d habetur verfítculo fequenti. l Md v pes, ege's.- 29. lzjuf;.) Injufti, & injuftam j m fint (ii Plaffes.) Vigulus. caufam fovent, caufa cadunt, & con- Ja j pon Humun-.) Lutum, argillam. demnantur. g n 26. Quis amnuntiauit, &fc, ?) Quod Vana opera eorum,) Pafhve accïpï-» ex vobis, o idola, harum rerum ordi- tur, ut fupra n. 2 ]u f""//' ) T cum idola funt. 4. Pexditur jopera , j mify nem praevidit, & pradixit? nt in hac ?5O PRO QP HET. ISAI JE OCOeAPUT.XLI. ) Nute : P*m; fibi complaceat in filio Chriflo , cujus voirtuter, & opera ;, Tijudicium . Hec que fatiurus e[l , propbeta: explicat., exbortans univer[as. gentes &05: firmat ad laudem , €? gratiarum aclionem: addit quoque , malos, idolo- pulo, qui'e lairas, €? iungratos graviter a Domino- puniendos ,. pluri- 6 Ego D muutm conguerens de ingratitudine ferzoo- mum tum, vum Dei. lucem genti 7. Ut ape * Matt. Y. . '*C*ïce fervus meus; füfcipiam eum, e'I-*fä&us mmeus, compfa; 1 vindum I2.18- cuit fibi in illo anima mea : de 3 di fpiritum. meum ffupexr* 0. * Epo: eum;. judicium gentibus proferet. 4 alteri non d 3. Non clamabit, nec afpiciet per fonanm » n:eþ" audiïetur"vox [ 9 Qu2p ejus fortis: anpunto: aj 3. Calamum qua ffatum non conteret , -& linum fumigans 10. Cantat mon extingugt ? ig ;veritgtc. educet judicium. À 4 Non* 5-—:——.. Ervys meu«:-. ) Intellieit Chri- Meo audietur . E,f'c.).,) Solent, quiïv d Nor enit r I- S ei; üa- ira exardefcunt, ita altum loqui, ut 105, vultoofrs ftum, qui fervus eft D a vox eorum.extra domum. a. prztereune emgnus. tenus formam. fervi affumpfit -':1,.18 tibus exaudiatur. 2" Bhomo;. J tyrbalens, Sufeipiam enm. ) Hebraicum TenN - g« Calamum quaffatum mon 'c-bn't&ref..): Rtürie Ti Summe manfuetus erit ; nam rem vi- ViOrisQue tor etbmach fignificat eo: modo fufcipere, &R quomodo pater filium fuftentat , & in lem cceptam frangi , five. qua- inibi ulnas accipit, & fovet.. eft, ut frangatur , prorfus. non. come Dier pong; j Eletiu;. ) In ducem belli fpiritualis minuet.. lts Cheife ele- mOftEm f! À ati eontra diabolum, ( peccatum Linym fumigaus non extia guet,) Nec: &us. etiam: im filium dilediffimum.. myxam, five ellychnium ex lino extin- ite fs. Huc' allufit Deus Pater, cum Chrifto guet, licet oculis, & naribus fumo tam leztm ly, baptizato intonuit: Hjc-eff ff/fius meus moleftiam afferat, fignificatur hoc du- bfl) Genees dilelus, 9miquo mibi.complacut.. Miatth. plici adagio Chrifti: manfuetudo , qui JRateinipfr 30 17' imbecilles in fide, fpe, & charitste ,. * Das fug Spsritums meum. ) Septupli non clamofe, nec contentiofe incre- c;;m-, de titum, & Vitim. quo cap. II. n.2 pabit, & opprimet, fed faftentabit,, E J&ifitum. ) 4 Judicium. y juftas leges , verum , fovebit, fanabit, & accendet. '"Pau- Wtentig. juftumque Dei cultum , & veram ju- lo aliter Maldon, quafi dicat: Chri.. £)l þ,ai'az' ftitiam ,. & fan&titatem.. ftus. camv manfuete , quiete , & at X É) [ eleä*'» ; . cimï 2. Nem.clamabit.) Non erit clamo- vente ambulabit , ut etiam fi fuper M Itta füs , nec. contentiofus , unde Matth: arundinem quaffatam amBularet, eam. licer CQXXA 12. Ig. vertitur : : Nen:ccogtendet , exit tamen non frangeret; aut fi fuper li- ROrum w j manfuetiffimus.. Tiem ra!h ter num, aut Ruppam fumigantem incede-- Neque accipret perfimam,) Jufteenim: ret, eam tamen nom extingueret.. p,þ f/'mül M judicabit, & favor, & g In veritate educer , ff ilum. Jocum. non. habebit.. ratia: aPud judicabit.. j'fd'."'"'"")ft Vere entän, dïdu LU fa) Deticul. CAPUIT X 154 : 4 Non erit triftis, ne E . que turbulentus: done c ponat in terä ; € qjut, ta judicium:. & legem ejus infulae expe &abunt. 2187 Gutts * $. Hsec dicit Dominus Deus, creans ccelos, & extendens f l T0 [ ij J ] ( £0s: firmans terram, & quase germinant ex ea: dans flatum po- pulo, qui'eft fuper eam, & fpiritum calcantibus eam. it, furi- ó. Ego Dominus vocavi te in juftitia, & apprehendi ma- num tuam, & fervavi te. lucem gentium. * Et dedi te in foedus populi , in :ïfäï . g. Ut aperires oculos coe &rtïm, & educeres de QU compl:a€ fconcluïïof zeum Rüper ne vinttum, de domo carceris fedentes in tenebris L 8. * Ego Dominus,.hoc eft nomen meum: gloriam -meam , pg. udietur vox alteri non dabo, & laudem meam fculptilibus. 489 IID n 9. Quze prima fuerunt, ecce venerunt : nova quoque ego anpuntio: antequam oriantur, audita vobis faciam. m fongans 1O. Cantatex Domino canticum novum, laus ejus ab extre- Inis X — -'--"' l ho'! — 4. Nom erit £r£flis, ) Di'Hï-gillis , mo- Iz fædw poprli. ) Ut compler etur X Sgent, qui rofus, vultuofus., fed facilis, affabilis, lum loqiis it paiCum, & promiffum Dei de mit- benignus. tendo Meflia, & in reconciliationem m a,præter.eun-. Nec zzerbulentus. .), Sed fümma cam humani ciendam. generis tuo. fanguine fau- 5 771 'z'Mf";fr) matüritate , quiete, modeftia , Ori$., córporisque compofitione omnia fa- » Lwcem geutium. C hriftus d;e fe di- ; pum Tem Yi ciet. xit: Ego fz» lx mundi; attulit enim fige qie»inbt Donec pouat interra judicium.) Non r[us 10n. c07* lücem EVan'gelicæ veritatis. defiftet :Chriftus tota vita ufque ad ". Ut aperives oenlos cecorum.) Chri- mortem fua patientia , & man(uetu- ftus enim , & corpora illuminavit , dine inftruere, ac docere , donec in & mentes. extin;gu-'f j Nec: m ex lino Grtit terra legem Evangelicam ftabiliat. De conclafione.) De carcere infide- garljus umo Infula.) Gentes rgmotimmæ, & trans litatis vitiorurh, & fervitutis diaboli. ficitur foc d- mare in infulis habitantes. G. Ego Dominu.) Hebr.ego Jeheva:; à rznlïzetudo; g &. Dans flatum p quv/o., ) Dans fpi- eft enim Jehova proprium nomen Dei, , & Qunatér gitum, & vitam. idem cum eo, fzz, qui fu. Vidrev atentioft at Et fpiritum.) Ef repetitio ejusdem Eixod. 3. 14. & cap. 6. 3. fententiz. d f-&emabm. «Ler:. ) ldolis, ut patet ex fe- ccendet - aV .. 6. Vocavi te.) igo Deus vocavi te, quentibus, elegis & excitavi, o Chrifte ! Qu prima fzæriqu, ecee e'venerunf.j i dicit: V quïete ) -a $ufiitia.)' in juftitiam, ut fci- In Hebr. ut vertunt Pagninus, & Va- eriti ü/fuper . licet. collapfam juftinam , fanctitatem, tablus, habetur: Prora venerusut, um omorum probitàtem , & veram religio- fcil, ventura przdixeram. ymDularet a nem reftitueres, "m j- Nova quoque, 6c. ) Ut killaA evene- antam Dd ppreheudi manuwn tuam. ) Kavi, runt, fic etiam hzc evenient. f u aftentavi, deduxi te. Io. Cazticum zovum. yringuee V' ] Servavi te.) vobis beneficia annuntio. ) Quia üova ia ) : Illa;fum inter : hoftes, && pericula. Lats ejus. ) Audiatur, celebretur,refonet. 152 PROP'H'ET.., ISAIJE - müsterree: qui defcenditis in mare, &plenitudo eius, infu- n Def ^v ]g, & habitatores earum. * D erom exd 11. Sublevetur defertum, & V civitates 'Ejus : in domibus ha- bitabit Cedar : laudat ficiem. " 15. Ed clamabunt, e hæabitato-res petrae, de vertice montium z quas jgor 12. Ponent Dom , inokg'xoriam , & laudem ejus in ixäfulisiniin- tiabunt. z Tam eis J'n; non dereli .13. Dominus fic u t fortis egfedietur, ficut vir præïiator' fu- l Con fcitabit zelàm; vociferabitur, & clamabit; fuper inimicos fuos vi confidt confortabitur. 1. Surd I4. Tacui femper , filui, patiens fui, ficut partu riens lo- fimul. rg. De- 19. Quis quar: diffipabo , & abforbebo gromtos d Qu dejcendttis ip mare.) Vos, qui rabilem, & magnificam vi&toriam Dei; QUs COeCUs mare navigatis, cantate Domino. & Evangelii per Chriftum. Plenitudo ejus.) |Mlaris, id eft, ut Sicut forris.) Forerius vertit: ffeuf 29 Qu fequitur, infulg, & habitatores earum. £/g45... Aliqut. Chriftum . intelligunt ; düres, D0f; VMel:naute , & vecores , nam apud ahi Deum, qui per Chriftum hzc pa- i ED Grecos nAqeouasra ve&ores aliquan- travit, fed fenfus eodem redit. do, & £miférag fignificant. rgt]egem, II. Sublevetur defertuzs.) Cedareni, Sufcitalit zelum. ) Indign'atïonem contra diabolum ex amore erga genus o id eft, Arabes, alizque gentes in de- humanum. ferto habitantes, ideoque tota genti- flium Rragem liras hacenus deferta , & depreffa , Vocif: er;zbitzzr*, £5 ' clamabit, ) Ut fo- D anhehs fnrig lent milites in bello, cum hoftes a 5 nunc fe erigat, letitia exiliat , exultet, grediuntur. : COgat , apiran attollat vocem , & jubilet Deo. trahere al y In domibus babitabit Cedar.) Nam Confortabinur, ) Pr;æval'ebit; LXX. mendum, retulerunt ad clamoris vehementiam ; Arabes, & alie gente; feritate depo- W Deferzg; fita, non amplius in defertis, & fub habent enim: CZazzabt /upär' irïimiæ; U5 ériti. éved] pellibus . vivent , more Nomadum , fuos cum fortitudine. Témpha idoloy fed i domibus, vicis, & civitatibus 14. TacHi femper.) Sunt verba Dei Tonam f]t;m ; 2 focialiter cum aliis , poftquam facra loquentis , quafi dicat, jam multis fz- AU flgmimy Chriftiana futceperint. Id ad literam culis idololitriam , & alia hominum AUtitibns er videmus hodie impleri i Brafilia, & vitia tacitus , & patienter tuli ; non £&ota India. Occidentali. . amplius feram. Tf juti o l Hoc eft , quod ait IIS ls p & Petra.) Metropolis eft Arabie, que Ayoftolus ad Rom. 9. 22.- x fimzif I Dycy; inde Petrea cognominata eft. Per imomulta (aptentia ^ ferifum. vafa tr& 41&4' m Kin*-' eenrilitti v " Synecdochen oinnes Axabas, & bar- PM'DJ.) D1 ft ( baras nationes intelligit. Semper.) LXX. « fecule , qua? di- Clemabmef.) btiam ïpfi cantantes , cat, diu. Hl( 'UFI'A4 &i Ur- parturiens lagzmr;) Qiue ex vi & um p TOph & phufu m dantes Domino. r d | 12. Pmeæ!.)-Dablmt. doloris cum fotum. emittit, fremit, y prox & rugit. 17' CWW", li. Remotis gentibus. Diffpate, & ab[orbelo.) Defolabo, Cültores mï H L ANwnrabust.) Ad alias etiam natio- & deglutiam fimul omnes inimicos clam, i NY nes veri D'et cognitionem deferentes. meos. Aliqui vertunt ; -4xbelabo, 6* BP op fs inforbebo pariter. . "Vantam edam ho- ttorfüm fgm Dammm ; £«) Defaibit admi- bj t Q ") CA PUT XLIL 153 - eus, itfie ;1*5. Defertos faciam montes , & colles, & omne gramen domiboshe- eorum exficcabo; & ponam flumina in infulas, & ftagaa are- faciam. i;e ftontium 16, Etducam coecos in viam, q üam-nefc'iunt, & in femitis, lare eos faciam: ponam teriebras co- infois nim- : quas ignoraverunt, ambu ram eis in lucem , & prava in re&a : haec verba feci eis, & vaiator f non dereliqui eos. 17. Converfi funt retror fum : confundantur—confuüone, jmicos füos qui confidunt in fculptili, qui dicunt conflatili: Vos dii noftri. -18. Surdi audite, & coeci intuemini ad videndum. artutiens lo« 19. Quis coecus, nifi fervus meus? & furdus, nifi ad quem j. De n vidorium Jl nuntios meos mifi ? quis coecus, nifi qui venundatus eft? & - quis c cecus , nifi fervus Domini ? iltum. tiS vetit: /ïmf 20. Qui vides multa, nonne cuftodies? qui apertas haþe—s aures, nonne audies ? m iotelligurt hriltum hac pt- 21. Et Dominus voluit , ut fan&tificaret eum: & maenifica- em rel ret legem, & extolleret. ïndigmionem 22. Ipfe more erg& g enus I8. d videndum.) ftium ftragem , ut ex defatigatione Ut Veric(itgxn p |galit.) Uche anhelus fpiritum frequentius ducere affequi , & videre poffitis. cum hoites 4 cogar, afpirare , & infpirare , ftve I9. Servus meus.) Populus Judaicus. Nuntjos meo$.) Prophetas, & ipfum attrahere ad pecus eftuans refrige- Chriftum. r gbir. DX* randum. I3. Defertos faciam montes.) In qui- Qui venundatus eff.) Eft epitheton ; setmenttt bus erant excelfa, id eft, altaria, & fervi, qui tot dona accepit a Domino, Iälf ("?" i]f!/m(ü! ut iis folvendis non fit par, nifi fe templa idolorum. Ponam flumnina im infulat.) In ari- ipfum ei rependat, & in fervum ad- $u vea D. dam: flumina , & ftagna. arefaciam. dicat, & quafi venundet. jg- Fluminibus etiam minatur, quia Gen- QO. Qui "vides mulra.) O Ifraelitg, quibus per prophetias , revelationes, ä g hqminum tiles juxta ea ob locorum amonitatem enter Ub U diis fuis aras ftituebant. & fcripturas multum caleftis luminis. c d. n a I6. Ducam cecos £m viam.) Cece communicatum eft. ) j Syfh'mdf Nonue cufftodies ?) Cur non cuftodis gentilitati veritatis lumen impertiens. /;;rl n i* Prava.) Diftorta. legem, & ea preftas opere, ad que te obftringi non ignoras. Héc verba feci ei.) |d eft faciam ; OI. Et Demimus volut, uf fndif- .f quääï u eft enim prophetia verba, que fa- €arer eum. ) Quafi dicat : non Dei j & &urus eft, proxime ponuntux n. 18. in) culpa, fed populi malitia factum eft, mittle yems 17- Can*ve;f/'z;zt retrorfum.) Mleos ut furdus fieret, & cocus. Nam Deus, cultores fervabo , idololatras vero pu- u antun in fe erat, voluit eum fan- pdolibor defaciam, ipfique vim, & Iucem Evan- & ide) 0. elii non fuftinentes convertentur re- ificare, ideoque legem dedit, Pro- fe : phetas, Scri pturam , fac;as caremo- )zbe Af erorfum. nias, &c. f 1 DBilél. eum Com, Menoch, T. F. U m "T j w PROPHET ISAI]E IS'4 ? Cu 22. Ipfe autem populus direptus , & vaflatus ; laqueus ju- - venum omnes, & in domibus carcerum abíconditi funt: fa&ti pef ent & funtin rapinam , nec eft qui eruat; in dlreptlonem nec eft flamma n0: qui dicat: Redde ^ QLM : 23. Quis eft in vobis, qui audiat hoc , attendat , & aufcul- deo 10p! tet futura. 4 E)x xl—v 24. Quis dedit in direptionem Jacob , & Ifrael vaflantibus? epo dilex nonne Dominus ipfe, cui peccavimus 2 Et noluerunt in viis tüa. ejus ambulare, & non audierunt legem ejus. $ Nol femen tuur 25. Et effudit fuper eum indignationem furoris fui, & for- te bellum, & combuffit eum in circuitu, & non cognovxt : 6. Dican & fuccendlt eum & non intellexit. fer filos m CAP D XEUL ?. Eton Populum credentem. [ecurum facit , ejus ex univer[o orbe multz- C« um plicationem futuram promitiens, cum enarratione prateritorum : EXX ac futurorum Dei erga. populum fuum bene]ïczorum , quibus fe n ]0 llïx Jolum verum. Deum e[Je comprobat : addita gravi expo[tu- QUE m 'frh latione adver[us S'udaorum ingratitudi- m 'V'h fmn t P 0£n. Oe;mr te d Vr [ïl) T nunc hæc dicit Dominus creans te , Jacob , & for- fEA f]lwm« "E lfn mans te, Ifrael: Noli timere, quia redemi tey & voca- gEI vi te nomlne tuo meus es tu, 2. Cum uit hcg P ebm E£ magnificaret legemy, €y extollerer.) 24, Cu;.) Contra quem Forma, f Legem magmfïcavm, extulit, & de- Noluerzzt.) Noluimus, vel intelli- clamwc tot/ceremoniis, tanta Levita- m hon()?tx»ü ] git decem tribus, tütis tomm rum, Sacerdotum , & Ponmflcum ma- Q5. Super eum.) Populum Ifrael, ldem, &f jeftate , tot tantisque xmracuhs Q victoriis, Et farte belluu. ) LXX,. Z pravas Rfdf ii ?. f luit adverfuüs eum belum. pt»l &BB )g 22. Direptus, & va/iatw,) Sceleri- Deus Per C'H Ll ribus fuis fe ipfüm rapinam demoni, Combuffit eum im eircuitu. ) & hoftibus fuis objecit. per AITyrlos decem tribus , & totam Vooy i. Samariam circumquaque 'vaPcavu:, & | WII tJum ( Yo Laqueus juvenum ommes.) Fortiter combuflit. W Mftþf ei illaqueati, & Romanorum armxs, & Pcratdgemgitlbus, quafï quEIS, captt. Et mom cognbvit.) Vitiam cum va- L C!lm irg ltaque Laqweus juvemum , idem eft, ftaretur, adeo ftupidus fuic. jMd PE Ex fj ac laqueus fortis , & validus. Í. /£Ec dicit. Dominus , &fc.) Alo- 3 W Hebreo verti poteft: Laqueus inommni- quitur Hebrxos Bdbylone Cd- P/zrg Y prc £us. foraminibus ejus, id eft, nufquam Al exire poterunt , ita ubxque eis ten- ptivos , eosque liberandos predicit, nt & dentur infidiz. . fed füb hoc typo altius aliquid intel- deü* eï?eu hglt, fcilicet liberationem fidelium a Nec eff, qui ditat redde, ) Qui captivitate peccati , & diaboli per ]atm lmmm Chriftum. Dn, & vacy de illis e captivitate liberandis cogitet. Itaque typum , cum anti- bmï l;lb & CAPDT XLHL 155 laiets jt 2 Cum tranfieris per aquas, tecum ero, & flumina n on o- 2 font: atl perient te: cum ambulaveris in i gne, non combureris, & , tec lt flamma non ardebit in te. n 3. Quia ego Dominus Deus tuus fan&tus Itrael falvator tuus, BEUPUE dedi propitiationem tuam JEgyptum, /Ethiopiam, & Saba pro te. 4. Ex quo honorabilis fattus es in oculis meis, & gloriofus: valtantibus! ego dilexi te & dabo homines pro te , & populos pro anima runt in. Vils tua. s. Noli timere, quia ego tecum füm: ab Oriente adducam ; fui, & fote femen tuum, & ab Occidente congregabo te. « a Cogaovit ; 6. Dicam Aquiloni: Da: & Auítro: Noli prohibere: af- P fer filios meos de longinquo, & filias meas ab extremis terrae. 7. Et omnem, qui invocat nomen meum,in gloriam meam 2 orde muli- creavi eum, formavi eum, & feci eum. at U 25 .8. Educ ;, qulur f typo permifcet, ïjamque dicet aliqua, tium , te liberavi. Vide hiftoriam af que magis typo, jam quezdam, qux fupra c 20. & 37. Pro Ecclefia Chri- magis antitypo conveniaat. füiana perdidit Deus Gentes illi ad- Creans te facob.) Deus peculiariter verfantes, juxta illud Proverb., II.9. dicitur Ifraelitas creaffe, quia miracu- Juffus de angufiia liberatus eft, €5$ tra- lofe Abraham ex Sara anu , & fterili derur t'm/:im pro eo. ob & f genuit Ifaac, & Ifaac ex Rebecca ge- , & YOCE 4 Ex q40.) Pro rationali particula , Cuft nuit Jacob , ex quo prognati funt accipiant Hebrgi, 9z4; eoquod. Po- Hebrzxi. teft etiam effe temporis ; Ex quo fem- üem Formans te.) Feci te tanquam vas pore. Papninus, & Vatablus vertunt: in honorem, Íegibus, & fanctis infti- Ex quo pretiofus feiff £m oculis meis, tutis formavi, ut effes mihi in remp. glorsofus fuift;. delem , & fan&tam. Dabo. bomznes pro fe.) Sicut /E g- yulum Tfrael ptios, & /Ethiopas dedi pro te , ! c UW g m Redems te.) Éx captivitatibus ngy- pti, & Babylonis, & tandem diaboli dabo Babylonios; hos enim Deus per ht per Chriftum. Cyrum deleri voluit, ut Judzos libe- [e raret. Sic pro Ecclefia po r cut ) & totart Vocav: te momime tuo.) Mocavi no- aut evertit, aut cónvertit. pulos Deu? ;r'[blls ! men tuum, volui, ut nomen tuum ef- fetv, AMetus es zz. Er populos, &c.) Eit repetitio ejus- ( valtii dem fententis. 2. Cum tranfreris , €96. ) Ego tibi paan m Y adero, & a periculis incolumem prz- 5. db Oriezte, &c. ) Éx omnibus j fuit abo. orbis plagis colligitur Ecclefia Chrifti, ^ 2 omnibus aationibus ei nomen dantibus, Alo Dedi prap;ti;ztioneäz tnam (Egy- 1] ] bylore " ptwm.) Pagninus, & Vatablus ver- 7. Et omnem.) Particula, &5, eft cau- tunt: 4ed pretiumgs ruum F oyptum , falis. Quia omnem, &c. id eft, effeci ,^ ut. Sennacherib. Ífrael ) ql iil i* Lg gloriam meam ereavts eun.) Crea- fl j 4 jam imminens, ad vaftandum /Egy- vi, formavi , & feci eos fideles, aut 0020 j h ptum, &c. verteretur, atque ita re- Chriftianos, ut nomen meum cele- (iabo peï gnis illis ei objectis, quafi in tui pre- brarent, & invocarent. j Ant* Pum, a 196 PROPHE"T. ISAI ZE y. fac g. Educ foras populum coecum, & oculos habentem 5 fur- | dum , & aures ei funt. Propter vos & Chaldeo: 9. Omnes gentes congregatae funt iïmul, & colle&ze funt tribus: quisin vobis annunüet iftud , & quse prima funt, au- 15 Egol 16. Hac dire nos faciet? dent teftes eor z üm, juftificentur, & audiant, 4. & dicant: Vere. quir torrent 1o. Vosteftes mei dicit Dominus, & fervus meus, quem T Quie elegi: ut fciatis, & credatis mihi, & intelligatis, quia ego ipfe fimul obdor fum: Ante me noneft formatus Deus, & potít me non erit. num, & ex: *Ofex IL^t*E $. Nem vo ínm, ego fqm Dominus , & non eft abíque me 13- 4- falvator. 1.* E« gno(cetis ea 12. Ego annuntiavi, & falvavi, auditum feci, & non fuit in vobis alienus: vos teftes mei, dicit Dominus, & ego Deus. 20. Glori 13. Et ab initio ego ipfe, & non eft, qui de manu mea e- qua dedi in Dopulo qreo ruat: operabor, & quis averæt illud? ^ I4. Haec J — —— Io. Ves.) [fraelitz. 8. Educ foras. | E cætu- fidelium Qhuia multis bene- benfiria Técip ejice, o Chrifte! per te, & per Apo- Tefles mei. A fünt, ftolos. ficiis affecti, & recenter a Sennache- It gg g//]a 4 Populum cecum. Judzos. Hoc eft, rib liberati. I2. Servus mens.) Miqui putant intel- & quippe f quod ait Chriftus Matth.. 8 Quemvitz, & . Filis regni ejicientur i2 tezebrab ex- ligi Cyrum , alii lfaiam ipfum , alii . (j t E. teriores, verius Chriftum , qui etiam fupra c. Es oculos babentem.) Qui : voluntarie, I' nl I vocatus fuit Servas De; ; m, quis prh & fuo vitio cccus eft. eít autem Chriítus teftis, quia di&is H M//,) M etra.u.) De Q. Ommes gentes, 65c.) Redit Pro- verba Prophetarum confirmavit , & Ti w pheta ad difceptationem cum genti- factis, quia in ipfo illorum vaticinia bus, & earum idolis fententia eft, adimpleta funt. Otniaone robe Ego ipfe fsm.) Scilicet Deus. ylonis frns; congregentur omnes gentes cum fuis Hs pyr räo, lis. I2. Jinnumiaw'.) Futura. j typug e& CW Tribus.) Nationes/. Quis in vobis amnuntiet 1féud?) Hoc Et falvavi,) Salutem attuli, quod Catirtate o D0- idola facere non offunt. ? Watibis f myfterium redemptionis mundi a D Cc- Anditum. feci.) jft idem , quod di- | eäifn Bbihs , teftate demonis , & fundationis xerat Azzunzttavt. | N clefie quis deorum: agnovit ? Quis Ultrg cie predixit ? Non fuit in wvolbis alienus.) Cum hec NIRO. Vei mirabilia ad veftram falutem fierent, Pt r 41 Et que prima [unt, audire nos faciet ?) nullus erat in vobis Deus alenus , r t Vide di&a cap. 41. num. 22. nulla idola colebatis, fed me tantum: füp Eorum.,) Oraculorum fuorum. a Xf l Jeflificentur.) . Caufam fuam juftifi- ergo illorum mirabilium ego auctor *-Idmdnkm ut. elt fre cent ; probent fe effe deos ex przfa- Vos teffes, ($c. ) Vos ergo teftes dmnb üs, d quW p gio futurorum. Et audiant, €/c.) Et populi hoc eftis, quod ego fim Deus. M Crpq ] teftimonium audiant, & dicant: vere I3. E? 4b initio ego ipfe.) ld eft, Tiüm I funt hi dü. I [ In m4r/" que olim a principio majores veftri . ; 47'"« lipr, — CAPUT XLIL 157 ehiem » für..- 14. Hac dicit Dominus redemptor vefter, fanttus Ifrael, Propter vos mifi in Babylonem , & detraxi vettes univerfos A ollee fünk & Chaldaeos in navibus fuis gloriantes, ima fünt,qv 15. Ego Dominus fanttus vefter, creans Tírael rex vefter. "m audiant,x :6. Heec dicit Dominus: qui dedit in mari viam, & in a- . quis torrentibus femitam. NG P i fLeus, quet 17. Qui eduxit quadrigam, & equum, agmen, & robuftum; juia ego ipí ' fimul obdormierunt, nec refurgent : contriti funt quafi li- h& 107 eti num, & extin£li funt. t abfque me 18. Ne memineritis priorum, & antiqua ne intueamini. Ig. * Ecce ego facio nova, & numc orientur , utique co- 2 Cor, T f gnoícetis ea: ponam in deferto viam, & in invio flumina. X« I*. & ego Deus. 20. Glorificabit me beftia agri, dracones, & ftruthiones: Apoc. tany mea e« quia dedi in deferto aquas populo meo, eleéto meo. , flumina in invio, ut darem P*OFum 21. $. —— t 1 H U 3 — 2I. Po- benefïcia receperuni: , a me profe- maris rubri ; eft enim repetitio ejus» j; mulis Dene- &a funt. uod dicum fuerat priore parte ver- yter a Senict Et non eff, qui de mauu mea eruat.) 1 Clll'io Eeo quippe fum omnipotens, penes I7. .Qui eduxi£t ïmdri gam, 6 equum.) qui putatt intel: quem vite, & mortis claves funt. Fecit exire ex JEgypto, fcilicet con- jam ipfum , &i Operabor, &fc.) $1 aliquid facere ve- tra Hebrzos. & j eram Juprt C lim, quis. prohibebit, quominus fiat ? gmen , 6 robuffum.) Exercitum , u s Fs 14. M;f.) Mittam Cyrum. & ftrenuos bellatores. ellis, quia.di( ij Detrax:.) Detraham. Obdormierunt.) Somno mortis. confrmavt y v Veiles unrverfos,) Ve&tes portarum, Quaft linum.) Ea facilitate, qua lini omniaque robora , & munitiones Ba- ftipula conteritur ; vel crebris, & va- illorm vaticiti bylonis frangam , ut vos ex ea libe- lidis Dei percutientis ictibus, ut per- jcet Deoe rem. Pari modo per Chriftum, cu- eutitur linum. jus typus eft Cyrus, vos ex dzmonis 18. Ne memineritis prsorum ,. &fc.) Future captivitate liberabo. Quafi dicat, fed omittamus antiqua. dp navibus fnis gloriantes. ) Alluitur 19. ANuzc órieutur.) Nunc fecen- fon enim Babylon ab IEuphrate, per quem tia exhibebo beneficia, veteribus illis - id de, Q d naves ultro, citroque commeant. Ex majora. ebrzo verti poteft : 244 zaves eris Utique cognofetis ea.) Adeo magna m clamor eorum , id eft, alii alios horta- erunt, & evidentia, ut neminem la- ftem fierenty buntur, ut in naves fe conferant ad tere poffint. . Deis a]ienHSv fugam. Vel erit fremitus, & voces Ponam in deferto viam.) In deferto ! aptun: clamantium, ut accidit, cum magna EL gdor gentilitatis viam aperiam, qu& ducat ad Chriftum. lm p ! eft frequentia populi, aliis alios tru- dentibus, clamantibus, vociferantibus. Àp 1nv10 flumina.) In eodem deferto flumina ccleftium eratiarum. Vos 2 d num,. I IS. Creams Ifrael.) Vide dicta | fupra 20. Gloriffoabit me beffia Agri. o 16. I» mar;.) WRubro. ; d & Gentiles, qui ante fidem erant qua P J il ) ve[hi fers. p i* In aquis torrentibus,) .Ve,hementäb-us 158 PROPHET.ISALIZ 21. Populum iftum formavi mihi, laudem. meam narrabi:. : »0. Ett 22. Non me invocafti Jacob, nec laborafti in me Ifrael.. Jico, & | 23. Non obtulifti mihi arietem holocauíti tui , & victimis tuis-non glorificaftüi me: non te fervire feci in oblatione, nec laborem tibi praebui in thure. [ Dous nf dipe vi&ima.lrum 24. Non emifti mihi argento calamum, & a € a f tuarum non inebriafü me. Verumtamen fervire me fecifti in Dur, a peccatis tuis, praebuifti mihi laborem in iniquitatibus tuis.- 10 COU 25. Ego fum, ego fum ipfe, qui deleo iniquitates tuas pro- pter me, & peccatorum tuorum non recordabor. o C 26. Reduc me in memoriam, & judicemur fimul: narra, fi quid habes, ut juftificeris. L] raevari- 27. Pater tuus primus peccavi cati funt in me. t? &'interpretes tui p 28. Et L ï;pïf duxihator QI. .Formavi mihi. ) Ex feris, Pr;zöz:ifi : 9c. quem elerr, & quafi lapidibus fufcitans mihi fi- dem fententis, ) Ef repetitio ejus- lios Abrahz. ? * 2S. Ego fum, &c. ) Non tuz victi- 3. Effun arium: eff 02. Non me invocafli Tacob.) Ideo ele- mz,quz plus habent fceleris, quam gi Gentes, quia tu, o lirael ! non me , pietatis , non opera legis a te facta, t Clionem ut tu putas ; fed ego per Chriftum, üt par fuiffet, invocafti, aut coluifti. Nec laborafis im me.) Nec Caqfä & ejus merita deleo iniquitates tuas. N m«a laborafti, mez legis, & religio- Propter me.) IMea milericordia, non nis cultor fedulus. Vatablus vertit : meritis tuis. llfiffryrfffx I QUi fierut fe Quin fatigatus es n mey o Ijrael. Non recordabor.). Ut puniam. Itér Deum, & 23. Nom tt fervire fecs $n oblatione.) Q6. Redzuc me im megoram,) Revo- iNon optavi a te mihi oblationes of- ca in memoriam , quid tecum ezerim. 9-8 C.'/?]f;ï;z,;; ^. fatonem f ferri, quia fac:ificia tua, & oblatio- J«dicezmnur femul?) Judicio fimul con- nes tuas poliutas exiftimavi. tendamus, ut videamus, an ex ope- CUe$ finfto: i Nec laborezm, Gc.) Eift repetitio ejus- ribus, & meritis tuis, an vero ex mera O ieedi, ( ind dem fententiz. BH * ingredere mea mifericordia remiffio peccatorum Pt reos d 94. Nos emffi mibi :zrge;ito ezla- tibi obtingere debeat. mum. ) Calamum, quem emifti, ut Ut jufiifcerit.) Ut in hac caufa, & ROOTL i defee lite fuperior evadas, & pro tua jufti- i «d inm mihi offerres, ego mihi emptum, & peccatum Turm oblatum non reputo , non accepto, tia fententia pronuntietur. nec admitto, cum fis fceleribus pol- Q7. Pafer ts frémus peecavit,) Ali- li ä/zzfp' "Ia lutus , & exiftimes fatis elfe, fi exter- qui Adamum intelligunt; ali Abra- Ment: fpy na hec offerantur facrificia, & inte- hamum , quo patre potiffimum He- n irrideps, rin pietas, religio ,. & juftitia ne- brai gloriabantur; hic autem pecca- unü Ob rxfïn vit, quia, ut multi docent, antequam elten N gligatur. Calamum.) Aromaticum. Aliqui pu- vocaretur a Deo, coluit idola gentis ln deüï grl tant eam elfe, quam vulgo eaze/az fus, fcilicet Childzorum, ut colligi dicimus. LXX.habent tbyrmama. videtur.Jof. 24. 2. vide ibi di&a. bt DA Servire me. feciflt «m peccatis. zuit. ) Aliqui Manaffem intelligunt, qui pa- Gravari more fervorum , adeo mole- ter appellatur , hrlGHm lii ftus mihi fuifti tuis illis facrificiis. tres populorum. quia Reg'es' funt pa- H Wic alnq T tyris CAPUT' —XLIX*/. 159 m nattabrt, ?8. Etcontaminavi princiþes fan&tos, dedi ad internecionem te lítael.. ; & vitimis ]acob, & Iírael in blafphemiam. CAPUT XLIV. bïatione? tec Déus confolatur populum Juum, effufurus [uper eum fpiritum fuum, : victimarüm s me feailti m C aquas [uper finientem: ipfe primus, &? moviffimus , ac Jolus tibus tuis- Deus, omnium creator , ac moderator ; idolorum quoque , artifi- cum. eorum , ac idololatrarum magna «anitas , imo f'upor aper- ftes Quas pro- L fe convincitur ; proinde ab idolis ad Deum , in cujus ma- yl: marra, fi nu Junt omnia, populus revocatur.. tui pravam 1. [; T nunc audi, Jacob ferve meus, & Ifrael , quem elegi. Jerem . 3. Hz&c dicit Dominus faciens, & formans te, ab utero 3o.1o. ) H Msl auxilitor tuus: nol timere, ferve meus Jacob: & re&iffime, 49 ?7- » u 1 repetitio eju* quem elegi. 5 3. Effundam eni m aquas fuper fitientem, & fluenta fuþer' Non to vidi- aridam: effundam fpiritum meum fu , Kders, quim per femen tuum, & be- L lexig à t& 102 nedictionem meam fuper ftirpem tuam. 4. .Et ga r Challum, niquitates tU milericortha, 0a Interpret;: £fi.) /Moylfes, & Aaron, Q. Factens , &5 foräm;z.v te. D qui fuerunt fequeftri , & internuncii dicta fuperiori c. n. 1. ) Vide j poniam. V0* inter Deum, & populum. 4b utero.) Ab initio ortus tui ; ab anriam) M 98. Comtaminavi Principes fautlos.) antiqua tui oricine. id tecurm egtm Et Aaronem hunc, & Moyfen, Prin- Reüiffme.) lirael dicitur rectiffimus, | cipes fan&os., peccato contaminatos : ulicio fimal core [6 h quia rectiffimam Dei legem, cultum, s , 41 a endi, & indignos, qui terram fan- & religionem a Deo accepit. -0 re- PL m &am ingrederentur; quare eos quafi Giffime pófitum eft , dmroxo gic Ix&G , peccati reos ad mortem damnavi , & & blandiendo ifio pccirom mori in deferto coegi. Jemus. quomodo infantes fi- liolos alloqui fo M hac catfts Dedi ad intermecionem Tacob.) Ob &go m j | peccatum imurmuris Num. 14 29. tum-. 3. 44u45., ) Coleftium charifm.a- el In bafphemiam.) LXX. & Chaldzus SZHentem.) Sitientem terram appel- ,,,peu a ) habent: lz opprobrizsm bofiium; hoftes lat gentilitatem, quz prius arida , fqua- ont; ! j Àb enim irridebant eos, & fubfannabant, ! aoxífmum quod ob fcelera a Deo fuo edudi lida, & infrugifera erat. Spiritum meum.) Halitum, five ca- liC autem PeCC effent ex. /Eeypto, ut male perirent lorem vitalem, q oceftt, .cqgam in deferzo. tua vivificantur. uo femina quafi emor- jl ul lJO nentió ]i Acob.) Intellige fpiritualem Ifra- Semen tunm.) Intelligit Ifraelis po- Orhln ! b d 1.'? el, id eft, populum fidelem, fteros fpirituales, non carnales, quafi web & Chriftianum , cum allufione tamen dicat , fuper Gentes Chiifto creden- jl l(ï]]nri q ] funt PR ad Ifrael carnalem , ejusque liberatio- tes, ideoque fpirituales Abrahg , & Re()'ö nem e captivitate Babylonica. 1fraelis fïligs. Ed 1660 PROPHE T. ISAI/E i '9. Pt 4 Et germinabuht inter herbas, quafi falices 'juxta preeter- proderunt fluentes aquas. . [íte dicet : qelligunt. Dominiego fum: & ille vocabit in nomine 10. Qui Jacob. & hic fcribet manu fua: D01nino,& in nomine Iírael 4 te? affimilabitur. i. Ecce * Sup. 6. * Haec dicit Dominus rex Ifrael, & redemptor ejus Do- funt ex lom 41. 4. minus exercituum: Ego primus , & ego noviffimus, & abf- nira ue me non eft Deus. & confande 9.12. p. * Fjb 1 uis fimilis mei ? vocet, & annuntiet: & ordinem ex- poc. - frallejs forn I. 8. pon at mihi, ex quo conftitui populum antiquum: ventura & 22.13. quze futura funt, annuntuent eis. fue; eforie bemini : ex tunc audire te 8. Nolite timere , neque contur Lonennsnss R feci, & annuntiavi: vos eftis teftes mei , numquid eft Deus QUE Yor fixm abfque me, & formator, quem ego non noverim. pet fionifia 9. Pla- 0C t9. aj 4 IÓnter berbas. ) "Quantum inter di&ta fupra cap. 41. n. 4. ego folus n Quo tutus herbas humiles eminent faciles : fic Deus fum. s i:'equ:nzer trib 7. Fecet. ) Predicet , clara voce . 2- 2 dicitur: x Virgilius dicit Eclog. I. Verum b&c tantum alias snter ca- pronuntiet. Wfer , i i peu extulit urbes, Ordinem exponat mibi-) Narret mi- rgo et, " hi ordinem , & feriem rerum gefta- : (C n0fler lr Quantum lenta folens inter vibur- Ormatgrem .'G E za cupreff. rum, & confiliorum meorum circa 0c eft. 5 | 1fe.) Populus fcilicet Gentilis. populutmn Ifraeliticum. Denm. Ex quo eon[itui populum antiquum.) lot efi,' A ard Domini ego fem.) Servus Domini. Ex quo Adamum, & primos parentes &5 a afigris Vocabit.) Scüicet fe, fe lfraelitam mi iïmïmin - vocabit. creavi, & terrz cultores conft:tüi. !l Venturas, 6 qua futura, €&c.) Hoc 9. /4,/?4 T Et hic [eribet manm fita : Domino. ) Qui It/äbricanrm. Profitebitur fe Domini effe, fyngza- eft, quod dixit fupra c. 41. 23.. -4z- Nijj) ] P phum manu propria exarans, qua id nuntiate que veutura [mus 9 futurum, Cend. te ftetar,. LXX. habent: z»feribet ma- & fcimus quia Dii eflis vos. Nolize. timere. ) | . Cum idololstre B 4may fi[];mli el nui fua: Dei ego fum: 'olim enim fer- i inant Q vi ftigma manui inuftum ferebant, ex omnia vaftaffent im Regno lfraelis , UI occafio. dabatur infirmis, ut a Diis Ánayy; I quo cujus effent , agnofcerentur. Gentium timerent. qui benr j 2Tgí Et im nomine l[rael 4fmilaöitur.) tf Y X&Qæ Cog nominabitur enim lfradita , id Ex f&mc. ) Quafi dicat, a prifcis tm lCOfs * eít, Chriftianus ; Grecus, aut Italus temporibus, ab initio mundi docui müo Mi non fe Grecum dicet , ant Itdum, veritatem , & futura predixi: egoo, 9&1 A 8 ÜCan fed Chriftianum. inquam , non ilola; ergo ego folus ] ]46£j " 6. Hac dicit Dominuá, Ffr) Hic ruür- fum Deus, non idola, Vos effis teffes mti, ) Qui poteftis fus vertit fe Deus ad idola, & 1dolo- teftificari ea ad unguem eveniffe , il n fatras, & ceum eis de divinitate dif- * at Ho Id 4 ceptat. que prxdixi, & me majoribus veftris u fef Ifraelis, & populi opem tuliffe, cum fideliter invocarunt Redempror ejus.) nomeg meum. Pnt .^, fadelis. Jij 73 C Prigté , G ego noviffitms ) Vide Fermater-) InHebxao eft, ** z/zz, Q À P UT —XLIV. 161 juxta praster. '9. Plaftze ido li omnes nihil fünt, & amantifüma,e'brüha non proderunt eis, ipfi funt teftes eorum, quia non vident,neque bit ! nomine intelligunt, ut confundantur. nomine ltael CroO; Quis formavit Deum , & fcu lftle confavit ad nihil utile ? 1ir. Ecce omnes yptor esDo- « participes -eï-us con-funden,tur;,fab,ri eniü funt ex hominibus ; .convenient omnes, jmos, & af ' ftabunt, & pavebunt, & confundentur fimul. : ordinem ex- 12. * Faber ferrarius lima operatus eft; in prunis; & in * Sap. n: ventum & malleis formavit illud, & operatus eft in b rachio fortitudinis I3.11- fuæ; efuriet, & deficiet, noe bi'b'et 'arquem , & laffe ícet. unc audire te * pr a. Arti juid eft Deus * n quæxvox faxum , aut prærüptamlzu- x fïnf, & trunci ; Vifus, & men- j o em fignificat , & fxpe ponitur pro tis expertes. ) Tle co tnuto , àad q uem quis contugit, Confundantur.). Ut merito confundi & in quo tutus eft, & eO non in- TET frequenter tribuitu debeant, qui idola fin gunt, & quafi r, ut cum 1. Reg. Deos colunt. fcet , dara vote 2. 2. dicitur: Nez eff Des; fécuz Deus soffer , ubi primo loco pro Dewss in 1O, Quis formavit Dezm, 6c.) Quis Hebrzo eft, formaret ? eryo adeo demens fuit, ut idolum ii) Nne m &c. nofter le O** f[a7, petra, rupes, jem repm ge git ww Jerfer, que vox II. Ows participes ejus.) Quiin formatorem , aut P/4 4 ffem fignificat , idolo fabricando, m meonum ard hoc eft, Deum ; qui omnium plafma- collaboramnt. poliendo, ornando ^tor eít, & arc hitectus. 9;u!um gtipim) eft : Senfus erco Faéri enim funt ex bemtnibus.) Quo- an aliquis Deus praeter me, & x modo ergo non pudefiant, qui cüm ; primos parente mihi incognitus ?. fint homines, & Adz filii tores C0 nf tl 9. Pafhe ideli, ) Axtifices Aon'mes,' 3 Deum ta- men fabricare volunt. TT LE qo) H qui fabricantur , aut fingunt idola. Comventezt omnes. ) Coram tribu- MCI I' 23' 4 Nibil [21.) Mani funt, & nihili fa- nali Chrifti , & pavebunt, & con- ciendi. fundentur. ; fatt jy [uiim amantti/Fma. eorum. ) Vel loquitur de artifici- Ü iph amant , & habent Idola , qug bus collito ftudio idolum fabricanti- ,O;n jlolohtre in pretio. bus, & folicitis, & paventibus, curn ebr. dmannfima 2 ut etiam LXX 3 o ((ïäeüs,,' - qui habent XeralUuiz du TO. opus non fuccedit, ut voluiffent, qua- Bmus, V * : 17/.) Plafte idolorum. fi dicat, quam miferi ergo funt Dii, qui Ipfi illi a talibus homuncionibus formantur; i dict. 3 prifCiS ormatores optimi teftes- funt , quo- i Xdocui modo, & unde facta fint ea j As qua 19. Íe brachio fortitudtinis.) Summo iio m 1Jeos vocant. brachiorum nifu. , paüisi: 4 l E[;,,-,Jg;, 6 . 4defezet.. ) Deo illo , fo " Cune jf«ber. Imcer. fs fcammum face- ; op m rerge pyz p PH"I-, quem fabricat, efuriem , & fitim non ^ Maluzr cfle Demm l-- fedante. qi p ut ait Horatius . i - eyeta o Nom bibe? aquam, &f !4jefæ!. ) Nifi ls i syeürïs Sunt teffes eorum, ) 'leftificari enim comedant, & bibant, vires de- T ;POHüHt de fuis ;.LïOliS, quc,d fcilicet ficiunt. yuaitet ipyocmt | X | Bibl, cupa Com, Menoch Tem. F. bræo 6&1 -nï !/kn 1623 PROPHET. ISAIA 15. Artifex lignarius extendit normam, formavit illud in - [iberabit : n dexter: Tuncina: fecit illud in angularibus, & in circino tornavit il- lud , & fecit ima ?t. Me ginem viri quafi fpeciofum hominem habitan- tem in domo. &tu, fo lit ilicem , & quercu.m ', quze ftete- mel 4j Succidit cedros, tu fat inter ligna faltus; plantavit pinum , quam pluvia nutrivit. "m .15. Et fa£ta eft hominibus in focum: fumpfit ex eis, & ca- peccats t lefactus eft, & fuccendit, & coxit panes: de reliquo autem 14 La operatus eft deum, & adoravit; Kfecit.fculptile, & curvatus jubrlate ex eft ante illud. z & omne T U 16. Medium ejus comb iffit ig/n-i , & de medio ejus carnes. lrae] glor comedit: coxit pulmentum, & faturatus eft, & calefa&us Cft 14. Ve & dixit; Vah calefa&us fum ; vidi focum, €X utero ; iord s Pedte 17. Reliquum autem ejus deum fecit, & fcu los folus, 25, Irrt vatur ante illud, & adorat illud . & ob.felc,rat ; di;ens: Libe- ra me, quia Deus meus es tu. tens, (on I8. Neícierunt, neque inte llexerunt: obliti enim funt ) üe « fuliam fac videant oculi eorum: & ne intelligant corde fuo. 3. S(c 19. Non recogitant in mente füa, neque cogno feunt,. ne- & que fentiunt, ut dicant: Medietatem ejus combufli igni, ————.-.— coxi fuper carbones ejus panes: coxi carnes, & comedi, & Yn lieray; j idolo YOta fac de reliquo ejus idolum faciam? ante truncu m ligni-procidam? avit illud , & non W ficc prop 20. Pars ejuspinis eft; cor infipiens adO? » Ts pericula ey libe- du Netnt. d ; ttifes at dj ïg Mecoa ) Lineam ? regulam : '-15.. Katdla ef bominibus im focum.) Operatus füm menforiam., Crevit, & aptam materiam fuppedi- tavit alendis Hammis. Tim; tale enie Iu runcima.) Runcina fabrile eft in- 22 lr pj firumentum , quo trabes, & tabulas, Succendiz.) Clibanum. inzqualia, & afp i 16. Carnes comedit.) Coxit, & comedit. Qt fs nb era abradendo, kcom- Es dixit: Vab.) ld eft, euge. LXX. Ihpat, plan:nt, & levigant. N 5///4;;"*: lg angnlaribus.) Augulari menfura, dulce :mihi ; fuavis enim eft ignis fri- s Yntent. ad re&um perpendiculi angulum , genri. illud demetiendo : videtur fignificari I9. Nef(ierunt, neque intellexerunt.) Mdj . Y triangulare inftrumentüm fabrorum , horum culto- *m-*?P &t Bul Plafte idolorum , vel idem eft, ac fecit illud in angulis 4 res non intellexerunt hec non efle peu G domorum , & locis fecretis. numina, & nullam ineffe truncis illis divinitatem. J' Miror Torhnvir,) Chald. fermavit , frgura- Tüinir lu viz,ut eft in Hebr. obiti.) Penultima correpta. Oculi *Deit ln I fabrorum, ut etiam idolorum obducti il 14. Plitavie pinum.) Wel etiam funt, ne videre poflint. "m, C ex arbore, quam ipfe olim plantave- *b Düdens rat , materia 20 Cor infepiens adoravit iWud. ) B& cilo. » m eligic ? e:vc qua faciat idolum. Stul:um eft hujusmodi I'tatugm colere: Inq ten'æ im CAPUT XLIV. 163 i hd in - liberabit animam fuam tornavit d -- , neque dicet: Forte mehdagium eft. in dextera mea. em habilan- 21. Memento horum Jacob , &QIfraeI;"quoniam fervus meus es tu, formavi te, fervus ineus es tu, Iírael, ne oblivifcar ; que fett. Inel x js yia nutriiit 23. Delev : j ut nubem ifuiquitätes tuas, & quafi .hebulam re o peccata tua; revertere ad me, quoniam redemi te. liquo autem 25. Laudate coeli, quoniam mifericordiam fecit Dominus: & cprvaïu's jubilate extrema terrae , refonate montes laudationem, faltus & omne lignum e jus : qugniam redemit Dominus ]acob- ,& ) ejts cartées Ifrael gloriabitur. elapos eft. 24. Hsec dicit Dominus redempt ortuus, & format61' tuüis ex utero : Ego fum Dominus faciens omnia j extendens cce le flbi : cüt- M los folus, ftabiliens terram, & nullus mecum. icens: L0« 25. Irritafaciensfigna divinorum, &ariolosin furorem ver- tens. Convertens fapientes retrorfum : & fcie/ntiam eorum - ftultam faciens. : Q ervi fui lium nuntiöru'm 26. Sufci;ans verbum f X 2 & co nffi ;:o,[cunfa, . fuo— juffi gt Non liberabit animam fuam.) Nullus Rlebeji.,'per faleus, & omne lignüm ; comegi, & idolo vota faciens falutem' confe ue- ejus viri primarii, & nobiles, Oiues ; tur, nec propterea quod illud c 24. Redemptor tuzs,E9 formzator, Efc. ) iüüd ) & n " rit, pericula evadet. Vide fupra n.2. & Cap. 45. num. J. h elx & ibi dicta. - Neque dicet, 69c. ) ^NNon cogitat artifex, ut dicat: Fortaffe dextera mea 25. IrritA faciens.) Inania effe often- ii j [im. ' ] operatus fum rem mendacem, & va- dens figna futurorum , que divini edie nam; tale enim eft idolum. 1 ;E':l'i&m UPP captant ex aftris, animalium extis , 292.. UF zubem. ) Guam f.:tcile ar- aviufn carritu, &c. dor folis nubem folvit , aut ventus 4riolos. ) De fign/ifïcatione'hujus medit diffipat. W A VOCIS , «drioles, dixi Lev. Ig. dI. X Q&x eWe fii Ne£ízlam.) Caliginem aerem occu- Num.22.5. ^" at en ]ng pantem. Vertezs i;zf;:;rm-ewm) Oftendens eos Redemi 1e. ) Ex /Egypto , & re- non divino fpiritu agi, fed lympha- RE tico furore demonis.- lit i ) dimam ex Babylone , & plenius;per horm. CU . Chriftum a captivitate d .æmOnisl, & Comvertens f[aplientes retrorfügn.) Ut peccati. excidant ab ea fapientie fama , quam [ &t g jjis 23. Landate ecli , 6$c. ) Quia me-. imperita plebecula conceperat, meffe munc rinit Propheta redemptionis, ad be- Srultam faciens.) Stultam $ inaneïn, — D neficii hujus memoriam erümpit in ju- veteratoriam effe oftendens. 4 core? ii (t X bilum, cclosque, & terram, &c. ad 96. Sufiitans verlum fer'ui/äi.) Im- - Dei laudem invitat. Poffunt etiam plens oracula cujuscunque Prophetz u ! - per cclos Angeli intelligi ; per extre- fervi fui ; videtur peculiariter lfaians Áf 4l j m Imna terr& ima terre , id eft homines intelligere, iL Olew d m J 164 PRO"PHEPT. ISAIE fuorum compïens. - Qui dico ïerufäïqm: Habitaberis; & ci- sH füm: u vitatibus Juda: JEdificabimini, & de.erta ejus fufcitabo. 27. Qwui dico profundo: Defolare, & fluminatua arefaciam. Deus 1fr; 29. Qui dico Cyro: Paftor meus es, & omnem voluntatem 4 Tro meam complebis. & vocar Qui dicxojcïsr'ufalem: Jdificaberis; & tem- plo: Fundaberis. y Ego - Deus: ac TU A P.U T AxlVa &Ut fc Propbetia de Cyro , C? viclorüs ipfi a Deo concedendis d cum in- tim abf érepatione , quod .Deum in bis non agnofcat , cum ipfe lolus fit ". Eom Dius ,.omnium Dominus, cui nemo pote[? contradicere: preedicitur ( creans Cbrifli nativitas : &? loquitur Propbeta permixtim. de Sfudeorum $. M: per. Cyrum liberatione , ac falute per. CbrifTum futura:: quad- term, d ninus fit Deus , - juflus , & faloans » Dominys: A»gue— folus :Dot ——'1 promil]aque complens. Bu s JEc dicit Dominus chrifto meo C gfi*o , cujus apprehen- DOT/k ,Rggu' " ; H emmt gam di dexteram, ut fubjiciam ante faciem ejus gentes, & dern, dorfa regum vert j am, & aperiam coram eo januas, & pori&e ) Et aras non claudentur. . . fos, & abfrc '2. Ego ante te ibo; & g 10fiofos terrae i I Hgy humiliabo; portas cereas conteram , & ve£tes ferreos confringam. Joris tl Z [um, La EE Ql!i Vér? zi LCanfilium nux;;iorw»f-; jimmm) Verba :po'pu,ïum d-ifperf;ii.f—l þcongrel abis, & tequm fs Prophetarum falutaria. fuadentium, & in]Judeam reduces, ficut paftor oves 4'- P"fvï.'ï (F« divina confilia fuis vaticiniis aperien- ,ditïïpatas-colligic, & reducit ad caulas. : fig]ie, &f tium. * FU 152 evegi . 1Hrif/?0 meo Cyro.) Cyrus voca- Qui dico JTerufalem, 6c.) ,Qui pre- tur Hebraice Me f ias, id eft Wtem tj nuntio Jerufalem a Chaldzis everfam , hi j g, per Cyrum xdificandam, reftau- Chriftus , five unctus, tum allufione randam. Rurfus, & potius, Jerufa- ad Reges Hebrzorim , qui unctione t fitis L confecrabantur (Cyrus autein fuit Rex cum,. htc d f lem fpiritnalem, id eft Ecclefiam Chri- ftianam per Chriftum inftituendam. a Deo electus, & quafi confecratus ad Il C ,'p*ü Su/citabo. ) . Excitabo «dificia , qux liberationem Hebreorum ; quare Deus KU EES d eum hic vocat fuum, cum ait, Chbri- * gratiam j erant folo fere equata, ( habitato- ffo meo) tum quia Cyius fuit typus, ! preltand . ribus vacua. & , Nutitz f 27. Profundo. ) Babyloni amplz , imazo Chrifti; imago autem forti- 'uera;i frequenti, & opulente civitati. tur nomen ejus, cujus eft im ago: fic AW?( l [ de imagine $. Petri dicimus : ïïic eft n (X* Fluminatta.) Y ygrim &Enphratem. 8. Petrus. a m]l u 29. Dico.) Dicam ; &dita eft enim Cujus apprehendi dexter am.) Utiil-a, 1y] i h&c prophetia ducentis , & decem an- URU Clur " N nis ante Cyrum , ut ait Jofephus. tanquam inftrumento meo utar ad fe- riendum , & punienduim Chaldæog, ! A " V lomiine —*Pa./iar meus es.) Quui more paftoris 8 Btaiirer do | ) dA PUT XLV: 165 E " lma &d- Cit2bo, Pacar F,tä dabo tibi thefauros abfconditos j & arcana fecr eto- rüm: ut ícias arefactam, Deus Ifrael. - , quià ego quxinus qui voco nomen -tuum, i volunzatem 4. Propter fervum meum Jacob, & I frael ele&tum meum ; r: &tem- & vocavi te nomine tuo; affimilavi te, & non cognovifti me. . .5: Ego Dominus , & non eft amplius, extra mé non eft $ eus: accinxi te, & non cognovilti me. li, mi .6. Ut fcianthi, qui ab.ortu folis, & qui ab occid ente D) (1110" mniamabíque me noneft Deus: Ego Doóminus, &non eft alter, jf ts f .. Formans lucem, & creans tenebras, faciens pacem, & ) & zreans malum: ego Dominus faciens omnia haec. k ul 8. Rorate coeli defuper, & nubes pluantjuftum : aperiatur fa. u terra, & germinet falvatorem: & juítitia oriatur fimul : ego E , Dorpmus creavi eum. &3 ,9 Va Dor[ía Reg j appreem- » um ver(am.) SciliCet ante 5. Accinx;.) Chald. 244jsv;. LXX eum in tugam. Canfortavxi' 5 äwb*xua;a' 9'€, Uifes tibs 3 genfe& Aperiam, €c.) Uxrbium poxtas. dedi. i 2. E£ arcama /äcrefarum.) Repofi- Er non cognoviffi me.) Nefcis te a j & r tos, & abfconditos thefauros intelli- me eligi, & dirigi ad everfionem Ba- ,git. in Hebrzo eft: Dabe tibi tbe- bylonis, hoc confilio, ut Judos inde idbo; portas Jaaros c;z,liginis, & thbefanros 46/&072— liberes, utque forimam, & typum Chri- þ'anum. fti geras. 3Et Qm' vOeco A0mm fUum. j Mulfo an- x "Lfgque me mon -ej?.) " LXX. Nom —HHnáà tequam fis. Cefl Deus prater me, H :.Wregabb ! , àl tor 0v& 4p. Propter fää-'vzm m?æmfzzcoä.) Hic . Paciens Pacem.) WHebr. fignifï- eft finis, & fcopus Dei, ob quem Cy- cat quietem, opulentiam , libertacem, ädt:ci: d ul rum itaevexit. Quia ad [fraelis li- felicitatem, & bonorum omnium af- fluentiam. : ) Cgs VT bgrtatem tua opera uti volo. À N [ g';fxils ) ld d "Focaw: re nomine r'uoï) Voluit Deus Creans malum.) vw.g. peftem, fa- in facris Literis , multo. ante infcribi mem, bellum , &c. UE H&IQW 9. Rerate, &c.) Miffo Spiritu San- i. cum hoc elogio nomen Cyri, ut He- quéem fat k brai Cyro ipfi poffent oftendere, quz &o in Virginem , vel Chrifto in m u tanto ante de illo predicta fuerant, utn. ] * fj of hriftüm DOll;liI;IIm. QT v quit & gratiam illius inire , & üt ipfe ad Juféum.) C n li Ü ea preftanda animaretur , qux prz- "periatur terra, €5c.) Utinam terra foit $p nuntiata fuerant a Propheta. producat, & in luc^m proferat Salva- 15 forti WTO aut Amilavi te.j. Veci, ut effes figu- torem ; Chriftas enim nafciturus qui- " ra, & fimilitudo Chri&i mundum a dem erat coclitus, fed in terris. "l'erra u? d jl ergo hic fimpliciter & generice fumi- d- captivitate liberaturt. Sanchez putat afiunilavi te idem effe, ac te tuis no- tur; terra enim prabuit materiam cot- 3;131 tis, & characteribus defcripfi, vocan- pori , ut Chriftus nafceretur. ? atl [à do te nomine tuo, & ngæ fa&urus ef- Et juflitia oriatur ffmul.) Cum Chri TL Jde0 fes pþæ dicendo. ]u ( fto. Refpicit illud Pf. 71. 6. -Dcf:e'n- d 166 PROPHET ISAIE u fiec d * Jere. 9. Vee qui contradicit fi&ori füo, tefta de famiis terrse: 18. 6. * Num / thipig, &$ quid dicet lutum figulo fuo : Quid .facis? & opus tuum o te ambu Rom. abí que manibus eft? feque depzfc gv 299 Io. Vaec jui di;it patri: Quid generas ? & mulieri : Quid abfque tf Dx parturis ? r Veet "rr. Hoec dicit. Dominus 4fan&uïs Ifrael, plaftes ejus: Ven- u 16. Confu! tura interrogate me, fi confufionem mearum mandate mihi. per filios meos, &, fuper opus manuum z 1*. lírael i 12. Ego feci terram , & hominem fu per eam creavi ego: fundelnifi17 L manus mec tetenderunt coel 0$; & omni militiae eorum man- davi. $ 19 Quia n fn20$ terram 13. Ego fu Ícitavi eum ad*jt:;iï:itiam , &omnes vias ejus di- fum creavit rigam: ipfe eedificabit civitatem meam, & captivitatem meam nn dimittet, non in pretio, neq Qu5 & JJ1] ue in mun.eribu's, dicit Domi- nps Deus exercituum. 1. Non i 14. Hec hsss N de-t Fcut p!ul-*uid: i;ä :1;4491[&!/5,. & fcz;:f féit- -r uch? Ut in(ïighum eft uneïi de pa- n flica, " f hüldens, licidia füillantia [uper terrami ortezur rentibus , quod genuerint, ita. de Deo, Tum tvrannide dm diebus ejus jzzf;;tz'zz, &c. quod fecerit, aut tali loco, tempore, j Egó Domtnua creavi €um. ) Creabo aut aliis circumftantiis. CIL' 4lt eum, fcilicet Cyrum, ad quem redit ER m.qlieri.) Maatri. Iristatos, Propheta , ita tamen, ut multa Chrifto l1. PLeffes ejus.) Yraelis formator. gulum meim,,| conveniant, cujus typus fuit Cyrus. Ventara interrogate me.) Lic t enim, N r pyeti 9- Va, qui contradicit ffdori fuo. ) ut f'ïguïus luto mrationem reddere ( ïä&k&ma üt ] Íncrepat eos , qui de divina Providen- Ij Ldw tia querebantur , quod mifera ipfis non tenear confili mei , tamen .qu& mea eft benignitas , quid de vobis, pite divitie conditio contigiflet, & in mala tem- z deque veftra captivitate proroganda, Tum , Ri pora 1 y cidiffent , captivitatis fcilicet . arumnarum plena. : vel folvenda decreverim , quidque vo- Abyi?änomm, bis eventurum fit, aperire non de- "Wirl viri col Teffa dé fam;»::.) kan'-ifït qüafï dignæbor. trünfbunt, ( va$ non ex auro, aut pretiofo metallo, Super flios moy. in inei. eftis. OUPUR qui fl iplispoyine fed ex argilla famia formatum phen ibtellisi Hebr.eft: 7effa de teffis terra , tefta Super opt manuum mearum.) Quod &Orias, lutea , terrea , vilis. eflis vos.- ; .TM:W' " Et ojus tuum. abfe u m;miäm eft. ) Mandale mi/Ji.) Ab Ifaia , meisque 88 Dioa Opus tuium caret anfis fuis ; anfe enim Prophetis fcifcitamini , & poftulate, vafi funt, quod manus homini; vel fïiffï;(:r t Qu Alii putant efle ironiam, quafi dicat: p lC c fenfus eft: opus tuum impolitum eft, eftne veftrum mihi mandare, quid fa- Ti N & informe, àc fi pedibus, non ma- cere, & quomodo filios meos re gere pa Aly. nibus effer elaboratum , & fic major debeam ? Vel 4 opus tuum E E/ Dü!*.i. r cft blafphemia. I2. Militéa eorzm.) Stellis. D'ime hs von [mut ianui , üt verti poteft. ex He- Masdavi.) Kas difponens, & or. breo, id eft, non funt idones. , dinans. W sls i ?07,7&'! er ; üt ào. gm'd qeeeras ? ) Qux me gé- I3- Suferfavi eum ad jufeitiam.) Cy äa CAPUT XLV. Y55 Is ferpee —14. Hsec dicit Dominus: Labor JEgypti , & negotiatio E« D thiopize, & Sabaimviri fublimes ad te tranfibunt, & tui erünt:- Poft te ambulabunt, vin&ti manicis pergent, & te adorabunt, jei: Quid teque deprecabuntur ; Tant s um in te eit ADfeus , & non eft abíque te Deus. " 6us: Ven. I5. Vere tu es D Jeus abfconäitus,5 "Deus Ifrael falvator. $ manuum 16. Confufi funt, & erubuerunt omnes, fimul abierunt 19 confufionem fabricatores errorum. €con-- creav] 6Q0: I7. lífrael falvatus eft in Domino falute aeterna: non fundemini, & non erubefcetis ufque in fzeculum fszeculi. .QTum man- 18. Quia hzec dicit Dominus creans coelos, ipfe Deus for- 3is 6jus di- mans terram., & faciens eam , ipfe plaftes ejus: non in Va- . atem meam num creavit eam , ut babitaretur ; formavit .egm : ego Domt-, diclt Domi- nus, & non eft alius. P us fum in loco terrze tehe bro- 19. Non in abfcondito ïqcut fo : t Hac —— n I WVere ru es Deus abfcondstus. ) ruüm Ícilicet , ut jufte puniret tyrannos d « quert de pa- Chaldeos, & fideles Hebraos ab eo- De Chrifto potiffinum — dicuntur , - ita de Deoy rum- tyrannide-liberaret. — Cyrus, ut cum aliquo tamen refpectu ad Cy- jam fupra di&um, eft Chrifti typus. rum, quafi dicat : ficut in Cyro oc- (6, tempott, Cviiatem meam.) ]erüfaïem. culte falutém Judzorum operatus eft Captrvitatem meam.) Captivum po- Deus , & quaft abfcondit fe: ita mul- elis forator. pulum meüm , fcilicet Judos. to mapis in Chzifto homine paupere , & abjefto abfcondet fe Deitas, que ) hic tefim, Non i pretio.) Gratis, & finelytro. ym reddere Ia fa&tum , ut patet z. Efdrg T. 3. tamen miraculis, & falute, quam af- 14. Laber JEgypri, €6c. ) Labore feret , foras emicabit. , tmen que parte divitie negoti atorum AEe 5 ypt»iO- 16. cConfuff funt.) Ba lonii., & dj de vobis, alie f V e Bel eo- rum, JEthiopum, Sabeorum , five gentes, quod Baal, prorogan(äa Abyflinorum, quas opulenti, & pri- rum Deus non poffet eos tueri, fic , quidque V0« marii-viri collegerunt, ad te, Cyre! demones, « omnes impietatis , & er- rire 101 d tfanfibunt, cum dominis earum , & rorum propugnatores erubuerunt Chri- ipfis provinciis; fub Cyro tamen Pro- fti doctrina , increpationibus , & mi- . Vois, gui fih pheta intelligit Chriftum , ejusque vi- raculis confufi. &torias. 17- Salvatus eff.)" Sa dvabicar. '////y,) QllOd Ia Donino.) Deibeneficio, & gratia. Auntum im te eff Deus , €c.) Que facis, Deo auctore & impulfore facis, Salute aterma. ) Lalis fuit falus, jj méqi - quiper te, quafi flacelio fuo gentes illas uam Chriftus attulit : nam falus per. & goltute Cyrum parta temporalis tantum fuit. punit: fic cap. IO. 5. dixerat indi- vl (liic;x't: ;nationem Dei fuiffe in manu ,. & vir- "fque 12 faculum.) ld eft, nunquam UT qm H oa Aftur. Vatablus vertit : Revera:z erubefcetis ,; nec confundemint. meos 1e "are ze efl Deus, prater quem nullus eff alius. 19. Aenm im Vanum cremvit eam. ) Reducam vos per Cyrum in Judeam; Optime hec Chrifto conveniunt, zz non enim fruftra creavi eam , ut effet, Jl quo babitabit plenitudo. divinitatis cor- " & of oraliter , ut loquitur Paulus ad Co- & maneret deferta. lof..2. 9 19. Noez im ab[condrto , &c.) Ut dx- Wi (j 1698 PROPHBET.! AIJF fo: non dixi femini Jacob : Frufura quarite me : ego Do mi- Jf Ia D nus loquens juftitiam , annuncians re£ta, Trsel 20. Congregamini, & venite, & accedite fimul, qui falva- ti eftis ex Gentibus : nefcierunt qui levant fignum fculpturæ ä ífug, & rogant Deum non falvantem. Ofundit 21., Annunciate , « venite,; & confiliamini ümul Í d u qUIS al- ditum fecit hoc ab initio, Pa tunc preedixit illud? numquid mugna D non ego Dominus, & non eft ultra Deus abfque me? Deus juftus, & falvans non eft preeter me. itgratitud 22. Convertimini ad me, & falvi erms omnes fines terræ. qi d quia ego Deus, & non eftalius. 23. ln memetipfo juravi, egredxetur de ore meo ]uffltlæ , 1 Onfra À verbum, & non revertetur: )dC, Rom. 24. * Quia mihi curvabitur omne genu & ]urablt omnis pondere uf 4-1I. lingua. Phili. 2. IO 25. Ergo in Dommo, dïceï, mesae funt juftitiae, & 1mpe- —— rium: ad eum venient ; & con iundemur omnes qui repu- 26. In fons, & anlor gnant ei. Tingu jurabit mones lucitugg , qui in antris ede- Qui levant lignum fénlpture fu. ) Ya t m Dongy bant oracula. Ita etiam de fe vere Qui erigunt idolum ligneum a fe fcul- lmmo dics o dicebat Chriftus Joann. 1g. 20o. Ego prum , 1! udque colu*ï'x. ius- ufb palam, locztus þzm mumdo ö' im occslzo Rogant, ) invocant. Wa qm'æ locgtus frm mahit. QI. Adnnuntiate , &c.) ]unglte col- & V Ch Fraffra querite me.) — Non früftra loquia, cctus, & concilia , ut, quod U. & m v u Jominum quzerunt, qLu illum fectan- uni non Occurrit, alter fuggerat pro m»uïeï d tur; nam Hdehbus fUIS ampla præmxa deitate idolorum. con?at'ut 60,(]101 m Quis anditum : boc fectt , &fc, ) Co« quod Eccl Loque»s juffetiam, annuntians retla.) gitate, quis predixerit ]udæos e. Ba- ICit, Ovl R* Pura, jufta, recta, fanda obfequia byfone per Cyrum liberandos, idque ] IU ] re ipfa prafliterit. i exiperns , non lmpura, & fcelefta , ut Ut* ge dáàmones. 22. Ommnes ffnes terra. ) Quiinex- m flh*. F,t m 20.' Co;zg; egam:m, ö'c) Vide dicta tremis terre fïmbus ; habitatis. oÍ (A?F mL&g?e fupra cap. 43. 9. & 4I. T. fenfus eft : so*xwro TÀG yc- J NJ H s qmcunque idolorum Cllf(üh (lef: -- .93.. In wemetipfo.). Per memetipfum., X t'tia y Q ditis, convenite, & afierte, fi quid guféitia verbum.) . Nerbum, quod habetis , quod üis, quze dixi, oppo- eft vera ,. mera juftitia; verbum ju H)Le xfx L.Qm ( natis pro caufa idolorum. Pnütmum & squiflimum. Qui falua't effis ex geutibus.) Qui a 24- 7ur46:: ) Homines' enim per d lWD n-entmiïno ad Chriftum convertimint. eum jurare folent, quem credunt effe OWM Vel ;49 Neféierupt.). Quafi dicat, fruftra Deum, & fummum quod pexjuru lit v 1ndex 4os provoco ad defendendam idolo- & 3CNm rum Cdlllfd. m; 1C$0 enim omnes mecum Q5. Ergo :2 Demrmo , E$c. ) Vel fen- l CUU htyr. dicturos cecos, & ftolidos efíe omnes Üatibnnens fus eft, omnis lingua dicet, mez ju- àdololatras. ftitie funt in Dommo quia illarum Laj a l lb Cin; CB CAPUT XLVi« I6g & Domi- -26. In Domino ju Iírael. U if-ificab—itur* ,& laudabitur omne femen ; Qui filyz- CAPUT XLVL i [culpturge Offenditur. idolorum vanitas , &? deffruGio z'þþmm* þrædik:iïdr: ] : quis at- Sudei cum reliquiis. Jfrael ad Deum revocantur , oflenja . Dei ? numquid me? Deus magna benignitate ad ipfos , addita gravi increpatione ob ipforum ingratitudinem ,. & idololatriam : bortaturque, ut ad ipfum 1nes terra: qui folus omnia novit , &? potef] , revertantur , falu- 1 fem ipfis per Jilium promittens. . qco jullitie I. 'Onfrä&us eft Bel: contritus eft Nabo :"Wfäü:a" fimt:w fïmu-« ,raBit Oitinis LL lacra eorum beftüs , & jumeniüs , onera veftra gravi pondere ufque ad laffitudinem. .$. Con- 6 fmþe- z2:] ; quï Tept- )5 h fons, & au&ctor eft Deus. Vel omnis omnibus , ita uf: &ti'a-mv reprobi di- --.-- lingua jurabit, dicetque 7 2 Dvzzizo ,, Guri fint : Ecce quomodo computati funt d [;ft-) ita ut. ;z Domno. fit: fotmula jurantis.. inrer filios Dei , 65 gmter Sautlos fors lmmo dicet omnis lipgui , quod Dei iorum eff.. Sapient. S. 5. m afelcal- fit. laus- juftitiz , & imperium. . Dicit: I« F. j Bel, five BecT , BaalT, aut: HC . ? quia hec funt verba loquentis - Belus fuit Nembrod fundator, ) fungit ( Dei. / Vel Chriftus dicetz mez jufti- tiz, & imperium mihi fant in Domi- & primus Rex Babylonis, & Pater Nini, divinis poftea honoribus cul- r fuggerat p n9 , id eft, a Deo Patre, « quo na- tus a Babvleniis. beo , quod fim. juftus, & juftifcans, ; d« ) U & quod Ecclefie imperem. Velquaft Na5o.) Alterum Babyloniorum ido-- dicat , omnis fidelis fua lingua dicet, lum ,. ita dictum , quod ederet ora- - Tadeos & Bte cula ; Nz£e enim Hebraice , & Chal- nindos, I) Dowise, d eft, Dominum lTaudans daice idem eff, quod prephetiz, vel dicetz zez faünt juflitis Evanugelii meurm eft imperium, & regnum Chrifti, dfv maijo,ut inquit D. Hieronymus. , ) Qaine inea eft ejus Ecclefia, non Judzorum. In prmaiig hisce Chafdeorum ido- abitati g an Mel tandem fententia eft , a. me ftat lis a Cvro conterendis fignificat Ifaias per Chriftum abolendanr idololatriam.. [ memeüpfu if« juftitia , non ab idolis, de quorum divinitate difputatum eft. Fatia fumt & « Leffiis, Efc.) In He- abun, qu d eun ) Chriftum Deum. brzeo eft : Faeerent dmmentis , id. eft, ; velbum J tradita funt jumentis; nam. cum ju- n 95. r Demino.) Apud Dominum, per z Domino, vel coram Domino. menta dorfo geffarent idola, qux alio ilir;es m Je«fsffcabitar.) Per fidem vivam, . afportabantur , habebant ea quafi ca- m credint 6 ptiva in füa manu , & poteftate. yod p & Sacramenta. Vel fenfus eft, ju- ftificabuntur , id. eft, jufti publice de- Oxnera veffra, t$c. ) ldola veftras, clarabuntur.. quibus jumenta, vel vos onerati in- j Vafane ' Laudabitur omne femen Ifrae/.) .M liC me J* ' 2 cedebatis: »ufqp.e ad. laffitudinem.. jJarul 'Biäl.v cum: Com.. Menocb.. T. V. ; quiä 1 — 170 PROPHET. ISAI£ seclom f pis volunté 2. Contabuerunt, & contraria funt fimul : non potuterunt falvare portantem, & anima eorum in captivitatem ibit. j Voc: 3. Audite me , domus Jacob , & omne refiduum domus volntatis 1ífrae], qui portamini a meo utero, qui geftamini 3 mea vulva. faciam 116 4. Ufque ad fenectarh ego ipfe, & ufque ad' canos ego por- . Audi tabo: ego feci, & ego feram:; ego portabo, & falvabo. 1 Drop $. Cui affimilaftis me h2 200 Ti & fecittis fimilem? ; & adzequaftis , & comparaftis me, Tiam mezm. 6. Qui confertis aurum de facculo, & argentum ftatera . . ponderatis L Conducente s aurificem , ut faciat deum ; & Jabylon ] procidunt, & adorant. liam , ar *Ba- 7. *Portant illum in humeris geftantes, & ponentes in loco ruch fu 6; 0: & ftabit, ac deloco fuo non movebitur, fed & cum clama- 6. ?* verint ad eum, non audiet: de tribulatione non falvabit eos. 1 TX 8. Mementote iftud Á ; & confundamini : .reddirte praevarica- t tores ad cor, 9. Recordamini prioris fzeculi ; qïuoniam egó fum Deus, & 101 vocab: non eft ultra Deus, nec eft fimilis mei. EEE . 1o. Annuntians ab exordio noviffimum, & ab initio , quee * (ï) Vocns i nec- d E d witi, dem fententig 2. Costabuerunr, & c.) Confratta funt in pofterum feram ufque ad fenectu- IT Pa a Pérfis, perierunt, confumpta funt. tem veftram. N feftn: Nom poruerunmt faluare portantem. ) S. Cu: Alffimilaflis sme, &c. ) Fabri- Yolantem. Sed jumento fub.p ondere cadenæ ; cando idolum quafi Deum alium mihi E Orimgf'* & ipfa contrita funt. fimilem, & xqualem ; vide di&a fu- bylori qi ad nima corum in captruitatem ibit. ) pra c. 4o. n. I8. Vir:m vos ipfa idola in captivitatem afportata - Qui confertis aurum, Gc.) Videte Wtem meim , funt fimul cum adoratoribus fuis. egregios veftros Deos, quos collatà D] Locpmg /;m 3 One refiduum. ) Omnes . ex ca- materia vos ipfi formatis, & cuditis, X hent, ptivitate fuperftites , & reliqui. & deinde adoratis. Cray;, ) 4 Qui portamini a meo utero, €fc. ) 9. Confundamin:s ) Pudeat.vos, itün, Quos ego mifericordis mez vifceri- quod hujusmodi Deum adoretis. D Judyte bus materno complector affectu. - Redite pravvaricatores ad cvr.) LXX. d lone, 4« Ufque ad féneclam. ) Quafi di- agite penitentiam s. qui erraffis , ve- vertemint corde. Lï"ä*f,ffif i cat: matres paucis menfibus fctum PNtnte, ( geftant in utero, && paucis annis in g. Recordamni priarís feculi.) Quan- €Cüt$. K E ulnis infantes fuos; ego vero fideles ta promiferim , predixerim , & prz- fliterim patribus veítris, inde vide. tis Vdge Ks meos ufque ad fenectam. EE Ero spfe.). Portabo vos. bitis me effe Deum , quem patres E Hbäïtæ; veftri coluerunt. gomf, ^ Ego feci.) Ego vos genul, ego. alui, 10. Konuntians ab exordia na*vijïmr.em.) ego educavi, ego provexi. M Prep Predicens ab initio id, quod multo Ego feram. ) Etiam deinceps , & tempore poft futurum eft. C6 Gtim Cjä L CAPUT XLVI. &'XLW, 171 necdum fa&a. funt, dicens: Coanflium meum ftabit, & om- potterun nis voluntas mea fiet. n 1 ibit 11. Vocans(1)ab Oriente avem, & de terralonginqua viru üm domus voluntatis mese, & locutus fum & $ adducam illud: creavi, & fnea vulya faciam illud. : 60 pot- I2. Audite me duro corde " qm longe eftis a juítitia. 100 13. Prope feci juíü tiam meam , non elongabitur , & falus aralts me, mea non morabitur. Dabo in Sion falutem, & in Iírael glo- riam meam. CAPUT XLVII um (latera fus füper- deum ; & Babylonis bumiliatio , ac contritio predicitur propter ip biam , arrogantiam, € crudelitatem in Jud«os [uos captioos : tes 1n l0O & quia in maleficis , auguribus , atque incantatori-: cum clama- bus fpem pofuit. lvabit. e0$. Efcende, fede in pulvere, virgo filia Babylon , fede in prævarica- ':-D terra: non eft folium filiae Chaldeeorum , quia ul;r"a. non vocaberis mollis, & tenera. » Deus, & "Y2 ?i 'Tol- jtio, qu& (1) Vocans ;xb( oriente avem, in edit Sixt. legiteur: vocans ab oriente juftum. nec Et 4b initio, &c.) E.ft rePegitiO ejus- volabit, qui meam juftitiam , id eft, ---- dem fententie. fidem preítabit ; vosque e captivi- tate liberabit. ; ad fenetr IlI. ocamsi 4b Oriemte Avenm. ) Cyrum feflinantem , & quafi avem I Siaiz.) Sioni , 4 —fie i2 Ifiael , id volantem. eft, Hraeli. j ) Tabr- b Oriem*e.) Qloriam meam. ) Fuit enim hzc jm alm ht rientem. x Perfide, qui Ba-. gloriofa, & wnagnifica Ifraelis libe- vide dida f byloni eft ad rátio. Virurz voluntatis mea.) Qui volun- Vilet tatem meam etfectam dabit. Efcende.) De reoio throno tug. , 3) (,) Lecstus fum. I.D Ailloquitur enim. Babylonem gos COU & fient. ] Fut?ïra hzc prgdixi, évertendam, quafi reginam folio de- ,& cuditi, Creav;. ) Creabo, präeteritum pro je&am, & ad ancillz ftatum redactam. futuro. Sedé 12 pelvere. j. More mancipio- Pudent. 053 I2. -udite me. ) Judei, qui efiis rum, Iu gen tiunm. adoretise f Babylone. Virgo fflia Babylon.) Babylon tenera, dca'f-) , Länge effis a juflitia. ) Qu a Deo, & delicata, inftar filie virzinis. m&l/f i, T^ & virtute, fanctitate, & juftitia. de- Hl2 Chaldsorum.) Babylon dicitur feciftis. Vel potius , ui me accil- filia Chaldzorum, vel quia ab ipfis eili Qllm í ccndita , aut reftaurata eft. gl l)ïæ fatis violate fidei, qua 1 procul fitis Ti , je ab ea juftitia obtinenda, id eft, ab eff Hebraifmus , idemque eft, F mde H( ea libertate, quam ego vobis toties lia Chaldaorum , quod flid Chaldea, pao promi 1- Filias quia delicata, ut proxime di- q'lem ] ^ m d . Prepe fecijz:/Ziiiam mezmz.) EC'— &um eft, Chaldxa , quia fita erat tn [/] ]]M]//»" T , ce enim Cyrus quafi avis mox ad- Chaldza. q ) j m ( 172 .'PROPHE'T, IS A I ZE 2. Tolle molam, & mole farinam : denuda tarpitudinem diGcin cod 1 qun (edebo tuam , diícooperi humerum , revela crura, tranfi flumina. *Nah. 3. * Revelabitur ignominia tua, & videbitur opprobrium ,* Ven e 3' 5 tuum: nltionem capiam: & non refiftet mihi homo. vidiüitas: Uf maleficiorua . Redemptor nofter, Dominus exercituum nomen illius , z fanétus T írael. Tümreheme s. Sede tacens , & intra in tenebras, filia Chaldazeorum: 1o. Ez f quia non vocaberis nultra domina regnorum. qi videt: 6. lratus fum fuper populum meum, contaminavi hzre- i Ecdoi alleta. itatem meam , & dedi eos. in manu tua: non pofuifti eis mi- fericordias: fuper fenem aggravafti jugum tuum valde. 1, Veri 7. Et dixifi : In fempiternum ero domina: non pofuifü Tuet fupet haec fuper cor tuum , neque recordata es noviffimi tui. Tuper te re que .X 0 8. Et nunc audi hzec delicata, & habitauns confidenter, dicis ficiorum t Non voraberis rinoillia", ö'c) Quia in fiïoä olim .-e.x']Egypco, & -deindä ex forte quid pofterum durum fervitutis jugum fe- Babylone liberabit, hoc faciet. - Y^. Defe rendum erit. S. Sede f2cen5,) Ut mocfti folent , filvent te a 2. Tolle mo/amþ, 6c.) Munus fer- & lugentes. vorum, & ancillanum erat verfare Iptra $m tenebras.): Captivitzltis, & piban: q molas in piftrinis, carceris. 14 Ecce Denuda turpitudinem tuam. ) Cor- 6. Iratus fum fuper populum meum. pus tuum difcooperi vefte ad cubitum Cum ego iratus .populo meo lfrael N-—- revocata, & alte fuccincta, ita ut ap- modice punire volui, tu modum ex- ceffifti, crudeliter in eum feviens. qulla lia n pareant brachia, & crura, finu etiam, lic'mï Ut O[ & humeris apertis , ut expeditius mo- Contaminavi bareditatem: mcam. ) N feldy s lam verfare poffis, & alios ancilla- Populum meum , quafi rem. conta- res labores fuftinere, vel etiam dici- Vitis vidua minatam abjeci, & regionem ejus Iroerab, f tur, difcooperi humerum, ut plagas, vaftari permifi, T& multitude & verbera Perfarum nudo humero, Non polutfli ei mi[ericordias. ) Im- mifericorditer eos tractafti. fidltents prod & dorfo. excipias. Ve] denudare tur- 9. Pryrer pitudinem idem eít, ac capitis ca- Super fenenz, Ej'c.) Senio g & cani- um r pillos refecare , ita ut turpitudo de- tiei non pepercifti. In fempiteroum. evo. Domtna. ) peccatum, u tonfi capitis , quod mulierem maxi- Alterum Bab Cintatioibns me dedecet. y lonis crimen , faftus , MIE, db Revela crura, trauft floeomina,) Quafi & arrogantia. Nom pojutffi bec [mper cor tuum.) VT Cenris dicat, ut poflis du&a in captivitatem s **"lfiam im flumina tranfire. 19] Quod fcilicet lfrael populus meus .3.' Revelabitur ,,ignamini:z .tzm.') eilet, qui paniendus tibi tradebatur , Victiiess, ( Nuditas tua. Non erit tibi, unde non munaniter vexandus, Fabutya, .I O. FHl ia vel ea tegas, que maxime tegi vult Noviffizmi £«:.) Quid tibi olim eve- Identer u pudor. nire poffet, immo eventurum effet. Opprobrium fuum, ) Quod' videri 9. Habitans confidenter.) Omni me- v 6s vin tu foluta. N u) ; probrofum eft. N 4. Redempror moffer. 4 Deus, qui Aen eft *i5 Décca Pïffe" me ?mp/iw.) Id eft M0n eurae. CÁPUT XLUmH. 173 trpitüditem dï.cis in corde tuo: * Ego fum ,& non eft preeter me aimplius: Apoc. t fiümima, non fedebo vidua, &ignorabo fterilitatem. 3 IS-' 7». Opptobrium 9. * Venient tibi duo hzec fubito in die una, fterilitas, & »1.&, 00 vidüitas: univerfa venerun: fuper te, propter multitadinem s1.19. omen li, maleficiorum tuorum . , & propter fduriþïam Vl:incant:atorum tuo- rum-: vehementem. | - ha&dædrum: i1o. Et fiduciam hab uifti in malitia tua, & dixifti: Nön eft, qui videat me. Sapientia tua, & fcientia tua hsec deccpit inavi here- te. Et dixiiti in corde tuo: Ego fum, & prater me non eft fuiti eis mi al terR- valde. 11. Veniet füper te malum ,€ nefcies ortum ejus , ir- n0n pofti( ruet fuper te calamitas, q uem non poteris expiare: veniet 1m! tui. fuper te repen:e miferia, quam nefcies. Identer, que 12. Sta cum incantatoribus tuis, & cum multitudine male- dicis ficiorum tuorum, in quibus laborafti ab adolefce Ro us se * ntia tua » fi , & dende x forte quid profit tibi , aut fi potfis fieri fortior. t ficiet. 13. Defeciíti in multitudine confiliorum tuorum: ftent, & t maft folent, falvent te augures coeli, qui contemplabantur fidera, & fup- putabant meníes, ut ex eis annuntiarent ventura tibi. Captiiats & non 14. Ecce fatti funt quafi ft.igula, ignis -cyombuifiit e0s 5 libe- popn[/ml MW-) i ulo meo 4 t modum er« Aulla alià in Orble* civitaä eft me fe- Saprentia tua , 6$6. ) 'Tua aftrolo- um feviets licior, aut. opulentior. gia judiciaria , tua. divinatio. decepit jatem. 4 Nom fédebe vidua.) Populo, & di- te; promittebas enim tibi felicita- af rem. cont vitiis viduata., tem, & tamen in gravillimas sru- I|pynorabo fferilitatem. ) Semper ex smnas incides. regionem ]s Ego fum; 6fc.) Mide dicta proxi- me multitudo magna populi fubinde y;'(ardidi- ) I nafcentis prodibit. me num $. " Q. Proprer multitudinem ma[efz'ciö-.- IL. Aefcies ortum ejus.) Unde, feu eum tuorum. ) | lertiun Babylonis quando -veniat. Videtur alludere ad ii f peccatum , quia feilicet maleficiis , in- Chaldzorum difciplinam, quz nati- cantationibus , & divinationi dedita vitates , & ortus rerum obfervat. en Domjna. ) fuerit , ita: ut Chz/dai arüis potius , Exbiart.) Effugere, expiationibus 1mel , Í dUS , avertere. quam gentis nomen videatur. Duriziam incantatorum tsuorum.) Qua 19. dSfa cum meantatoribus , 6$c.)) pt/ ep H ) incantatores fuis falfis oraculis obdu- Eft farcafmus, (ive hoflilis irrifio , opulus 485 sbi tradeatins xabant Bäbyln-n'ics.. quafi dicat, falvent te incantatores [O. Fiduciam habuiflli in malitia tzm.) tui, quibus adhzfifü, & quorum Fidenter mala perpetrat , Deum, difciplinam longo teimpore, : & labo- jsli m t* re didicifti. & ejus vindictam non timens. um 04 No» eff, qui videat me. ) Aut I2. 4ugsres cmlj. ) Divinatores , 7 ()uni ** Deus peccata mea non videt, aut aftrologi. non curat. j d 14. Fatli funr quaft fHipula , & c) In WIDW- ) Ó 174 PROPHET. ISALE liberabunt animam fuam de manu flammee: non funt prunae, ».Priort quibus calefiant, nec focus, ut fedeant ad eum. ais feci e 15. Sic fa&ta funt tibi, in quibufcunque laboraveras: ne- Á Scivle gotiatores tui ab adolefcentia tua , unusquisque in via fua er- raverunt: non eft, qui falvet te. tta, & fron s Pradis CAPUT XLVul. ka (hirr Qv UIv ne for & confatl á D] Increpat Dominus bypocrifin , ingratitudinem , ac duritiam u- - 6 Quen deorum ; [ , €? non idola atmuntia[Je futura , C illa compleviffe Audita fec : eflendens ; propter. nomen fuum tamen parcet ipfis; Cf ita beni- fos ; gne eos ad fe revocai, probaus fe folum -verum Deum , omnium ", Nunc c non audidns confcium , fuique populi redemptorem , ac gubernatorem ; cot- querens quoque de mandatorum Jaorum prævarz'catz'one/æ w quibus objervatis felices fui[Jent. tüt3 vobis pof?k Qa civitzte Sdlg Udite haec domus Tacob, qui vocamini nomine Ifrael, minis Rágnonet *A & de aquis Tuda eftis, qui juraftis in nomine Domini , ia elorttio, 4 ; n & Dei Hrael recordamini non in veritate , neque in juftitia. abfit vera 1eim 9 ER : 5. De civitate enim fantta vocati funt: & fuper DeumIfrael Grand: (f (; 3it 5. Heronm conftabiliti funt: Dominus exet citqum nomen ejus. 3- Prio- Dinigy exm souine Judgi v. 1 Babylonis incendio ita comburentur llj vocamtni nomine Lrael.) Qutr M'm Qu It eju omnia , & cum illis aftrologi tui, ut I-Q gloriamini Jacob parente, cum $ Prira ex ne prune quidem remaneant , qui- tamen ab ejus moribus , & fanctitate Jam pridem evc; bus fe quis poífit calefacere , fed longe abfitis. Jentidem rerer cun&a in favillam , & cinerem redi- De aquis Tuda exiffis. ) ld eft, fe- a Jltrjg pre ü gentur, míne ; quafi dicat, de fonte. Chald. Ua nf I5. Fa 4 /th Hb , 06c.) Hunc exi- Qgi de fi;rpe Tuda exiffis. iA tl & )r tüm fortientur ea , in quibus labora- Jaratis, 6c.) . Vide dicta fupra cap. Räpmä. j [ o fti, urbs nimirumm , & ornamenta ejus, 45- num. 24. DRENENS. m augures etiam , & auguria. Dei Ip-ae/ recardktm;üi.) Frequen.tï ICitns f ïj.eram, 0 Negotiatores tui, £$e.) Aft m!pgï tu.ï; fermone ufurpatis , commemoratis , étry; & U:viï,ï R qui ex ame fua queftum — faciunt. celebratis , & presdicatis. t W NA d2 D e] mercatorcs intellizit ; magnam Nom im vweriute , neque in juffitia H 3;"'4 zz'u:-u's | enim ad commercia opportunritatem Mel falfo jurantes , vel hanc quaft i prebebant Eu 1 r j»hrates , & Tygris, & larvam religionis veri Dei multis , & l ï-.'aF Tepeto. alii amnes in. mare Perficum fe dc- ti & IS t Vftina volventes. gravibus fceleribus prztendentes. Hoc &i ts tv eft quod dicebat Chriftus Matth. 14. 5—. MWAS,«, m T Jf?';gl In wia füa erm*berunt.) Methodum 9. Pepulus sffe ore f&o , €$. labis feris fuz difcipling fecut! erraverunt. glorzfrcat me , cor. atitem ejus longe eft a Qs Qu u M Inpea Non efl , qui [alvet 1e,) Suis illis ze, Mide fupra c. 29. 13. vuls inen fallacibus artibus tibi opem ferre non 9. De cmvitate emtm Jantla vwvotari 9 11'[072 zu polfunt. fnt.) Id'eft, audite vos, qui omnia ] o Nl!l Comm TQr: CAPUT XLVIIL 175 funt prong, 3. Priora ex tunc annunciavi, & ex ore meo exierunt ,& À TaVCTas: 19« audita feci ea: repente operatus fum , & venerunt. invia fut - - 4. Scivi enim, quia durus es tu, & nervus ferreus cervix E tua, & frons tua serea. 5. Praedixi tibi ex tunc; entequam venirent, indicavi tibi, ne forte diceres: Idola mea fecerunt heec , & fculptilia mea, & conflatilia mandaverunt ií*a. durititm 3- 6. Quse audifti, vide omnia; vos autem num annunciaftis ? ]a cmpleuie Audita féci tibi 5 & il t ] fcis ; nova ex ,tüncï, & cqnfervata funt, qu& )ne'- * aym, OUU 7. Nunc creata füunt , & non ex tunc: & ante diem , & jorem; a .non audifts ea, ne forte dices: Ecce ego cognovi ea. 8. Ne- imtz'ane/,/ Dd tuta v&bie pollicemini , quod, in fan- fta in eorum 1ne1n0rizun -inüituta? ver- &a civitate Salem habitetis, cui Do- bi gratia Pafcha in memoriam libera- vize Ifrael, Vel fenfus minus magnopere favit, quafi dicat : tionis ex /Keypto, &c. ine Domnt, . hzc gloiiatio, & fiducia vana eft, fi eft : an quisquam ex idolorum cultori- e n t abfit vera religio , juftitia, & virtus. bus hzec predicere potuit ? :Deum Hrae Grande efl Chrifliamuem effe , - nom dici, Audita fecs tb moua.) Non ad- ait 9. Hieri)nym., duco vetera, ut fidem adítruam, fed jus. Dominus exereituum nomen ejus.) Moc nova, que contra Babylonios fadtu- j fl« rus fum , annuntio. — &omine judei valde glori&bantur re- &e fiin cultu ejus fideles perfüiffent. Ex £u2c. ) In Hebrzo , Chaldzo à m It Qui 3. Priora exfUnc a;znun!ta'vi,) Quz & LXX. e(t ex nuzc, ut cum Fore- ob parente, CU jam pridem evenerunt , olim predixi: ,& faxtiate rio, Pagnino, & aliis legendum pu- identidem repetit, & urget fuam de tat Cornelius a. Lapide. Urrumque Í - [ futuris prediGionem impletim effe, verum ; nam & olim fuerat mina- h,,;? Iden, * quafï intallibile argumentum divini- k fonte- Chald. tus, & iterum minabatur nunc per tatis , & providentix fuz. Prophetas. / Repen;é,) Inopinato , & rebus: de- Con[ervata [mmt. ) Refervata, re- ü 'Zïfm fopra ]. fperatis auxilium tuli, & id quod pol- condita funt apud me. Nunc a —me* licitus fueram, opere adimplevi. 7. Nunc ereata funt..) i J 4-. Sc'vi enim.) In Hebrzo, ut ver- decreta füunt, nunc a me lata eft fen. thzq/l" emol,'ïtls j tunt Pagninus, & Vatablus eft: 727 tentia de Babylonis excidio, nunc cum j Zzovi quia durus es, qua(i dicat, to- illud perIfaiam edico & predizo. Z.e Ww in ? ties hgc repeto, quia duritiam cor- Et mom ex tumc,67c. ) Lucem acci- 1'61 hanc . qüä " dis tüi, obftinationem , & impuden- L pit hic verficulus ex verfione LXX. [ i5 tiain tuam nov 1. qui fic habent: Nwne fiuw/, 66 mon olim, Xtef ]entcs 5. Mandaverunt.) Ut fierent. 6f non prioribus diebus audifft ea.. Ita- 6. Qua atdiflà , vide omnia. ) Mi- que ex fzzc idem eft, quod olr; , ut v hhh j detis impleta omnia, que ex m?, & etiam fupra num. 3. 74 Í * Prophetis meis audiftis effe ventura. Er ante diem. ) ld eft, awze diem Vos Aautem um ;mnmztiafis .?) Án bunc mom audifli e« , ut vertit Pagni- h /4 j 7 quidl non vos ipfi quotidie ea annuntiatis , aliunde. nus , fcilicet neque ab idolis, nec y03 g omia -& commemoratis, dum celebratis fe- 176 ^PROPHET.ISAIJE :8. Neque audifti, neque cognovifti, neque ex tunc apärtæ . Man menfa eft eft auris tua; fcio enim, quia preevaricans preevaricaberis ,. [-'*l -Ol ä : & tranfgrefforem ex utero vocavi te. 9. Propter nomen meum longe faciam furorem meum , & nuntiavit 7 laude mca infraenabo te, ne intereas. $ fuam : B ä Io. Ecce excoxi te , fed non quafi argentum, elegi te in f dire&ba eft v camino: paupertatis. Ir. Propter me , propter me faciam t& Accet , ut non b-lafphemer - *Sup. *. & gloriam meam alteri non dabo. fcondito loc 42. 8 12. Audi me , Tacob, & Ifrael, quem ego voco: * ego & munc Dor *Sup. 4I. 4. r. Hac ipfe; eg]oï primus,, & ego noviffimus. 44 15. Ma, Too Doriim 8- Neque fx.'/un-jc aperta ej?rqunü.tua.)*s hibuit, & tanquam . frenum indomi- Vit, qua am! 10. Utinar Eft ejusdem fententiw repetitio : fen-. tis Judzorum cupiditatibus injecit. fus eft, hzc nunquam audifti ,, ne qui- Senfus. ergo eftz afllicam , & vexabo fien pax tua dem. ex: £zzc, id. eft, ab olim. - te captivitate Babylonica, ut malis Stzo enim, 65c.) Hac figna divinitatis exercita ad. fanitatem mentis, & a Ls RR mez toties tibi inculco,quia fcio te prz- morum licentia , & lafcivia quafi frz- P»'imüi, 5 £ varicaturum; & defecturum ad. idola.. no revoceris, ex quo. fit laus no- Ex utero.) Janvinde a nativitate, & a: min? meo. quem ahns Dag V Ép vor] principio, cum.te in. populum. meum. LO. Sed men quafr AYEPI une.) Quod: 1 quiares i elegi.. ardentt fornace excoquitur , ut a fco-. tebünt, fic Tef Q« Propter nomem menm. ) IT'iCEE: ria feparetur ; ego vero non excoxt tlique flten futurus fis prevaricator , & . trans- te graviffimis. zrumnis , fed leviori- reifor , liberabo nihilominus te a - M Omner v; bus 'quibusddm , qualis eft. paupertas,, Captivitate preprer momem mcump , ne & fervitus Babylonica. Ín Hebr.. De & i fcilicet. gentes. illud. blafphement ,. fi eft : »on ia argenzum , cum diu te per. loris, qus 1 ü l videant. me populum. meum. in. capci-l zrumnas explorarem , nihil boni im Confntavir, vitate. derelinquere. te apparuit.. /, Aän:w!. 4 vit ] Longe factam-) Auferam, amovebo. Elegi £e.) Sicut in fornace , fepara- Á j Furorem: mews.) Guod te puniam ta fcoria ,ab argentario feligitur, & de v Gpriy tempore: captivitatis.. colligitur purum argentum. Dinjy, Laude mea Imfranabo tey me gmtereas. ) II- Proprer ;me,, &5'(,.) Mide di&ta: C Vitoten CL : Magnis , & eximiis beneficiis te. affhi- gnum. Wadids fte u* U; meom bla[phemer.) A (G'e.ntibus; ciam , quibus quafi freno continebo LICI'H w Wrtz te, ne ruas in interitun. —Beneficia qua fortaffe dicere poffent Deum He- RN D" vOcantur /azs , quis Principes nihul breorum effe impotentem , vel infide-- & zque commendat , & laudabiles facit, lem , aut crudelem:, qui fuos adeo ac. beneficentia , qua fubditos frenat, vexari finat. - eft n M & eis & cogit eos: amare , laudare ,. G Gleriazm: meanmr elterb mom dalo, ) IS. n W obfequi.. Porro tunc: bene Rcentlam Nomn patiar , ut. idola. me potentio- üæ & in. fuos: oftendit Dominus, non fo- ra. videantur.. ünt Ium. cum eos; liberavit, fed. etiam cum: I2- Qmem ego voto. ) Guem ego lre Ceiht ,z(/; ? in captivitatem adduci paíius eft; nam Ifraelem voco , cui ego nomen Ifrae- lis, indidi.. wexatio illa luxum ,, &alafciv.iam. CO- ( Ug o e ^CAPUT XLVIIL 177 tunc aperta 13: Manus quoque, mea fundavit terram , & dextera mea fanicaberis " menía eft coelos: ego vocabo eos, & ftabunt fimul. I4. Congregamini omnes vos, & audite: quis de eis an- nuntiavit hec? Dominus dilexit eum, faciet volunta tem HmeOm, 4&, fuam in Babylone, & brachium fuum in Chaldzeis. .eeni teï'm r$. Ego, ego locutus fum ,& vocavi eum: adduxi eum, & dire&ta eft via ejus, blfphemer: 16. Accedite ad me, & audite hoc: non a principio in ab- fcondito locutus füm: extempore, antequam fieret, ibi eram, ioco; * epo & nunc Dominus Deus mifit me, & fpiritus ejus. 17. Heec dicit Dominus Redemptor tuus fanétus Ifrael: 1 M Esco Dominus Deus tuus docens te ut Deas n ss r t RT ;Hia » Bubernans te in renom indomie via, qua ambulas. 18. Utinam a:tendiffes mandata mea : fa&ta fuiffe iugbos. injecit t ficut*ü-u- im, & verabo men pax tua, & ju'&itia tua ficut gurgites maris. yia, ut mall L 10 Rf ; mats, X u qua(t is« Prdous, 65 ego rzavi/.?ïmæ;.:]r Prater 16. Noz a principto tm abfeohedzto locu- o fit lans w quem alius Deus non eft. £us [m.) Exquo coepi prophetare de 13. Ero vocaíe eos.) Si eos vocem, big excidio Babyïonis: non in angulis ant- gertu) QEIO([ 1 quid circa illos jubeam, ftatim pa- 5 ue, & perplexe, fed puilice i à cl"gl- yitur , üt 2c0« tebunt, fic Jofue ro. 15. S$o1, Luna, re, & aperte de eo locutus fam. r non excoxt .Cælique fteterunt. -Ex fempore amtequam. fferet, (fc. ) i, ld lerioti- I4. Ozmes vos.) Ifraelitz. j «f pangettis Antequam Babylon everteretur, ego De ek.) Diis gentium, vel aftro- Haiis ibi eram fpiritu prefens , vide- ici a Hàr. lo o gis, quos fu bamque, & contemplabar rei geren- , m dinte p confutavit. periori CHP» nume. I2. dz feriem , modum , & ordinem. , n bon ! Adanuntiavit hae.-) Qu ego piredi- D.us mifo me, €c.) A Deo, & co de Cyro, & Babylonis excidio ; Spiritu San&bo e jus millus fum, ut fomce, Kpttte hec prenuntiarem. ; de veftra captivitate, & liberatione. yio feigft! Dominus dilexit eum.) Cyram, quem I7. Docczs £e hfli!id.) ïd,quod tibt fiLurtl» expedit. vindictz fug adminiftrum. vi&orem Chaldeorum fecit , & elegit ft- Vi df I8. Sicur JFhmen.) Abund'tf*s, & Faciet vo untatem fuam 1 Baly'one.) perenne. À Gantibus, Deus: per Cyrum faciet voluntatem , Pax fa. ) Quies , profpeiritas bÀ fl Dem 5* & vindictam fuam in Babvylone. & rerum omnium aflluentia; hoc nwm , fl -«d itnte Bractbium luum. enhun Pa ncmnine fiznificatur ab 108 adeo eft repetitio. " Vaiidaim phigam : Hehizis. qul fl I&. Locurus f m.) Fgw ita fieri juf- J«ffi/a ) Pacis comes, & effectrix, If 7 n M ) fi, & tan ante vobis que futura vel intelligit juftitie premium. l otenttü* funt, 13v i)l znmnntlavi. j m Secét gurgites maci.) Awpla, & ple- eno Direfa cf via ejmj.) Px*Ofi exe fuc- d ; quam am Que ceffit. 2,' ; ea marts. - pli, & pleni funt gur- omell li d Bibl. enms Com. Menoch. To;m. F. Z 178 fPR()EVHET. IgAI;äE Ig.ert fuiffet quafi arena femen tuum , & ftirps uteri tui,- ) * Etoo ut lapilli ejus; non interiiíffet , & non fuiffet a y ttïj itg»m nomen tianus fu& p ejus a facie mea. jn pharetra f €re 20. * Egredimini de 51. 6. Babj;lone , fugite a Chaldaeis, in voce j )) i t t * Exo. exultationis annunciate: auditum facite hoc , & offerte illud Tiabof, 17. g. Ufque ad extrema terrae. 4 It ego Num. vum fuum Jacob. Dicitevw: Redemit EDOIIIiI?US fer- QO.2t. fortitudinem 21. Non fitierunt in d-ferto, cum educeret eos; * aquam tmin0, & opu de peira produxit eis, & fcidit petram, & fluxeru ) nt aqfuæ. y Etnuic * Infr, 57.21. 9. * Sgg eit pax impiis, dicit Dominus. bi, ut redüc £ & glorificatu C APUT XLP fortudo me Cohjlz't;'ziz*w Chrif]us dux gentium , ac Sfudaorum. faloandorum , 6. Ed daturque in fedus populi ex omni orbis parte ocandi: C? oflen- trbus facob. Ja magna f'elicitate credentium in Chriflum, bortatur eos ad gratia- Jn lücem gen rum a&ionem ; benigne etiam coufolatur Sion , que [e a Deo de- — fertam conquerebatur : promittens eam toto orbe fore glorio- 5, 0r mruv;.; | daldegs, Jam , oinnibus ad iplam coufluentibus ,. ejusque cot- Qsf eladrum irilis inimicis. N tranáa audien L'A Ud'einfile .S attendite populi de longe: Dominus excindetdos , & ab utero vocavit m h ambra gas j Bj de'ventre matris mese recprda- müns foe tus eft no(minis mel. 181;02'5 Jrg& 3. *Et 22 tariter ferien I9. Qxaft arena. ) Ut prmäiiï'&m Nom efl pax impiss, dicit Do- fuerat Abrahamo Genef. 22. 17. minui.) Refpicit verficulum 20. quafi U. d Temotas Non fuiffct. attritium.) Non excidif- dicat, egredimini, relinquite Babylo- patveniret, fet nomen , fama , gloria nominis tui. nem, quia non eft pax impiis , fed il- Ff"f"mn lj jlerein; j/ü : 2O. Egredimin: de Baly'one.) Leetum lis mala impendent , ut etiam iis, e Babylone reditum defcribit, & ad qui illorum focie x 9* UPUE g eum captivos excitat. dele&antur. tate, & confuetudine f vus D Ia voce. exultatronis annuntiarte. ) Nfzle.) Mide fupra cap. Qet. formaä*. : Cum lxtitia nuntiate reditum in Ju- I-I II II. 1f ag 1..; * T ^ dzam, & ad patriam repetendam ci- & c. 42. n. 4- Tad, ves veflros invitate. Dominus 45 urero voeavit me. ) Lo- ) C quitur de Chrifto , quem Jefum vo- LUR $d . Redemit.) Exipuit , liberavit. . lrlm ^ M 2I. Noz ffeierunt 1m deferto, cumedu- cavit per Gabrielem Archangelum in Mgtth. I. OI. Pocabis namænejmïejum.; t,l JU$ & cerez e0$.). Mide hift. Exod. 17. 6. & Num. 2o0. tr1. fenfus eft : Nihil vobis "Recordatuss eff. nominis mei?) In He- .1?&.,. deerit in reditu ; nam Deus aderit, fi- brzo eft, Memorare fecit momem meum, Wündo 4 fcilicet per Angelum , eít ejusdem i lo cut adfuit majoribus veftris, quibus in árida eremo largos aquarurm Jatices fententi repeticio., lfüc, Qtt Ioqne, $ 1 fuppediäavite " Vr Il CAFU T "XIAX. 179 D wteri t um nomen 5 " Et pofuit os meum quafi gladium acutum : In umbra " Infr. manus fuse protexi£ me, & pofuit me ficut fagittam ele&tam: 51-16 in pharetra fua abfcondit me. à teis, n voce offerte illud . 3. Et dixit mihi: Servus meus es tu, Ifrael, qï.;,ia in te glo- riabor. )ominus fet- 4. Et ego dixi: in vacuum laboravi, fine caufa, & vane fortitudinem meam confumpfi : ergo judicium meum cum Do- 5; * aquam mino, & opus meum cum Deo meo.- unt aqua. &' Et nunc dicit Dominus formans me ex utero fervum fi- bi, ut reducam. Jacob ad eum, & Ifrael non congregabitur, & glorificatus fum in. oculis Domini, & Deus meus fa&tus eft fortitudo mea. üpamdara, 6. Et dixit : Parum eft, Hb fis mihi fervus ad fufditandas : fa- * Ecce dedite Sup tribus Jacob, & fzces lírael convertendas. Aï-— 6 )f 7) g/'/lfill' s mea ufque ad extremum terrae. Ac&o in 'lurcem gentium, ut fis falu J 3 f aDu d 2 3. Heec 47- [e) r gltrit- n Os metum. ) Ferba mea), ut 'Ver/ti; dicationis ., & päiïionis iructus angu- Chaldzxus. H ftus eft, paucis Judai$ converfis. put- vaft cladium acutum. ) Ad pet&e? Erga jedicium meum cum. Domino.) a audientium corda, & errores Feci, quod mei muneris erat. ]u- excindendos, & vitia. dicium ergo hujus caufz tibi Pater e: Dottünus Im nmbea samus fu&. ) : Rröte' fiïone committo, tu judica, cujus.vifio factum g retorüh- manus fue omnipotentis. fit, üt tam pauci ex iis mea opera fint converfi , & falvati. Sicet. fagittam eletlam.) Non folum b fimilem gladio fecit ad vicinos falu- Opus meum cum Deo meo*.)x Lxx. tariter feriendos, fed etiam fagitte, habent, & /aber mess coram Deo mto, du D »;W ; ut ad remotas gentes per me - faiIus quafi dicat, ipfe judicet , ipfe re- s » 1m 20 qu hl Perveniret. tribuat. h n Ip pharetra fuAa alfiondit me.) €ub $. Dic£ Deminus.) Inducitur Deus ji;, la i integumento humang carnis. Chrifli querele refpondens. . utL etiam 1 ^ Servus guets. ) — Chiiftus.vocator Ez Ifrael mon öoäzgr"cgzzäirzgr.) Mit- '& confüémné fus fum ad colligendas oves lfrael, fervus Det; quia cum in forma Dei ellet , formain fervi accepit.- Vide & cegendas in Ecclefie caulas, fed fupra cap. 42. T ille noluerunt; itaque noh cong:e- g p T TP dfrael.) Chriftis vocatur Ifrael, 1f gabuntur. In Hebr. éft, l/raci mon quia natus de ejus femine, quia m liil 1S (ongregäzä/f des ( gut W') lo primario ad oves, que perierunt do- G orzfr as | z. ). Signis, & mira- at Je um v* Agchangem , us IHfrael, & quia Ífrael, five Jacob culis éditid , & admirabili do&rina P D typus ejus tuit. AL Ev [4. ngelii. ynien t 771 fü! lo vceu dá Donirmi. ) Coram Domino , Ihfk In te gloriabor.) Quuia in te oftendi i mti.) ü mundo abyfim mez bonitatis, po- ut habent LiXX. * ijt m jf£l s tentie , & fapientiz. Erf Déns muemus as efl fartztudo d ejus a A [ '/'ï,' Ef €g a dixi.) 9unt verba. Chri&ï,. 264,) Cui omne-bonum asdfcribo, & ^qui loquens inducitur. a quo vim hec p.itmndi accepi. !d vaceum Iaboravi, &c.) INam pra- — EP di;wif.) Verba funt Dei. ES 190 PROPHET. PSAIJE , Ut diet 7. Hs&ec. dicit Dominus redemptor Ifrael fan&tus ejus, aä contemptibilem animam , ad abominatam gentem , ad iervum tenebris:- R« dominorum; Reges videbunt, & confurgent principes, & planis palcue 1. * Nf adorabunt propter Dominum ; quia.fidelis eft & fan&tum lírael, qui elegit te. gftus, &1o 2Cor. 8 . * Haec dicit Dominus: In tempore plaeito exaudivi te. aquatum po! 6.22 &i n die falutis auxiliatus fum tui, & fervavi te, & dedi te r Et pon in foedus populi exittabuntut. , ut fuícitares terram ,7 & poffideres hzeredi- "I LE 1 tates difiïPatas. 9. Ut &mn., & i ls a Ur fs mibi [ervus ad fufcitandas tri- p Lu ua fenfus eft ,. detuliile erincipesx hunc 6zs 74coà.) Nolo tuam predicationem honorem HEcclefis miniftris porpter N ja con(ola exiguis finibus Ifraelis circumfcribi. Dominum. i fiorum mife Fsces Iffael,) Eos intelligit, qui tot - Quia ffdelis eff.) Et quod verbo pro- 14, Et dis populi cladibus fuperfuerant exigua , mifit, opere preftat. & viles reliquiz. 8. p rempore placito.) tempus pla- oblitus eft m Dedi te im lucem gentium.) Ut fis Citi , five benevolentim (hanc enim quafi fol fpiritualis, & divinus mundi fignificas Hebraicum qywy , ratfon ) Natzaa ss totius ; Lzmenm ad revelationem gez- divinz erpa Chriftum , & Ecclefiam i 29. Pfilmo, £m , ut canit Simeon Luc.'2. 23. eft tempus placabile, quo . Deus pla- Gentes heredia Ur fis [alus zea. ) Ut tua opera fa- catus, & reconciliatus eft per Chri- Teedebant a $ lus à me profecta mundo communi- ftam generi humano , hoc eft, tem- cetur. LXX. ut fs in falutezm. fhte: & qii pus gratie , & Evanpelii. Aerant, o 7. Redemptor Ifrael. 3. (Qui Ifraeti- Exatdivi re.) Exaudiam te, cum üerant monln tas ex captivitate, & malis eripit. incarnatus, & natus fueris, pro mem- Tum, d contempiibilem animam. ) Ad bris tuis, & in membris tuis, Apo- Chriftum quafi contemptibilem habi- ftclis fcilicet , & Chriftianis depre- g- H:Bï li t tum, tanquam vermem, opprobrium cantem, Opemque, gratiam, & faiu- D. & em, hominum , Hezc I5 Implicag &] abjeCtionem plebis. tem toti mundo pottulantem. Ti tégciy. Verti poteft ex Hebrzo : 244 cozrem- enin ob preces tuas illi conferam, & wv i. ) pterem anima [ua, Chriftum, qui vi- preftabo. t Meilygg;, Y tam fuam pro nobis dedit, & illi Lz die feluti.) ln tempore falatis, non- pepercit. cum tu mundo per mortem, & pro- 8Lüppare "dLomimatam gentem.) Gentem Chri- mulsationem le 5 emii"tic'niil. feres mundo. gis. gratiz , falutem af- ftianorum , quam Bthnici, & Judzi 5 vig t abominabantur. Sexvavi te.) INe moriens interires, SEUM Servum Dominorunm.) Chriftum cum fed mox gloriofe refurgeres.. TODitt teny, fuis intelligit; ille enim quafi vile man- Dedi te in fedus populi.) Ut focdus Olymis t Mm. cipium flagellis cefüs eft, in crucem pacis inter me, & populos fancires actus, confputus, &c. fanguine tuo. Wrtrm f t ts Vitualis Reges widebgmt , &5 confurgent. ) Gufeitares terram. ) "Terre incolas D Affurgent , & venerabundi fupplica- in peccatum lapfos, & in fempiternum &; ! fenaj Qm. bunt tibi, o Chrifte! & Ecclefiz. fe & falutem revocaresg. exitium ruentes erigeres, & ad vitam, HOP at tth fübmittent. : * , Propter Domi mmz.:) "Qui eorum cor- Pojfideres hareditates diffrpatas.) Da- p li fUOl'nm | da molliet efficacitate gratix fus. Vel bo tibi. Gemtes /mredimrem ftuam: uteft f U: CAPU T XLIX. I8I lus U5, ad .* Ut diceres his , at iervum , qui vin&i funt: Exite, & his, qui in tenebris: Revelamini. prinapes, Super viaspafcentur , & in omnibus planis pafcua eorum. ; & fandum 1o. * Non efurient , neque fitient, & non percutiet eos Apo. seftus, & fol; quia mifereator xaudivi tey eorum reget eos, & ad fontes 7: 16 : aquarum potabit eos. e, & dedi te Ir. Et ponam omnes montes m eos in viam, & femitae mea& eres heredi- exaltabuntur. : I2. Ecce ifti de longe venient , & E N 'Cce illi ab Aquilone, : n & mari, & ifti de terra Auftrali. 13. Laudate coeli, & exukta terra, jubilate mqntes laudem; Princips hatc ünilris porptet : | yïia confolatus eft Dominus populum fuum , & pauperum í [ orum miferebiiur. quod verbo pro- I4. Et dixit Sion: Dereliquit me Dominus ; & Dominus " oblitus eft mei. ) tempts pli a rs. Num- ts ( hanc enitt Z'3 l m W/"Z) j Eede fim in 98. Pfahho. Appellantur autem Potabiz eos.) Aqua falutaris doctri- . Gentes hereditas difiipata, quia lon pe nz, & fluentis gratiarum. qu) Dess ple recedebant a fide, Deo, gratia, & 1I. Ponam ommues montes, 56') Hoc y et pet C , locdft, ten falute; & quia hanc hareditatem va- eft, quod fupra dicum eft c. 40. 4. zeli ftaverant, diffipaverant, (& peffumde- Omnis valls exaltabitur ,. €5 07727"? derant monílra errorum , & vitio- 12075 , EX collis bumiliabitur , £ c. mdim te, CUm Tum. Ponam.... £m viam.) VFaciam eos per- eris, pro tete ris t Apo- 9. Hi, qüi viäffi/imt. ) Peccato- vios, ( planos. Semita,) Vallium.. vitums. depre^ rum, & errorum laqueis, —& vincu- I2. Ecce z];, 6&/c. ) Ecce ex omni riim, & fd« lis implicati.. "nlantertt V n tenciris.) dololatrie, & gen- fluent. plaga, & regione ad Ecclefiam con- tilifmi. ]li coneram, & E£ mari.) Ab Occidente; nam Pa- Revelamimi.) ln h 1cem prodife ; Izfting mare eft ad Occidentem. , tempore filotis, feu. apparete ,* eft repetitio fuperioris . De terra anftral)) In Hebreo eft: Tortetl , & [)I'O' H .vhemi&ichiiv. de terra, C yp/An?m: quare Oforius, gig, Em * Super wias pafcentur , €$c. ) Hifce, Arias IMontanus, & alii putant effe & fequentibus metaphoris fignificat Prophetiam de cónverfione regni Si- Voriets tentés narum. Propheta tempore Chrifti non Jero- folymis tantum, ut olim, fed ubique I3. Ceor[olatus eff. Domiaus populum ä/feä Vr fodus terrarum fore copiam pabuli, & po- fgeum-) Fideles fuos gaudentes accef- fncié tus fpiritualis. fione tam infienium populorum, Ec- P OPUIOS clefiz Chrifti fe fubdentium. I0. JEffus , $ /01.) "Tri /b-ulati()num ; ; Tert g il —^ & tentationum. 14- Et dixit S:o4.) Judzi ad Chri- C fmpitertim ftum converfi. & od ritim Miferator eorum. ) Chriftus bonus [3, paftor, qui mifericordia tangitur pro- Dereliquit me Dominus.) Qui multos pter fuorum- calamitates , prafertim ex Gentibus, ex Hebrais paucos con- ;: Ál &) fpirituales. vertit ad Chriftum. " g m D A * 182 PROPIHETE I5A1. - V g E j 15' Numquid oblivifci poteft: mulier infaz tem /uum, ut non tiis. & 10 mifereatur filio uteri fui? & fi i non oblivifcar tui. : la oblita fa;ael:it, eco tamen TU e ':'/' 0^ 4v U 16. Ecce in manibus meis de—-fgripfi te, muri tui coram ocu- lis meis feniper. P nb tent filiostuo 17. Venerunt ftructo | rest a te exibunt. - ul, deftruenþgs [on & diffipantes « Er ena vultu in ferr * Infr* 18. * Leva in ci-rcüitu* oculos tuos , & vide ; omnes if tuorum linge 60. 4- o5 ngregati funt , venerunt tibi: vivo ego , dicit Dominus, Confündenty quia omnibus his velut ornamento vefti tibi eos quafi fporifa. j ïer-is ,& ciljcumdabis 44 Numg Ti a tobutto 19. Quia deierta tua , & folitudines tuse )» & terra ruinse z5 *j. Qu tus, nunc anguíta erunt p buntur, qui abforbebant te. re habitatoribüs, & ivlo-nge fuga- ti tolletur , | 20. Adhuc dicent in auribus tuis filii fteril iatis tuze : An- 10, qui judic 46. Et cib guftqs ef'; mihi locu—'snJ fa; fpatjum mïhi : uï»haþitem. E "OT. E. fuvgtine fuüo P ormus falyan EL Nlunvzqzzid übl?'?)ii/ää potef , & é) rþea.z;-ïifïc-ation-'ä Jerufalem i:kn'pe'dixl*e co- CUDEMERONUT s. Ett Dei refponfto querelz refponden- natüs:eft. Nehem. 41. tis, & fe oblitum non eile populi fui - fe exibunt.). A te recedent, re- Hli feifagi aífeverantis. te erijem, & qn movebo eos, ne te impediant. 15. lIv mauilus mc Je/oripf ze. ) IÓ. Vemcvumtii4.) Omnis hac mul- 4ngybus d Pro, velut in manibus , .né poffem titudo veniet ad te. ttudine eo udit d t23 oblivifci. . Vel alludit ad annulos me- Velu£ ormamento v;);?z'c;;ia'.'j. Muiti- inoriales, vel certe, quod vertus vi- Onica Cr.l*,»i"n.'ï.takf detar, loquitar de vulneribus, & ci- tudine , & varictate fi elimmn ,. quafl elegana amicu ornatur Ecclefia, de li pr 21 Ef läff ?, catricibus manuum , que mémoriale qua dicitur Pfahm. 44-10. A4frris re- funt Chrifto eorum; Chlx'x?t:, Q quæ? & pro qui- gima 4 dextris tuis m vg&fizu dfaw'afa, i)uï patlus eft, ^ oemcumdata Varietate. 22' LW.'»E);- 45. Muri iui, 606). Semper memor,fuin t -vlgnO &to t 19. Do/ä;f!zt ZU-. ) De?ä;ta, &. fo- Slgn:;;z, m fancte illius Civitatis Jerufalem , pr«- litudines vocat regiones Gentilim, cipue tamen fpiritualis, & verorum " Aj Er&,*;: j.[jl'a.r filiorum Abrabam : d ne non fuerant c?ältæ do&rina verz " Quam boni ,. » qui funt fidcles in : reiigionis. Chriftum. credentes. JqTerra r:-:ime.) Sunt ] E i ebraei, apud Clleds ii CA 23' Eng; h 17. Venerunt /Zr'::ffare.r ?mï) In]—ïe— quos vérus Dei cultus obfoleverat , 6 & ettm aj .kmä brso eft: Feffinabust fj 221 , qui fei- Gquorum Syn;tg;*ægä pfopter errores, Tis d K licet te' reedificent; alludic enim. ad MUnt, ; & vitia quafi fatifcens | pl"()lïä erat ^ egäs Qui n regdificationem Jenüfalem poft capti- in runnam,. Í UÉTAWt s ) Vitatém Babylon*is. Per hofce ftru- : ngi aä,*'br*/ycänæt £e. ) Qui te abfor- &tores commodein exb'ibuemm. [ « telligantar Apg&olþ bere cogitabant , & parabant; immo TM//8 j i & viri Apoft -lici. i * jami abforbere incipiebant, hoc eft, 88 Fic hoftes tii. & cleffe. Defirsutztes te, 8 difinantes.) Allu- ll Ven-;-r;; dit ad Sanaballat, qni Nehemiam à QO. Dicent i2 auriäw.)" Dicent tibi; Puiug,, ? pen ^ & APUX XLxX 183 or. Et äxcesän corde tuo; Quis genuit mihi iftos? ego fte- rilis, & non pariens, tranífmigrata, & captiva, & iftos quis e- .j 620 temen nu:rivit? ego defrituta, & fola; & ifti ubi erant? ll Coram ocu- 22. Hsec dicit Dominus Deus: Eccelevabo ad gentes ma- num meam, & ad populos exaltabo fignum meum. Et affe- & diffpates rent filiostuosin ulnis, & filias tuas fuper humeros portabunt. 243. Et erunt reges nutritiii tui, & reginee nutrices tuae; vultu in terram demiífo adorabunt te , & pulverem pedum ! : Ormnes jl tuorum lingent. Et fcies, quia e cit Domminus, go Do;ninus, fuper quo-non : Circamdabis confundentur, qui expectant eum. . 24. Numquid tolletur a forti praeda? aut .quod captum fue- ; terra rung rit a robufto, falv effe poterit? Cäptivitas a for- t longe fuge- 25. Quia hzc dicit Dominus:; Equidem, & ti tolletur, & quod ablatum arobufto, falvabitur. Eos ve- ts o : Àn- rO, qui judicaverunt te, ego judicabo, & filios tuos ego falvabo. .26. Et cibabo hofles tuos carnibus fuis , & quafi mufto , fanguüine fuo inebriabuntur, & fciet omnis caro, quia e ! ^M go Do- i, t minus falvans te, & redemPtor tuus fort'is* Jacob. CAPUT |an impedtre C?« v , | [ ecadett, 1 F ferilitati z24.) Fili tui, que hyPQTbOIQV» fïgnifïc&ns xfumi*nazþn de- nt te fterilem, & quafi defolatam quereris. miffioném , fic Pfal. 71. g. dicitur& il li Coram illo procident &tbiopes , 65 int- ( '):z:q: rx ul« Angnflus eft mibi lecus.^) Pre mul- titudine eorum, qui convertentur. Al- emiciejus terram lingent ludit ad. reditum Judzorum ex Daby- Super qua nän conf undentut , &c. ) 1 zic) Multe lonica captivitate. / Cui, qui fidunt, in eo locantes Ípes ( A ym, qui OT. br z:/t'mqmis euutriutt ? ) :Uf.ï de fuas, non confunduntur , quia iHi .Jr focrn, d hi prodierunt ; quis hofce E genuit in bene cuncta cedunt. . 1 1o. Affrinre Chrfto, quis educavit, &c.? |94- Numquid zollezur a forti, 6 e ;) yefit deairdity Q2. Levabo ad gentes manum meagm.) Quis poterit hoc evincere, ut capti- Ut fiyno edito eas evocem., vi liberentur, & e manibus potentium, p & f Signum meum.) Crücis vexillum. qui eos habent in poteflate, eripian- Gentiltts Aferent fllios tu0s in ulzii.) 'Tan- tur? Refpicit captivitatem Babyloni- quam boni paftores oviculas hinc iride À cam typum captivicatis generis hu- L foirita ve7 colleftas ad caulas Ecclefie deferent. mani fub demonis, & peccati jugo. al)ï.!d 20 Erunt Reges esiris sHj ) Re- -ut quod. captum , €c. ) Repetitio y Vbrth 4 ges enim aluerunt Ecclefiam, & bo- ejusdem fententiz. foleírrt &A nis ditarunt. Alludit ad Perfarum QS. Eos vero qtt judiuz*verdni £e.) [20071 24 48 i Reges, qui in Judaos, qui reverfi Qui vexarunt te in captivitate, & C À mull fuerant ex captivitate , beneficos fe quafi. damnatum addixerunt fervili- exhibuerunt. bus minifteriis, &c. - Qu r Itiü . Wuliu :2 terram a'(«'mt'fb.) Nam Be- ..Q6. Cibabo bofles ?uos carmibus fnis.) H)l)/mt) ges E cclefie prefules, & Pontifices Ut. mutuo fe conficiant ; vel certe äemiff e vencrantur. dolore furentes carnes fuas, manus, iditl hoc 9t Pulverem pedam taorum li?zgmf, ) Ef & brachia dentibus lacerent.. " Duer ib PROPRHE F. 184 ISATZX CAPUT L tare em, Q e Non ex Dez' AImnpotenti a hi auretm, v . Jed prapter. fuas ini quitates manet fy- . Domuni nagoga repudiata , Chriflum nolens r'ecipere , qui nibil pretermi- trdico: 1 «, quod agendum fuerat , ut ab ca reciper elur , imo illius amo- . * Corpl rä Jeipfum in ignominiofas tradens. afflictian J lenibus: fac deoque [yna-. gogam doloribus interituram. denuntiat, fpuentibus i I. JEc dicit Dominus : " Domnt Quis eft hic liber repudii matris fos: ideo po. veflrae, quo dimifi e am*? aut quis eft creditor meus, cui vendidi vos? ecce in ini woniam no! quitatibus veftris venditi eftis, & in fceléribus veflris dimifi matrem veftram. g * fuxt fems rl 2. Quia veni; & non erat vir: vocavi, & non erat , qui au- A Infi. diret. * Numquid abbreviata , ) Ecce ] 59. I. & parvula facta eft mánus Condemoe: t mea, ut non poffi m redimere ? aut non eft in me virtus ad liberandum? Ecce tinea comed in increpaiione mea defertum faciam ma- m m m r repopam flumina in ficcum: computr x efgent pifces-üne àqua, t demt hat & morientur in fiti. 62 tudiias la, 4. Induam coelos tenebris,ï & faccum ponam operimentum X alos inffitoendis eorum. *l frum fb Cátores mileros, ften- 4. Dominus dedit mihi linguam eruditam , ut fciat fu - tare citi, & duv que edisá aE hittes, & gem vonfoler , fuft : H ] A di;;;'z 50;7,-*1'7;;43.) JüdæOS flbl Namquid 465;-&;2::4, 6c.2) Quod incredulos illoquens-: vos dereliquerim 5 & a calamitati- fitewomnes o bus non eruerim Erigit LUR * Quis eff hic liber repudii? ) immerito ; nOn propterea acci- beat ln Uam querimini repudiatam a me Synago- dit, quod minor nunc fit potentia am veftram ; nam potius ipfgt me mea, fed q Quod 2 : ] et D uia fcelera veftra flïnt im- tetr, & erud] prius deferuit. pedimento. at quis efd creditor mens »06027) E.ce.) Si voluero. C enpete an Ego non habeo creditores , quorum & Cjäfill'ä.r &i numtmis egeam, ut propterea opor- Àe» imcerepatiene mea. ) Mae , g, In crepatio- quotdie frmm teat me vos in fervos vendere. Allu- nem vocat Dei juffum minacem, & dit ad legem Exod. 21. 7. ubi paren- terribilem, fic Pfalm. 1o5. 9. habe- $. Rtrrig tibus permittitur, ut in neceffitate ]i- mus : Izcrepast mare vrubrum , 65 e Moyfa, qi beros vendant. x!l'c- ii Exd. , catzm ecft. Ip iniquitatilzs veffris venditi effis.) Defertsam factam.) AÁquis nimirum, Waut diæü Damnoni , & pene peccati traditi eftis Chald. habet : ffecabo. : C"'P't! " eplm Mar. piopter iniquitates veftras, proptex quas g. S«céum.) Pro, velut faccsu. LT qnatrem . vefltram Synagogam diaifi. 4- Lingmam eruditam.) Evuditorum, L &i 2. Vezi.) In mundum, docens, & ut eft in Mebr. fane ita fuit ; nam Wherang, i £^* dedepyy, Prædicans. Nunmuosam ipfimet Judzi de Chrifto dicebant : Ef 5mom erat vir.) Qui doctrinam 4 fc:'loqhzutm eff bomo, & Apo- t Dü,*?f fm meam fecundis auribus exciperet. Aäfuä lu m ftoli : Domines, quo 4bimus? verta vi- li g Cg, CAPUT L. 195 tare eum, qui la ff H E fus eft verbo : erizi: mane, m;ne erigit mi- hi aurem., ut sudiam quafi magiftrum. Vr fayg! f ] ] rf s. Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non con- tradico: retrorfum non abii. 1 il a 6. * Corpus meum dedi percutientibus, & g&nas meas vel- * Mat. Vfue fyg- leniibus: faciem meam non averti ab iuücrepantibus, & con- 26.67. J fpuentibus in me. 4. Dominus Deus : auxiliatoi' meus, ideo non fum confu- pudii matri fus: ideo pofui faciem meam ut petram duriffíimam , & ício, ditor flegs, quonpiam non confundar. Wi etis, quis contradicet mihi? qu-;, E $. * Tuxta eft , qui juftificat me , [4 ftemus fimul, quis cft adverfarius meus? accedat ad me. t qui " ; e[. mánus 9. Ecce DominussDeus auxiliator meus : quis eft , qui terentur, pe virtüs ad condemnet me? Ecce omnesquafi veftimentum con tinea comedet eos. io. Quis y facam ma- $ fine aquis t4 aterna babes. LX X. habent: yAss- fufficiens, ut ornnia patienter, G mo- : 4 €ay maidslag Imgmam dectfrina, hnguam derate ferrem. ermentum aliis inftituendis idoneam Non fum confufu;.) Non puduit me - Ut fciam fuffentare , &c. ) Ut pec- illate ignomintz, fciens honorificum catores miferos, & languidos fub pec- elle hxc pati Det voluntate,. pro (ciat foften- falnte hominum. v cati, & demonis jugo fefios, anhe- lr peiram duriffomsam-) lmmotus, in- lantes, & gementes in. fpem erigam, confoler , fuftentem, & recreem , vitus, & inconcuffus ad verbera, fanem-omnes oppreffos a diabolo. contumelias, & ignominiam crucis. t.1) Quod Nen comíundar. ) lwmno ex igno- 2 calamititi- Erigit mane, 6c.) Docet, unde ha- yopterea acc« beat lin am eruditam , fcilicet ex eo, minia paffionis fu Qïïtnæ g'lorïæ decus b eo tanquam magïfïfro exci- confequar. ; [jc potatia qgod a g. Juxta. eff , que jfifeat me-j Li- etra lunc ime tetur, & erudiatur ; hoc enim figni- ficat erigere aurem , fic Poete di&um cet oblequantur homínes, aut etiam eft: Cystiiaus aurem veliit. pxopter mortem ienomipia plenam fcandalizentur ; tamen iniquo illoyum Mane , mane.) Singulis diebus, five [ncreptio- qu otidie fummo mame. judicio Der j "udicium op Of)0 , qui pinacelt, S. Retror[um nonm abii.) Alludit ad meam caufam juftificat, me inno- 0. habe- centem toti mundo oftendit, fufeitans 7* j Moyfem , qui Deo vocanti contra- Nullis Iabori- W/l, 6 exi[" dixit Exod. 4. 13. me a mortuis, & gloriofe in colum bus aut difficultatibus ceífi. fubvehens. 6. Corpus memum , 65c. ) Sic factum Quis ef? advirfarins meus ? ) Acce- yis nimirufm dat, & videat, quam nom bonam cau- leginus Matth. 96. 67. . Tunc expue- fam detendat. runt pm faciem ejus , &5 colaphis eum ce- : t eiderunt, alis autem palmas am faciem G- Ecce omnes,E/e.) Hunc Tocum ex- Fadittrif plícat alter, quí habetur proxime fe- f ; 0m ej«s dedersnt , 65c. g. Dominn: Deus auxiliator mens.) quenti c. m. 7. No/;ze, ínquit , zzzere o dicbant : Adtfuit mihi Deus animum , robur opproóritum bomiuumy 6 bla[phemias eo- m A Bábi, eums Com, Menoch. Tom. V, Aæ j ti la v S 196 PRQOPHF:T. ISAI/ZJE peperit v -xo. Quis ex vobis timens Dominum , audiens vocem fer- vi fui? qui ambulavit in tenebris, & non eft lumen ei, fpe- ü [icay1 &l , . Coni ret in nomine Domini, innitatur fuper Deum fuum. 11. Ecce vos omnes$ accendentes ignem accintti flammis, nes fülnds (inem u ambulate in lumine ignis veftri , & in flammis, quas fuccen- diftis: de manu mea fa&tum eft hoc vobis, sietür in € in doloribus dor- mietis. l. ÀÁtte te: quia CXAPVUT LE lorum reg Exbortatur Sion exemplo Abrabe , cui Deus promi[fa complevit,, r Prop ul C ipfa certo fidat fe promilJam a Deo confolationem acceptu- chia mea. ram: de confolatione , [alute e? magna felicitate Sion , boc ef? Ec« Chium v per Cbriflum futura , & de làge Evangelica late 6 Lei clefia , differit, ac de bumiliatione boflium Ecclefia. fum: qu 4 fhentum i. A Udite me, qui fequimini, quod juftum eft, & queeritis r n Dominum: attendite ad petram , unde excifi eftis, & " ad cavernam laci, de qua preecifi eftis. f explic 2. Attendite ad Abraham patrem veftrum, & ad Saram quae & avemg pe- Qua w die & f Tuyy) ne metuatis , ffcnt engm. veffimen- ambulaturi in lumine ignis, id eft ver- ) Conf ?um, [fc comedet eos vermis &5 freut laf faturi fe in flammis. 4z dolerzbzs dor- Nonerofa nam , fic devorabst. eos timea. mieth, in Hebrzo eft , /» . dolore mo- tnbxendo, nf IO. TZmen: Domimum.) Juftus, & riemini, ut vertunt Pagninus, & Va- $ divinz legis tenax. tablus. ünta f Servi [ui.) Chrifti Domini. I- ü dite me.)) Alloquit:ur Judeos Im tenebri. ) lribulationum , & Chrifto credentes, de quibus Hébrao ] fefa d perfecutionum, egit C. 49. & c. prxcedenti n. IO. Speret 212 nomine Domz'ni.) Quem Qui fequimini , quod juflum eff. ) Q5 erat Y fequitur crucem ferendo. Qui timetis Deum utc dixerat n.. Io. Qua i II. 4ccendeutes ignem. ) Flammis teeftre capitis przcedentis, & colitis juftitiam. ln eg, inje&i, & facti pabulum ignis perfe- Ad perram , unde. exeift effis. ) Ad cutionum , & afllictionum. Abraham , ex cujus femine formati hw Ambulate ( lumine 1g2i, €90.) Adeo 4- Tm vobis non nocebit perfecutio, ut potius eftis ; du&ta eft fimilitudo a ftatuis, ley 4 vos illuftratura fit, & lumen przbitura, qu$ ex rupe aliqua excifz formantur a fculptoribus in figuram hominis. MEH. ita ut in lumine veftro ambulare poili- Et ad cavernam laci , de qua practft Sicr, gxl,i tis, fic tres pueri infornace Babylonica j'cr:gi:;am ambulabant in medio ienis, Dan. 3.92. effis.) Eft repetitio ejusdem fententiz, J« - Jn doloribus darmietis.) In doloribus, cavernam laci vocat cavitatem illam, . & aream , quz in latomiis relinqui- Juxta ] in cratibus ferreis igne fuccenfis, qua(i I 5 in molli ftrato fuaviter cubabitis. Alii tur poft excifos , & exportatos la- " Obter t totum hunc verficulum de impiis expli- pides. tibus : ( Q. JMttendite ad zAbraham, & c.) Plae cant, qui fgcuri fint tomentum ignis, & mi:ter, CAPUT-IL 187 Cem fer. peperit vos: quia unum vocavi eum, & beqnedïxi 6l & mul- ,ei, fpe tiplicavi eum. l ] 3. Confolabivur ergo Dominus Sion, & confolabitur om- Hammis, nes ruinas ejus: & ponetde(ertum ejus quafi delicias, & íolitu- Uccen- dinem ejus quafi hortum Domini. : Gaudium, & latitia inve- 2US dor. nietur in ea, gratiarum actio, & vox laudis. ' 4. Attendite ad me popule meus , & tribus mea me audi- te: q uialex a me exiet , & judicium meum in lucem pöpu- lorum requiefcet. nl $. Prope eft juftus meus, e2reffus ft falvator meus, & bra- &t j u chia mea populus judicabunt: mein lae ex;pe&abunt, & bra- * :€/IIECG chium meum fuftinebunt, ! laje 6. Levate in coelum oculos veftros, & videte fübterra döorj- * Pfali fum: quia coeli ficut fumus liquefícent , & terra ficut vefti 36.39. & habitatores ejus ficut heec interibunt^ UErftiS mentum atteretur , Aa2 * Sa: — em l, & niuä explicat, quid metaphora petrz, S. Jufus menus.) Chriftus Salvator 1 que & cavernz laci fignifïcaverit. Eg:effas eff.) Brevi egredietur. Quia unum vicavi eun.) Cum folus m Ia Salvator meus.) Per quem orbem eflet, & fine prole. falvabo, funt verba Dei Patris. f ver- Confolabizsr ergo Dominus Son.) ]ut dir« Numerofam ilüi prolem fpiritualem Brachóa mea populos judicabumt. ) tribuendo. Per brachia intelipgit vires, & poten- jort m tiam, quam Deus per Chriftum, & , Ve Confolabifur ommes TULT AR ejz&-) QUJCB dirupta funt inftaurando. per Chrifti crucem exercuit, dum per Quefi delicizs. ) Quafi Edem, ut in praedicationem Apoftolorum ei omnes Juteos gentes fübjecit. Crux enim fuit Dei Hebreo LXX. habent /feur paradifmm, quibus fenfu eodem ; nam terreftris paradi- virtus, ut ait Apoftolus. Alludit ad. fus erat in regione Édem, Genef. 2. g. Chzifti brachia ii cruce extenfa. "P H- Iol Qnuaft bortem Domini.) Paradifum Juzieabunr.) Gubernabunt, domi- terreftrem ; eft enim repetitio. nabuntür. fritiam. lp e4.) In Gentium folitudine ad Chiriftum converfa. tes remotza. In[ule.) Ynfularum häbiwioxes; gen- ) M jormáti 4- Tribus mea ) Gens mea. Expetlabunt.) Magno defiderio , ut fhtuls, Lex a me exiez.) Lex Evangelica ; excipiant lepem. Chrifti. ;qantur hoc eft, quod dixit cap. 2. n. 3. De Et brachitm meum /ü/?i*'nääzmt.) Eit $/on exibit lex, 63 verbzm Domaiui de precedentis fententim repetfitio ; nam vlj gerulalem, v Ff nebunt idem eft, quod expectzbunz. tentily ... sdicium.j Idem e ft, quod Iex ; nam Brachium vero fignificat efficacitatem ilfum, juxta legem judicandum. divinz potentie, eruentis à demonis, ii« lIu Ducem populorum requiefcet.) Non & peccati captivitate eos, qui in Chri- j lt« obiter tranfibit, fed requiefcet m gen- ftum credunt. tibus, quafi in fede, & loco fuo, fir- .6. Fidete fub terram deorfum.). In miter, & longo tempore. Hebrzo : widete terram deor[um, quafá ) Blie I88 .PRDPTE:Y, IS.AIFE L. eotut, ? spfj. * Salus autem mea in fempiternum erit, & H juftitia mea non fs. 36-31.- eficiet. n, E5 7. Audite me, qui fcitis juftam, populus meus lex mea in homine m corde eorum: noli:e timere opprobrium hominum, & blaf- n. E phemias eorum ne metuatis. fondovit t 8. Sicut enim veftimentum , fic comedet eos vermis, & fi- cut lanam, fic devorabit eos tinea: Salus autem mea in fem- ejus, qui el furoy piternum erit, & juítitia mea 1in generationes generationum. 9. Confurge , confurge, induere fortitudinem brachium 1 t víque «d Domini: confurge ficut in*diebus antiquis, in generadionibus fz2eculorum: Num 15. ld quid non tu percuf.-ïiüi fuperbum, vulnera- te, & in fti draconem? Exod. Tüeum. ro. * Numquid non tu ficcafti mare, aquam abyffi vehe- 16, * 14.21. mentis: berati? qui pofqi&i prefundum maris viam : ut tranfirent li- protexi $ion: K Ir. Et nunc, qui redempti funt a Do äino , revertentur , & pita v E venient in Sion laudantes, & lætitig fempiterna fuper ca eo- IÀ .dicat , quecumque videtis, deficient , cap. n. 9. fimilitudo vermis, & tinez liberaft H non autem falus,quam vobis dare paro. ex ipfa lana, aut veftimento nafcentis L wfque | Sreur féemus liguefcent , &fc.) Salus, indicat homines in fe ipfis fuz mor- LUE & juftitia, quam per Chriltum me talitatis caufas habere. Captivitat aturum promifi, firmior erit, & 9. Cezfurge.) Excitare, quafi a fo- Qs & i iuturnior colo , & terra, &c. fimi- mno quietis , lenitatis, & patientiz: faminlu . lis eft locutio illa Chrifti, Luc. 21. 35 funt verba Ifaiz , vel populi expe- - Lutitia SEInm , 8 terra tranfibunt, verba au- &antis, & anhelantis ad. Chrifti ad- mm.) Q I62 mema »nom tranftbnunt. ventum. n vd Anduere fortitudinem , 6c. ) O bra- dudite me.) Loquitur Chriftus ad chiun Domini, induere fortitudine, vel allud fuos primos fideles, & Apoftolos. utebantur Q»i fcitis juflum.) Quui juflitiam colitis. para ad przlium, &c. fic Pfal. 29. z. Vidorig | Lex mea im corde corum.) ln quo- Indutus eff Dominus fortitudinem , & rum corde eft lex, & doctrina mea. precinxis fe. - D. Q( L Wt te tir Opprobriug hominum.) Scribarum, In generariom Ls /ieculorw;n. ) Sic À ; Pharifzorum, '"Tyrannorum , aliorum- appellat antiqua tempora, inter qug, ue infidelium, qui vobis maledicunt, & przfens multa fluxerunt fecula. tyrisi, X do&rinam vefítram damnant , $ Draconem. ) Pharaonem intelligit , itrilom, I3. E vos perfequuntur.- ut patet.ex feq. Yá obl Blafphemias eorum.) Mlaledicta, con- IoO. Siccaffó mare.) Mare Rubrum - UW vicia, irrifiones, contumelias , [6d Exod. 14. 2r. 8 Gicut enim. "veflimentum , G. ) 4ff.) Maris Rubri , quod abyf- u.;i 1 tor ! Mortales omnes. morti debentur , füm appellat ob profunditatem, l furo cito interibunt , & gloria eorum per- Vehementis.) Ob aftus, & flu&uum ün & ibit, ideoque eorum judicia , -VvO- vehementianm. II. ££ 997 , Oc) Quemadmodum 14 ces contemnendz funt.. Vide fuperiori d : "t - 189 CAPUT LL i me; tion eorum, gaudium & latitiam tenebunt, fugiet dolor; & ge-x mitus. x X mea jn I2. Ego , ego ip'e confolabor vos: Quis tu , ut timeres ab j & blaf- homine mortali, & filio hominis, qui quafi foenum ita arefcet? 13. Et oblitus es Domini fa&oris tui , qui tetendit coelos, & tis, & f fundavit terram : & forimidatti jugiter tota die a facie furoris : In fem- ejus , qui te tribulabat, & paraverat ad perdendum: ubi nunc 'ationum, eft furor tribulantis? Jachium 14. Cito veniet gradiens ad aperiendum, & non interficiet vionibus ufíque ad internecionem , nec deficiet panis ejus. Vülneta« 15. Ego autem fum Dominus Deus tuus, qui conturbo ma- re, & intumeícunt flué&tus ejus : Dominus exercicuum npmen y X ff vehe« meutn. Yirent « 16. * Pofui verba mea in ore tuo, & in umbra manus mece *Sup. protexi te , ut plantes coelos, & fundes terram , & dicas ad 49 ? í entur, & Sion: Populus meus es tu. r7. Elevare , elevare, con furge Jerufalem , quze bibifti er capia de &0. —Á—À Aa 3 , & titeg liberafti Hebrzos fübmerfo Pharaone, 9 nafcentis Non snterfrctet upþæ .«;d internecto- & ufque in terram promiffam dedu- zem.) Non permittet nos funditus ; fug mior xifti, ità per Chriftum e tyrannide, perire. captivitate diaboli redimes veros Ifrae- Nee deffciet panis.) Curabit, ut an- litas, & in Sion, hoc eft, in Eccle- nona corporalis , & fpiritualis non maü ao deficiat. patiemiæ: fiam induces gaud-ntes, & Iztantes. ul epee Latitia fempiterma . [ujer captta eo- I5- Quj conturbo mare.) Qui omni- ii at rum.) Quod dicitur fwper capira eo- potens fum, & cum lubet, elementis rum, vel idem eft, quod fuper eos, umpero , & mare concito, &c. 30 brae vel alluditur ad coronas, quibus olim 16. 'Pafm' verba mea 1£9» ore tüa.') ytitudine, utebantur antiqui, in nuptiarum, aut Sunt verba Dei Patris ad Chri(tum Jnyodt victorie lztitia, & aliis hujusmodi. 1 filium. Jnttt , I2. Quis £, ut timeres? ) Indignum lIp umbra , 65c-) Vide fup. c. 49. 2. eft te timere. Ut plantes calos , & fundes terran.) w.n. ) Sit Ab bomine mortali. ) Quales. funt Ut crees, & fundes novum orbem nter qu& irrifores. tyranni , pärfecu;ores , detractores , fpiritualem, fcilicet Ecclefiam. (aculi. E? dicas, ) Yu, o Chrifte! incdligis 13. Er oMitus es-) Ideo times , quia "4d S;on. ) Ad Ecclefiam. Dei oblitus , & ejus magnitudinis, Qmnes enim E. & potentiz. Populus meus es tu. ; Abrom U nunc eff furor tribulantis? ) Ut fideles funt populus Chrifti: quare etiam Chriftiani appellati funt. yod abyf' furor Pharaonis abfoiptus eft a mari, ita furor perfequentium te abforbebi- 17. Confurge ferufalem.) Alloqui- o tur , & evanefcet. tur Cives Jerufalem captivos in Baby- fu. lone , eisque reditum , & libertatem I4. Cito ventet) Chriftus. ilmodum vád 4þeriena'uzf"/.) ORftium falutis. promittit, fimul Fimen refpicit fpiri- PROPHET, ISAIJE 190 de manu Domini calicem irze ejus: ufque ad fundum calicis n E Íoporis bibifti, & potafti ufque ad fzeces. & dixet .18. Non eft, qui fuftentet eam ex omnibus filiis, quos ge- [ ut «t nuit: & non eít, qui apprehendat manum ejus ex omnibus fi- lis, quos enutrivit. f Sup: M9. * Duo funt, qus occurrerunt tibi: quis contriftabitur Pudttt : 47- 9- fuper te? vaflitas , & con Fritio-, & fames , & gladius: qufr's Wa J confolabitur te? & lr 20. Filii tui proje&ti funt, dotitietunt i capite omnium (niniti, u viarum, ficut oryx illaqueatus: pleni indignatione Domini , iunn 6 incr pa/?one Dei tui. 21. Idcirco audi hoc paupercula, & ebria nohva vino. 22. Haec dicit dominator tuus Dominus , & Deus tuus, 0 qui pugnabit pro populo fuo: Ecce tuli de manu tua calicem foporis, fundum calicis j indignationis meae, non .adjicies , üt fani: bibas illum ultra. cfus, 4 23. Et 2, D) tualem libertatem a jugo demonis, & duo funt fames, & cedes, fed utrum- ve vinc peccati per Chriftum partam. u € bis nominat; idem enim funt va- Cal.emira.) Menfuram pceenz, vel d »Q itas, & fames, item coptricio C f atpe vindictz a Deo irato propinate urbi g]"adius.x V ]erufalem, ob ejus peccata. uis contriff. abitur fmper te?) Tänt:a; &Q eft afflictio tua, ut & tu, & videntes Uíaue ad fumudum calicis faporis. ) di Y Soporem , & ftu te ftupeant, & prz ftupore nec illi te dque ducentis. ; Iv orem lethiferum in- poffint confolari, nec tu ab eis con- folationem accipere. Pa:afls ufque a d fæcäs;) 'Totum ex- haariens dolium : fignificatur ingens, 20. Projetli funz.) Strati jacent in. ?. 4 & extrema vindicta, clades, & cala- plateis , & compitis, aut gladiis con- lr mitas ferufalem , que £uit tum in ca- £offi, aut prz fame agentes animam. - Oribus ptitivitate Babylonica, tum magis in Sicut oryx.) Oryx eít animal capre lf p Romana. fimile, vide Ariftot. lib. 9. de hift. 040 ingy anim. c. I. & lib. 3. de part. animal. I9. Now cf*,- qui feffentet.) Solent c. 2. fententia eft: Jerufalem , & ejus "in, Y enim flii in parentes fuos pii eos fu- ft-ntare, cum furgunt, aut ambulant, cives funt ficut oryx laqueo confliri- ] Co, C&us, quem canes lacerant, venatores- aut cum propter ebrietatem mente que venabulis contodiunt.. N emota vacillant. Mye Plen: indignatione Domipi.) Suppli- Telty ln IQ. Dzc fant , qua acc;?rferimf zb CcHis, & cruciatibus ex Dei indignatio- £/4c.) Guomodo duo, cum qveatuor ne provenientibus. I/("(h enumerentur, vaílitas , contritio, fa- dncrepatione.). Caftimatione. tatis Gv; mes , gladius? Sunt duo, quia alteram QT. Ebria mon a vino.) Sed calice fuit urbis Fagellum, vaftitas fcilicet, furoris Domint, de quo n. 1. Cültu] & contritio ; altezrum civium, fcili- , 92. Tuli) MAbftuli. Qu t Jue R cet funes , & gladius, Vel , hzc Fundum.): Feces, de quibus n. 17. gl u 4 CAPUT LIL I9t 1 Cilicis 43. Et ponam illum in manu eorum, qui te humiliav&ruht, & dixerunt animse tuze: Incurvare, ut tranfeamus, & pofui- quos ge. nibus f fj ut terram corpus tuum , & quafi viam tranfeuntibus. CAPUT.LI. illbitar Eäccitat Sion, boc eff Chri]lz' KEcclefiam ad conf)latiohem ob gra- ls: quis ruitam [ui redemptionem : meminit. defcenfus Ifrael in. Agyptum , )manum &? liberationis ab Affur ;5 pradicatores autem. evangelice pacis * commendat, excitans omues ad laudem propter Cbriflum para- Jomini ium omnibus [alvatorem, € de ipfius exaltatione, ac bumi- u 'liatione , & fide gentium in ipfum. $ (0US, Onfurge , confurge ) induere fortitudine tua , Sion $ calicem C des, ut induere veftimenüs glorice tuse , Jerufalem , civitas fan&ti: quia non adjiciet ultra, ut pertranfeat per teincircum- Cifus, & immundus. us 9. Excutere de pu lvere, confurge ,fede, Jerufalem: fol- ] utrum- ts ? ve vincula colli tui, captiva filia Sion. . jut va- 3. Quia haec dicit Dominus: Gratis venumda ti efis, & fi- jiio, & ne argento redimemini. 4. Quia hzec dicit Dominus Deus: * In /Egyptum defcen- "Gen. | Tanta videntes dit populus meus in principio, ut colonus eflet ibi, & Affur 46- 6 ec illi te & COll- abfque ulla caufa cvalumniatus eft eum. — x $. Et acent i Q3. 4nime tra.) Tibi. ratiam , fed etiam corporaliter in s COf« Ipncurvare.) Solent enim victi a vi- Euchariftia, in qua funt Sanc&a 5a- imaft &oribus calcari, ad hunc imorem al- cramenta , Sancta doctrina , &c. N | ajre lufit Pfaltes, Pfalm. 109. 1. Donec po- Non .;z.d'jiciet slra,€666,) Non jam (c hil mam inimicos tuos [cabellum. pedum tuo- amplius dominis fervies Babyloniis, xl rum. Mide di&ta Jofue c. Io. n. 24. neque ultra incircumcifus, & immun- & eji$ z[urge ) O Jerufalem, qu« ja- * I. CO dus fic Judeorum fines invadet, ut :onitfe ces in fordibus marfta , & lu- tui, ficut antea dominetur. atoree gens. Induere fortitudine f44. ) Animos 2. De pulvere.) In quo captiva, & g refume, alacris efto. vincta jacuifli. Supplie . Gratis venundati eflis, & 0.) s gnätfü- Veflimentzis goria.) N eftibus hilari- cut libertatem veftram alienus nullo tatis, & letitiz. Civitas fan&i. ) Scilicet Dei , cujus perfoluto pretio exipuit ; fic nullo per- calice cultui jerufalem dicata erat, & in foluto lytro libertàti reftituemini. ua templum erat pofitum. Priori 4. In Agyptum defcendit.) Cum Ja- cob Patriarcha Genef. 6 jure Ecclefia eft civitas fancti, cui non , 17' folum adeft Chriftus fpiritualiter per Affar.) lta appellatue ? harao ob po- , PROPHET. ISAI£ 2 162 j A« s. Et numquid mihi eft hic ; dicit Dominus , quoniam ab- latus eft populus meus gratis t Dominatores ejus inique agunt, us thinl. * Eze. dicit Dominus 30.20. matur. , * & jugiter t;:dta die nomen meum blafphe- : r, QU Rom. tabitis: p 2. 24- 6. Propter hoc fciet po puïüs meus nomen meum in die il- lírael. la: quia ego ipíe, qui loquebar, ecce adfum. *Nah. 7. * Quam pulchri fuper montes pedes annuntiantis , & 13. C & fübiim 1. I5. praedicantis pacem : annuntiantis bonum , prsedicantis falu- Rom. tem, dicentis Sion: Kegnabit Deus tuus: 1 3 jo.15. inter Vr 8. Vox fpeculatorum tuorum levaverunt vocem, fimul lau- dabunt: q t uia oculo ad 'ocqlum videbunt , cum cenverïerit Dominus S1on. Tepes 0 N . Gaudete, & lau date Gmui deferta ï&rufalem : quia con- runt: & folatus eft Dominus populum fuum, redemit Jerufalem. ? Pcær-' 1:0. Paravit Dominus brachium fanCtum fuum in oculis om- 97. . nium genüum: * & videbunt omnes fines terrae íalu tare Dei iIl. he- CucmemRammmm noftri.. gt pent [ ia tentiam ; 7 6t v'e.'Pi'tatan ; fic etiam z. Qmam pulckr;) .'Qu-am' rati. m Super montes.) Alludit ad 5ion, que I & appellater Ezech. 31- 3- — in monte erat 1ta. Bibylon Calunniatus,) Per vim , & calumni- te, Qt va am afllixit, & oppreffit. "Anuuntiantis, $. pradicantis pacem.). Pacem, & falutem Judzis partam poft tiot tam: S. Ef numquid mibi eff bie, dieit Do- captivitatem. Potiffunum tamen ig- qafi d munmus?) Nunc autem quid mihi hic ? p quidnam hic debeo , ut non idem fa- teligit &jvangelii annuntiationem per us ciam, quod tunc feci? quid me mo- A olftolos ; ftc enim hunc Iocum ac- cipit D. Paulas ad Roman. I0. 15. finth f zatur?-cur populum meum fine: caufa, Regzabot Deus tuas &ij nod ad Babylonios. attinet, in capti- fius in iZcclefta. [ 4 ) Scilicet Chri- qm $ vitatem adductum non libero ? Per- tuiilli: fed an & hoc feram, ut ilii 9. Vov fheculatorum tuorum.Y Scili- Catis, cet audietur, qui leti de Sionis feli- P in populum meum . dominentur, qui Utein mihi maledicunt. cicate attollent voces gratulationis, & Dominatores ejus. ) Babyl bmiï, dx- letiti plenas, & Chriftum evangeli- yis f mones , vitia. zabunt. ltaque fpeculatores funt Apo- wnt; W Nomen meum ka;:/ätmatzr..) Ab in- ftoli precones Evangelii. fidelibus exiftimantibus, & dicertibus zi octlo ad oculum videbunt. )j lmö me non poíte, a judzis autem nom Chriftum ipfum fuis. videbunt oculis. A'N u Cum comverterit - Domizuus Siom. ) i vel!e liberare populum, menn. V0$ 6. $eer .... zomen meum. ) INam Cum Dominus Sionem captivam li- affumam humanam carnem , & [efus beram faciet. 9- Dejcrta Ternfatem. j deæ defer- ter ;( appellabor, hoc nomine me invoca- ta, defolaza, & diruta Jerufalem. (ïempl bunt,ut cnm dicent: Zefs Cszffe [41- va zos. Poteft etiam ncmen Dei ejus IO. Beachimm [antlum j;eum.) Chri- ittelf wiürtutem , & potentim fignificaie. ftum ,. pei quem potenter falutem da- &t biz fidelibus: fic B. Virgo cecinit : ze- hi €si (eqseóar.) Per Prophetas- 193 »nïäm ib- 11. Recedite, recedite, exite"inde,**v pollutum noiite tän- 3 Cor. I€ apUnL, gere; exite de medio ej lafphe. " u$5 mupdaminil, qui fertis vafa Do- 6. 17. i 1nini. I2. Quoniam non in tumultu i "exibitis-», nec in füga prope- i de i. Tabitis: preece Ifrael. detenim vos Domings, : & congregabit vos Deus nts, I3. Ecce intelliget fervus meu $5 ';exältabitüi',- & elevabxirtür, ts falu- & fublimis erit valde. . x I4. Sicut obftupuerunt, fupér te multi, fic inglor'ius)er'it ul lu- inter viros afpe&tus ejus, & forma ejus inter filios hominum. Vertent 1;. líte afperget gentes multas, fuper ipfum conün ebunt . Rom. reges os fu«m: * quia quibus non eft narratum de eo, | I5.21. jia coft. Vid& ii rxunt: & qui non 'a'udierunt,./cerixte,mplati funt. Jis Of« aeDei CAPUT' | ]. h& EE d Serous meni. ) Chriftus, qui for- est potentiam m brachio /.;20, 60. Luc. ;rat'x. I-' SI' msm fervi accepit , cum humanam . E WE Re:edife,'mrccerwlif;'.) Exite de cartüem induit. T Babylone, o Levitz, & inundi efto- Exaltabitur.) Per admirabilem do- « Ciinara fuam , miracula , &c. p te, ut vafa Domini terre poflitis. Po- tior tamen fenfus Apoftolos refpicit ; 14. Sicut olflupuerumt füper te emsdlri-) um ol qua(i dicat, e&ite de infideli, blaf- iman lte Admirantes , O. Chrifte ! doctiinam, gem per phema , & polluta Jerufalem. & miracula tua. cum di» Poliutum nolite tangere.) Curate , ut &;c daglorius erit, &ye.) Ita db ilsdem L4 fanfta fanéte tractetis. 0.15- Qui fertis vafz Domini,) Qui fa- ignominia afficietur, cum Hagellabieur, t hi cram Scripturam, & Sacramenta tra- & crucifigetur. 15. -fherget. ) lum fan kgu'gne fuä | $dl Qatis, & miniftratis. as IQ. Quoniam po : tumultuex ?bitisl.) ad redimendas gentes, tum aqua bae jis 1 Ut cum patres veftri urgentibus J£gy- ptifmi. Alludit ad iWOyfaicas luftra- i, & tiones , & afperfiones aque expia- ptüs feftinanter, & tumultuarie exie- tricis, & ex cinere vitule rufe. . Vide zangeli- runt; fed ut viCctores quiete, alacri- LA ^ter, & impavide. Alloquitur Apofto- ad Hebr. 9. 13. los, & alludit ad modum, quo ex Continebunt.) Admirantes Chriifli, dutt, ) Babylone exierunt poft captivitatem. & difcipulomm fapientiam hifce non jcullss Cingregabit wos.) M obis aderit Deus, atdebunt. $i. ) vos proteget , & diriget.- Quibus nom eff narratum.) Genägs', an li Ethnici, Pagani viderunt divin m fa- 13. In;cþlz:'get -/:?r'vm' meus.) Pruden- ecgotium re- ter, & ftrenue aget, & n pienti;nn,; & gïorinm crucis Chrifti. [ def'et- demptionis humanz per fciet , vel Ef qui non audieiunt , 6c.) Eft re- intelliget , & perficiet julfa sterni erährï- Patris. pétitio praoe ;1?111:;3 hemiftichii. x m d mc/b Tom. V ( TM La B;l cuy: Cozz, Me : RE - I94 P ROPHET. ISAIA 4.* V "eCc ACPOBUPO: LITE. 1pfe port cuffom à INon otmnes Evangelii predicationem szjcipizmtr r prophetia : dé ;l Chrifli nativitate , €&? ignominiofa pa[Jione , ac morte ipfius pro- attritus f pier peccata. nofira : contemptui babitus ef? , qui Jalutem . nobis per eum it: de manfuetudine , C? «oluntaria ipfius oblatione : U peper "de gloria , &? exaltatione ejus , credentium- foom dec - que multitudine. noihum: " 1 Qb Uis credidit auditui n & I.Q revelatum e1t? r oftro? & 'bruachiumedmini cui j 0vis à Rom. : fe ob 2. * Et afcendet ficut virgultum coram eo, & ficut radix de 10. 16l te 0. D ]oan. rra fitienti: non eft fpecies ei, neque decor: & vidimus Quis n 12.38. eum, & non erat afpettus, & defideravimus eum: * Mar. fcclus p 5. * Defpetctum, & noviffimum virorum , virum dolorum, 911. & fcientem infirmitatem; & quafi abífconditus vultus ejus, & g E qExmecemecem defpe&tus, un"de nec re'putav—imus eum. Qt i faci .4. * - Vere ditionis j La I | Uis credidit, U'c.?) Quis cre- Noz eff ei jþecie;, neque a!ccor.x) Chri- Dulore: det auditis a nobis, hoc eft, ftus pauper vixit , nihil habens no- predicationi noftre? adeo funt admi- bile, opulentum, fplendidum in ocu- quibus p randa: vel eft compatientis affectus, lis mundi , prefertim vero tempore Ns. ) logitur quafi diceret : quis crederet adeo in- formatus eft. paffionis, cum flagris, fputis , &c. de- . di D.s one tractatum fuiffe Chriftam Do- P. uafx [ r d qminum ? Non erat d fua fed Er brachittm Domini cut vevelatmum eff?) chritudo. afpetius.) Förrng, feku pul;- Q uis credet in rebus, que hominum ju- Defideravimus eun.) "Pulchriorem &u: HI; dicio tam infirme, & viles videntur, ut apparere : quafi dicat, non fic tra- en$, ! pafliones funt Chrifti, tamen in eis effe Gari ; vel fupplenda, & ex "proximo cm ha repetenda eft negatio : Nez deffderavi- Lrogr brachium, & fortitudinem Domini vi- debit. msts. Non erat defiderabilis, id eft, Ti 2. .Et aftendet. )- Germinabit , pul- decorus. lulabit, fuccrefcet. quïtæ Sieut virgultum.) Humile, & con- 3. Defpetlum , &$ nmovilFizpum viro- Ovem rum.) Scilicet, vidimus eum effe. temptum , qualia ea funt , qus in ari- Virusm dolorum. ) Doloribus omni lis IQ do, & fterili folo nafcuntur: fignifi- ex parte circumdatum. m a catur .Chriftum ex B. Virgine, quafi 'quü'a .(;g ex folo non arato, nec irrigato na- Sciebtem inffrmitatem. ) F atigatum | [ n doloribus , adverfitatibus., perfecutio- P - tum eife , quare Aquila yertit: De nibus, & omnis generis erumnis; hsc £erra 1mutia. enim vocat infirmitates. | D Coram €0,) Coram Domino , Deo tofra faciente, vel approbante. mafí ab[conditus -vulus ejus. ) In &rplan Hebrzo eit : Ab]bondens faciem a fe. | Et ffcut radix.) Surculus e radice ( pullulans , eft repetitio. LXX. vextunt : «4verfa of facies ejus, 4! E ! CAPUT LL 195 4. * Vere lahgüoresnoftros ipfe tulit , & dolores noftros . ipfe portavit: & nos putavimus eum litin d quafi leprofum , & pet- g. 17- cuffum a Deo, & humiliatum. s. * Ipfe autem vulneratüs eft propter iniquitates noftras, r Cor Jfus n n tlf attritus eft propter icelera noftra: difciplina pgcis nofira& íu- 15. 3 t per eum, & livore cjus fanati fumus. 6. Omnes nos quafi oves erravimus , unusquisque in viam fuam declinavit: & pofqitDomin*us in eo iniquitatem anium noítium. S ii cui .^. Oolatus eft, quia ipfevoluit, & nonaperuit os fuum : ficut ovis ad occifionem ducetur, &« juafi agnus qoram—tond»ente tadix de fe obmutefce:: * & non apeietos fuum. z Moatt. vidimus 9. De anguftia, & de judicio füb!atus eft: generatio nem ejus 25.^3: O.^ quis enarrabi. ? quia ab:cifius eft de terra viventüum: propter * 9. 32« Ícelus populi meti percuffi eum. OJorü, jus, & Itura, & divitem pro morte fua: : 9 Et dabit impios pro íepu - D2 * eo * Vere üt ii iaciunc, ;.iuos lu lOrtis , « con- Qu i;)jc- voln;t.) Non ceattus armis, ss ditionig pudet. & vi Jadeorum, invitus , & reluctans, fed fponté acceptans jufium Patris. N Chri- 4. Lanmgnuores. ) LXX- P:ïcdf/lo ibem 00* Dolores.) Peenam pececatorum , pro 9. De anguffia , &F de-'judicio fabla- n n 0C0 quibus patiendo fatistecit. 25 6ff. ) De anguftia. judicii , Chri- ftus de judicio Pileti, & Pontificum, tempore Nes. ) Judzi, in quorum perfona , V d loquitur Propheta. pleno anguflis , & oppreffionis , füb- Quafi leprofuz:.) Immundum, & ob latus, id eft, raptus eít ad judicium fua Ícelera a Deo percuítum. crucis ; vel /uZ/atus eff fignificat judi- , fea pal- 5. Difeipliua pacts nofira, 6c.)) Chri- cium tumultuarie peractui, non be- ftus flagellatus, & caftigatus eft inno- ne examinata , & cognita caufa, & Ichriorem cens, ut nos reconciliaret Deo, & pa- ita raptum ad crucem. fl t cem: haberemus cum eo. 74 Ti endr;abit ? - Generatonem cjus qu 'proximo Livore.) Plagis,quibus corpus ejus Quis explicet pravitatem Judeorum, f//lmvi- Iividum £factum.eft. Pilai, & militvm illius fzculi, qui :,ides 6.' p24 Chiifum ctucifxerunt ? Aliqui de zaff oves errauimus.) Huc al- lufit j: hriftus in parabola páftoris fpiritnali Chrifti prole copiofa acci- m V ovem errantem quzzrentis, & ad cau- piunt. Alii de generatione Chrifti , ele. las reportantis Luc. 15. 4. & D. Petrus vel divina, vel humana ex Virgine , in cum aitepifL I. c.'2. t 25. Eraris uam fententiam fere abeuntS $. P atres. enimi [icur oves erraptes, [ed comverfi eflts Abiciffus. cf. ) Ynftar axboris , qui naunc ad Dafforem, €$. Epifcopum anima- eum comparavit, num. 2. atipatum razo Velírarum. vfecutio" Perenffi eum.) Judzis percutiendum Et pofuit Dominus , t$c. ) Peccata reliqui: n5 Isc noftra Chrifti humeris portanda ,. & - . Dabit. impios. ) Chald. habet * Tradet im gebeunam. expianda Deus impofuit. y.) I 7« Ob/atus eff. ) Ad mactationem in Pro.fepu *&ra.) Eo quod ipfum ini- an 4J^ altari crucis. x que Occiderunt. d) * 196 PROPHET. ISAiE iPet. * eo quod i -niquiltatem non fecerit , neque doxlus fuerit ín 2. 22. ore ejus. i I1.j0o2. Eccleþm io. EtDominus volui'-t conterere eum.in infirmitate: fi po- fuerit pro peccato animam fuam , videbit femen longsevum, nifit , 1 u hu Dd & voluntas Domini in manu ejus dirigetur. debit, & fatura- "i : II. Pro eo, quod laboravit anima ejus , vi bitur:-in fcientia fua juftificabit ipfe juftus fervus meus mul- fu tos, & iniquitates eorum ipfe portabit. I2. Ideo difpertiam ei plürimos , & fortium dividet fpolia, hu fi Mare. PT0 eo quod tradidit in mortem animam fuam , * & cum Íce- j 15.28. leratis reputatus eft: & ipfe peccata multorum tulit, * & pro Lucz trans mags q - m 22' 3 e grefforibus r-ogavit(z tum ext Luce * 4 Vs (00: 23:34- $ À füum g * & CAPUT Divitem.) Potentes, Pilatum , & depromet in Evaugelii prædicatione.; Principes Sacerdotum. Vel paffive, id eft, in fui cognitione, Pro morte fa4-) ldem eft, quod di- & fide, & charitate formata, & bonis t a ] xerat, Pro fepultuza. operibus inftructa, juftificabit multos. bu ( Eo quod iniquitatem, &c.) Quia ne- Vel quemadmodum novit inter nos exigua € que facto , neque verbo peccavit. convenifle, fcilicet inter Deum Patrem, Vnigs IO. ln infrrmitate.) Infirmando, af- & Chriftum ; ftatutum enim erat, ut tnf, Rct fligendo, & cruciando eum. paffioni, morti redemptio hominum 5(16, gf nimam fuam.) Mitam fuam, fi fe in premium rependeretur. demtüïa ipfum fecerit hoftiam pro peccato. ]niquit:tte: €0r 412« ) Panam iniqui- Hizni Videlit femen longevum. ) Plurimos tatum. Jtlt; filios.fpirituales fufcipiet , qui dura- 12. Difjertiam ei plurimos.) Late tes fl bunt ufque ad finem mundi , immo ei fubjiciam gentes, & populos, ju- Vederi per omnem cternitatem. xta illud Pfalm. Da£o ribi geztes baere- Qu Voluztas Domini-) M oluntas, & con- ditatem tuamy, &6 po[[effionem tuam ter- minos ferrá. Qu —pe; filium Domini circa hominum redem- ptionem, & falutem. Fortisem drvider þolid.) Spoliato da- fpalnïax & In wan 5 imone, qui hujus mundi principem herna ftum. u ejus, ) Ber euml, per Chri- agebat, & ut fortis armatus atrium Qire Dirigetur. ) Profperabitur, felici- fuum tuebatur. / Luc. 11. p* ter cadet. - Avimam [uam.) Nitam fuam. a II. Pro eo, quodf laboravit, ) ä la- Multorum. bore fuo. funt multi. ) Omnium ; omnes enim Lw;d & alï Videbis, f faturabitur.) Midebit, Pro transgre[foribus.) Clamavit enim G & percipiet fructum. in cruce: Parer dimutte illis: mon entma fiitnt 4 quid facium*0 frth LInjeientia fua.) Sapientia fua, quam n pte Y k X* o o o oX L * 197 w Tetit [n CAPUT LIV. : fipo. Ecclejiam imvitat ad letitiam, quod ex gentibus futura fit &vum, vofior, quam erat Synagoga , €&? per orbem propaganda , perpe- 1ua Dei protettione fit . in Jecuritate vittura , "veteris oblita cala- : fatura- milalis: quodque ex pretiofis edificabitur lapidibus , in juflitia Us.mul- . fundata : omnesque in ea docki erunt a Deo: multituf dine pacis fruituri. fpolis, [ Auda fterilis, quce non paris: decanta laudem , & hin- um fce. ni, quae non pariebas: quoniam multi filii defertae, & pro magis quam ejus, qus habet virum , dicit Dominus. 2. Dilatal ocum tentor1 ii tui, & pelles tabernaculorum tuo- p M rum extende , ne parcas: longos fac funiculos tuos & cla- 23'25. vos tuos confolida. Gslat. .3. Ad dexteram enim, & a d leevam penetrabis: & femen 4 273- bitabit. tuum gentes haereditabit, & civitates defertas inha n confunderis, neque erubefces: I APUT 4. Noli timere, quia no Bb 3 $. Non — d icatjone L ] 4wds ïjrixe;'iilis , -qn—æ' nan ar£s, ) Con/olida.)- F'ortiter fige, quia ufque irioney Alloquitur Ecclefiam Chrifti, xatura es, ^ ad finem mundi immo in zternum du- & bon tum ex Judais, tum potius ex genti- : rüjtos bus congregandam, hxc enim-initio 2. d dexteram, & ;-td levam.). Ad iter 1108 exigua erat, & quafi fterilis refpectu Orientem , & Ozcidentem , quaqua- verfum, per omnes mundi plagas. Datrem, Synagoge, & antequam convertere- 1a a Deo deferta, | erat, Ut tur, fterilis erat , penetrabis.) lrrumpes ut eft in. He- hominum fide, gratía , fïlijs [ d,eliþus , & fanctis brzo , zelo nimirum filiorum tuorum. deftituta. Semen fuum.) FWl tui, hoc eit, Hinsz:;) ]ubila ., exulta. n itiqi rta, 656. ) Quia plü- Apoftoli, & viri Apoftolici, aliique Mylti fibi defe fideles, :.) [ate res filios Deo dabit Ecclefia , quam Gentes bareditabit.) Gentes fubi et, Jos, ji* dederit Synagqga. ) h u babet virum. ) Scilicet Deum, & poffidebit firmiter , & fecure inftar ster Mrte hzreditatis: um t cui per fidem S$ynagoga fuerat de- Givitates defertas.) - . A Deo, lege, fponfata. e fide, oratia , & falute deftitutas. jiato da Ed Diisza , Gies.) 'Monet ; ii£ ta- Inbabitabit.) Sedes ibi figendo, bernaculum , & domum fuam am- racipent Ecclefias excitando, & incolas ad pliorem faciat , ut F.li(?S'omn'es/ Ca- Chriftum convertendo. sf atrijit pere poffit. 4. Confuffonis adolefcentia tu& obli- i ,Pnrms.) Ceffes , feu negligas. Log05 j ac funtczcos t:05.) Aumplienim, vifceris.) Meterum peccatorum , qu& Pes etim & alti tentorii fanes longi efle debent. olim commififti. Clavoi. ) Paxillos ad quos alli- Opprobrii viduitatis tua-) Cum fine Deo eífes , quem per peccata amiferas. gantur fanes illi, qui tabernacula fu- fünest (E3 PROPHET ISAIZ/E 198 Non enim te pudeb b quxa confufionis adolefcentize tuse obli- g, E Vlfcens, & opprobrn v1d uitatis tuze non recordaberis amphus. Lucz& ein fappl 5. Quia dominabitur tui, qui fecit te, * Dominus exerci- pE i. 32- Deus tuum nomen ejus: & redemptor tuus ían&tus Iírael , in lapides omnis terree vocabitur. rabiles: . 6. Quia, ut mulierem dereli&tam , & mcerentem fpiritu vo- j cavit te Dominus, & uxorem ab adolefcentla abje&tam , dixit fem pac Deus tuus. u E 7. Ad pun&£tum in modico derehqm te, & in miferationi- qua 1 non bus magnis congregabo te. 9. In- momento indignationis abfc*ondl faciem meam æ- SEC dam tuus rumper a te, & in mifericordia fempuerna mlfertus fum tui: 16. À dixit redemptor tuus Dominus. pmfexe Gen 9.* Sicut in diebus Noe iftud mihi eft, cui juravi, ne indu- d difpe 9- LI. cerem aquas Noe ultra fupra terram: üc juravi, ut non iraf- j 0 car tibi, & non increpem te. & omne 10. Montes enim commovebuntur, & colles contremifcent: mifericordia autem mea non recedet ate, & foedus pacis meae [ EEE non movebitur: dixi: miferator tuus Dominus. p d p 11. Paupercula tempeftate convul. i, abfque ulla confolaao— fplenida ne,. Tenpdj Stenan &. Dominabitur tui.) GQuafi uxorem ua demceps Deo conjun&a eit , fa- Tsc om: matiimonio fibi copulabit. Hoc enim staque &«terna eïus uxOor, PllllS tem- pus habet fe inftar pundi, ut expli- legom e fionificat verbum 53 £ab21 , fcilicet münus tam dominari, quam maritum elie. cat Divus Hieronymus. It 0a Red(.mPtar » 66 ) Santlus Ijael, Ip. miferationibus magnis.) 'Vïarrna Dominmuss omois fe 74, vocabitur redem- tibi conterens beneficia. üonomm Sic enim ordmdnda fum: eleffin pv Luus. Coz;regabo te.) Per Chriftum, & I'X verba. Aypoftolos ejus. Vocali:ur.) Eife agnofcetur. 9 In momento ,. 6c. ) Repent hoc Ís. LX 6. Quic uf mulierem derelidiamy, &e.j n verficulo, quod dixit proxime fupe- Deus edimet te , quià tu eras, ut riore. Mm, q & E mulier derelidtéa, & repudiata, ideo- 9 Gzenut 12 diehus Noe iflud mihbi eff. ) que merens, & afflida, & mifera- Hoc meum juramentum , & pactum, qm D( bilis puutg quod. per Chriftum fanciam cum Gen- PN' Marentem [ji-itu.) Animo moftam tibus, & cum Kcclefia, erit firmum, Üverem ab adolejcemtta. abjeclam. ) & sternum, ficut pactum initum cum ten», Repudmt am. Noe de inhibendo deinceps diluvio, 1)81 Yi drfcrp g. Ad pantlum m morlmo) Ra firmum fuit, & xternum. E ; habent, 7-m*ore z20dico ; intelligit tem- JgOo. Commiovebuutu: ) Potius com- us bis mille annorum , quod. fuit ab buam Abraham ufque ad Chrlfmm ; quo movebuntur.- Qu U Mi Gentiitas a Deo fuit repudnm, & II. Paupercula, E!'c ) "Falis erat Ec- derelidia , quia refpeQu wternitatis, cleha ante Chriftum , deferta, & pau- etlln li Qr & oblr. 3 CAPUT.'LIV. 199 iplius ne. Ecce ego fternam per ordinem lapides tuos , | & fundabo Xetci te in fapphiris, CUs 12. Et ponam jafpidem propugnacula tua: & portas tuas in lapides ícul ptos, & omnes terminos tuos in lapides defide- It vo. rabiles: ) lelt 13. 4 Univerfos filios tuos do &os a Domino , & multitudi- oan. nem pacis filiis tuis. 6* 459 dtonj- 14. Et in juftitia fundaberis : recede procul a calumnia, Qquia non timebis; & a pavore, quia non appropinquabit tibi. I5. Ecce accola veniet n ,quinon erat mecum: adv:ena' quon- m l: .dam tuus adjungetur tibi. 16. Ecce ego creavi fabrum fufflantem in igne prunas, & dindu- proferentemi vas in : ad difperdendum. opus fuum, & ego creavi interfe&torem 1 inf- 17. Omne vas , quod fi&tum eft contra te, non dirigetur: gec Ícent: jir s & omnem linguawm refiftentem tibi Ti'n— judiciq, judicabis. H eft per, fed per Chriftum fa&ta eft dives, * : I4. In juþliz-'t';z f'ndaberis.) Firma- »Iaiicf fplendida, &c beris; nam ipfa tua juftitia. te firma- It Tempeflate comvul[a.) More arboris. bit, tua fanctitas te tutabitur, nec fi- l ; .fïä' Gternam per ordineus lapides 205, 6$6.) net Deus te peffundari , qui juftitix $ Cellw Hec omnis pretioforum lapidum al- eft.vindex , & propugnator.. legoria eo fpedat, ut oftendat Do- Recede proczl a Calumnia. ) Recedes e:f.pli- - minus fe Ecclefiam fnaàm omni gene- procul a calumnia, a quavis fraude, re ornamenti pretiofi inflxucturum , & cavillatione; neque enim diaboli, Vugna donorum fcilicet , & ,cha'rifm-atum aut miniftrorum ejus machinamenta, coleftium. 3 & fubdolz artes tibi nocebunt. m,& I2. Lapides defiderabiles. ) kPretiO- 44 pavore.) Vires , & arma violen- fos. LXX. habent, e/edtos. ta intelligit, qus pavorem incutiunt. t hoc 13.. Dotios a Domine.) Scilicet pe- | ïüpe' I5. Aecola veniet.) Gentiles ad fi- " wam, quod ex fuperiore repetendum dem converfi.. LXX. habent : profe/yz;. eft. Erunt autem doci a Domino, id.) quia Deus interius in mente lumen fu- w nom erat mecum. ) Qui'alienus « (t, pernaturale intelle&ui , & pios im- erat a fide. j Gete "dvena , 66.). Eft repetitio. pulfus voluntati afpirans, & immit- 16. Ecce ego Creavz , €&/c.) Non eft, tRufil s tens, eos docebit, & perfiadebit, que j um per vocem externam Chriftus, ejusque quod timeas,arma, quz hoftes fabri- luvio, difcipuli eis proponent. cantur; ego enim ea creavi, & de- di, efficaciam Et eultitudinem pAds.) Scilicet, tri- fubfint, que ne f:ibi obfint, fed cone buam ; ex do&rina enim Chzrifti fe- quitur, & pax confcientiz, & pax, I7.* Omhe TA$. Pax ftrumentum. ) Omli;e b-ellixcum in- t Ee & concordia cum proximis. etiam, id eft, profperitas, & affluen- Non dirtgetur. : ) Nwen þrqäe:-aäätur, Pat!' tia omnium bornorum. ut habent LXX. r3 w Mdl Z 200 -PRoi)HET.-is,AIE. , I eft heereditas fervorum Domini, &juftitia eorum apucï me,x E teton d dicit Dominqs. | tgomi. & CAPET LV. j,'birimalz'um dbþ;n- 6 Qu Omnes ad fidem vocans ,. promittit: donorum dom pto dantiam: revocantur a peccatis impii , cum. Dominus mifericors " De in promi[fis : de profe&iu pradicationis Evan- fies ftas. T jt, C? verax &i Deut geliü, & felicitate credentium. L Mnes fitientes venite ad aquas : & qui non habetis ar- $. No ];aan. 5 O lo ? gentum, properate, emite , & comedite: venite, e- que v? f dí. mite abfque- argento ? & abfque ulla commutatione vinum; )Q 51.,33- & iac t fed aV poc. ppen«di'tisf argäntüm non in panibus , & laborem io, F " Quafe a 22-17- veftrum non in fa-uritate? Audite audientes me, & comedi- ere. lat ts 15.16 .te bonum, & dele&tabitur in craffitudine anima vettra. &emn, & Ezec. 3. Inclinate aurem veftram , & venite ad me : audite, & Cmned-; 3. 4 vivet aninia veftra, & feram vobifcum pattum fempiternum'7 " it. 5 29- * mifericordias David fideles. f0f fe 2 &o. reecepto- 13. LA . 4. Ecce teftem populi : decïïif eum, ducem, ac p ( proiz rem gentibus. * $. Ecce n QT judicabis. ) . Chald. candeænaäi.e. Vinum, ö' lac. ) Hisïhi*obus Scri- UXX. vincese ; ptura fignificat quasvis epulas, & ii .) Hxc eft fors delicias. Hac eff bareditat, & Q. Néón m panil 4) Nonin cibo, £Qit , à Écclefie , & fidelium ejus, ut ficut Tandis p - focupletes gemmis, & bonis ccelefti- & pane faturante ; fententia eft : cur, Sl EC(( bus, juftitia, fandtitate ,. & pace ple- o mortales , vana hujus mundi bona; Gestt; ut ópes, honores, delicias, vanam na fiuantur. jufitia eorum apn d me.) jufta ope- mundi fapientiam , eloquentiam , tan- Voadi; x ra, aut eorum præmïu'm apud me e&; tó ftudio, & pretio fe&amini, qu& ripttr non poifunt mentem faturare ? j dot ; l/ ego enim juftítiam munerabor. rnx,« Audite amdsentes.) -Diïigehter au dite. I. Ez jte ad aquas.) Do& conit | ratiz Chrifti. Huc allufit Chri- cibum. Bonwzs.) S0lidum , & falutarem tx'er EE'K fas]oan. 7. 37. $ quis fiit , veniat f. Di ad me, €$ bibat. I» cra ffitudine, ) In P;ngaedine , "uf Ti de vertit V atablus. Co : edzt.): Do& rina, & gratïa.Chri— lg . fti tam eft cibus, quam potus animz, ftamenti. 3. Patlum jenpiterawm.) WNovi Te- Qu0, ; ut & fan&ta Sacramenta , p;fæfertim 3f ly Euchariftiz. Mi/äricaïd;m' David.) Mifericordias 5l Davidi promiffas a Deo de Chrifto, ! Emite.) In Hebrazo d Frangite 5 Oj quia en im cormefturi frangunt panem, in quo regnum ejus perpetuum erit , Map inde fa&um eft , ut phrafi Hebrza quique fuos affeclas ditabit , & beabit. Q Q Fideles-) Stabiles, firmas, perennes. frangere panem , & comedere idem Teflem.) Chríftum intelligit, qui O N fint ; fenfus er go eft, accipite /grat»is, RE( ïef] & coimedite. fuit teftis divini padti , &—promimqnikï Bijj 1 [ 2QAP U. LV. £oX Id qe, ';-'.' Ecce gentem, quam nefciebas, vocabis, & Gentäsïq;uæ : te nón cognovérunt, ad te current, propter Dominum .Deum tuuni, & fanCtuni Ifrael , qui glorificavit te. 1 du 6. Quaerite Dom inum, um inveniri poteft: inVocyaffe euni, [eritir dum prope ett. L : Uill- 7. Derelinquat i mþius viam fuam, & vir i'ni»xqu"ns Cögifatiöa nes fuas, & revertatur ad Dominum, & miferebitur ejus, & ad Deum noftrum: quoniatu multus eft ad ignofcendum. lIs ar. . $. Non enim cogitationes mesoe cogitationes veftree ; ne- ite, e. que vie veflrae viée me& , dicit Dominus. 8 VInuim j g, Qui a ficut exaltantür €oeli a terraj. fic exa ltatze funt vise iness aviis veftris, & cogitationes mece acogitationibus velftris, 3borem ic. Et quomodo deícendit imber, & nix de coclo, & il- 'Ortedie ! 1pc ultra non revertitur , fed inebriat terram 4 & infundit ite, l eam, & germinare eam facit4 & dat gexnen ferenti & panem €omedenti : eTnuim» 1I. Sic erit vetbu me*üm; quod egfeäietur de ore m'eo,: non rever:etur ad me vacuum , fed faciet quæcumquevolgi? 2 SCept0« & ; profperabitur in his, ad quee mifi illud. E . , Ecce — mïhï : 12, Qgia,in læmï a c—.ïgredigminij & in pace deduce r bus Scrt* P m —€ zi - g, & dibóm :jeq'u-ef 3 ac Gdeïït"ms dnmæin pre- tum "peccäveritis; non enim ego vO- * 1 090 , ftandis promiffis; bis fimilis fim, * ; : qti offenfi non fïtciï-ä 4 : at Sa EC(C*;) () Chri&e: reconciliamini. * di bonas Gentem s quam nefciob 45 Á te aïfea | 0. Ex4ltanfur.) Diftant; ; vanatii nam, quam protua nof agnofcebas. Il« $ ersi verbom meum.) Promif- m, tafl4 Vocabis.) d vexillum Evangelii tui. fiii meuta de Éedere novi T eftameg- Proprér. Dominum Deum tumwn.) Pxo- ti ,. de Metlia, & bonis per eum 1?i : quæ ! 2 dandts, ,Oïbi pter dotes, & gratías, " ibius te de- xleldite, corabiít Deus, qui fcilicet eft humani- A6. as docarertd tatis tux Deus, non ditatis, erit irntuin. " veverf£efur d m€ v.:zæ'm?'/i/sj NOG qz 6. Duam isUeniri poteft.) '"Yempore faeret , qudcmmQue '?Ja/u;ï ffc*aj Nam fjnt , novz legis; vel tempore hujus vits. cum Meffiam, Evangeltum ; Sacra- nenta, & catéra tova- legis charif- Dus prove cfü.). ldem fignificat, v Te quod, Zwe invenni poreff : m qu mata mundo dedexo , ea omnii4 qug non longe abfunt, facile inveniüntur. fert. volo , profpere fient. ffc()l'dm 7. Vtam [u;m.). Malos mores 'uos. 12. Egtediemini.) Ex dzmonis, & : - Chrifw' Cogitationes f[745.^ Seudia faa prava. peccati captivitate. i qm eïih Mul/ss?) Procli is ad (gnofcendum : Dcþäu:fr/ff;azf, ) Ác & Chiffum, ad Ee« fepe, & multum ignofcens.- clefiati ; & ad eternam beatitudinem, V grenlleï: . Nom eutm copitationes mea , Cfc.) AMontes, E$ coll.s cautabunt, G c.) Y ane ifïifa qllll KKe defpoadeatis animum , licet mul- ta.erit [etitia, ut montes, & colles Biàbh cum Com. Menoch. T. V. Cc silion? T4 1 2602 PRO PHE 'T IkS A Y£ €en$. o* montes , & colles cantabunt coram vobis laudem, '&:oihnia li- - (icat cat eur gna regionis plaudent manu. — ii 4Q 13. Pro faliunca afcendet a bies, & pro urtica crefcet myr- faoo2ta ! tus: & erit Dominus nominatu dos meu 1 sin fignum. æcænum ; qu9d M [ mn aufe-retun X CAPUT LVE ften flx es, qu Omes äuj;umis gentis, aui conditionis laoräatw. Dominus ad fer- C E vanda füa pracepta : confolatio eunucborum juflorum: domus Dei & dilga domus eff-orationis : gravois increpatio , &? comminatio adver- Qiente eniem Jus paftores 3 of 4 À rujalem , quos cecos , & canes mutos, ac. impudentes appellat. £05 1n ! * SapsT. quec aäcit;Dominus: Cuftodite judicium, & facite jufti- üm p l. I Qomus EE tiam : quia juxta eft falus mea, ut / veniat, & jtii'ti-tia mea, ut reveletur. 3 $À huc co 2. Beatus vir, qui fac ithoc, & filius höminis, 'qui appre- [ hendet iftud: cuftodiens fabbatum ne polluat illad, cuftodiens manus fuas, ne faciat omne malum. Md Rüf nei i adhaeret Do;'nïino , di- ^ A EUR p dicat i.ïili.us advenæ ; qu cens : Qi u La e m næï&ei Et'vi cantare, geftire; & exilire quodam- facta, erit eiin nomen ; '&vin mo- modo videantur. Vel per montes, nimentum glorig, & victoiig xter- Eunuch colles intelligit montium, & collium nutm. Pro victoria enim parta fo- Qu » incolas. Alluditc ad latiti: lent figna, feu monimen blicis a f un 1'? deun- u & tro- tium e Babylone. phza ftatui. , Lig.n: I3. Pro fa/i;ma;z.*) ERD llïerba humi- l. H7o4ite judicium. 4 Qüm ( lis , de qua Plinius I. 21. cap. 7. fen- - S—4 rectum eít. ) Facite, quog fus eft , omnia in meliorem ftatum ver- Sa/us mea.) Salus, quam ego vobis M Ttnati teatur. In Greco eft : dvri evoif?5c, mitto per Chriftum falvatorem. eft autem. coi/y , que & QXeeg. pa- Jéfitia mea,) Juftificator Chriftus, Lfg« luftris herba, de quà prater Pligium tiri per quem vos a peccatis liberabo , & lec f "Eheophraftus, & alii. juftiüicabo, Ex tate Pro urtica. ) Secutus eft hoc lo- Ur revelerur. ) Appareat, adfïtrk;; n co interpres vulgatus Symmachum, in proximo enim eft, ut veniat. Q ut notavit D. Hieronymus; nam LXX. Q. Qui jacit boc.) Quod proxime 1) [24 TL hie habent xóvuga» que a Latinis di- dictum eft , vel quod fequitur. citur czzila , feu cunitago. Rabbt Da- Er filius homtzis, £ v.) Repetitio pres vid, & Rabbi Abraham volunt efle cedentis fententizs. hY genus fpinz. x Ogine malum.) Uilam malum, Ni E? erit Dominus nominatus in frgnum, 3. Elus advena, &c. ) Quafi di- Vitmi aFermum. Hec mira gentium con- cat: |Moyfes arcebat Gentiles a fua ffu t verfio , Synagogä,«& Republica, Deut, 23. n. COj fan&ifïcatio per Chriftum j l' o' L CAPUT LVL 203 ia f« cens: Separaïtïcneä dividet me Dominus apopulo fu D i o. Et gon dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum. * 4 . Quia hxc d 1 i cit Dominus eunuchis : 4 Qui cuftodierint t myr« 'fabbata mea, & elegerint, qui dus meum: - .quag—;:*egd volui, & tenuerint foe- ! z, Dabo eis i n domo mea, & in muris meis 'locum, & no- inen melius a filiis , & filiabus. Nome'n fempiternum dabp J fr. . eis, quod non peribit. it D 6. Et filios advensae, qui adhsrent Domino/,v, ut coïant eum, Wf« & diligant nomen ejus ,-ut fint ei in fervos: omnem cufto- dientem fabbatum fie polluat illud, & tenentem foedus meum. .. Adducam eos in mon:em fanttum meum , & letificabo eos in dcmoorationis meae: holocaufta eorum, & victimee eo- jvf ;um placebunt mihi fuper altari meo : * * Jereg quia domuls ,lmxea 7. .Ll t domus orationis vocabitur cunétis populis. g. Ait DominusDeus, qui congregat difperfos Ifrael d: iVl att. QI-IS* pte- huc congregabo ad eum congregatos ejus. Marc. c2. 9. Omnts rí.17. (iens z Lucz ä & 8. cap. 7« n.; Is & feq. æt Chri- 2 77/;;6'. &c.) Præ filiis. I 90466 , (* it us nefninern arcebit a faa Ecclefta Nomen [empsterumm.) Glofiam fem- piternam, s cäpä : Qzi adbaret Dowino.) Qui Chriftia- lG&ntil&s j te- — n ha;ïïdei facra fufcipit. 6. £t /277'65*' advepa. ) Eb nón dical EutucBnss . £f&) Etiam p-.its & confi.mat, quod dixit,n. 5. 1 fliü« * Sabbatum.) Dei cultum. u Eunchilege Moyfis Dcuter. 23 I B cctu populi, templo, & officiis pu- Tenentem fiedus. ) Obfervantem blicis arcebantur. Conditiones Éderis, id eft leges, & :(( b ?e mandata mea. Lignum aridam.) Qua(ï lignüm arie 4z r j mostéipm düm fterilis, & fine frü&u prolis. fantiem. ) In Sion, i - Qui enflodierint [abbata smen. ) L iü ECC!Eüalna Qui Deum fan&e coluerint, & no- Larifieabo eos 12 domo órditouW mé&.) vobis ininatim fervaverint legem fabbati. ÍIn templo faciam eos participes fpiri- Elegeriat , qua éga volu;.) Servavé- tualis lzcitie , qua percipitur ex facro rilts, rint legern iicam , vel confllia; nam cantü , & facris ceremoniis, 0, hec Bunnchis voluntariis, id 'eft , ca- 8- Qui tongregat diþe'r/ä;ä If?ael. ) ftitaem profitentibus , quales funt re- Per' Imrael propiie accipit Judzos; de ufit ; ligiofi, optimé convenisnt, & de illis iis enim dgit in fequentibuss quafi dic [:8 .)?: Ne putetis, O Jucsi, cum voco ad- potifimum irtelligenda funt, ut patet um ex feqüefïtibuäa venas , id eft, Gentiles ad. Ecclefiam, E. |n demo iea, 6 ïh,Ec'cïefïa hiiea. vos ab ea éxclufos; nam Ecclefia tam erit veftra, quam Gentiüm; quocirca ) pl'æ* Nemen meüá a fHb, C5 füjnbun ) Nam virgines, & ct«libes a virtüte ficut gentes , fic & vos toto otbe dit- viroginitatis , ( religionis majus con- perfos ad eas colligam. f d- | Cozgregabo ad eum. ) Scilicec Kxae- feguentur noimen, quam in filiorum l€ino a ln copia, & preftntia: ] 34 . fl l1 204 PROPHET. ISAI/E 9. Omnaäs beftise a ; gifi venite ad d.6vorandza—m5u,niVeffæ beu ftise faltus. :fl/jlöfw t üniverfi : áb bt ro. Spcculatores ejus coeci ommnes , nefcierun Í j canes muti non valentes latrare, videntes,vana, dormientes,' : (i & amantes fomnia. TAT ]ere 6 iL Etcanes impudentiffimi nefcieru nt f: atui*i*tatemi: lpfi pa- : ^?' ftores ignoraverunt intelligentiam : omnes in viam fuam de- 5 ljl Ío clinaverunt, unus tu quisque ad arvariftiam. Cuam; a-fummo ufque j ad noviffimum. l 12. Venite fumamus vinum , &.i "',mpl';e'aämui- ebrietate : & ä (ire erit fieut hodie, fic & eras, & multo amplius . i ' (;7 ) 3 füs lin: IS fl * íQ CAPUT ol ooocrsu 2 Populum, As — EL RUAL T T NE. ta eft impudens canum libido , & vo- Jios ejus pertinentes ad fvnagogam, que c ongregationem fignificat. racitas : fuegcillat Judxorum do&ores, O. Ormnes beffia agri, &0c.) Cum di- qui ad ea, quz ad officiun eorum I ?ln "Tamen ': xifet difperfos 1frae] congregandos , pertinebant, negligentes, & dormitan- N previdens hos Chriftum occifuros , tes erant; ad propria vero commoda, dolore, & indignatione ta&tus, fpiritu ad delicias , & ad wentrem explem Quam - dum erecti, & alacres. prophetico evoeat beftias, hoc eft, fe- (me ; ram gentem Romanorum, a qua per- Lf p.ffores.) Ipfi Principes, & Ma- cum yy dantur. giftratus. ['TI 1 Hoc eft, H IO. Specmlatores ejus. ) lIgnorawerunt- intellgentiam, ) Ra- h populi Judaici , doctores ejus. Hos tionem prudenter adminiftrande Rei- Cj Chriftus cecos appellat, & duces cc- publice. Vil mn corum. Matth. 15. I4. I viam fsam dec!i;z;verunr.) Qllöe 4j Nefcierunt zmzverfi) Eorum, que ceunque cupiditates trahebaut fequen- mal 3 ( tes avaritiam , ventris & veneris vO- 2 -facto opus erant, prorfus ignari. H - Non valentes latrare.) (»lïl()dgi:ifg(ïeln luptates. lz fceleribus tenerentur, que reprehen- 12. Vemite, Efc.) Eft mimefis id, ».It ä u u dere debuiffent ; vel quod Pripcipibus, eft, imitatio vocum paftorum, & do- & populo vellent adulari. &orum. ts - Videntesvana.) Ynania, & falfa pro- Er erit ficut. bodie, £c.) Convivio- ruur hilaritati femper aliquid adjici- phetantes , diceztes Pax , Pax , cttm non V etit /]f*P,ax. mus. Poffunt etiam effe verba non lu- Ej Dormientes ,. 62 amantes. [omuta. ) xurioforum , quos reprehendit ,. fed tol d$ Similes canibus-ignavis, qui fi quid ipfius Prophete, quafi dicat, pers Us, ( vident, aut audiunt, modice caput feverant in captandis VOlupta't,ibuS? 4uny attollunt , fed mox, ac fi nihil vidif- & indies ruunt in ngus., Qua f fent , in fomnum reclinant. luben L * o 0X X* o x* 20 M "fre be. x CAPUT LVIH. ierfi « 3*ufiomm interifus , C? futura ipforum requies tton intelligitur ab impiis ,cum qml)us Deus bic expo[f?ulat [uper idololatria, aliis- 1 entes que ipforum Jceleribus , denutitians eos bumiliandos : confver/' j Autem pax, & conþlatzo promittitur : cum impii cor fit tam- ipftps qm de. quam-mare fervens , cum nàn ef? pax. Uftus perit, & non eft, qui recogitet in corde fuo & ufque * viri mifericordise colliguntur, quia non eft, qui intel- * eg ligat: a facie enim malitiee colle&tus eit juftus. 2. Veniat pax , requiefcat in cubxll fuo j qui amoulawt in d1re€hone fua. .3. Vos autem accedite huc filii auguratmms femen adulte- ri, & fornicariee, 4. Super quem lufiftis? fuper quem dilataftis os , & ejeci- ftis linguam? numquid non vos filii fcelefti, femen mendax? APUT s. Qui coafolamini in diis fubter omnehgnum frondofum, xmmolantes parvulos ln torrentibus , fubter eminentes petras. o) Ne- 6. In , n ET ch Semen adulteri , &t fam;carue) Po- do&ores, (1?;;5 pcrtf,-c)c ) ()mnes Jufïos j eorum 3 generatim mtelhgxt:, potlff imum E ANNE H a fteri , & filii Synagogs idololatiz, & ormitar. tamen Lhu'ïtum fuperfcmonlbus deditz.. Notum enim eft , idololatriam tmmcacmnem $ UC mmodi, Nosm eff, qw rerogztet j2 corde; ) adulterium yocari in Scriptura. explen Quam fcilicet fnique occidatur ; & quam grave Reipublice dimnuin fit, 4 Super quem lufiflis ? ) Int€1ll7lt cum Vlih fanfh:» privatur. Ciu[ tum , quem irrifionibus , lmh- &Mä V'rz mz 67*!0076[196) "Viri p LAK bms, dl&ph, conviciis , blafphemiis, há c. affecerunt Judai. C2 /z guntur.) Ad patres fuos ,. hoc Dilataffis o5 , & ejecifis. lngnam. ) dz Rel eft, moriuntur. - Significat geftum petul ais turbs, ) Quo A dadie emim malitia. ) Ne vvïezmt quz hiante me, & exerta lingua Chri- mala, & clades fux gentis, & feculi. ftum irrifir. (eqwn -Q. Feniat pax. ) n pace reqmefcat Semen imendax.) Adalerinum, & de- r v ut ha- de cubili füo.) d4m /e?u[(:bro generans a majorum im&xtare 3«X bent LXX. Plet ate. nef $ id Qui ambulauit dm.diretlione.) N thfe s. Confäldmzm )Gaudetb,confolatmu & do rectitudine. Ín nem captatis in cultu idolorum. 3. Fo: antem, &ic. ) Sermonem con- Hebreo eft, /zezeftemtes im nlmis, )m frit- vertit ad Judzos. id eft, in lucis exardefcentes in. vene- - wljic* rem ; nam in lueis templo . circumje- fj0n ] FEj ag n zr/ztr;czs ) Itl vocat' in- colas jerufalem, quod divinationi- &15 pxoftab nt fominz , & maies in 'lt j bus, & auguriis eiient dediti. Mel honorem falform Deom i. Ideo luci : Per ancu ratriis idem eft, àdc venefice apud templum in lece prohibiti.- 'Aibus r m(t dicat , impii , feu fcelefti. LXxX. Super omne /Mwm frosdofum.) Lo- hd.b ent Zziqui. cabant enim 1(1(,-121 fub 41b01e aliqua 205 PRO PHET ISAIA : gt Do 6. In þ;rtibüs.torfentis pars tua, haec eft fors tua : . & ïþfïs" erecord ^ effudifti libamen , obtglliüi facriücium:-* | Numquïd fuper h& & quin non indignabor ? i2 ESJ 7. 9uper montem excelfum, & fublimem pofuiffi cubile A ut immolares hoftias. gerunt i tuum, & illuc afcendifti , retro poftem , pofuifti temoriale 5 Q 8. Et poít oftium , & eos aufet tuum: quia juxta me di fcooperuifli, & fuícepifti adulterum: 1 g ha dilatafti cubile tuum , & pepigift H cum e-isxioefcïus: d»-ioïexifiif ftratum: eorum imanu aperta. j H .9. Et ornaíli te regio ungu?nto , & multiplicafti pigmenta fexiti, l, & huniliata és ufque ad inferos. W. Q tua. Mififtilegatos tuos procu 10. In multitudine vise tuce laborafii : non dixifü : Quie- tem: & propterea non rogafti - bns, & fÍcam: viam manustu& invenifti: F " 11. Pro humimr 16 N !'at.e' fundente ramos fuos z 'yævät- in brzo eft, manum vidi; , id eft, fen- jucis. fifti ; natv omnis fenfus apud Hebre- 0s videndi voce exprkmitue , (ic Pal [ Immolantes parv'uld: 7 Soïebaryf.Mo; N r loch idolo naturalis amoris obliti pro- 32« 0. dicitur Gü/f»:tä ; &j Ui;jeid,s »rios filios immolare, Vide dict. Lev. aquoniam fuavis - eft. Dominia , elt exgo " -g)embas & idem, ac fi dixillet : , Libuit 14065 con- Ropdtrare| 380' QVIO' &4- Rr'eg:. ï [ [ - It Pre In torrentibus.) Qiuia imni aneé ilfud trellari, LXX. videntur hoc lf)e(:*' de facrificium przcipue peraeebatur jüxta induftria omifitie. tl id f&]leï&;, & torrentem Cedron , m valle Exmon. 9. KRegi.) idolo VIoloch , quod Hes Vide 4. Reg. 23. 10« & ibi diQa: braice Regem ienifigate Qum fä 6, m partibus forremtis pavi iua. » Pigmsenta,) Unguenta, O äorament;äd OE fmtim o Sors tua, deliciz, & divitie funt co- Italice appellamus , Profsm. Non cóne mitius mt lere idola, 1n Hebrzo eft: £» Lapidi- Mijfís legatos 1105 proent-) àus torventis bárs fud.' tenta vicinorumi idolis, ex Affyriæ? D.- Em 7- Cüäi[fu' )' Adtare ; * vel le&um ; JEcypto, &c. idola acéerfivifti Bidom u abt flratum ad caübandum ; nam pér- Humtilista ei$ Jufoue ad inf&raulj G,*cm t Viliffime,. & profondifliime Hebrai di« nottabant in iis. locis fpe confequendi EC fomnia füturorum przfaza. eunt fceftunam humilia:i, cum cogno- kofübss , Q. Pofl offium .«« poras 72 mem'ari;?lä fcitur, & violatur ; Propheta autem de idololatria loquitur 'tanquam de lne t zuum-) Ad eft, idolum ftatuifti, ut pro- adultexio. CWI gng ;rediens ; aüt domum rediens illius e—sa memihilles ; & domus tua in uhus IO. da multitudiue via 'fu;g,:.f) Ín accer- Cüïx;re pa fendis undequaque omnium gentium i- Qs i ellet tutelaz i Diftoeperutfls.) Lieftutn, dolis, eri yendis; colendis, ornandis,&c. ümt M Dilztafii culile tumu. ) mujta ad- Nom dixifli: quie[éam. ) CLXX. 4e- (»am : nulhim tdololatriz inodum fe- Fidui anittens idóla, cuma quibus fuperftitio- lutem f; fe adulterareris, cifti, Laffata es, fed non fatiata. Htre; duïterorum, ido- Vitam mans tua itrocniffí, ) Mitam Jorum. Siratum earwm.) A * manus vocat idola manu fatta, tum Hm. pat poftmir Aanu 4þer't4;,) Païam; e & | i'mpudeh-; uia ab illis neceffaia ad vitam fpe- ter, vel lurgiter eis. donans. In He- rabaüt, tum quia illorum eránt amafii. bomim x Mont; | j -b 207 CAPUT LVH & Ws [ *f. Pro quo folicita timuifli, quia mentita es, & meïxnlon r hs D o es recordata, neq ue cogitafli in corde tuo ? quia ego tacens, : & quàfi non videns, & mei oblita es. D ! Cübile i2. Ego agnuntiab ! derunttibi. . * o jüftitiam tguam , & opera tua hon pro- X morizle 15. Cum clamaveris, liberent te con gï*..egä-tï tui , & omnes |terum eos auferet ventus, tollet aura. Qui autem fiduciam habet ilexift mel, haereditábitterram, & poffidebit nomen fanttum meum. 14. Et dicam : * Viam facite, preebete iter, declinate de "Infr, Qmenta 2.IQe femita, auferte offendicula de via populi mei, infetos, .1$. Quia heec diecit Excelfus, & fublimis habitans ceternita- ! tem: & fan&um nomen ejus in excelfo, & in fan£to babi- &?uied tans, & cum contrito, & humili fpiritu, ut viyificet fpiritum. u humilium, & vivificet cor contritorum. ——2À a, fer- ;e ufque ad | ;6, Non an?m in fempiternum litigabo, neq: finem | Hbre- fc Pb ddeit , wwN-o;z rägdf)i.j LXX ; Non ra glafl;' me , '14;' Declinate de /ämzm ) Sordes, dl ago fperabas enim a tuo ama Qo Omnia te faxa, ligna, & omnia impedimenta, uili citie iupetrare p offe. & offendicnla tollite,' hoc eft, quod - Ir. Pre quo f oljcita t ) Qiaid: dixit c: 40. 3. Parate viam Domin. Joco de timuifti idóla , ut fidem. miht QACz?m IS. Habirans &ternitarem.) Mabitans Falleres , & mentireris ? cc]um empyreum, xternum, & incor- vl He Qägia ego tacems, äjc.)äLïcet ego ta- ruptibile, vel in feipfo ,' qui eft —'fua, 'Amenta« ceam, & diffimulem, nec tua ícelera $ternitas, ftatim puniam, non tamen propterea minus me timere debuifti, Íe excelío, &5 $m f'andlo. )) In cmïo* jonciti quod eft excelfum, & fanctum taber- 12. Ego annuntiabo juflitram fuem. naculum Dei.: Excelfüm etiam, & fan- l»myri&, l Biétum ironice, id eft flagitia tua. . &um fignificare poteft montem Sion, 7er70!. ) Opera f44.) Scelefta. in quo erat templum fanctum. brgi (lé 13. Cum clamaueris. ) Afflida ab Cóntrito , €& humili fpreitu.) Corde- D cagnüv kofübus , prefertim Cba s : 3 QQæis Baby- afflito, & humili. aatem lone captiva: Ut vivifcet j:ä vt bunis V. ) j de Co»n gregafi tui. Dii, quos un dique LXX. habent: Puffflanims dams pa- congrega[ïii ei , congreges tu, Hentiam , nt vivificet, recreet, erigat, j aCCl reftauret afflictos, pufillanimesque. quos es imitata. iom F "duftret ïyen!ur.)iïdola fcilic-et, adgp 16. Litigabo,) Chald. & L s ïxf Ui- )dfä,&ü funt levia, & inania. -eifcar. u Fiduciam haber mei.) Qui fe, & fa- 'Quia fhritus d fecie mea egrediäm b m f" jutem fuamn mihi crediderunt. £ur,) Animas. enim amo, quas ego n H& veditabit terram. j Poffidebit ter- creavi, & que opus funt e manu mea Viam ram, patriam Jerufalem ex captivitate egrellum. j, ff Pomiminäo reiticutus. — Vel fignificat Et flazus ego f4cz;4772.) E& anissas Lf-gaï terram viventium patriameseoleítem. fec&, ut vertunt. Pagninus, & V&f tablus, chndüi' Monteng, [enchum.) .Sio,n.k x 2o8 PROPHET. ISAIJE " finem irafcar: quia fpiritus a facie mea egredie—turj & flatus ego faciam. [ frtn 13. Propter 1 niquitatem avaritise äjtls jratus fum , & per- d Do. cuffi eum : abfcondi ate faciem meam , & indignatus fum: bibits , 1 ^ &abiit vagus in via cordis fui. * Jalbai 18, Vias ejus vidi, & fanavi eum, & pedun eum, & .reïddiï di confolationes ipfi , & lugentibus ejus. £2 19. Creavi fructum labiorum pacem, pacem e * qui longe: H L — eft, & qui prope, dixit Dominus, & fanavi eum. H 2o0. Impii autem quafi mare fervens, quod quiefcere non Q COT |poteft, & redundat flu&us ejus in conculca ionem, & lutu m. ^. Mt *Supr. 21. * Non eft pax Vir.np:hg ; dicit Dominus Deus. volunt: 48-22« Ía 007 quare [ *Q füas nf | CAPUE? volunt þ17, I;zivqlnit;ztem .iv;:r;tiæ;"j- H'æ.c e& confefftonis þe»cc*atorum, Vel fenfus i E avantia, quam in fcribis reprehendit eft, creavi p acem , que eft fiuctns Em cap. precedenti num. II. labioram meorum, id e&,ïl)'xoænimO" nis mez. i U Peres/f. eum.) Populum meum. Pacem.) Guictem , tmnquïllï&atmi * - Abfcondi a te facióm meam.) U s t älli profperitatem. E faciunt , qui indignantur. V fs Et 75;2" Jonge g///z. Genrfiïf, q.uï,.,fïa(;j- Abit vagus, G. ) Hzc eft gx&avis* tenus remotus fuit a fid las pena, cum quis a Jeo dereli&tus fi- D Íalute. te P Deojf & &re : nitur vagart , & impune fequi concu- dàmmo Ee qui prope. )'**V]udlæö, qui ante ha- pifcentias fuas, juxta illud Pfalm. go. j [4 Dimlf eog. fecundunz pie/ider;d Cor- buit fidem , Deum , & fpem falutis. mix,ch dis eorumm , ibunt im adinventianibus 7 pler th.g'/; "mare fgrven:e )' Propter' hts Q fes- &ftum cupiditatum , tentationes, ( at- büïza m LIS- Vias ejus uidi.) Midi eum va- flatum dzimmonum. j gum , errantem , ruientem in exitum. nünw Redundant flutus ejus im coneulcatio- Sazavi, E6 reduxi eum.) Per Hagella, »em.) Conculcationem vocat res vi- QVH pl',x infpirattones , moniíta Prophetarum. Ies, fordidas, qualia funt maris eje- RO;;; Reddidi confolationes ipff. ) E ca- d Qu Gamenta, Sicut ergo turbati, & agi- ptivitate. Babylonis revocando, & tati maris effeftus eft fordes in li- Int ]) ex demonis ; & peccati fervitute li- tus projicere , ita cupiditates. zftu- Jation berando. antes impiorum in peccata, & fce- 4 L;zgm.tiäw ejus. ) Affïi&is, peniten- lera erümpunt. Cfmg'rg tibus. QI. Nerm eff pax 5 ; 2 E piís, €e.) LXX j : I6- Fentlum. labiorsm, ) Effetum Non «f grwdium pH k jiti —— erationis, quz labiis I)IOf'ä'x"xi' fo—ïet'y usl L A 3 299 C üttor ;CAPUT . LVII. - ; & per- R&;piebenf Ht S'udaorum bypocrifim , offendens eorum jejuhisz f0n i5 fum: effé Deo acceptabile : €? qua debeant. illud comitari , quibus ad- bibitis , multa. praflantur. bominibus. beneficia : quomodo. debeat. k-reddii Jabbatum celebrari , abnegata propria. vuoluntate., & - f pramiuim ita celebrantium. uilonge 1. f Lama , ne ceffes, quafi tuba exalta vocem tuam, & an- et€ florl nuntia populo meo *fse!era*eqrumj & domui Jacob pec- - lto . €ata eorum. 3 2. Me etenim de d ie in ,cïi-äm q.uæ*rüng ,& fc:re vias meas volunt: qu:ifi gens, quze juftitiam fecerit, & judicium Dei fui non dereliquerit: rog ant me judicia juf't.it;iæ: appropin- quare Dceo volun:. - 3. Quare jeiunavimus, & non afpexifti? humiliavimus ani- mas noflras, & neícifti? Ecce in die jciunii veftri invenitur — 5.$PU»T voluntas veftra, & omnes debitores veflros repetitis. fe] fahf titig 4« Fcce adä lites ) & contentiones jejünat,is,. & percu & ts :;mmifïl(f pu- i. eft de jejunio þartii ; guihti, feptimis u;/:' mbk,) ;C]ïa;r.a; ;X alta l dttatent , voee. & decimi meníis, quod ad repropi- 759.'De. die g diem quarunt ) QüOtï;- üandum fibi Deum inftituerant, . Vide "Lachar. g. I9. 3 j ui Il&(:'-l die fimulant fe querere me/,! & vo- N-fciffi.) Vid luntatem meam. eris Je juniüm'ndfïruzä & 050.7 & Scire via$ meas.) M Ocant me quo- non afpicexe. dammodo in jus; allecant. enim fuam Volentas veffra.) Mebrea vox vnn auele jiftitiam, measque vias , id eft, con- ebephers , fïgnääcat 4 id quod . liber , fuutit filia iceufant infdelitatis, & iniqui- quod in Seriptura voeatur fibido , tatis, quod promiflam eis pacem , & concupifcentia, volantas carnis, yO- Dropter ;Sï&ai bona non praftem. luntas propria, quafi dicat: jejuna- jedicium Dei . füi. ) fudicium vocat tis, fed interim avaritiz , libidini, juftim , & equmn, quod Deus lege cupiditatibus veftris induleetis. eicitie Ífua prxfcripfit, & fanxit. Debitores veffros. repe dtis,) Avare, t 16 Y f'»RO,gvmf mee indieia izt/zlifiæ.) Quafï inhumaniterque illud exigendo, qnod "Dd dicant : volumus fcire, quam jufta propter paupertatem - exhibere non LUE fint Dei judicia, det i g U gationem. pfe nobis eorum $ ) beunt, Toum s d btes, €& cant*en'zi.:rte;s je;'zmdQ g al Appropiuquare Deo vlunt.'j Cum eo £. ) Propterea non fumitis cibum &fe congreffuri , & difputaturr lol ufque ad vefperam , ut-totum diem 3&' Horniliaruimus : anfemas: moffeas. ) nepotiis , litibusque forenfibus dare [ jejunio nofmet affiximus. Sermo poffitis. Bibl, cups Com. Menoch. Toz V. Dd 210 : P/'Rko PHET I S$AIA pugno impie. Nolite jejunare ficut ufque ad hanc diem , ut 9. Tit et: EcC audiatur in excelfo clamor vefter. * Zac. 5. * Numquid tale eft jejunium, quo d elegï, per diem af- fieris eX: ^ (* 7.5. fligere hominem animam íuam numquid contorquere quafi [0. Vl - um 1] circulum caput füum , & faccum & cinerein fternere ? num- uid iftud vocabis jejunium, & diem accep:abilem Domino? erun f u E 6. Nonne hoc eft magis jejunium, quod elegi? diffolve col- ligationes impietatis? folve fafciculos deprimentes : dimitte fplendor eos , qui confra£ti funt, liberos , & omne opus dirumpe. fi hortü: *Ezec, iU. 7. * Frange eíurienti panem tuum, & egenos, vagofque 18.16. induc in domum tuam: cum videris nu ; n* att. n dum, operi eum ; & A fhenta 1 : 25.35: cárnem tuam ne defpexeris. 8. Tunc erumpet quafi mane Jumen tuum , & fanitas tua ædih'ca; citius orietur, & anteibit faciem tuam jg.ikitia tua, & gloria 9. Domini colliget te. tuam Y M 9 Tunf dimecan Percutitis pugno impie.) Debitores fpioteoy ,aux;a?x?xacy,ua'ï 6oy i;ztr:;;faros st- R WT veftros, vel illos, quibuscum litigatis. xus wiolentorum coutratluum. quo fcii lr audiatur im excelfó clamor.) No- Qui confratli [unt. ) Qu oppreffi Exitzd lite ita jejunare, ut clamor conten- «re alieno folvendo non funt. d vi i tionis veftre audiatur, aut eorum cla- Ozu;.) Debiti diffolve, abrumpe. - b Upenti. mor, quos aflligitis, & vexatis. 7- Frange.) Diftribue. .. erueie, 5. Per diem. ) d eft, | exiguo Caraem tuam.) LXX. habent: &f Qm' j teinpore. doeflicos femim:s tui me defpexeris. ts enm €ontorquere . quaft - circulum — caput ltaque c«ro vocatur chfangu*ineus ln d ]ïmm. ) liqui vertunt, qzuaff bamun, 7"1,[ ft» pauper. Wt alii 2:2/7 juscum ; jejunantes enim par- g. Quaff mane. ) In Hebrzo eft : tim ex debilitate, partim ut.fe ad po- ffeut aurora, quafi dicat: tunc inci- ( nitentium habitum componerent, ca- pies e mediis calamitatum tenebris, put demittebant ,. & collum incur- Ofend: vabant, verbi gratia , € captivitate Babylo- Af nica in lucem lxtitie, & felicitatis Repie Saccum.) Cilicium. emergere. Cinerem ffernere.) MHis enim quafi Samit4AS fzeA. ) Liberatio tua e nialis,. Vg ( Qïitfþ £1m. fymbolis ponitentie ornabant jeju- & captivitate. - 8.5. n Anteibit faciem tuam. ) Quaïi fax 6, Colligatienes impi&mtis.) Obliga- praibit, ut te e malis educat. . ^ l. tiones, pada ufuraria , aut alia ra- Yitar 3uftitia 1»4.) Mifericordia tua; fic «; tione iniqua, quibus alios przfertim enim capitur juftitia, Dan. 4. 24. Pfal. pauperes violenter oppreffiti, & ex- QIlllaxxx haufifti. Vel coitiones judicum in III. 9. Act. Jo. 35. & alibi. abyir fraudem innocentum. Gloría Domini.) Gloriofa liberatio , qua tibi Dei beneficio continget. ia Fafciculos deprimentes-) Syngrapha- Qtens rum fafciculos, quibus pauperes pre- Colliget ze.) Eri Sicty aut captivitate. piet te -e Periculis, muntur, LXX. habent: & eayqsNe'g Wi Ü & CAPUT LHLOS- ZIE T. ut e 9. Tunc invocabis, & Dominus exaudiet; clamabis, & di- cet: Ecce adíum, fi abftuleris de medio tui catenam, & de- r fem af- fieris extendere digitum, & loqui, quod non prodeft. . ? quaf i0. Cum effüderis efurienti animam tuam, & animam aflli- ? Dm &am repleveris, orietur in tenebris ftino? erunt ficu: meridies. Lux tua? & tenebrae tuze ? Ye col. rr Et requiem tibi dabit Dominus femper, & implebit dimtt A fplendoribus animam tuam., & offa tua liberabit, & eris qua- e fi hortus irrigu:us?. & ficut fons aquarum, cu;us non deficient x zofque aquee. deferta fseculorum : funda- *Infr. m, & 12. * Et adificabuntur in te menta generationis, & generationis fuíci abis: & vocaberis 61-4. ta5 ( sedificator fepium , avertens femitas in quierem: gloria *3. Si avertis a fabbato pedem taum , facere voluntatem vocaveris fabbatum delicatum, & Tunc tuam in dieöfan&o meo, & fan- Ddæ [ —— I E sss Aff t (Q.. dEdificabuntur 12 te JeJ'."E'rfzz f^- -- 9 Carenam.) ln Hebreo eft , juzum, quo fcilicet pau, eres piemis. eulorum.) Domas, vel urbes a multis Exrendere q!i(git'uw.— ) Gul ?-':ihï g Íeculis defeitx. ïowtefï't eft vel irridentis, vel iufultantis, Fondanzenta , &c. 3 Reffaurabís, & urgentis, quafi digitis oculos velit rezdificabis uzrbes, & domos a mukis m eruere. . feculis dirutas, quaruim tantun tun- e?:c: u Quod nom pradä;/f.) Eff miofís ; mi- damenta terra obruta remanferant ; fi- nus enhm dicitur, quam. fignifcatur. gnificat Synagogam. collapfam, ex cu- ücwril- En Hebrzo eft, y3a aven , id eit, 7- jos ruinisexcitata eft Ecclefia Chrifti, guineus J guiit-tem. Chald. verba rap (324'. TXX. additis Gentilibus , qui. de lapidibus ) di, qurmurationene faztt funt Bl Abrahz. MA jc inci IO- Eä',,:)d&ri;c' eie Mmnam fIBAWe ) 4 /'rü!lf;:fdþ ov f(,'lþ' iem. ) ANudit, & ft- wneinS, Oftendendo vifcera mifericordiz. enificat inffaurationenr Jerufalem ; hec Affiicl.em.). Fame, nuditate, mocrore. enim,vocatur fepe vinea, cujus muri bylo- Repleveris.) Cibo, [citit vefte , confg*la-« fant fepes. V& fepes intelligit. vi- tione, & letitia. nearam:everfas: a: Chaldis. AEdifica- aitali$ Orierzr , &c. ) Hoc eft, quod däXïït? tores fepium funt i, qui Ecclefisfti- 2n.B- Erumpet quafi mane lumen tuum. cam: difciplinan , & ïe-;;esþ ftatuunt , 135 fit II« Splemdovzbus. 21 Hilaritatis, Íe- aut reftitnunt. rzenitatis animi,, & felicitatis.. Moertens femitas in quiesem.) Occlu- Offa ?2.) iMembra tua , & corpus for femitarum, per quas fubibant be- ]4; fïc tuum vexatum, & emaciatum zrumnis ftiz, & hoftes vaftantesvineas, & do- 2 Babylonicz: captivitatis: mos., ideoque auctor quietis. er&CiO , Quaff bortus irrzguus. ) Virens, & Ig. Sé «werreris a Sabbaro pedem: florens:, & fluctibus abundans; 29497.) SP averteris pedem tuum a icol Sieu£ fous, 6c-). INam omni bono- transpreffione fabbati, quia fabbató zum genere afflues, abundabis- longum iter, omneque opus fervile.,, x - 212 P Rl OPHET. LSAIJ fan&tum Domini gloriofum , & glorificaveris eum j dum non 41 facis vias tuas, & veltt m fermonem. - non invenitur -v..oluntas— tua , ut loquaris 2 ü v gu 14. Tunc dele&tabe r s fuper Domino,t& faitollam fupe'r. al- , No te: fedi titudines terrze ,. & cibabo te h æ-reditate Jacob patris tui n perun| enim meini locutum ett ( 5. 'OAPUar. Cemede Poïeks . 46 bemgnus eff Deus , ad [alvandum Sfudaos ;; [ed erumpe 61 iniquitales eorum, quas Propbeta per[equitur ,. impediunt ,. ne exaudiantur ac [aloentur : propter quas & ipfi confitentur : [e tientur iniquit fuffe a Deo defertos , & excecatos , affligi variis malis : de fu- p* rore Domini in malos, C p 7 etignitate erga ! bxidi ponitentes. fiones $! INum. L. J Cce non eft abbreviata manus Domini , ut falvare ne- 11.23. 4 queat, neque aggravata eft auris ejus, ut non exaudiat. £orum Supra at m 2. Sed iniquitates veltvae diviferunt inter vos & Deum ve- 3o. 2. firum, & erunt faciem ejus a vobis, ne peccata vef;ra abícond E —— exaudirct. 5 45. * Ma- $ Y &od pedibus, aut mänibus fit, erat proxime ex lugs veificulo. plica;äun eft hoc; eodem Q t prohibitum. & t . Facere ve luntatem fuam.) MKepeten- U: loquaris fermonem.) Q 1 qi 5011 pro- bre : dum , /£ «4verreris: fententia eft, fi in deft, ut dixit n. o. ficimo fabbato non tantum quieveris ab ope- 14. Delellaberis ff /4 ritualibus deHciis frueris. per Dominof) Spi- re , fed etiam non fequeris voluntatem beram tuam, & concupifcentias , indulgen- Suffollam te, 6$c.) Animi celfitudi- : Conj do gulz, & genio, fed vacando ftu- nem tibi dabo. flitie diis pietatis. Cibabo te, €/c.) Dabo tibi 'inügnia Sabbatum delicatum.) Delicace, & tene- illa bona, que promifi Abrahz, Ifaac, tamen Qumy. reobfervandum. Veldeliciastumtuas, & Jacob. Faciam , ut vivas de fru- la tum Domini, quod fcilicet capiat Deus K&ibus térre avite, JAlludit àd terram r magnam delectationem ex religiofo fui promiffam, que coleftis illius. terra cultu in fabbato. viventium fymbolum fuit. pro labo Et famf)m Domini g!oriofum. $5 5 Os Dozuta locutum eft.) Itaque pro- mif vocaveris , xílimaveris , & colueris miffionem hanc eventus non fruílra. M fabbatum , quafi diem fan&um, & b ic u 1'- lorie, & glorificationi Domini de- I Bireviata. ) E fàte d icatum, .tens, d fi&a minus 15(3- r itju Dum non facis vias tuas, ) Hoc au- Neqze Aggravata ey?) Neque ob- A tem przftabis, dum actibus , moribus, furduit. & vitiis confuetis non infiflis, nm t mä Drviferust. ) Quafi päriete in- ton Voluntas t&4.) Quuid hoc fignificet, terpofito. u p* b CAACPEU T. s EIXS 2I $w N lt non $. * Manus enim veftrze pollutee funt fanguine, & dïg."ilti *SAUP& Aquatis veftri ini E uitate : labia veflra locuta funt mendacium , & lin- 1. 15. gua veftra iniquitatem fatur. füper d. —4. Non eft , qui invocet juftitiam, neque eft, qui judicet ve- te: fed confidunt in nihilo ; & loquuntur vanitates: * conce- * Jo5. S tui,» 0j 153 e perunt laborem, & pepererunt iniquitatem, - "u 5.* Ova afpidum ruperunt , & telas araneze texuerunt: qui cemederit de ovis eorum , morietur : & quod confotum eft, 45; [l erumpet 1n regulum. int, n 6. Téla eorum non erunt in veftimentum , neque ope- tnur o rientur operibus fuis: opera eorum o : pera.inu;ilia, & opus - iniquitatis in manibus eorum. defir 4. * Pedes eorum ad malum curr ünt5 & fefti.näht, ut ef- Prov. fundant fanguinem innocentem: cogitationes eorum.cogita- I. I5 Orfri. tiones inuntiles: vaflitas, & contritio in vils eorum. 3. I5 mte ne $. Viam pacis neícierunt, & non eft judicium in greffibus ' xaudidt eorum. Semit2e eorum incurvata funt eis; omnis, qui cal- eum ve- -;:at in eis, ig'n'orat" pacem,' d ^ 3 K 9. Pro- 0bis, t ii ;* Me —— Em 3. Sanguime.) þHomi;idiiS - Telas aranea texuerunt. ) Dum per- £niquitate.) Cxdibus, rapinis, omni- ituias, & nulli ufui futuras opes, )6 eodem que violentia. & potentiam quarunt per alioruu 4« Qui tzvocet. juflsttam. ) In He- injuriam. inm p brzo eít: Nez eff, qui wocet s juflitiam : Qmi comederit de ovis eorum, meoric- 4nemo eft: qui alium jufte.in jus vo- tgr.) Guife eorum machinationibus jn) 9p cet. Vel nemo eít, qui vocem li- impiis jungunt , & fociant, exitium beram pro caufa jufta emittat. fibi parabunt. calftud Corfrdunt im uibih.) Licet nullo ju- E* quod confotum eft , ertmpe .t iz re- ftitie fundamento nitantur , fperant gulum.) Piane noxia dunt hzc ova j inügnia tamen fe eos, quibuscum Hitigant, cir- impiorum ; nam i frangas, in iis inve- l, [lä'ac, cumventuros in judicio. venies bafilifcum in Hebrxo elít: g qe f Vanitates.) Mendacia, dolos, Quod fratlum eff, erumpet imvogulum. d terram Conceperaunt laberem. ) Moleftiam |6. Non erunt in veffimentum.) Q uia funt aranearum telaz. ws t proximi. LXX. cedem.. Mel nomine jaboris, ut & doloris, peccatum fi- yque pr« egnificatur , quod multos labores , mo- Opus imiquitatis.) Opus iniquum. . Vaffitas , & contritio iz Uvi$ e0- l fl leftias , curas, anxietates, & calami- ram.) Quo vadunt, omnia vaftant, & tates afferat. Pepererunt inigtitatem.) Peccati, & conterunt : funt inflar peftis , .qu& ynus po injuftitiz , qua. vexant innocentes. omnia perdit. 5. Ov 4;&1';!&:7; ruperunt. ) Suos 9g. J«dici Mf') tjp&itïa, rectitudo, ,feque ol« malignos ire, raping , & homicidii equitas. conceptus , machinationes exe- Greffr aidte * jbus eorum.) M iis eorum, g&ic- cu;i funt. nibus, & ch.diis eOrum. Y — $14 PROPHET. ISAI/E y. E : 9,' Propterhoc elb-ngatum eft judicium ( 1) anobis, & no n ap- 0, pre prehendet (2) nos juftitia: expeCtavimus lucem; & ecce tene- oCui i$ € brz : fplendorem, & in tenebris ambulavimus. )5 E 1o. Palpavimus ficut coeci parierem , & quafi abfque ocu- eft, qu lis atcirectavimus: impegimus meridie quaft m tenebris, ii*-g' Ca- us 1pia Q liginofis quafi mortut. * Ó rI., Rugiemus qua fi ; urfi omnes, & quafï—d coIi:LmB*æï medi- te ejus. tantes gememus: expeCtavimus judicium, & non eft: falutem pilio 2 & elongata eft a nobis. . — x 2 a* e 1j $ . r15. Multiplieatze fuünt enim 1 niquitates noftrze cordm te, & tionis h peccata noftra refponderunt nobis, quia icelera nofira. no» cem t& biicum, & iniquitates noflras cognovimus. E * [ um Dominum: & averfi fumus, 13. Peccare, & mentirt conira bonoliras ne iremus poft tergum Dei noftri, ut loqueremur calumniam; conventil & transgreífionem : concepimus , & locua fumus de corde Nm yet verba mendacii. ; federe ve foro exc :q. Et converfum eft retror(üm judiciu m & juftitia longe N ftetit: quia corruit in platea ^ : v/eri.;as. 2 & sequitas non pocuit fcüice re ingredi. Pria i fonm. (r) A.nobis. (2) Nos. Imedir. Séxt. ïl&gz";r-. a: vobis.. -Vqsu, Malum lecorvata.) Depmyat*æ'y perverfze , Expeblavimns indicitum , &c ) K'epe.-:.- el, qud tit more dolentium , & gemem:ium:. : jl Qg: [374 lat jnis)) Qui illis infiftit: quz: dixit. num. 9. vmferwnta 28-- 16- h lonorat pacem: y Bene illi non erit. IQ. Peccata moflra: rf/þ Qu l Hebr., Nefcier pacem.. 555. : Nam: peccati noftri.pona ,. quafi: n5 ad ] echo' culps refpondit. Peccata. no- - Elomgarum e judicrum: « /;z'ab'i.reæ)l ftra teftimonium: dicunt contra- nos. APOr;::.' Receflit a: nobis: vera juftitia. Yus hod No» apprehendet sos juftitia.) Ejus- Noiifcus.) Apud.noes, immo ante T0 m oculos noftros , perpetuo verfantur.. dem fententie repetitio.. Juftitia: com- Qti 0t potes nom exiinuss. lta dicebat David. Pfalm.. 50. 5.. 7ee-- ä & Gwo[ Lutein.) Profperitatisi catum men contra me eff femper. V.el fcelera pofuit pro fcelerum ponis. $50 &at, Tencb: . ): Caluritatum.. ferceden Io« I» caliginofiy quiff us tui-). Ali- Y3. Peecare , & mentiri, 60 Enue &alua qui ex Helrzo vertuntz Iz fépslcoris mierat fcelera z mentirt eft &dem Deo: datam. fallere.,, & vero Dei cultu re-- a*mti fd veríamnr" quaft cadavera, quà lognen- elic d di modns fignificat. fummam: cocita- liéto , idolis, & vitiis fervire. om f tem, & calamitatetm.. ; T onspreffiozem. Y ln Hebreo eft: l perverfez - teun. [2H h YY. Regiemus quaff urfí-) Cum. ere- Chift ptis catulis: ex fummo: dolore horren- Y4- Corvefünt ff vervorfurn Tudicium.) hh de rugisnt.. Vatabl. & Forer. vertunt : Revroacluem eff , id eft, juftitia a nobis abacta eft. K nife Et 4uafteo!uimba mredttantes ge»zemzï;)lh*- int;] ir BHebreoeft: Ectananam co'umba gemen- Corrufe $m platea veritas. ) Nerfa. Chit eft. veritas, & juftitia in foro, in tri. db gememmss. Raqg'e raeditari eft g,emere.. 60?2/51 "- Y D CAPUT LUX $U5 ssl ritas in oblivionem: & qui receffit 2 ma- 0fT ap« 1s. Ft fa&a eft ve € (eng» lo, predee patuit: & vidit Dominu B» & malum apparuit in oculis ejus, quia non eft judicium. * 16 OC 15. Etvidit, quia non eft vir,. & aporiatus ER', quia non eft, qui occurrat, & falvavit five brachium fuum , & juílitia y ip Q ejus ipía confirmavit eum. L ? medi- 17. * Indutus ett uftitia ut ! -Orica, & galea falutis in capi- * Eph. ? I7U ilutem, te ejus: indutus eft veftimentis ultjpnis.,' & opertus eft qua 66 3 hef pallio zeli. 5.- 8,0 ne& I8. Sicut a d x/zindï,&/am quafi. ad'ï;fetributionem indigna- & viciffitudinem inimicis fuis: infulis vi- m no tionis hoftibus fuis, cem redfdet. Ig. ,Et [ h fümus, & quafi animos addidït, ne ab ificae- bunalibus judicum, & in, mercatorum : (Dniafy conventibus. pro defifteret, fed filium fuum daret , corde ut redemptor nofter effet, Non potuit ingreafi;) Quafi noftro fcelere vexata , & debilitara. Vela 17. Jedutus eff jufhlitia , wt lorica. ) foro exclufa eft. Juftitia totum D« pectus, & cor ob- ? longe armavit, & corroboravit, ut pro ju- IS. Qui receffit a malo, &e. )xViry youit fcilicet re&tus, & fimplex. ftitia, juftoque fuo dominio contra Prade patsit.) lmpiorum, & inju- tyrannos, hoc eít, contra demones - ftorum. dimicaret, qui hominem injufte capti- vum detinebant. Malum apparutt im oculis ejtis.) Idem ) Rge elt, quod dixit: widi Domisss. Galea falutis,) Hxc caput, & men- jentiuft: y tem Dei obarmavit, ut tota ejus in- 7:ld;€ium..) Juftitia. tentio ferretur in hominum falatem. 16. Non eff vir.) Non eft quisquam, rf mMe qui fe&etur juftitiam , qui preces fe- - Veflimentis uïtionk.') Veftis totum a,qui zyias ad Deum fundat. corpus tegens fuit ultio; nam totus, Anxius, & perple- totoque. quafi corpore ferebatur in catà- 0v Aportatus eft. 2108v xus hefit Deus: loquitur de Deo hu- hoftes , hoc eft, in : peccata , uc ea mo ante 1mano more. exterminaret. Qui occurrat. ) ) Qui orando irg ejus Paljo zeli.) "Lelus cumulavit , ob- Yfantut texit, & ornavit arma ejus jam di&a, , Pt fe opponat. 'agninus vertit : Quia gon erat, qui oravete Vatabl. Qs im- zelus nimirum honoris, & eloriz fuz, gercederet. ire in demonem, & peccatum , & fil5s Deo v Ente Salvavit fibi bracbium fuum. amoris erga homines. n Do faluti fuit brachium . fuum. um res I8- Sjmt ad vinditlam , €c.) Pa- eífent defperate , & mundus rueret in gninus vertit : fícuz vir zelat retribu- ul fee zjones , üt vir zelotypus indignatur omne fcelus, brachio potentie fus 20 CR ; Deus tanto malo remedium attulit, contra uxoris fue procos, & proin- Chriftum dando. : juriis, quas accipit , vindictam cona- juum) aflitia ejus.) SanGitas, bonitas, ma induit. tur rependere , & ad hunc finem ar- A& müfericordia. Vel juftitiam proprie gt intellige , cui incarnatione, & paffione In[uls vicem reddet.) lnfulas vo- f cat gentes remotas in infulis, & ul- Vaifa Chrifti plane fatisfa&um eft. X 3 tra infulas habitantes ,'hifc-e vicem, m ongrmq-vit enutm. ) Corroboravi.c- ; Y -« 216 PROPHET. ISAT £ -19. Et timebünt , qui ab occidente, nomen Domml : &qui Q ab ortu folis , gloriam ejus: cum venerit quafi fluvxus vio- fupe lentus , quem fpiritus Domini cogit. tur [ Rom.- Zo* t venerit Sion redemptor, & ms, qui redeunt. ab dore of 11.26. mhlm ate in Jacob: dicit Dominus. i . Hoc foedus meum cum eis, dicit Dominus: Spiritus 4 meus., qui eft in te; & verba mea, qus&e pefui in o:e tuo, nom pregat reccdt nt deoretuo, & deorc feministui,& de ore (eminis femi- ]i tux 2 nis tux, d1c:t Dominus: amodo, & ufque in fempiternum. s T UULUE X C X E. UT LX L tudo'gt 6. Ecclefia ad exultationem: excitatur , quod in ea gloria Domini Epha seluceat , ad quam acce[fure Junt. plurime nationes , C& que ad & lud eam mon venerint , peribunt : in qua pax, ]u/hm €* laus Dei invenientur :, ablata iniquitate: eritque Dominus d dodniia i in lucem Jempiternam , C? gloriam, ram Ex Urge, illuminare Jerutalem , quia venit Tumen t:uum., & 9. T "g, & S glorlax Domini fuper te orta eft. eume - 4. Quia 3. d Veniert $d eft, talionem ultionis reddidit J Jaco5.) Gui ad Ifraelem pextinent, tit Vat dumr ipfarum impietatem , & idolo- QI. Hec fedus meum.) Fodus nimi- fCtibo Jatriaus deftrusit, easque Chriftianas, rum, quod proxime fegjucntibus ver. qum : & pias effecit. fam, Q bis expiimitur. I9. Tmeäzwt,) Colentz , Kevere- Spivitus meus , &c.j Sunt. verba Dei p fPï buntur. ad tbcdefïnm Per fpiritum faum in- foli j Is Qui ab eces 'ente, O. ) Id eft, Omnes tcliigit Spiritums San&um , qui per fi- & I gentes, m qure ad occidentem, quam d«em, & charitatem. dmufu-» eft in to- eiro ] q um xd. orientenx habitant. ta Feclefia , hoc eft, in cordibus pota 78 r/z qenevit quft f'z';fvws vlalcnfzu) £delium. 1/* a ql ouifcat impetimm , vf , copiam , & C CuY Verba mea.j Precept a mea. eflicacitateni Evangeli , & predica- De ore buo , €fc.. ) b. e ore, & cor- TT tionis Cheifti, & Apoffolorum. de tuo ; & filiorum , & nepotum [ Ouem szr*;rm* Domba: cfanzt ) Qutem UJ: vehemens ventus 'wpehn: Aoebantur tuormmne -T uïge.-) () Ecclefi2! 9 popv le in n Apoftohi fpiiu divino , quem in die Chrifto credentium , qui hacte- am ?ent;u ftes copinfe acc-perant. ]/14!4 Caitt) bapelhir ut iiqui vertunt. nus fedtfh in tenebris infdelitatis, & QO com, Éfc.)- Eft datvi cafüs , ionorantiz, excitare, furge. ltrz j dU j Orientem juflitiz fo- pa; 7d| 310'31f id epc Ecclefis. , E Eis , 7:41 rcf!emuf ab Pmiquitate. ) lem excipe. 4 Lumenm ttüum & Per /vpen, 6f mum xedeunt. Qui e captivitate peccati ad Domi- lüme gleriam intelligit: Chrifti. prafentiam , Bl 61 Ed CAPUI LX 21 *y H f.: &qui í 2. Quia ecce tenebrae operient terram , &'caligo þoþuïos : Iu vig. fuper te autem orietur Do minus, & glo'rian ejus in te videbi- tur. leunt. ab 3. Et.ambulabunt gentes in lumine füq : &/reg*e.s* in fplen- dore ortuüs tui. Spiritus 4. * Leva in circuitu óculos tuos, & vide: omnes ifti con- *Supr; 20, 100 gregati funt, venerunt tibi; filiitui de longe venient, & fi- 49-18« uisfemi- lige tuze de latere furgent. TU irabitur, & di I;a'faBituP' cor s. lunéc videbis; & afllues; m uando converfía fuerit ad te m"uli-titud'o;'nmris ; forti- tudo'gentium venerit tibi. r Dorm'nä 6. Inundatio canieloruni operiet te dromedarii Madian, & qui dl Éplia: omimes de Saba venient; auru m & thus deferïe'n-tesxy ! lat & laudem-]»)omiïnlo* annuntiantes. . T. Omne n äo&rmun , gmtxam,& unxverfunglo- n biläfaäifur' cor fuHz ) Premlatitia. riam ÉEvangeli. Moyltitudo nþzr'i;.-) ultz infularess 9. Tentéra.) Pyag'zmi'fmï , idolola-- & transmaring Gentes, ut Grzci, Afri, nm, & triz, & aliorumr errorum , vitiorum ^ Hifpant, Galli, Itali. etiam, & peccatorum omnis generis. Fortitude Gentium.) Gentes fortes , 3. Ambulabunt gentes Ín lumine tuo.) & valide, five preclariffimi , & prz- LQ-uiæ Venient gentes ad lucem fuam , ut ver- ftantiífimi quique Gentium. pexrtinen" tit Vatablus, ut qui funt in mari, & 6. bundario.) Mbundantia camelo- lus nimie flu&ibus de nocte jactantur, ad facem, ttim Gentes ad Ecclefiam confluentes quam afpiciunt juxta portum accen- portantium, & earum divitias. iDus Vels fam, curfum dirigunt. . Dromedarii.) Cameli fpecies ita di- abiDai In [endore ortas £2i.) 1n fplendore / &a a curfu velociffimo ; curfus enim folis juftitie , qui tibi orietur. Grzcis Je/uog dicitur. Livius lib. 7. fum f« j pet -o4. Leva.) Quaü ex fpecula, ex. de belIo.Macedqnïco,. dromadas ap- [ ( edito loco, ex monte Sion, in quo pellat. ; pofita es. 5051 Mediau, & Epha.) Regiones funt In circeitt,). Omnes mundi plagas trans Arabiimn, camelorum feraces. * circumfpice. Qznes de Saba venient.) Osmnues , id F tui de lomge venient , &c.) Fi- — eft, plurimi, quorum primi fuere tres ;, K cof« li, & flix tuz ex omnibus plagis Magi Matth. 2. 1. Saba Regio eft fita æpgmm longe, lateque patentibus adte venient. inter mare rubrum , & finum perfi- Surgezt.) Ut adte veniant. Quui- cum, abundatque auro , thure, cin- 0;)'.'19 n dam legunt fzzest. In Hebreó eft: smamomo, balfamo, myrrha, palma, i ude jexta latus nutrientur. Chald. /zper /a- calumo: quare appellatur etiam Ara- atl pera pertabuntur. AX X.. fuper bumeros bia felix. pormbu;;rz; rY. Thus.) Quod proprium eft hujus iic f g. Fidelis.) Cum voluptate. Regionis, quare Virgilius canit : "fffaes , 6c.) Gaudio, & copia jam ladia mittit ebur , imolles fua thbus numerofz fobo!is. x 1l U 4 Saäxf'. Antjllby Bibl, cug Com. Menoch. Tops. V. Ee |! * [ 218 PROPHET. ISAIE 1 . Omne pecus Cedar congregabitur tibi: arietes Naba'oth clauden miniftrabunt tibi , offerentur fuper placabili altari meo , & do- inum majeftatis mese glorificabo. earum i D. v . $. Qui funt ifti, qu rib t it*N i-ut nubes volant, & quafi columbae ad ^ -feneftras fuas? . 2 E 0. Me enim ! nfulze expe&tant, & r;aveä maris i n principio , fimul, & ut adducam filios tuos de longe, argentum eorum , & aurum eorum cum eis : nomini Domini Dei t pedum ;ui , & fantio 1frael, quix T. E glorificavit te. : ie Io. Et zedificabunt fil ii 'peregr*iriorum muros tulïos»',' & iegä-s ä : i eorum miniftrabunt tibi: in indignatione enim mea percutfi ï. te, &in rgcongilïat?one mea miíertus Iugï tui, T Et fiL, Q gayiu L] 9. :'ömnc pecus Ced)r; 5'6) /Ced;—*ïg , elev&tæ Aforvid/ce Q, cönitrüf;üe 'refoäa.tft; 1 i fcies, & Nabajoch regiones funt Arabis ovi- & fulmipa emittunt, &c. "Appellin. bus,' & pecore abundantes, ita difte tur columbz propter ftmplicitatem in- Ms jact a filiis Ifmaelis ejusdem nominis. tentionis, && propter celeritatem yo- Miniffrabunt. ) Servient tuis ufibus, latus, qua fe huc illuc conferunt. offerentur tibi. d feueffras [u45,) Columbaria enim Offerentur. [uper placabili altari meo-) in quibus degunt columbz, feneftellis Principe Non tanquam facrificia juxta ritum abundant. Yerint, $. Ambr. lib. de Ifaac, Perruj Moyfiicum; hec enim. Eecleftz tem- & anima, cap. 4. per feneftras áccipit pore erunt abolita, fed tanquam obia- Prophetas. Columbe enim , id eft 4 liquen tiones, & munera. Alludit tamen ad & o fanéte animzg per Prophetas, & fa- Yunos, vetus altare, & victimas Judaicas. cram Scripturam, quafl' per enigima- clfam Placabili alta;i.) Placente mihi, & ta intuentur Deum. me placante qui in lationes. per l.rfuas Vi&imas: ,& ob- Q. Me enpm in[ula expeanz.) Quafi pervex X hen Domum majeflatis mes.) Domus ma- ,dicat, dixi undequaque ad Ecclefiam jeftatis Dei olim erat templum , nunc advolaturos populos, quia infulani, hn autem eft Chrifti Ecclefia. & transmarini audita Chrifti, & Ec« binde 9. Qui funt ifi, 6$c.?) Sunt verba Jabunt. clefiz fama, ac gloria ad eam anhe- mumi: Prophete admirantis ; quafi dicat ,' l Ef naves mavis in principio. ) Cum quam denfz flante vento nubes volant primum infulani audierint de Chrifto, & fn per aera ,.& quam denfe columbe ad nidos revolant ,' cum ingruit tempe- & Ecclefia, ad eum advolabunt. Vel ïdg( ; principio , idem eft, quod.pracipue. fj ftàs, tam denfz confluent ad te, o - * LXX. enim vertunt £s prizis, quafi Ecclefi4! Gentes , & populi. lIta ex * puu licat D. Hieronymus. — Alii per nu- * dicat, pre Judzis in primis, ma 1sque ) l es, & columbas accipiunt Apofto- ardenter expectabunt me naves 'T'har- N dine Unde LXX. los, & przdicatores. fis, id eft, xGentes transmarinz. k vertunt : ffcar columba cum pulls fuss, IO. Er edifrcabunt, 69c.) Alludit ad fibri uafl dicant, ficut Apoftoli cum fuis muros Jerufalem , quós Perfarum Re- uf m 1 Przdicatores difcipulis, & fidelibus. es poft captivitatem Babylonicam zdi- ban appellantur nubes , quia nubes a terra Tumn | cari curarunt, fed Tub his i,xïtel-ligitf - C'ADP. U F LX; 21g ibro 31. * Ktaperientur portae tuc jugiter: die, ac no&te non Apoc, ; d claudentur , ut afferatur ad te fortitudo ge D ntium , & regon Qf-'lïo earum adducantur. ia a 12. Gens enim , & regnum ;qüdd non fervierit tibi: pe- ribitj & Gentes folitudine vaftabuntur, : * 13. Gloria Libani ad te veniet, abies, & büxus, & pinus Icipio, auruim fimul, ad ornandum locum fan&iüeationis mese: & loeum pedum meorum glorificabo. 8 qui J5 14. Et venient ad te curvi fil ii eorum , qui humiliaverunt te, & adorabunt veftigia pedum tuorum omnes, qui detrahe- Tefs ercuff bant tibij & vocabunt te civitatem Domini, Sion fan&tiIfrael. 15. Pro eo quod fuifti derelicta, & odio habita , & non e- rat, qui per te tranfiret, ponam te in fuperbiam feeculorum; * ht gaudium in generationem , & generationem. d fonanty 16. Et fages lac Gentium, & mamilla regum la&taberis , & pelun. fcies, quia ego Dom änus ?al'vans te, & redemptor tuus for- t i« tis Jacqb.* em yo» ! Es À Jed 17 Pro [ s ^ T enint P neftellis rihcipes öentiles ; qutEccleHæ fäa fem ^ fplen&ofem ,'& &a;bi-litætem Ec- *Yerunt, clefiz pertinent, [fac, Percuffi tt , :) O ]emfalem ; Ie^ Locum pedum meäräm.) Ecclefiam in Accipit linquendo te ante Chriftum impiam, terris militantem , qux eft quafi fca- beillum pedàm Dei, in colef i : r throno id el, & poft Chriftum percutiens per Ro- & h manos, Vel generatim gi'lloqui:ur Ec- refidentis faper alas Cherübim. Exod. :nigma- clefiam , quam ob peccata fidelium , 25. 02. & 1. Paralipom. 2g. 9. j I . Carbi.) Humiles, & venera- qui in ea funt, percuffit, & percutit Quif per vexationes infidelium tyrannorum, bundi, & fupplices, & peenitentes. -lefium & hzreticos illi infeftos. I5. Derelicla.) CGntemP&a, defpecta, In reconciliatióne m€a7) l ibitamen uj per te travfrez.) Qui ad te ace filani, fubinde reconcilior, cum te per pce» & Bo cedere, & tibi ageregari auderet. al nitentiam afllictam video. le fuperiiam .zcularum.j Gloriam UGpEee o4persemigr - portae :n4 jngiter, eternam, LXX. vértünt exe/razionega A0K 2222 Cum &c.) Eft periphrafis altiflimse pacis, AT. Afii deüä?cenfi?)n Perpg.— hïi&()y & fummz frequentix. advenientium ad EÉcclefiam. Gaudium ip. gentratiohem, 0$ genera- ; Vd Fortitudo Gentium.) 'Videy di&cta fu« 1202e9.) Ut fcilicet omnes genératio- ,z(/þüf. pra num. 5 - nes, & fxcula gaudeant fe effe in Ec- 1 qu& l 12. Solziz dine. ) Ufque ad folitu- clefia, ejusque bonis frui. i;que dinem. 16. SAgés La Genfinm..) Id ef?:, ut Thite - Alludit ad Chaldeus vertit : Jfazjaberis - drvitiis 10- Gisria Libani, 6$e.) fabricamgtempli Salomonis , in cujus papularums j ad ; ufum ligna petita funt ex monte Li- Mammila Regum Laéia Leris.) LXX .h*aa ; Re bano. Aiïego*ria' vero harum arbo- bent: Zivztzas Regum comedes, T rum intelligit omi4, Qum ad deco- Fïrffn) LAXX. Dens Jacob, vel fortis sliigiV i 220 PROPHET I $.A I /E I7. Pro zere afferam aurum, & pro ferro afferam argentum, ( & pro lignis szes, & pro lapidibus ferrum , & ponam vifitatio- / (l (a nem pacem pacem & præpohtos tuos ]ufutlam 18. Non aud:etur ultra 1niquitas in terra tua; vaftitas, & ( C; ] contritio in terminis tuis, & occupabzt falus 1 muros tuos ,& fl portas tuas laudatio. A poc, I * Non erit tibi amplius fol ad lucendum per diem, nec 21. 23 fplendor lunze illuminabit te- » fed erit tibi Dominus in lucem ^ fempiternam, & Deus tuus in gloriam tuam. f SF 5 tritis C 20, Non occidet ultrafol tuus, & luna tua non minuetur: H( u quia erit tibi Dominus in lucem fempiternam, & complebun— qer tur dies lu&tus tui. 41 tlonis. 21. Populus autem tuus omnes ]uih, in perpetuum haere- - ditabunt terram, germen plantaüomsmeæ, og*us manus mese zk ad glorificandum. Cinert DaTo 22. Minimus erit 1n mille , & parvulus in gentem fortiffi- mam: ego Dominus in tempore ejus fubito faciam iftud. mi u — CAD UT (p1 eumt neceffdrlæ excubxæ mlht(ucb in 1 gïntt j*' «cob , qum ]acobum ; dd e& Ifme- [ lem r(n tem effecit, ut luctans cum An- alta pace defrenc- Iu oelo el pxævaieret Ef gortas , 7ua5 landatio. ) Laudamo Suit Dei, f»*&usque fonus, & cantus. I7. Pro &re 4»7lr4m fzu;z;m f6" hia Ig. Nem erit tibi amplius fol, €fc. ) unu Faciam te lonrfe locupietiorem, quam antea. "Hoc eft, quod dicitur Apoc. 21. 23. ftabo Civiias mom. egert. /b/e, negue lzm.jz , n Ponam vifitetionem tuam pacem. ) yer Pe1 Väfïï&tl(ïTCln mtd ii fiC Pp: aternam duceant in ea , nam elaritas Deis sllumi- 7247)11 eam ISQ curam paftoris , five Punu;m ; lc .30. Complebuatur.) Ceffdbum: enim (iulfï pa&or fepe vifitare, & 2I. £07 curare debet 0'1'60'6111 fuum ÍImmo Omnzes infl; , 8c.) In colo enim ,omnes erunt Sandti. Mer 7;4 mteihgxt lpfum Prmupem vifitantem. Iz perpetuum . lyæred;taäxmt ferram.) 1.1)5 Senfus ergo eítis, quem LXX. ex- lNemo enim ex cocle[h hæredu:ace ex- hd( prellerunt: Dao Principes fuos m ]mce, .cidet. id eft, pacifice. regnantes. Germen þz'a;ztzzt:onu mea. ) Qüu fv dl bernantes. guflitiam.) ]u[ïe prafidentes, & gu- tatum. ápfi funt germen in cclo a. Deo plan- uty * I8. dgiquitas , 6/c.) Injuftitia, ava- Ad glorifrcandum.) Ut eos Deus glo- Oa ritia, iniqua judicia. xificet, & olorificetur i in eis. 4i JMI Vaffttas , & cantrztm) Vaftatio, & 22. Mipimus.) Parva familia erit confractio ab hoftibus illata. i2 mille t vertit Pdgnm ad eft, par- u 1l In terminis tuis.) In finibus, in di- C tione tua. vulus Ecclefiz fucculus plurwos alios l b'h germinabit ,' & producet. Occupabit fAlus muros- tuos. ) Salus, Er parvulus, &c.) Eft ejusdemfcn- ]L Tlx & fecuritas muros tuos tenebit, nec tentlia repetltlo. me X Pe fl 22 - 'entum, M C ATUT .LEXL : litatio Chrzj/flz' . Jalcatoris of [^ ium., C? bumani generís reparationem 2ul- ebre explicat , pradicatione quoque minif?rorum Cbrifli gentes ad ts Q fidem comvertendas : additur de confolatione credentium , & glo- l, d * xvrz'a ming'/irorwwz Kcclefra letabunda. fuam felicitatem — . mire fibi gratulatur. Q n lucem Pirituä Domini fuper me,eo quod Dominus unxerit me* Luce :s X ad annuntiandum manfuetis mifit me, ut mederer con- 4- 18 üetur: tritis corde , & praedica x rem captivis indulgentiam, & claufis lebüt- apertionem. dicarem annum -placäbiiem Domino , & diem ul- & Utpre here- tionis Deo noftro * ut confolarer omnes lugentes : *Vfat. 3mex 3. Ut ( peneremlugentibus Sion: & darem eis coronam pro 5 5 €inere, oleym gaudii pro luctu, pallium laudis pro fpiritu o Do- Jrtiffte moeroris: & vocabuntur in ea fortes juftitiae DN ; 'plant.kati« | mini ad glorificandum. Ee3 4. Et UT — (1) Ut ponerem lugentibus. lz edm. Sixt. leg. & ponerem fortitudinem —— 2 : lugentibus. :m); i erant cofde, & animo. In Hei)ræo eft: ..Forljjïmdm,,) LXX.ma gnAm. Ejus.) Id ett, fuo. Ur obligarem contritos corde. Ut more qudatio Subito facigzm Ll 1] ,In'H.ebræb eft: boni chirurgi vulnera populi fafciis 15 Fefinare factam, vel accelerabo :illud,, involverem , & medicinam facerem. 13 6[') .quafi dicat: brevi hxc Ecclefiz prz Cap £jvis.) Sub l)qteüate dæmonis, J. 2 d abo , .fimulqve faciam , ut cum fieri & peccati. Imi, u co;perint, brevi tempore compleantur. ii Indelgentiam.) Renäijünem ut habet l. Q'Lper me.) 9uper mea humanita- $. Lucas cap. 4.19. & te requievit Spiritus Domini. CLasefés .) Carcere. ;Eo quod , 6c.) LXX. habent: Pro- -pertionem. ) Scilicet czreeris , ut * eft in Hebrzo. 0 em'm pter quod, & fenfus effe poteft : Spi- vitus Sanctus defcendit in me, idcirco Q. dd»nnum pl4mäilem.) I&l eft, re- WII!.) fuis donis quafi effectibus unxit , & conciliationis, in Hebreo eít, Zeze- fe ex- replevit me. Vel fienificatur caufa placiti , divine fcilicet benevolentiz, finalis, ut fenfus fit: '—gp'iritus Sanctus & placabiles in homines voluntates. Q def.endic inme, quia jam ab initio Diem ultionis.) Chrifti hoftibus. » .plan- unxit, & deputavit me ad Meffie, & - Ht coníolarer omnes lngente:..) Hoc Salvatoris munus. praftitit Chriftus pertranfiens benefa- ciendo, & fanando omnes oppreffos sglv Janantiandum.) Evangelizandum. Manfzetis, ) Humilibus , & pau- a diabolo, dicensque : Vezite a4 me 4 ttil p'&?ribu $. . omnes , qui laboratts , 6 onerati eflis , Coztri Hs corde,) jJudzis, & Genti- &5 ego veficiam vos. Matth. 11. 29. ' PJI'- 3. Ut ponerem.): Scilicet coronam aJtos libus, qui onere tum peccatorum, tum legis Mgyfaicz, tim infidefitatis, & pro cinere, ut fequitur, 1d eft, plo- uel ipnorantie rerum divinarum preffi , riam pro abjectione. ac pene oppreffi, & obtriti afH'i&iiTtmo Oleum. ). Perfufionem ; fïgnifïcatu'li' | 1 k * 222 .PRIOPHET. ISAIJE *Supr. 4.,*Et cedificabunt deferta a fzeculo, & mi-n(zis antiquas eri- uH $8.12. gent, & inftaurabunt civitates. defertas, diffipatas in genera- 4 j medi tionem, & generationem. * . & pafcent pecora veftra: &filii illos, q' s. Et ftabunt alieni, pärg: I0o. v grinorum agricola , & vinitores velítri erunt. n 6 Vos autem facerdotes Domini vocabimini : Miniftri Dei t0 ]U f. Ü l noftri, dicetur vobis: Fortitudinem Gentium comedetis, & t & in gloria earum fuperbietis. ^. Pro confufione veftra duplici , & rubore , laudabunt IL 3 femen 1 artem füam : propter hoc in terra fua duplicia poffidebunt , j ee À i, ( titia fempiterna erit eis. * 8. Quia ego Dorminus diligens judicium, & odio habens rapinam in holocaufto : & dabo opus eorum in veritate, & » ; P/opiwe 9. Et fædusxperpetugm feriam eis. tünr d ; (I)Partem fuam. Is edit.þslixr. babetur : partem eorum. giaria | Unguentum odoratum, quo fenfus re- —— I» gloria earum. fiperbieris.) E'r-itis Creantur. oriofi , & invidendi eorum divitiis , Palhtuza laudis.) Quuafi dicat, fe o )er: ; ä(l Opibus. turum , feu ornatürum laude. EX Aquifa vertit : z5 glerie eorum purpura vefliemini. LAB habent: Srolaz glorza. 7. Pro canfufäne 'viyïra dtzþzic'i.) Pro lp e2.) In Sion, in Ecclefia. - . Fortes juffitie. Potentes, & eximii magna, & multiplici confuftone, quam yator ! vos o Judei , & Gentiles intul -i&i"s F in juflitía, praefertin ejus prepofiti , fidelibus. Principes, puta Apoftoli. Plantatto Domtz:,). Plante, arbores Landabunmt partem þt;zm) In finu gaudebunt. Apoftoli ea probra, aut Dal celebratdam; 4 Domino plantate ad ejus gloriam etiam verbera fibi contigitie. lta Cam, fane fuit, nam Apoftoli, jLzz2 gax- Critice 4. Deferta.) Urbes , aut provincias defertas edificabunt in. cultu; & reli- denles a con[pela concilii , quod digni fodu babiti effent pro momine VoD Contzme- * fl gione Chrifti. lam pati. Actor. 5. AT. n & lle 4 fetenlo.) A multis fzculis. lp teira fua. ) Im genmerationem, Ój gemcrarionem.) colo. In Ecclefia, vel -in r,w; f Eft idem , quod dixerat, a faculo. Dujlicia.) Magna, & multiplicia Qmm 5. dUeni.) [udsi, Gehtiles, qui dona Spiritus Sancti, ingens premium, vos anteá duro minifterio r einebant. il F —1 & oeloriam. Vel nomine duplicium fi- fitul Pafcent pecora ve/t'ra.) amuli ve- gnificantur animz , (X corporis bona. 3b c ftri érunt. g. 7u'dic"ium.) Juftitiznïl. n -6. Sacerdotes Domint. ) Qui fcilicet Od:to. babezns vaptmam ia balamuþzo.) Deo. jugit:t afliftatis , agrosque, & Papninus, & Vatablus. ex Hebrzo neüw vineas non per vos, fed per miniftros vertunt: zz bolocauflum. Per rapinam K veftros colatis. omnem dolum, fraudem, & iniquita- t Fortitudinem.) Chald. 4roit24s ; nam tem intelligit; hec enim &que, ac bo- eu Hebraicuim 57 na per ea parta difplicent Deofetiamfi tis 1 « robur. n c/:e/,' fignificat opes, I in ejus yertantur hologauüum. qui |U2S eri. C APU T LX'L 223 PeDer. 9. KEt"feïent in genf'ibus femen eorum , & germen eorum in medio populorum : ommnes qui viderint eos, cognofcent /- li pere. ilos, quia ifti funt femen , cui benedixit Dominus. .o. Gaudens gaudebo in Domino, & exultabit anima mea b li Dg in Deo meo: quia induit me veftimentis falutis ; & indumen- eis, & to jufütize circeumdedit me, quafi fponfum decoratum coro- X T. & quafi fponíam ornatam monilibus fuis. Vabunt II. Sicut enim terra profert germen fuum, & ficut hortus. femen fuum germinat , fic Dominus Deus germinabit jufti- ïebunt, tiam, & laudem coram univerfis gentibus. habens * CAPUT LXH i, & Pmpï;em non ce[fat p ropter impios Chriffum annuntiare , propbe- 9, Et tans de Cbrifli adventu , E? comverfione gentium: de felicitate, E gloria , G exaltatione fclefie ex Dei gratuito beneplacito ) briti -erga ipam: de predicatoribus Ecclefie , & Evan- divitis, gelio per orbem divulgando. ) ghria Ropter Sion non tacebo, & propterJerufalem non quie- fcam, donec egrediatur ut fplendor 3 juíftus ej—us'., & fal- r Dro yator ejus ut lampas accendatur. , qum . es in- um tu&m ,& -..cü.-n,&i reg ntuMïis 5 Et -vid;ebu'nt Gentes J-u-iï: LÀ ; c].y- To f Et dndumento , 6c.) Repetitio ejus- , at - Dabo 0ptis eo);um in veritate. ) Fa- ] la cian , ut fincere agant , & non hypo- dem fententiz Hebrais ufitata. critice. Vel faciam, ut opus, id eft * Quafí fbon[um , &c. ) Omni genere 7! [fi- fru&us operis eorum , firmum fir,& ornamenti decorata fum, qualia fponfi l digzi ntumte ftabile, nec ab illo excidant. Aliqui geftant, aut fponfz. ex Hebreo vextunt : reddqm 0pus €o- JXI. Germtzabit.) Signifïcacur Cco- um frmunm. pia, & abundantia juftitiz, & fan- vd yin $cient in G entibus , &fc.). Confpi- étitatis. 'iplicia ctum, nobile, & illuftre erit etiam Et laudem, &tc.) kQ—uæ nimirum fe- iU apud Gentiles femen, & germen fpi- quitur ex fan&titate vitz, & admira- rituale Apo(tolorum, fideles fcilicet .tione beneficiorum a Deo in Eccle- um If ab eis converit. fiam collatorum. bona, In medio populerum.) Erunt inclyti. Repter Sicn.) Ecclefiam Chrifti. Benedixit.) 'NïulEïS, & eximiüis be- I.P uf.) neficiis ornavit. Non facebo.) Non ceffabo ora- ebrao Afï IO. Gandemgaudeäo",*ö'c,) WViden- re, & clamare. jinat Donec egrediatur, & c. ).DOIIEC Chri- ; tur effe verba chori totius. Ecclefie ftus, quafi lampas lucens, & ardens quita- exultantis, jubilantis, & oratias agen- € ho« tis-pro aceeptis beneficiis. orbi ;præfulgeac. :iam[i Induit me veflimentis [aluris.) Salüte * Q. Vocabitur fibi nomem movum. Nam cum olim populus fidelis Ifrael quafi vefte induit, & obtexit me. 224 PROPHE T IS A I 7E fl «t clytum tuum , & vocabitur tibi nomen novum, quod os Do- bibi mini nominavit. & . Q 3 . Et eris corona glorize in manu Domini , gni in manu Dei tui. L & ?iademar re- minum: 4 I 4. Non vocaberis u ltra Derelicta, & terra ma non voca. bitur ampliüs Defolata: fed vocaberis Voluntas mea in ea, lo, pl a! & terra tua inhabitata , popïhOö quia complacuit Domino inte: & * terra tua inhabitabitur. «. Habitabit enim juvenis cum virgine, & habitabunt in te d d filii tui. eum eo Et gaudebit per te Deus tuus. í fponfus fuper fponfam, & gaudebi-þ fu- pH Tu at .6. Super muros tuos Jerufalem conftitui öu&dd"es , tota. 9 die, & tota no&te in perpetuum non tacebunt. . Qui remini- fcimini Domini: ne taceatis , * D] 7. Et ne detis filentium ei, donec ftabiliat; &donec po- 7 [ l nat Jerufalem laudem in terra. &i fil li l 0 j - : 8-] uravit Dominus m .dextera'fuaf,; & in bra'chiþ forfitudj Jut d ni$ E vOcaretur , jam vo&abitur populus Gaedebit fz, liciz illius. .5-"' ff'-j Ín te eruhtï de- Chriftianus. Vel (quod verius eft ) hoc nomen novum eft veluztas mea ^6. Cuffodes.) Pradicatores, Pro- i2 e; hocenim exprimitur num. 4« phetas , Paftores, & Angelos. lt !6 Corona glori& i manmu Domtnt. ) Nom tacebunt. ) Vigüantes, & fi 3* Quam Dominus manu fua imponet quid hoflile appareat, te monentes, ut Chrifti capiti , fic dicebat D. Pau- fcilicet infidias dzmonis caveas , &c. Quto ; ]us Gaudium , G coroma m Qtu remini[cimini Domimi. Ín He- E [2 2 a(z br&o tavy r5 mafchirim. fpelix.x'-. Philil)- 4' I' ide, quz lt g Er diadema regni,) ld eft, regale, dixi de hac voce 2. Reg. g. 16. Vos, 0. ] eft repeticio. quorum officium eft jugizer Deum, decim: Volumtas mea im ea. ) Benre jlaci- hg Deique beneficia populo proponere, tum , complacentia, delectatio , de- ; in memoriam revocare, vos pafto- t pate licie mez, quafi dicat: hec eft Eccle- res, & Prophete. Io mae mnese. fia fponfa mea, in qua complacuit ani- 7. Ef ne detis fileutium —ei;) T9 er « pol in Hebrzo eft mafculini generis, & Pm Terra tuay, Ge. ) i—Vo,(;abitur, non ad Deum refertur, hoc fenfu Non eud ut prius Zefelate, fed zmbabitata , & Etr detis quietem Deo, jupiter ad Deum frequens numero fidelium. clamate , & precibus: veftris aures u V'!x . Habitabit enips juvenis cum vir- ejus pulfate. NT give.) Sicut, habitat jucundiffime ju- " venis cum uxore fua , quam virginem *Ldudem.) Laudabile.m. II duxit , ita pacifice, & jucundiffime 9. Iz dextera fs &c.). Per dexte- &ter in uno fpiritu. vivent fideles in Ec- ram , & brachium fuum. T clefia, licet natura , & moribus. dif- $; dedero , &c.) Particula /z' adhi- tur fimiles. beri folet in juramento, öf.e& exe- CAPUT LXIL. & LXIII.- 225 i 0$ D()a nis fus. Si dedero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis : * & fi biberint filii alieni vinum tuum, in quo laborafti. Ia fe- .9. Quia qui congregant illudy comedent, & laudabunt Do- minum: & qui comportant illud, bibent in atriis fan&tis meis. 1 VO .ro. "Franfite , tianfite per portas, * praeparate viam popu- *Supre n los :planum facite iter, eligite lapides, & eleva $7-14- te: & populos. ^ te*.fïgpumï.' ad & 1I. * Ecce Dom inus auditum fecit in extremis terrae, di- Zach. X mte h ge cite filide Sion : Ecce falvator tuus venit: ecce merces ejp,s- 9. att.. bbit fü- cum eo, & opus ejus coram illo. - X I2. Et vocabunt eos populus fan & LU , red*empti'wa*- Domino. 2I. 5. , Qu Tu autem vocaberis: Qusefita civitas , & non derelicta. emini- Ls Q A p EUP. ILXI. Dicit fe Dominus fanguine a[perfum., dum folus viciffet bofTes * Deus ec po ^ei, o* multa pre[Htit. J[raelitis. beneficia , [d. propter iniquitates. fuas jitad- fünt ab eo derelicti s. Propbeta autem. miferationum. Domini me- ni$ ipfius mifericordiam d for, imvocat füper populum [uum, quem . « Deo de[ertum conqueritur. 'mig d- S, PI'O- Y.4 Y Ui's. eft ifte, qu! venit de Edom , tín&is veftibus de multi- ,& . Bofra? iiïcei formofus in' ftola fua: gradiens in tudi- fites, t BU dioX.) Beclefie. j dC g;;:"tti'o i d .be;s:nïf*';*ï()" te ab hoftibus [o He- Ípoliui , non. exiftimer omnipotens. Ece Salvator tuus venit, 6$c.) Chri- In quo laboraffi.) Inquo colligendo. ftus Dominus: devictis gentibus, quifi lo Qu* O. lz zttnu/ch?v: aueis. y Alludit ad triumphator adducens ad te, o Ec- Vos, )enm, decimas, & hoftias pacificas, quas clefia , magram: captivorum , id eft ,. JIe€ , jJudsi comedebant in atrio Domini, fubditorum multitudinem.. ut patet Deut. I4..23. Merces ejus cum' eo. ; Merces ejus gz&o- IO: Tmnfite' per portas. ) Prodite funt gentes ab eo' devitte, « fubactg,. - ex portis.. quas: adducit ad. Ecclefiam.. T) d : Populo.. ) Gentibus: ad: Ecclefiam Et epus ejusy €/c., Eft repetitio pro- i, & confluentibus.. xime dictorum.. Non i on Q:æf;a chvitas. j Ad habitan- ut via fit fine offendiculis. Elig;te.). Colligite, & fuübmovete, Deum dum ;; civitas , in. qua multi. fibi fedes quid Stgnum y & c. ) Vexillum: cruc"iS",-A, ad quærunt;, quod omnes convolent.. "us eff ille, 667j Loquitur Pro- IQ II. dhditum fecr.y Quuid. audi'tüm' d plieta ,. axxu:v Sion , five Ec- litt- i fecerit Apoftolorum , & przxdicato- clefía.. rum. preconio' , fubditur, cum: dici- De Edom. j Qui Idumeam , im- tur : dicite , 61c.— . mo gentes; omnes fubjecit. . Nam per vilti g E Bsl cum: Com. Menochb, 1. V.. Ff « ío * 226 PROPHE T. ISAIZJE er ontti tudine fortitndinis fu. Ego, qu1 loquor juftitiam, & pro- mdinem pugnator fum ad falvandum. Apoc. 2. * Quare ergo rubrum eft indumentüm tuum & veihæ dum iod cordiar 19-13* menta tua ficut calcantium in torculari? RE 3. Torcular calcavi folus, & de Gentibus non eft vir me- 'cum: calcavi eos in furore meo, & conculcavi eos in ira mea: gante« * g In & afperfus eft fanguis eorum fuper Veftlmenta mea, & om- nia indumenta mea inquinavi. ficiel e *Supr. 4. * Dies enim ultionis in corde meo, annus (1) redemptio- fua 3p/ 3e 8 ms mea venit. (üebus Circumfpexi , & non erat aux1hator. quaefivi , & non 1. It fuxt, qui adjuvaret: & falvavit mihi brachium meum, & in- fpinitur - dignatio mea ipfa auxiliata eft mihi. debel) . 1 6. Et conculcavi populos in furore meo, & inebriavi eos in indignatione mea, & detraxi in terrám virtutem eorum. Vb ei 7. Miferationum Domini recordabor , laudem Domini fu- ubi ef » * per -— [ ssl (1) Redemptionis. 17 edit. Sixr. legi?ur : retributionis. corum a Edom, & Bofra, que civitas erat folus mihi peperi; neque enim ullus Qorom Lauie; Metropolis in [dumza, |fienificantux fuit, qui me adjuvaret, & meeum con- omnes gentes a populo Dei alieng, tra hoftes pugnaret. TeCOrqab uas Chriftus ad earumtfalutem devicit fber[us eff at guis eorum, €xc, ) Ut fit bencfica Tinilis veflibus.) In Hebreo eft: Ri in victoria, in qua quis multos occidit. rubricatis veffibus, Ycilicet ex ngmne 4- Dies enim ultzonis. in cerde meo. hr hoftili, Venit enim dies , in qua de hoftibis Verun Formo[us im ffala fza. ) . Decorus in meis ultioneni (umere decreveram. Tos m h velte fua militari, in fua chlamyde Redemptionis , &c. ) Populi afervx-» In multitudine fortitudinis, ) (n'adu tute dzmonis , & peccati. tu ef imperatorio, ex quo robur corporis, dit t & animi celfitudo eminet. Juti mihi fuit. S. Salvavit mibi.) Auxilio, & fï— Hilti : Ego, qui-loquor, E$c. ) Eft Chrifti Indignatio mea. ) Zelus potentiam qudt d refi mnfïo quafi dicat : ego fum, qui acuens. ET fàm,q mfhm fententum profero pro gene- t Sin, re humano a diabolo, tvranno ; 6. Conculcavi popselos. ) Non eos ma- &ando, & perdendo, fed convertendo, Ezf; a peccatis , ac morte aHh&o & op- &fubigendo ; & vitia eorum mactando. ts preffo, tids Propugmator, 6c.) Humans falutis Inebsiavs eos im indignatione mea) Supplicio, quod mea indignatio eis d -conciliator , & propugnator o u pmavxt & inflixit. Qu hoftes. qüOdd Q. Gieut calcantium n tarcgldrx ) Detraxi in terram.) Everti, & ad Quorum veftimenta mufto imbuta ru- terram affixi, 177 TW o bra fiunt. Virtetem eorum. ) . Eorum poten- $. Torcular calcavs folus.) Ego vi- tlaïn w] &oriam hanc ditficilen, & cruentam [177 ". Miferationum Domini. ) Benefi- Cordar 4 $i* CAPUT LXIill. t $27 T per omnibus, qilæ räddidit nobis Dominus , & fuper multi- tudinem bonorum domui Ifrael , qu s largitus eft eis fecun- & yefh' dum indulgentiam fuam cordiarum fuarum. ; & fecundum multitudinem miferi- Yvit me- 8. Et dixit: Vetumtamen pop ita mes ulus .n"ïae-us ;effc, filii non ne- gantes: & fa&tus eft eis falvator, E ; & om« & 9. In omni tribulatione eorum non eft tribulatus, atfgälus : faciei ejus falvavit eos : in dile XHone íua & in indulgentia emptio- fua ipfe redemit eos ; & portavit eos , & el-eyavit eos cunctis diebus fzeculi. P. & non 10. Ipfi autem ad iracundiam provoca Qerunt & afflixerunt )&in" * fpiritum fanéti ejus: & converfus eft eis in ini micum, & ipfe debellavit eos : lav] 0j Ji]. ir. Et recordàtus eft dierum fieculi Moyfi, & populi fui: Exod. Ubi eft, qui eduxit eos de mari cum paftoribus gregis fui ? 1429* jini fi- ubi eft qui pofuit in medio ejus fpiïgit;um San&ti fui ^ pet Z 12. Qui ciorum a. Domino poþul*o fideli fa- m vllos £torum. interrogationem legeremus, £s om;, IFibulat;jone eérüm mom efà tribulatus ? xJm COlle Laudem Domini, 6c.) Cantabo, vel Eis fcilicet compatiens , & eorum da- recordabor, ejusque argamentum erunt mna, & incommoda tanquam pro- beneficia in nos coilata. pria exiftimans. LXX. habent : ex ogzs ) Utf Reddid;t.) 'Yribuit. ! occidit. friónlatione eorum mom lcgatus , neque T 9. £t dixi. ) Deus. -ngelus , fed ipfe faluawit eos, uo hoftibis Vergmtamen.) Utique, fane, certe. Ícilicet ipfei:et populo fuo adeffet. eraim, Fopulus peeus eff, &6c) Loquitur Dgus Portavit.) Quaft nutrix. afv more humano ac fi nefcijlet , que fu- Elevavir.) LXX. exaltavit. Chald. tura effent, & quomo * fi;jfmuit, S effet populus. do. fe gefï;u'rus Czzili die 2 u fämli.) Omnibus fu- &ft Fip non megantes.) Scilicet erunt ; perioribus feculis. enam quafi dicat : Mebrzi fidem mihi da- Ío. Santi: ejus.) IMoyfis. tam, cum fcedus cum iis pepioi inmon- Ez Z f 5 fe. ) D'eq's peecatis eorum ir- te Sina, nullo modo fallent. fitatus 9 x 05 ftld« Er fattus eff eis fafvatar.) Hua(-.'-;fp e Delelavit eos. ) — Subjiciens eos jzendo, du&us eft , ex A?gypto evocatos, in- fervituti Philiftheórum , Madianita- &dndo- tactos, & ilizfos per defertum duxit. rum, &c. qiti.) -9- de ommi rribulatiome eormm. ) Ib Rfcv?"dafu;:f.) Scilicet, DEI;S. Qua Deum murmuris peccato, & aliis i pro" Dierum [acul.) Dierum antiquo- quodammodo aflligebant..« rum. &l Non eff fribula:us. ) Ut fcilicet eo- M [/) 2 £. E populi fui.) Quam fibi rum curam , & providentiam abjice- Moyfes fidelis, & eratus fuerit, & yotette ret In Hebrzo eft: Zz om»i angs[lia etiam recordatus fe populum elegif- eorum €i fuir Amgufíla, cui bene com- fe, ut eum peculiari favore profe- d cordaret vulgata interpretatio , ,ü per queretup L 4 228 PROPHET. ISAIA gl 9 12. Qui eduxit ad dexteram Moyfen brachio majeftatis fuse, x5 0055 qui fcidit aquas ante eos, ut faceret fibi nomen fempiternum. j Qu 13. Qui eduxit eos per ab É yíios,quafi equum in deferto non impingentem. e fs 10l jo. Fa 34. Quafi anjmal i n campo defícendens$, .fpii*itus Domini sitri, 1€ duétor ejus fuit: fic adduxifti populutm tuum, ut fgceres tibt nomen gloriae. iDeut. & vide de habitaculo fan&o tuo, i Prij 26 15 & gloriee tuee: übi eft zelus tuus, & fortitudo tua , multitu- Baru i ll " a W M íí 2 6 * do vifcerum tuorum ,& mif.eration.unï tuarum ? fuüper me "continuerunt fe.- TU h 16. Tu enim pater nofter , & Abraham nefcivit nos La ( lfraelignoravitnos. Tu, Domine, pater nofter, redemptor * nofter, a faeculo nomen tuum. ndu- ] TH 17. Quare errare nos fecifti, Domïneä de viis tuis: i rafti | T 2 4 $ia 2 cy!, Uc?) - Inducic Ifeuas lpo-;. '—15. Zlm £uu5.) GQuem totiesdoi"texl- sotum £ pulum affii&um Dei auxilium inplo- difti contra hoftes noftros. türbarer rantem veterum commeinoratione -þ,e- Vilcerum 4orum. ) Yd eft, mifera- neficiorum. Honum tuarum, ut.ftatim additur. y De mar:.) Rubro, Super me contanuerzuzt f.) Eias non & afaci 4 Cum p afforibus. ) Ducibus p QPUM " experior; nam fe cohibere videntur, Moyfe, & Aaron. & nos cum calamit » ub ÀÀÀ "do aedio ejns) Populi Itraelitici, atibug conflifctari Pr&;ïfr P'ennitcuï;m decm r Spiritum fandi [ui.) Moyfem, quem 102 74 enim pater .na/ler.-) Multo Deus multiplici fpiritu ornavit, fpirt- COntiney tu fclices fapientiw , fortitudinis , plus tibi debemus, quod fimus , quam. i* o Vr AE manfuetudinis , &c. Abrahamo s aut Jacob. l 'Weïut de- Nefcivit 2os.) Cum parentes noftros Ti of I2. d dexteram , 6$e.) genuit, nefcivit quos, aut quales ef- Quf ef xtera tenens, LiXX, Zextera. i, G Majeffatis f(44,) Potentie divinz. fet fufcepturus. Sic fancta illà mulier: filis fus dicebat.. 2 Machabzorum Sandi; Scidi? 4q2as.) Maris rubri. 7. 92. ANefios, qualiter dm utero meo I Nomen.) Gloriam, fic num, I4. fefx 1 w apparsiflis ; meque emtm ego fpiritum , : quenti. £7 animam douzvi volis , 6 vitam, -teqmm wf I3. Per abyffos)) Per voxagines ma- : Ed an ris Rubri. [z'ngff,[prun membra mom ego if/k COf k : Quaff equim, &c.) Addens eis ani- p6 Nfgge mos, & vires , ut alacriter emeti- AA faculo nomen tuum. 5 Hoc tibi NOter nomen eft, ut fis pater, & redem- retur illud iter, ut velox equus, ( IDI validus per folitudinis alicujus pla- ptor nofter. I7. Errare nos feciffi. ) Exrare nos Dj : nitiem decurrit. « Qe d d&l 14. Im campo defcendens.) Facile, permififti, & obdurari cor noftrum. quemadmodum per declive facile am- Comvertere.) Ad nos , ne avertas W. bulamus. faciem tuam. u hqïkï A ä CC AOU T. XLIMLO& XEIV. 229 Tafti.cor &o&rum;, ne,timeremus tle,?,;convertere'- ;fis fü ^ prq?ter fär:- ternum, wos tuoss, tribus haereditatis tuse.. — ". Tt0 o lum'fän&dm ü;t.uïu'm . ho. 18. uàfi nihilum poffederunt popu ftes noftri conculcaverunt fanCtificationem tuam. Doniri 19. Fa&ti fumus quafi in principio, cum non dominareris :es tibi ;);o("ftri, neque invocaretur nomen tuum fuper nos. lo tuo, CDUACPOEO T IXIC multibi- Petzt 'Propheta; ut Deus nomen Juum, & potentiam inimicis fni- per me dam faciat:: faffa quoque wentione felicitatis, que Deum expe- &antibus preparata eft, confitetur ac luget populi fui ini-. o, €, emptor quitates, immunditias , & exilium , oYans pro aVN ; lz',bemzione. : jndu- Tinam dirumperes coelos, & defce inderes: a -:fa.cie tua tl U montes def'uerent. a 2. Sicut exuftio ignis tabefcerent, aquze arderent igni , ut S Oflen- notum fieret nome - turbarentur. n tuum 'ipim-icis-ituis ; a facie tua gentes. w'.?m- ütur, . 3. Cum feceris mirabilia, non. füüinäbimm 1 Wdefcendift*i * runt. u not e&/,a facie tua mOntes defluxe *A dentut, E 4 nfidrt [ Propter [evvos tu05.) Propter duo- Xa4 hacurali ,quädam reverentia. Vide Exod, 19.19. Malto decim tribus Ifrael, que populumtuum x continent , quz eft hereditas tua. ET Sicut.-exüflio igm $ A-tallvefceirem. ) ,quu 18-. Quafe nibilum , £7c.) Hoftes no- Liquefcerent, folverentur, wt ea fol- füi poflederunt, & tractarunt nos, vuntur, que igni comburuntur. L softrot ls d- quafi effemus res nihili, quisquiliz , Jque ardereut signus. ) Licet aquis Alludit, fzces, & purgamenta mundi. fociari non polífe videatur. muliet- Santlifcationem tuam.) Y 'emplfïm:- ad fulmina , & tonitrua, qux in nube. yotum 19. Fatli famus, 6$c." Sumus a te de- .aquis grav'ida emicuerunt in 9ina 2 4lt notum feret nomen zfuWum mnieucis AT. reliCti, ut fuimus olim in /gypto, an- tequam nos in tuum jus,dominium, & t4i. ) LXX. habent : & mazifeffum m Ü "Ecclefiam afcifceres. erit aomen tumum n -adverfkri?s , id eft 4 «tllle gloria, majeftas, & potentia tua. Neque zmocaretur $ c ) Cumnecdum vocaremur, nec effemus populus Dei. Turbdrentur. ) — Vimerent , revere- x tibi » rentur te gentes, que te Deum non .edem. I-DI Ceres. umperes. ) Aperþ*es, patefa- agnofcunt. — Deffuerent.) Liquefcerent. — Alludit -8. Cum feceris mirabilia.)Per Chriftum. 'e 008 ad defcenfum Domini in montem Si- prafertim in eonverfione gentium. rort. na, cum legem: dedit Hebrzis ; tunc Non fuffinebimus.) Hanc Chriftiglo- enim mons ille contremuit, & quafi riam, & etficaciam , quia illa fui amo- ;grf.'äS -- 1 liquefactus eft coram Domino.ex me- re eque, ac tremore, & ftupore nos 3 * : ; ; Iz -- a 230 PROP*EHT. ISAIZE [ . zxCor. . 4. * A feculo non aü-&ierunt' , neque æur'ibu*s-. percepef', [ tenei t.'te.f | *.9. TUnt: oculus non vidi t,Detlas abfque te , quze preeparafti ex- qua inqu pectantibus te.. p E nu $. Occurrifti ]oet anti, & facienti juftitiam : in viis tuis re- & fdor no €ordabuntur tui: ecce tu iratus es ; & peccavimus : in ipfis 9.*NE fuimus femper ,. & falvabiniur. itiquitdts: .6. Et fattifumus ut imundi omnes nos, & quaffï pannus men- 16 Cim ftruatee univeríze juftitioe noftrae: & cecidimus quafi foliun d ]erufa univerfi, & iniquitates noftrae quafi ventus abftulerunt nos. j Don & Judaveru 7. Non elit , qui invocet nomen tuum , qu-iyconfurgat $ te- & omnia4 percellet, & fubigets. ut; demus ei £nab vantibus. Ultro illis nec fperanti- n. W nus, & colla fubdamis. Ita expli- bus beneficia maxima *contulifti. Ve] fenfüs affüges & cat D. Hieronymus. Ig viis tuis recordabuntur tni;;) Hi eft, cum tam mira noftri caufa fece- autem memores erunt tui, & in man- ris, nonne gquum elt tuam o datis tuis ambulabunt ftrenue, & cum:. nobis patienter expectari ? P€ïn & Jititia.. : (entum t Defcendif/. ) Loquitur Propheta,. Ecce du zratus es, E pecckä/imm. ) quafi a. Deo . exauditus ,. * At vero nobis Judzis iratus es, n Alihatria compos factus. ;ö( voti fui (f " i i TT peccavimus , nec a. peccato abfi Mti- t H Montes deflaxerunr.) Nidetur figni- Inus;. - fni ficare potentes, & Principes prius fu- Ip ipfes.) Peccatis.. * perbos, & elatos,, qui fe Chrifti Cruci K Et falvabimur.) Sed' per mifericor- fubjecerunt.. diam tuara falvabimur ; tuo enim be- (4e M fücelo mom audierunt G5c.) INun- neficio fit , ut admifía fcelera dete- quam: auditum. eft populo alicui tam ftemur, & aliam a O* endi multa, & tam eximia bona.data effe, ut 5 ,« viv.evndiï Ü rationem in&imamus.. M " i dabit/Chriftus fidelibus., cum carnem fumipferit,, & cum. beatos in. eternam (6. r Sumsndus, E&c.Y Ac fi ,gffä- &tte en ' patriam receperit.. mus leprofi, aut alia. hujusmodi im- )b munditia maculati, & £cdi: eft vox -ALfque 1e.) Preterte, uno te exem- QU grc PEOr Unde $.. Paulus. r. ad. Corinth. Judeorum quaerentium juftificationem, T. explicat, a4fawe fhirizu Dez, quafi emumdationem a. peccatis. poft pro- mulgatam legem Chrifti, hn m dicat : folus Deus ,. Deique fpiritus co- & uo tempo- gnofcit hxc bona ,. & ille , cui: ea ipfe re omnes purificationes ,. facrificia Toeg; voluerit revelare. pro expiatione. peccatorum. inftituta M. D non folum mortua. funt , virtute &« Occurrifi læ—mnti,-fj' fav;;'nfi' j:gþli—xk dj ££am.) ln hac: vita. eis, qui cum. lxti- caffa, fed. etiam mortifera, & adeo a fn31 tia , & alacritate juftitiam. 'faciunt, peccatis non purzant, ut potius magis lis« fo:dent, & deturpent ea ufurpantes.. £. W Occurret ,. preces eorum. exaudiendo , & confolationibus recreando , in vita: | Cterdrmus quafi foliwn.) Olim floruit l0c dl vero futura eos ad gloriam admitten- nagoga, nunc aruit, & ut folium IO, $ do. Vel fenfus eft :: occurrifti, & ex- marcefcens defluxit.. M&uar hibuifti te gentibus cum: l«titia. exci- 7« Noneff, qui invocet momen ruum. Al m pientibus te, &. Deum agnofcentibus , Ea fide, mente, & fanctita Y 11! I &. legem tuam admittentibus , & fer- ftitia, qua: par efï. t»ke-, & ju- plun, Defi - z ' H 1!; - CA PUT LXIV. & LXV. 431 lS'perce e teneat té : abfcondifti faciem tuam anobi æPaïafäl . manu iniquitatis noftroe. $, & allififti noä in li füs te- : $. Et nunc Domine , pater nofter es tu, nos vero lutum: 8:m ]pfis & fi&tor nofter estu, & opera manuum tuarum omnes nos. 9. * Ne iraícaris) Domine fatis , & ne ultra memineris *Püt. ADüs fren» iniquitatis noftrze: ecce refpice, populus tuus omnes nos. 78- 8« af folium lo. Civitas fanCti tui faCta eft deferta, Sion deferta fatta Tünt Qs eft, Jerufalem defolata.eft. 11. Domus fanéificationis noftree , & glorisze noftrae , ubi furgat, & u. ie. laudaverunt te patres noftri, fa&ta eft in ex ftionem -i-.gnis: Mu o A & omnia defiderabilia noftra vería funt in ruin as. * C IDeratti- ntulifti ' 12. Numquid fuper his continebis te ; *EDQmiin-e , tacebis, & r tz.«i.) Hi atliges nos vehementer? , &in mane CAPUT LXV. üe, & um Gentium conver fio , C? Judeorum propter iniguitates Juas, &f tf ) Ls 6, l j idololatriam abje&fio : [ervatis tamen paucis reliquiis ex ipfis : X9 abfk- ä comminatio bis , qui. Dei legem abjeceruut., €? profpera , ac tiova .- emnia [ervis Dei nuntiantur ; de quorum felicitate , €? ftiferiCOfe . Deà erga ipjos bemignitate muliis agit 0 enim D« Propbeta. eara dete Rom. & vivendi "3 ; Uæüe»runty me , qui ante non interrogabant , inve- nerunt, qui non quaefierupt me. Dixi: Ecce ego, XIO0.20. Ác f die ecce ego ad gentem, quae non invocabat nomen meum. smodi Nl 2. Expandi manus meas tota die ad populum incredulum, i el vox. cationem, qui graditur in via non bona po-ü: Cogitationes fuas. 3. Po- po& p [j tempo- ficificia - Teneat £e.) Placette, & quafi prohi- & fplendidum: erat Jerofolymis, pa- voftituta beat, ne nos punias. latia, prztoria, edes elegantes. AILffüi not im manu iniquitatis mo- I2. Centinebis ze.) Ne nobis o ( vittüte P?!R & adeo a ftra.) '"lradidifti nos peccato, quafi feras, & hoftes ulcifcaris. 1 mai litori, cruciandos, & allidendos. I: Uefferunr me.) Gentiles. Re- 9. Saris.) In Hebr. eft s/aue valde; . fpondet enim Deus querele 1)HI]£€3-' hoc eft ultra modum nimis. n florut IO. Sanüitu;.) Hebr. /antl;tatis tua, Ifaiz de Judeorum reprobatione. : folium ui ante nen interrogabant.) Quis, fantuarii tui?in quo fcilicet templum farfftum tuum eft. . aut ubi effem ? Ecce ego, 67.) Relictis ]udäeis incre- riun.) dulis convertam me, & abibo ad gen- j lum. IT. .D'amufn fan&äfrätimk. ) Tem'- tes, que non invocant nomen meum. De;þv'dera&i!fa. ) Quidquid eximum, 9. Expandi æanus mem, &e.) Ad]u. 232 j U 3s. Popu lus, qui ad iracundiam provocat.me ante faciem: ) Ht boro, & meam femper: qui immolant in hortis, & facrificant fuper lateres : (ic faciam ,Me 4 Qui habitant in fe.pulchris: & in delubrisidolorum dor- . fontes m miunt: qui comedunt carnem ,'fuil-lam, & Jus profanum in va- - * fis eorum:.mi:; habitabun 10 E $. Qui-dicunt: R ïece-d'e-a'me , nofe ap»prop-inqueä mihi, qïlia:. immundus es: ifti fu 3 cübile ts mus erunt in furore meo , ignis ardens " tota die. * m E Thontem- 6. Ecce fcriptu m eft coram me: ndn t'avc-'eb;o-.,. fedï' räddäm, & retribuam in finum eorum. batis füp 7. Iniquitates veftras, & i ni'q*uitatesyþ*patr'um: veftrorum fi- EE at mul, dicit Dominus: qui facri&icaverunt fuper montes, & fu- 1pendimg per colles exprobraverunt mihi, & rethetiar opus corum pri- eotum xef BD HC mum in.finu eorum. $ W 6c) Sign dzos. jam inde ab initio finum, & : Co"m'e-d*kakt* CAY 262 /äill;zm.)f Contra: 3 fodere- manus expandi, quaff profundens in legem Levitici 1I. 7- : 10n totà | eós inea munera, & charifmata, ac J"s profanum.) in quibus carnes . prefertim manus expandi in cruce. fuille ,. aut alie lepe vetite elixate R, ( fuerant. l Myeniatu lIncredulum.) ln Hebrzo eft: 3335 entiwli.. yas. Hï forer , id eft recedentem , rebellem, .05 Qu dicunt.) Scilicet g contumacem , ut Apoftolus veztit : Recede a me . quia imundus es.) qu per/ lsger i Non credentem, & coutradicentem.. Judai enim. gentiles qqafi immundos: Quimi, Poff. cogitationes. fuas,) LXX. poff averfabantur. peeeat - fa. Fumus erunt.) . Convertentur in fa- g &i mum: ardentem , & flammas. vitam ec 2 4nte faciem meam /ämpär.) Nam beedid patres: in templo quaft ante faciem 6.. Serzptum, q/f.caram me.) Peccatum: Dei immolabant idolis ; .filii vero eorum mez inhzret memoriz. trà, ( Non tactbo. ) Non quiefcam , nom lm ; ( Chrifto in faciem refiftebant , eique Thr lo conviciabantur. ceffabo a vindicta Judaorum.- desmolaut £m bortis, & c. .. Contra. Sed reddam , €c.) Infligam poenam, fcon leois prefcriptum , que in templo quam. meriti funt, in finum reddere, 9. $ 'eff cumulate reddere,qus in. finum ef- um fuper altari holocauftorum: facrifïcakriï jubebat.. fundi folent. Pf. 78- I2- Red4e vic- Dej Super ldferes;/ ) Aþïtarïfa'- ex lateribus; nis moffris feptuplum m fimum eorsm. 0017; & hoc etizin-érat contra legem , quz Ert imiquitates patrum: vefirorum CWQL .þ'ngul,) In Hebrxo eft, reddam frmaul.. jubebat altare fieri de terra, aut la- Super zontes.) In locis polds pide impolito. Exod. 20. n..24- 4 : altis ,. que tam excelfa. di&ta. funt.. & à 4.- Qnà babitant $m fepulchris. ) Ut Exprobraverunt mibi.) Qu enim demones confulant , & refponfa eli- Io ciant LXX. habent: Qwz i» fepul- idola colunt, exprobrant.Deo , quod. fibi immeritó divinitatem ufurpet. tm p chris, & fhecubus dormiunt propter [o-. at amia,wtÍfcilicet a. mortuis. in qunnisv Opus eorum primum.)" Prima , & ia t zefponfa accipiant. Brifca Jud&orum. opera remunerabor;, hi iT r L-. y» l " L CAP UT IXV. 25 3 lt facie 8. Haec dicit Dominus: Quomodo fi inveniatur granum in E füper botro, & dicatur: Ne dii Tipes illud, quoniam benedi&io eft: fic faciam propter fervos meos, ut non difperdamtotum. um dor. 0m jn vs- 9. Et educam de [acob fem en, & de Juda poffidentem * fontes meos: & haereditabunt eam ele&i mei, x&-fervi mei habitabunt ibi. ii qi Is a'dens 10. Et erunt campeftria in caulas gregum , & vallis Achor in cubile armentorum , populo meo, qui requifierunt me. II. Et vos, qui dereliquiftis Dominum , qui obliti eítis teddam, ^ montem fant&tum meum , qui ponitis Fortunaemenpfam, & li- 'orm f batis Afuper eam, fuyissnsmnens s & fu. füit pri- rependáimque, pecnas meritas in finum cat. Ergo campeftria, hoc eft, loca eorum retundendo, Q Hac plana caulis ovium abundabunt. —2 8- Qnmomodo fi inveniatur granum , Ef "valls Achor , €5c.) Id eft, ut pla- nities , fic etiam valles, & montes gre- ) Conra &'c.) Significat fe paucos fanctos, & gibus, & armentis redundabunt. Val- a fcelere ihtepros coffervaturum , ut Qs CAIRS non tota gens pereat, fed maneat fe- lis Achor erat juxta Jericho Jofue 7. men , 26. & erat admodum fertilis. a dixatg quomodo fi acinus integer inveniatur inter multas uvas corru- Populo meo, qui requifrerunt me. ) ptas. Hi autem fuerunt Apoftoli, & Ecclefiz gentium. Vid ;entili. hujus c. n. I. g fuprainitiuna A andus h) qui per Apoftolos, vel cum Apofto- II. Moztem fantium meum.) Wlon- mtnmdos lis per Chriftum crediderunt. Quoniam benedillio ef].) Omnes fru- tem Sion, in quo templum meum eft. Qui poniti fevrume menfam.) Pro u in fi- ges. & fructus arborum, & que ad Fortt"a ,. in Hebrzo eft, 43 Ga4, id vitam confervandam faciunt, nomine Jeccatum benedicionis comprehendebant He- eft, fehicrtas forzama : fic Lia filium ex "Zelpha ancilla fua. natum appel- ; brei, quod effent beneficium quod- lavit Ga4 dicens , Felrczzer. Hunc in, 108 dam, quo Deus illis benedixiffet. Hoc loco accipitur pro femine, & autem ritum ponendi menfam Fortu- fpe propaginis. ng explicans D. Hieronymus, fic ha- pannat, bet : Ez zz cmetis ur&iäm, &6 maxime yeddar 4 9- Semen.) De quo proxime di- num d* &um eft. 22 JEgypto tdololatrin vvctus coníuetudo, utonibtzo die auni ponant men[am ve- lie vt« De fuda.) De Judzis. fertam varii geneiss epulis , &. pocelum ruth. | Poffidentens montes :eos.) Apoftolos E multo mixtumy, vel praterita anns , vel Wmm ; fcilicet , & eorum fucceffores , qui feimd fertilitatem ati[Picantes, Hoc j /Wlll/-' polfidebant Jerufalem in montibus fi- antem faciebant Wraelita, ommium - 5 qu tam, id eft, Ecclefiam, cujus vita, mulacroyum portenta venerantes, ä & doGrina excelfa eft, & cceleftis. Libatís [uper eam. ) Libationis fu- [i. enim lO. Ersnt campeffria , 6$c.) Omnia perftitiofam ceremoniam ufurpantes , ,qU* tam plana, quam montana gregibus , vinum, aut alium liquorem in Fortu- n ne honorem effundentes. & armentis plena erunt, qu& allego- In Hebrao " & ria multitudinem credentium fignifi- eft: Impletis spff Meni potionem ; quid ; [:'ib(mi Bzéf. cum Com. Memoch. Tow. V. !j Gg ( ! 234 pPROPHE.T. 18Al4& y.* & I2. Numefabo vos in gladio, & omnes in caede corruetis tus fum, & & non eTt Prov.* pro eo quod vocavi, & non refpondiftis , locu i Sed. I. 24. non audiftis: & facieba Infra tis malum in q;qlis meis , & quse mo- jnhis, QU 66. 4. lui, elegiftis. cer hoc haec dicitDominus Deus : Ecce fervi mei tionem, à Tere. 13. Prop g, E 7. 13. comedent , & vos efurietis: ecce fervi mei bibent, & vos fi- ( aon av tietis : 40. Nof 14. Ecce Dd mel ]zetabuntur, & vos confundemini: Ecce l jmolest di i fervi me i laudabunt pree exulta'ione cordis, & vos clamabitis contritione fpiritas ululabits. & pecciti prav dolore cordis , & pra 2b Et: Is. Et dimittetis nomen v eftrum in juramentum ele&is fmeis: & interficiet te Dalninusr Deus , & fervos fuos voca- neasä& | bit nomine alio. e; n usv ao 16. In quo, qui benediCtus eft fuper terram, behe'd'lcetur Des. Bd & qui jurat in terra, jurabit in Deo, amen: in Deo, amen: quod prom quia oblivioni traditae funt an g,'q&iæ pjri.o-res. » & quia abfcon- memo 2 * muli t A dine ditee funt (r) ab oculis meis. 1 t Ecce beneficioru (1) Ab oculis meis. lz edir- Sixz. legitur: ab oculis noftris. r Ect f verba. autem. fit Mezi, non omnes eodem prafertim tamen illud, quod in Eu- inodo explicant, cum tamen certum chariftie Sacramento experiuntur , qui Celu 2 deduci , qu& ad illud digne- accedunt. Clefam int fit a radice 3139 r« Det Rio. t. I. IS. Démattetis nomen veffrum in j^- vum dl cc numerare fignih Cat.. Adagialium , Adapialt 810. putat hic. ramentum. ) Execratorium ; dicent ) aiterís, notart eos, qui in honorem Dei fui enim , cum jurabunt : Mlihi contin- a, & gat, fi mentior, aut fallo, quod Ju- tot bit ebant. cyathos, quot literas nu- Drigra merabant in nomine, cum qua explica- dats contigic. ; flatus inji tione bene cohzrent fequentia. Deum Nomine alio.) M ocabit eos Chri- — ÓÉ Na 4 Meni cultum in. Axmenia , & Phrygia ftianos , reliio nomine Ifraelitaruin. . fit eorun difcimus ex Strabóne. Meminit etiam: Vide fupra c..62. 2. Wentem, ejus Jamblicus in vita Pythagors. 36. I»quo.) Chrifto,five Deo Chri- : 3j 19. Nwmerabo wos m gladio, 65c. ) ftianorum. Eulia; Quafi dicat, quia vos ad numerum Qn' benedi(lus eff füper terram.) Is, G?l.'mfium! bibendo coluiftis Fortunam , ideo pa- cu& in hoc Chrifti nomine benedi- &nim alí - €&um fuerit.. riter ad numerum ego vos gladio tru- Benedicetur i2 Deo amen.) Benedice- 10. H cidabo , cum fcilicet omnes, & fin- :zr i2 Deo vero , nt habent. LiXX. W inté gulos quafi numeratim , & ex ordine Cl tri a nam Chriftus verus Deus eft, & Deus tatt t gl'adio feriam. "tmen , id eft , fdels. I3. Preprer e boc;, 8,-5"&). iacredulorum perie infelici tatem , credentium vero felici- Qui j«rat n terra.) Per Chriftum. 20. ] tatem. defcribit. In Deo Amem. ) Per Deunm . ve- xum: talis enim eft Chriftus ; & per i, ) Servi mei.) Fideles. paucos Comedent , .. 6 bibenr.) Hac .Deum fidelem , qui fideliter. fervat Wt n cibi, & potus allegoria omne genus promiiï'a. Quia oblivioni , €c.) | Cum enim COtum, fpiritualium. deliciarum fignificatur ,. virtud | E Y 9 t L ; 235 €APÜT Utv COrTUelS 17. * Ecce enim ego creo coelos novos, & terram novam, » [ntr. i& F 66.22. & non erunt in memoria priora, & non afcendent fuper cor. : Qu mo- 18. Sed gaudebitis, & exultabitis ufque in fempi:ernum , Apoc. i. [ in his, quàe ego creo: q feryi mei uia ecce ego creo Jerufalem exalta- tionem, & populum ejus gaudium: &vosfe - I9, Et exaltabo in Jerufalem, & gaudebo in populo meo: & mon audietur in eo ultra vox fletus, & vox clamoris. ini: Ecce /40. Non erit ibi amplius infans dierum, & fenex, qui non lamabitis impleat dies fuos: quoniam puer centum annorum morietur ; labitis. 2 & peccator centum annorum maledi&tus erit. ^5 1 "u 2i. Et aedificabunt domos, & hab itabunt, & planta-bfunt yi- s earum. TS VOC& neas, -& comedent fru&tu dm Go 5 22. 3*ïon edicetur , 4tten: Deusþ fï(ielis fit, praítabit etiam ,. quitur de —adult:is baptizatis, qui mox N quod promifit, ut fcilicet abftergatur crefcunt in virum virtute perfeCtum, i abícOn- memoria antiquarum calamitatum , quales erant primi Chriftiani. * EC multitudine, & mïagnitudine novorum Et fenex, qui non :im,þ/ekt dies fuos.) beneficiorum. In lege nova non erit infans, nec 1e- 17. Ecce emtm ego, Cjc.) Sunt Ch gi- nex dierum, qui fcilicet non impleat fti verba. x in Bi- - dies fuos, virtutis, & fan&titatis. antor, qu Celos novos , 65 terram nvvam.) Ec- Quoniam puer cemntum anmorum mo- clefiam inteläigit. Vel. colum no- -7';81!!1'. Dat caufam, cur dixerit in "m j vum eft cclum ferenum profperitatis, Ecclefia. non fore fenem , i non ; dicint abíterfis , & fugatis nubibus adverfi- impleat dies fuos moribus, & virtu- tatum , & tribulationum. hi contita tibus: quia fcilicet, fi quis fenex ef- qud Je .Priora.). Priores calamitates, prior fet, qui moribus effet puerilibus, ef- ftatus infelix. fetque. puer centum annorum , id eft; ns hr Non afcendent. füper cor. ) Non xtate centum annorum, fenfibus ve- elitarum. erit eorum memoria, non venient in ro, & vitiofa vita puer, is non trans- Tnentem. iret ab Ecclefia militante ad trium- Ig. Jerufalem.) Ecclefiam. leo hi« phantem , fed puniretur morte zterna, Exultatienem.) Exultantem, ut etiam, F3 & malediceretur a Deo. Martinus Gandittiz, id eft gaudentem ; ponuntur Del Rio Adagial. g12. & alii pu- "t ,' [?1 benedie enim abítracta pro concretis. tant fententiam effe, in Eccleftam Dei E 10. Ert zon audieter , €c.) Midetur etiam pueros quoad xtatem vi re- hoc inteliigendum, non folum de Ec- generationis in baptifmo fore.in fa- fetelicte T t LA L clefia triumphanti, fed etiam de mili- l jentia, & virtute Chriftiana .virors- & Dais tanti ; tales enim funt viri fandi, & perfectos. per*ïe&i Ecclefiz filii. Et peccator , £/7.) Eft ilfïtata repe- QO. Nom erit ibi amp lus 12f'ans die;- titio proxime dictz fententiz. rum.) Infans dierum ille eft, qui a. Ye* paucos dies vivit. Renati per Baptif- 9I. Adificabunt domes , &c.): Do- &pt - fevat qmum non erunt infantes dierum pau- mos, & vineas fpirituales, id eft, corum, fed inftar virorum, gratia, & Ecclefias, monalfteria, religiofas fa- virtutibus erunt pleni, & validi. Lo- milias, &c. j enim &* : ( PROPHET, iSALJE£ $36 (cabeium 22. Non sedificabunt , & alius habitabit : nón plantabunt, & al j cabitis m ius comedet: fecundum enim dies ligni , erunt diles ocu- ,, Ortn li mei, & opera manuum eorum inveterabunt. 25. Ele&i mei non laborabunt fruftra , neque generabunt (icit Dom in conturbatione: q uia femen benedi&grum Domini cft) & lum , : ;0 nepotes corum cum eis. - Ül "Pfal. 24. * Eritque antequam clament, ego exaudiam: adhuc suodat pe tionetr, ( 31. 5. illis loquentibus ego audiam. Supr, 25:. * Lupus, & agnus pa fcentur fimul; leo, & bos come- tor thüris a viis (u ir.6 dent paleas: & ferpenti pulvis panis ejus: non nocebunt, ne- nnl monte fancto meo , dicit Dominus, la eft. que occident in oI CuAXP I LXVI & Ui Dominus coli , € terra mon templum re[picit, quod Sfudei pre adducati locws $ loco quietis illi edificare wvolebant , [ed. Jpiritum bumiliatum , reji- li mels; ciuntur "oeieris legis facrificia : fudeorum adverfus Cbriffum , o ipfiusque diftipulos pervicacia punienda oflenditur : de Chrifli na- livitate, & Ecclefie f ecunditate , cui ut omnes colletentur , ex- Cimas eomi freieritt, bortatur , oflendens beneficia , que& a Domino recipiet , & quale a, & d - futurum fit malorum judicium, C? quowodo per difcipulorum Cbri- Celum fä admodum ff prfedication em gentes comvertentur : de finali quoque retri- quo pro f butione malorum , €? bonorum. & proptia A&o. I. c dicit Dominus: Coelum fedes mea, terra autem Veltra op 7.46. . HE fcabel- fj veltra depereo. 17.24. þ22.1 Er alius babitabit.) Sed ipfi ha- Q5. Lupus ,5 aghus, É5c. ) Signï— bitabunt. ficatur , homines alioqui contrariog fcdes elt, moribus concordes futuros in Eccle- meorum. Seeundum enim dies ligni.) LXX.5- Q!i :jf gni vira, quafi dicat, erunt diuturni, fia, iisdem cibis fpiritualibus , legi- eho, & perpetui , felices. bus, & ritibus ufuros. lnvcterabumt, 65c.) Quia in xter- Serpenti pulvis panis ejts.) Sefpens 2. 0ny. tot indäg num przmio illorum fruentur. morfa homines petere folitus , jam miuss, $ 23 Nequ e generabun! im comturba- eo cibo erit contentus, ad quem a tone, (56.) Chald. 44 zerzez. LX X. Domino damnatus fuit, cum ei di- 'umpiam 1 im maledidionezm. In pace degentes, Wum eft Genef. 3. 14.. Super petius [ T tuum. gradieris , E terram comedes: (i. EENEEFREUENEERENOUENTT ts & gaudio generabunt filios Chrifto , h, 81 (08 non conturbet malignus hoftis, gniäcratur iracundos, & in alios info- & ad mortem trahat, fed qui ten- lentes humiles fore, & manfuetos , & 4d 9 dant ad vitam, & in numero bene- nemini noxios, aut moleftos. em d dictorum cenfeantur. Ovebo? Neque eccidezt , 67. ) Non erunt Pause Et nepotu eorzt Cum eiJ.) Erunt fe- czdes, &c. quia in 'Ecclefia Charitas sen benedictorum Domini. dominabitur. U. 1 I. Je dicit Dominus, €fc.) Rejicit TTEMf Q4. Autequam clamenz.) Preveniam 3 0i eorum vota , « preces. Deus Jud&orum templum,& vi- ä Ya ] ä ! 4GAPUT. LXVL 237 ïantabun;:, fc'abeïïüm pedum meorum: qua eft ifta domus, quám ædifi—' : ies ocj- cabitis mihi? & quis eft ifte locus quietis mese? 2. Omnia heec manus mea fecit , & facta funt univerfa ifta, enerdnt dicit Dominus: ad quem autem refpiciam: nifi ad paupercu- ini cfz, & lum, &.contritum fpiritu) & trementem fermones meos? 3. Qui immolat bovem , quafi qui interficiat virum : qui 1: adiuc mattat pecus , quafi qui excerebret canem : qui offert obla- tionem, quafi qui fanguinem fuillum offerat : qui recorda- 05 COme- tur thuris, quafi qui benedicat idolo. Haec omnia elegerunt bunt, ne- in viis fuis , & " in abominationibus fuis anima eorum dele&a- ta eft. X DiQus, | 4. Unde & ego eligam illufiones eorum , & quze timebant fudti n adducam eis: * quia vocavi , & non erat , qui refponderet : p,o,. In , fj locutus fum , & non. audierunt , fecerunt I. 24» que maluin in ocu- Jrjfam, lis meis: & qua. nolui, elegerunt. Supra Cog. 5.' Au- 65-12' irifi t íErem £imas eorum , quod ip—fï fe vocantem W , u- dæf;ï'um, eaque comparat homicidio , 7- 13* fpreverint, minaturque eis contufio- mactationi canis, oblationi fanguinis & quit nem, & cladem fuilli, & idololatriz. Ideo vero hec m Ciri« Celum fedes mea , 6c.) Putatis me deteftabatur , quia omnem pietatem in ? fülfi- admodum deleCtari veftro templo , in cultu externo facrificiorum ponebant, o pro fede babeo alas Cherubim , interimque legem violabant, & rapi- & propitiatorium pro fcabello pedum. nis, libidiaibus , aliisque feeleribus 4 autem Vefltra opinio vos fallit; nam Sio- vacabant. Vide fupra c. 1. n. 1 z.. Ita (cabel- nem veftram, & templum veftrumnon etiam loquitur de victimis Moyfaicis, depereo. Celum enim ipfum mihi quia refpicit ad tempora Chrifti, quan- Ü ) ngm'- do hzc facrificia abolita funt , immo contrariol ieorum. fedes eft, & terra fcabellum pedum facta mortiiera. in Ecde- Qua eff ifla domus , 6c.? ) Bi cum Quaff qui excerebret eanem.) Pagnïno. s , hge coalo, & terra conferatur ? Vertit, 4c ff decervieaffet canem , in 9. Omnia bat , 6c-) Veftro templo eft , cervicem amputaflet. LXX ha«- Seeng . non indigeo; fum enim omnium Do- bent: Quaff qui occkdat camem. j, m minus. 9imile eft illud Pf. 40. 9. Noz Recordztor.) Recordando offert, & quem 1 ccipiam de domo t -v,ïz*,;-los, neque de adolet, vel qui in mei memoriam, feu m &i dl« gregibus tuis. bireos : quortam mee [nmt áccepti ben:ficii thus offert. 17 /w&w emnzes fera fel'oarum , jumenta in monti- Qzuaft qui bencdicat idolo. gede : Me bus , 6$ boves , 657. ^ ac f1 illa adoleret idolo. ) Execror? Jios tlf« -d quem autcm vefpiciam. ) 'Quo eli Hie omnia.) |Mihi fcilicet ingrata (04L09 ergo delectabor? quem amabo? quem v unt , ufurpant , & aliis placent. fovebo ? L 3 4 (')n etunt Pauperculum ; 6 conptiifum älritu. ) "n X. habént, & zf elfgerunt viss charitas LXX. habent: Hzmilez, 6f q'ui:efum. . Elizam i/æ'zz/:'bnei eofum.) Ponam Trementem.) V «Tde revérencem. peccati hajus "t fcilicet. capiantur, Qui immolat bovem , &5c.) Atfe- cedantur , & Rejict niánis. illis illudgtur a Ro- X [m,& Vf' : verat'beus, fe deteftari facrificia [u- ,z. ) o; PROPHET. ISALI/E: 2538 I0 $. Audite verbum Domini qui tremitis ad verbum äjus: diligt lii dixerunt fratres veftri odientes vos , & abjicientes propter nomen meum: glorificetur Domin p e us, & videbimus in lætwirtia. x II veftra: ipfi autem confundentur. 6. Vox populi de civitate, vox detem Ut fD plo, vox ngkini* red- 1, dentis retributionem inimicis fuis. em. am parturiret, peperi»kt": antequam ven;iret partus Tjam. ejus, peperit mafculum. 8. Quis audivit umquam tale? & quis vidit huic fimile? per g ^ numquid parturiet terra in die una? aut parietur gens fimul, quia parturivit, & peperit Sion filios fuos. Yo, u -9. Numquid ego, qui alios parere facio, ipfe non pariam f he dicit Dominus? fi ego, qui generationem caeteris tribuo;4te- CUS. rilis ero, ait Dominus Deus tuus. lsl IO. Læ' triga $. Qui fremitis , €$c. ) Qui revere- clefia Chrifti fübito, fine longo mi- patio mini verba Dei, ejus juffa, & minas. nifterio, cruciatu, & labore, qualis Proprer ueomen meum.) QOb fidem eft parturientium. por Apoftolos, qui Chrifti. ex Sion prodierunt, Chriftianos plu- Glorificetur Dominus , &5 t | Oftendat rimos per totum orbem parict Chri- IQ Chriftus gloriam fuam, refurgendo, fto, illo tempore, quo Judzi eorum Eccllef & alia miracula patrando , ut lzte- irifores cedentur a Romanis. mini, & nos videamus jatitiam ve- meag Peperit ma[culum.) "M iros egregios, l. ftram , & ejus gloriam: funt vexba & mafcula virtuté , quales fuere mar- vd & infidelium Tüdeorum irriforie diéta. ' tyres Chrifti. I»ff amtem con/undentur.) Impii ni- I2 .. 9. Quis audivit uzquam tale, 6c. ?) mirum Judazi ita loquentes. Magnxum hoc eft miraculum, & fu- Tanten 6. Vox populi de civitate. ) ']am V'iä- uent pra vires naturz , üt tam cito, tam Gio; deor mihi audire vocenr populi de multa fuccreverit foboles; nam qusg civitate perculfi, & ululantis propter naturaliter fiunt , fenfim fiunt, & in ln obfidionem Rormarorum. temp ore. tià dd E .. Vox de templo, &c.) Angelorum cla- uia parturiUit, 6$c.) Sion autem, mantium : M;gremus binc. itu) Vox Domins: ) Per Prophetas, & per hoc eft, Ecclefia fimul, & quafi eo- hr alios . clamantis. Vide jofephum Ju- dem pun&o temporis plurimos pe- ä&üïe X deum lib. 7. de bello Judaico c. 12. pefit. teai*p Rerributionem.) Pcnam fceleribus 9. , Numquid ego, &c.? ) Hec tam & debitam. fubita generatio , & multiplicatio ut blb 7- Antequam parturiret , 600.) Pra- Chriftianorum non fiet naturali vi, fed dicit partum, & fobolem numerofam mea diyina. Ego enim, qui alios liter Ecclefiz , cui promittit. ubera confo- parere facio, maxima , & infinita pa- H lationis , pacem, delicias, &'gloriam riendi vi preditus fum , ac proinde in V byy gentiurm. pun&to temporis infinitos Ecclefix fi- qt af dntequam par:urireï , peper.) Ec- lios generare poffum , & parere. ut Oiw H CAP U..T. LXVL 239 10. Lsetamini cum ]erufalem, & exultate in ea omhes, qui Jus: Jiz diligitis eam: gaudete cum ea gaudio uniiverfïg qui lugetis fu- per eam. ]tia 11. Ut fugatis , & fepleam'inï ab ubefe confolationis ejus , ed ut mulgeatis, & deliciis affluatis ab omnimoda gloria ejus. 12, Quia hac dicit Dominus : Ecce ego declinabo fuper rtus eam quafi fluvium pacis, & quafi torrentem inundantem glo- riam Gentium , quam fugetis : ad ubera portabimini, & fu- a per genua blandientur vobis. le? uomodo fi cui mater blandiatur, ita ego confolabor 1ul, i. vos, & in Jerufalem confolabimini. jam I4. Videbitis, & gaudebit cor veftrum, & offa veftra qua- fi herba germinabunt , & cognoícetur manus Domini fervis te ejus, & indignabitur inimicis fuis. . * - e et, & quäfï turbo qua- [2 15. Quia ecce Dominus in igne veni drigze ejus: redderein indignatione furor 5 q em fuum,i& incre- ïualig pationem fuam in anmæ ignis. , Q1 16. Quia pïu- E Chri- IO. Lertamini cum ferufztem.) Cum cida orgt & reflorefcere videantur. $ &*quäü emortua ,. reV'iVifg.el'e, Ecclefia propter ejus gloriam , & Dex propagationem. Cognofcetur manmus Domini. ) i. Ur fugari.) ldeft, & fugite, providentía, & cura in fuos, & ejus- mat- vel & fugetis, id eft, participes eritis. dem virtus, & potentia. Tmri I2. Flwvium pacis. ) Pacem exube- ladsgnabitur $mimicis [mis.) ) rantem , & bonorum omnium àf- ]udzos vaftando per Romanos , tum fluentiam. eos , omnesque impios damnando in 1 tat Giorsam Gentium, ).Quas ad Ec- die judicii; ad eum enim tranfit, ut qllæ clefiain cimn fuis operibus, patet ex fequentibus. k i tia adducain. & poten- 15. I (gne venet.) Inte litge 'ignem conflagrationis mundi , de quo Pf. d uiera portabimini , &c..) — A]fdw quitur fideles , " N u n omni genere dcli- 96. 3- lgnis ante ipfum praceder. tet , Clarum afíiuent abí 3 (1 ue. moleftia, & Quadriga ejus.) Per currus, & qua- j «* drigas metaphorice fignificatur maje- labore, imuno cum maxima, volupta- ftas victoris, judicis Dei. j p te , qualem experiuntur intantes , cum ecuri portantur in finu' matrüm , Reddere im Indignarione fkiorem (arfi aut nutricum, aut cum iilis edenti- " wum. ) LXX. habent: Red4. catiO bus & ipfi fu per genua 'eamm mol- rore u.lllf-ivnem fuam« agerä i fu- l d liter fedcnt. alios lucrepationem,) Punitionem , ultio- I4- Offa 'vefra, quaft berba äermi- nem. In Grzco eft ; Zxoowopgaxieucy, | p& mabsni.) Symmachus habet : Florezuzz, que vox.fignificat, a4 corves mirte- de f quafi dicat tanta erit veílra lztitia , Ye. Ótalice dicimus : Mezdare ab [ mal bora. ut offa veftra morrore fqualida , mar- e : ^ 240 ——P—R—OP.HE/'I;.'ISAIZE 16. Quia in igne Dominus,dijudicabit, & in gladio fuö ad .0. omnem carnem, & multiplicabun:ur interfe&ti a Doniino. donut 17. Qui (an&tificabantur, & mundos fe putabant in hortis &i poft janvam intrinfecus, qui comedebant carnem fuillam , & faïem: abominationem, & 3 val murem;: fimul confumerlltur»a dif:it Domi- nus, 2I. 18. Ego- eiutem opera eorum, & cogitationes eorum: ves m 2 nio, ut congregem cum omnibus gentibus, & linguis, & ve- P nient, & videbunt gloriam meam. (are. i va'tli 19. Et ponam in eis fignum ; & mittam ex eis qui fa & fi of fuerint, ad gentes in mare, in Africam, & Lydiam tenden- 23! dentes fagittam: in Italiam , & Greeciam, ad infulas longe , Tiet ad eos, qui non audierunt de me, & non viderunt gloriam m meam. Et annuntiabunt gloriam meam gentibus. Pïæï'ä 20. Et ignis Vition 16. lm zgme Domimus dijudicabir. ) Ls gnem con- | Abominationem.) Cibos vetitos. jJam di&um eft fienificari i [ Murem. ) In Hebrxo eft : )22» n N 1 flagrationis mundi. Poteft eriam in- Hachar , qu£ vox etiam glirem ügni- lr c telli & ci vis, poteftas , zelus $4X 'eHica- ficat. Muris autem, feu gliris efüs ve- ? , j cia divinz potentiz. tirus erat Judeis Levit. rj;. 29. .'Gh- mum el Et 12 gladio fuo ad omuem caräeæn.) res olim ad menfas expetitos fuiffe pa- & ln Pagninus vertit : &g/adins ejus eff cum tet ex Varróne d:e re ruflic cap. 15. a lib. 3- dcans emni carmt, id eft, oladius ultionis ejus depafcetur omnem carnem 18. Ego auzem operd eorum. h " &Ít, omnes homines. j ?id ) Vidsj lkeeoria & cognovi. In Hebr. eft: ero a57em ügnifïc | Musltiplicabuntur interfe(ii A bami,. ero cum operibus eorum. tià tüm 20.) Chriftus multos, id eft, omnes U?z cong regem.) Ad judicium, in valle IYing, reprobos interficiet, trudens in gehen- Jofaphat. OP re nam, & morteim sternam, AVente lf IQ. Ef ponam inm ei,£*c.) Refilit hic 17. Qui fänäfijïc;zäant:)r :00617 äui aias ab impiis ad pios, a fecundo t redi fantctificabant , & purificabant fe in Chrifti adventu ad primum. 4 ] hortis, abluendo fe aquis expiatoriis, OX n u & facrificando idolis. Ssgnum. Intelligit charifmata Spi- m ritus Sancti, ut linguas ipneas datas Apoftolis in Pentecofte; his enim qua- l lu Poff januam.) Sywwnach. & 'Theo- fi Apoftoli defienati profecti funt in GMnX dotio habent: szus poff punum. 1 LiXX. tüm n lminibss, Poft januam fuperftitio- Africam, Lydiam, &c 3 H ni operam dabant fortaffis latebras Hhh ï Tendentes f'agittam.) Mel nectendum 2 captantes, & feceffum , ita ut poft ja- cum , Gezres , vel de Apoftolis intel- nvam idem fit , quod claufis januis. ligendum, qui fuerunt , quafi clé&z C(PI; hl Déá fagittz ad penetranda corda mor- BU Wel poft januam , quia ^ in interiori hehr parte zdis ad.januam idohum fta- talium vi prxdicationis , & qui ce- RON tuebant. lerrime , ut fagitte, ad varias mundi l dicta, Vide fupra c. $7:9. &1b1 u plagas volarunt. lj , u CÀFP LXVI 241 d :30. Et adducen* omnes fratres ve&ros de cunétis gentibus ) donum Domino, in equis, & in quadrigis, & in le&icis , OTLIS & in mulis, & in carrucis, ad montem fantctum meum Jeru- . falem, dicit Dominus, quomodo fi inferant filii Ifrael munus Ortil in vafe mundo in domum Domini. -2r. Et affumam ex eis in facerdotes ; & levitas, dicit Do- . VOa min US : 22 LYe- * Quia ficut .coeli novi & terra" nova, quæ ego facio * Apo. ítare coram me , dicit Dommus : fia ftablt femen ve.ü:rum 2L. X. iVat & nomen vefternm.- den 23. Et erit menfis ex menfe, & fabbatum ex fabbato ve- ye, niet omnis Ccaro, ut adoret coram facie mea., dicit Dominus. jupu 24. Et egredientur & videbunt cadavera virorum qui prevaricad funt in me: * vermis eorum non morietur, & "Mar. » ignis eorum non extinguetur , & eiunt ufque ad fauetatem 9. 45* CAWWIA viüonis omni carni. PRO- $ QO. Dozum Domino. Pro 4ezum .Et nemis veþrum ) Quo filit veftri »» rrlorl ibuntur. gP Hebr. eft, 4355 M;pebz , id eft, 4o- Sic Hifpani D. Jaco- u5 ve 247. 9blat:0 , Íaerzfreium. ) Noblilm bo gloriantor, Romani $$. Petro, & Gli mum eft, & Deo o oratifimum donum, Paulo, &c. & facrificium, fi animz ad ipfum ad- [epà 23. Erib menfés ex menft, &fc. lib j ducantur, & comertantm. Perpetuæ '*Jeomemæ, & Sdbbata, In equis , ($ i2 quadrigis , £7c.) Al- id eft, fefta. ]ra eft in Ecclefia mi- litanti, Vili, legoria equorum, qmednn*arum . in qua etiam yrofefn dies £e- fignificantur quevis auxilia, & fola- yit appe*lan OU. Idem verius erit in Auten tia tum humana, tum Án nl ica, tum Eccleftia triumphanti. Divina. nvall Allqut ad Judaos Bdby- Oranis €4r2.) Omnes homines lone redeuntes in Judzeaimn ; hi enim 2O4. E$Pediesurtur , $ videbuut cada- favente Cyro commode, & exultan- vera, 8c) .SS. Hieronymus, & Au- j hie tes redierunt in þatn am. ou(hnus, & alii paíffim hec: "relerunt acu'ld() 2I. Ex e5.) Ex Chriftianis, qui dd fufurum f*eculum Beati mente, ex gentilifino converfi faerint ad fi- & contemplatione, vel etiam loca- dem ; 3 olim enim alienigenz facerdo- j QPI literfi vehnt, egredientur de coclo , ut : datas tio Iunn non 'POtt.l'dnt 3 immo ne cominus intuea intur damnatorum fup- mqu oimnes ;mdem Ifraelite , fed ii tan- plicia, qus ipfi fi fnguldrlDel beneficio fixt i tum, qui ex triba Levi effent , & ex eva:feumt, & in que hoftes fuos im- filiis, & nepotibns-Aaron. Pxos in c«ternum volutan videbunt. 22. Quie ffcHt wl Qu ) - Sicut Vermis eorum non murietur. ) Ut adm coli hi Cüm terra innovandi in z- enim cadavera ilda annnata damna- ; n c&æ ternum erfeverabunt ; mlhlqne fer- torum zternum vivent in wne, ita vient ; c€ femen véftrim:, O* t:Do- verimes, quibus cxuc:abuntur ftoh ! id efï fideles a vobl Eccïefiæ g Et erzmt nlgune ad [atietatem , €fc.) muid iggl egatl. Exunt fenipiternum juftis fpe&taculum. Bidl. eum Com. Mmpä& M n SoHI 6'9 * * ** x k E íd PR.PHETIA JERE MLE. XITCS dedit CAPUT PRIMUM 6 T feremzas in ventre matris fantlificatus , €P tempore f)fo/" & ft- quap ". T gis S'uda mil]us a Domino ad prophbetandum , caufatur pueritiam, f am « fed do&fus a IDeo accipit robur. inmvincibile , jubeturque vaticina- que m L ri de/lruäïwnem Sferufalem fub nomine virge , & d olle fuccenje, TUam] f I. 3 diu Erba Teremize filii Helcice de facerdotibus, qui fuerunt in Anathoth , in terra Benjamin. Voue V 2. uod fa&um eft verbum Domml ad eum in die- bus Jofize filii Amon regis Juda, in temodemmo anno m.T etam p [ regni ejus. Plü,l 3. Et fa&tum eft in diebus Joakim ülu ofise regis ]uda, m, & ufque ad confummationem undecimi anni Sedeciae filii Jofise ( pett regis Juda, ufque ad cranfmigrationem Jerufalem , in menfe Cdio , 'ránsmi qumto. . 4Et am pr( L4 mlgïm( phitis, ERBA 7eramu) Vatxclma Je- 2 uod fatlum eff verbum Domtn:. ) habetyr remig , verba , (& prophe- Ordo rectus effet : Verbum Domini, In V tiz, quas a. Deo accepit Je- uod factum eft: vel Qrod habet vim caufalis , ut fenfus fit , quia fa&um kmi $ remias, & prolocutus eft eft verbum Domini ad eum. Reddit tf ad populum. étm J geremis.) Idem eft Hebr'uce 7ere- enim caufam tituli, cur fcilicet librum mias snyvpyy: Ermesabs , quod. Latine, mfcnpferlt Ferba feremie. VN aum p excelfftas Dez , aut extollezs Deum. 3. Et fatlum eff.) Scilicet verbum SIZ//;)I, Fihi Heleie.) Non fummi Sacerdo- omini. tis, ut quidam opinati funt, fed vul- Im diebus Joskim, ) "Kegnante ]oa- UV garis, ut indicant , qux fequuntur de kim. l lu facerdotibus iclicof communibus ,. & hoj . Lfgue ad con[;tmnmtzonem ) Donec in üt: illud etiam, quod dicitur in 4zatboth ; compleretur aunus undecimus regni nam fumml Sacerdotes Hlerofolymls Sedecis, filii Jofiz.. Vaticinatus etiam elato habitabant. : eft fub aliis duobus Regibus, Joachaz, gTäLIJ ] In Anathoth.) Quz urbs erat. fa- & Joskim , fed eos ideirco non no- Prop d G. cerdotum in '"Fribu Benjamin. inter minat, quod tribus tantum menfibus alias, quz illis attribute fuerant, — Jo- recnayerint, ( fub aliorum regnis DUERS E fue 21. g. commen videantur, Lamen A -- nE * CAPUT.E 24 4 Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens: E $. Priufquam te formarem in utero, novi te, & antequam exires de. vulva , fanCtificavi te, & propheta m in Gentibus dedi te. 6. Et dixi: a, a, aj Domine Deus: ecce nefcio loqui 4 n quia puer ego fum. * * 7. Et dixit Domi nusad me: Noli dicere::'puer füm , quo- 2 Ü niam ad omnia, q us mittam te, ibis: & univerfa, qua&cum- que mandavero tibi , loqueris. * g. Ne timeas a facie eorum: qui a 'tequm ego fum, ut e- h ruam te, dicit Dominus. . Et mifit Dominus manum fuam , & tetigit os meum: & dixit Dominus ad me: Ecce dedi verba mea in ore tuo. Hh 2 1o0. Ecce unt Ufgue ad zraniingrationem. Teru[a- Jie tentat, ut patet c. 25. (& c. 27. vel inu lezm.) In Babylonem. | Prophetizavit dicitur /z gezzzbus , id eft, ut predi- etiam poft transmigrationem in /Egy- ces gentiüm victoriam contra Judam, pto;ut patet 44. & feq. — Verum plu- & Benjamin, ut explicatur infra n. 5. , res, & potiores ejus. prophetie funt Quia ego invocabo , &c. Denique Je- (ie de gentis fue transmigratione, & ex- remias prophetavit z gezzi£ss , quan- cidio , & propterea dicit ufque ad do in laphnis Jeyptiis predixit , :nfe transmigrationem : vel certe abfoluto quod vaftandi effent à C haldzis, ut jam prophetie libro ufque ad trans- patet c. 44. n. 1. & feq. M Tigrationem , alie acceíferunt pro- 6."Dtxl, 4 . 4.) Hebrgice eR una phetiz, fed prior titulus, qualis hic dictio admirantis 34 a27. habetur, remanfit. $ i. Nefcia laqtzi.) Id eft, vaticinarl, ut TTR Im wmenfe quisto.) .Anni undecimi Chaldxum interpretatur. vim regni Sedecie, quo menfe capta eft "Quia puer ego fum, 6/c.) Nondum Jerufalem a Chaldzis, & cum cete ufum habeo vaticinandi. Alludit ad lum Fis ddit etiam Jeremias. fuam ztatem ; juvenis enim vatici- jm nari ccpit. 8. Nev; te. ) Pradeftinavi ad offi- 9. 4d omnia, 6c.) Quocunque te cium Prophetz. purm Santiificavt te. ) Defïgnavi ad pu- milero, ibis, & omnia, quz tibi man- blicum Prophetz munus, ut explicat davero, loqui poteris; ego enim te idoneum reddam. p D. Auguft. Ep. 57. D. Hieron. hoc loco ; fignificatur etiam Jeremiam, 9. Ne £bgzeas a facie eorum.) *Ne in utero matris fuiffe fanctificatum , timeas e05, ad quos mittam te. « deleto peccato originali, «& infufa 9. Mifiz.) Extendit. rjattt gratia fan&ificante. Dominus manum fuam.) Mifit Do- hts Prophetam im gentibus. dedi te.-) ld minus. Angelum, qui in corpore af- eft, Gentibus, vel.ad Gentes. Jere- 10* fumpto manu tangeret os Jeremiz, & ipus mias enim licet inter Judzos ageret, diceret : Ecce ded? "werba mem im ore tamen de JEcyptiis, Babyloniis , aliis- £40: fic initiat Dominus. Prophetam; ;gnis que gentibus prophetat , excidium in- ut intelligat, qu& pradicturus eft, non | 244 PROPHET, ]EREMI?E 1c. Ecce conftitui te hodie fuper Gentes , & fuper regna, 17 & 0i *infr. * ut evellas, & deítruas, & difperdas, & diffipes, 4 —&1 cedifi- 18. . ces , & plantes. u I1. Et factum e íft verbum Domini ad me, dicens: Quid H tü vides, Jeremia? Etdixi: Virgam vigilantem ego video. in col 12. Et dixit Dominus ad me: Bene vidifti, quia vigilabo terrar ego fuper verbo meo, ut faciam illud. &py 13. Bt fa&um eft verbum Domini fecundo ad me, dicens : lj Quid tu vides? Et dixi: Ollam fuccenfam ego video, & faciem ego t ejus a facie Aquilonis. *Infr. 14. Et dixit Dominus ad me: * Ab Aquilone pandetur ma- 4 6 lum fuper omnes habitatores terree. bm*ü 15. Quia ecce ego convocabo omnes cognationes regno- jmum run Aquilonis, ait Dominus , & venient, & ponent unus- lia 4 quisque folium fuum in introitu portarum Jerufalem, & fuper üra omnes. muros ejus in circuitu, & fuper univerías urbes Juda. 16. Et loquar judicia mea cam eis, fuper omnem malitiam ( eorum, qui dereliquerunt me , & libaverunt diis alieAnis, & adoraverunt opus manuum fuarum. ry. lu fua , fed Dei effe verba in os füum contra vos. I-n MHebrzo eft, Accele- immiifa. rabóo ego verbum mesm. J 1o. Confii;ui.) Conftituo. I3. Ollam [uccen[am.) Nabuchodo- d. Super gentes , $ faper regua.) 'Vam noiorem intelligit cum' fuo exercitu, & C Jud&orum, quam aliarum circumqua- ignem furoris eflantem , & ebullien- €r(0 que nationum. tem contra Judzos. Vel per ollam Ut evellas, &vc.) Ut facias, quiäquid fuccenfam fignificatur Judea eraves PU voles, & annuüties omnia tam ad- calamitates fenfura, quafi ab igne. . verfa, quam profpera , vel fenfus eft, Er factem ejus a facie Mauilonis, ) ut has gentes evellendas, deftruendas, Et ipíam ollam video venientem ab Q.'x'ilgf;'( At ei difperdendss, & diffipandas ; illas edi- Aquilone. Vel ignis , qui ollam p ] ficandas, & plantandas effe a Deo, accendit , eft pofitus ab Aquilone. mineris, & predices. I4. 4 .4gusdone.) .A Babylone, qua N utráq II. VLgam wigilemtem ego wideo.) Judeis Aquilonaris eft. Nt.',' Alii vertunt : wirgam amygdalimam, fed Panderzr-) Spargetur,erumpet. idem eft: nam amygdalus prima flo- "Super omnes babitatores terra.). Sci- Qtiar ret inter alias arbores:; fenfus eft, vi- licet Judzz. Cay. 5 deo virgam amygdali cum fuis flo- 15. » fstroitug portavum Jerufa- )Iate ribus apertis, quafi oculatam , & vi- lem. ) Juxta portas Jerufalem , ut ilantem. eam obfideant. f?lc Qvita I1. Vigilabo ego.) Solicitus ero, & 16. Loquar judicia mea cum ei.) lr ut amyedalus admodum mature flo- Reipfa oftendam, me eos jufte cafti- ret, ita epo celeriter, & priusquam are. Reg,« D putatis^ultionis meg virgam expediam ésger.) Propter. Tlämge x CAPUT-I.&H. 245 5nt. 17. Tu ergo accinge lumbos tuos, & furge, & leoquere ad ï if Ne formides a facie eo- eos omnia , quae ego praecipio tibi. ruüm: nec enim timere te faciam vultum-eorum. Qs *Infr. Qud .18. * Ego quippe dedi te hodie in civitatem munitam , & le0, in columnam ferream, & in murum aereum, fuper omnem 6. 17. labo terram , regibus Juda , principibus ejus, & facerdotibus, & populo terrae. £f Ig. Et bellabunt a dverfum te; & non pravalebunt: fquia cjem ego tecummfum,) ait Dominus , ut liberem te. CAPILILI, I du bra'viter expof?ulat. Dominus. cum filiis Ifrael , & 9Yuda, potif- g10- fimum cum pafloribus , ac propbetis , quod non re[picientes. acce- Inus- bia a Deo varia beneficia , eo, qui fons ef? aque vioa , relicio, Uper adoravverint idola , a quibus tibil boni expe&hare poterant : imo ;qda. 1jam -cum toti e[feat in idolelatria , rapinis , & crudelitate, [e fo.. $ juffificare nitebantur , €? propterea. deva[tan- dos predicit. ; ' T fa&um eft verbum Domini ad me, dicens: Áctlte I-,E 2. Vade, & clama in auribus Jerufalem, dicens: Hzec hodo- dicit Dominus: Recordatus fum tui, miferans adolefcentiam & charitatem defp TU onfationis tuee quando fecuta es me in de- illieti ferto, in terra, quce non fe mingtþur. o]lam h 3 3. San- ;mv 6 17. Acc:iizge lumbos tu05, 62c.) Xc- 19. Bellaburit , €&c.) Oppugnabunt * fie te , refiftent, adverfabuntur tibi. W. ) cingere lumbos, duo fignificare potelt, 7 Eu aut expedire fe, & feftinare, ut acci- 2. de,) Ex Anathoth in Jeru- pitur Luc. 12. 35. aut animum fume- falem. ollam re, & confirmare fe, ut Job. 38. 3- Recordazus [um, &/c.) Nift rationem Y habuiffem adolefcentim tue , qua. te Z quæ utraque expofitio huic loco congruit. Nec enum tünere te faciam. ) Non dilexi, aut qua tu me dilexifti, peni- patiar ullum tibi ab eis periculum tus perdidiffem te. 5 creari, cujus caufa timere po/fis. Miférans adolefcentiam tuam.) In | 9d I9. Ded;te, €c.) Do, conftituo, Hebrzeo eft: Moféricordia adolefcentre præte,ritum pro prefenti. £u£ , id eft, mifericordiz, dilectionis, nj In civitatem munitam, 68c.) Melut qua tu me dilexifti in tua adolefcen- u i civitatem , columnam , & murum tia, & cum recens mihi effes defpon- «neum, fata; hec eft enim, quam vocat cha- i. Regibus Juda.) Exponit, quam ritatem defponfationis. alti ob caufam vocaverat ommnem ferram, uando ficuta es me im deferto, Gc.) Q.uém amorem oftendifti , cum me in nempe ]udæam? ut fupra numero I4. V x 946 PROBHEBI EREMIJE 3. San&tus Iírael Domino , primitise frugum ejus: omnes, tesle; qui devo i rant eum , delinquunt: mala venient fuper eos, & p dicit Domintis. 9. 4. Audite verbum Domini domus Jacob , & omnes cogna- frin: " tiones domus Ifrael: ^ lg. MïCho 5. Haec dicit Dominus: * Quid invenerunt patres veftri in te: ( * Jusce . 3- me iniquitatis, quia fe elongaverunt a me ,. & ambulaverunt v poft vanitatem, & vani fa€ti funt ? II. 6. Et non dixerunt: Ubi etft Dominus ; qui afcen 1dere nos popul I^. fecit de.terra /Egypti: qui traduxit nos per defertum,, per terram inhabitabilem , & inviam , per terram fitis , & imagi- veher nem mortis, per terram ; in qua non ambulavit vir neque i habitavit homo ? Tunt 1 7. Et induxi vos in terram Carmeli, ut comederetis fru- di llf' 1f Gum ejus, & optima illius: & ingreífi contaminaftis terram H meam, & haereditatem meam pofuiftis in abominationem. fathus r 8. Sacerdotes non dixerunt: Ubi eft Dominus ? & tenen- tes tione e ml terdot. deferto fecuta es poft egreffum ex Poff va;ziratem.) Idola. T JEgypto. Et wan: fatl: [unr.) ldolis fimiles, P-g/zla 8. S/in& z5 Ifrael Da;ninä.) Nempe fine intellectu, & fine fenfu ficut in- tunc erat. rimiï Erat peculiim meum ; térpretatur David Pf. r113. 9. Similes HTU non eft populus profanus, ut ceteri, 1lis frant, qui facinut ea, Tunty fed Deo confecratus quare qui- cozfrdunt im eds. 0?7272"63 qui cunque eum leferit, aut in fervitu- Prog,i 6. E£ non Jixcrunt.) Non funt re- but, tem redegerit, facrileoii reus erit. monib Primitie frugum ejus. Duo hezc Me- ficiis cumlati fuerant. cordati Dei, à: quo tam multis bene- Qr, a taphora firnificat, alterum eft, Ifrael Terram fitis.) Aridam, defertam, ] fuiffe primum propulum, qui a Deo furculofam. anm i electus eft, ficut primitiz erant primi VO tt: fructus, qui Deo confecrabantur; al- Laagrzem mortis, €$c. ) Horrid;lm ; & plenam periculis morxtis. punim terum, nemini fine facrilegii crimine Io licere populum udaicum affligere , & 7. In terram Carmeli.) INomen car. Vet confumere , nifi b eo; ficut ex primi- zel aliquando proprium eft montis , süs nemini, nifl facerdotibus edere li- aliquando nomen eft commune omnis lnin w cebat , Num. 5. 9. quare indicat Deus agri fertilis , & amani, ut hoc lo- lt d fore, ut a Chaldzis, poftquam po- co, ubi.tota Paleftin a Carmelus ap- pulum fuum dura fervitute aftlixerint, pellatur. ficl E ponas fumat. Hareditatem meam.) 'Y'erram, quam trem; S. Imiquita:is.) Infidelitatis, aut loco hzreditatis vobis dedi; pofuiftis. dl&a crudelitatis: fimile illud Michzz 6. 3. in abominationem , quia idololatria Ue g Popule meeus quid feci :ibi, aut quid eam polluiftis. tïl&ar moleffus fui tibi ? 9. Secerdotes.) Non folum vulgus li E[gægaverum.) ALOnge '-I"ecelrerunt. inperitum , quod ignoratio aliqua ra- CRIC [j CAPUT II 247 D65; tes legem, n—efci:eruntkme , & paftores preevaricati funt in me, 605, & prophetae prophetaverunt in Baalj & idola fecuti funt. - 9. Propterea adhuc ] udicio contendam vobiscum ent minus, & cum filiis veftris diíceptabo. 1o. "Tranfite ad infulas Cethim ,. & videte: & Cedar mitti- ni te: & confiderate vehementer: & Tünt videte » fi factum eft hu- juscemodi. 11. Si mutavit gens d aeos füos ; & certe iþü non furit dii, : 0$ populus vero meus mutavit gloriam fuam in idolum. 12. Obftupefcite coeli fuper hoc , & portee ejus defolamini w agl vehementer , dicit Dominus. ; xue 13. Duo enim mala fecit populus m eus : Me derelique- tunt fontem aquxe. vivie , & foderunt fibi cifternas, cifternas fri- diffipatas , qu& continere non valent aquas. us? quare ergo iE . 14. Numquid fervus eft Iírael, -agt vernacul fa&tus eft in preedam? ) Igo Su' lsss fe- (5 tione excufare poteft, fed ii)fimet: fa- Gloriam fuam.) Meram Deum, quo - m cerdotes. merito debuit , & potuic gloriari. Tenentes koem.) Legisperiti. I2. Super boc , 67c.) Portento mali- illes, Paftores.) Do&ores, vel Reges, & tie, quod di&urus fum. Principes. Porta ejus de[olamini.) Porte ccli It ifl Pravaricati fant im me.) lta vixe- 17 lugete; ficut lugere dicitur terra de- runt, ac fi me non cognoviffent. folata, & deferta, 1faie 24. 4. & 33.9. j qw Prophetaverunt in. Baal.) Predica- vel defolamini,id eft, rumpimini fulgu- bant, non que a rme, fed qux a dx- ribus, & tonitruis in fignum irz Dei. L 1 monibus,- qui idolo Baal loqueban- Per cclos , & portas codi intelligi jene tur, audiebant. etiam poffunt Angeli, coli cives , qui Q. Judicio comtendam.) Summo jure aram vobifcum ,. non mifericorditer ; in portis ccli verfantur, id eft, in m, fpatiofis illius civitatis plateis. I vos transgreflores effe convincam, & am. puniam. I3. Fomtem aque vivi.) Qui perpe- IO. Traefrte : ad. imfalas | Cetbi;n; ) tuo, & perenniter illos juvare poffum. (ti Id eft, Cypri, ubi civitas erat eo Foderunt fihi ciffernas.) | FAegerunt LUTMN nomine patria Zenonis Philofophi, fibi idola infrma , que nulla in re u5 ut D. Hieronymus interpretatur, vel eos juvare polfunt. » frifif f ]o ut alii, in Italiam, Berofum fecuti, qui I4. Numquid fervus eff 1 jusb MLA fic Italos appellatos £uiffe dicit. Non propterea in predam datus eft, L Et in Cedar.) ln Mabiam, in ex- 10d fervus effet ; filius enim erat Dei, & tremas Agarenorum folitudines. Vide quidem primogenitus Exod. 4. jam di&a Ifaie 60. 7. fenfus eft : durius 22. fed quia Deum offendit, ut re- jllis me tracatis , quam barbarx gentes Ípondet infra n. j ittà tractant idola fua. Vermaculiá, ) Servus ex ferva do- II. £f iþ/inmjknt Di;) In Hebfæü 10i gaf:us. * J eft , cum tamen ipfi non fint Dii. I* 248 PROPHET. JEREM I/£ 15. Super eum rugierunt leones, & dederunt vocem füam, 2I R verin pofuerunt terram ejus in folitudinem : civitat f . funt, & non eft qui habitet in eis. es ejus eguftæ allen: 22. 16. Filii quoque Mempheos, te ufque ad verticem. * & Taphnes -conftuþravemnt macu 1 d non i 4 " 17. Numqu ftud fattum eft tibi ,. quia dereliquifti j Dominum Deum tuum àmbu ' viam. . €o tempore , quo ducebuat te per Curfo A 18. Et nunc quid tibi vis in via JEgypti, ut bibas aquai;h turbidam? & quid tibi cum via Atfyriorum apaX fluminis ? , ut bibas aquam qun 19. Arguet te.malitia tua, & averfio tua 'ihdrepabit-te. Sci- C2 to, & vide, quia malum, & amarum eft, reliquitie te Do- —— minum De"m tuum, & non effe timore jj Dominus Deus exercituum. m mei aPUd ii ,*dþicit Iu a xiltite 20. A faeculo confre gifti jugum meum, rupif! s i vincula mea, *Infr. & dixifti : Non ferviam. N- * [n omni enim colle fublimi, & ho 3 X. bant fub omni ligno frondofo tu proftemebaris meretri i ul 21. * Ego immoja 15(, ózper e;wn.) Contra éum. dus eft, imde a Græcis'Ma')xac, id Inj Lcoscs.) Hoftes Aflyrii, & ZEgy- eft , nicer appellatus eft. Bibere tn rl ptii intrantes-:anquam leones ru gie-n- aquam turbidam, vocat uti auxilio alim, tes in ejus predam. €orum , qui plus nocere poterant, meretr 16. Filit quoque Mempheos, & Ta- quam prodefte, fidn, Anes. ) JÉgyptü, quos ideo filios Q;uid Ub cum via Aj-"yriorum ?) vagaü Meimpheos & T'aphnes appellat, quod Guorfum properas Aflyríam ? fole- Memphis & Vl'aphnes dux effent prin- &is2 äm cipes civitates ZEgypti. bant enim, ut ait D. Hieron. Judsi Conffupraverunt :€ W[gme «d vtrüi- ab /Egyptiis opprefli contugere ad Af- nj cen.) otum teimbuerunt cultuido- fyrios , & ab Aflfyriüs vexati contu- Onhia gere ad fhgyptio.s. gt lorum, quod eft fpirituale ftaprum, & fornicatio. Vel fenfus eft : JEgy- Aguam fluninis.) Eaphratis. E ptii vitores obfcene , tam pueris, 21 ] IQ. -Jrgnet £e malirie tua.) In He- * 31 uam puellis abufi fünt. Alii per br&o eft: eaffigabit te, id eft, caufa ftuprum fervitutem intellizunt, oppref- erit, ut res adverfas experiare, ex qui- ïOl'dGS( fionem hoftilem , omnemque calami- lj tatem, quam Judzi paffi funt. bus difces, quam malum , & amarum Qu ] fit Deum tuum reliquiffe. Otdg I7. Eo fempere, quo ducebat te per 1 viam.) ReCtam legis fuz, a qua vo- 20. .4 faculo;) . Jam ab antiquis tem- tine, N lens aberrafti , & declinafti. poribus. fos « 19. nid tibi vis in via JErypti ? ) üt al Confregifts jugum-) . Niolafti conju- Guorfum tendis, & fugis m JEg'y— ale fcedus, quo mihi fueras copulata : Üfieu] ;)Eülïl. de populo fuo loquitur tanquam de d W m dquam rrbidam.) Nili, qui turbi- uxore, quemadmodum fup. n. 2.- lii ( CUASPSODSE II. p 249 fuäm, a1. * Ego autem plantavi te.vineam æle&am,, omne femen *If;is - f. xI- verum :, quomodo ergo convería es mihi in pravum vinea À att» xule aliena? 'erunt 22. Si laveris te nitro, & multiplicaveris tibi herbam borith , ( maculata esin iniquitate tua coram me, dicit Dominus Deus. 23. Quomodo dicis: Non fum polluta, poft Baalim non iguil e pet ambulavi? vide vias tuas in convalle, fcito, quid feceris: Curfor levis explicans vias fuas. * 24. Onager affuetus in folitu dine, in defiderio animse fuze iqDam attraxit ventum amoris fui: nullus avertet eam : omnes qui quam quaerunt eam , non de,flcient: in menftruis ejus invenient u . Sd. eaun. e Do- sl 25. Pro- j dicit me abftergere non poteris, quidquid -Rupifli vincula mea, &c.) Subtra- xilli te a mea obedientia. dicas, quamcunque excufationem af- i ml Non-ferviam:) Domino. feras, non poteris te fatis apud me - de emmi enim cole , &5c. ) Sole; Purgare. i, & M bant enim idololatre in collibus , & 23- Qmomo ka'a' dicis;, äc. ? ) Quo in lucis , fub arboribus idolis fuis ore poteris te defendere " ^ & excufa- immolare. re, & dicere. Proffernebaris meretrix. ) lbas ex Non fum poluta poff Baalim, &yc. ) EINM id una arbore in aliam, ex uno loco in Falfos Deos fequendo. Bibare Va4de vias tzas im convalle. ) 'Quo- alium, ab uno idolo in aliud , ficut anxilig meretrices multis amafiis. fui co, iam modo negare potes te Idola coluifíe , oteralt , faciunt, & de uno proflibulo in aliud cum adhuc veftieia tua in valle, id : eft, in luco, ubi idolis facrificabas, vagari folent. m ! ) imprefía maneant, ita ut videri poffint. 2I. Eledlam.) Optimam, & ex ele- Curfor lewis. ) Curfor in Hebrzo eft ? [oe- €tis farmentis. eneris focminini , 1323 Zebra : quare n ]',ldæi Omze [emen verum.) Cujus vinex ; &d Af omnia farmenta , Omnes vites vere& etiam Aquila, Symmachus, &.'I heo- dotio vertunt: óeous)g xSQ94 , genus | cotie etant , 5 cene " rofz , frugäferæ ; & nen fomininum retinentes. Videtur le- D adulterinz: gendum Jeoudg x$Q4 1393 &mbra, 22. Nitro.) Nitrum, ut ait | Plänius capream, aut camelam interpretatur, l 31. Io. non multam a fale diftat, ) If Je & fenfus eft : ficut. caprea, aut ca- fordesque erodit, & expurgat. mela velox fertur ad pabula, aut po- . cuf i. Herbam beritb.) Borith eft herba, tius ad mares, dum zftu libidinis furit, n qu qua fullones utebantur ad pannorum amarm fic tu fynagoga ferebare ad Idola. fordes abluendas, & purgandas. |La- Expitans vias [uas ) In MHebrzo tine, & Italice $aponaria dicitur. Sen- eft: gyrans, 65 circumuems vtas fuas, fus eft, fi te herba borith fapone, huc illuc difcurrens , & varia loca [uis teme aut alis hujusmodi rebus abftercen- circumiens, - di facultatem habentibus fricueris, ta- 24. Onager.) In Hebrzo eft, 338 j njte men maculam iniquitatis tu&: apud QPUIAW" pere, que vox fo:?äjgrlï m tam marem, li yi d Bi&l. CH Com. Meneoch . Tegs. " Y $50 PROPHET. JEREMI 23. Prohibe pedi'em tuum a nuditate, & guttur tuum a fiti. p€ïU1 Et dixifti : Defperavi , nequaquam faciam ; adamavi quippe ]eo Y alienos, & poft eos ambulabo. J 26. Quomodo,confunditur fur , quando deprehenditur, fic fol confufi funt domus Ifrael, ipfi, & reges eorum , dix facerdotes, & propheta eorum. prin;ipes, & 3. 27. Dicentesligno: Pater meus es tu; & lapidi: Tu me ge- fa k * il'l fr. nui(li: * verterunt ad me tergum, & non faciem ,&in tem- bus i pore afflictionis füze dicent: Surge, & libera nos. 32.330 'ïibe- D 48. Ubi funt dii tui , quos fecifti tibi? füurgant, & dam : rent te in tempore afliictionis tuse, fecundum numerum quip- tüas pe civitatum tuarum erant dii tui Juda: ^ 21 29. Onid vultis mecum judicio contendere? omnes dere- Tüm. liquiftis me, Idicit Dominus. . Fru- blb ; 3? / quam fceminam Hgnifïcat. Qneigef goga reperietur in fordibus, 1& for- puþ t eft afinus filveftris. nicatione Idololatriz circa Idola in ts f ^n 1n defiderio amsma [ma.) Cum grdo- lucis, &c. quafi in Iupanari. 3* te libidinis incitatur. j Q&5. Probibe Pedes fuor « nudifdte.) J qu Attraxit ventum , 6c. ) Emi- Pedum nomine apud Hebr. non pe- dm:)nlh nus marem olfecit. Tradit Oppia- des folum , fed. crura. etiam, & fe- Dtju nus Onagros, cum incenduntur libi- tora fienificantur , /ffe " pifes pedum Caftipa dine, fumma montium -confcendere Ifa. 7. 20. pubem interpretati fumus ; Dey, ad odorandam, & captandam auram fenfus ervo eft, adeo infana Idolola- m ab fcininarum, quas amant, & in'eas trib libidine furis, ut cum moneris , Cpee totos ferri , ut nullus eos avertere né corpus nudes ad hoc adulterium, tis P poffit. * refpondeas: Defjeravi, &5c. V0s, Omnes , qus quarune eam , €$c. ) Gaitur tnum a (iti.) fAllegoria fitis W(k!'m Diximus in Hebrzo vocem $35 peze, ardorem libidinis fienificat. j'eta ; tam marem fignificare , quam fcemi- Defperavi. ) In ebrzo eft, w3 f [ nam; fententia ergo eft, qui quzrunt noas , id eft, Jefperatum off, actum eft, eam, id eft, onagrum, »ez Jefreiezt, nulla fpes eft, uc faciam, quod fua- Qu id eft, »oz farigabuntur , ut eft in He- des., quia adamayi Deos alienos. Qum f breo , quia cum amore incitatus ve- 26. Src confuft funt.). Confunden- M0 Ya ^ 1 I lociffüne currat, venatores defponde- tur.; eft enim przteritum pro futuro ; bunt animum, nec volent fe fruftra confundentur , cum deprehenditur a st fatigare , fcientes fe affequi, & com- Deo in flagrant delicto Idololatriz. N üt d prehendere non poffe ; fic fynagoga 28. Ub fwnt? ) |Intelligitur , ego ardenti ftudio, & veloci curfu fere- autem dicam. Jt batur ad idola. : X Seczundum numevrum quippe cfvita- lj]a feros In men[lv uis ejus imvenient eam.) Pa- £4m , 6c. ) Quandoquidem tot habet eninus, & Vatablus vertunt : 4 mez- Deos, quot Civitates,. juvet te ex tam d T ft f PnUtniebt eam , Cum fcilicet men- inultis unus aliquis eorum. (Rt[g ftruis 5 rrravattilrr, autfæïu. Ita fyna- 29g. Z7«dicio contendere. ) Ut VO,S . DSi CAU T Bs f l, —40. Fruftra perdufïï filios veftros , dlifciplinam non tece- ]e perunt, devoravit gladius vefter prophetas veftros , quaü 3 leo vaftator. erbum Domini : *Numquid f 31. Generatio veftra, "Videte v folitudo faftus fum Iíraeli , aut terra ferotina ? quare ergo ä) dixit populus meus: Receífimus, non veniemus ultra ad te. 32. Numquid oblivifcetur virgo ornamenti fui, aut fponfa lge fafciae pe&toralis fuce? populus vero meus oblitus eft me1 die- em "bus innumeris. 33. Quid niteris bonam oftendere viam tuam ad quzeren- 1be dam dileCtionem ; u tuas. qua infuper & malhtias tuas docuift?; vias 34. Et in. al is tuis inventus eft fanguis animarum paupe- ee rum, & innocentum? non in foffis inveni eos , fed in omni- bus , quae fupra memoravi. & dus E esdni Ii 2 L 3;. Et r purgetis, & excufetis, quafi DC 52- Nnmq:;id oälivijäemr virgo tes itis. c. ?) Fomina pluris facit ornamen- hum 30. Félies vefiros.) Cives ve&ros : ta fua , quam populus meus me. alloquitur enim congre 33 Bonam offendere viam tmam.) :(feu) deorum. gatiqnem ]o- Ceipfam purgare, & excufare, qu& npe fecifli. 1 Difcipiigam nom receperunt. ) A me elum caftigati, meliores facti non funt. "d. quarendam diledionem , &c.) Ut Devoravist gladius veffer, €5c.) 'Tan- gratiam meam ineas, TE yola tum abefít, ut admonitiones meas re- Qha infuper, 6c.) Cum non folum gris , cipere volueritis , ut potius occideri- male vixeris, fed etiam docueris alios tis Prophetas, per quos admonebam male vivere. Uil vos. lta Chriftus Matth. 23. 27. 7e- 34- Et imn 4lis tuis, €&c.) Loquitur L fitïä vafalem , 7eruf4/em, qua occidis Pro- de populo tanquam de aquila, aut ac- phetas , 6 laptdas eos, qu cipitre, qui rapto vivit; folent enim & " gd re mif- T fé f9. hujusmodi aves alas habere plenas fan- J2 Quafi leo vaflator , &c.) jzi/ngendum guinea. LXX. habent: Iz mazilu: tui.:; «um fequentibus, & fenfus eft : quafi |Sanguis, um Prophetarum , : fga- leo vaftator fuit generatio veftra. quos occidif : ; tum innocentium in- 31. Pidete, 6/c.) Audite, & dili- ;'den- genter confiderate. fácrificafti. iantium, quos idolo IMoloch impie Qs u Selirsdo.) lnutilis, & infructuofus , Nom m foffis imoeni &0$.) Sangui- ut effe folet folitudo. nes, quos fudifti, quafi dicat: fruitra I* ; ego Terra ferotina.) Verra ferotina eft niteris occultare fcelera tua , cum fan- ila, que cum foliexpofita nomn fit, uis ipfe innocentium non in terra feros fructus producit, nec perducit defofíus lateat , fed in manibus tuis 72 ad maturitatein. cernatur. habet Vel notatur Idololatra- / tan Receffimus, €fc.) Ad alios Deos, rum impudentia, qui nobis benetacerent, cabant , fed palam. qui non clgm pee- : Y05 [5 ln 52 PROPHE T. JEREMIJAE .35. Et dixifti, abí(que peccato, & innocens ego fum, & þro- 41 pterea avertatur furor tuus a me. Ecce ego judicio conten- t frs 10* dam tecum, eo quod dixeris : Non peccavi. PP« u 36. Quam vilis faCta es nimis iterans vias tuas! & tu* pto confunderis , ficut confufa es ab Affur. .ab Eg)- » j ( 37. Nam & ab ifta egredieris, & manus tuse erunt fuper Unis caput tuum , » quoniam obtrivit. Dominus confidentiam tuam , UR 4 ! & nihil habebis profperum in ea. C A PIU-T I1T. ts Deus incomparabili clementia populum fuum ad [ revvocat ab ido- int É lolatria , in qua 9tuda etiam Ifraelem exce[fit : promittens [2 af- Jumpturum eos. in filios , &? veros pafTores [e daturum , ut "Ye- - rojobymis in pace colant Dominum : de futura gloria , € exaltatione SYerufalem : ac gentium ad eam congre- g,.— gatione , &? de populi peenitentia. Q v ü alu; "i Ulgo dicitur: Si dimiferit vir uxorem fuam, & recedens ab eo, duxerit virum alterum, numquid revertetur ad qlïxïl (ximas eam ultra? numquid non polluta, & contaminata erit mulier 9. I illa? tu autem fornicata es cum amatoribus multis, tamen re- acela Tiontes vertere ad me, dicit Dominus, & ego fufcipiam te. 20 Le- *iiu ü torniea ln omuilus, quae [uper memoravi, ). (ïuod Thamar ab Aman corruptam üigia. Pn manibus, aut alis tuis. fecille legimus 2. Reg. i3. T9.- A J Qua manus tux, id eft, opera, & peccata dere ! vincam te. 35. Judicio c-ontendamfx') Ec con- Solda olda tua recident in caput tuum. 36. F.l facta es.) Loquitur cum Obmrivit Dominus ,8c.) - Vanas; & edere populo in genere fceminino , tan- de 1h quam cum uxore, ut fupra numer, inanes reddit omnes confidentias, & fpes tuas, ER 2. 23. 24 - lus t Lerans vias f44:. ) Smpein /Egy- Et mibil habelis proþerm&z im ea. ) NT2 ptum excurrens , ut inde petas au- In Hebrxo eft, & »o» proferabe- xilium. ris 12 ei$, id eft, non beme tibi D n te Nofter f SAC 4b Agypto confunderis , &fc. ) Sicut fuccedent , que fperabas. kt Y in Aflyris olim contra /Egyptios , Interpres , /z e«, retulit ad /Egy- tem fic mox ab /Egyptiis contra Áflyrios Ptulïl. Celia fruftra auxilium petes. I. Umquid revertetur , £$c.? ) Se- mel repudiata ,. nec revocari Ero 57. 4b ifa.) Ab ZEgypto. 'üicum Manus tua erunt fuper caput tuum.) fine peccato, & infamia, probroque hY Solebant'enim mulieres flentes , vel utriusque, nec redire poteft ad mari- ïH tum juxta legem Deuteronom. 24. 4. & tm] pudore aü'e&æl.r caput manibus tegere, puta A AUPIUOT GHE N n 4. Leva oculos tuos in directum , & vide ubi non proftra- zi ta fis, in viis fedebas , expettans eos quafi latro in folitudi- ne, & polluifi terram in fornicationibus tuis, & in malitüs V. tuis. .. Quam ob rem prohibitee 'funt füllae pluviarum , & fero- X ünusimber non fuit j froas mulieris meretricis facta eft ti- Il . bi, noluifti erubefcere. 4. Ergo faltem amod o voca me; Pater meus . düx virgini.a- t tis meae tu es. ;. Numquid irafceris in perpetuum , aut perfeverabis in l. finem? Ecce locuta es, & fecifii mala, & potuifü. ine1n diebus Num- Supr, i 6. Et dixit Dominus ad E Jofiae regis, " 2. 29 Pa 133 quid l - fing. 'Tu autem. non tantum repudiata , fed XMide Martin. de Roa lib. 4 & adultera redi ad me. Cap. ic. Polluta , & contaminata , €$c.) Loco 4. Salrem amodo.) Ex nunc a.me Vel nunc.tan- citato Deuteronomii dicitur : poZura , invitata, & rozata. dem tot malis edocta. f5 E$. abominabils jalla coram Dom:no, quod qumnodo fit intelligendum , ibi Pater mens.) CAula a pueritia, cum diximus. virzuncula eflem, a matre, & patre er 9. In direlam.) Ín colles, & loca neglecta, quaíi pater fufcepitti, edu- excelfa , circumfpice quaquaverfum calti, & rexifti ie. Vel eciam patris " montes, & colles , quantum potes nomen maritum fignificat, qui uxori vifu-alfequi , & ubique videbis tuz loco patris eite debec. Je' fornicarionis , id eft, idololatrie ve- Dux virginitatis med.) Gl uem Vir- go, & adolefcentula duxi. r ftigia. Quafi latro in folitudine. ) Qui fe- $. Numaquid iraféeris im pcrpetuum?) In dere folet, ut pretereuntes invadat. Verba funt Dei, que docent populum .A at Adi- Solebant olim meretrices juxta vias fibi dicere, ut ejus mifereatur. federe, ut viatores allicerent , ficut ui volunt eíffe verba Dei ftudcntis í de b'hamar legimus Genef. 38. 14. bi adulceram Synagogmp reconci- ä liare. - 3. Proäi?if& fgnt férlla 6c.) Scele- ribus tuis cclum claufifti , ne plueret. Es Hcura es, ) Ecce fimul atque Serotinus tnber. Qui cadere folet hgc, que modo dixi, locuta fueris , .] ineunte vere, ficut ftillz pluviarum quamvis multa mala feceris, poteris, 16.?' id. eft, prevalebis contra me; vinces jb fignificant pluviam , qux decidere fo- ac flectes me. le&£ in autumno ; his enim duobus iNofter [Interpres pre- det temporibus pluvia efít maxime ne- teritum , porzift; , pofuit pro tuturo. WMel] fententia eft : Écce dixifti, nein- ceílaria. pe» Neguaquam faciam , cap. przced, Frons mulieris. ) Alladit ad inere- o tricum impudentiam , que nomen n. 25. & prout dixifti, fic etiam fe- a non tantum cellis fuis in tornice, fed cili, & facis, & potuifti, & potes adhuc tantum fcelus admittere ? Iu'e & fronti infcribebant, ut fecit pur- fl 6. Averfatrix.) Rebellis. purata meretrix Dabylon, Apoc. 17.5. »4' J - b - *PROPHET. JEREMIE quid vidifti, quae fecerit averfatrix Ifrae]? abiit fibimet fu- ï" per omnem montem excelfum, & fub omni ligno frondofo , (cient & fornicata eft 1bi. i 16. 7. Et dixi , cum feciffet h cec Omnia : Ad- me revertere : qiebu Et vidit praevaricatrix foror ejus Tuda. & non eft reverfa. ti Do - . $. Quia pro eo, quod moechata effet averfatrix lfrael , di- tür 1l mififfem eam, & dediffem ei libellum repudii, & non timuit E prevaricatrix Juda for ipfa. Qr ejus, & abiit, & fornicata eft etiam COngl j. Et facilitate fornicationis fuve contaminavi Terif t terram , & fimi. moechata eft cum lapide & ligno. ^ Io. Et in omnibus his non eft reverfa ad me prævaficatrix I$ frmu) foror ejus Juda in toto cordefuo,fed in mendacio, ait Dominus. i ir. Et dixit Dominus ad me : Juftificavit animam fuam a- verfatrix Ifrael, comparatione preevaricatricis Juda. t 12. Vade , & clama fermones iftos contra Aquilonem , & t Hebr dices : Revertere averfatrix Ifrael , ait Dominus, & non a- bent : v Vr s vertam faciem meam avobis, quiàa ego fanttus fum, dicit Do- minus , & non iraícar in perpetuum. Vler, dis; h I3. Verumtamen fcito iniquitatem tuam, quia in Dominum t He Deum tuum preevaricata es, & difperfifti vias tuas alienis fub Ugr omni ligno frondofo , & vocem meam non audifti , ait Do- titum minus. E t Qio r 14. Convertimini filii revertentes , dic it- Dominus , qüia' feiinqu; id ef, ego vir velter , & afiumam vos, unum de civitate, & duos T. 1 lr'q;;;'; , de Acognatione, & introducam Voslin Sion. Eu 5 IS. Et [ Abiit fitmer.) Quoäu*n fua eupido, Noz 4vertkm faciem mtam & "vobíe.) lts vy & libido ducebat. l Non irafcar , fed placabor. Dio EFacilitate fornimfionin) Proni- Quia fanBus. ego [im.) In Hebr. eft, e Ecd tate ad idololatriam. quoniam mifericors-ego . fum. Quod 16 .10. Merdacio.) Ficte, ac fimulate. etiam habent LXX... UT OYI. Jwffifitauit amimam [uam.) Mi- I3. Sc/ro.) Agnöfce, confitere, & Uten nus peccavit comparatione Judz. Sic deteftare. Citqne Ezech. 16. 51* Samaféía distdium pec- Diþfrjfi Vias Inas 4/:'enio';) Huc pl caterem ruorum nou peceavtr, fed wici- illucque difcurrifti ad quezrendos Deos Cenr i ffi eam feelevibus ts & jufizfcaffs fas . alienos; vel 4/fpezfiffi v;as zuas , idem ad p rores iua& dm Omhibus abominmationióus eft, ac divififti pedes tuos, aut crura Vferri tuis , quas operata es. tua alienis, id eft idolis, vide Ezech. Ditet I6. 25. j P I2. Comtra Aquilonem. ) Ad decem Ng,, "Tribus captivas in. Affyria, que ter- 14. Cenvertimisi. Mb idololatria. ; eeac r& fancte eft Aquilonaris. Iilif' rtk'ver:mte:) Flit rebelles, ut quu i [] CQA s U'T I , 255 L fu- Ys. Ft äääo vobis 9[0, paftores jüxta cor meum : & pafcent VOS fcientia, & do&rina. I6. Cumque multp 3l licati fueritis , & cf,eväritis in terra in d diebus illisj ait Dominus, non dicent ultra: Arca teftamen- di ti Domini, neque afcendet fu per cor, neque recordabun- tur ilius: nec vifitabitur, nec fiet ultra. s QUuit ELaff] 17. In tempore illo vocabunt Jeru(alem folium Domini, & congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine Domini in Jerufalem , & non ambulabunt poft pravitatem cordis fui pef- ,€ fimi. 18. In diebus illisibit domus Juda ad domum ifräel, & venient UIX 1U5, fimul de terra Aquilonis, ad terram, quam dedi patribus veftris. [ à* - : Quomodo ponam te.in filios, & tri- 19- Ego autem dixi X biam ex Hebrzo aliqui vertunt.. LXX. ha- ,Ü trareut. acciperent , . vel ut beneficia impe- r 1d bent: revertizuini filià apoffata. Vir veffer.) Mlaritus, aut daminus Nec ffet nltra. ) Arca, aut quid fi- ) vefter, aut ego poffedi vos, quia mei mile legale. eftis ; hec enim omnia fienificare po- 17. Jerufalem. E;cclefiam intelligit, um teft Hebraicum , *n9y3 exbatrbs. ubi Deus habet folium fuum, id eü? fub | Unnm de crvitate, €$c.) 9i velunus regnat, tantum veftrum in. civitate fuerit , & Cangrcgkäzmar ad eam.) Q uia omnes Do duo tantum in cogicatione una , non gentes ad Eccleüam Catholicain ven- zelinquam illos, fed reducam in 5ion, ture erant. id eft, ad Ecclefiam Catholicam , ut In nomine Domimi.) Quo bepti- luia zande erant. uos lfa. 10. o1.. Reliquia convertentur , rt- Itanie inquam ja4cob ad Deum forterm. In Jeruf alem.) " Habitatis. * J5. Daéto vobis peflores juxta cor .139- Hbst domaus Tuda ad domum Yfrael.Yy D menm,. ) Bonos, non quales popu- Non erit diffenfio inter Judam , & lus vult , fed quales ego videtur decem tribus; fed omnes fublatis ini- 73 Apoftolos intelli micitiis ad Ecclefiam Catholicam ve- de Eeclefia. : gere ; fn:n fermo eft nient. " dl « 16. Nen dicent ultra: Av teflamen- Venient fenzl de te rrä : Aäwilanis. ) ;0d ti,.6:.) 'Non jactabunt legis Moyfai- De Aiï'y ria, in quam olim fuerant abducti. ce ceremonias ; per arcam enim omnes ,& ceremonias inrelligit, ficut per tem- Ad terram, quam dedi patribus ve- plum infra. c. 7. n. WVel non di- ffris.) Alludit ad. reditum ex Baby- Hac cent ultra Arca . b ei-precedet nos lone ín Judzam, fed Ecclefiam in- )e05 ad przlium; folebat enim in caítra telligit, que per terram illam promif- jem afferri , prefentioris prefidii caufa, ut fionis adumbrabatur. a patet ex I. Reg. 4. 4. & aliis locis. .I9. Ego 4atem dix!, 65':) Ego co- d Neque a[cendet [zper cor. ) : Nemo gitavi , qua ratione ponerem te in de ea cogitabit. numero filiorum meorum , quomodo 4 Neque vifitabitur.) Solebant enim de te bene mererer, tanquam pater de filiis. u &rcam adire , ut refponfum a peo e [ 4 aR 256' PROPHET. JEREMIZ buam tibi terram defiderabilem, haereditatem praeclaram exer- citaum Gentium? Et dixi: Patrem voc * ;bis me, & poft me pri ingredi non ceffabis. £l i 20. Sed quomodo fi contemnat mulier amatorem fuum , fic jn contempfit me domus Ifrael , dicit Dominus. 2o1. Vox in viis audita eft ) ploratus , & ululatus filiorum lírael , quoniam iniquam fecerunt viam fuam , obliti funt Domini Dei fui. 523. Convertimini filii i*evertentes , & fenabo averfiones l SI veftras. Ecce nos venimus dd te, Tu enim es Dominus Deus nofter. ZI- if JH 23. Vere men daces erant colles, & multitudo montium, ve- :;' ^.L re in Domino Deo noftro falus Ifrael. 24. Confufio comedit laborem patrum noftrorum ab ado- yae f lefcentia noftra, greges eorum, & armenta eorum, filios eo- N vell AU i rum, & filias eorum. 25. Dormiemus in confufione noftra , & operiet os igno- gredi minia noftra, quoniam Domino Deo noitro peccavimus nos, quie & patres noftri, ab adoleícen:ia noftra ufque ad diem hanc; ^ - TY ! gY ài 47 01*1;ini Dei nofii. : U &»non audivimus VOCet CAPUT IS[ Hareditatem praclaram exercirusm Saxabo av« "frozes veffvas, ) Conndo- Geniiuz.) Vaciendo, ut terra, & he- uns, nabo vobDis omnes preteritas rebcl- 4l reditas tua ferax elfet iortiffimarum, liones veftras. meamn belicofiffimarum , & nuimerofiffima- Ecce no$ venim : rum Gentium : vel ut Gentes ad te nos venimus. u5 , &'c.) Dicite: ecce hum maximo numero confluerent ,. quafi 23. Mendaces erant colles.^) IMenda- 0fe exercitus ,/& tua facra fufciperent. N ces, G falfi dii , quos hactenus fuper &i E? dixi Patrem. vocabá me, UC.) colles adoravimus. eirz Et putavi te mihi adhzfuram; patrem me appellaturam , & me fecuturam, 24. Cosfuffo.) Calamitas confufio- non autem idola. nem pecc.torum afferens. ls à 148 QO. Sed quomodo , &c. ) Cum ego Comedit laborem patrum moflrorum hec cogitarem, & facerem, me con- 4b adolefcentia. ) Jam inde a pueritia D& | noftra experimur, fruftra patres no- Paj tempfifti, üt mulier fuperba amato- . rem fuum. . ftros laborare ; omnia eniin illis ma- p 21. Vox i vis, 6c,) Significat Ju- le fuccedunt , hv cefferunt. quia a Domino. dif- &i | deos variis viis difperfos flere. fuam calamitatem, quia a Deo difcefferunt. Q5. Dormiemus 12 confufrone nä/zzra.) l 22. Reverteutes. ) Rebelles, ut fu- In miferiis noftris moriemur. tunc | tecef pra num. I4. l; C m æ*;& * æ* ***' 257 | exet— CAPUT IV. o me Promittit Dominus veniam , ff f uere comvertant , €? corde cir- 1. fic eumcidaut , comminando gravia mala fi in malis perfifant : qua- propier luget Propbeta *videns terram .devaflandam , & orum in folitudinem redigendam , ita tamen u non ! funt fiat. confuminatio, f'ones 1. Q'I reverteris Ifrael, ait Dominus, ad me convertere: fi ab- Deus ftuleris offendicula tua a facie mea, non commoveberis. 2. Et'jurabis, vivit Dominus in veritate, & in judicio, & 1 Ye in juftitia , & benedicent eum Gentes , ipfumque lIaudabunt. 3. Hsec enim dicit Dominus viro Juda, (1) & Jerufalem, * No- Ofex- IOo.I2- ado vate nobis novale, & nolite ferere fuper fpinas. $ £0 4. Circumcidimini Domino , & auferte praeputia cordium veltrorum, viri Juda : & habitatores Jerufalem, ne forte e- QTO grediatur ut ignis indignatio mea, & fuccendatur, & non fit, 105 fn. qui extinguat, propter mgïitiam cogitati-onum veftraru T $. An- (r) Et Jeruíalem. — Le eaze. Sixz. degitur ; ( hegbitatori Jerufalem. UT reverteris. ) Eff fatutum ;. fi Benedicent eumn Gentes,Gtc.) Vf,id'en te$s. E-Sr quantam bonorum copiam. nobis füp- ydo- peccata. tua. ,. & idola defe- zueris.. peditet , Deum : benedicent, vel bene- dd- - me comvertere, ) In gratfam dicent populunv Ifraef , videntes , quam fit pius, religiofus, (& tenax [2 meam redibis; nam in Hebrzo eft futurum. divinz- legis. Offendicula.y Peccata, idola. g« Novate vwolit nevale.) INowales Mi« Nonm commovtberi:.) NNon duceris m, dicuntur agri, qui-uno anno, aut plu- sibus vacui relicti- funt. ,. de no- jpet eaptivitatem , qu tibi impendet : im Hebrzo eft, emigra£rs. vo: profcinduntur aratro, & feruntur. Qu E jäufrtäi—: vocvivif Damikw.ï Non Hac igitur novalis allegoriz hortatur,. fio eoles alium: Deum, quam Dominum; ut evülfis per penitentiam idololatriz,, m fepe juramentum ponitur pro cultu & peccitorum fpinis., verum. Dei cul- Dei, quia pars eft cultus Divini. Sic tum. ferant.. ritià Pfal 62. 19.. Laudabuntzr omnes , qui Nolte fereve. fuper: finar. j Serert 10 fid* jerant ia eo. Vide ibi dicta. fuper fpinas eft , non: ex anímo , fed. Ip veritate.) Cavendo, ne juramen- verbis tantum , & externis ceremoniis: ( &iuim fit mendaz. ad Deum:. converti,, & non profciffo,. de judicie.Y N fit incautum , fed & per poenitentiam: preparato cordis: w) tunc tantum adhibeatur, cum fuerit dcro legem Dei velle fufcipere. neceífe. 4- Circumcidimini Domins.) ld eff, animo , ut ftatim explicat, intrinfecus, €camus. In juffitia. ) Ne cui jurando: no- & non extrinfecus ; quia gnizn Domi- Kk Biä/.- rum COW; MänaGhrwv z.: p'e' - 258 PROPHE T. [EREMI.E $. Annuntiate in Juda , & in Terufalem auditum facite; lo- n quimini, & canite tüba in terra, clamate fortiter, & dicite: jutia Congregamini, & ingrediamur civitates munitas. d 6. Levate fignum in Sion. Confortamini , nolite ftare , veloc Supra E * quia malum ego adduco ab Aquilone, & contritionem ma- : ? 1. 14. g8nam. qui 7. Afcendit leo d e cubili fuo, & preedo Gentium fe leva- I5 vit: egreffus eft de loco fuo, ut ponat terram tuam in foli- lum ( tudinem: civitates tuae vaftabuntur, remanentes abíque ha- 16 * bitatore. des v 8, Super hoc accingite vos ciliciis , plangite, & ululate, VoCCT quia non eft avería ira furoris Domini ( 1) a nobis. !« 9. Et erit in die illa, dicit Dominus: Peribit cor regis,. & qua i cor principum , & obftupefcent facerdo - ) fternabuntur. tcs, & propheta con- & ml Io. Et dixi: Heu , heu, heu, Domine Deus ergone dece- pifti populum íftum , & Jeruíalem, dicens: Pax erit vobis, & * ecce pervenit gladius ufque ad animam ? D): qui p 11. In tempore illo dicetur populo huic, & Jerufalem: ven- gnifc tus urens in viis , quze funt in deferto vize filize populi mei , J j ] non ad ventilandum , & ad purgandum. I2. Spi- Quod lii ta 5v a vobis. hoc'efl Nm (I) A nobis. lm edit Sixr. legïttfr nus animum videt, circumcidi Domi- deorum Regem, & pradonem Genrium, Ventus &i ( no idem eft, atque animo circumcidi. quia omnes vicinas gentes fpoliabat. Ventla Aujerte praputia.) Immunditias, & 9. Super boc.) Propterea. ltlens peccata cordium veftrorum. "Acctngite vos ciliciis.) Solebant enim Er fuccendatur.) Alludit ad fpinas, Judzi temporeluctus faccis fe induere, Ib ügr, qux faciliime flammam . concipiunt. quod Jacob nuntiata filii morte fecille fit ab Simile eft illud Ifa. 9. 18. f/»ccenfz eff legimus Gen. 37. 34- quaff ignis smpietas , veprem , in;« 9. Peribit cor Regis.) Reges, & Venigt vorabit. Principes , & Sacerdotes, & Prophe- E Y te animo pre timore confternabun- Ej & Anununtiate , Efc. ) Quia invitati ad Deum reverri noluerunt, captivi- tur, ita ut non pofílint juvare po- Tg7, tatem eis denuntiat; utiturque profo- pulum. à 31 Io. DecepzfHi.) Per falfos Prophe- L popeia Ducis, qui ingruente bello, tas decipi permififti, qui dicebant : Lr lQh dato tubz fiyno, jubet omnes in mu- nitas urbes confugere D! Pax,Pax, 65 non erat Pax, ut infra 4 6. 4b Aquilone. ) Ab Affyria, aut,; cap. 6. num. I4. Citüs a Babylone, unde hoftes venturi erant ; U/que ad anipsam. ) quue ad inti- 14 lihis ab Aquilone enim pandendum erat nobis inminet, ma, ufque ad amiflionem vitz, qu& omne malum , ut dixi fupra c. 1. n.I4- N l 7. [cendst ieo , 6c.) Leonzem meta- II. Dicetur populo butc , Efr) Nun- R tiabitur repentinus hoftis adventus , ln phorice vocat Nabuchodonofoz Chal- emv( "CAPU IV 239 Y 12. Spiritus plenus ex his veniet mihi, & nunc ego lo-cfïü»ar te: judicia mea cum eis, 13. Ecce quafi nubes afcendet, & quafi tempeftascurrus ejus, , velociores aquilis equi illius, vae nobis, quoniam vaftaü fumus. [là- 14. Lava a malitia cor tuum , Jerufalem, ut falva fias,. uf- quequo morabuntur in te cogitationes noxiae? L Vd- & notum facientis ido- 15. Vox enim annuntiantis a Dan, Oll* lum de monte Ephraim. - hi 16. (1) Dicite gentibus: Ecce auditum eft in ]ef'q falem cufto- des venire, de terra longinqua, & dare fuper eivitates Juda Ie, vocem íuam. 17. Quafi cuftodes a groril'ih fa&i fün't; fuper eam in gyro; )& uia me ad iracundiam provocavit, dicit Dominus. of :19. * Via tuce, & cogitationes tuce fecerunt haec tibi: ifta malitia tua , quia amara , quia tecigit cor tuum. * Sap. Md Kk^5* 19. Ven- L 3. ))& — (r) Dicite gentibus. I» Sixr. balerur: Concitate gentes. qui per ventum ommnia vaftantem fi- inde venturum efie primum nuntium d« nificatur. * adventus Regis Babylonis, fic infra nel, Via flia populi mei.) A deferto , per c. 9. 16. 4 Daw auditus efl fremirus p juod via eft ad filiam poepuli mei, equorum e "jus. ,V el etiam- fignifïca- hoc eft, ad Jerufalem.: tür occifionem, & exilium decem tri- "o Noen ad ventilandum , €$c. ) Non érit buum pro monitore efie debere Juda, ventus gratus, & utilis, qualis ille quz. merces idololatriam maneat. fIUfhy elle folet, quo arez purgantur, Notzm . fd;ien.ti.f 4dolum. ) Vexilla bat ventilantur ; fed perniciofus, & pe- Chaldzorum infignita idolo Bel; vel ftilens. $ intelligit ignera , quem colebant, & entit le- caftris preterebant. Alii per idolum (0Y2.. Spiritus plenu:. ) Spiritus p uerty nior, & vehementior , quam. fatis intelligunt idololatras, vel Regem Ba- «cille fit ad purgandum, aut ventilandum, bylonis, qui fe in ftatua adorandum propofuit, Dan. 3. $. LXX. habent: Dei verba. veniet in obfequium. meum : fu? t ennuniati: abecm, tf calamitatem. T. p Ex bis.) Miis deferti. 16. Dicite Gentilus. JOufcipit perfonam ibuid Loquar judicia.) Re ipfa illis often- nuntii, bellum publice enuntiantis. ) PO dam, ine jufte illos punire. Cuffodes.) :Milites, qui Regem Na- buchodonofor cuftodiunt , vel qui Je- 13. Quafi nubes.) " l'enebrofa, denfa, pl triftis, ac minax, rufalem obfidendo cuffodiunt, ne quis al Afcender.) Denfus, & acer exe poffit evadere. mffa citus Chaldeorum. .:r.- Dare .. . vocem. Clamare,& quafi leo- i4. U/'ä::&qtæ morabuntur ? ) Reti- nes, rügitum edere contra civitatesjuda. gtl mnebis in animo tuo cogitationes ini- P Quafi ceflodes agrorum.) Dum qüæ quitatis tuz ? Jerufalem obfident , & circumjectos IS. Vox emtm annuntiantis a Dan.) a'grds infident. Fi M Dan, & Ephraim erant inter Jerufa- 38. ia fH& 9- 'c. ) A&iones :»uwæ icus [ lem, & 3abylonem; propterea dicit, pravg. 26o PROPHET. JEREMIJE: rg. Ventrem meum , ventrem meum, doleo, fenfus cos . dis mei turbati funt in me, non tacebo, q us d uoniam vocem buc— s. cinsé audivit anima mea , clamorem preelii. 9 20. Contritio fuper contritionem vocata e ft, & vaftata eft q7. ! fed tar omnis terra , repente vafta: a funt taþern-acula mea ,*fu*bi.t? pelles meae. - ; .* 4j 1 cutusf 21. Ufque quo videbo fugientem , audiam vocem 'buccinæï 22. Quia ftultus populus meus me non cognovit , filii infi- 3b eo, : plentes funt j & vecordes fapientes funt, ut faciant mala, b:- t i ne autem facere nefcierunt. k s; 10j 23. Afpexi terram, & ecce vacua bes der f & non erat lux in eis. .eraþ, &,gihilï, & coelos; s » 24. Vidi montes, & ecce movebantur,'&-qmnes colles con- , q turbati funt. 1 los tuo: D 25.Intuitus fu animam recefhit, m j & non äfat homo, & omne volatile coeli r -- 26. Afpï puerpe Ifla malttia tua.) 'Scilicec fecit hoc. Tabernacula i2 e«.) Omnes agri va- Gu Quia amara, &fc.) Particula *5 Cós ftati funt, & qux in eis fiunt tento- quia, redundat per pleonafmum , & ria ex pellibus ad excubandum, ut Y ocdil fenfus eft: amara tua malitia cor mos eft paftorum. t dl 77 tuum, & anime tuz intima penetra- 2I. Fugientezm. ) Populum Judai- " vit; vel malitia in caufa fuit, ut, 53 cuimn. hi : mar , id eft; amarum hoc, id eft, ca- ; ;,Vocem buceime.) '"Tubas hoftiles. Velan, 25 lamitas hzc penetraverit ufque ad cor ^02. Quia ffulrus, &c. ) Refpondet tuum , fic dixit n. Io. pervenille gJa- Deus, quafi dicat ; tamdiu durabit, Q? pri dium ufque ad ànimam. qu amdiu' populus ide d 19. Ventrem menus doleo. ) Ex He- ïm'eus' me non co- gnoverit. v breo bene vertas, vifcera mea doleo, "93. 4f exi terram, 616.) 'Verba-funt 0 per angor intimis animi fenfibus. Loqui- Prophetz, dicentis fe animo , & fpi- & Cuk tur Propheta in Perfona Civitatis , ritu Prophetico vaftitatem terre u- E am exitium Íibi imminere animad- tolendar J vertentis. de vidül'e, p Ef ecce vacua erat , Cc. ) Allddic 7-8-,[4 Vocem buccimt. ) Advenientis exer- & Nïtu: citus. ad illud G enef. I. 9. Terra aurtemerar QO. Contritio fuper contritionem, ) imanis . 6 wacua, quafi dicat : vidi Qi, omnia adeo contufa, & » erturbata, Ti Malum ex malo, calamitas fuper ca- ut vetus illud Chaos re ! erre . vide- & tenà Jamitatem ; nam prius fame, deinde, bg ladio; vel prius obfidione, deinde rentur. Idem fignificat, quod fub- ditur : &f celes , €$ zonm erat ; tra- idq. captivitate afllictus eft populus. -gice enim infelicem Judez ftatum de- 3 Tum Vocata efl. ) Adducta eft a Deo, cribit. fignificat non cafu accidiffe , fed . di- NE?& v:na voluntate, $ic Pfal 104. 16. 25. Et non erat bomo.) Quia omnes pro ä'lm defife dicitur, & vocavsz famem [uper terram, pene homines in Judea a Chaldeis 29 CA-PUT IV.^ 261 Cf 46. Afpexï; & ecce Carmelus defertus , & omnes urbes buc- ejus deítru&tze funt | & facie meini , & afaci iree furoris ejus. e. eft 27. Hvec eni m dicit D-ominuä. . Deferta erit omnis terra, ]bito i fed tamen confummationem non faciam, 28. Lugebit terra, & moerebunt coeli defüper: eo quod lo- 'gnæ. cutus fum , cogitayi , & non poenit qit me, nec averfus fum if ab eo. b2 29. A voce equitis & mittentis fagittam , fugit omnis civi- tàs: ingreffi funt ardua, & aícenderunt rupes, univerfa& ur- Joy bes dereli£tee funt, & non habitat in eis homo.. 30. Tu autem vaftata quid facies? cum veftieris te cocci- COl« no, cum ornata fueris menili aureo, & pinxeris ftibio ocu- los tuos, fruftra componeris: contempferunt te amatores ;uig 4 li animam tuam quaerent. * 31 Vocem enim quafi parturi entis au—divi, anguílias ut n intermorientis , expandentifque pre' d puerperz: Vox fili& Sio L ma- Kk 3 r Ya« [ (j vel occifi, vel abducti funt, aut fa- advenientis «equitïs , & fagitarii : eft TR a delapit. fingulare pro plurali. Omne "velatile eeli receffr fge. ) LXX. uda- legre/fr funt ardua. ) Ardua mon- habent : &$ omaia volatila cml pa- tium, & filvarum. In Hebrzo eft: /s vebant. denfftates. LX X. im fheluncas, $ 26. Carmelus.) Fertiliffima Regio , g0. T» aurem.) Jexufalem. onddt quz prius frequentiflime habitabatur. Quid facies ? ) Nam remedium , abity Vide dicta fupra c. 2. n.7. quod tibi profuturum putabas, nihil j « proderit ; nempe, quod te induas 27. Confummationem wop faciam. ) coccino, & monili aureo, quod pin- Non penitus terram perdam, quia in futit ea Chaldzi aliquos relinquent. ad eam gas ftibio oculos tuos. Q colendam, & quia Judzi captivi poft Pinxerts flib10, &6.) Vide Lib. 4. ; Jv Re. 9. 30. ubi hoc explicatum eft. feptuaginta annos patriz reftituentur. Fraufíra componeris.) In Hebr. fw- Q9. Lwgebut torra.) lerrafqualore, cabis :e. ]]udiü & folitudine lugere videbitur.. Cx merebunt.) Judzis afflitis, & Amatores 15i.) Externe Gentes, TA maxime vero Chaldzi, uorum ami- yidi morrentibus, cclum videbitur tri he citiam fibi conciliabant j pat, & tenebricofum. do idola eorum. ud.æ-i colen- vide Eo quod locutus [um , &c. ) Quia, u jdquid dixi, aut cogitavi me fa- Animan tuam quarent.) Vitam tuam füb^ d quzrent, ut perdant. t urum , faciam , nec me poenitebit. j de Neque avefüs [um. ) Prateritum I. Vocem enim quaff parturientis , jyro futuro, non avertar, id eít, non €6c.) Verba funt Prophetze , dicentis defiftim a. meo propofito. fe jam animo audire vocem Civitatis m jiol 29. 44 vece equits.) Audita fama fus, quafi vocem parturientis. 265 PROPHE T. jEREMIE "7 manus fuas: vae mihi, q H fe€tos. uia de.fecit anima mea propter inter- fnore CAPUT V. hi, f &l Dominus inw?erukzlem quarit virum juflum , ut illi mifereatur : favit fed tam plebs quam optimates in pravitatibus fuis, & idololatria, egref indurati [unt , ? effuft, ideo comninatur eis vaflationem ab ex- VariCa draneo pop ulo, eo quod ] v ceci., & furdi fa&li fint , ?on tamen ujque ad confummationem. quleru & mo rcuite vias Jerufalem , & afpicite , & confïde;ate, & 1. CI $1 quzerite in plateis ejus, an inveniatis virum facientem judicium, & quserentem fidem: & propitius ero ei. a W l 2. Quod fi eiam , vivit Dominus, dixerint : & hoc falfo X jurabunt. - . Bente 3. Domi ne, oculi tui refpiciuht fidem: percuffifti eos , & Jo qutem non doluerunt: attrivifti eos, & renuerunt accipere diícipli- nam, induraverunt facies fuas füpra petram, & noluerunt Domi EE reverti. 4. Ego autem dixi: Forfitan pauperes f fu Hi /'r, | funt,: & ftulti; ign& & & rantes viam Domini, judiciqm Dei fui. * 4 $. Ibo; Curfr 3Dth Puerpera.) N ox Hebraica, & Chal- 2. Qnod fi etiam, vrvit Domtzius, 6 c.) p | daica fignificat eam , que primo pa- Sententia eít , aut per Deos falfos Cütew rit, atque iGeo cum maximo dolore, jJurant, aut fi per verum Deum ju- Vi idem expreiferunt LXX. qui habent : rant, falfo jurant; adeo illius numen contemnunt. Ugtl m wew:rosroxäo'qg, premtpara. 61 Expandentis manus [nas.) Ad pre- 3- Refpiant fídem.) Re&um judi- & $n bendum auxilium. cium, quafi dicat: non fine caufa il« Vil v los punis ; oculi enim tui vident uni- Propter imterfeülos, ) Dum wideo lgyy multritidinem filiorum meorum inter- uscujusque. merita, As &Percu-yfjli e0s., €f mom doeluermnt. ) mafar ll; fectozum. in Hebraico eft: proprer Hippocratis aphorifmus eft : ewz cor- h enterfeclores , id eft, metu hoftium. - pm egrum, vcl affiitium [uas plagas, vel ho I. Fjl4cdentem jwdicium.) Id, quod mcxd n rectum , & juftum eft. delores non [entit , certum eff. ffgnumy Tàty uke vaexiem agrobare. Pad Qu&reptem frdem. ) Servantem Hde.tn "ccrpere dlfc'ip/t'nam.) Ex' tribula- Vl Deo, & hominibus. tione proficere , mores emendando. Cv Et pro;itius ero ej.) Parcam Jeru- [ ET falem, fi vel wnus in ea juftus inve- Indaraverunt facies fuas , 6:.) Im- bucho pudentes fuerunt. Wt l) ! niatur; vel eft hyperbole ,. nt fenfus fit. Revery,) À mala, quäm infiftunt, 7) 1 vel pauci jufli inveniantur, Ya1à vel fi vir aliquis inveniatur infignis 4. Ferfrram pauperexs fz lsj Qya Q fanctitatis. nt , Ef feulti.) Went r ld eft, plebeji, & fimplices. UP - 263 RT. s. Ibo igitur ad optimates , & loquar eis, ipfi enim co- gnoverunt viam Domini , judicium Dei fui , & ecce magis hi, fimul confregerunt jugum, ruperunt vincula. " 6. Idcirco perculfit eos leo de fylva, lupus ad vefperam va- ftavit eos, pardus vigilans fuper civitates eorum: omnis, qui lil o egreffus fuerit ex eis, capietur: quia multiplicat&e funt prae- varicationes eorum, confortata funt averfiones eorum. 7. Super quo propitius tibi effe potero ? filii tui dereli- querunt me, & jurant in his, qui non funt dii : faturavi eos, & moechati funt, & in domo meretricis luxuriabantur. [ 8. Equi amatores, & emiffarii fa€ti funt g Uzïusquisque Ezec. ad uxorem proximi fui hinniebat. 22.11. |fo 9. Num L quid fuper his non vifitabo , dicit lgofninus? & in gente tali non ulcifcetur anima mea? Ao. Afcendite muros ejus , & diffipate , confummationem r pl autem nolite facere : auferte propagines ejus, quia non funt nt Domini. ir. Pre- . Judicium De:fui.)Legem Divinam. do ? Juftitia enim a me poftulat, ut n Hi fimul.) lpfi quoque, quemadmo- te graviter puniam. dum & pauperes. Frliitui.) Civestui; alloquitur enim Confregerunt jzgym.) Difcefferunt Jerufalem. . [50 a Dei obedientia, frequens eft meta- lp hi, qui nom fanut Dii d ) Per phora defumpta a bobus jugum ex- Idola. jn) cutientibus. Sarttravi €0s. ) Abundantia bono- lfos rum omnium. ]U- Viscenla.) Vunes, quibus boves ad nel jugum alligantur. Maecbati funt.) Scortando , & adul- 6. Leo de filua.) Nabuchodonofor terando peccaverunt ; non enim fu- ex Syria , quafi filva, & Libano fil- mitur hoc loco pro idololatria , ut ydi vofo veniens. T patet ex fequentibus. il Lupus ad vefheram.) Lupus vefpär- 9. Equi amatores.) | In libidine fer- tinus, aut nocturnus , qui in tenebris ventes , ut equi. gralfari folet. Intelligit eundem Na- Emiffarii.) Qui admiffurz ferviunt. vl) (tr» buchodonofor, qui leo dicitur ob fe- Italice appellamus /22/oz; ; in hac enim m rociam, lupus ob avaritiam , & vo- i fignificatione Emiffarii vocem ufurpat racitatem. nofter interpres , quod hujusmodi jth Pardus vigilans , &fc.) Obfervans equijhuc illuc emittantur ad eos, qui ]t civitates Judzorum, eas obfidendo, ex equabus fuis fobolem | expetunt. ut nemo egredi poffit, eundem Na- In Hebrzo eft: U eguus paffus. mane , buchodonofor intelligit , qui fzvus, fíc quisque aliena uxort adhisniunt. (t« ut parcus. Pof cibi faturitatem eft impetus ad libidinem. "" Confortat& [umt awev[ones. eorum.) Invaluerunt eorum rebelliones, vehe- 9. Noez viffzabe.) Non puniam. menter contra rebellirunt. . I10. 4fcendite muros ejus. ) Id eft, ) q- Super quo ? ) In quo? quomo- Jerufalem , ïOquitur in perfona Du- . 264 PROPHET. JEREMIZ/E 1I. Pravaricatione enim przavaricata eft in me ddmu:s » lírael,. & domus [Juda, ait Dominus. noft 12. Negaverunt Dominum , & dixerunt: non eft ipfe, ne- feni que veniet fuper nos malum: faf 3 gladium: & fämem non vide- bimus. E C I3. Prophetze fuerunt in ventum—löcuti, & refponfum kn:on à., fuit in eis: heec ergo evenient illis. 21 14. H&c dicit Dominus Deus exercituum : Quia locuti 0cu 9) -s eftis verbum iftud , ecce ego do verba mea in ore tuo in ignem, & populum iftum in liga, & vorabit eos. f0 1$. Ecce egzo adducam fuper vos gentem de longinquo do- fett mus I(rael,ait Dominus: gentem robuftam , gentem antiquams Ton gentem, cujus ignorabis lingua bun uatur. m , nec intelliges, quidklo- 16. Pharetra ejus quafi fepulchrum päete:ns, univerfi fortes. af 17. Et comedet fegetes tuas, & panem tuum : devorabit Al filios tuos, & filias tuas, comedet gregem tuum , & armenta D« tua, comedet vineam tuam , & ficum tuam , & conteret ur- tinag bes munitas tuas, in quibus tu habes fiduciam, gladio, tem : 18. Verumtamen in diebus illis, ait Dominus, non faciam vos in confíummationem. Ára: I9. e1'-»'—(21103 10 fau I4« Ecre ego do verba mea, 9c.) cis imperantis , Lit ]erufalexin funditus evertatur. Faciám, utqu& ego per te loquar, Coufummationem autem nolite fd::ere.) efficacia fint, ut ignis , & ut evcniant Nolire Judzos penitus extinzuere, ut omnia mala , que iliis predixi , & xeliquix falvz fiant, ut. promufi l quafi ligna confumant eos.. Dir Qt.lo.. liite 20. fic fup. c- 4. n. 27- 15 Geztezm de longinqua..) Qþuæ' Aujerte propacines ejus.) Nolite ra- lonze diftat a domo 1fi [oj rae] , nempe Es Chaldzos. N BN K dicitus populum extirpare, 1;-& propa- gines tantum tollite. Gentem amtiquam.) *Ankiquifïïmthh- lUq t -ia non j;;nt Doiini. ) Gue non enim erat Chaldeorum Regnum con- QUS funt Domini ; impios nimirum Judzos, ftitatum , ut. nonnulli putant , a INem- R; rod paulo poft diluvium. Iu qui idola fe&antar , & libidinem. II- Prévarmcationt enim pravarica- 16. Quaft fepulcbrum pateus.) Qu 24. ) MWalde przevaricata , frequens gens adeo perita eft in jaciendis fa- il Hebraifmus. gittis , ut quot. habet tela in pharetra, 05 I2. Noz eff i»fe-) Deus. tot homines fe interfe(turam fciat, ita / V0s 1 Neque veuiot [uper mos melmm . 6:) ut pharetra fepulchrum , fagitte ho- f Dect Ut nobis minatur per Prophetas mines mortui efle videantur. QKH 1G 13- Fuerumt Va "emtwm.) Putarunt 19. Nonm factam vos in confummatie- uy yana eiie dicta Prophetarum, ut ventus. zem.) lNon penitus abolebo vos, vide , fup. n. Io- Refj ax/um.) De o;aculum. lii N CABU-T-V 265 n * Quod fi dixeritis: Quare fecit nobis Dominus Deus *Infra nofcer heec omnia ? dices ad eos : Sicut dereliquiflis me, & 16.1o. ne- ferviftis deo alieno in terra veftra, fic fervietis alienis in ter- ide- $a non veftra. 20. Annuntiate hoc domui Jacob, & auditum ;tamte in ïu« o da, dicentes : 21. Audi popule ftulte, qui non habes cor : qui habentes u oculos, non videtis: & aures, & non auditis. 0 18 22. Me ergo non timebitis ; ait Dominus: & a facie mea non dolebitis? Qui pofui arenam terminum mari, praeceptum do- fempiternum , quoG non praeteribit, & commovebuntur, & a, non poterunt , & intumeícent fluCctus ejus , & non t:anfi. lo- bunt illüd : 23. POpulo autem huic fa&um eft cor mcredulum & ex- te$, afperans, receflerunt , & abierunt. db 24. Et non dixerunt in. corde fuo : Metuamus Dominum nta Deum noftrum, qui dat nobis pluviam temporaneam, & fero- u tinam in tempore fuo, plemtudlnem annusa meHïs cuftodlen-v tem nobis. At 25. Iniquitates veftræ declinaverunt haec, & peccata ve- ftra prohzonerunt bonum a vobis. uod 26. Quia inventi funt in populo meo impii infidiantes qua- — n fi aucupes , laqueos ponentes, & pedlcas ad capiendos viros, ) gf 27. Si- n uldnt QO. -damnun. 4/8) O P*roghetæ Nen poter Wz. ) Tranfilire anes con- Dogiui 74c5-) Duabus tribubus hec ftitutos. dicite. Vide fequenna 23. Exa[perans) Provocans me ad Qug Et audtt z* facite in Juda.) Videtur Lracundmm mpe hic idem effe. [uda,, & domus Jacob ; Rc"qäferz/,n! 5 cfc A Domino. quntur enim Pmphem duabus tri- 24. Mefmamus. ) Revere amur, cO- nUit bubus, non autem alüis decem, quæ lamus. cort jam pridem in Alfyriam abdu&æ tue- Fiyviam tesnporautamy 69 j?rotm;m» y lu- rant. Vide dicta fupri p x 21l. g nom habes cor, &c. ) Sen- Plenitudinem amnwa weffis, &c. ) "n fum, mentem, fapmntlam Qui. meffem mt.'egram & abïmdan- J tem confervat in commodum noftrum, ettdy Q2. 4 fd[lf Uvea xom doflebztts ?) Non vos peenitebit non reverebumini con- 2£. Declinaver unt bec. ) ÁAverterunt tà fpectum meum,, non- me £ormidabitis.? ftatim pluvidm, &.metffem a vobis. ho haldzus. habet ngs. cOntremifceris ? 25. Infd;d;zf'e:) BPer ufuras, & LXX A507m rmidabitis. ? alias malas, & dolofas artes wraiïm—w t Conuncvebunsiur. Fluiuas maris. tes,, & injufta Jucra cap tantes- vt DBsll. eum . Com. Menocb. T. V. Li / 256 *PRöP'HE T,. JEREMIJA vexil 27; Sicut decipula plena avibus, fic domus äcrum p]&næ dolo, ideo magoitcaü funt, & ditati. £ magnf 28. Incraííai! funt , & impinguau , & praeterierunt fermo-- j * Caufam viduse non judicaverunt, cau- L& *Iie nes meos peffime. I.253.fam pupilli nom direxerunt, & judicium pauperum non ju- tor à 4 P Zach. dicaverunt. 9. I0. 29. Numquid fuper' his non vifitabo, dicit Dominus? aut mus i fuper gentem hujufcemodi non ulcifcetur anima mea. giores 3o. Stupor, & mirabilia fatta funt in terra. 31. Prophetae prophetabant mendacium , & face;rdoteS ap- eus plaudebant manibus fuis, & populus meus dilexit talia, quid é( igitur fiet in noviffimo ejus. - &is. fitat10 CAPUT VL Cs u Predicitur. calamitas , ac va[titas. Sferofolymorum ab Z[yrüs ; Bilir . eo quod contempferint legem Domini , nec audire «ooluerint. incre- Boj mhs er pationes ; fed omnes, C? potij]mum primates, prophete , ac [a- D cerdotes aroaritia, ac dolo fluduerint, ideoque & ipfos €? eorum [a- alloquirt labitant -€rificia Deus abjicit , jubet ergo propbeta eos lugere , quo- tent de "iam purga(i conflatorio tion potuerunt. tntes, iola, ^XOnfortamini filii Benjamin in medio Teru(alem , & in li T]?l I.(/ levate 'Thecua clangite buccina , & fupel/r Bethacarem vexil- vicum f OY judicaverunt, nec pupilis jus fuum Antem. 97. Sicur decipula.) Decipulam vo- reddiderunt. C/;ill ?j cat cavéam aucupum, in qua ipfi coi- locant aves cicures, ut alias fua fpe- 29. Nen vifitabe.) INon puniam. tibi cla cie, & cantu alliciant , quafi dicat : O. Stupor , € mtrabilis.) In Mebr. t ad verbum , /fupor, E5 turpitudo, id Hj'ä, & k ficut decipula aucupum plena eft avi- eft, res ftapenda, & indigna , que 00l in bus, tum decipientibus, tum deceptis; i ita domus Judxorum plenz funt dolo, credatur ob turpitudinem. äralï*g. ufüris, & fraudibus , itemque bonis La terra.) In Judza. khum ( SI. 4ppiemdebanz.) Mpprobabant, EU per ufuras, & fraudes partis. Magniffcati) Aucti divitiis. qua dicebantur a Prophetis. Talia.) Mendacia. 4 B Ef!kga 29.- Incraffat;.) Ditati. Qzuid 4gitur fief im uoviff. 1makeju/s ?) ( Prarerierunt [ermones meos pejfime-) Quis erit finis, qux merces tantorum V.",*.;iü Violaverunt mandata mea fceleratif- fcelerum ? - u fimis moribus fuis. a f Onfort,zmini 27 'Beni;zmirz.) i t Non judicaverunt.) Jufte, aut etiam PU. Loquitur ,-ac fi hoftes jam eas audire contempferunc. adeffent, ut obfiderent lerufalem, & 1 9 ac fi Düx cives hortaretur ad £ortiter ÁTnj Noz dire'xerurzt.) LXX. zoz jmli- Jentis, caverunt judicium. pupili , xe&te non pugnandum., tefft*tnr1 N L CAPUT' VL 267 Ib vexillum, quia malum vifum eft ab Aquilone, & con tri:io magna. . l0« 2. Speciofa, & delicatee affimilavi filiam Sion: QU , 3.Ad eamvenient paftores,& greges eorum fixerunt in ea ten- u toria in circuitu, pafcet unusquisque eos, qui fub manu fua funt. 4. San£tificate fuper eam bellum , confurgite, & afcenda- Ut mus in meridie: vae nobis, quia decl giores fattae funt umbrae vefperi. inavit dies, quxia lon- D& i OUE gke, & afcendaMíus in no&te, & diffipemus /domos 2* ejus. ud 6. uia haec dicit Dominus- exercituum [ e Caedite lignum . ejus, & fundite circa Jerufalem aggerem : hec eft civ ; 1 tas vi- fitationis) omais calumnia ii ) medio ejus. Ll2 T. Sicut l, Fils Bemjamis.) Nominat potius jerufalem- facile capiendam. Vel T Benjamin, quam Judam, quia Jere- per fpeciofam intelligit optimarn ter- mias erat ex Ánathoth, vico Benja- ram pafcuam, quo paftores cam ma- li min, unde cives fuos alloquitur. — Vel r & nis gregibus convenire folent. i alloquitur Benjamitas Hierofolymis 3. Pafres.) TP4ffores vocat Duces habitantes, ut agros fuos, & villas Chaldeorum, & zrezes exexcitus. irent defenfum contra hoftes adven- tantes. Pajcet, €fc.) Satiabit fpoliis fuos Signifïcat hzc omnia fore milites; vel »4/ze£ fimpliciter pofitum inutilia. - eft pro regzz. In Hebrzo eft: Pefcez [l I5 Thecua)) 'lhecuam ait D. Hier. uUTiuiquisome m [oco fa. jat vicum fuifle in monte fituin, duode- 4- Sanüdfcate f'aper eam bellum. ) xl cim millibus pafíuum ab Jerufalem di- Solemni ritu, ac publico bellum in- ftantém. qui dicite contra Judzos; funt enim ver- Clangite buccina.) In '"Yhecua jubet ba Chaldeorum. tuba clangi , & vexillum attolli; quia dÍcendamus i mcri(!ie.) Omnem 1! & in loco edito fita erat, & arte mu- et. urbis invadendz oppoitunitatem ca- a id nità, & armamentario etiam inflru&ta, r ptemus , fiv - de die, five de nocte, 3 uod in ea Roboam conftituerat , 2. five mane, five meridie, expugnemus q&l& P aralip. 1. 12. quafi dicat: ibi de- eam , vel fenfus eft: Etdamfi meri- lectum facite , ibi ex armamentario dies fit, cum huc appulimus, tamen oppugnationem ftitim | aggrediamur , at a arma depromite ad repugpaüdum Chaldzis. ut fi fieri poffit, hac eadem die ur- Bethacarezm.) M icus eft medius in- bem capiamus. tef Jerufalem , & 'T'hecuam in monte. Va ucbis, qpia declinevir dies.) In u) Vexilben4) ln Hebrzo eft: Facem, vefperam. Hsc oftendunt , quanta um ua fcilicet. adventus hoftis fïgnum aviditate Chaldei puguaturi elfent , 4 etur. quibus dies breves viderentur, & de i. ) 9. Specio]k; 6* delicata.) Mulieri. nocte etiam pugnarent. ]zlm Affimilavi , 8c.) Similem effe vidi ïl,& Lemgiores faile faünt wmhra.) !Sole Jerufalem, quz fubito adventu hoftium nimirum vergente ad occafum. stie terretur, neque fe c'lefendit : fignificat 6.Hae dici;Dom,f(zm.)ScilicetChaldæisn i * 269 PROPHET. JEREM IZ effünd . Sicut frigidam facit cifterna aquam fuam, fic frigïdamx fe- cit malitiam fuam : iniquitas , & vaíttas audietur in ea fimu : )CO' ram me femper infirmitas, & plaga. . diem n .. $. Erudire Jerufalem, ne forte recedat anima mea a te, ne forte ponam te defertam, terram inhabitabilem. t6 p 9. Hzec dicit Dominus exercituum : Uíque ad racemum terTat LR colligent quafijin vinea reliquias lfrael : converte manum tuam quafi vindemiator ad cartallum. ftader diat? 'ecce in- .1o. Cuiloquar? & quem conteitabor , ut at dolum. Circumcifae aures eorum , & audire non poffunt: ecce ver- u bum Domini faé£tum eft eis in o mini: illud. pprobrium, & non fuícipient Is laboravi fuftinens: tius et 11. Idcirco furore Domini plengs fum , effun. quam Ua (t 9. U/gue ad racemum ceolligenr.) Si- fuz M Ligm;m eju.) Arbores, & ül;fas, IQ quz circa Jerufalem funt, ad balli- cut poíft vindemiam racemi reliqui ftas , arietesque faciendos. colliguntur in caniftzo, vel ut feran- & Wi cur ad torcular, vel potius , ut come- Fundite.) Pagn. & Vatablus, effzz- diíte, id eft , explicate , circuinducite. dantur; ita plerique omnes Judzi , Giviras vifitationis , €6c. ) Quun etiam , qui alias captivitates evafe- Láa., Deus punit, & hoftibus in predam rant , fab Sedécia captivi crahentur in T Con| tradit , quia omne calamniarum, & Babylonem. ii oppreffionum genus in ea eft. Converte zAnum ... ad cart;zl!wn.) Vel fant verba Dei ad Chaldzos, Ef 7. Sicut frigudam . feciz)) Quemad- Tüem, modum cifterne, & putei. profundi vel Chaldeorum ad fe invicem, ut n etiant repentes aquas in eos influentes fubaudiatur, dicezres : converze , &fc. €XEF€ L zftivo tempore infrigidant, licet ma- id eft, collige, & in cartallum conjice. bum p: enus calor fit in aere, & circa os pu- Cartallum, ) Cartallus, eft. caniftrum, *.ï'ï'uug tei: ita corda populi hujus nec calore cujus pars ima anga(ítior eft; quam tem f beneficiorum divinorum, nec ardore fuperior. buss&ï concionum Prophetarum calorem con- YO. Cur logttar ? ) Sunt vei-b;l Dei, cipere potuerunt , fed magis frigida vel Prophetz , quafi dicat: cam hec tüm nf facta funt.. Vel ficut puteus fngi- ita fint, tamen nihil proficio eos ad- VJ?* & dam aquam femper ebullit , ità nos monendo; verbuim enim Dei, vel au- Vtls ] omne fceleris genus. dire nolant, vel etiam irrident. Y ls Iniquitat , & vaffztas. ) Opprefio lacircumcila aures, ) Chaldeas, sb pauperum. femper eft in ea , ficut turate, ideoque fruftra effunditur fer- aqua in puteo. mo, cum non fit auditus. 3 Deï"m 4 Coram me femper , £fc.) Perpetuo Faum eff eis im apprabrittm.) Q uia h video eos afflizere, & percutere pau- ilud irrident. »eres, & innocentes. —II. Lieireo furore Domint , 6c.) Ira, . mllïï.ï'?'dr 9. Eradire.) Refpice, & monitis & zelo vehementi zí(iuo , tantain cer- Wïem : profice. nens populi malitiam. Sic. dicebat Ne forte recedat antma mea a te. David : Ze/w domus fU« cemedit sme, :Ipl m ü - Dopahy Ne deügxam te amare; vel ne te deferam. Pfdlv 63- IO. C €AXPUIT Vl 269 fe. effunde fuper parvulum foris, & fuper confilium juvenum e0 fimul: vir enim C dierum. . :m muliere capiet?r—, feunex cum: pleno « x I2. Et tranfi bunt domus eorum ad alïerOS; agri, & uxo- res pariter; quia extendam man J terram , dicit Dominus. ; um meam fqper habiþantes 3 Ü 13. * A minore quippe ufque ad majore m omnes aväritiæ TCR ftudent; & a propheta uíque ad facerdotem cuntti faciunt 56-1i. I dolum. Intra E 14. Et curabant contritionem filiee populi mei cum igno- 919 t minia dicentes: Pax, pax: & non erat pax. 15. Confufi funt, quia abominationem fecerunt: quin po- n tius confufione non funt confufi, & erubefcere nefcierunt, ] quam ob rem cadent inter ruentes : in tempore vifitationis u- fuse corruent, dicit Dominus. $i qux :6. Haec dicit Dominus: State fuper vias, & videte M & am- & .interrogäte de femitis antiquis, quae fit via bona, Hs 3 bula- n ife Laborav: f?/fi;zem. ) Non Pöiïum quam p opulus f fufes fuítinebit. i pe fruftratus, &;con— i - me continere , prxteritum pro prz- fenti. Pax, Pax.) l|Meendaciter promitten- Effande, &c.) O Jeremia, hunc fu- tes, populo. fore, ut Deus non im- )) mitteret bellum. 084 rorem, & funeltum verbum Domini. ] Super parvvulum foris;) Etande foras, 15. Confufi funt, €fc.) Confundentur, ff exere zelum , annuntta Domini ver- bum parvulis, & juvenibus , ut. pa- quia apparebit eos falfo pacem pro- 0 mifife, cum non effet pax, vel coz- hn, tribus, & avis narrent, aut illi fal- fufí fuzz. Id eft, coniundi debuif- a tem fciant, & doleint fe cum patri- fent, fi abominationes fceleru bus, & rebus omnibus capiendos. .m Íuo- rum perpendiiient. Jél Confilium. ) Congregationem , co- Quin. porius confufrone non dunt con- 4C tum. fs €«.) At ipfi confufi non funt, Vir eniz rmä enuliere , &c.) Omnis - nec illos puduit, aut poenituit fce- i &tatis homines , infantes , pueros , lerum. viros, fenes , mulieres. Cadegt imter vuentes. ) " Communi IQ. Extendam mauum meam.) Ut ruina involventur. i g percutiam. I3. O»nes.) Plerique, multi. La tempore vifitattoni. ) Cum eos I.g Curabant contrz'tiomm.) Pr()phf:— punivero, & vifitavero in virga ini- T te£, & Sacerdotes confolabantur, & quicaces eorum. micizare conabantur dolorem , X ti- 16. Srate fuper vias.) Speculamini, It morem, quem ex futura calamitate, & confíiderate vids, id eft, vivendi 2l quam- illi comminabant, concipiebat pat rationes , & femitas antiquas , quo- t pop ulus. modo vixerint majores veftrt Abra- Cum ignomiaia. bam , Ifaac , & Jacob, &c, ) Ad ignmpinizuþ, P 270 «PROPHET.]EREMïä *Mfat. bulateï in ea: * & invenietis refrigerium animabus veftris. u 429 Et dixerunt: Non ambulabimus. tribula , 17. Et coníütui fuper vos fpeculatores. tubse. Etdixerunt: Non audiemus. Audite'.'vockem. N gladiu; 18. Ideo audite Gente : s,& c*ognofce congrega':i(—), quanta «b ego. faciam eis. Detre: 19. Auüdi teiva: Ecce ego adducam. mala fuper populum peu w iftum, fru&tum cogitaionum ejus: quia verbg, mea non au- *Ifaie dierunt, & legei meam projecerunt. & pro 20. * Ut quid mihi thus de Saba affertis , & calamum fua- 1. II* ';8( ve olentem de terra longinqua ? holocaultomata veftra non funt accepta, & victimae veftrae non placuerunt mibi. lenter 25 21. Propterea hec dicit Dominus: Ecce ego dabo in po- pulum iítum ruinas, & ruent in eis bum,f patres , & filii fimul, vi- contr cinus, & proximus peribunt. 22. Hxec dicit Dominus: Ecce populu 20 s venit de terra Aqui- fcit il lonis, & gens magna confurget a finibus terrae. £ u 25. Sagittam , & fcutum arripiet: crudelis eft & non mife- edfent, 1 Tebitur. Vox ejus quafi mare fonabit; & fuper equos aícen- qnfpira dent , preeparati . 2 d S1on. L ..?gaü Vir ad preelium , adverfum te ïfilia A a peri 24.þ Au- « Refrigerium.) Solatium , levamen- dum opera eorum, 65 fecumdum negu fiseld tum in crumnis. * If' Vititi N tiam adimventionum ipforum. 17. Conflitut (uper vos fpeculateres.) QO. hus de Saba, €$c. ) "I hus ex 25, ; Prophetas , qui fpeculatores vocan- Arabia Sabxa adveétum. 9 popu] Cilicie tur, quia longe prevident, quz futu- Calamum.) Aromaticum, vide dicta lbt Y ra funt; quaít dicat, quia vos ipfi, fupra Ifa. 43. 24. ex his; aliisque aro- ut debebatis fpeculari vias D LU omini , matibus fiebat unguentum gratiiïimi lii noluiftis, dedi vobis Prophetas , qui odoris. Vide Exod. 50. 34. 35. : tillne , eas vobis demonítrent. Cum m' Heolocautomata.) Holocaufta. Vocem rzzba. Prophete, exaltantis 2]. Daio im poprium ifhum THITAS. litur, quafi tubz- vocem fuam. Ifa. 55. T. Immittam calamitates, clades, & ftra- ür r Yaf 18- Cozgregar0.). Omnium Gen- ges, quibus patres cum filiis, vicini tium. cum proximis fuis involvantur. ï;p, .Quanta ego faciam ris.) Cuam mul- Colhs. ls 22. Populus.) Magna hoftium mul- tebit mittam.- tà, & quam gravia mala eis im- titudo. De teYra. Aquilonis, ) E. Chaldza, Àij, ^* IY9. dudi terra.) juda. 4 dim, ; que Judze Aquilonaris eft, ut fupra SC/:*; FIrau»se cogiratzonum e, s.) Suppli- cí IT ni.Ig. & 14. cap. 3- I8. & 4. 6. &ylora cia confiliis, & ftudiis eorum digna, 2 1 fic Píal. 27. 4. dicitur: 04 Ls Jecun- 23- Quefi vir.) Àc fi unus tantum quiy t - ffaï D F^ iX'C APUT VL 271 tl 24. Audivimus famam ejus, diffolutae funt manus noftrae: tribulatio apprehendit.nos, dolores ut parturientem. em 25. Nolite exire ad agros, & in via : ne ambuletis, quoniam gladius 1nimici pavor in circuitu. Wbl -26. Filia populi mei accingere cilicio , & confpergere ci- Ut nere: lu£tum unigeniti fac tibi ,'"plan&qm amarum, quia re- pente veniet vaíta:or fuper nos. dU 27. Probatorem dedi te in & probabis viam eorum: populo meo'robuftum: &Xfcies, Ua 28. Omnes ifti principes declinantes , : ambulantes fraüdu- u lenter, &s, & ferrum: univerfi corrüpti funt. 29. Defecit fufllatorium , in igne confumptum eft plum- po Y bum, fruftra confiavit confumptae. AconHator : malitiae enim e,orum non funt 20. Argentum re nus pro- ul jecit illos. pfobum vocate ecx)s,. quiaà Domi CAPUT fe effent , unahimiter in tuam perniciem fed es, potius, & ferrum , inflexibi- al confpirantes. les, impudentes. |lia 24- Audivimw; 6c.) Hxc dicuntur Corrupti /itnt.) Moribus , 'H'ebr. & in perfona Judzorum. Chaldzus aftive corraprores, id. eft, vitiorum magiítri, fedentés z cathe- LU QS. Quoniam gladins inigici.) Ho- ftis gladio armatus eft, in circuitu ci- dra peffilentia. . Pfal. z. z. 529. Defecit fufdtarium.) Suffllato- n vitatis pavorem incutiens. rium appellat folles, quibus excitatur 324 26. Filia populi mei.) O Jerufalem, ipnis; qua metaphora Jeremiw os 1- o popule mi dile&te, ut filia. gnificatur, qui probator, & conflator Cilicio.) Sacco , ut in luctu fieri fo- a Deo fuerat conftitutus; fenfus ergo u lebat. Vide fup. cap. 4. n. 8. eft: follis defecit, id eft, clamando, J0« Lutlum wnigentt , G1 c. ) Vehemen- & concionando fatigatus, & raucus r tiffime, & amariffime luge, ut fit, factus fum. cum uni renitus filius parentibus eri- Cozfumptum eff pluembnum.) Argento, pitur. B ic & Amos g. Io. & Za- alisque metallis adujteratis: ut per «e ) char. I2. 10. conflatorium vi ignis feparetur íco- li Vaflator.) Chaldxorum exercitus. ria, & materia aliena , admifceri fo- Q7. Probatorem.) Conflatorem , ex- lebat, plumbum , ut melius flueret ar- dni entun, & minori cum detrimento coctorem metalli, quid fignificet, pa- tebit ex fequentibus. l'epurgaretur. Ita fiebat. olim , ante- ul Re^nfhun.) Interritum , imp quam in hanc rem argenti vivi efhli- dum. 'av— i- cacia conflatoribus, qui jam illo utun- m Scies , E5 probabis, &€6c. ) Probabis, tur, innotuifiet ; fignificat hac plum- Prä explorabis actiones eorum. bi metaphora, omnem diligentiam in- Q8. Principes declinantes.) Reb.elles utilem £uiffe, & fucceffu caruiffe. qui a me deficiunt, & declinant. Ó 40. Re»robum.) Quod Ícilicet pur- j 4&s, O ferrmn. /1 Non funt aurum , gari'non potelt. Ll 272 PROPHET. JEREMI.£ CATPUT :VIE LE non p Ouod frufira confidant in templo , pe[Fima perþetrafafes 659 jre- ii ficut & patres eorum: quapropter. de- te Daai pbetas audire nolentes , nuntiat templum ab/zczefzdwn C? terram S*uda redigendam in foli- 1o. F IDVoCa ?udinem ; nec. profuturam orationem jferemzæ pro illis, nec oblata ab eis facrificia propter excelja Topbet in valle filii Ennom : quií C muliiplices ipforum malitias. li lfa. Erbum quod fa&tum eft ad Jeremiam a Dommo di- QZ0. e7 V cens ; - D.l 2. Sta in porta domus Domini,& pr gedica ibi verbum 1Hud ipninc & dic: Audite verbum Domini omnis Juda, qui 1ngred1mm1 pu]. m .per portas has, ut adoretis Dominum: p. ] 5*'Ini*'ra 3. Hsec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: * Bonas QUs à 25*1:» facite vias veftras, & ftudia veftra: & habitabo vobifcum in 107 d loco ifto. l 4. Nolite confidere in verbis mendacii, dicentes: Templum feum Domini, templum Domini, templum Domini eft i vob $. Quoniam fi bene direxeritis vias veltras, & ftudia ve- ftra: fi feceritis judicium inter virum, & proximum ejus. B W6 ve 6. Advens , & pupillo, & viduse non feceritis calumniam, 16 nec fangumem innocentem effuderits in loco hoc, & pott VIS lQU deos alienos non ambulaveritis in malum vobifmet Ipfïs : exauti 7. Habitabo vobifcum in loco ifto: in terra, quam dedi pa- N— tribus veftris a fzeculo, & ufque in feeculum, ( 8 Ecce QIH]P I'VI dam Domini fant, cum fint populus Qu-.Q J N parta domus Domini.) 'lempli, ubi nixgna frequentia , ut ab Deo fepofitus , & facer ; itaque nihil ab hoftibus timendum. 9 N omnibus audl aris. Qu (5 S. $i beme direxeritis vias "veffras.) lo E 2 Bonas facite.)) Cornglte TROres Si nmores vefhos, re&os, juftos, & Wgt) veltros. fanctos feceritis. Et babitabo, j Müoqui mnon habi- ll tabo. $£ fcær;tt& ]yzdmytm, &67.) Si refte VN ]udlc averitis inter litigintes; &.cui- plum M In verbi mesndacit-) Qus VOblS que jus faum tri ibneritis. — falíis Pz Ophetis fugveruntur. 7« Habitabo vobifcum.) HT Hebrzo, piat lo metts Tem;lenm Dominut , U'c) Id. eft , ni- ut nunc legitur, eft: Habitare fa- aCrifie hil nobis a Chaldeis timemus, cum cíam 'wos , fed fententia eft. eadem. Eep zpud nos fit templum Domini. Ín Non patiar vos traduci in Babylo- Hebr?*n eft: Templum Domint ipfi, id hnem juxta me , & meum templuin hh, J l*Cmgm eft ipfi Judsi quafi templum quod- eritis Jerofolymis. i " CAfU—T VIH.- 273 8 Ecce vos confiditis vobis in fermonibus mendacii , qui non proderunt vobis: jrt- 9. Furari , occidere, adulterari, 'jUrare mendaciter, liba- d re Baalim, & ire poft deos alienos, quos ignoratis. ij 1o. Et veniftis, & ftetiftis coram me in domo hac, in qua llaft invocatum eft nomen meum , & dixiftis: Liberati fumus, eo - n quod fecerimus omnes abominationes iftas. —S .*Mat., 1r. * Numquid ergo fpelunca latronum fa&a eft domu ifta, in qua invocatum eft nomen meum in oculis veftris? 21.13. ; üi : AY Cs ego, ego fum: ego vidi, dici: Dominus. 12. Ite ad locum meum in Silo, ubi habitavit nomen meum ILIT. Lncae luf, aprincipio: & videte miri puh mei Ifrael. , qua fecerim ei propter malitiam . po- rg.46. 13. Et nunc, quia feciftis omnia opera haec, dicit Domi- Onas nus: & locutusad fum vos mane confurgens , &loquens , & 1 lt non audiftis: * & vocavi vos, & non refpondiftis: . Prov. 14. * Faciam domui huic , in qua invocatum eft nomen 1. 24 aig lum meum , & in qua vos habetis fiduciam , & loco, quem de- 65- IQ' di vobis, & patribus velftris , ficut feci Silo. 1Reg. |ye- r$. Et projiciam vos a facie mea, ficut pro jegi omnes fra- 4. 20- tres veflros: univerfum femen Ephraim. faity 16. * 'Tu ergo noli orare pro populo hoc, ne affumas pro «[nfra poü eis laudem , & orationem , & non obfiftas mihi: quia nOn r4.11. exaudiam te. Á 17. Non V u 4 faculo, €5 ufgue im fusculum. ) — I2. Fideze, qua fecer;m, 6c.) No- j Quam olim dedi patribus veftris, ut lite confidere, quod templum apud eam perpetuo pol[fiderent ; quafi di- vos habeatis: num quemadmodum de- cat : Servabo promiffa mea. ftruxi Silo, ubi prius habitavi , ita pulüs gl Q. Sermonibus mendacii.) Rebus va- & templum non deftruam , & Je- nis, que ftatim enumerantur. rufalem propter peccata evertam ? 10O. £e 71404 fecerimm:) Aliqui in- Pfal 77. 60. & repulit taberzaculum 7 terpretantur , quamvis fecerimus. S4lo , E& tabernaculum [uum4 nbi habi- 5 tavit in bominzius. lI. ANwmquid ergo fpelumca latro- zum, &c. ? ) Ut fcilicet vos in tem- I3. Mane con[urgeus:.) 'lempeftive, st plum quafi in antrum latronum reci- folicite, vigilanter, opportuno tempo- .U« piatis, & omnia vobis tuta exifli- nutmn. re, quale rebus agendis eft matuti- meétis, fi ex male partis aliquod mihi jt20 facrificium offeratis. I$. Usrver[um femen Ephraim. ) In ef'* Ego [um, Ego vidi.) Non me fal- (jett qua tribu er;it prius illud taberna- culum. litis; ego enim ipfe fum , "qui vidi ylv facinora veftra. .16. Laudem.) Dei orationem. j Bibl. cum Com. Menoch.Tom. V. Mm r 2 ( 4 PROPH'ET ]EREMIJE-f 17. Nonne vides, quid ifti faciunt in -civitatibus ]udax,'» & : 2b ie1U at in plateis Jerufalem? 18. Filii colligunt lignà , & patres füccendunt ignem, & &lqhe mulieres confpergunt adipem, ut faciant placentas reginc 23 codli, & libent diis alienis, & me ad iracundiam provocent. vique 19. Numquid me ad iracundiam provocant, dicit Domi- pheta * U nus? nonne femctipfos in confufionem vultus fui. 20. Ideo haec dicit Dominus Deus: Ecce furor meus, & fe G 1n indignatio mea confiatur fuper locum iftum, fuper viros, & quam fuper jumeata , & fuper lignum regionis, & fuper fruges 1 terra , & fuccendetur, & non extinguetur. te, d - 21. Hzc dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: Holocau- " ftomata veftra addite vi&timis veftris, & comedite carnes. Cen . 22. Quia non fum locutus cum patribus veftris, & non & ab praecepi eis, in die, qua eduxi eos de terra JEgypti, de ver- $ 20 bo holocauftomatum , & vittimarum. »l EH 23. Sed hoc verbum przcepi eis, dicens : Audite vocem futor üi meam, & ero vobis Deus, & vos eritis mihi populus , & am- 30 bulate in omni via quam mandavi' vobis, ut ben—e fit vobis. 0R CREUR ii 24. Et abwitabs z 3 N;n ob [rfe as mibz';) L(;quicufubïexls $ ego enim non'irafcor', neque huma- ac fi juftorum ratione impediretur , nis moveor affef&tibus. Nonne [emetipfos , &c. ) Potius illi & 1 ne, quod vult effe&um daret : fic ait Ul jtt Moyfi Exod. 22. 1o.. Dzmizte me, ut aliquando eam ob caufam confun- ii ? asf/carv furór meus contra €05, & de- dentur, id eft, . pudore, & ignomi- - dcam e0s, &'e, nia afficientur. [| v Xà no I8. Fz/zi a!liguät ligza, 8c.) Omnes; Do. Cesflarur.) Incenditur, LXX. effuuditar. Xf qui in familia funt, confecerunt ali- B Lignmum.) Axborzes. Doy n quid ad facrificia idolorum. 2I. .4dd;te.) Addite fane imlocau-— præc Con[pergunt adipem. ) In Hebr. eft: fta holocauftis, & victimis pacificis, bon I pousnt confberfiomem , confperfionem indeque de more juxta lepem Lev. 7. T autem vocant farinam, aquam, falem, 16. comedite. Eitironi:. Holocau- p if butyrum , aut adipem , & fi quid ftà veftra non me placabunt, nec vo- I aliud ad-faciendas placentas mifce- bis proderunt, quià e1 nihil pendo, ts batur. quamdïu mores veftros non corri- TUpt Regisa celi,) Ling , cui facrificare gitis. iueli folebant, qu& ccli eginzt propter 22. uia 172074 fum decutus , &$c. magnitudinem , & fplendorem effe vi- Locutus quidem erat de holocauftis, lr d debatur, ficut $01 Rex. hW victimis , eaque inftituerat, ut ex Nj 19. Numquad me ad macundiam pra- Levitico manifeftum et, fed loquitur m n wocant?) lNon mihi, fed fibi nocent; &CIt. comparate ; ut cum dicit : Mij?"wr- I * D) CA P,UIIT VI. 275 IN 24. Et non audierunt , nec inclinaverunt aurem fuam: fed abierunt in voluntatibus, & in pravitate cordis fui mali: fa- & &ique funt retrorfum , & non 1n ante. n& 25. A die, qua egreffi funt patres eorum de terra Agypti, Q ufque ad diem hanc. Et mifi ad vos omnes fervos meos pro-- [ phetas per diem confurgens diluculo, & mittens. * 26. Et non audierunt me, nec 1 nélinaverunt aurem fuam ; "Infra 16.12. fed induraverunt cervicem fuam: " & pejus operati funt, i quam patres eorum. gea 27. Et loqueris a d eos omnia verba hec , & non audient - te, & vocabis eos, & non refpondebunt tibi. divit vo- qU- .28. Et dices ad eos: Haec eft gens , quae non au cem Domini Dei fui , nec recepit difciplinam: periit fides, (un & ablata eft de ore eorum. a 29. "Tonde capillum tuum, & pr ojice, & fume in direttum planttum: quia projecit'Dlenus , & reliquit generationem em furoris fui : ffje -30. Quia fecerunt filii ïuda malum in oculis meis, dicit Sis. Dominus. Pofuerunt offendicula fua in domo, in qua invo- x catum eft nomen meum , ut polluerent eam: Et 31 Et eedificaverunt excelfa Tophet, fi- Mm 23 uques eft in valle t Dd ",g;d'm vole zon faerifecsum, — Ofese 60.6. &.veram religionem intelligit ; ve] il fidelitatem , & veracitatem. iIMatth. 9. 13. & 12. 7.. id eft, inagis n imifericordiam volo, uam facrifici uri, 29. Tende capillum tuum.) Lu]e- 1l vel nolo facrificium 1 ine mifericordia; rufalem cum tuis filiis, & incolis Ju- ita hoc loco dicit fe non przcepilfe d«is in argumentum doloris, & lu- facrificia, quia prius, & potius bo- &us. D. Hier. ad hunc locum : 4psz nos mores prxceperat, vel quia non veteres bac erat ommntum confuettdo. [u- gentium tondere ca[ariem : at munec € u preceperat offerri fibi facrificia fine contrario dimittere lutlus smdictum eff. bonis moribus. 1j 24. In volunt atibus , Efc) Suas con- Sume im dire&um plancium , &v ) j cupifcentias fequentes. Clama recta in altum , contenta vo- 1 Fatligue fünt retrorfum , O. ) - Po- ce ejula , ut audigcur planctus fu- P tius retrocefferunt ,. quam proceffe- per montes. 0. runt ; potius fa&i funt pejores, quam Generationem füroris fui.) Contra quzmi j meliores. furor ipfius incenfus erat. 2S. Per d;em con[urgens. , ) . Vide 30. Offendicula.) Idola, & ftatuam, 7 fapta n. I5. i 29. Nec recepit. difeiplinam.) Ad- Baal, quibus offenfus eft Deus, e que Jud:eis fuerunt in fcandalum , & monitionibus , aut plagis non pro- caufam ruinz. 1 fecit. h Perizt fides.) Vel fidem m Deum ; 51. 4Edifícaverani exfeyïv.) Altaria,. | D) 276 P'ROPHET. ]EREMIZE li Ennom : ut inciderent filios fuos s , & filias fuas igni quze ambul non praecepi, nec cogitavi in corde meo. Collige /32. Ideo ecce dies venient, dicit Dominus: & non dicetur Cem . amplius, Tophet, & vallis filii Ennom: fed vallis interfe- H Cionis, & fepelient in Tophet, eo quod non fit locus. T f 33. Et erit morticinum populi hujus in cibos volucribus dereli coeli, & beftiis terrae , & non erit, qui abigat. ! E Fzec. 34. * Et quiefcere faciam de urbibus Juda, & de plateis cadit, 26.15. Jerufalem, vocem gaudii, & vocem ltitiee, vocein fponfi, & $( vocem fponfa: in defolationem enim erit terra. fione ( " CA POUT . VHE Iu hi Is $À Quia tam reges, optimates, Jacerdotes ac propbeta, quam reliquu populus ad idololatriam converf[i funt , & non confiderato Domini DUr, m Cens judicio omnes relicta veritate [Fuduerunt. avaritie , ac idololatrie, n j & ü & Dominum provocantes moluerunt vefipifcere : ideo ab bo- 13 ffübus crudeliffimis afffigentur. Tündo I. T N illo tempore, ait Dominus: Ejicient offar egum Iu—da : dütem À & offa principum ejus, & offa facerdotum, & ofía pro- 0. Q phetarum , & offa eorum, obifcu | qqui habitaverunt Jeruíalem, de fe- pulcris fuis. 4. Et expan dent ea ad folem , & lumen, & omnem mili- fcriþan tiam coeli, que dilexerunt, & quibus fervieruvnt,» & poft quae m am- u ij quz excelfa 'in excelfis collibus, aut gnifïCZ'tt Ennom) fed ftragis, & in- fàm, & imontibus ericebant. terfe&tionis , 3-j Topheth. l'opheth erat lucus, dentur. quia ibi pl,urjmi Occi- LT fhünta & témplum Moloch, & dicebatur Et fepelient im Topheth. ) Ubi in- "n nl Topheth, a 3 foph , id eft tym- terfecti. fuerint, ficut in bello fieri [ anhj panum, quod pulfabant Idololatre, folet. ts $ Am ne Vagitus parvulorum | occiforum Eo quod non fft locus, ) Aliusfepeliendi. hq audiretur a parentibus; Moloch vero 233- Morticimgm.) C adavera. ul fuit Saturnus. 34. Ef quie[cera faciam, €7c.) Fa- h*ïu] I» valle f Emzam.) Locus erat ciam, ut nemo fit, qui gaudeat, ne- li Ef'xl*;*r; t 7 [ amcniffimus prope Jerufalem, ita for- mo , qui letetur , nemo, qui nuptias taffe appellatus a nomine polffefforis celebret;, fed ut omnes luzeant. 2 agri illiu$. Jjcient , tc.) Chaldai vi&tores, Cv 5 UV. l.gïkyf 32. Nen dicttur amplis Topherh.) five ex cru 'elitate , five auri, Alludit ad verbum m5 Zapba, quod aut alicujus alterins pretiofe rei que- $ 4 fiznificat pz/cbrum effe, quafi dicat: rende caufa, que de veterum more EU / "T'opheth non vocabitur amplius 776- cum cadaveribus effet fepulta. tlmq u pheth, id eft, locus pulchritüdinis , di Ater, 2. Militiam celi.) Stellas intelli aE amocnitatis, & gratig ( hoc enim fi- ut Fupra non femel explicatum eft. 4opy tl, m i CAPUT VHI. 277 g ambulaverunt , & quze quaefiverunt, & adoraverunt: non tüf colligentur, & non fe clem .erra erunt. p»,elienïuqr : in fterquilinium fuper 'fa- r 3. Et eligent magis mortem, quam vitam omnes , qui' re- fidui fuerint de cognatione hac peffima in univerfi QUS $ locis, quze dereliéta funt, ad quse ejeci eos: dicitDomi nus exercituum. DN 4. Et dices ad eos : Hzec dicit Dominus umquid qui tels cadit, non refürget? & qui averfus eft, non rev ertetur. ) 5. Quare ergo averfus eft populus ifte in Jerufalem aver- fione. contentiofa? A runt reverti. pprehengierunt mendacium, & nolue- il 6. Attendi, & aufcultavi5 nemo, quod bonum eft, loqui- il tur, nullus eft, qui agat poenitentiam fu per peccato fuo, di- cens: Quid feci? omnes converfi funt ad curfum fuum, qua- if fi equus impetu vadens ad praelium. 7. Milvus in ccelo cognovit tempus fuum , turtur , & hi- rundo, & ciconia cuftodierunt tempusadven cus fui: po*pulus d autem meusnon cognovit judicium Domini. 10 .8. Quomodo dicitis Sapientes nos fumus, & lex Domini fe- nobifcum eft? v r ere mendacium operatu; eft ftylus mendax fcriþarum. l- Mm 3 9. Con. u l z dilexerunt.) Quia folem, lu- pfeudoïogias falforum | Pro phetarum nam, & ftellas pro diis coluerant. amplexi funt. if 3. Ehgent.) Optabunt. ( 6. Ad curfim feum , €7. c€.) Confue- Qua dereli&la fumnr, €5c.) In locis tudinem fuam peccandi, vel id, in montanis, abditis, & defertis, ad quie quod corruptz. natüre im petu fere- If fe contulerunt , qui fuga elabi po- bantur; equis fimiles "erl tu:zrunt. ; InAgno impetu irruunt in prelium. 4. Nemquid qui cadit. oon refurger 7) Y I2 celo. di AÀn quisquam tam perverfus, & ob- temperie. ) Ex cclo, ex cclli ftinatus effe folet, qui fi cecidit , non refurgnt ? Cognovit fempts fu. ) "l'empus fci- ^ licet migrationi f9) pportunum, Ccum ex fit Er qui. averfus eff, &c. ) An ; qui frigidioribus loci $ ad repentes cualí jis averfus eft a re&a via, & ab iila ab- CI'I"AV':t, non revertetur, ut errorem faciunt hirundines plagas redire expedit, quod etium ^ turtures, «& ci- & corrigat ? coniz. " 8. 4verfus eff.) A Deo. N2 cognovit jedicium Domini. Ut- "verffene contentiofa. ) Adeo per- ? tinaci, ut reverti nolit.. In Hebrzo tionem , & flagella, propterea a Do- ye inino immiífa, ut populus ad Deum eft : aver/rone perpetua. rediret. Apprehendersnt mezidacium.) Iniqui- i tatem , idololatriam , m 9. Mendactum operatus eff , &fc.) Vel e à endacia && quod Scripturis facris vitium afferent * 278 PROPHET.JEREMræ 15 9. Confufi funt fapientes, perterriti, & capti funt: verbum sredel -enim Domini projecerunt, & fapientia nulla eft in eis. 16 *Tfaie ro. * Propterea dabo mulieres eorum exteris, agros eorum nitudm 56.11. hzeredibus : quia a minimo ufque ad maximum omnes ava- TünL,: Supra ritiem fequuntur: a 2 prophe:a uíque ad facerdotem cun&i fa- & hao ^ ^9' ciunt mendacium, y. 1I. Et íanabant contriiionem filite populi me1 ad ignomi- tion el níam, dicentes; Pax, pax: cum non effet pax. j 12. Confufi funt, quia abominationem fecerunt: quinimo E confufione non funt confufi, & erübefcere nefcierunt: id- circo cadent inter corruentes , in tempore vifi.ationis fuse Numg e corruent, dicit Dominus. bo eös,., ait Dominus: non eft uva bus fr 13. Congregans congrega 19 in vitibus, & non funt ficus in ficulnea, folium defluxit , & Thus, dedi eis, quae praetergre[fa funt. venite , & ingrediamur civitatem 14. Quare fedemus? con ss munitam , & fileamus ibi , quia Dominus Deus nofter filere Aitap; 19.1", nos fecit, * & potum dedit nobis aquam fellis ; peccavimus hoftem | "Infra enim Domino, 18 dej I$. B&. fileje nilos It jcribe, quod innuit Cha]dæus, qui 16. Heredibus. ) A lienis po£fefforibus. ,f'l'f;:m ita vertit : Frafira facit firiba cala- II E£ nabanr, 670.) Liec Wupra explicata funt , c. 6. n. 14« & I5. * « g mum d falfandas Scripturas « xel, qu&iü &m vj dicat, fruftra funt fcribe, & fcriba- 13. Cmg;*ïeg.fzm»co;zgregaäo £0$.) In Pfjn. : rum Officium in Jerufalem , quia ipfi Jerufalem , ut omnes fimul ab hofti- quor fj bus capiantur, dum voluntin muni- legem & verbis , & fattis pervertunt: tam urbem contugere, ut tuti fint. potus f mendaces funt , (& populum deci- Is z piunt; cum enim in lege intententur Noz eff yva 1m vitibus , 6c,) ld eft, t ff minz peccapntibus, ipfi ingeminant , non erit; minatur famem poft obfi- dionem Chaldzeorum. þiï E P-I.!* Pax, Pax, cum non fit Pax, fed Ju- In ?efa [pnt. ) AT daorum res pellimo fint loco. Dedi ei , qu& praterg Ef 7150 Hebr.eft: Vere eziam mendacium fecit Dedi Judzisuvas, & ficus, que pre- tergredientur eos, id eft, ab eis tran- Qd e féstius. frufiva ferita , vel fenfus elft, s fibunt ad Chaldzos, & ab eis capien- K , íru ftra fcribe in lege transfcribenda laborant, cum vos, o Judzei, minime tur. Sic Ifa. 5. 17. dicitur: & Zefertz flütin illam fervetis. " im sbertatem wver[a adven& comedent. qm x-'h Vel dedi eis pretermiffa & derelicta tuim; R G. Perterriti fümt,E5e.) Obftupuerunt, & obmutuerunt, cum viderunt fe in fa- a Chaldzis , paucilfima fcilicet VX tum ejr deterrima. C. .'1' 1^: pientia fua comprehenfos. 1. Corinth. . 19. vel eft prxteritum d pro fqturO " 14. Quáre fedemus?) Quare defi- U id eft, obftupefcent, &c. demus, & moramur'in locis minime Tf lia Sapientia nulla, &fc.) ld eft, inefficax, munitis adventantibus hoftibus? quin Q confugimus in urbem munitam Jeru- Yen inutilis&c. Sapientia enim bujus mundi falem ? : fenltitia eft apud Deun. Y. Corinth. 3.19. N L] L * CAP.U .. ViH. ag um .is'. * Expe&avimus pacem ; & non erat*bqnum * tempus *[nfra medels, & eece formido. : 24. Igo um 16. A Dan auditus eft fremitus equorum ejus, a voce hin- lVa nituum pugna:orum ejus, commota eft omnis terra, & vene- Li runt,:& devoraverunt terr P am,& plenitudinemke-jus;: urbem, & habitatores ejus. i« 17. Quia ecce ego m ittam -—.vobis. fcrpentes regulos),, quibus non eft incantatio; & mordebunt vos, ait Dominus. 18. Dolor meus fuper dolorem ,j .in me cor meum moerens. dmo d I9. Ecce vox clamoris filiee populi mei de terra longinqua. fite Numquid Dominus non eft in Sion , aut rex ejus non eft in ea? Quare ergo me ad iracundiam concitaverunt in fculptili- 14 bus fuis, & in vanitatibus alienis? ,U 20. Tranfüt meffis, finita eft aeftas, & nos falvati ngn'fu— : Inus. em [ atl 21. Su- lere Sieamus i5i.) Nihil moliamur, nec mus incantari non poffunt, qui incantatio- hoftem provocemus, fed tantum mu- nem non timent, ficut ceteri ferpen- ris defendamus nos. tes: intelligit Chaldxsos, quos dicit Szlere nos feciz. ,Eï" " ) Imbecilles, ac t.:i-a incantari non pofle, quia adeo erant midos reddidit. barbari, & crudeles, ut nulla ora- 1bus, Potum dedit nobis 4guam . fells. ) ld tione ad mifericordiam flecterentur. fuprà efl, offemdiz populo [o dmra , poravit 18. Doler zems [uper dolorem. ) In- ] emm Uiugo compunütoms , ut habetur credibilis eft, & inufitatus, aut do- ; ' .In Pfalm..59.5. Aqua fellis, vel eft li- Aor dolori accedit; funt verba Jere- ioffi- miz. quor feliis, vel aqua, aut quilibet alius muni potus felle infectus. I9. Fia populi mei.) Jerofolymita- T j Expetlauius pa&em.) Creden- norum civiuin. [d 6&9 tes falfis Prophetis , qui dicebant : De terra lnginqua.) ln qua j'dlh obl p^* . pax, &f nom erat £^* , fu.pra C 0. video abdüé&tos civeés me«os. I4. & hoc ipo C TL 3. i ts ) Numquid Domraus nom ef im Sian.?) Ef mom érat bonum.) Scilicet Pacis * Sunt verba obfefforum querentium , 7 Pf(ï- quod expectabamus. & dolentium, quod Deus eorum mala prane 16. 4 Das.) Dan, & Ephraim non refpiciat, nec illis opem ferat. lgpien- erant inter Jerufalem, & Babylonem,. Rex ejus.) Deus, qui peculiari cu- tr! 4 qua via exercitus Chaldeorum ven- ra populum regehdum fufeceperat. v;fü'Mf , turus erat, propterea dicit inde audi- Quare ergo, Gc.) Refponfio eft e :reli&a tum effe fremitu e1 * C. 4. 15. m equorum , ut fupra 20. Tranfür umffis , &fc. ) Merba Equorum ejus) Nabuchodonoforis. funt Judeorum per mimefin recitata, ? deü' Terramy € blenitudinem ejgs.) Cum H quibus confitentur fe falfos fuiffe fpe, üniüje omnibus fru& ) ul ibus, qui ín. ea funt in- quam in /Egyptiorum auxilio pofue- venti, & quibus plena erat. rant. Putabant aliquando poft mef- ! ]erllf Ífem venturos, cum homines funt mi- 17. Qmuibus non eff bmoanntatio.) Qui L [j 280 PROP A [2 A l"'l'ï . IEREMIE 21. Super contritione filize populi mei contritus fum, & con- fion V€ triftatus , ftupor obtinuit me, lüm g 22. Numquid refina non eftin Galaad ? aut medicus non LU n eft obducta cicatrix flïiæ populi mei ? tre f W ibi? crl.uare igitur no " CAPUT IX füpp 39 Luget propbeta interficiendos de. Judaea ; in nullo. dicit. effe fz- querta dendum , cum omnes dolofe incedant: &? quia fudaa vaffanda eff., Ut itig J 61 1 vult omnes a[Jumere luGum ; in folo Deo , ejusque cognitione glo- üicit D ! riandum , qui puniet 1am gentiles , quam filios J/rael — n incircumcifos corde. Cpn&ak Uis dabit c-äpï.ti meo aquam, & oculis meis fontem la- "(Q li po crymarum ? g'k populi mei. —& plorabo die ac no&g- interfe&tos filize 1 Ore 2. Quis dabit me in folitudine diverforium viatorum, & de. &t Imfid itf relinquam populum meum & recedam ab eis? quia omnes $ ? adulteri funt, coetus preevaricatorum. lt gen 1 R extenäerunt linguam fuam quafi arcum mendacii, & 10 ! D non nus occupad, & non veniebant; de- 1 dabit capiti meo 4711427/?) In inde expectabant illos poft vindemiam, dinas & pariter falfi funt. itaque ridet eos Hebr. eft: quis det Caput mteum Dunat Deus eorum verba recitans. Vel 44545 , id eft , utinam caput meum, aut cerebrum in laerymas liquefceret, $ populus iterum loquitur Ecce jam ut ubertim flere poffem. Ut lm tanto tempore obfidionem toleramus, 0C &f Interfeclos.) Hos, qui a Chald:t;iæ nec fpes ulla apparet. * interficiendi funt. OI. $uper contritiont , €fc. ) Ob af; Filie populi mei.) . Jerafalem civita- , fictionem . Jerufalem afflidus fum : tis populi mei. funt verba Jeremiz. 3 .ï Q. In folitudine divevforium. ) Uti- Mi 1 ::n; 29. Nwmquid veffna non eff 1m Ga- nam haberem in folitudine diverfo- Vrendo. laad ? ) efina. mitigat. dolorem , adftringit vulnera, & cicatricem ob- rium aliquod, quo me reciperem , ne tiqre e fcelera, & cladem populi viderem. &t , ducit; fenfus eft, an defuerunt po- Viatorum.) In Hebreo eft, remo- V g pulo meo Sacerdotes, & Prophetz, torum , id eft eorum , qui fe longe ab V M RT»L X & qui medicamento verbi Dei , vulnera, id eft, peccata ejus fanare poffent ? urbibus --fegregare folent. [talice di- ialv De cimus: ww eremitaggto. habity quafi diceret , non defuerunt. Adulteri.)-'"T'um proprie, tum me- Pdlüta ufu refing , Plin. lib. 14. cap. 2o. & lib. 24. cap. 6. taphorice, id eft idololatre. Indy Quare igitur non eff obdutla cita- 3- met' arcum mendaeit. ) Ut lin- fraud zrix, 6c.? ) Quafi dicar, quia cu- gua, quafi arcu dolos, fraudes, & ran noluit; quia noluit reczpere difci- mendacia , quafi fagittas jaculentur. U ; ghnam, ut non femel dixit fupra, Confortati funt.) Votentes fuerunt, dentit W ov [ CAPUT IX. 281 At non veritatis ; confortati funt in terra, quia de malo ad ma- lum egreffi funt, & me non cognoverunt , dicit Dominus. o 4. Unufquifque fe a proximo fuo cuftodiat, & in omni fra- t tre fuo non habeat fiduciam : quia omnis frater fupplantans fupplantablt, & omnis amicus fraudulenter incedet. & veritatem non lo- $. Et vir fratrem fuum deridebit , T quentur: docuerünt enim linguam fuam 10qu1 1nendac1um. Uerent laboraverunt. 4 ut inique ]i 6. Habitario tua in medio doli: in dolo renuerunt fcire me3 dicit Dominus. 7. Propterea heec dlClt Dominus exercituum : Ecce ego conflabo, & probabo eos, quid enim aliud faciam a facie fi- h ^ lise popuh mei? (l g. * Saqnta vulnerans lingua eorum , dolum locuta eft: *Píal. in-ore fuo pacem cum amico fuo loqmtur & occulte pomt 27 3- de ei müdlas. 1005 9. Numquid füper his non v1ütabo, dicit Dominus ? aut in gente hujufcemodi non ulcifcetur anima mea ? ,& 10. Super montes affumam fletum , 'ac lamentum , & fuper U * fpe- j n dominati funt ,. de malo m malum uid enim Aalmd faciam4, €$e. ? ) Atl progredien do. Qus enim alia fupereft via , quam yeurmi, Supplantabit.) Infidlab firuet, non tentaverim , ut populum meum A& evertat. ad fanitatem revocarem ? 2l et, ut illum dolis dejiciat, Hoc «ít, quod ait vadxus 9. Nop vifitabo ?) INon puniam? udo n Pratirum qaogue grat;a Ya- 7'46' 10. Smuper montes affumam fletum. ) Propter montes. Jerufalem, quia fci- It H tmque .«:vrerent laberaverumt.) jicet ab hoftibus incenfi funt. Multum Læborls exhauferunt in male Super jþecmjk deférti.) Propter de- Ut agendc , vel ufque ad laffitudinem ferti amcenitates.- In Hebreo eít: pzo- ;alo mlque €t ?erunt Sic Ifa. 57. 10. dici- pter balitatioues deferti , & videntur n, r tur: p maltitudine vie rue laborafhz, fienificari ville ]erufalem circum- 2 6. Habitatio fua in medio doli. ) ]e æG rem Sunt verba Dei ad Jeremiam : o Jere- 0 ) mia ! in medio hominum doloforum Eo quod mem fft vir pertranfens. ) habitas : fic Ifai. 6. 5.. Ip medio pspuls Ita ut non fit vir pertranfiens. g dl olluta labia habentis ego babito. Ef nom audierunt vocerm poffidentis.) [ fl* In dolo renuerunt fcireme.) Dolofe, & Homines in defelto non audierunt fraudulenter finxexrunt fe non noffe me voces, hoc eft mugitus , & balatus — armentorum , & n"refrum pafcuis illis : M Ego conflablo , E$ probabo eo:.) LXX. examinabo eos igne , id. eft bello in deferto mexrantmm, & ilia quo- ; & ardentiífimo Chaldzorum. dammodo poffidentium. In Hebræo j Bibl. eum Com. Menzoch. Tom. F Nn enil i 1 u 282 PROPHET. JEREMIE ? . fpeciofa deferti planftum : quoniam incenía funt, eo qüdd oculi non fit vir pertranfiens, & non audierunt vocem poffidentis: , a volucre coeli ufque a 1j. E d pecora tränfmigravxeruunt ; & recef- ferunt. vatta JQUE dabo' ]erufälem iln aCe'rvos arenae ,. & cübilia dra- conum; & civitates Juda dabo in defolationem, eo guqd non . aur fit habitator. 12 Quis eft vir (apiens, qui intelligat hoc, & adquem verbum TC .oris Domini fiat, ut annuntiet iftud , quare perierit terra, 2l do & exufta fit quafi defertum, eo quod non fit, qui pertranfeat? 13. Et dixit Dominus: Quia dereliquerunt le pl & gem meam; ^^ quam dedi eis & non ambulaverunt in ea. P 14. Et abierunt poft pravitatem cordis fui , hum & ..pof& Baa- lim, quod didicerunt a patribus fuis. polt 15. Idcirco h&c dicit Dominus exercitu um V-Deus Ifrael: 4j. "Infra Fcce * ego cibabo ts ( 2315 eis aquam fellis. populuïm iftum abfin'th'icx),' ,& potum dabo Tie'u 16. Et difpergam eos in Gentibus, quas non noverunt ipfi potr 1 & patres eorum ; & miifam poft eos gladium, donec confu- Ia Tantur. &u 17. Hsec:dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: Contem- s plamini, & vocate lamentatrices , & veniant ; & ad eas, quae Qunr fapientes fugt,' m*iFFitQ5 8.. properent. 1g. Fä— pro p;fidengi»: e& anD Miqne'!y, id eü, 472 7;!4/1' 4äj€n?bik;n; & potsm dabo eí6 Sit pecoris poffeffi. calscem malediftonis pe/firna. * l4 4 volsere cali,6c.) Significat adeo 16. Mirram poft eos gladium.) Chal- Quo vaftandum elfe defertuu , ut ne aves v ]. quidem in eo maneant ob horrorem dei enim- capta Jerufalem , - fugientes &t e loci; pabuli defectum , & quia - ar- ex-ea Judseos in /gyptum infecuti bores non invenient eo$, vel occiderunt, vel ceperunt. Carim * inï quibus ni- diülentur. I7. Cantempla/mini,þffc.) Providete, dDCIN YI. Im acervos arema.) Íd eft ru- profpicite rebus veftris. H"'ï -derum, W Ee, ?uod non [ft &fe.) Íra ut ífnon fit. Vocate lamentatrices.) Praficas, qua 12.: Quis efl vir fapiens, &fc. 7) ad luctum funer alem conduci folebant, hUR Quis fapiens, aut Propheta vobis cau- quafi. dicat Deus -non poteritis ipfi fatis deflere calamitatem civitatis ve- 21 fam tante cladis Judeorum edifferat ? Hof 15. ALIffntbio;) Qu eft herba ama- flre, nifi etiam Praficas Jamentandi e riffima : fimilis fententia habetur fupra peritas advocetis. lo capite 8. I4. & infra c. 23. 15. Chal- Qua fapientes funr.) ln arte lamen- E tandi. SL th daus habet ; -Im'umfn tribulationema aua- * UY L CAPUT IX a2 tod 18. Feftinen!t,g& affumant füper nos lamentum; ded ucant 5 1U$ oculi noftri lacrymas, & palpebrze noftree defluant aquis 2 cef* 19. Quia vox lamentationis audita eft de Sion: Quomodo vaftati fumus, & confufi vehementer? q d- uia dereliquimug ter- ram, quoniam deje&a funt tabernacula nottra. Don 20. Audite ergo mulieres verbum Domini: & affumant aures veitrea fermonem oris ejus : & docete filias veftras la- Qui mentum, & unaquasque proximam fuam planCtum. r 21. Quia afcendit mors per feneftras noftras, ingreffa eft Cà p domos noflra BY difperdere parvulos de foris, juvenes de ifd, plateis. H * 22. Loquere : haec dicit Dominus: Et cadet morticinum 41 hominis quafi ftercus fuper faciem regionis, & quafi foenum pofttergum metentis, & non eíft, qui colligat , ;el 23. Hzc dicit Dominus: * Non glorietur fapiens in fapien- 1Cor. 3D0 tia füa, & non glorietur fortis in fortitudine fua, & non glo- 1. 13- L] ÍVOFr. rietur dives in divitiis fuis. 24. Sed in hoc glorietur, qui gloriatur, fcire, & noffe me; IO.17. ]l fü- quia ego fum Dominus, qui facio mifericordiam, & judicium & jufütiam in terra, haec enim placent mihi , ait Dominus. em 2$. Ecce dies veniunt, dicit Dominus : & vifitabo fuper ls oinnem , qui circumcifum habet preeputium. - N l Nn ? fe IS. x Deducanr ocult nofirs lacb;ymm'.) j Dzþerd&re pervunles de fori , 25'0- ) Sunt verba Przficarum. Ita ut nullus fuperfit ex parvulis, aut ) €b 19.4udi44 c/?.)Prateritum pro futuro. juvenibus, qui verfetur in vicis, aut Quomodo vaflati fumus ? ) Mxc eft plateis , ut pfius confueverant. hal vox lamentationis popali, que audita 22. Mortiemum.) Cadaver. fitc$ erat ex nionte Sion ; .vel vox przfi- 23. " Noz glarietur : U'c.) Quia ne- carum ad lugendum conductarum., que fapientem. fapientia, neque for- üd Dereliquimus terram. ) Abducti in tem fortitudo , neque divitem divi- capti(fitatem : vel dere]iquimus agros tie in illa calamitate a morte libera- lefe, in hoftium poteftate, cum nos recepi- bunt; fed liberabit cognitio Domini, mus intra urbem, ut tuti effe poffemus. id eft, ejus fides, & cultus. Tabermacula noffra.) Cafe paftorum .94. Qui facfo ni[ericordiam , & ju- qïlä noftroruim, & omnia ruris edificia. dicium , 69c.) Qui vel mifericorditer lnt, OI. -fcendit mors per feneffras, €fc.) falvo, vel fevere vindico fceléra, ut lpfi ye Hoftes ii nos nec opinantes irruerunt, homines merentur; vel qui gratie mezg & qua minime putabamus; non enim auxilio, & juftitiz;, & tmifericordis d folet hoftis per feneftram " afcendere, auctor fum, & omnis generis virtu- fed per januam ingredi. tuin. Vel fi gni- Yl ficantur. faxa baliftis excuffa, & mor- » 25. Qui cireumcifum liatet preputium.) tem inferentia. * Non difcernam inter circumcifos, & in- PA : 294 4 PvR'()PVHE'T.- L]'E REMUE 4'5 26 ; Si;p»er Egyptum , & fuper Juda, & fuper Edom, fuper filios Ammon, & fuper Moab , & füpér omnes, qui Comp $1 attonfi funt in comam, habitantes in deferto; quia omnes gen- tes habent praeputiu füt: - m, qmnis autem domus If?ael incircum- ii cifi funt corde. fot CiuPUT À. 6 L gnum INon eft timehda '"cæle/fis con[tellatio , n vanilTima , at imbecillia 23 idola , fed Dominus ; qui Jolus eff Deus , creator , ac guberna- decus tor omnium , qui vafTabit peccatores terrae: plangit [uum malum pnis e Serufalem , &? cum . bominis non [it Juas vias dirigere , orat &F nternecionem de- tat Ms , Deum, ne eos, qui ipum cognofcunt , ad i boffes potius SFudeorum d | ,leaf ,kjäd in fundat . furorem. /Wmef--* Ophgz pur: j 1. À Udite verbum,quod locutus eft Dominus fuper vos do- d I mus Ifrael. ; 2. Haec dicit Dominus: Juxta vias g entium nolite difcere, & a fignis coeli.nolite metuere, quae timent Gentes. n ? va l7 f unt: P. t ^* Supr. 3. * Quialegespopulorum vans& * quia lignum de faltu fiät DCJ 13.11. praeci dit opus manus artificis in afcia. 4. * Ar- V d 14- 8: circumcifos;interJudxos,ceterosque vi- Judich. 1 4. 6. converfus., & circum. u j;m; cinos,. qui circumcidi folent, & inter cifus eft. Qni, alias gentes, qux non circumcidun- Qmne:, qui attonfi funt. 1m comam. ) Ctum ] l tur ; quia quamvis circumcifio in fi- In rotundum eam attondentes, quod 1Cat enum Judzis data fit, ut a ceteris Hebrzis vetitum erat, Levit. 19. 27. fed in& HEM gentibus difcernerentur , tamen non vide ibidem dicta. 5No minus incircumcifi funt, quam cetere Habitantes in deferto , ($c. ) Sara- Confer ' gentes , quia alii incircumcifi funt ceni , & Arabes, qui fub tentoriis Cs ] carne, Judzi corde. $ze ntem prevart- in deferto paftoritiam vitam agentes | &0 mh cator. legis fés , circumcifio tua praputsum verfabantur. M/Ztn Qxuia omnes gentes , €6c.) Mide dicta ( f^4tla eff , ad Rom. 2.25. A re 26. Super JEgyptum , &c. ) -Connu- num,. 25. A hnr merat inter circumcifos carne , /Egy- Uper 'vo:.) De vobis , Efut' corn- d Wp iU I.S tra vOS. ptios, idumzos, Ammonitas , Moabi- "r tas, quia omnes ille gentes (vel ex 2. Vias Gentium.) Mores gentilium. Refrnw iis faltem aliqui ) circumcidebantur : A figuis celi noiste meruere ) Decla- 8l AEgyptii quidem imitatione Judzorurm, rat mores 5 gentium, qus omnia puta- bant ftellarum vi , non divina pro- W nf ll/.z . qui apud eos peregrini fuerant; Idu- 0* i mzi vero , Ammonitz , & Mbabitz , videntia gubernari. Itaque magis fte]- Ti le quia ex Hebrzis originem ducebant ; las, quam Deum metuebant. & Gfie dixi: vel ex üis faltem aliqui; nam 3. Leges populorsm.) Ritum prefcri- Vàt " non omnes fuiffe circumcifos, patet bentes, quo colenda funt idola. tl "Utf ex Achior duce Ammonitarum ; qui Quia ljgnum de (altu, &c.) De fil- Q üi -- CAPUVT X 255 . ,& 4. Argento, & auro decoravit illud : clavis .& malleis qu compegit, ut non diffolvatur. . x N- -s. in-fimilitudinem palmae fabricata fun t5 & n"ön loquen- ün tur: portatatollentur, quia incedere non valent. Nolite er- $ otimere ea, quia nec male poffunt facere, nec bene. *;Mic-,. 6. * Non eft fimilis tui4 Domine $ A : magn*us*a es tu, & ma- : I9: , lit gnum nomen tuum in fortitudine. » [ : 7. * Quis non timebit te j o rex G enfïum* 2- tuunmi eff enim *APO-; TiM- S h decus: inter cunttos fapientes Gentium , & in univerfis re- ^^' ' alum gnis eorum nullus eft fimilis tüi. E (rái 8. Pariter infipientes, & ,fatui pr'q b-abuntux;:f do&rma vani- j« tatis eorum lignum elt, : 9. Argentum involutum d e "Fharfis affertur j & aurum de Ophaz: opus artificis, & nianus aerarii : hyacinthus , & pur- pura indumentum eorum,opus artificum univerfa haec. 5d0' us verus eft: ipfe Deus vivens, & IO. Doxminus autem De frex 'Nng p—2 er e) va , Prq.s.r:fdiit opus mam;: artifrcis , id quod vaniifimum eft, &/ïüulciïmmumo [altu fiat eft, ut fit opus manus artificis, ut eus. Vel fenfus eft; lignum ipfum , ex quo formane idola , U übus fuppli- S. de femilitudiuem pal;vm fabrica- cant, fatis oftendit doctrinam eorum É á 4 fum:.) lidolum szquabile eft, ere- V anam: effe. Uftts &um, procerum, flecti nefcium , pul- 9. drgentum imfol.'wu';;:.j Plicatum a, ) chrum, comatum , quafi palma: quafi', in laminas, in Hebr. eft, ypon me- dicat ,"idola exterius pulchra funt ruguab , id eft, extenfum , ductile, un )o 2 » fed interius inania , elinguia, ftupida. ductum in laminas, quod poftea, ut 6. Nen ef fpnilis 142.) idola tecum commodius transferri poffit, in feipfuwa Oar* eonferri non polilunt Domine , qui plicatur , & involvitur. Deus vivens es, t omhipotens, & coriiS É De Tbarfis.) Ex Indico mart. Ir?]]ffs ideo miranda operaris. De Ophez.) Ophaz idem elt cum Magnum-zomen tuum in fortitu di'ne.)r Ophir , quznam autem fit Regio , Celebre eff nomen tuum ob res a te que dicitur Ophir, variz funt fen- üd fortiter geftas : lo tentiz, Verior effe videtur eorum b uitur de Deo, quafi de magno aliquo uce. opinio , qui putant Ophir effe infa- con 9. Tuum e(f emim decus. ) Scilicet lam "T'aprobanam, quz etiam Sumatra Reonum , ut fis, & colaris quafi Rex, dicitur: immo totam illam oram, qu& m & Deus h- gentium. Chald. vertit : ^4uw» continet Pegu, Malacam, & 'quam eff enim Regnua. memoravimus laprobanam. )'.1t33 8. Pariter ; 7 Opus artifcis, €c.) Nihil penitus pto Facile eft probare , & convincere jfepientes , 63 fa.tui.) fte- in idolis eft, quod non fit manibus eos effe fatuos, ex-eo quod doGrina artificum factum. vanitatis eorum lignum eft. t^ TO. 24b smdignatione ejus , 6c.) Op- :l'Cl'i Dotvina vanitalis eorum lignum eft.) ponit Dominum idolis , probatque ex Quia docent idola ligneg effe Deos; effectis eum effe verum Deum, quia . m 286 PR »OP!H;'E T. X*J'E REMIJE rex fempiternus, ab indignatione. ejüs commovebitur terra: 16.; | & non fuftinebunt Gentes comminationem ejus. - 1ià, j 1I. Sic ergo dicetis eis : Dii , qui coelos, & terram non cituum' fecerunt, pereant de terra, & de his, quse fub coelo funt. p obfidie 5Geu. 12, * Qui facit terram in fortitudine fua, praeparat orbem l. I in fapientia fua, '& prudentia fua extendit coelos. g. Infra " I2. Ad vocem ínam dat multitüdinem aquarum in cóelo, tatores: 51.I5. & elevat nebulas ab extremitatibus terrae : * ful * P fa]. gurg in plu- 1. ! 134-7« viam facit & educit ventum de theíauris fuis. Ep al 1nfra I4. Stultus fa&tus eft omnis homo a ícientia , confufus eft - ilam. 51.16. artifex omnis 1n fculptili, C 1 ^^ dv ! : . juoniam falfum eiät, qþOd confla- vit, & non eft fpiritus in eis. E dinipt I $. Vanà funt, & opus &l qu xifu ,þdign*.um m ;eæïipofe vif'xlï:a&i?,þ AX ( nis fuae periþunt. ! 1—6. Noün; j | vivit, & terram, cum ,ir.zifc'iltur, tte- pores, qui in nubes' concrefcunt, & ()I IN mefacit. Tolvuntur in pluviam., If. ts Comminatiagem;) Minas, & '-X'findi-l Fulgura im pluvuiaem Yacn. ) In..fi- cem inanuimn. lfri iitg gnum pluviz, mirabiliter etiam mi- eTeQy dI«. $Z6 ergö dicetis .eiá , U'c) "] otus Ícens ioni fuleuür o þ/' 3 u . fuhn'fmum hic verficulus non Hebraice, fed Chal- aquas pluviuim; üdat T daice fcriptus eft, velizriforie ; folemus De r£hefaurzs fmas. ) Duiis , De fecretis O.H [j/ enim , cum-aliquem irridemus , illius locis, ex quibus venti erumpunt , idioma ufürpare, prefertim fi barba- vel de opibus fuis; nam venti, ac þfe enim S rum fit; vel Chaldaice fcribit,, ut po- fentur. relique creature inter opes Dei cen- ?'irga | Pülum' fion.folum fentenciaa: docéat, fed etiam verba ipfa, quibus uti de- erediz beat loquendo cum Chaldxis. - 14. St:z.ln?s filut ef ennis gamb 4 ledits fcientia.) Scientia artificis eum . ftal- M n (Qre Pa De bis, qua fub eelo funt. ) Chaldai- tum facit, vel oftendit, cum fcilicet ce, & de fub calis zfli. Wins $. VDBUS inane idolum fabricatur, & illud pro Vmel d I2. ? facit terrAm , &c.) Deo habendum ftulte proponit. : "Ive fe Anofter e d ; qui- facit terram, Vel nos Confu[us eff .. in [culptil.) Quuia l epz N n eunr colimus, qui facit terram, tandem apparet idolum nullum nu- N Ip fortitudine j;ut.) Potentia fua. men, nullam- vim habere, ideoque M d Preparat, E$c. ) Fuudar , ut eft' ia artifici eft pudori, guod Deum il]ud Hebr&ó , & Chaldxo. exiftimarit. CC!h;e : Qu g. Prudentia fua.) Sapientia fua. Falfum.) Inane, vanum. confify I35. 4d vocem f&am.) . juftu fuo. Multitzedintz aquarum. ) Pluviam 15. Vana funt.) 'Idolaf : Q/M l L POR | copiofamp " lm tempore vifftationis, €$c.) Cum AL extremt tatibus ierra.) Extrema .a me vifitabuntur, cum puniam ido- r lolatras ; idola-enim comminuentur, n) Clm pars terrz dicitur illa, quatm vulgus m judicat effe extremam. - Inde enim Dario, & Cyro, Babylonem vaftan- : » eminus *videmus. vefpere, elevari. va- te, & plenius poft Chrifti adventum, th 4 fi ifll;;m 'W e L atl $05 CAPUT X 257 ttt2: 16. Non eft -his fimil is pars facob: qui enim formavit oni- nia, ipfe eft: & Ifrael vi rga hzereditatis ejus : Dominus exer- 1 non cituum nomen illi. / Jflu 17. Con jyroenm obfidione. grega de terra cohfuübnerri tuïa-mï ,quæ häþitäs in 3 18. Quia hzec dicit Domirius : Ecce ego longe pmjiiciam habi- cielo, tatores terrae in hac vice, & tribulabo eos, (1)ita ut inveniantur. p plt- 19. Vee mihi fuper contritione mea , peífiima plaga mea. Ego autem dixi us ell illam. : Plaz:ae- haec inür'mi.fas, mea eft,.& portgbo * 'ond« 20. TT'abernaculum me um vaftatum eïï: omnes/ /fu—niculigmei dirupti funt; filii mei exierunt a me, & non fubfiftunt ; non 10« eft; qui extendat ultra tentorium meum, & erigat pelles meas. gerunt paftores, & Dominum non quaefie- . Non à 2/1', Quia ftulte e nl runt-; Manenarsqey y, & (1) lhta ut inveniantur. de edir. Wes Lhabernr ; ita ut non inveniantur, 16. Pars Jacol.) Deus Jacob; quem Ita u ikveniantz;i' 3 ö)c'.) lta ut hf lfraclitz xeligiofe colunt, & partem , omnes in urbe reperíantur, nec ef- àm fl- & herediratem |fuam effe volunt, fic fu o 5 cere poflfint, ut d Hierony'mus in- r Jminum dicebat David Pfalm ] terpretatur. Dens im aterzum. i 7;. 28. Pars mca Ig. Fs mih. fecretis J S,um': verþa lamen- Qui enim formavit omnia , ipfe e/f.. J tantis popuit. ii Ipfe enim verus De-us-eü ; qui omnia Super contritione Yi ) Ob con- t dc fecit. tritionem meam, & plagam doloris )1 Cet Virga hereditaris. ) Vocat virgam plenam. hereditatiS, quia virgis, aut perticis Pe, yiz»m.) Graviffïmaþ hereditas dividi folebat , ut Pfalim. um 4 73.2. Redemifls virgam hereditatistue, Plane hac fffrmitas mea eff, Efc.) n f Mihi debetur digna peccatis meis fcilicd moss Siom, 12 quo habitaffi :2 eo. Mel patior, ideo feram patienter. lfrael eft. 39 fceber , id eft , vir & 0'3,, uud p ive fceptrum hereditatis Dei ; quia QO. Tabernmaenium meum, Efe:.) No- b mine tabernaculi intelfiigit Jerufalem Deus in Itraele Regnum fuum con- metropolim ; nomine vero funiculo- ) Qua ftituit. j fl* I7. Congrega ... confuffonem tuag.) rum circumjectos vicos , &pagos, qui- idg(]qïle eam quafi funes fuftinebant, & alebant. m il Collige, o Jerufalem, d tuas Opes, Fili mei exierunt.) In captivitatem tua i- ola, qux tibi tandem erunt in abducti. confuftonem. Noz Jïi!;/;/qum, ) Quia nimirum "nà balitas 12 obfidione.) Qu pau- perierunt. : lo poft es obfidenda. Non efó, qui exten 4. 4tu, &7.) Non: | Cum IB. Loege prejciam þabft,zfarä! f eft, qui me in priftinum ftatum re- i i r4.) Cum fcilicet Judzi in terram Ion- ftituat. am captivi abducentur. Aqui- Pelles meas. A. )RTentoria enim fiebant- V' A (h B- Symmachus habent: e5:9»40 ex pellibus. ejiciam velur fuuda. 21« Srulte egermut paffores.) Reges, e L $x 288 P ïR OPHET. J ERE M[ E 4 T xunt: :þropte1je.a non " intellexerunt, & omr;.ki/s grex eorüm di- edi fperfus eft. .32. Vox auditionis ecce venit , & commotio magnä de ter- ;r: i" 1a Aquilonis; ut ponat civitates Juda folitudinem ) & habi- i deï am taculum draconum. e n t"r 'NLL 25. Scio J Domine , qui a non.eft hominis via ejusi;» nec Q.fy'i- ri eft, ut ambulet, & dirigat greffus fuos. - *Pfal. Gc. »iü 24. * Corripe me Domine , verumtamen in juaicio,.;& $. 2- gon . in furore tuo, ne forte ad nihilum redigas me.. hgc 6 E *PüaE V 25. * Effunde indignationem tuam fuüper Gentes, quae non 10 av 78. 6..cognoverunt te ; & fuper provincias, quae nomen:tuum non invocaverunts.quia comederunt JTacob,.& devoraveru nt eum, bipa ^ & confump[emnt illum , & decus ejus diffipaverunt. * na en CAPUT, XL C0 ul "- Quia maledicitur., qui non audit , tiec fervat pa&lum Domtni pa- &L b fu tribus datum , ádeo- precipitur propbete , ut illud. fervandum Sfudeis pradicet , fed fruffra , cum magis fequantur patrum füper ï f& ó. luorum fcelera , oariamque idololatriam , idcirco infert Domiaus F inzvitabilia in illos mala, nec proderunt eis idola , vel juftorum Tuda -eratio , neque quod prius a Deo. dile&i fuerint: refert prava IO Studaorum (ludia de ipfo ex terra delendo : fed perdentur , 3 HOILUEI qui nolunt eudire prophetiam. in nomine . Domint. Verbg 1. Y 7 Erbum, quod fattum eft a Domino ad ]eri;.miam—äicens: riam $ xnlri l *cr 2. Audite verba pa&i hujus, & lud os ]u- da, & ad habitatores Teru(alem. gin*zämi ad vir 4. Et W N l U j Principes, -Sacärdotes,, & Prophetz,, fcio Nabuchodonoforem non poffe & E venire, neque expu vnare me, nifl tu 5 [tmà, Qu qui dicebant: Pax , Pax, &f won erat s. u Pax, lapra c. 6 14. & g. x1. illum juveris. " ificia 2Q2. Vex auditiozs.) Nïagna, & cla- ANec virs. ej/fu) E ft.re k.- 'etitlo «ej;1sci;tn ra, ita ut facile audiatur. fententi&. quiaim etin p. Commotio Pagna, 65c.) Magnus belli 24. Verumtamen z'n:j;adicio.)- Mode- Ielis; tumultus. ex Chaldza ,. que Judzz rate, cum modo, & imenfura, fic ora- at . Aquilonaris eft. . ; bat David: Domize ze iz f*rore 1ua argnds me. Pfal. 6. 2. Tüpt Y 1 93. Nen efl bominis via ejus.) Nihil 2s. Effunde,&5c.) H«c ufque ad &inem Ef H. enim boni fine Deo homines facere E 41 J poffunt, fed omnia divina provi- capitis repetita funt ex Pf, 78. 6. dentia reguntur: vel de Nabuchodo- U4;te.) 'Tu, o Jeremia! & Pro- W nofor tantum loquitur, & fjenfus eft: & pheta. focii tui. £E C.AJSU.T . XI N 289 ! di ?. Et dices ad eos : Hséc dicit Dominus Deus Tírael: Ma- leditus vir, qui non audierit verba pa&ti hujus. ter 4. Quod præcep* patribus veftris, in die, qua eduxi eos habi- deterra /Egypti, de fornace ferrea , dicens: Audite vocem meam,. & facite omnia , quæ preecipio vobis , & erltls mihi CM in populum & ego ero vobis in Deum. x 4 Ut fafcitem juramentum , quod juravi patribus vefms, daturum me eis terram üuentem lacte, & melle, ficut ein: dies »8 haec. Et refpondi, & dixi: Amen, Domine. ; 00 6. Et dixit Dominus ad me: Vocgferate omnia verba haec 1 o in civitatibus Juda, & foris Jerufalem, dicens : Audlte ver- eumt» ba pa&ti hujus , & facite illa ; 7. Quia contef[ans conteftatus fum patres veftros , in die, qua eduxi eos de terra /Egypti , ufque ad diem hanc; mane confurgens conteftatus fum , & dixi: Audite vocem meam. // M' 8. Et non audierunt, nec mchnaverunt aureni fuam; fed abierunt, unufquifque in pravitate cordis füi mali, & induxi u Zf / Z! rfj fuper eos orenia verba patti hujus, quod prscepi, ut face- rent , & non fecerunt., ri'f"s 9. Et dixitDominus ad me; Inventa eft conJuratlo in viris li Juda, & in habitatoribus Jerufalem. r 1o. Reverfi funt ad 1n1qu1tates patrum fuorum priores, qui l, noluerunt audire verba niea & hi ergo abierunt poft deos alie- Verba pa&; lazguf N 7 Rehlcat memo- 6. E£ feris Jerufzlem.) ln plateis riam pacdi cum populo initi in mon- Jerufalem. te- Sion. (Cens yk Canfej/t'mzs cante/latm /Zmz ) Fre- d. Qri non Audierit. 3 Pdonmüs, & t ienter , & vehementer fum prote- os ] Vatablus vertunt: qut zonm paruerit. i atus. ,Su 4. Formace ferrea.) Servitute durif- Maze amfurgen: ) thlanter & poiïe fima, quam fuftinuiftis in lhrrypto. fummo ftudio ; quod énluy. fhudiofe Y 5. Sufiifem.)| 'Confirmem, & reipfa agimus , fummo mane agimus, vide af t perficiam, aut.faciam reyivifcere, quod fupra CoE. E9 0 mim c-38 1. ib a quodaimmodo intermortuum eft ; cum 9. Iz pr.zvttate cordis fui mali.) Po- enim Patriarchis promiifa tuxffet Pa- tius fecuti obftinationem fuam, .quam Izftina in poffeffionem eternam , vide- admonitionem meam. Mode fic ora batur capuvxtate ;Babylomca. inter- Verba patti.) Maledictiones ,& pa- It d rupta promiffio.:: nas, quas padi violatoribus fueram E£ refpondi.) h go Propheta minatus , Deuteron. 27. 13. & fequen- O Et- dixi, edmmen.) Ita faciam , ut di- tibus, finem *nPn í Hec dlCdln viris ]uda , & ]e- 9. Ízventa e/E conjuratio. ) Quafi ïruf(dem confpuanone facta defecerunt a me, d lnäl. eum Com. Mmocls T V. .Oo 290 PROPH E r/. jERE»MIIE alienos, ut fervirent eis ; irritum fecerunt domus Ifrael, & 1j f u h rum. domus Juda pactum mei $ quod: pe?igi Cum patribus eo- 1j 1I. Quam ob rem hzec dicit Dominus : Ecce ego reducam tht dicer cen fuper eos mala; de quibus exire non poterunt, & clamabunt ad me, & non exaudiam eos. fet 12. Et ibunt civitates Juda, & habitatores Jerufalem , & 29, clamabunt ad deos, quibus libant, & non falvabunt eos in proba tempore affiictionis eorum. enirm m civitatum tüarum, erant AL Supra 13. * Secundum numerum eni 9. 23. dii tui Juda; & fecandum numerum viarum quan Jeruf; alem pofui- fti aras confufionis, aras ad libandum Baalim. ne Dr 14. * Tu ergo noli orare pro populo hoc; & ne affumas 2 Supra ' 16. pro eislaudem, & orationem; quia non exaudiam in tempo- vifita infra re clamoris eorum ad me, in tempore afflitctionis eorum. tf 14.1I. 15.. Quid elt, quod diieétus meus in domo mea fecit fcele- ra multa? numquid carnes fan&tee auferent a te malitias tuas , i2uj in quibus gloriata es. I6. Olivam uberem, pulchram,"fru&iferäm . fpäcio-fäm 1 vocavi: Dominus nomen tuum.ad vocem loquela , grandis tum, exarfit ignis in ea, & combulta funt fruteta ejus, YVI 17. Et Dominus exercituum, qui plantavit te, locutus eft Ine fuperte malum, pro malis domus Ifrael, & domus Juda: quee Dunt m fecerunt fibi ad irritandum me libantes Baalim. iþïüïm 18. Ttli ticinio N & fecuti funt iniqutatem patrum 15, 0buen, ) Siiileu GhIR. ob fuorum. pinguedinem gratie , & fertilitatem Lüquïu 1 Secundum tumerum , 6c.). 'Yot C ilb ; bonorum operum, Jenis Deos habebas , quot civitates., Vocavit.) Ejffecit, ita ut vere talis per C Aras confufoniu. ) P appellari poffes. : dendi cultus. 2 rgfani ,& pu- ) fcriï -Ad vecem laquelk.) ^Loquente, & h [ 14. To ergz, 65,) Repetita hec funt jucente Deo , .danteque Chaldais fi- Torten ex cap. 7. i. f6. vide ibi dicta. ut venirent. Mel dicto 15. Dileilus meus.) Populus fnéus. gnum , ümgef citius. m 1a domo més.) ln ipfo templo, in Exav[i ignis.). Chaldzorum furor. quo erexit 1dola. Fruteta ejg:,) ln Hebreo eft, xami Cbum Numquid carnts j:zn&.t , &c. ?) Nurm facrificia , qux mihi offers , expiare ejus, ut etiam habent LXX. prsfa 17. Lecurüs efb fuper te malum. ) 4 ( poterunt peccata tuà , quafi dicat, Decrevit Vide non poterunt, quia liujusmodi idolo- te punire , perdere, & va- latrarum facrificia mihi placere non ftare. 0 y Pro malit.) Pro fceleribusin ponaue di(imr potifunt. Vide füpra cáap. 6. 20. & 7 l. 22: peccatorum. Cm'l)u $ Vr e CAVPUT' XI. 201 ] * 18. Tu autem, Domine ; demoiyïf'cr-afüi mihi , & cognovi:. x $ 60 tu oítendifti mihi ftudia eorum..- 19. Et ego quafi agnus manfuetus , qui portatur ad vitti- u b n mam, & non cognovi, quia cogitaverunt fuper me confilia, icentes: Mittamus lignum in panem ejus , & eradamus eum. de terra viventium, & nomen ejus non memoretur amplius. ,€ 20. * Tu autem , Domine Sabaoth, qui judicas jutte, & "Infra 95 M : Io. probas renes, & corda, videam ultionem tuam ex eis: tibi / 2Qe . enim revelavi caufam meam. o erani 21. Propterea haec dicit Dominus ad viros Anathoth, qui ofül- -quarunt animam tuam, & dicunt: Non prophetabis in nomt- ne Domini, & non morieris in manibus noftris. Urmas 'ego . 92. Propterea hac dicit Dominus exercituum: Ecce np - vifitabo füper eos : juvenes morientur in gladio, filii eorum, & filize eorum morientur in fame. à cele- 23. Etreliquiz non erunt ex eis: inducam enim maïum fu- ( per viros Anathoth , annum vifitationis eorum, Oo2 LR CAPUT. fam ) andis 18. Demezfiraféi mibi.) '.Peccata eo- 20. Doratme Sabactb.) Domine exngci- rum, & fcelerata ítudia, quibus te- tuum , Domine omnipotens. nebantur , & machinationes contr Probas renes, 6/e.) Scrutaris corda. ] 56& me , quem de medio tollere cupie- Videam wittonem.) Vac ut videam bant moleftum monitorem , fcelerum punitionem a te profectam. Hzc di- u^ cit Jeremias non ftudio vindi&z , fed ticiniorum au ipforum objurgatorem, & triftium va- à orem. juftitis defiderio. .Tu — d 19. Et ego qzmþ' ag u$ man/üetus, & c.) Revelavi. ) Commendavi ; nam Loquitur Propheta ad literam de fe ad te, tanquam ad juftiffimum judi- /2, Ob ipfo ; certnm tamen eft fub perfona cem confugi. jiratem Jeremie hzc .de Chrifto dici , & pro- QI. Hac dicit Dominus.) Ego dico: ter Chriftum hzc ]eremis evenitfe, ipfe enim Dominus eft, qui de fe per c tl & Ícripta effe. » tertiam perfonam loquitur. . ( "Dutis fum ad Ad viros Anartbotb.) Sacet dotes poQ Ef 907 co gnov: h-e! & mortem nihi] dicens, ac fi non in- pulares Jeremie, qui eum maxime in- gi; V telligerem, quo me ducerent. fectabantur; erat enim Jeremias Ana- | (jdo Mittamus lgugm inpauem ejus.) Po- thothites. namus liyenum taxi commünutum in Nom prophetabis.) Futurum pro im- s jof cibum ejus; taxus'enim arbor eft tam perativo ; ne prophetes. yatnl pr&fentis veneni, ut quicunque fub Non moreris, 67 c.)Non Occidemuste. ea dormiat, vel comedat, moriatur: . 22. Vifitalo.). Puniam enim eos. 2 73 vide Plin. lib. 16..c. Io. Quod Reliqui& mom' erunt ex ei. 3- hoc verficulo de Teremia hiftorice ; Delebo omnem eorum pofteritatem : &n dicitur prophetice de Chrifto, cujus fic d'citur Pfalm. 36. 29. Semen 1m- corpus panis verus eft, qui de cole piorum peribis. defcendit , crux , lignum. Vifitationis earum.)Punicionig,& excidij, 292 PROPHET. JEREM LE j u Si C XPEST - XÉ:^ dre p Miratur prop&m malorum pro[beritatem , qui tamen parantur füeni, ad diem occifionis, Juntque terra cau[a lu&us: bereditas adver-. & N - fata eff. Domino [uo , & paflores demoliti Junt . oineam .Domirti , Verur: CIeQas ideo traditur- in dilf/pationem , cujus tamen rurfam ijerc- i 1 "bitur. Dominus , "oa[Tatis ipfius inimicis, " di dil 1. YUftus quidem tu es, Domine, fi difpütem tecum : ve- E * Job. rumtamen jufta loquar ad te: * Quare via impiorum - Contra ; ä Z; profperatur? bene eft omnibus, unt. ! qui prælvaïican'tür , & ini- g N I. Is.lclue ag Is & Mi 2. bl antafti eos & radicem miferunt : proüciünt, & fa- terre ciunt. fruCtum : prope es 10 1 .. eorum. t ori eorum , & longe a renibus Verunt 3. Et tu Domine , nofli me,, vidifti me, & probafti cor meum tecum: con bilem grega €os quafi gregem ad vi&timam , & fanétifica eos in die occifionis. : — À 4..Ufquequo lugebit terra , & herba omnis regionis ficca- $5 B Don bitur, propter malitiam habitantium in ea? confuümptum eft animal, & volucre, quoniam dixerunt: Non videbit noviffi- Témig, & ma nofl:a. d vibts tui ; S' Six Todo « d. Na/z';i:;;ze.) Quod innocens fim» ii qui ; UF æ;s' (ï difputem. ) ïdie& . IG **X'H Q X juftior , quam ut SBU QD &.colam te fincere.- tiores ff difputare debeam. Er fandiifica eos.) Deftina tanquam I5 6, d Veruutamen juffa-loquar, £$c^) Qua- victimas: ad. diem facrificii , fic ille C U g fi dicat: mihi tamen pace tua liceat apud Virg. lib. 2. ait: Ef »e de/finaz proferre juffas. q ar£; hoc enim eft fanctificare, . con- fuei. ) uerelas meas , ut inihj pitria l quidem videntur. - fecrare ,: dedicare Deo. m W 2. Plautaffi eos.) Stabilifti ficut ar- ' l bores, que altas egerunt radices. 4 Lnugelit terra, y .Oterilis erit r * eIg0 tb horrida more lugentium. ,& Jmns ? ^ Profictnnt. ) Divitiis , & pxolibus -En j t 'augentur. Propter malitiam babitantium im ez.) i Ton Prepe es tu ori eorum.) Quæ poftu- Sepe enim hominum malitia fit, ut ü hï lant, habent in votis largetribuens: vel erra fructus non proferat, quafi di- tüumd MC fenfus eft: Oretenus nomen tuum ufur- cat: quoufque feres Domine, ut pro- le t0 t pant, cor autem eorum longe eft a te. Longt A renibus eorum.) Quia nec pter impiorum fcelera, nos quoque Th fterilitatis malo, & cladibus belli ob-. N g modico flagello c«dis terca eorum , hoxii fimus ? * tibi fic "Thren. 3. 13. dicitur: zifee r re- d&fmt nibus mess frlias phareme . [u&, d. eft ^ Non videbit EOV /fnia no/l-ra.) Deus 1 Dog fagittas , vel fenfus eft : non cogi- non videt, aut non curat , quid-no- tant de te. bis eventurum fit. " Hergj [] AlCiüm. L x CAPUT XIL 203 -R Si cam. ped:mbus currens laborafti, quomodo conten- u dele poteris cum eqms ? cám autem in terra pacis fecurus * Jur- fuerls3 quid facies in fuperbia Jordanis? 6. Nam & fratres tui, & domus patris tui etiam ipfi pugna- "hm ) verunt adverfum te, & clamaverunt poft te plena voce: ne [ credas eis, cum locutl fuerint tibi bona. 7. Reliqui domum meam , dimifi hzereditatem meam: de- ] Ve, di dilettam animam meam 1n manu inimicorum ejus. Ji "T ütll 8. Fatta eft mihi haereditas.mea quafi leo in filva: dedlt Contra me vocem, ideo odivi eam. L at 9. Numquid avis difcolor hzereditas mea mihi? Numqmd avis tin&ta per totum ? venité, congregamini omnes beftise & h- terr&&, properate ad devorandum. niDUS 10. Paftores multi demoliii funt vineam meam , conculca- verunt parrtem meam: dederunt portionem meam deüdera- 1 Cot bilem in defenum folitudinis. n 11. Po- [ Oo 3 (Cd* ï &: cum peditibus curreus, 6500) — Dilllam animam meam.) Jerufalems , dl Ef Domini refponfio ad querelas Je- quam tdnquam anumnam meam dlli('f'e- remize, & fenfus: fi Anathothiticis ci- bam, dedi in manus Lhaldæmum. vil vibus tuis refiftere non potuifli, quo- 8. Hereditas mea.) Populu;a meus. 9) modo refiítes Jei()folvmltams ; cum Quafi leo in filva.) Ut homines au- ili, quafi pedites , hoc eff infirmio- dito rug1tu leon:s in filva htgïunt ] 1lm? res h1, quafi eqmte«,, id eft, valen- ita ego ab hoc populo rebelli , & tiores fint ? Exigua fünt , que pat- contra me efferato averfus fum, & fas es, duriora reftant tibi ferenda. eum reuqm 1qdïm Cumn antem gm o revva ;mcts fecurus c Je Dedit contra ime vocem. ) Blafphe- fueris.). Midebaris tibi in terra, & mans me, & de mea divinitate, & pr Q- þwt patria tua in pace fecurus vczf&n, & videnti« male fentiens, & loquens. con tamen ibi exitio: tuo imminent ; quid Numquid avis difcolor ; É) Puto fenfum effe: ergo tibi expectandum 'erit. Hierofo- ,an Df?i)üf as mnetus l lni[ ; meretur mihi efle in deliciis , ut funt lcq & In fzq;erbm 70rd47z1x ) Populum TJe- aves peregrinis coloribus pittz, & tofolymitanum comparat jnruams flu- eäeodptea, que domi in caveis haben- T &ibus ; folet enim Jordanis xítate in- tur ? potius demuehu itin tn,d im vo- TRU f di tumefcere, ripas fnpel,gledl, & vio- lucrem beftiis tiaden dam in p 'Zdant. lento curfu iem IO P.a/fares nmeltz. ï Uguf;&f» & Prin- prO 6. Fratves? s. ) Y Cives Anathothits. cipes, juos fibi jun ixit Nabuchodo- oqïle nofor, Ne credas eis. ) Ne fidas, fi forte ic etiam fapra . c. 6.3 . hoftes jio- fe tibi placatos, auc benevolos often- paü:oxes vOcantur. derint Vineam HZEAHL.) Judædm Dous 7. Deomtum meam-y 41 emulum Parzem.meam.) Mereditatem meam, Hereditatem meam.) P()pulum Ju- quam etiam porzzozém fuam vocat |-10 daicum. Á Deffderabilem.) Spcciofam, uberem e 294 PROPHET, JEREMI i 11. Pofuerunt eam in diffipationem ,luxitque fuper me: de- folatione defolata eft omnis terra, quia nullus eft , 1n 20 qui reco- gitet corde: L .meun Il 12. Super omneées vl as deferti venerunt Va&atoräs . quia. eladius Domini devoravit ab extremo terrae u De. ( f2 carni. Íque gd extre- mum ejus: non eft pax univer Ia 13. Seminaverunt triticum ; & fpinas meffuerunt, haeredi- tatem acceperunt, & non eis proderit: confundemini a fru- 4 N &ibus veftris, propter iram furoris Domini. - ?lld[f« 14. Haec dicit Dominus adverfum omnes vicinos meos pef- liirit fimos, qui tangunt haereditatem: quam diftribui populo meo Ho d Ifrael. Ecce ego evellam eos de terra fua, * l H & domum ]L L ,da üjfen evellam de medio eorum. 1s. Et cum evulfero eos, convertar, & miferebor eorum du & reducam eos; virum ad hereditatem (uam, & virum in terram fuam.. 1 146. Et [j H invidendam, fic dicebat D.avid, Pfal. 13. Seminavernunt Eriticum , Uc;) 1d li àqu 15. 6. Fanes ceciderunt mibi im pracla- eft , felicitas in' miferiam vertetur. — ris.: etenim hereditas mea praclara eft bitis ,( mibi. ; Confundemint 44fru£iibmvcftjri6 ; 65[) Propter iram furoris Domini fallent fm oj In defertum folizudini.) Defertam, fructus expectationem veftram ; itaque Ditet ex & folitariam. quafi pudore vos atficient. F!rm, II. Pofmerunt eam in diffrpattonem.) I Hac dicit Dominus, 62c. ) Mi- 16.8i Diffipaverunt, peffumdederunt eam. natur Deus hoftibus Judzorum. AmO*, Luxitque fuper me.) Ad me, vel VW t Vicinos meos.) Gentes vicinas Judxis coram me, quafi in defolatione fua intelligit, que primz in exercitu INa- flem ü E opem a me poftulans. * . buchodonoforis venerunt contra Je- Ü d Quia nullus efl , qmi vecort t'et.)' "'Yerra rufalem, Philifthzos, Idumzos, Am- q &nter ( luget, & diffipata eft, & tamen non. monitas, Moabitas. u ] eft, qui recogitet, id eft, qui con- Qui tangunt bhereditatem. ) Attre- Orma fideret, quenam fit lagarum caufa , &ant, vaítant, vendicant fibi hzre- hn ,& quod remedium. 6 haldeus habet, ditatem meam. dbdm quia nemo efl, qui proponat animo ti- z. Evellam eos, &c.) Id e»&, Chaldzos, -—l!«f(a morem Umtete & efficiam, ut |Vledi-eos de terra fua I)QT; anz deturbent. Xel vicinos fimul cum IO. Super omme: vius deferti.) Per [ omnes vias deferti. Judeis evellam; & ejusdem captivi- hwj Vaflatores.) Hoftes Chaldzi. tatis participes efficiam. Gladiuw Demini.) Mindex Dei ira, E* domum Juda, €c. ) Et Judzos de popi ffbitem & Chaldaorum glgdiusl a Domino apud eos captivos hac ratione de eo- Weinig. immiffus. rum captivitate liberabo. Non efh pax unrverfe carmt.) QQuuia I5 Redwcam eos.) Gentes przdictas * E 0 ed ly emnes Judeos hec. cladgs tanget. intelligit, fcilicet Ammonitas, & Moa- e CAPUT XIL & X 295 : d« .16. Et erit: fi eruditi didicerint vias populi mei, ut jurent C C0« in nomine meo: Vivit Dominus , ficut docuerunt populum meum jurare in Baal: zedificabuntur"in medio populi mei. quia 17. Quod fi non audierint, evellam gentem illam evulüo-.- XIe- ne, & perditione, ait Dominus. Ms COA POD T OXIIL , *1'edj4 Sicut lumbare Sferemie abfconditum in Eupbrate computruit , fic g fru- Studea primum Domino adberens , propter Juperbiam, C idolo- ;pel lairiam ab ipfó abjicitur , omne[que di[pergentur , revocantur. ta- fuisu men a propbeta , ut fua ponitentia devitent mala , alioqui fudas ]uda auferetur propter [uas iniquitates, qui ad ponitentiam nequit. ad- orum dq—cz' ob inveterata minmalis coufuetudinem, interponitur etiam ; m n propbete commiferatio. 1. T YEc dicit Dominus ad me : Vade , & poffide tibi lum- & H bare lineum , & pones illud 0$., & » fuper lu.mb*os tu ft 2. Et ) in aquam non 'igferes illud. tur bitas , quas fe cum 'Judzis redu&u- Offide.) Eme. ü,g[') rum pollicetur, quod & fa&um effe "p Lumbare lineum.) Cingulum, ; ullent .patet ex c. 48. 47- quo lumbi cinguntur. Lineum autem - ;itaque ^ Firum.) Unumquemque. elfe vult, ut fignificet non elle fuper 16.: Sé erudizi didicerint.) Moabitss, veftem, fed fuper carnem induendum. ) Mi & Amonitz. : "Quod . nobis conjunctiffimum effe, ac Vias populi wuei.) Fidem, & religio- diligentiffime fervare volumus, ac lum- j 'udfis 5em Judzorum. bos cingimus , ut faciunt viatores, i M r jurent dz. oomine smeo-) 'Et confe- qui pecuniam lineo cingulo infutam hcra l quenter colant ut Deum. circa lumbos circumcingunt. V oluit )S, Am' Vivit. Dominu.). Vxc eft juramenti autem Deus hoc lineo cingulo figni- . forma, fí pro eo, quod prius jura- ficare, populum Judsorum: conjun- Atttt- bant, & jurare docebant, /7viz Baaf, Giffimutn, & cariffimum fibi fuiile, jurabunt, & dicetur: F?viz Domizus. tamen propter ejus peccata eum re- Zdifcabunrur.) Pacifice , & pro- pudiaffe , id eft , expofuiffe Chaldao- rum furoi ( Euphrates enim Chal- ud205 fpere agent abundantes opibus, prole, familia. deam alluit ) ibique in captivitate, nl cum dj» medio. populr -mei.ï Exunt enim & fordiþus computrulffe. C apciv la de populo , & Ecclefía mea , licet la aqmarm won znfeves illud. ) Poft- habitent in fuis regionibus -]udææ uam fcilicet. contraxerit fordes,- ut adaos vicinisS. Ícilicet fienificetur propter fordes pec- um 17. Evwlffone, 6$ perdizione ;) Omni- catorum captivos ductos Judess, ut o evellens, & perdens. vexatione fervitutis labes eorum elue- N rentur; ( purgarentur. $, Hieron. & Moäf A ] - $96 PROPHET JEREMIJE 2. Etlpefï'e,di lumbare juxta nt verbum Domini, & pofui *ci?. ca lumbos meos. 5 p]ew cf'DOmini ad me, fecundo, *dic"erv—ïs: 3. Etfattus eft ferm 4. Tollelumbare, quod pofledifti ; quod eft circa lumbos: bo ol tuos, & furgens vade ad Eqphratem , & abíconde ibi iilud fürpt in foramine petrse. 'tRS, 4 s. Etabii, & abícondi ill H rat mihi Dominus. ud in Euphrate, ficut præce'pef ; lios ..6. Et fa&tum eft poft dies p luri.mos, dixit Do'm,inüs» Wad me: nequ Surge o , vade ad Euphratem , & tolle inde lumbare , quod B praecepi tibi, ut abfconderes illud ibi- pl 7. Etabii ad Euphratem , & fodi, & tuli lumbare de loco, Y ubr abíconderam illud , & ecce comþutrüerat,ümbare,' ita brefc ut nulli ufüi aptum effet. tofos * .. 8. Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens: n m 9. Hsec dicit Dominus: Sic. putrefcere fac iam fupgl*bia & fuperbiam TJerufalem multam. ia Juda, r0. Populum iftum peffimum , qui nolunt audire verba oculu mea, & ambulant in pravitate cordis fui: abieruntque poft deos alienos ,. ut fervirent eis, & adorarent eos , & erunt fi- — cutlumbare iftud, quod nulli ufui aptum eft. r* im II. Sicut enim adhzeret lumbare ad lumbos vi Yi,.4iC äggfu-' n 9 Juds tinavi mihi omnem domum ITírael, & omnem domum.]uda, Nup; dicit Domin ü . is: ut effent mih? in populum , & in nomgn & dem Px inlaudem, & in gloriam, & non audierunt. dicente ketent i2. Dices ergo ad. eos fermonem iftum: Hoec dicit Domi- Et di- Yitum. nus Deus Ifrael: Omnis laguncula implebitur yino. f cent N ficacius eft, quam illud , quod verbis Y explicat: Im «quam mon tmferes, id eft, TTE queap recens textum in aqua non macera- folum perficitur. [ bis, ut illud candefacias, fed rude, 9 Putrefcere faciam ft"tperäidm 7«- 4dz.) Perdam, corrumpam, de pri- IS-I* & afperum relinques, ut fcilicet figni- mice; ficaretur populum Judaicum recens na- iam * arrogantialïl ,& fuperbiam Ja- Àitis tum a Deo affumptum in hereditatem, dxorum. cum rudis effet , & parum politus in AT. r efcnt miht .. m nameäz, £t5 N Veftïm cultu Dei, & probatis moribus. i laudems 6c. ) - Sicut enim uxor 2. Ert:po[fedi lumbare.). V olunt ali- gloria eft viri, ita Ifraél Deo obe- u i hec in vifione tantum oelta eife. diens , & ferviens fuit gloriz Dei , IRUUN peccat. P lures fentiunt effe a&ta , . ut .verba cujus nomen , & laudem a p.ud vgexn- V Dao fonant ; eft enim hoc genus Prophetiz tes celebrem fecit. * IO. Omnis laguueula ingä!eä;tur vi- hr m *n ïgi-nalti.cmtþquo d, ad p.erfuaflendum ef- A?I!p:,: E ne.) Sicut laguncula inmletur vino, BH;*[ l.i 1 e . 1 r C A F UE XHE -Ag? LU h cent ad te: Num quid ignoramus , quia omnis ïaguncula im- IN plebitur vino? I54. Et dices a d eos: Hzec dicit Dominus :' Ec/cg. ä'ge" implez 0$ bo omnes hab;tatores terrae hujus, & reges, qui fedent de iil ftirpe David fuper thronum ejus, & facerdotes , & grophe- *tas, & omnes labitatores Jerufalem, ebrietate: qpe- & patres;, & fi- r4. Et difpergam eos, virum a fratre fuo , lios pariter, ait Dominus : non parcam , & non c | mey: —gncedam, neque miferebor, ut non difperdam eos. quod 15. Audite, & auribus percipite. Nolite elevari, quia Do- minus locutus eft. - am., Aanteqüam contene- t 16. Date Domino Deo veftro glori 2, Id brefcat , & antequam offendant pedes veftri ad montes caligi- nofos: expeCtabitis lucem , & ponet eam in umbram mortis, & in caliginem. 2 1 pH 17. Quod fi hoc non a i 1die-ri'tis, in abfcondito plorabit a- *Thf& nima mea a facie fuperbis : * plorans plorabit , & deducet yerba L Ip Qo oculus meus lamymam, quia captus eft grex Domini : pot 18. Dic jnt l- ita implebo vos ebrietate, non bono- tenebras calamitatum fuper vos in- ducat. ; rur, & voluptatum,, ut vos putatis, ugglru- o Judzi, fed malormn, & dolorum. Offendant pedes vefiri ad mentes ca- Nusgquid sgnoramus , Go ) Irri- Hginofos.) Antequam fugitivi per :non- ]udäa 1 & dent Prophetam tanquam nihil novi tes tanquam in tenebris abeatis, & dicentem. Propterea explicat veríu pedes, ut fit in tenebris, Japides fre- quenter offendatis; vel fenfus eft: an- Jomi fequenti, que funt lagene , quod vinum. tequam ad celfos, & caliginofos , ne- j di 13. Prophetas.) Pieudoprophetas. buhs feilicet obvolutos montes Chal- cent OOq4. Firem a fratre.) | Unumquem- dzz, captivi abáueamini , ad quoruu montium lapides pedes offendetis in- Verbis que a proximo fuo. Nom concedam.) iNon ïnduïgeboæ ter eugdum , feffi de via, & egpre * I5. Noljte e(evuari.) Superbia , ut promowentes greffum. um J qepie fcilicet in veflra fortinldi'ne fupezbe üdat iS?- Expellabitis lucem, 8c.) Res pxofpe- ras, quas expe&tatis, convertet tolis gt ] v 16. Dare Damgna Deo veflro glarzam.) Déns in adverfas. jntlh Ü Veftram. infirmitatem , iniquitatem , lbeibeam morik. ) Denfiüfimas te- Dei vero potentiam , & bonitatem n ! xor b & przgdicantes , veftra nebras, quales tenebre funt in fe- agnofcentes, . pulchris. n i, eccata deteftantes, Ó ita viventes , ut.Deo fitis in nomen, laudem , & 17. $i boc mom andieritis.) Sant vet- 1(] gett gloriam, ut n. Y1. dictum eft. ba Prophete. ;/W 'W,' A)'Z!&?täd—??i (w:t:?zeärc/c' di*.) A.ncequ-am lm abfcondito,) in locum abfcondi- Bibi. um Com, Menoch. Tom, V, P f n e hi M - 208 PROPHET. .,] EREMIA riet a* & 198. Dic regi, & dominatrici: Hu]miliain'ini-f, fedcte: quo- lut niam defcendit de capite veftto corona gloriz veftrae. jj f Ig. Civitates Auítri claufae funt, & non, qui aperias: trans« n defe lata eft omnis Juda transmigratione perfeta. 20. Levate oculos veftros , & videte , qui venitis ab A- ^" u SLI quilone: ubieft grex , qui datusefttibi? pecusinclytumtuum ? ^^ 5r. Quid dices, cum vifiiaverit te? tu enim docuifti ecs adverfum te, & erudifti in caput meum: numquid non dolo- appau ft. d res apprehendent te, quafi mulierem parturientem? i 22. Quod (j dixeris in corde tuo : Quare venerunt mihi ær' * Infr. erud haec? * Propter mulütudinem iniquitatis tuze revelata funt : J^Tg. verecundiora tua, pollutae funt plante tuze. 2ud. N 23. Sl mutare poteft /Ethiops pellem fuam , aut pardus * tie- — jriiá tum recedam , ut liberius lachrymis 20. Levare oeulos vefíros.) O Judei. [/77] i ihdulgere poffim. Et widete , qui venitis ab Aqui'one.) 4 face [uperbie.) Propter fuper- : Qui Aquilonares eftis refpecta. Jeru- fiüj; f biam, & inobedientiam veítram. falem, vel qui cum Babyloniis com- mercium habere foletis, & ec ire, in- frril Grex Domin;i,) Populus Juda; I8. D;c Regi.) Jechonig, ut vult deque venire, videte Judz, & Jerufa- lem defolationem , & dicite illi. Sedeciz. S. Hieronymus, vel, ut alii fentiunt, Ub efl grex , €c. ? ) Populus ille j Q ; Dominatrici.) S. Hieronymus intel- pene innumerabilis , quem Dominus ligit Noheftam,Jechoni matrem ; alii in te fuccrefcere fecerat. h Sedeciz uxorem. Pecus inciytum.) Repetitio. 2I- Cwm vifétaverit te.) Cum Deus fum It Hwumtltamini.) Numiliabimini. Sedete.) Sedebitis, fcilicet in terra per Nabuchodonofor te caitigabit. x Doceifhi eos adverfam te, ) Chal- & etim jacebitis humiliati , & aftlicti. dzos. Docuit autem, vel quia cum Defcendi*, 6c.) Cadet de capitibus eis amicitiam , & familiaritatem con- i. iaj veftris corona Regia, qua gloriamini, traxerat per mercimonia ; vel, quia Oi exifa amittetis Regnum.: auxilium ab eis contra /Egyptios pe- Ig. Crvstares 44u/fri.) Meridionales; tiverat; vel quia Ezechias nuntiis Re- pE ita appellat urbes Judez,, quz refpe- is Babylonis omnes thefauros fuos ! ] äh'nï:æ &u Babylonis erant ad Auftrum. Oftentaverat: quare Babylonii ad prz- tii - Clasfa funt.) Defertz, habitatori- dam Hierofolymitanam | invitati funt, Fs ! Temel bus vacug, atque ideo claufz ; nam l L: quz domus non habitantur , claudi o9. lVerecundiora tea. ) Puden(ia tuá. folent. Vel ab /Egypto , que eft Peolluta ftmt plauta ttm.) In Hebrzo TOmtifi ad Auftrum [udgz, nihil vobis erit äï j pti"rm eft : Difcooperte Íunt plazta tue, lo- 20. L^ auxilit, omnia ibi vobis erunt claufa. quitur de populo tanquam de honefta 1600 & Vide 4. Reg. 24. 7. aliqua, & proba mulieré, cui igno- Translata eff , 6c.) Ita in captivitaQ miniofum eft, fi ei pedes, & crura Nitétrice Y Po- nudentur. * 1.2 tem ducta, ut nemo remanferit. nuntur preterita pro futuris. 23. Vartetates duas.) . Maculas fuas; ühfrä (. ia l * . $t -* CAPUT | XHI. -& XIV. 299 rietates fua:: qu. & vos Poteritis benefacere, cuin didiceritis ma- lum. : EH 21. Et diffeminabo eos quafi ftipulam, quze vento raptatur in- deferto. ) M 25. Haec fors tua, parsque menfurze tuae a mey dicit Do- minus, quia oblita es mei, & confifa es in mendacio. um | eo 25. Unde & ego nudavi femora tua contra faciem tuam,& apparuitignominia tua, old- * 27. Adul terla tua, & hinnitus tuüs, ícelus fornicationis Vze tibi tmihi tuae : fuper colles in agro vidi abominationes tuas. fant Jerufalem ,. non mundaberis poft me: ufquequo adhuc ? CAPUT- XIV. x 5v Sz'ccim& ämgna in ler ra "uda propter peccaia popu n öä 0rans fle prophbeta pro ejus liberatione , & milericordia , probibetur a Do- judæi. «'I'VJMC -) mino pro ipfis orare : nec Jucipit Deus eorum jejunia ,. & «icii- was ; propbeta etiam illis ecuritatem promittentes una cum ipfis jn- ' COffl- peribunt : luget SFeremias mortuos gladio, €? fame , popa- Je ) ill' lique peccata coufitens, orat-pro mifericordia. [erufa- Uod fattum eft verb M h ille I.Q monibus ficcitatis. um Domini ad Jerenjiamn de fer- t yimus 2. Luxit Judaea, & portee ejus corruerunt ; & obfcuratze funt in ;errä, &c lamor Jerufalem afcendit. l Doit .53. Ma- bit. FPa eft enim interpretantur , attollam vefles tuas Chal* flinctum. pardus animal —macuqlis di- 4 um fuper faciem. tuam, id eft fuper ca- n cott« 24- Diffeminabo.) Difpergaxh,dimpa- put, ut appareát turpitudo tua. boin exilium, & in captivitateim mittam. 27 Adilieria, $. ) Adulteria : : quia Q5. H« fors fa. hinnitus , Ícelus fornmicationis vocat 9s pe ditas tua. ) .Hæc eft here- idololatriam. s N ; fllOS Parique menfura tue 4 me.) MHe&c . Super c:des.) Ín gice!üs. tibi remetiar, & rependim peccatis :bominati 0*(35&) 1dola. dprte £uis. Nonm mundabeiie.) TNon curas, ut te i fuïlty Ia meudzcio. ) : In Idolis, & falfis a péccatis , & idolis emundes. i 4ttd promiffis Pfeudoprophetarum , & J&- Poff me.) IMe, cultum meum fe- oyptiorum. quendo. ieprao .9Q6. Unde &Y ego midav: , Ff'c.)lfnäe U[gyuequo adbnue ? ) Scihcet talis .i,O xonecu & ego nudam te, & captivam , quafi erii? expectabo, ut refipifcas ? quo- meretricem omnium ludibrio exponam, ufque te feram, && furorem contine- j vide n. 22. - bo, ne te peroa: Bekpe 2 cua "Contra faciem tam.) Ut ipfa te nuz D 5 lfarma:xiäy.f Fccitd.?k.) De fe, dam aípiciens erubefcas; vel ut alit & pena ficcitatis, & ftexili- T .* F ) ?X*v E 3o0 PRO*PHET; JERFMI/E 3. Majores miferunt minores f ios ad aquam : veneru*ntx ad [ Qu hauriendum, non invenerunt aquam, reportaverunt vaía fua cinsf vacua: coufufi funt & afflicti, & operuerunt capita fua. ( 4. Propter terrze vaftitatem, quia non venit pluvia in ter- "n fnvoc: ram, confufi funt agricolae , operuerünt capita fua. s. Nam & cerva in a IQ herba. gro 'peperit,&-reliquit: quia non erat pedes Tecord 6. Et onagri fteterunt in rupibus , traxeruht'ventum quafi dracones, defecerunt oculi eorum, quia non erat herba. Is 7. Si iniquitstes noftrze refponderint nobis : Domine , fac lt bon propter nomen tuum , I2. | quoniam multae funt averfiones noftree, tibi peccavimus. ootuler falvator ejus in tempore tribulationis: quoni: : 8.; Expettatio Iffa?-l, Qua- r * Nog tatis, quz contigit fub Sedecia, ante 6. Onagri, £ c.) Afini filveüres., (m v qui, ut cerve , & dracones, ficci obfidionem Jerufalem. 2. Laxit Judez.) Lugere dicitur funt , & zítuantes ob caloris copiam, — terra cum incula , cum fterilis, & tcfte Plinio lib. g. c. 12. Ideoque fiti- CDVeig horrida eft more lugentium. bundi pre ficcitate ventum haurient, &am ad Poría ejUs corrmerunt. ) Nemo per ut fitim, & famem temperent, & ca- Qu c eas tranfit, ac fi corruiffent. In Hebr. lorem refricerent. pieto o eft , izffrmata funr, defolatz, deferte, Defecerunt ecali eorum. ? Oculi eo- Units f inedia ità ut nemo per eas ingrediatur, aut rum prz debilitati. deficient , agrum, egrediatur. LXX. habent, £xeyatqo av & caligabunt, qui cibo fpiritibus re- tolongg, vactus fatba j;::et. deuntibus illaminan folent, ut oculi DN lienmm Obfearata fmnt. ) "lriftes, horri- Jonathe 1. Reg. 14 27. vel fenfus eft : deque facx funt, ac fi in terram funt depreffi, & intzoifum conditi pr& quam jp. corruitfent vel fafte funt obfcuri tmnacie. ^ D er l]iilg nominis, & nullius pretii, cum ante 7. 8 dyiguitates nofire re/þwm'&int- temþug j €larz effent. xobÁ. ) Accufaverint nos in judicio &t* g 3. Majore:.) Potentiores civitatis. coram te, ficut accufator refpondere Cat | Minores faos.) Famulos fuos. folet , & rei excufationes refutare. h&bit&ni Operuerunt captta [na.) Mos enim Chaldzus vertit teflificase — fumt erat Judzis in lu&u capita operire. COMIira 0. n flmiii 4« Propter zerra vaflitatem,) Mebr. Domine fac propter momem tuun. ) AQm. propter terram contritam. Fac nobifcum clementer propter te, Diepl at nominis tui gloriai, licet nihil tale - T 5. Et reliquiz.) Pullos fuos, id eft, mereamur, Cà .. 1 &on nutrivit, quia non habebar lac, meinineris nos tuos effe. lts nobifcum age , ut l wwl | Y ] cum herba non effet. Ufus eft exem- / Qu! prs plo cerve potius , quam alterius be- Averffones nofva.) Kebelliones a te, Vàgdtur. prevaricationes , & peccata. ftie , quia magis quam alig amare videris ; folet fcetus fuos ; quafi dicat: fi cerva 8. Expellario Ifracl.) O tu Domine, i ng[h pullos fuos ob herb inopiam derelin- in quo Ifrael fpem omnem fuam con- h Iu rmif?lf W 4 quet , quid facient ceterz beftia? ftituit. Qu hic dicuntur , allegorice Üf !feti ^6 LEU N 391 E Q r de- ftà uate quafi colonus futurus es in terra, & quafi viato clinans ad manendum? 9. Quare futurus es velut vir vagus; ut fortis qui non po- tet* teft falvare? tu autem in nobis es, Domine ,& nomen tuum invocatum eft fuper nos, ne defelinquas nos. ent .ro. Heec dicit Dominus populo huic, qui dilexit äoV&re pedes füuos, & non quievit, & Domino non placuit: Nunc af recordabitur iniquitatum eorum , & vifitabit peccata eorum. 1r. Et dixit Dominus ad me: 2 * Noli orare pro populo ifto Supra , fac in bonum. X ia 12. Cum jejunaveri nt, non-'eäaudfam preces eorum , & fi obtulerint holocauftomsta , & vittimas , non fufcipiam ea : )nis quoniam gladio, & fame, & pefte confumam eos. QUi 13. Et dixi: a, a, a, Domine Deus, Prophetze dicunt eis: * Non videbitis gladium, & fames non erit in vobis Infra * fed' pa- 2317 [r$, co lMto. ficci c—emä veram dabit yobis in lo Pp 3 14. Et j convenient Chrifto, ut aliqui volunt, fe fortem efle jactet , opem ferre non : fïtl'- etiam ad litteram. pote&. rent , X C Quafé colonus?) Quui agrum alienum Tu antemy im nolis es Demine.) Vi- preuo conduxit, ut eum colendo anni deris in nobis efle peregrinus, ut pro- unius fructum colligat , qui proinde xime dictum eít, & revera non es, J 0« agrum, quantum poteft , exhaurit; vel "left y quia habitas in medio noftri. colonus , id eft, mercenarius, qui mi- Er nomen tus"e, Üc. ) Quia dici j fe nus diligenter agrum heri fui, utpote mur populus tuus, hereditas tua, pe- oqui alienum , mercede conductus colit, culium tuum. y d quam fi fuus effet. IO. Movere pedes fios.) Long& & ji Pm Declinans ad masendum.) Ad breve magno cum labore a me difcedere ; tempus, ut fit in hofpitiis. LXX. ha- ;'ï'tl'i" vel non quiefeere, fed longum iter ylici bent: Zzverte»s ad diverlorium; quafi pedibus conficiendum fufcipere, ut ab dicat: Hacenus Domine apud nos [Egyptiis auxilium peterent. Vide lfa. habitafti in fudea , & in templo ; 30. 2. & fupra c. 2. 1g. M nunc vero alienato animo eífe vide- Vifitabi. Puniet. ris, fimilis colono , aut mercenario j&m: YI. s bozum.) Ut boni aliquid 2 agrum , quem fufceperat colendum, me petas ,. fic fupra cap. 7. 16. & MI) negligenti.- 1. I4- p 9. Veluti vir vatus.) Vox Hebrai- I2. G/adio, 6c. ) Qu£ vel fin- j lt ca n ) »vidbam , fignificat pavidum, gula futficerent. Sunt hzc tria gra- ; Ui qui pre ftupore, & pavore huc illuc viffima irz divinz inftrumenta. . Vide z vagatur, & difcurrit ; qua(i dicat : 2. Reg. 24. gaf€: xideris non fugitare territus fceleri- 9* Et dix4 , 4. 4. 4. ) Hebraice eft bus noftris. L XX. habent: Ve/ur vir unica didio , 2454 , eheu, de qua dermien:, ac proinde non videns af- dixi fupra c. r. n » gt Bi&ionem noftram. xcufat, popu- cont lum Jeremias dicens , fuíle deceptum ^^. "Ut foriis, ) Quafi homo, qui cum a Pfeudol)rOPþecis. ;()[ice e * u 362 PROPHET JfER»E MIAX -r4. Et dixit Dominus ad me: Falfo prophetze vatisinaätür qu f in nomine meo, non mifi eos, & non precepi eis, neque Arritu locutus fum ad eos: vifionem mendacem , & divinationem, 22, & fraudulentiam, & fedu£tionem cordis fui prophetant vobis. ei | 15. Idcirco haee dicit Dominus de prophetis, qui prophe- quem tant in nomine meo , quos ego non mifi J dicentes: Gladius, & fames non eritinterra hac. In gladio, & fame confumen- tur prophetse illi. L L) N![ ] 16. Et populi, qui bus prophetant, erunt proje&i h viis Je- p Tufalem pra fame, &gladio, & non erit, qui fepeliat eos; tüfi, 1 $pfi; & uxores.eorum , filii, & filide eorum, & effündam fuper eos malum fuum. quthïlfl *Thr. bum iftud: * Dedu&ant ocguli mei lum ] 17. Et dices ad. eos ver ^ 1 1é- ]acrymam per noCtem, & diem, & non taceant, quoniam con- L tritione magna contrita eft vir j go filia populi mei: plaga pef- fima vehementer. X8. Si egreffus fuero ad agrös, eCde occifi gladioþ & fi in- troiero in civitatem , ecce attenuati fame. Propheta quoque 1 & facerdos abierunt in terram, quam ignorabant. :39. Numquid projiciens abjeciii Juda ? aut Sion abomi- ilos a. nata eft anima t»a? quare ergo perculfifti nos, ita ut nulla fit - Supra fanitas? * ExpeCtavimus pacem, & non eft bonum, & tem- Bs 8. 15 pus curationis, & ecce turbatio. L . L] tladiur 20. Cognovimus, Domine, impi etates noftras, iniqüitätes Capvit s patrum noftrorum ,.quia peccavimus tibi. 21. Ne des nos in opprobrium propter nomen tuum, ne- fmi, á que fïus ttmp, 16. um fuum. ) Ponas mali- ilis ante oculos faciem futurorutin ï'xOfoy in: tie fu. maloram, oladii, famis, captivitatis. lm C0 I7. Deducant.) Deducent, quafi di- In terram , €$c.) In Chaldgam. M f cat 119, - quando vobis perfuadere non -19. Tarbatio. ) Confufio , tumul- poffum , fore, ut fames , & gladius tus, bellum , quo omnia fus deque g Sign | veniant fuper vos , faltem plorabo mifcentur. * $. ) futuram veítram calamitatemn. OI. Ne des mos im opþroär!z.xm.) Ne ln P Q V "Non taceznt. ) | Eft Hebraifmus ; facias nos contemptibiles, viles, & nam apud Hebreos tacere, & filere apüd omnes defpicabiles. £n Hebreo « du ponitur pro ceffare. eft: ze reprotes. us pla ériltes Virgo É12 populi mei.) Eft Hebraif- Propter nomen tu:pm.) Ut, nobis mus ; ita enim. yocatur Jerufalem , falvis, conftet tibi gloria, quz de- IT vel congregatio populi a Deo dilei betur nomini tuo. ïeïmes D tenerrime inftar filiz virginis. Neque facias nobis contumeliam folig l » - 9 Ig. $4 i*grc[äs fuero, Gc. ) Ponit glorie. £. ) INe finas Domine va- Q pn r—'m3 qu 6 1] OCAPUT.XIV. & XV. 395 r que facias nobis contumeliam: que folii gloriae ;uge j rego:rdvare,j ne irritum facias foedus tuum nobifcum. em, 22. Numquid funt in ículptilibus Gentium, qui þluanf ?aut Obis; coeli poffunt dare imbres? nonne tu es Dominus Deus nofter, vþ'ne' [ Tu enim fecifti omnia hzec. iiUS) qyem expectavimus? nea CAPUT X* INec Moyfi , hec Samuelis preäibz)s fleö?ehdum þ dait !þm,;, sfe e05; quin populum. "JeruJalem tradat pefli , gladio , fami , €? captii- darm fati, quia cafFigatus noneft emendatus : conqueritur. Propbeta; quod fuerit occafío difcordia , rurjumque , quod annuntians "ver- [nei bum Dei paffus fit opprobrium , cui Dominus promittit auxilium, Cott- cuin va[iatione S'udgorum : promittit praterea, & robur , p G9 liberationem , ac mifericordiam bis , qui ad ipfum- fe convertent. [ if jque 1. [ T dixit Dominus ad me: Si fteterit Moyfes, & Samuel coram me, non eft anima mea ad populum iftum: ejice vomi" illos a facie mea, & egrediantur. h fi 2. Quod fi dixerint ad te: Quo egrediemur? dices ad eos: P Hzaec dicit Dominus: * tem Qui ad mortem, ad mortem, qui ad Zach gladium , ad gladium ; & q ui ad famem,"gd'f.ïtmem', .& qui ad 1?- 9: ((ates Captivitacem, ad captivitatem. g R ia &ari', & pollai Jerui"alem, vel po- quando oppofuit Exod. 33. 3I. di- tius templum , in quo quafi folio olo- Cens : .durt dreitte i bamc moxam, [ riofo, inter nos habitare diceris; hec ant , ff non facis, dele me de libro £uo, rorum enim contumelia fit non tantum no- quem [eripfifti. Nominat antem Moy- as bis, fed & folio tuo,, & tibi. V ide, fem , & Samuelem, quia uterque fan- j ne, ut nos caftiges , folium glorig &iffimus fuit, & maxime -folicitus de Wumuï- tug Sion contumeltia afficias. falute populi, & pro eo diligentiffime 22 Nwnquid [umt im féulptibili- Oravit. 'dequc bus , 660 ? ) Redit ad capitis ini- Non eff. amima mta ad populum ifbum. K tium , quafi dicat: non ab idolis, Non placabor populo hj.lït ; nec di- us, fed a te Domine expe&tamu:s, & ora- l—igam illum. d mus pluviam , ut anes, & avertas Ejice , 87.) Predic illos ejiciendos fterilitatis tux. plagam in nos immif- à facie mea, id eft, a terra Judzz ; fam ; tu enim imbres imnittis, aut nObiS retines pro arbitrio.- cui in templo prefens fum: vel a pro- tectione, a benevolentia mea. I-SI ffeterint.) 8i fefe opp ïofuerint 2 Ll d mortem, ad mortem , &f €.) pro populo ifto, ut pro.eo : /01:';' Id eft, alii ad mortem, alii ad gla- ( " g v* Orent, quomodo qufes fe mihi ali- dium , alii ad famem , alii ad captivi- /t e * 364 PROPHETæfEREMïE * oci 3. Et vifitabo fuper eos quatuor fpecies, dicit Dominus : Gladium ad occifionem; & carnes ad lacerandum , & volatt- buit, Tum ; lia coeli , & beftias terrae ad devorandum, & diffipandum. 4Reg. ^ 4. Et dabo eos in fervorem univerfis regnis terrae : * pro- l0 vinu 2L12. pter Manaffem filium Ezechice regis Jnda, fuper omnibus, . quaBe fecit in Jerufalem. - Dayit I s. Quis enim miferebitur tui Jerufalem? aut quis contrifta- bitur pro te? aut quis ibit ad rogandum pro pace tua. s 6. 'Tu reliquifti me, dicit Dominus: retroríum abiifti) & ex- Ti5 àí I2 tendam manum meam fuper te & interficiam te:laboravi rogans. . Et difpergam eos ventilabro in portis terrze : interífeci, & & difperdidi populum meum , & tamen a viis fuis non funt n "feverfi. . j 4 CTatts $. Multipltcatae.funt mihi vidue' ejus fuper arenam maris: 1 induxi eis fuper matrem adolefcentis vaftatorem meridie: mi- Pt ; fi fuper civitates repente terrorem. í Reg. j defecit anima ejus': [ 5j 9. * ;Inü'rmata. eft, quxe peperit fe?teqa P sl 3 * OCCI- Qu p ullrn'x tatem : vel, qui ad mortem deftinati Lalorevi r0gäm.) Fatigatns fum üc m la- funt, erant ad mortem, qui ad l- rogans te, & toties ad ponitentiam pro leh dium, erant ad gladium, &c. N invitans. Seite hil mea refert, quomodo ab terra tol- 7. Ventilabro.) Ut ventilabro palesg, defnito lantur, dummodo tollantur. aceres projiciuntur temere, ut abri- It yhraf $. Fiftabe.) Inducam, vifitando Piantur a vento. J Vud eorum fcelera, & puniendo. bpe portis terra.) Yerre portas in- $Species. ) Genera. calamitatum, & telligit ultimas partes terre , quibus P d erufa] In Hebrxo eft: l'ezfeciam ex terrai in mare exitur, & e mari in penarum. ld eis quatuór. familias , vel cognatzones, terram intratur, quafi dicat: difper- " id eft, quatuor gentes, vel potius qua- gàm vos ufque. ad fines terrz. San- p Ny Chez per portas terrz orientem , & tuor cognata carnivora, gladium, ca- Io, ] nes, aves, & feras. occidentem intellicit, per quas portas Dhonm 4. Dabo'eos in fervorem.) "Fradam dies, & nox ingreditur. tfrio q eos ferventi furori omnium Recum. 9. Mulriplicate funt mibi vidnue. ) Qibro In Hebr. eft: i5 commoriozem,i 1 eft, Maritis intertettis. lo faciam , nt vagentur peregrini , fügi- Super aremam maris, ) E& hyper- riï'hx & tivi per omnia Regna. bole, quafi dicat pluritag. Omïkxc( Proptér Manaffemi.) Regem perditif. 4ndexi ek [wper matrem adolefcentis vaflatoren.) Induxi vaftatorem, & 9& 1 fimum, qui rnaxime populum in ido- oäqun interfectorem adolefcentis , qui con- on tum. . lolatriam induxit. Vide 4. Reg. 21: 3. fequenter matrem dolore, & orbiti- te afficeret. üütm Qt Super omntbus.) Propter omnia. Wt l . Quis enim. miferebitur , 6c. ? ) Terrorem.) Hoftiam Chaldzorum. lts & Quafi dicat, INemo. 9. Infrmata eff.) VMatablus vertit, 3 6. Retror[fum abtifts.) Receffifti a me. Ws Qim enervata, LXX. vacua fhöf ei ii li W c $6 [1] CAPUT AXV. ! - 395 H fu$ * occiditv-ei fol , cum adhuc effet dies: confufa eft, & erü- *Am. 'Ciad lat buit, & refiduos ejus in gladium dabo in con " " rum meorum, ait Dominus. Y fpe&u— igimicof' $ 5 ofü« 1o. Vae mihi, mater mea: quare genuifti me,- virum rixae, ll bis, virum difcordiae in univerfa terrz?. non fceneravi * , nec foene- navit mihi quifquam, omnes maledicunt mihi: k .Ir. Dicit Dominus: Si non reliquise tuze in bonum,fi non occurri tibi in tempore afflitioriis j & nis adverfus inimicum. 2 ,inl tempore—'trïbulatio-] Qgans 12. Num quid-xfoeder;b.itiir ferrum ferro' ab,-AquiIone, & tiec s;es ? » font I3. Divitias tuas, & thefauros tuos in direþtionem-dabo gratis) in omnibus peccatis tuis, & in omnibus terminis tuis. tfiatis 14. Et adducam inimicos tuos de terra, quam nefcis, quia e: ff« ignis fuccenfus eft in furore meo, fuper vos ardebit. IS. Tuþ ; ejus ] * ocdl Q?a þepcrir feptcrä.() Jerufslem, que 11";4 .Si mom reliquie tuà sn 6:;nkm.) plurimos. habebat filios , vel quamli- $1 non fuerit fucceilus, ac finis tuus bet matrem intelli TU git; qua muItiplici felix, non habear verax, non credar jentium prole lgtabatur. effe Deus : eft promiffio juramento Septem.) Numerus fïnit;w pro in- firmata, qua Deus Prophetam moren- definito juxta frequentem Scripturz tem confolatur. gpilth üt abïi- phrafim., $2 nonz otcurrt 11bj. ) $i non occur- Ocesdit. eà fol.) ld eft, profperitas : rero , & juvero te adverfus inimicos in medio profperitatis curfu everfa eft ut tibi promifi, c.'I. n. 9. E ytasi- Jerufalem,.& tribus Juda. P N qiis I2. Nwmmquid faderabirur ferrum fer- qan n Refiduos.) Sub: Joakim. ro ab Aquilone , &c. ?) INum poterit lp gladsimm dabo.): Ut fub Se deciä difpe* per Nabuchodonofor occidantur. effe focietas, & amicitia inter popu- GA^ lum*Chaldzorum, & Judeorum, ut u & IO. Va mihi marer mea.) Eft epi- Chaldzi Judzis parcan phonema Jeremiz , quo queritur:fe, nullo modo. L þ ? quafi dicat: $ P()fm nefcio quo fato, genitum , ut omnibus I3- Grari;.) In Hebrso e&: "o qitit ) probro fit, quod veritatem annuntiet. pretio , nullo perfoluto pretio. Virum rix«.) Omnium hominum rixis, & contumeliis propofitum, cui In omnibus peccatis tuis.) Id elt, pro- hyper- pter peccata tua, ut habent LXX. omnes contradicant, & quem omnes in- Ef in ommpibus terminis £uis.) Ob fectentur; nam juxta vulzatum illud : A OLftquium amicos, veritas odium parit. idola, que in omnibus terminis, & jam vicis tuis erexifti, ut patet c. 11. 13. g Non feneravi, 6c.) Nihil negotii l cum quopiam habui, non dedi, aut I4- De.ferra , qgam ne[cis.) De : oit" accepi .ad ufuram , unde frequentes Chaldza. À lites, & controverfix exiftunt , & ta- Quia ignis fucce [7] jfu dhiOu ) Quis gorym men ormmes maledicunt mihi. fum vobis vehementer iratus, J gtb Dibl, cum Com. Menotb. T F. Qq . f; e * L 1] /—; 396 PROPHET. JEREMIE - 1s. Tu fcis, Domine, recordare mei, & vifita me, & : tuä Dj remeab his,qui perfequuntur me: * noli in patientia tua fu- Verta fcipere me : fcito, quoniam fuftinui propter te opprobrium. jofut 16. Invenii funt fermones tui; & comedi €eos , & fattum &t eft mihi verbum tuum in gaudium, & in lzetitiam cordis mei: 20 quoniam invocatum eft nomen tuum | fuper/me, Domine Deus be h exercituum. 4 füm, *Pfal. 17. * Non fedi in co ncilio ludentium , & gloriatus fum a Al I.1« & facie manus tuae s : folus fedebam, quoniam comminatione re- Danu ?5* 4- plefti me. *kInfr, fa&us eft dolor meus perpetuus, & plaga mea 18. * Quare 39-15. defp ndacium Priil erabilis renuit curari! faCta e& mihi quafi me; dgu; : aquarum infidelium. I9. Prg-— Áf , 1 - (1). In patientia tua. I» edit.. Sixt. legitur : in patientia'-furoi'is tui. ltrun I5. Tw feüs Demine.) Tu fcis, nui a rifu, ludis, & jocis, omnique Domine, Jemilitatem meam , €y [abo- levitate ferius fui , fpiransque com- * t rem memm, ut dicitur Pfal. 24. 18. puncionem. funt verba Jeremiz.-- G'orintus fum 4 fa cle manus fua .I ) Vifta me.) AXuxilio tuo. Repete ex proximo negationem, Xor, ANolj im patientia £ua ffcipere me.) quafi dicat : non fum gloriatus a fa- Noli effe adeo patiens contra ini- cie manus tuz , & nuu quod micos meos, fed quamprimum fuíci- fcilicet prophetie dono decoraverit me IE] manus tua, fed folus fedi ab omni- pe caufam meam, & eos ple&e, ut hæ n meriti funt. bus defertus, quia prophetiam mina- 16. Iwventi fumt fermones ti.). Sci- cem, & ut eft in Hebrzo, p/ezaz in- licet a me. dignatioze , commififti mihi. Quià Qy Et comedi eos.) Et haufi, & excepi I8. Defferabilis.) Defperata, incu- de Ttoy eos tanquam cibum fuaviffimum. rabilis ; quafi dicat, cur me relinquis paludis, Vide Ezech. 3. r. in afflidione hac velu ti defperatum, fons fl Et fatlum efh mibi verbum tuum in nec confolaris ? x nullo. gandism. ) Dulce mihi fuit audire Fatla eff mibi.) Manus tua, de qua 19. $ tua confilia, & decreta; at poftquam num. I'7. , E Um, & ob ea a Judsis tam dira paífus fum , Qm/t' mendac; um Qurzrum infdet- facta funt mihi amara , eque ac Eze- lium.) Eft modus loquendi prover- i, mï.nre, chieli cap. 3. 3. & 14. & 15. Joann. bialis, quo explicat id, quod dixerat in Apoc. c. IO. 9. de plaga fua . defperabili. Ait enim h. ïpgm. ïtültL somiam imvocatum efl nomen tuum, effe incurabilem inftar vulneris chi- &:.) Quia vocatus fum , & vocor, ronii, quod cum fanatum videtur , AC m & i atque revera fuüm Propheta tuus ; [ & obdu&um, interius putrefcit, & T& [ f quafi dicat; quia certus fum me quafi angrrxna profundiore recrudefcit : Prophetam audire oracula tua, qui f cut fallaces quidam torrentes, aut SI /:P es Deus omnipotens , hinc ea , utpote lacunz, que cum. putantur exaruiffe l &Pär uma' divina, fuerunt mihi dulcia. & ficco pede pofle tranfiri , cedung 17. Non fedi in concilio ludentium.) incedenti , eumque hauriunt , & mer. fed lü l Cum Prophetam agere ccypi, abfti- gunt, hz enim vocantur infideles , Qtia [pü uPlï-l' A 96 ! : CAPUT XV. & XVI. 307 k tue. I9. Propter; hoc hzsc dicit Dominus : Si convc'ärteriswcon— J fu. vertam te, & ante faciem meam ftabis, & fi feparaveris pre- tiüm, tiofum a vili, quafi os meum eris; convertentur ip ; N Qa te, aCum & tü norn converteris ad eos. ; (fe]: . 20. Et dabo te populo huic in murum &reum , fortem, & rDeus» bellabunt adverfum te, & non preevalebunt, quia ego tecum fum, ut falvem te, & eruam te, dicit Dominus. um a 2r. Etliberabo te de manu pe & redimam te de i fe Himqr um , manu forþigm. E Mu CAPU T XVI. cum Probibet. Dominus , &e/ Propbeta uxorem ducat , denuncians Jfu- daos «ario mortis genere interituros , ita ut moFtui non Jepelian- ,Pre tur , nec plangantur. a «viis , propter idololatriam patrum , ac f- liorum , & dereliclam legem Domini; fed poflea. per pifcatores , miiqyt ac *oenatores reducet. eos Dominus in terram Juam , in qua — e CO l ipfi una cum. Gentibus confitebuntur. 77 Dom.z'no pec- cata fua. n,NM, pane ul Tfa&um eft verbum Domini -aä me, ditähs: qnod * 'erit me 2. Non acci pies uxorem, & non erunt tibi filii, & fi- T li in loco .iibo, | r Qqa 3. Quia. jam I quia cum: videntur ficce, & folids, animofe, o Jeremia, adhaferis verbo de novo bulliunt, & fcaturiunt inftar meo, & contempferis Judeorum mi- ; incu-l aludis. Vel fenfus eft : tanquam hass & humanas rationes fpre- Jinqii ratur , tons fallax largos promittens latices, veris, que animum tuum dejiciunt, & nullos fubminiftrans. eris quafi os meum, id eft, eris 19. $j comverteris, t7c.) Eft futu- Propheta , & preco meus, mihi ieqe rum, & fenfus eft: fi convertaris, o conjunGiffimus, per quem ego mea Jeremia, a tua ditfidentia, pufillani- " fecreta, & decreta edicam , & pro- mitate, & impatientia ad firmam in loquar. Cozverteztzr PrOVCï" me fpem, & conftantiam, convertam, :,vf:' 4d te.) Ipfi Ju- dixerat & reftituam te , ut firmnus fles ante dai tibi infenfi, fient tibi fupplices, T faciem meam, fisque mihi familiaris, & fubjicientur tibi, non tu illis : 15 i immo ipfi requirent te, tuamque ami- detüf v & Propheta chariifimus , ac mi þi Ccu- re fit falus tua. citiam , ut eis confulas, &.pro eie lts S; fiparaveris pretsofum a vili, &c.) ores ;- lu vero mea virtute robo- ia Si feparaveris verbum meum pretio- ratus, quafi murus non curabis , T a nec requires eos. g, fum a vetbis Judeorum minacibus , fed levibus , vilibus, & infirmis, 2. AJOn erunt tibi fii. ) Id eft, cedUUC quia ipfi invalidi funt, & minas fuas non fint ; futurum pro im- explere non poterunt, fi fortiter , & -Perativ 0. * igé [I) & d )) ? $ pRQPHET,jEREMïE 3. Quia hzec dicit Dominus fuper filios; & filias, qui gene- 9 Ü e7o aule rantur in loco ifto, & fupermatres eorum,quae genuerunt eos: & fuper partes eorum,de quorum funt ftirpe nati in terra hac. vocerm £ 4. Mortibus aegrotationum morientur, non plangentur, & fponíe. non fepelientur , in fterquil 1. E inium fuper faciem terrae erunt, & gladio, & fame confumentur, & erit ca daver eorum in ( dxen eícam volatilibus coeli, & beftiis terra. d ne malu $. Hiec enim dicit Dominus: Ne ingrediaris domum con- Catum r i. D vivii , neque vadas ad plangendum, neque confoleris eos, quia abftul! pacem meam a Dominu populo ifto J digit Dominus: mi- " doravel fericordiam, & miferationes, 6. Et morientur grandes, & parvi in terra ifta ; non fepe- Cu&odie lientur, neque plangentur , .& non fe incident, neque cglvi- n $ tium fiet pro eis.- enim am 4. Et non írangent inter eos luigenti'panem ad cohf&)lan- Ti non dum fuper mortuo, & non dabunt eis potum calicis ad con- 5 folandum fuper patre fuo, & matre. 4 L (is vos ; 8. Et domum c OnVviVil ii non ingrediaris, ut fedeas cum eis, e, qu & comedas, & bibas. u.? L] "9: Quia Qicetur: In ifo loce.) ln judza, quia mox vulfisl, aut abrafis capillis, ut fecit Tà Em ; vaftabitur, ne fuper dolorem pro- Job cap. 1. 2c. H , T* Et non frangent IGÍCK eof lugenf; prium, uxoris, & ]iþeroruni 1nif;riis : Aqult torqueare. panem.) 'lanta erit ftrages Judxo- ÜCam 1 -- Super fflios.) De filiis. rum, ut ipfi invicem in morte cha- 4. Mertibus. agrotationum. morien- riffunorum confolari non curent ; im- mo vix fuperfint, qui filiis in morte M tur. ) Variis morborum generibus. 9. F Videtur peculiariter eífe fermo de parentum lugentibus, de more, ci- pefte, ut fuperiori. capite n. 9. nam bum, & vinum propinent ad dolo- EU rem mitipandum : quod tamen dici- les éngg de fame, &. gladio fequitur. tpithalam Non plamngemtur. ) QQuia non erit, tuk, panem d canjä/-z)zdum, videtur fignificare funebre convivium, de quo D E qui plangat, ut in magna peftilentia dictum eft n. 5 Refpicit. etiam v Cqu fieri. folet. morem Hebrzorum mittentium ami- & Ptec, (05. Onia abfiul: pacem meam a. po- cis, qui in luctu verfabantur, epu- ! ftr, pulo ifo.) . Sum enim illi iratus, & las, & vinum ad n &am W gendum. : mcerorem abüey- ;nfenfus. 9. Domum comvivii non in - DC q 6. Nem fe incidenr.) Ut facere fo- gredia)-is.) erant i Non intelligit convivium funebre, fed * mo jent in funeribus more gcntiïium., geniale, quale dari folet in nuptiis, fcalpellis , aut cultellis cutem inci- feftis , victoriis, &c. vnlt enim Deus E fe. dentes , vide Deut. 1 gurï 1 C( 4-' ïo LGV. Iga ; Prophetam abftinere fuorum civium 1 ibrof conviviis, ut hoc ipfo fi B nificet tem- d l t i. J meque. calvitimm fet. ) Detonfis, . pus effe luctus , non gau liti , vel ^2 d o L « M CAPUT XVL. 399 w U. 9. Quia hzec dicitDominus exercituum, Deus Ifrael: Ecce €05; ego auferam de loco iffo in oculis veftris, & in diebus veftris hac. vocem gaudii, & vocem laet * n fponfse. itiæ? vocem fponfi, & vocem $ 'Unt, Io. Et cum annunci averis popaulo huic omnia verba lizec : f in & dixerint tibi: * Quare locutus eft Dominus fuper nos om- Supr. ne malum grande iftud? quze iniquitas noftra? & quod pec- 5:!9: C0f catum noftrum , quod peccavimus Domino Deo noftro? 1r. Dices ad eos: Quia dereliquerunt me pattres veftri, ait e0s, gU Dominus , & abierunt poíft deos alienos, & fervierunt eis, & adoraverunt eos , & ,me Vder'eliquleyuvntä, & legem meam non fope- cuftodierunt. 12. Sed & vos pejus operati e ftis, quam patres veftri :x'äcce Supia :/alvi- enim ambulat unusquisque poft pravitatem cordis fui maliy,ut "h 26. me non audiat, B * olat- Conn I4. Et ejiciam vos de terra hac, in terram , kquam ignora- tis vos, & patres veítri, & fervietis ibi diis alienis die, ac no- &e, qui non dabunt vobis requiem. |elf, 14. Propterea ecce dies veniunt, dicit Dominus: & non Quia dicetur ultra; Vivit Dominus, qui eduxit filios Ifrael de ter- * — 2 ra /Égypti. t fecit I$. Sed , vivit Dominus, qui eduxit filios Ifrael de terra Aquilonis, & de univerfis terris, ad quas ejeci eos, & re- lgge»ti - hio- ducam eos in terram füam, quam dedi patribus eorum. d- I16. Ecce Qq 3 : tll mortt 9-. Vocem fhonfo , &y 'g;acäm ffonja. ) re diis ipfnrum, Vel, ut ïlit;gri)re- o d- Cantiones nuptiales, & lxras, qua- tatur Chaldzus , fervietis populis , qui dolo« les erant apud Gentiles hymenzi, & diis illis. ferviunt. Videtür enim, * - díc* epilchalamliaï. qui domino imperat, & fervo imp'e- vlenut I3. Et ejicram vos.) Paxticula & hoc raxe. le quo Noz dabuat volis rez]uie?(z.) Liberan- etium joco caufam fignificat, quafi dicat: propterea ejiciam vos. tes a captivitate, & ejus erumnis. l ami' ' lp terram , quam'a1gmoratis.) Chal- 14. Qxi eduxit frbos Ifrael de ferra : CPU' ibfler- deam, ut fupra c. I4. I9. & I5. 14. 4ypri.) Poft Babylonicam captivi- Hanc enim plebeji Judeorum non vi- tatem futurum prsdieit, ut non di- derant, ejusque fitum , conditiones , cant: Qwi eduxiz de terra Agypri , fed 7 & mores ignorabant. de terra «dqui/omis , id eft, haldza , I* fl E; fervsetis ibi. djis 4limi;.) Eft fi- indicans fore, ut durior fit eorum uptlï& gura, cofceffio, quafi dicat: poteri- feryitus in Chaldza , quam olim fuif- J)ets tis ibi ufque ad fatietatem fervire ido- fet in /Egypto , & ut acerbitate pre- irintmt fentis, veteris oblivifcantur, vel fi- lis, ad quz ita anhelatis, immo infa- i tette ni;is, vel cogent vos Chaldei fervi—/ gnificat "xr?jus fe-in illos beneficium [1 E hh as 510 PROPHET. [EREMIE j 1 16. Ecce ego mittam pifcatores multos, dicit Dominus: & dm &i pifcabuntureos, & pofthsec mittam eis multos venatores, & ve- nabuntur eos de omni mo . Domen nte, & de omni colle, & de cra'vernis petrarum. non funt *ab— .17. Quia oculi mei fuper omnes vias eorum : fconditae afacie mea, & 3udæi | ab oculis mets. non fuit occultata iniquitas eorum dyr, ( 18. Et reddam primum duplices iniquitates, & pecbat'a €o- i D rum: quia contaminaverunt terram meam in morticinis ido- pit D lorum fuorum , & abominationibus fuis impleverunt haeredi- üyf' i | tatem meam. 19. Domine, fortitudo mea, & robur meum, & fefugjum meum in die tribulationis: ad te Gentes venient ab extremis terrae, & dicent: Vere mendacium poffederunt patres noftri, 1. DE vanitatem , qua eis non profuit, d l unt dii? ]n Corr . 20. Numquid 'f;i;cie,t fibi hom o deos, & ipü non f VaL id & C locorut collaturum- a Babylonþic,a capþivïtate Mortscinis 1dolorzm j?:oram.) Cada—! liberando, uam olnim contüálerat li- veribus filiorum, & be " ftiarum , quas Celfrs, berans ab ; 'gyp»so, idolis fuis facrificabant. Poceeesmian I6. Ecce ego mittam prfcatores. ) oT. Pe Heredztatem weam. )-æ 'Terram Iu— Senfus eft, futurum, ut nemo latere da, quz hereditas mea, & peculium Qftds poffitneque captivitatem effugere. Pri- meum eft. d meg mum enim Chaldai tanquam pifca- alme I9. -4d'te gemtes venient.) Matici- tores Judzos in Jerufalem , quafi reti natur futuram converfionem gentium, conclufos , ceperunt. Deinde Sede- ug ex Babylonica captivitate occa- I SCN ciam, & Principes viros de nocte ad montes fugientes tanquam. venatores flonem, & 'initium. fumpfit. Cyrus Snlg f* f enim primus a Deo excitatus, Deum Cïlbcban perfecuti funt , & ,captivos reduxe- coenovit, & Judxos in libertatem amo runt 4. Reg. 24. . Alii cum S. Hie- 2 rotymo-hsc de tempozibus gratiz in- afferuit , ut habemus r. Efdre . [. nec defuerunt ex Chaldzis, qui Tu- W ad;mä telligunt , & pifcatores interpretan- daica facra fufciperent. Poft Chrifti üorem, tur Apoftolos, & venatores viros Apo- ftolicos, qui pifcationi , & venatio- nitudo ceztium intravir autem adventum expleta eft, cum p/z- Watun ni animar ; ut loquitur R fiftent. um in eanun :bonu,m in- D. Paulus aï.l Rom, II.25. S&Nx&ll : I7. Super omnes vias eorum.) Super Vere mendacium , €$5. c.) Deos falfos; ] um i W peccata, quia non fugiunt me pec- habuerunt, qui eis prodeffe-non po- Ia n Gata eorum. terant. 2 cy Hoc dicent malo fuo, & COr d I9. E? redddm primum.) Anæduam experimento edo&ti. Wo]i i eos a captivitate liberem , efficiam, ut 20. Nwmaquid faciet ftbi bemo Deos ?) Super peenas , quas debent , perfolvant. Numquid convenit, aüt decet, ut ho- Wdi $ts Dupltees.) IMultiplices , numerus mo fibi deos faciat ? quafi dicat : nulé ; ; E lo modo. , Ym idoi. gertus pro incerto. Ef lln( du [.] X CAPUT XVl & XVII.. 31X Ü5 -Br. Idcirco ecce ego oftendam eis per vicem hanc, oíten- &ye. dam eis manum meam TUl nomen mihi Dominus. , & virtutem meam,ll &7 fÍcient, quiz?; * t d- CUA PDT X orum Studai in peccato ob/,lz'natï,. &? ob id vaflandi dicuntur : maledia Gus , qui confidit in bomine , ? benediffus , qui in. Deo confidit : 4 Q0- Jolus Deus firutatur corda, & cuique reddit juxta viam juam: ; Ido- petit Propbeta a Deo , in quo [pem babuit , liberari , & inimicos fedl^ confundit : pracipit Deus de obfervando Jabbato , ut omnia - gum fint ipfi h]emþzle m profpera , qua ali 'oqui 18 : conlumelur . remis oftr) kccatuxn Juda fcriptum eft ftylo ferreo in ungue ada- .p mantino, exaratum fuper latitudinem ;*:ordis eorum, & Qb in cornibus ararum eorum. ; I- ld' a. Cum recordati fuerint filif eorum ararum fuarum, & locorum fuorum us ex- äl & celfis, " ,li.gnorumque frondentium, in montib 3: Sa- Qu 2I. Per wicezm /mm*v.)rVi'Cei hac. idola colentium dicitur fcri'pt(um, in m J- um Offendam tis manzm meam.) Poten- cornibus ararum, quia cornua alta- rium viéctimarum fanguine redunda- tiam meam , mirabiliter eos liberando, " ad me convertendo. bant, quas idolis facrificabant ; afper Vatici Criptum eff. ) . lnfCriljtulrf, in- ebant enim fanguine corrua altaris , ntium, I.S icut in facrificiis, qui vero €O He- fculptum.- bant, vide Exod. 29. 12. & Levit. 0CCd Sryle ferreo.) Metetes enim ftylis Cyris fcribebant in tabulis ceratis, non ca- 4-7-I9. WVel quia im cornibus alta- Dam Jamo. rium fcribit folebant idolorum nomi- Eacerm mina, & fymboja, vel imagines, qui- nmgue 4:!4?1'4;20)20() Ín tabel[a bus ibi facrificabantur, ficut invenit ex adamante, qui unguis dicitur ob ib nitorem, & levitatem. " Docet ergo Athenis D. Paulus in ara quadam fcri.. hls peccatunr Judzorum pene eífe inde- ptum , Jgnoto Deo, Mt. 17« 23- Q. Cum recordati fuerint , &1c,) Fi- ml lebile ,. ac propterea eos puniendos. li, cum recordati fuerint peccata pa- .quitur Sanchez per peccarszz iütelliyit ido- lum, per mzgmem adamantiuum gem- trum, ut fcilicet ea. imitentur facri- mam inclufam annulo, per /at;zed;- ficantes idolis , ficqué impleant men- flfos nem cordis lawinam a collo ufque ad furam peccatorum , qua impleta ego j pO- vindictam fumere decrevi ; tunc omnia 0, cor demiffam , cui, zque ut gemmz, idoli imaginem infculpere folent. tua, o [uda, hoftibus dabo , & $uper latttudinen cordi.r.) Sienificat Y tu omnino defolata xelinqueris. yui?) cordis tabulis alte impreffum efíe amo- Lueorum fmorum. ) Szpius enim di- ; ho- xem idolorum. &um in lucis, & fub frondentibus fU ! E in» comiäm araraum. 5 Peccatum arboribus in montibus excelfis fuper-- L2 ] à9 al 312 fPRoPHEijREMIE * 3. Sacrificantes in agro: fortitudinem tuam, & omnes the- Citatis f fauros tuos in direptionem dabo &gm, ) in univerfis finibus tuis. $ ex;elfa tua prop-ter"pecc*a,tä; 4 j ] -. 4. Et relinqueris fola ab haereditate tua,quam dedi tibi, & fit I0. g fervire te 'aciam inimicis tuis in terra,quam ignoras : quoniam ignem fuccendifti in furore meo , u(que in aeternum ardebit. do uni *jfaix num iü $. Ha&ec diceit Dominus: * Maledittus homo , qui confidit 9. 2. in homine , 2 * un.? ponit carnem brachium fuum ; & *a;Dominp SI, ] ' recedit cor e'us. : dicio: viffiro I-nfra 6.* Erit enim quaf! myrica i n de(fertor, & non vidæblitk,' 48- 6 cum venerit bonum: fed habitabit i Do n ü;citate in def;—:rþo 3 in " terra faluginis, & inhabitabili. tionis : 7. Benedi& us yir, qui 'con'üdif. in Domino ,& eritiDomi—rïvm D . fiducia ejus. Ua *PGl — g. * Et erit quafi lignum , quod tranfþläntatur fuper a&lüasg ]p ter 1.3: quod ad humorem mittit radices füas, & non timebit, cum (ifedine e fic- ln P venerit aeftus, Et eyritirfolium- ejus Vir?de, & in tempor Clmt o Cita-; poik D fütiofos fuosl cultus , idolorumi : exer- Brachium fuwm.) MWobur fxvlum,,än contit cere folitos £uiife, quo confidat, hoc ideo dicit, quia bus, | 3. S$acrificantes im 4gra.) Nette cum ]udei contempto . Deo- in J£evyptüs W ef precedentibus verbis , cum recordari confidebant, ut lfa. gr. * 9 2E 2 )prus iif Juerint ffüi eorum facrificantes in agro. bomo, €$ zox Deus , €$ e fs ( Fortrtudinem.) Opes, & divitias: & non [pirtzus, " qua eorum 047"0, P Y ] Excelfa ta.) "Vempla, & aras ido- 6. Erit enim quaff myrica 35 deferro.) qui i lorum tuorum. D/ïyrica, five tamarix ( quo etiam no- ]u 4« Er relingueris fola.) Denïituta.,l privata hereditate tua. Paeninus, & mine appellatur in Ltalis ) notum eft ao arbuítum., quod non nifi in aridiffi- Erj alii ex Hebreo vertunt : && remiffio mis locis nafcitur, & nullum fructum ejirsde erzt. tlbl ab bereditate tn4 , quod fic profert. Vide Plin. lib. 24..c. 9 nes. a]i explicant, quia preceperam tibi, ut & Diofcorid. lib. T. c. 99. fienificit piat, feptimo quoque anno fineres terram ergo eum , qui in homine confidit, I) . quiefcere, Levit. 25. 4. & non fecifti, futurum infructiferum. , & aridum, Igdes efficiam, ut coactus facias, & ad tem- id eft, nüllum bonum fuccétffum ha- i pus diuturnius. biturum. Cb il Ignem.) Furoris mei. .. Succendifés, ) IMultitudine pecczico« Non videlir.) Non experietur, non Cubu rum. fentiet , non erit particeps adol; Cum venerit benum.) diver 5. gui'can/ïdit in homine.) '];an— ut patet ex fequeritibus. d eft, plüvia , lant, jiam in Deo, au Z t 1ï1agis, quam in Sed babitebit im ficcitare.) Kütlam Tunt, b e€o, cum pluet fuper alios, non pluet fu- event Carnem.) HMominem carneum , im- per eum , nec fuper agros ejus, id tits, ( becillum ; nam famnfo' -uro fenum. eft, erit in fumma defolatione, ficci- Qe pe lfaiw 40. 6. tate, & bonorum omnium penuzia. lii M po— CAPU T. xvn; 313 hs has citatis non erit foli «Catd &um, :cki'äum , Dec a'liquando definet facere .fru— * '9. Pravum eft cor omn fcet illud ? p N 8 ium, & infcrutabile : qulis cogno- " bt (oniam 10.: * Ego Dominus fcrutans cor, & pfbbans renes: qui '1:. Re. 16. 9. 'debit. do unicuique juxta v Pfa31. onfidit num fuarum. : * iam «fu-am ;»'& jt.xxta fructum Aadinventi.o- D * IOe Qmmino T. Perdix fovit, qu*kxæ nonpeqïperit : fäþit divitias, & non in ju- Apo. dicio: in dimidio dierum fuorum derelinquet eas , & in no- 2. 23 viffimo fuo erit infipiens. * debip, 0, in 12. Solium glorize altitudinis a princi þio * lgþus fan&üfica- tionis noftrze. ii inuà uunt, I3. : Expe&atio Tfrael, quine:iomnes, qui te de'relinq con. ( In rerra /"alfugikis.) Quz pröptex P dimidio cllierw-n fuorum.) . Ante- iL l f r ilfedinem, qua infecta eft, fterilis eft, quam» illis perfruantur, eas amittent , e fic Q« Pravnm cff cor omnium,6c.) Oc- eripientibus Chaldzis ; male enim par- tà male dilabuntur, 112 currit objectioni , ne quis exiftimet potfe Deum latere, in quo quisque Ip poviffrmo fuo evit infipiens)) Ap- um , if confidat, in Deone, an in homini- parebit eum infi 3 büs. Ia Hebrzo habetur : Frzedulen- na rapit, pientem giïe, qui alie- , quià a UVO tu$ £ums eff cor pra omuibus reüus , id. eft, I2. Seliuss glorta , Uc..) Eftepipho- Enpw nihil*eft ex omnibus rebus, quod eque nema Prophetz. iNos, inquit, nos m u fallax fit, atque cor hominis, in homine confidimus, non tanquam IO. Probans.) Scrutans, tentans, & alieni pulli alienam perdicem fequi- eertt quid in illis lateat cognofcens. iur, neque tànquam perdix alienis ( fuxte viam ovis incubamus, fed in folo Domino i m f0 actiones ejus, fusm, ) Ut merentur x confidimus , & eloriofum, excelfum- n Cü xidillte Et juxta frullum; &fc. ) Repetitio ue ejus folium , quod ab omni «ter- ejusdem fententiz ; nam adinventio- nitate fuit, confugium noftrum eft, um nes alicujus fünt ea, * & locus,unde fanctificamur, vel quem 6 0 itat, ut faciat, qgæ quis e(xcog fanctificamus, folum Deum adoran- at II. Perdix fouit, 65c.) 'Tradunt Ari- - t,eS, Vel fenfus eft : Locus cultus »)gffdl'h ftoteles, TIheophraftus, Plinius, & noftri non funt. excelfa, & luci, fed f'x:.hl D alii Phyfici, perdicem alterius perdi- "'Templum illud magnificum a te ipfo, j hk cis, id eft aliena ova furari, eis in- o Deus, jam a Salomonis tempori- cubare, excludere pullos, qui cum bus ei rei deftinatum.. " l f0l adoleverint, & vocem excludentis au- "U Expetlatio Ifracl.) O Domine, in qUO li ael fperat, & confidit. l]uVig ! diverint, ab ea, quafi ab aliena avo- ad veram matrem fe confe- lant, In. terra fcribentur.) Afcribentur, & xunt. Idipfum ait Propheta Judszis annumerabuntur iis , qui terrena fa- jym eventuruüm, qui congregaverunt divi- plunt, vel peribit eorum nomen , gt l .tias, & non 1n judicio , hoc eft, ini- fama , ut delentur , & diffipantur $ que per ufuram, aut rapinam. charac&teres, qui formantur &in pulvere, ficdi Bibl. .emm Com. Menoch. Tom. V. Id n e 34 "PROPHETJEREMLæ" " confundentur: recedentes a te; in terra fcribentur: quoniam & omn dereliquerunt venam aquarum viventium Dominum. Qimin] I4. Sana me Domine, & fanabor: falvum me fac ,& Mfal-—' M vus ero: quoniam laus mea tu es. *oX8s. Ecce lite yo »ipfl Qicung adme: Ub -* ieft yerbum quini.»? ve- * nlat. * ]erufal 1. 16. Et ego non fum Hturbätus', te paftoi*äm,' f'eque ns; & diem hominis non defideravi , tu fcis. Quod e ü,& greffufn eft de Ia- Qut pt biis meis, re&tum in confpe&tu tuo fuit. 17. Non fis tu mihi formidini, fpes mea tu in die sttlittiobis. 221 indurz 18. Confundantur, qui me perfequuntur , & non confun- dar ego: paveant il & non paveam ego: induc fuper eos ren d diem affli£ctionis , & duplici contritione contere cos. 2 f Taus Q rg. H&c dicit Dominus ad me: Vade, & fta in porta liorum populi, per quam ingrediuntur re Gifiea ges Juda , & egre- P diuntur , & in cunCtis portis Jerufalem ; 2o. Et dps. -L-v Tlbus /l os ventus nullo negotio difpergic; quens veftigia, populum tuum pafce- & difftpat. rem , & regerem. Ex Hebrzo etiam bitaktol Venam aquarum viven-tfi»lm.) Deum, verti pötdï :oOEgo nom eucurri pofh te , Dum ut baffer effez, id eft, non ambi 16 ui eft fcatuigo nunquam deficiens :7 i 1m1-,- omnium bonorum. nus hoc Propheticum. len, I4. $um me Dozime.) Non poüu- Es diem bhbeminis mom de/;'der;zii';.) jat fanart a peccato, fed a calumnia , Non optavi profperitatem humanam. s, 4 & dolore, quem propterea ca iebat.. VelexHebrzo: Dzem dolorzs mon optavi. famfi Quoriam laus mea tM es, j T u es Quod egre[]am ef , 61c.) '"T'ufcis me -— H Domine, in quo, & de quo gloriari nihil dixiffe, nifi verum, & rectum, 2l foleo ; efto, rideant me Judzt, quod 1 quod tu mihi fagceffiffes. bali, ferviam tibi, quem illi contemnunt Non [is tu mib: formidini.) Ni- i di pré Das uis. hil mihi fum confcius, propter quod IS. Ub; eff verbum Dämin; ? ) Ubi te timeam, & fatis mihi eft; nam.in Of funt , qu& predicis ventura mala, te folo fpes meas locavi, prafertim (Chaldei, &c. ? venturos non credi- cum ingruunt adverfa , reliqua omnia mus, nec timemus , /Egyptiis- auxi- nihil curo. lium ferentibus. ^ 19. Cosfundantur.) Pudäfïant, eru- p 16. Non fum terbares. ) — Licet illis befeant, fe falfos, & opinione fua cayh. irridentibus, & improperantibus. fruftratos effe animadvertentes , cum Te pafforem fequens.). Id eft, ut eft fperabant ea ventura non eífe, que Cato, in Hebrzo, non detrectavi, quominus ego prgdicebam. 22 effem paftor poft te; mon recufavi Duplici contri;jom:) Miultiplici cla- munus Prophete, quod mihi injun- de, & aflliCtione, ut experiantur vera xifti , ut effem paftar poft te, fecun- effe , que illis vaticinatus fum. bïsnfäe dus a te, perfonam tuam gerens ; vel IQ. Sta im porta , 65c7) In porta fre. Didun L. quod ex pra[cripto tuo, tuaqt/le fe- quentiffuna , regia, ad quam princf..l hs L - CAPUT XVII- Qïg n '40. EC dlces ad eos : Audite verbum Domini reges. Juda, & omnis Juda, cun&tique habitatores jerufalem, qul ingre- : fal dimini per portas iftas. 21. Hsec dicit Dominus: Cuftodite animas veftras, & no- ? ve lite portare pondera in die fabbati , nec inferatis per portas Jerufalem. diem 22.. Et nolite ejicere onera de domlbus veitris i in die fabba- ]e la ti;, & omne opus non,.fametla, fan&mcate diem fabbati , fi- cut praecepi patribus veftris. loTU 23. Et non audierunt , nec inclinaverunt aurem fuam fed n induraverunt cervicem fuam ne audir ent me, & ne acc1pe- t & rent diíci plinam. 24. Et erlt Slaudlerltls me, d1c1t Dominus, ut non infe- jf ratis onera per portas civitatis huJus in die fabbati : & ü fan- &üficaveritis diem fabbati . ne faciatis in eo omfie opus. r .2$. Ingredientur per. portas civitatis hujus reges , & prin- Clpes fedentes fuper. folium David , & afcendentes in cut- .H o ribus & equis , ipfi , & principes eorum, viri Juda , & ha- yxlce bitatores Ierufalem & habitabitur 01v1tas heec in fempltel— enam num f tes .46. Ét venient de civitatibus Juda, & de circuitu Jerufa- vt lem, & de terra Benjamin, & de campeftribus, & de montuo- d. ) fis,, & ab Auftro , portantes holocauftum, & victimam ; & & inferent oblationem. m domum Do- nm facrificium, & thus ; AH mlm 5me ut fan&tificetis diem.fab- liiti, 27. Si autem non audieritis me , bati, & ne portetis onus, & ne inferatis per portas Jerufalem N in'die fabbati: fuccendam i ignem in portis ejus » & devorablt wlOd domos Jerufalem, & non extinguetur, 11l RAr2 CAPUT tm. TA erti pes, & primarii cives juris dicendi Im curribus , 5 eqtm )* Paee, fuà caufa convenire folent. mlorm & rebus profpems affiuén- um 21. Cuffodire animas veftras.) À pec- t€S currus enim, & equi funt glo- cato. xia Regumn.. ql 22. E]tcere.) Efferre onera. 06. Er venlest , Efc. ) ]erufalem ]i QS. Reges , $ Pyincipes.) Dabo vo- florebit, & templum mirifice frequen- età bis Reges ex ftirpe David, & fervabo tabitur, 1od cum illo inii, Pf. 131. 27- euccendam. ) Per Ndbuzarddm, pa&um 11&2 Rez. : I2- & Chaldeos. i ) f * d 316 »ïPROPHET.]EREMlæ » $ L CAPUT XVni. ( pian Exemplo fiauli b/iendz't Doninus in manu fua effe domum Jfrael, OR ut juxta ipforum merita eis faciat , etiam fi prius aliud fe fatiu- mearm: vum dixerit: propter obflinatam. S'udeorum malitiam. denuntia- ut face H ] Vur eis interitus: con|piratio S'udenrum contra leremiam : ipfius quoque ad. Deum lamentatio, &? ponarum, que inimicos. dicens malum . Jequeniur ,. denuntiatio. nusqui Erbum, quod fa&tum e n veltra. p cens ; ü aä']eremiam af'D.omrindo;, di- 12I 2. Surge, & defcende in d " d omum figuli, & ibi audies ver- noftta * ] Cemu 3. Et defcendi in domum ügi;li ,& ecce ipfe faciebat opus D fuper rotam. . audvi -.4. Et diffipatum eft vas , quod ipfe faciebat. e lnto mani- bus fuis: conver ; fusque fecit illud vas alterum, ücqt.placue-- poïïïln rat in oculis ejus, ut faceret. D. $. Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens: [ "Ifie — 6. * Numquid ficut figulus ifte , non potero vobis facere , 45. 9. domus Ifrael, ait Dominus? Ecce fieut lutum in ma n o fic vos in manu mea domus Tírael.- nu 5gqli5 pro glu 9 fanda 7. Repente loquar adverfum gentem, & adverfüs CuiQe, ia *Sup. * ut eradicem , & deftruam J & difperdam illud. 1. IQ. hdit a Fingo 8. Si poenitentiam egerit gens illa a malo fuo , quod locu- tus fum adverfus eam: agam & e D. go pænjtentiam fupe.r malo, Y t quod cogitavi, ut facerem e';f pollum 9. Et detudy 2 r PQH [ l ; Q&e;zde.)þilr;fïs Hebraïcaï de- ga vigilante, & n. 13. oftenfa olla ! itæ h j bulliente, » Ífcendere pro ire , qua fepe Qjemgr etiam Evangelifte ufi funt. — Joan. 4. V. R € 49. Deomine defcende, priusqmam emo- pectant, þerzte:); Cum minime id ex. va ;aï; riatur feljis zemi, vel etiam capitur, ut Trtt, « fomat , quia officine fingulorum in " Legnar, Be. ) Sententiam feram L um valle erant, ubi argillz, & aque co- ut evellantur, & &ati;n fiet. pia,.quibus ad. fuum opus perficien- 9. -gam U5 ego ptenitentiam.) Wlu- di:i? dum indigent fïgulit türpe; tudies verba nea.) Suggeram tibi, tabo fententiam, defiftam a propo- lunc fito evellendi illam. Loquitur de Deo H que debeas dicere. lta docet Deus humano more, fic Genef. 6.6. dicitur. ! Lil aliquando Prophetas, oftenfo aliquo Pewituit ewmy, quod bominem feeifet figno, ut ftlpraþ. 1. 11« oflenfa vir. 95 ferra. nl . Raf ( df AE & CAP ï'u T XVIIL .337 Cem 5 . Et fübito loquar de gente, & de regnö,/ut gedifi & plantem illud. tj , Io. Si fecerit malum in ocul is meis , ut non audiat voceä r meam: poeniten 2 jtii- ut facerem ei. tiam agam fupe'r».'bon(j? quod locutus fum; : é ibfür ir. Nunc ergo dic vir o Juda, & habitäioribu—s Jerufalem , dicens: Haec dicit Dominus: * Ecce ego fingo coritra. vos 4Reg. )j malum, & cogito contra vos cogitationem: * revertatur u- 1713 ,nus ra squisque a via fua mala, '& di.rjgite vias veftras, & ftudia "Inf . P dl' veftra. L] &.3 S. I5. I2. Qui dixerunt: Defperav-imu's : poft cogitationes enim VVET- noítras ibimus , & unusq Jone ciemus. Bisque;prayita,tem cordis fui mali fa- 9. 9. OpUS 13. Ideo hac dicit Dominus : In-te'ri"ogate Gentes : Quis Y audivit talia horribilia, quae fecit nimis virgo Ifrael ? lat 14. Numquid deficiet de petra agri nix Libani? aut evelli Cue poffunt aquae erumpentes frigidee, & defluentes? i populus meus, fruftra libantes, & 15. Quia oblitus eft me im- CGERD at Rr35 , 1l Virok?uda.) Singularis numerus ut e'veä? pa[imt.j Id e& exhaurinri : gUh; pro plurali Hebreorum more adfigni- intellige, fic ego non deero iis , qui ficandam diftributionem , id eít, uni- ie colent , fic populus meus mei cuique , vel fingulis viris Judz. non debuiffet oblivifci: & ramen re- w Fingo.) Formo, inftruo, paro, al- linquit me fontem inexhauftum aqus ludit ad figulum , de quo-paulo ante. vive , & fodit fibi cifternas, cifternas QU .q2- Defpravimsus.) Defperatum eff, diffipatas , quz continere non valent alo, ut eft in Hebreo, a&um eít, non aquas. ide fupra c. 2. 1 .OX cap. poffumus infolitas voluptates, « con- 17215 "Totus hic. ver j culus I4: fuetudines deferere. li ex Hebrzo fic verti poteft * .4» Zefe- | Pofl cogitationes enim mofiras sbimus.) ret ( viator aliquis) egrwm pre vape, Vite rationes, quas fufcepimus, fe- ac "rve Libami ? dn deferer. (fitiens ollà queiur, mala, que anximo concepi- aliquis ) 444«5 fiwentes pr& corruptis mus, perficiemus. gelu ? & fenfus eft: INon erit aliquis n Pravitatem cordis füi, ffc) F ere- tam ftulus , qui iter confragofum, mur, quocunque obfïinatuxp cor no- ac nivibus obfitim malit inire , quam ftrum inclinaverit. vias planas, nec qui falientern & vi- "m 19. Ta'ra borribilia, t$c,) Quuis au- vam aquam pro corrupta bibat, aut divit ullam gentem feciffe rem xque glacie conftridta; & tamen hoc fecit Vu turpem, atque fecit olim virgo Ifrael, populus meus, cum mei oblitus ido-* ^. nunc impudens meretrix ? lis adhafit. J 14. Nuwmquid defcier de petra agri 15 vja oblizus qef.') Et tamen [Je0 xix Libsni? ) ld eft, de rupibus Li- oblitus e elt , tür diximus. & reliquit me, ut proxime baninix? Libanumenim vocat aprum, jl Frafira ltantes, ) ldolis libantes quafi dicat, þon deficiet, M. .J' uf j !/ | : 'N)f. ID 318/, PROPHET. JEREMIJE mpingentes in vlis fuis, in femi r tis faeculi., ut ambnularent tuo, U per eas in itinere non trito; tuam dl * Infra 16. * Ut fieret terra eorum in defolationem ; & in fibilum ii 19- 8.fempiternum: omnis 49. , qui preeterierit per. eam, $ nus gl 15. & & movebit caput füum. obüupef;et, vir] e2 17. Sicut ventus urens difpergam eos coram ini)z'niicon": dor- giadio: 50' 5 Af u m, & non faciem oftendam eis in die perditionis eorum. pE I8. Et dixerunt: Venite: P & co ») gitemus contra Jeremiam per 6 cogitationes; non enim peribit lex a facerdote, neaue confi- Ten lium a fapiente, nec fermo a prop heta: venite, & percutia- i ? t;'m( mus eum lin gua , & non .attepda«mus ..ad;'univell'fos'fermones J verfum ejus. Cacu m I9. Attend g. Dor-ninä',( gd'r;ïä, & audl vocem ädverfario; fpetu rüm meorum. 20. Numquid redditur 'pro bono .m-al,u'm ,I qui foderunt fo- eCtu veam anima mea .? Regordar?? quödv-üeterimin confp r tuo, nüllo-*t:üm,fru&u-, vimmo cum maxi- ln 3 mmo detrimento. x interpretatio , quafi dicat: nonm ert maagna Jactura, etiamíi Jeremias hic puit Lbsepingentes im "Vi fuis.) Aberi*an- occidatur, licet Sacerdos fapiens, & tes a viis antiquis Patrum fuorum, Propheta ; non enim deerunt alii, & incedentes per vias |novas, que ,qui mitius agant, & moderatius, quam nondum trite funt. Mle, vel occidamus eum quafi fal. 1HA Semitis [«culi.) Miis antiquis. I6. Ut ferer. ) Unde fecutum eft, fum Prophetam , quia dixit peritu- Q : ros fapientes , Sacerdotes , Prophetas; ut terra ipfa defolaretur. non enim peribunt hi, quos Deus in- 4 Y Et i ffbilum.) ln contemptum. ftituit, vel occidamus eum ; alioqui ttm p Movebit caput fuum.) Mlovere ca- non peribit Jex , id eft ceffabit , alioqui non « te put, irridentis , & contemnentis :eft ; F ; ipfe docens nos legem , nos- ejusdem fententim repetitio. que arguens, quod eam mnon ferye- Foderg Ventus urens. ) ln Hebreo eft: mus ,. tanquam Sacerdos , dans etiam Yrünt U p 44adim ventus eft, qui flat ab Oriente. confilia noftris contraria, tanquam fa- (eter, Vide di&a Job 15. 2. fen- piens , & mala nobis prenuncians , lia fus eft: ficut ventus orientalis, qui tanquam Propheta. u dam vehemens effe folet, & calidus, fege- Percutiamts eum lingua.) Calumniae d. L tes adurit, & paleas, & ftipulas fpar- contra eum ftruentes, & tanquam fa]- def t lt it: ita ego arefcere vos faciam, fum Prophetam traducentes , alii ver- Ó cut flipulas difpexjgam ante inimicos tont; Pércenutiamtus enum in lingzm , id veltros. 22 eft, imponamus ei filentium. — Italice itel] Dorfum, & non faciem,) Averfus ab diceretur: Diamo gli [z la voce. Wr d- illis ero, non propitius. 20. Nwumquid reddttur pre bono ma- 9^ 18. Cogitemus , 6c.) Confpiremus lum ? ) . Num reddi folet, aut debet contra illum,, paremus illi infidias, Vitan pro bono malum ? quafi dicat, nullo N hn ineamus adverfus eum confilium. modo quare er go malum mihi pro tiabers. Non epim peribit lex , €$c.) Legis bono reddunt? * M diurt Gflm e j; x 1 : h . H ;— CAPUT XVHL' & XIX. 319 dtent tuo, ut loquerer pro eis bonum & averterem mdlgnatlonem tuam ab eis. yC ilum 21. Propterea dafilios eorum in famem, & deduc eos in ma- (cet nus gladii: fiant uxores eorum abfqueïlberrs, & viduz , & viri earum interficiantür morte: Juvenes eorum confodiantur dor- gladio in praelio. : m 22. Audiatur clamor de domlbus eorum: adduces enim fu- at per eos latronem repente: quia foderunt foveam j ut cape- onft« rent me, & laqueos abíconderunt pedibus meis. Utta 23. Tu autem , Domine; fcis omne confilium eorum ad- Ones verfum me in mortem: ne propitieris iniquitati eorum, & pec- catum eorum a facie tua non deleatur: fiant corruentes in con- T0 fpe&u tuo, in tempore furoris tui abutere eis. CAPUT XIX. fo eQu eremias per lagunculam terream quam fregzt ; ofiemlzt þüþu- 30, lum Sterufalem perdendum gladio , & fame in obfidione , dn qua &t $ hxc patres filies: comedant , propter. multiplicem zpþmm zdolo- As 5,& lairiam, 6'59 contemptinn "verbi Dei. alil, TUattt Zc dicit Dominus : Vade, & accipe lagunculam figuli fil tefteam a fenioribus populi , &a femonbus facerdo- TU tum : la, 3 R egredere ad vallem filii Ennom , quae eft Juxta introi- $1 tum portze fi&tiiis, & prædlcabls ibi verba, qua ego loquar qui ad te. 3. EC n 103 Infidias mihi ülu— eos: abutere ad icnominiam , & ex- Iv | Foderun? foveam. TAttt i xerunt, ut tmne per erent. eidium eis, quos ad gloriam , & de- Stererim £m conffeWm zuo.) Orans, Cus; creaveras. Va & mala deprecans, quz illis immineze Sezioribus populi.) In Hebr. eft, io, videbam. D. &T duc tecum de Seziorz£us £?- fiiaf 2I. Dz. ) BDabis; non enim eft p«L, ut etiam habent LXX. Itaque defiderium vindictz , fed przdictio fu- z Scmor:äm poütum eft pro de fgy;,g- hi turg pcnzg. piius. yer- 22. Latrouem. ) Nabuchodonofor ! Ad eallem fili Ennom.) Nide di- ]ice mtelhglt, qui cap. 4. num. 7.- voca- &4 fupra c. 7. n. 3I. tur prado gentimm. 23.. la mertem. ) Ut morte mie Porta felilis. ) lta appellabatur , "ne atficiant. vel quod juxta eam portam habitarent Dd fïbuh , Vel quod extra illam fragmen- Jlo Ne propireri , &«. ) Non spropi- tmbens. ta vaforum fictilium exportarentur ; PI'O AAbuert tie. ) Confume , difperde ,ucut extra ikomam videinus montem quif i PROPHEt]iREMiä ..3. Et dices: Audite verbum Domini reges Juda, & habi- H tatores Jerufalem : ha dicit Dominus exercituim D2eus cHfrael: : Conte ,. Ecce egzo inducam afflittionem fuper locum iftum " hita ut o- tur và mnis, qui audierit illàm , tinniant aures ejus: phet £ 4. Eo .quod dereliquerint me, & alienum fecerint locum dum ifum: &-libaverunt 'in €eo diisalienis , quos nefcierunt 14 P ipfi, & patres eorum , & reges Juda, & repleverunt locum ejs iftum-fanguine innocentum. j lfa Baalim , ad comiburendos fi- s. Et sedificaverunt exce cut lo lios fuos igni in holocauftum Baalim: C tnatib locutus fum, nec afcenderunt in cor meum. ]us non præ;epi, nec Ü * bom il .6. Propterea ecce dies veniunt, dicit Dom inus: & non vO-- u cabitur amplius locus ifte, Tophet, & vallis filii Ennom, fed * Dom vallis occifionis. n & di j. Et diffipabo confilium J uda, & Jerufalem in loco ifto : H & fubvertam eos gladio in confpe&tu 1nimicorum fuorum, & wduc in manu quarentium animas eorum, & dabo cadavera eorum Wnve efcam volatilibus coeli4 & beftiis terrae. düta Supra $, * Et ponam civitatem hancin ftuporem, & n fibilum I9.16 . 9 Infra - omnis, qui preeterierit p er eam , obftüpefcet, & i-;ïbilaqbit fu- per univerfa plaga ejus. * Dyra 9-I3. bus filiorum fuorum ,4& carnibus fi-—-ï tsïz u 50. 9. Et cibabo eos carni 13. liarum fuarum, & unufquisque carnem amici fui comedet. in uD f obfidione, & in angufítia, in qua concludent eos inimici eo- lu rum, & qui quaerunt animas eorum, 10. Et conteres lagunculam in oculis virorum , qui ibunt tecum. 1 r I'Zt tanie .S.edwballig:' accifa;zia'. x ! Quia -niinirum -'Teftaceum, ex hujusmodi fragnvicled,tiqä Il conflatum. ibi Judei a. Chaldzis occidentur. 71 ) g: Tinnimnt aures ejus. ) Pre do- g. Diffipabo , 65c.) Axritum faciam, m lore, & pavore, quafi dicar; ita per- fruftrabor; putabant enim fe eo.loco M auxilium ab idolis habituros ; at eo .cellentar metu , ac fi validiffimo to- nitru aures ferirentur. Joco occidentur. 1pit . Adlienum fecerinr.) Pxofanaverint g. Jfluporem, & in ffbilum.) Vide fïu: confecrando illum idolis. . Vide dicta fupra c. 18- n. 16. Pire fupra c. ". d 9. Carnibus filiorum [uorum.) Quod J Sanguime iunocenium. ) Quia illic ante etiam acciderat Judais in obfi- dione Samarig. 4. Reg.6. 28. 29. & difla smmolar uent felios fuoss &5 fflias [pas de- I2 moniis, ut dicitur Pfal. 1o5. 37. 'poft etíam accidit in obfidione [ero- 6. Tophetb, €fc.) Hoc explicatum folymitana, ut fcribit Jofephus lib. 7. & feF c. 8. de bell. Jud. opk eft c..';'. n.32- Ài CAPUT XIX & XX. 321 ubi- 1r. Et dices ad eos: Haec dicit Dominus exercituum : Sic [rael: UL Q« conteram populum iftum, & civitatem iftam , ficut conteri- tur vas figuli, quod non poteft ultra inftaurari: & in To- locum p—h»et feïpelientur ; €o quod non fit alius locus ad fepelien- um. lerunt 12. Sic faciam loco huic, ait Dominus: & habitatoribus iocum ejus, & ponam civitatem iftam ficut Topheth. 13. Et erunt domus Jeru/alem, & domus regum Juda , ü- los f- cut locus Tophet, immundae; omnes domus , in quarum do- n matibus facrificaverunt omni militiae ceeli , & libaverunt li- bamina diis alienis. n vo- I4. Venit autem Jeremias de Tophet, quo miferat eum Dominus ad prophetandum, & ftetit in atrio domus Domini, ) 1flo & dixit ad omnem populum: 15. Hsec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: Ecce ego m & TOU inducam fuper civitatem hanc, & fuper omnes urbes ejus, univerfa mala, quc locutus fum adverfum eam: quoniam in- 131 . duraverunt cervicem fuam, ut non audirent fermones meos, CAPUT XX bit fü« Percu[Jus Sferemias mittitur a Pba[lur in nervoum , €? ab eodem bus f eductus vaticinatur illi tamquam pfeudopropbete , &?. omnibus a- jet n micis ejus ; totique Sfudece captivitatem Babylonicam : conqueri- a o zur [e rideri, & pati opprobrium , ac perfecutionem , ob ver- bt bum Domini , maledicitque diei nativitatis fue. - T audivit Phaffur filius Emmer facerdos, qui confütu- I.E tus erat princeps in domo Domini, Jeremiam prophe- 9. t t r Ó tantem fermones iftos. LI. Quod nom potefÓ uitra smféau- 13. Immunde.) Prophanatg cada- Yi veribus mortuorum. ib "4r;.) Scilicet humana potentia, licet ficim, poffit divina, ut fupra c. 1. n. 6. Ip quaraum domatibta.) Id eft tectis; e().lOCO dixit poffe fe populum perdere, & re- erant enim teca in Judxa fuperne PUR ftaurare , ficut figulus vas, quod dif- complanata , leviter tantum declivia, S fipatum fuerat, refincit. Sic Chri- quantum fatis erat, ut pluvia deflue- P ftus- ait : Quod 1mpo/fbile ef apud . ho- rct. In te&ta ergzo folebant afcendere, ) Vide mtnes , poffibzle efd apud Deum. hic a ut confpecto inde cclo , ftellas, quas ) Quod In Tophetb ftpelientur , 6c.) Wide p ellat militiam ccli , adorarent. n obtl* dicta fupra c. 7.. n. 32. Vide $ ophon. T. 4. 5. I2. Sicu£ Tophezh.) In carnificinam, Rimceps 1m Domo Domini.) Unus 40 & fepulturam occiforum , ficut erit I-P e templi prxfeCtis; variis enim e J?m ;lbf "T opheth. muniis, & officiis tem pli varii pra- Ss .Xf( ] .. Bibl. cum Com. Menoch ?om; F e " 3241 PROPHE T. ]ER EMI f 4. Et percuffit Phaffur Teremiam prophetam, & mifit eum fää?u : in nervum, quod erat in p * orta Begjamin fuperiori in domq Domini. ^ tat;m 4. Cumque illuxiffet in craftinum, eduxit Phaffur Jeremiam ka de nervo, & dixit ad eum Jeremias: Non Phaffur vocavit Do- ] minus nomen tuum, fed pavorem undique. Tordi . 4. Quia hzec dicit Dominus: Ecce ego dabote ii pavorem, cauf te, & omnes amicos tuos: & corruent gladio inimicorum fuo- rum, & oculi tui videbunt, & omnem Judam dabo in manum 10 Citcu regis Babylonis, & traducet eos in Babylonem , & perf:uïiet. : viris. eos gladio. $. Et dabo univerfam fubftantiam civitatis hujus, & om- quo fequ nem laborem ejus, omneque pretium , & cunctos thefau- ros regum ]uda dabo in manu inimicorum eorum: & diri- p pient eos , & tollent, & ducent in Babylonem. Tr. 6. 'Tu autem Phaffur , & omnes habitatores domus tus , ibi- ul tis in captivitatem : & in Babylonem tu venies, & ibi morieris , tante, enm ibique fepelieris tu, & omnes amici tui , quibus prophetafti ut ii mendacium. füi- peia 7- Seduxi&i—'.me,Domine, & fedu&tus füum: fortior me tuT fü,, iPh m ficiebantur, ut, verbi gratia, oblatio- a "5 | phafchbah , vel U*5 phefc» nibus, cantoribus, fartis tetis, &c. id eft, expandens, ex[patians, Iuxmrians àtim & 335 eb»r , id elt, eazdor, vel beros, Day Videtur f£uiffe &rearqyoc T8 ieeS ma- T«d giftratus templi, cujus mentio Luce vel Principatus , quafi dicat, voca- 22. S2. & alibi cui jus erat reprehen- ris Phaffur , id eft luxurians, candor, m heros, aut Princeps, fed mox voca- Hdy fionis in eos, qui in templo delin- fi 1 quebant. beris Pavor. 2. Percuffr.) Pugno, ut credibi- Pavorem undique. ) In Hebr.w eft: Talfa le eft. MW 4gor, que vox Pavorem figni- of cat. Lí,XX. tamen, & "T'heodotio Wa Ia nervsm.) . Minculum intelligit , quo cervices , & pedes impediuntur : vertunt; géroxo» , id eft, rramszi- h appellatur vero nervus, quia talia vin- grautem , Aquila peregrinum , Sym- n machus , 2b/aruz , qu omnia figni- lw cula'ex duratis nervis primum olim ficant Phaffur capiendum , abducen- nh fieri ceperunt, deinde ex ligno, & ferro. dum in captivitatem , & ipfum pro- uod. erar im porta Bemjamim fu- pter ingentia mala, pavori & terrori Ti obnoxium futurum. Vide infra ver- ini periori.) juxta portam, vel verfus fu 6. E portam. 1p domo Domini-) Intra templi atria. 4. Ef ommes amícos ma;..-) uzbus At féilicet. prophetafl? mendacium , ut ha- 3. De eraffinum eduxit.) Sibi fortaffe timens , quod vexaffet innocentem. betur n. 6. quibus dicebas: Pzx , p^ss Qd Nos Phaffer. ) Hebr. eft: 4318 eum non effez Pax. TE b pha[c«r , quod nomen Arías deducit 7. SeduxifHi me Domine , Gc.) Que- Ug Gübes - CAP.UT "*€XX. 1323 Cun fti, & invaluifti: fa&tus fum in derifum tota die, omnes fub- 0mo fannant me * 8. Quia jam olim loquor , vociferans ini quitatem, & vafti- miam tatem clamito: & fat&tus eft mihi fermo Domini in opprobriu & tDo- & in derifum tota die. 9. Etdixi: Non recordabo r ejus , —heque loquar ultra in nomine illius, & fa&us eft in corde meo quafi ignis aeftuans, (00- claufusque in offibus meis: & defeci, ferre non fuftinens. DnUm 10. Audivi enim contumelias multorum , & terrorem in circuitu: perfequimini, & perfequamur eum : ab omnibus qtet viris, qui erant pacifici mei, & cuftodientes latus meum : fi orm. quo modo decipiatur, & preevaleamus , adverqu eum, & gon- Efæu- fequgmur uwltionem ex eo. Ss 5 II. Dlo- (it- ritur feremias humano more, & ex quam irrifiones , & probra. Hxc r pufillanimitate de Deo ,. dolore inci- cogitavit Jeremias veniali pufillani- mitate victus. eris? tante , quod fe deceperit.- Promiferat enim ilii Deus fupra c. I: n. g. fore, le somine iliu. ) Uturpans fo- Jmh lemnem illam formulam , Hzc 4icu ut illi femper adeffet, & ex omnibus Domunus. periculis liberaret , quod non videba- ] fm.. tur Deus preititiile , ermittens eum E: fatius eff.) Sermo Domini. & in carcerem Quafi ignis exaffuans. ) Non po- [3 a Phaflur percuti , l* mitti, & toti populo rifui effe, non tui, ut deliberaveram , ardorem intus 77 (3] animadvertens fortaffe pre dolore, eítuantem continere , fed'erupit ; viattóy Deum non dixiffe nihil eum paffurum, Nam ut ait ille: hertty voCde fed fe eum liberaturum ; £fumilis eft ---- quis enim celaverit sguem. Jonz querimonia c.4. n. 2. 3. Ex Lumime qui v/ämpgr prodirur dot, Hebrzo verti poteft: ff £& me fedux:- spfe [uo. vocte um Domini fíi Demine, feductus fum. Ajunt me agnitum eft autem ä/aqui falfa vaticinari, at ego decipi non vehemezter , ut ait Pf. 118. 140.- poffüm , nifi tu me deceperis , qui Defeci , 6c.) In Hebr. eft, & fazi- fidem habui, gatus fum ferendo, nec potus. :[O. dotio Fortior me fuifua,98 igzval'uäi.v) 4Audivi emmm. ) Audivi m Cum fcilicet tecum contenderem, quidem.. Syte Perfequimini.) Id eft dicentium: pugnarem, ne mihi prophetandi mu- fïgml- nus imponeres, c. I. n. 6. Perfeguimini , &c. ncet 9. Vociferans iniquitazem.) Decla- Pacifc: mei.) Amici mei, quibus- cum pacifice , & amanter agere fo- gt mans contra peccata & fcelera , un- lebam. x minentem ultionem denuntians- ( 9. Ef dixi.) Decrevi, aut cogitavi Cuffodieztes latus meum. ) Qui a Jatere meo non difcedebant, qui mihi yit apud me. familiares erant. M e] cuftodire latus Nos recordabor ejus.) Non amplius shd oracula hec divina, & minas memo- hoc loco fi nificat obfervare , infidia- F FMW rabo, cum nihil proficiam apud in- ri, & accu : andi anfam quzrere , unde credulos , & nihi? aliud repor'tem, ,aliqu'i vertunt: ebfervant claudicatio- - [ d - üua; u- 324 PROPHET. JEREMIA 1ir. Dominus autem mecum eft quafi bellator fortis : idcir- CO, qui perfequuntur me, cadent, & infirmi erunt, confun- Mf "Infra dentur vehementer , * quia non intellexerunt opprobrium 23.49- Nahu fempiternum, quod numquam delebitur. Supra 1i2. Ettu, Domine exercituum , * probator jufti , qui vi- pia II.2O. desrenes, & cor: videam hiri &.17. , quaío, ultionem tuam ex eis: e ; tibi enim zevelavi caufam meam. 13. Cantate Domino, laudate Dominum: quia liberavit a- nimam pauperis de manu malorum. 3V] ^» Tob. 14. * Maleditta dies, in qua natus fum : dies, in qua pe- " 3.2. perit me mater mea, non fit benedi&ta. & $p M 15. Maledi&tus vir , qui annuntiavit patri meo , dicens : Natus eft tibi puer mafculus, & quafi gaudio leetificavit eum. Iex B minus 16. Sit homo ille, ut funt civitates, quas fubveriit Domi- nus, & non poenituit eum: audiat clamorem mane, & ulula- inobi tum in tempore meridiano: &H 17. Qui non me interfecit a vulva, ut fieret mihi mater mea fepulchrum, & vulva ejus conceptus'zeternus. LE I8. Quare de vulva egreífus fum ; . ut viderem laborem , & gnat ; dolorem, & confumerentur in confufione dies mei ? dent v divitarj CAPUT m Ó t 'E't mem meam, id elt, an aliqua in re Iedicturi effent , mal*a; mifera , in- u ii felix dies. 3 claudicem, an Jabar in fermone, aut 4 offendam. 16. Nen punituit eum.) Non muta- IX. Opprohrium fempitermum. ) Q uod incurrent ex urbis excidio, & exitio vit fententiam ; non rezdificavit eas; fed eas fubvertit in a&ternum. Poüemï ( fuo., quod ego illis minor, & ip(i ir- ; Audiat clamorem mane , t$c.) Mer- efta f rident. fetur in perpetue periculo , terrore, I2. Prebator juffi.) LXX. pro£ans VléQueng ac luctu, ficut illi, qui ab hoftibus km, & T jufía , qui uniuscujusque merita pon- obfeffi funt, qui toto die clamores, ï"'"gnläïunt, deras, jufleque remuneras. Vide fu- & lu&us in urbe audiunt. pra €. 17. IO- .Cïip!ïig hi | Videam L J ltiozem.) Hxc exþli— I7. Qsi.) Quippe qui, vel quia flæenim( cata funt fupra c. 11. 20. 7: me non interfecit. Véntom Cïï -4 vslva.) Simul atque ex utero entihus,ö I3. Cantate Domino.) Epiphonema Prophete acentis Deo gratias , quod prodii matris mez, vel dim adhuc ? bï-'!l'ur) animo vidiflet, fe, & populum libe- utero Continerer. CeGenti n xatum. iri. Cosceptus érermus.) Utinam mater Ule. enim Xpellaem 14- Maleditla dies , £fc-) Vide dicta mea femper in ntero. me geítaffet , & Job.3. n. 5 maledi&tam vocat diem, nunquam in ]ucem edidiffet. Y lp quia alii illi diei tanquam | infortuna- IB. Confumerentuv in confuffone die* m ig z0, & multorum malorum initio ma- IK miæ ( ETA mei.) Utignominiofe vitam finirem. pi hr " " e *Q-—/?/ n L. * »"E, até u E 325 (dcit- CAPUT XXL fun- rium Refpondit Sferemias nuntüs Sedecie megis Juper obfidione regis Nabucbodonofor , Yudam «va[landum pofTe , gladio , fame , & ca- iv phoitate ,. folosque eos vi&turos, qui transfugerint ad Chaldaos: : G boriatur eliam, ut faciant. judicium , ne indignatio Domini peuitus. ipfos confumat. Vl i Erbaüm, quod fattum eft ad Jeremiam a Domino, quan- 2" do mifit ad eum rex Sedecias Phaffur filium Melchize, ipe & Sophoniam filium Maafize facerdotem , dicens:- As r .2. Interroga pro nobis Dominum , quia Nabuchodonofor eutm. rex Babylonis praeliatur adverfum nos: Ífiforte faciat Do- jonie minus nob , a nobis, ifcum fecundum omnia mirabilia (ua , & recedat jlula« 3. Et dixit Jeremias ad eos: S'ic'dïcetifs Sedecize. n 4. Haec dicit Dominus Deus Ifrael : Ecce ego convertam vafa belli, quae in manibus veftris funt , & quibus vos pu- », & gnatis adverfum regem Babylonis, & Chaldaos, qui obfi- dent vos in circuitu murorum , & congregabo ea in medio " QT civitatis hujus. . $. Etdebella bo ego vos in manu extenta, & in brr'achio» for- ti; & in furorg,. & in indig natione ; & in ira grandi, ,W 5$5 . 6. Et 1. Erbum , quod. fatfum efl , &fc.)) | muta- eos ; necellitas enim compulit impiunm ric CKS; Eft hic hyfterologia, five prz- Sedeciam adire , & pe;ene Opem. ab pofterus ordo ; hic enim narrantur Jeremia. fta füb Sedecia , cum poftea c. 24. Secundum ommia miralilia fzoa. ) Vat fequentibus narrentur gefta fub Joa- Gu facere folet contra. hoftes, cum 396 Omblïff kim, & Joachim, qui ante Sedeciam cordi illi eft liberare populum fuüm. regnarunc; Rurfus prophetia hujus Significat Sedecias eo redactas effe rec n0r&. capitis diu poft precedentes eft edita; fuas,ut citra miraculum eripinon poffit. il&. enim edite fuerunt diu ante ad- w Comverram vaía & , £fe, ) Re- ventum Chaldzornm, hec illis prz- flectam vz/z , id efl, axma bellica con- ] quiü fentibus, & urbem obfitdentibus, tri vos, ut fcilicet Chaldzi iis vos DPhbaffer.y Nomn ille, qui capite prz- armatos: videntes magis provocentur ath cedenti num.-5, perculfit Jeremiam ; ad pugnam contr E! | VOS., eaqtie, urbe ile enim Emmer, hic Melchiz filius capta, uti fieri fó 4 let, vobis. eripiant, T atl appellatur. & m medio, fcilicet'in foro, aut pu- Hef, ^ 9. lgierroga, 6&fc. ) Ecce hic im- biico armamehntario col hgant, iisq,ue- pltum id, quod promifit Deus Je- vOS trucident. rc-lni'æj capite IS'. 19. þf comUerzez- 8. Deäeä&äa.) 7 (em. dur ad re, ( iM nom cakpe(:cfk ad d«is contra vos, n Pugnans pro. C hal- p" F-E Näx&t 326 PROPHET. JEREM IJE T » 6. Etp ercutiam habitatores civitatis -hujus,h-omin.es & be- " diat D flize peflilentia magna morientur. D 7. Et poft heec ait Dominus: D abo Sedeciam regem ]udal., bit ?Hï[ & fervos ejus, & populum ejus, & qui derelicti funt in civi- tate hac a pefte , gladio, & fame, in manu Nabuchodonofor Hiridi regis Babylonis, & in manu inimicorum eorum , & in manu quaerentium animam'eorum , & percutiet eos in ore gladii , & uf & & non fle&etur , neque parcet nec miferebitur. 11 AE /8. Et ad populum hunc dices: Haec dicit Dominus: Ecce rgii 3 £ ego do coram vobis viam vitee, & viam mortis. *Infra 7 9. * Qui habitaverit in urbe hac, morietur gladio, & fame, f 39. 2. & pefte: qui autem egreffus fuerit, & transfugerit ad Chal- daeos, qui ob j fident yOS'*,; vivet , & erit €i anima fua, qgafi lh fpolium. - r Io. Pofui enim faciem. meam fupä—r eivitatem hanc in ma- lum , & non in bonum, ait Dominus: in manu regis Babylo- nis dabitur: & exuret eam igni. i. Et domui regis Tuda: Audite verbum Domini. 1 4 L *Infra 12. Domus David, hsc dicit Dominus: * Judicate mane per fol 22. 3. judicium , & eruite vi oppreffum de manu calumniantis: ne forie egrediatur ut ignis indignatio mea , & fuccendatur, & gedim 3 non fit, qui extinguat, propter malitiam ftudiorum veftrorum. 13. Ecce ego ad te habitatricem vallis folidae, atque cam- liberg peítris, ait Dominus: qui dicitis: . Q 3 Quis percqtiet nos? &quis Dinill qu. ( ingredietur domos nottras ? 14. P-l-t 43 K po le manu vexte.nm.) .Robufta, ut in- IO. Pofzi enim faciem meam inma- fra €. 34- 21. lum eft torvo vultu afpicére , more W t anumam eo- hominis male facere volentis : Italice 7. dp manu quareutinm LUM rum.) In manu inimicorum , qui eis ^ dicimus : geerdare di maf ochio. : vitàm conantur eripere. 1I. -Ez domu Regis Juda.) Scilicet 9. Do coram volis viam vita , Gjc.) dices. Quad; I2. Judicate mane judicium.) Tem- Qu d Do vobis optionem vitz, aut mortis. Doceo vos rationem, qua vitam fer- peftive, vigilanter, diligenter, & ci- t : vare poffitis, fi eam fequamini, quam to abfolvite lites, & caufas Inno- te hu centium. fi neglipatis, vos manet exitium. 14 ^ 9. Qui babitaverit , &c.) Declarat, 13. Ecce ego ad te babitatricem val- f?C:md; quz fit via vite, que mortis , manere lis folida , atque campeféris.) Jerufalem lget 4'.5 ( in urbe eft via mortis; confugere ad intelligit, que erat fupra rupem mon- tis Sion pofita, cincta autem aliis ma- Inp,j hoftes, eft via vitz. Erit ei anima [ua quafí fbolswm, ) joribus montibus , ut fimul rupes, & tem(iy. Hoftibus ereptum , & quo latatur , vallis eífet. Propterea vocat vallem Wt am, fortat. tanquam re prxter fpem inventa. rupis , & campeftrem, ?d eft, plan m d LA "u C NPUT.CXXL & XXIL EX &b 14. Et vifitabo fuper vosjuxta fru&um ftudiorum veftrorum, dicit Dominus: & fuccendam ignem in faitu ejus, & devora- ha, ] QVI- bit omnia in ci(rcu.itu ejus. — L L : C XPUT p 0101 fhanü Hortatur regäw Studa , & populum ejus , u facz'&nt jucüciuän, a dii, profpere faccedant , alioqui. erunt €? juflitiam, quo omnia ipfis omnes in direpiionem : quodque Sellum froe 5f toakim filius Sfofice Ecce 4n C? regis Studa mon fit i 22 J erufalem reverfurus : increpat eos , qui 1 Tame, ex injuflitia edificant , promittentes fibi felicitatem patrum jufto- rumz vaticinatur. adoerfus. impium S'oakim filium Sfofiz , quod Chal Ti l dà fepultura. fit cariturus , & bujus filius impifftmus g'ecbo- . nias cum matre ducendus in Bal:yïoæzem , ibi- ]f tà que moriturus.. abvlo I. ZEc dicit Dominus: Defcende in cïomufn regis jxida, & loqueris ibi verbum hoc: 4. Et dices: Audi verbum Domini rex Juda , qui fedes fu- ? ffane per folium David: Tu, & fervi tui; & populus tuus; qui in- üs: 0E gredimini per portas iftas. Supra yt, 3. H3ec dicit Dominus: * Facite judicium, & juftitiam, & 21.12. rorum. e Cam liberate vi oppreifum de manu calumniatoris, & advenam, & pupillum, & viduam nolite contriftare; neque opprimatis ini- & qui que , & fanguinem innocentem ne effundatis in loco ifto. 4. Si enim facientes feceritis verbum iftud, ingr edientur I^ Ef - per portas domus hujus, reges fedentes de genere David f m m per :hronur m " & equos, ipfi, & ;, In0fe 1ejus, & afcen dentejs Currus, * Yanice fervi, & populus eorum.- ib Áit. Salicdt qv.;ia ad radicem montis pJanities erat: faltus Libani , quam Salompn xdifi- quafi dicat, ne confidas loco natura cavit 5. Reg. 7. 2 : jTe Efce;zde.,) Id eft 2 an de. Vide munito; ego enim fum : :qui contra "D dicta fupra c. 19. .. 2. ",l', & ch te pugno. ag nno- L 14- Vifrale , 6c.) Reddám vobis , Regi-) Joakim , quem Pharao Ne- chao abdu&o in /gyptum Joachaz y(et u fecundum opera veftra: frucum col- ejus fratrem. Re ligetis eorum , quz feminaftis. tuerat. ; lgem Judææ confti- [erufalem em mol In fz/tu ejus.) In filva.: Vocat au- Q. Per portas 1f 4$. ) Piyïtatis 3 -vel alis m tem filvam per metraphoram ipfam do- domus regiz. J i 991 morum frequentiam , & denfitatem, ol Inm loco * /f 22.) In domo regia-,:.ubi (.:',auf:ag agebantur.. a vü]lem foitalle etiain alludens - ad »domum e | Planæ* 328 PROPHET, JEREMIE $. Quod fi non audieritis verba haec: in memetipfo juravi, H üd2. dicit Dominus: quia in folitudinem erit domus hec. — 6. Quia haec dicit Dominus fuper domum regis Juda: Ga- loco 1 L laad tu mihi caput Libani , fi non pofuero te folitudinem , urbes inhabitabiles. f2m 1 ?. Et fan&lificabo fuper te interficientem virum, & arma D ejus , & fuccident ele&tas c cul; í x edros tuas, & precipitabunt in P ignem, )l iVv 8. Et pertranfibunt gentes multae per civitatem hanc: &di- H Deut. cet unufquifq ue proximo füo: * Quare fecit Dominus fic ci- h &'pa 2924 vitati huic grandi ? pingi 3Reg. 9. Et refpondebunt: eo quod dereliquerint pattum Domi- D 9. $. ni Dei fui, & adoraverint deos alienos, & fervierint eis. tuus du Ic. Nolite flere mortuum, neque lugeatis fuper eum fletu, j f. u plangite eum, qui egreditur , quia non revertetur ultra, nec 16 videbit terram nativitatis fuze. m i5 - p Quia l— inoc S. Jn suemetipjo juravi.) Per memet- virum ; five ut eft in Hebrzo, zzrer- oD ipfum, per meam vitam , dicens: Vi- fecteres wirorum. San&ificare apud voO e go, quafi dicat: fi non fecero, Hebreos non femper fignificat fan- Ig. ^non ïx habe ar Deus vivens. 4 &tum facere, fed etiam publica aucto- 6. Galaad :« mihi caput Libams. ) ritate fancire. $ic dicitur, /az&tzf- H Alloquitur Domum , & ftirpem Re- cate. bellom , Joel. 3. 9. fenttifrcate je- À Nam , cujus arx, & domus inftar junium , Joel. I. 14. fed intra c. sr. Ü UM imontis Galaad erat edita in monte Par 27. & 28. dicitur , /andliffeate contra Quit Sion; quafi dicat: o domus Regia, €Am gmte;. que nobilitate , auctoritate, imperio, w Il pulchritudine , altitudine caput es Je- : Interfciemem.)Nabuchodonoforem QO. or vel ejus exercitum ; in Hebrzo enim, Eg ej rofolyms, ficut Galaad caput eft, prin- ut dixi, eft pluralis numerus, Jgzer- Elï*c cipium , & nobiliflima pars Libani : fettores vurOrum. folet autem Scriptura alienis nomini- þ E bus vocare urbes, & entes , maxi- Et arma eju:.) Scilicet , fan&ifica- n me fi alienate fint a bo. LXX. habent: fecsres ejus. d n eo; fic Jeru- at falem hic dicitur Libanus. Eleas Cedros.) Magnificas dom()sr, Si non pofuero, &$c. ) Eft formula ux eminent in te , ut cedri in Liba- P jurantis, id eft, fi non fecero, non no , funtque facte ex cedro. m ET. habear Deus , aut quid fimile , & fen- 10. Aolite flere smortuum, &fc.) No- &m tentia eft: non habear Deus, aut ve- rax, nifl rede ero te in folitudinem lite lugere Jofiam a Pharaone czfum, loriofe defun&tum hden una cum tota j erufalem, & domibus utpote pie , & AO; flete potius ejus filium, qui longe ti- ejus cedrinis ex Libano excifis, ut fias ferior erit in miferrima. captivitate , üph defolata, ficut urbes inhabitabiles. redietur, & ducetur, flete z. Sanüificabo fuper te , &e. ) Mea ad quam j u V inquam, $a ellum, auftoritate confirmabo interficientem J[[ CATPUT-XXE fs 329 li, E Qu1a hzec: dicit Dominus ad Sellum filium ]of'æ regem Juda, qui regnavit pro Jofia patre fao, qui egr reffus. eft de 62 loco ifto: Non revertetur huc amplius. i, .12. Sed in loco ad quem ab&uh eum, 1br morïetur &ter— af ram iftam non videbit amplius : I3. V& qui zedificat domum fuam in mguftltla,, &' coena- Int m cula fua non in judicio: amicum fuum opprlmet fru h&ra, 8& &i mercedem ejus non reddet ei, 14. Qui dicit: Zdificabo mihi domum latam , & coenacu.- ( Q Ia fpauofa: qui aperit fibi. feneih*asw & faC]t laquea.na cedumy, pingitque fiqoplde* Pomi 15. Numquid regnabis , quoniam confers te cedro ? pater 9s tuus numquid nom comedit, & bibit, & feczt Jad*xcmm & fletü, juftitiam turic,. cumm bene erat ei ? i 0 16. Judicavit caufam pauperis, & egerii in bonum fuum numquid non ideo. quia cognovit me » dicit Dominus. ., Qui 17. Tui vero ocuh , & cor ad avaritiam, .& ad. fanguinem nssud innocentem fundendum, & ad. calummam;,, & ad curfüm ma- 3 WM lioperis. e il I8. Propterea hzec. dicit Dominus. ad ]oaklm filium Jofize t fate E re- auïü RT I if II. Selikm. ) Qui alio nomine: F: ujim w Grams, «& mercede mOfx €: 4tt je- di&us: eft Joachaz. Vide dicta:. T. perfolum e $h ] CM!M Par. 5 I6.. I4- lftngthue /' mp:de J Rl'brlca N gm TEOHATI Pra 70/' 2 parre: j fz0. ) Vi 1& apud . Sinopen de ibidem ; explicavimus: entin. ibi, )U liniunr ]. 35. c- n 6g)mma e& Vide quo ordine ]Ofïæ filit regnaverint.. forem IS. Numaqnuid regnabin, €fc: ?) Num Egr effas ef de leco: o. ) Cum du&us fupeibmi tux, qum te cum: altiflimis u &ïï in c»ïptwlm*em cedris compatas , repgnare te tdmec d 13. Qwur edifiat deatum: /mzm imin- quafi dicat , nullo modo.. stfca Jufiria.) Emc aliqui de Joakim , alii €omedir, E& Lbiogs. ) FHebraifmus: » de Joachaz dicr pntmt, utrumque: oro dmnr vixit, pacu.ce rermavm » 1 fagitiofe vixille legimus-4.. Regs cap. nihil iil dehut:, 002 doimos 3. o Donua fu. ) Nam p*mptere& íf Lll)a' In mmþma ) "Tributa nimis gra- fórtunatus ftüt ,. & felix- via: Imn(me ndo, aütf alia ratione pe- Quia cogpa'uit. me. Y Colvit, & re- €eunia Ventus eft.. )N cum. fubditorum . injuria. cor- j Cæfum? Fat sinflf) 17 Ieur F»m mzt/: eberis.) Xd quodï Noóz m ]udtu : In ]u&ma, eft enim: pnæceps C? 71'1'1* ruis.. n& d pgc m relj-* F' æ 18: Vx)rdfrr, &j Pfanctu , quo Amnicem. fu. ) Traxmwm þmm » dici, folet, UP frarer, v forer, i h "T ia y g ut eft in ZTebrzo. hàác: iom.;ula v frafery v&. faror, ute-- J Bbl.cum Com. Menaorb. Tom; E. Tt d 330 PROPHET. J.E R E M IJE regem Juda: Non plangent eum: Vze frater, & v? forort 4 ]Haï non concrepabunt ei: Vae Domine, & vze inclyte. &vei I9. Sepultura afini fepelietur , putrefattus , & projectus 43 * extra por':as Jerufalem. anu 2o. Afcende Libanum , & clama, & in Bafan da vocem u no matores tui. tuam, & clama, ad tranfeuntes, quia contriti funt omnes a- X 16 2t. Locutus fum ad te in abundantia tua , & dixifti: Non Taft c nh audiam : hac eít via tua ab adolefcentia tua , quia non 3 1 audifli vocem meam. : Yera. 22. Omnes pa!lores tuos paíce t V;:ntusx., & amatores tui in 3 Nu um captivitatem ibunt, & tunc confunderis, & erubefces ab om- ni malitia tua.- . L & Íc 23. Quse fedes in Liban 0, & nidiäcas in cedris, quomodo Q congemuifti , cum Venifïfmt tibi dolores , quafi dolore.!s par- turie-qtis 2 mm | 24. Vi- bantur (ïömeüici , cum Jugebant de- - Hac eff via t:;a, ) Hæ;: femper fuit functum ; externi vexo , qui Princi- confuetudo tua, uüt non audues vo- cem meam. - Cmæ b m extinctum lamenrabantur, dice- u afi uI )ant: v& Deminze, G v& inchte, 4b adelefcentia tua.) Éxquo eduxi dicat: non plan Á te de &ngpm, cum te mihi in fpon- neque externi. gent eum dome' ici, fam accepi. Nam eamn vocare folet. efiïa Til ci 19. Sepsl/ura affas | ftpelietur. ) Nön fynagoex adolefceniiam, wt fupra c. n fepelietur, fed projicietur extra urbem 9. 9. « 1ia- 47- 19..15. ('cli fïm in fterquilinium , ut a canibus, &avi- 22.- Omnes paflores 1108-) Principesz bus devoretur, it afini mortui. falfos Prophetas, & Sacerdotes, 1 jusm de r À Q fe . Putrefatius,) lMebr. eft: 4308p Sa- te vana JEgyptiorum confidentia jen Gheb , raptatus, Chaldzus , Jacerarns. cipiebant. - D) 20. fcende. ) O civitas Jerufa- Pajcet wentsus. ) Nam fpe, quam " j ipfi.conceperant , & qua te lacta- Tf'.iC 0r lem ; verbum enim Hebraicum eft yet fcminini generis. bant, fruftrabuntur. Vel fenfus eft: E* clama.) Implorans auxilium, quafi in ventum difpergentur, evanefcent , x l dicat ironice ac delebuntur. um clama, quantum vO- Ab ommi walitia tua. ) PrOpm? ) les, ex altiffimis montibus Libano, & Bafan, nemo erit , qui tibi auxi- omnem malitiam tuam. lium ferat, 23. Qni fedes i2 Libaze.) O gens, uj & Contriti [unt omnes amatores fui. ) quz habitas in Jerufalem , quafi in IEgyptii amici tui a Chaldais. Idola Libano, quia ex cedris Libani tibi Z etiam, in quibus fpem tuam locaveras. nidos, id eft domos, & palatia facis, * 4 ugque , quafi cedrus Libani,, inter j .Ql. Locuras fum.) lnvitans te ad alias gentes excellis, & celebraris , Rtc emendandos mores in bonum, XMI In. abundantia.) "Yempore profpe- ideoque fuperbe, fecure , & opulenter gitatis. yivis. eïï d CAPU 'f' XXIIL 331 Qtor* 24. Vivo egó, dicit Dominus: quia fi fuerit Jechonias fi- lius loakim re evellam eum. gis Juda, annqlus in man-u-dexïera ntea, inde «us 45. Et dabo te in manu quaierentium animam tuam, & in ocem manu, quorum tü formidas, faciem, & in manu Nabuchodo- NY 4 nofor regis Babylonis , & in manu Chaldaeorum. 26. Et mittam te; & matrem tuam , quza genuit te , in: ;:er- N 00 ramalienam, in qua nati non eftis, ibique moriemini : . o 27. Etin terram ,ad quam ipfi levant animam fuam, ut re- veriantur illuc, nonm revertentur. gtl 28. Numquid vas fi&ile, atque cont ritüm virifte fechonias? p oft- Numquid vas abfque omni voluptate? quare abje&i funt ipfe, & femen ejus, & proje&ti in terram, quam ignoraverunt ? .modo 29. 'Terra, terra, terra, audi fermonem Domini. 30. Hzec dicit Dominus: Scribe virum iftum fterilem, vi- ; paf rum , qui in diebus fuis non profperabitur: nec enim erit de , Vr femi- zi ;z L Per qui ais PU SS É i. vo* : Co?gcmui,fä.) Prætaïtüm prö futu- Perinde eff, 'erc fi dïca*t., I echonias *0, LXX. habent: zagemi[ces. fimilis eft idolo, & vafi inutili , pro- n, eduxi 24. Zechenias. ) Qui etiam dictus ptereæ projicietur. Interrogatio , 1 p eft joakim. — Vide que diximus : Pa- à que hoc loco habetur, non poftulat ye jolet ral. cap. 5&. IÓ6. negativam, fed affirmativam refpon- fupra C Annule:.) Annulus eft res conjun- 1onent. Vel eft objectio Judxorum INon erat (iffima, & maxime carà. fidem' verbis Jéremiz non habentium, incipe ejusmodi Jechonias, fed fi effec, di- quafi dicant: an ità Deus Regem no- n l cit fe eum ftrum haberet defpicatui? u l r propter ïläusz peecata ab- jecturum, Vas .45:91&9 omns va/upmte(v) Fas, 25. gj:dremizm AYIPAM ï*;zdfm.«) Int- im quo non efé volupias , ut eft in He- o breo, id e(, vas, quod. nuílus ha- ] ]d(h' micorüm tuorum , 'vit:un tibi eri- bere velit. pere 'cupientium. ('13 6& ' Ip mans Qquorum.) Ín £1aaus ecrüm, ág« Terra, rerra , 6c.) Habitato- gt quorum tu formidas faciem. res terrz Judz s. L] 96. Mitram 1e.) O. Jeclionía. 3o. Sa)i&e.j Scribe, ne obivifcaris, Pmpce! Matrem. tuam. j . Noheftam , de uod facere decrevi. Scribe etiam, ) get$y eujus flapitiis vide füpra cap. 15 I8- üt Prophetia populo literis coiifigtata & fequentibus, & 4. Reg. 24. 12.15. proponi poflit. ul i QU. d quam nf hvant animam "Pirum iffum.) Jechoniam. ja ii féamm.) Vn. quam fé reverfuros fperant, Srerilem.) Qui filios quidém fufci- aut cupiunt reverti ; eft phrafis He- piet , fed regní fui fuccetiores non re- í ; s A. T ebrg[i? , biga , fic ,atinml dicupc,x animum in hnquet. Pro ferileg Symmachus ver- expeclatiorem eri GD cgefe. tit vacasz. lXX. & lheodotio, .4l- Pulellm dicatim , Aquila , gom creffenteme 29- A't.'mg,::!d? vesfüne,?€ ?« ) 4 332 PR o.I;HjE'T. JEREMIAE ï-* femine ejüs vir 4 qui fedeat fuper. dm vfolium David., & .. potefla- V tem ;l'; abeat ultra in Juda. JUuh, [ PU Xxïli. 6'1 fident !Com.mïz'namr Dominus þaüoribm . qui gfälgemdz'/pergimt, ac.la- eerant, promittens [ redu&urum reliquias gregis ad. locum fuum, us " / 1 ac fufcitaturum pa[lores , &? germen David ju[lhum, Jub quo ma- dicen gna fruey;w felicitate : «aticinatur quoque pfeudopropbetis - Ta iL ternum opprobrium , qui populun decipiunt , volentes ut oblivi- - d Jaqtur fothi. nis Domini ,. & propbetant ab/que Dei voluntate , dom omu €ecel Jermonem Domini onus appellantes. Ezec ny "p'aïtor"ibuf's' ,qui difperdunt , ContT f 4..3 :ï '. V /paícuz mes, di.it Dominus. & gdilacer;nt gregem * & 34 b I 2. Ideo hzec dicit Dominus Deus Ifrael paftores, qui pa- Vet00 fcunt populum meum: Vos difperfiftis gregem meum, & cje- l, ciftis eos: & non vifitaftis eos:; ecce ego vifitabo fuper vos » malitiam ftudiorum veftrornm, ait Dominus. 3. Et ego congregabo reliquias gregis mei de omnibus ter- i M fXDq fis, ad quas ejecero eos 1lluc, & convertam eos ad rura fua, Ctrg & crefcent) & multiplicabuntur. ) u Supra 4. * Et fuícitabo fuper eos pzftores . .,& pafcent eos i'nön-for- earuen 3- 15. midabunt u L Itra, & non pavebunt, & nullus quaeretur ex nu- empis mero, dicit Dominus. w * ECcQ 6on Ceäj findu; icitm fiftis, ego mea mifericordia, & pro- « p Aftoribu:.) Principesintellizit, fa- videntia congregabc). Loquitur au- ngn cerdotes , & pfeudoproph«stas. tem fimul de reductione popuh ex varita Diferdust, &c.) Qui fua incucit, m ampietate, malo exemplo, mendaci- captivitate Babylonis , & de votatio- F.![l'( ne gentium ad Ecclefiam. bus promiffis , quafi lupi populum 44 rura fux.). ÀAd agros fuos, ad Wj perdiderunt. 2. Qmi pafcunt. ) INominetenus ; Judeam, ad Ecclefiam. * lls fe profitentur. Pafhores. Bonos, fideles, fan- qui paftozes &os, folicitos, Chritum, & Apoftolos. ti Ejeciftis.) Chald. 'v4g.zrifeci;'—?i: A d reCta vía depuliftis. Pafcemt eos.) Miaena cura. EL Non vifftafhis.) Paftoris enim eft gre- Non form. dabent. ) Quis bonos pa- fcili em fuum vifitare, ut v deat , num- ftores habebunt. ANo//ze timere pufillus þquid, illi defiz , illique provideat. grex.. Luc. 12. 32. hO ie Vijtabe.) Puniam. W0 1 " 3 Er ego , &fc-) Eigo autem : quafi Nullus qnze:'eï;:tr.) Nul]a OV-iS dei'ide- 007 di fira culpa diiper- rabitur ex gr ege. N Cat, quo.s 'vos ve. — 'C A-P UT XXII.. 333 la. &. * Ecce. dies veniuht, dcitDominus: & fufcitabo Da- Ifiz vid gzermen juftum, & regnabit rex ,& faþier;—s erit, & faciet ïf»äf judicium, & juftitiam in terra. 6. In diebus llis falvabitur Jada, * & Tírael habitabit con- äzefh [ i fidenter, & hoc eft nomen, S4. ET. -iluo-d vocabunt eum, ngin us E AJDanie Pmm, juftus nofter. D J ) m '7. Propter hoc ecce dies venient , 'dicit Dominus , & non: 9- 24 oan ! N dicent ultraz Vivit Dominus, qui eduxit filios Ifrael de ter- r- 45 D - ra Ajgypti. * Deut. J [ :9. Sed. "- V ivit Dominus , qui edm(".it—.,'r& adduxit femen * li, Supr. domus Ifrael de terra aquil onis, & de cun&is terris, ad quas- ejeceram eosilluc, & habitabunt in terra fua. 16.14. 9- Ad prophetas: Contritum eft cor meum in medio mei, egen contremuerunt omnia offa mea: factus fum quafi vir ebrius, & quafi homo madidus a vino , 2 facie Domini, &a facie m LO verborum fanCtorum ejus. eta eft terra , aledi- t Yos IO. Qu"i.-a adulteris repl | quia afacie m Vqt3 s : S.lSzzfcimbo Dav14.) David, -id eft meh:—.mue],':.nobifcu-mrüeus. A ex Davidis pofteritate. I4. Non quod Chritus ita vocandus 3 n Germen juflam.) Chriftum intelligit, efiet , fed quod re.ipía talis efiet Qui falius efl ex femiue David fecnndum futurus. Nam vocari apud. Hebrzos fl fot earzem , ad kom. 1. : fzpe idem Hgniücat. quod effe. jeffum. ) Quia Chriftus caufa eft x n* Propter boc.) Quuia fufcitabo Da- emnis sjuftitiz noftre; & qnia ex vi vid germen juftum. conceptus fui ex Spiritu San&to fatus Vrvirt Dominus, &$c.) Hec- fupra ex- E fanttus , & juftus, & quia juftum ju- plicata funt cap. 16. n, 14. & I5. dicium exercuit in bomos, & malos. 9. Dé terra aquiload.) De captiv'i- Regzabit Rex. ) Per fidem , fpem, tate diaboli, & peccati.. "r al* charitatem , gratiam , quod € P ) Habitaiunt im tevra fua-) In Jerufa- u"i&j re- ) 1[1 & gnum fpirituale eft. lem fpirituali, quz eft Ecclefia. o Raciet judiciem, €ge. ) Faciet— id, quod juftum eft. Q. 4d Prophetas. ) Scilicet falfos dirigitur hzc mea Prophetia , que fe- 05 üd 6. Ls diebus illis. ) Hebr. habet, quitur. J/us, fcilicet Chrifti. Conutrztum e A dor meum , t$c.) *Con- Skzlv:zäi/äzï 31 [;m. tiibus. - Hfraet. ) ,Decem ficior dolore, & tremunt offa mea. oftolor Quaff vir ebrizs.) Attonitus, & ob- Ef Jud4.) Dus reliqus tribus, Juda ftupetactus, ut qui funt ebrii. fcillicet, & Benjamin. nös pr Habitabit, coafrdexter. ) Non timens 4 factie Domini. ) Propter Domi- num , videns, quid Dominus huic € ]7"[ u hoftes, cum habet Chriftum paftorem pop nlo minetur. adeo toitem , (& vipilem. Dommus jufius mofter.) J',l&iF'C«ïlnS Verborum.) Muinacium. jdile ^0s, aut zo/ffer , id eft, 1lwbifCum ; IO. 44 facie imaledséct;onm.) Ob 1;13- L od 334 PROPHET. JEREMIJE &ionis luxit terrä, arefa&a funt arva deferti: fa&us eft cur- 615 fus eorum malus , & fortitudo eorum diffimilis. f of 1I. Propheta namque, & facerdos polluti funt, & in domo TT mea inveni malum eorum , ait Dominus. * nus. 12. Idcirco via eorum erit quafi lubricum in t enebris: im-f disf 1 pellentur enim , & corruent in ea: afferam enim füper eos mala, annum vifitationis eorum , ait Dominus, vt i 13. Et in prophetis Samarize vidi fatuitatem , prophetabant Io in Baal, & decipiebant populum meum I(rael. : * j4 ;l*eran— pelt 14. Et in prophetis Jerufalem vidi fimilitudinem ad 20 tium, & iter mendacii, & confortaverunt manus peffimorunr, du ut non converteretur unusquisque a malitia fua; fa&ti (unt mi- 18 hi omnes ut Sodoma, & habitatores ejus quafi Gomorrha. 21 15. Propterea hzc dicit Dominus exercituum ad prophetas: b Supra * Ecce ego cibabo eos abfinthio, & potabo eos felle, a pro- 55 LL 9- IS. phetis enim Jerufalem egrefía eft poliutio fuper omnem ter- popt ram. 10ni *Infr.' dicit Dominus exercitaum : * Nolite audire ver- ^^ 29 .16. Haec *B E ba Dei 4:2,9. g. n Jedida, & blafphemias Judzorum in Vifmtib;fis.) Punitionis. Deum. " I3. lz Prophetm Samarit.) Decem eum Defolatà eft, & fa- tribuum , in quibus erat Samaria. €Ga fterilis. Luxit ferra.) pl Subintclligenda eft particula egz ; Fatlus eff curfus eorum m;zlm.j* Qui hoc "fenfu. Sicut vidi in amaria currüunt precipites, ( effrenes ad ftultum idolorum cültum, ità & in mhn Jerufalem. PGCC'MI':I. - H Forfstt de eortm diyïm-i/i!.) Incon- Propherabant :2 Baal.) - Baal cbnfu- ftans, infirma, míntme durabilis. Sic lentes, aut mendaci fpiritu dzmonis Tr, aftiati. Proverb-15. 7. dicitur: Cor Zx/toraz lo ]l] diffwii'e erit.. Sunt fortes, & poten- 14. Sheulitudinem 4duäternntiam. ) man tes ad male, non ad bene agendum. Id eft , quod Jerofolymis effent, qui Ea [t. Pollus fugt. ) Prophani funt, imitarentur fatuitatem falforum Pro- Fttc & h*ygocritæ. phetarum Samariz. h lm domo mea imuent, G. J ' Gruta in Covfortaverunt. ) Confirinaverunt Hï* l templo Dei faertficant. idolis , con- omnia 'bromittendo. eos in fuis fceleribus , & profpera Phih Hant fraudes , & rapinas , & juxta Tion illud cedificarunt. proftibula, & s«des In effeiminatorum , hinc illa conqueftio , 15. Cibabo eo: 46/:'7:1*/::'0; 6c.) Vide dicta fupra c.g. n. 15- l p Uedy cap. 11 15« Qd cff, quod dilefius mens Eg)(!fz 6).7 püä&:tio, ö)c'.) Ipfï änfï- LA 3m deyno wea fec;f fælm-a mulz4. «iunt, & polluunt populum falfizate lit;o I2. Qza/;'[uäricum i. theäi'i!.) Fa- doctrinz, & promifftionum fuarum, 20 cile o eridenr, & eadent. i 16. Viffcmem corais i. 3 .Somnia ew aferam.) I:n'fhllcam, que fibi fngunt. Hlüi n , CAPUT XXII. 833 Mvie ba pröphetarum, qui prophetant vobis, & decipiunt vc - fionem cordis fui loquuntur, non de ore Domini. $ Vi.-;» domo 17. Dicunt his, qui blafphemant me: Locutus eft Domi- $: - nus: * Pax erit vobis, & omni, qui ambu!at in pravitate cor- Suprt dis fui, dixerunt: Non veniet fuper vos malum. 5. 12 CT C05 .18. Quis enim affuit in confilio Domini, & vidit, & audi- !** vit fermonem ejus; quis confideravit verbum illius, & audivi? tabant 19. * EcceturboDominicze indignationis egredietur, & tem- «j« peftas erumpens fuper caput impiorum veniet. I |tern- 50.14. . 20. Nonrevertetur furor Domini, ufque dum faciat, & ufque 1orutts dum compleat cogitationem cordis | fui: in noviffimis diebus yot t in:elligetis confilium ejus. P Tà. 21. * Non mittebam prophetas, & ipfi currebant: non 10que« *Inf;a Jhetas: bar ad eos, & ipf! prophetabant. 27.15. 29- 9« ; p 22. Sifteuiffent in confilio meo, & nota feci ïïent verba mea mt « populo meo, avertiffem utique eos a via fua mala, & a cogita- tionibus fuis peffimis. re ver 23. Puiafne D i cus e vicino ego fam, dicitDonuinus.? & non b J Deus de longe? 24. Si occultabitur vir in abfconditis, & ego non videbo eum,- dicit Dominus? numquid non coel | Decem um, & terram ego Oamaràs àmpleo , dicit Dominus? '?$. Audivi, quae dix erunt prephetæ, pmphetäntes in no- 1 þmf : Caqaria mniavi. a& mine meo mendacium, atque diCeptes: Somniavi, fo ^Ó. ,XUI:; j conft I Hi , qui blafphemant me. ) In In:ellizetis ) reipfa fentietis, & expe- "Hebreo elt: þemennäm o2e, popu- riemini Dei vindictam. dæmOfliS i lo ]udaico fpernent * , -&x biaifphe- 22. 354 ffetiffemt f2 csnþ'lz'a/ 9780.. ) ananti 1ne. Voluntatem, atium. ) Ef 0mmi , 7:;;3 ambular , 68 :) Ef re- do. & confilia mea feqtïgn- lt , (Wi petitio pracedentis. hemiftichii. -tvertiffzm utigue eos.) Populum a 18. i emim affnit , Gc. ? fcelere, & a pena , que fcelus comi- Hxc ideo dicit, ut dóceat falfos Pro- tatur.. ÍIn. Hebreo, Grzco, & Chal- naverunt phetas, quibus ipfe locutus non eít, dao eft: 4dverriffenr. non pofte res futuras divinare. Quui vicina tah- meperl 23. Dezse 'vicim.) 10. Ecct.) Subito, & improvifo, tum, & non longe'pofita videat, & D. prxter Pfeudoprophetarum opinionem. moderetur. j Vi Turbe.) Wehementia. Chald. zzcre- Q4. G occiitabitur wir, G'c.) INon. oc- jf iif ; patio. LXX. commoro. cultabitur, &c.Deus enim omnia videt, , duf QO. Non re'uerfetm'.) Non Ceffabit, Celum , 6f rerram ego rmpio.) Vibi- non difcedet a vobis, donec fumat que prafens. Jf [« de vobis omnes ponas, Q&S. Sepriavi.) Midi in fomnis re- Sori* quas mei- nus cogitavit. velationem propheticam, L d - 336 PROPHET. [EREMTE ,2 fscet 6. U-fquecmo: iftud eft in cordé prophetarum vaticinantium: i I$ ! mendacium , & prophetantium fedu&tionem cordis fui? 27. Qui volunt facere ; ut oblivifcatur populus meus no- minis mei prop'er fomnia eorum ,. qu& narrat unusquisque Do ad proximum fuum z ficut obliti funt p tres eorum.- no'rninfs-; mel propter Baal. habet me:n-i*'üm,,härfet* fomnium , & qui minu habet fermonem meum, loquatur fermoném meum vere : quid j unid paleis ad tricicum , dicit Dominus, 29. Numquid nón verba mea. funt quafi ignis, dic tni ?t: Doml- u 27 nus: & quafr malleus conterens petram ?, 3l ts 30. Propterea ecce ego ad prophetas, ait Dominus: qui fu tantur verba mea, unuiquifque a proximo fuo. ? 4r. Ecce ego ad prophe:as, ait Dominus : atb .Tgïiï affamunt lin- &m guas fuas, & ajunt: dicit Dominus: 24. Ecce ego ad prophe:as fomniantes mendacium, ait Do- 3j minus: qui narraverunt ea, & feduxerunt populum meum in V0$. mendacio fuo, & in miraculis fuis: cum ego non mififfem eos, aT Q Dominus. nec mandaffem eis, qui nihil profuerunt 'populo.g hüic, dicit Tini if:e*,j vel pifp-pheta, aut 335 5 igjil?imï' interrogavit te Pj*QP:Uflïu&.i /96.. Uffjyaequoy G. ) Qiuoufque:vo-- 313: Qgt zzjimmm: lingmas fmas.) Qui Tent , aut cogitabunt mendacium pro- linguam. fuam moderantur ,. & ita di- n phetare,, & feductiones. cordis fui. rieunt, ut. jlacere velint; auditoribus. Nam: vert » rophetg. non. moderantur chd 23.. Qtt babet famnium-,ï smarret fü- calan mudumy kanquam fomnium. fuum ,, linguas. fuas, fed eas. moderatur Do-. at non tanquam: prophetiam: à me: ac- minus, & per eas loquitur, quz: vult.. Dixi Aliqui vertuntz Qwi leniffzant: lz grae: &ep tamm.. Ionil nl Quid. paless ad: thitionase? j VPaleas ftts. Al dultoramtes, velmolzentes lin- lïn; wocat. fomnia Pfeudoprophetzrum ,. gzm: LA . XMel. etiam. fenfus. cíle. LT qucx; vento teruntur ; triticum. verbum: T i 03 nit in mentem. poteft : qui. dicunt id ,. qggd; ipfis ve-- Qï! Vs qgmd. inanet in aternum. Qiuid: Q] fimile habent talia fomnia cum: xeve- 32. lk miracults .zz'ia-.) N^ Ehguqt; lationibus: divinis:? " LXX. habent : T& m^e»we dwrQ», id. 3 29.. Quaff- 2;nit. )j ;dl eft ,. effica- eit , ezrore , qua a/dos: decipiant.. ä aiíiima:.. Nibü prop.ermut, ) iWhnus dicitur,, gri'timn. huma- quam. fienificatur. Costerens p atrgm;.) D -Nam fäncentia«gfþ I'ä ni (LOXïdi.Sj.. plurimum. n ocuiíle;. er o y ^ 35- Quod: eff omus Domini. ) His D. -—Q::;i; furantur veria: med ,. 8'-"6.) 1qu Giui Hmitantur verba meorum Pro- veribis: Piendoprophete , & plebs ir- "W jlietazum, dicentes.7 Hcc dics7 Donz£uni, ridebat Jeremianr, & Pxophetas mi- nantes. Ínpplicia;; unde cum . eis: oe- qun D'ominus nom fic locutus.. ü - j CAPU T XXIH. 337 facerdos, dicens: Quod eft onus Domini? dices ad eos: Vos ntümf eflis onus, projiciam quippe vos, dicit Dominus. 5 n0- 34. Et propheta , & facerdos, & populus, qui dicit: Onus Tisque Domini, vifitabo fuper virum illum, & fuper domum ejus. 35. Hzec dicetis unusquisque ad proximum , & ad ífratrem )min;s fuum : Quid refpondit Dominus? & quid locutus eft Do- &qui minus ? 36. Et onus Domini ultra no n mefnoräbitur: quia onus erit 1 quid unicuique fermo fuus, & pervertiftis verba Dei viventis, Do- À mini exercituum Dei noftri. - 37.. Haec dices ad prophetam : Quid refpondit tibi Domi- jf nus? & quid locutus eft Dominus? 38. Si autem onus Domini dixeritis: propter hoc, haec di- nt lifis cit Dominus: Quia dixiftis fermonem iftum: Onus Domini: & mifi ad vos , dicens: Nolite dicere : Onus Domini: - 39. Propterea ecce ego tollam vos portans, & derelinquam itDo- um W vos, & civitatem , quam dedi vobis, & patribus veftris , a fa- cie mea. j e05 vt 40. * Et dabo jvos in opprobrium fempiternum, & in igno- Supra 20.1Ie miniam aeternam , quae nunquam oblivione delebitur. . f - .E j CAPUT 4.) Qut cin du currebant , interrogabant pexl jocum, Onus ab ipfo nominatim fiet ipfi onus, jEorTUS Qxuod eff onus Domini? id eft , quid id eft, grave fupplicium. calamitatis nobis Dominus przdi- Et pervertzffis , &c. ) Conv ertiüis jerantur in jocum, & rifum verba Domini. ur o - cit ? Quid mali nobis annuntiatis? Diximus enim fupra non femel ozs: 37. Hec dices, €&'c.) In Hebrzo eft, g v b l& ffc dices, id eft , cum de prophetia t um fignificare prophetiam triftem,qua ina- fcifcitari volueris, non dices, Q»o4 712] um lum aliquod imminens pranuntiatur. j u [2 Vos effis omus.) V os ipfi eftis mihi eff ouss Domini ? Sed potius, quid onus importabile, atque ideo me exo- dixit, juffit, aut refpondit Dominus. J $V 38. $4 autem onus Domini dixeri- nerabo, & vos projiciam- , nrutt 34. Vifftabo , 66c.) Puniam illum, £5.) Si contra id, quod juffi, & man- IN"J i & totam ejus familiam, quod verbum davi vobis, ne ufurparetis hunc lo- 7162 il meum irriferit onus vocando. quendi modum : Ozus Domint, Gc. 30. Tollam vos portans , Bo "T ol- 35. Hae dicetis, 6c.) Monet, ne rophetias Domini appellent in po- lendo tollam vos ficut onus, & in n h erum, Ozs$$ Domini. Sententia ergo eft captivitatem deportabo. fi quis interroget , quiZ refpondit Dormi- 40- .Dabo vos-) Afficiam vos xterna Hs u5 ? non dicetis , Ozss Domini , Bc. ignominia. jds 36 Onus erit unicuique fermo fm:.) u vt m b;i. cum'Com; Menaocb. 1. V. ds . 338 PROPEHE T. /JE-R E;M' LE uc CA PUT. XXWV. Calatbus bonarum ficuum | defisnat. captivoos in Dabylouia Sfu- daos , quos dicit Dominus [e redu&iurum in terram fuam , qui toto corde ad ipfum revertentur : calatbus autem malarum fi- " (ïi cuum fignificat eos , qui manferant. J'erofolymis , ac pof?ea fu- i d zEgyptum., quos dicit fe daturum in op- Vel - gerant a * probrium , C? maledictionem, 1. K AStendit mihi Dominus; & ecce duo calathi pleni ficis, quo pofiti ante templum Domini, poilquam transtulit Na- eIn buchodonofor rex Babylonis Jechoniam filium Joakim regem rem Juda, & principes ejus, & fabrum , & incluforem de Jer i lem, & adduxit eos in Babylonem bnlx 2. Calathus unus ficus bonas habebat nimis, ut folent ficus biu effe primi temporis: & calathus unus ficus habebat malas ni- i Aon mis, quae comedi non poterant, eo quod effent maloe. 4. Et dixit Dominus ad me: Quid tu vides, Jeremia? Et dixi: Ficus, ficus bonas, bonas valde: & malas ; malag valde, quaàe comedi non poffünt, eo quod fint malee. - 4. Et factum eft verbum Domini ad me, dicens: oe i 5. Heec dicit Dominus Deus Ifrgel : Sicut ficus ha& bon 1 fic lazhi.) Corbes, caniftri ^ 3 Quid tu 'r;z'def Jeremia du Re- I- CA bon Pofl 420 trazfiult, (92.) In- fpondet Propheta fe videre ficus bo- quir cipit enim hoc caput Propheta poft na$, & malas. Satis enim ex vifu bylo transmüigrationem Jechonie fub S$e- apparere poterat ficus, verbi gratia, decia. effe malas, quia agreftes , exfuccz, Beni Fabrum , 65 inclufzrem.) Miqui in- &(tu contracie, vel quid fimile. Vel HU relligunt aurifices, & gemmaram in- jer verbum v;4es intellicitur etiain guftatus ; vifus enim fepe fumitar pro Á clufores , quod hzc araficia apud bax- i baros magno elfent in pre:io, alii in- quolibet fenfw & telligunt peritos caltrametandi , mu- Fjeus £onas , €6c.) Ficus male figni- & niendi, & vallo includendi. Hujus- ficant S»deciam perdendum cum fuis, bu modi enim axtifices legimus 4. Keg. qui fe Chaldzis Deo per Jeremiam id Iu 24. I6. Babylonem abductos, ne fi jubente tradere noluit: ficus vero bo- d sebellio tentaretur, ufui effent. ne fignificant Joachim cum fuis, qui Vte fe- Chaldeo Dei juffu tradiderant , Q. Ficus prims temporzs.) Sunt enim ficus quedam bifere , que bis fru- pxofpere a&urum in Babylone, & eos- Coi &us fingulis annis ferunt, primo zfta- dem poít feptuaginta annos in pa- tant te, deinde rurfus ineunte autumno; triam reverfuros. fubj ficus vero primi temporis hoc eft , S. Cogno[cam n bengm.) Fave- bo, benefïcitlln conferri , tanquam Y f eftivi, -fzmc grandiores; & pulchriores. E CAA PUT XXIV. 352 fic cognofcam transmigrationem Juda , quam emifi de loco ifto in terram Chaldeeorum , in bonum. J eos fuper €os a d placandum, & re- 6. Et ponam oculos m ; (ui ducam eos in terram han c: & cedificabo eos; & non deftruam, J NI & plantabo eos, & non evellam. J 3. Et dabo eis cor, ut fciant me, ? quia ego fum Dominu:: Supfïz * B. 25. * & erunt mihi in popu lum, & ego ero ei sin Deum: quia re- 1.33. vertentur ad me in toto corde fuo. ua comedi non polfunt, eo *infra g. * Et ficut ficus peífimae, q us, fic dabo Sedeciam re- 7917 ficis, quod fint malae : haec dicit Domin t gem Juda, & principes ejus » & reliquos de* Terufalem ,. qui remanferunt in urbe hac, & qui habitant in terra /Egypti. eem * fs 9. Et dabo eos in vexat onem, affli&tionemque omnibus re- & in parabolam, & in prover- gnis terrae: in opprobrium, ficus bium, & in malediétionem in univer fislocis, ad quae ejeci eos. & famem, & peftem: donec 45 Dl ro. Et mittam in eis gladium, æ:gnfumantur de terra, quam dedi eis, & patribus eorum. "N lde, )0i ona: Uu; CAi?UT' iC t bonos conferwabo , & tuebor e'osx, Et qui halitamt im o rerva Jeypii. ) WIM bo qui meo juffu transmigrarunt in Ba- Qui inetu Chaldeorum e Judza con- tra monita feremiz fugerunt in /Egy- x vliu bylonem. 6. titil, Er ponam j?tpär eos ocnlos. smeos.) prum. Vide 4. Reg. 25. 26. (fncæ, Benigne, & mifericorditer refpiciam 9. Dabó eos sm vexationem.) Chald. eos. dabo eos in commotionem. LXX. dalo (e, VEI eos in difperfionems : difpergam eos per eryam 44 placandum.) Ut eis me placatum, nrpo & benignum exhibeam. omnia regna, in quibus varie exerce- &dificabo eos, 6£c.) Stabiles eis fe- buntur, & vexabuntur. des dabo , quas non amplius muta- Ip parabalam.) ln comparationem, 7 Ggüi' ut, cum quem volent dicere miferum-, bunt. Hoc primo intelligitur de re- 1 fllf,a', ftauratione Jerufalem : deinde-de Ec- dicant , miferior eft Judzo. TET clefia Catholica , tandemque de vita* In prafveräium.) Chald. vertit. F2- a bo- eterna. bulam, de quorum calamitate omnes i, ( loquantur. LXX. vertunt, ;» odium, ". Et dale eis cor, mt fiant mme.) Jerift ) Cor docile , nt legem meam admit- &f 12 maleditlionein, ut fcilicethomines, &eos- tant, intelligant, & fe libenter mihi cum volent alicui male precari, di- ia p* cant: contingat illi id, quod conti- fubjiciant, eorum Domino. e Q. Sic dabo Sedeciam.) Sic faciam , git Sedeciz gi [uda, e jusqueï fami- pat liz , & affeclis, ut fit Sedecias. j 349 PROPHET. JEREMIJE CC.APUT XXV. diam uia moluerunt audire S'eremiam, nec reliquos propbetas adbor- ]xln] 1 janies ad penitentiam : predicit excidium "Kerofolymorum , & $ T0f « captioitatem [eptuaginta annorum ,. ac deinde . perditionem regut, qui ipfos tenebant captivos : quapropter jubetur. Sferemias civita- quil tibus Jude, ac ceteris regibus terrarum propinare calicem fu- fervi roris Domini: ululatum quoque prenuntiat pafTo- e bi i -fibus , ac optimatibus. fünt, 1. V/ Erbum , quod fa&um eft ad Jeremiam de o/mni popu- bilur lo Juda in anno quarto Joakim filii Jofie regis Juda, 10 Cipfe eft annus primus Nabuchodonofor regis Babylonis.) Cem : 2. Quod locutus eft J eremias propheta ad omnem populum CT Juda, & ad univerfos habitatores Jerufalem , dicens : IU 3. A tertio décimo anno Jofice filii Ammon regis Juda, uf- porer ue ad diem hanc: ifte tertius, & vigefimus annus: fattum Inta eft verbum Domini ad me , & locutus füm ad vos de no&te confurgens, & loquens , & non audiftis. 4. Et mifit Dominus ad vos omnes fervos füos prophetas, confurgens diluculo, mittensque: & non audiftis, neque in- lit, ) clinaftis aures veftras, ut audiretis. Qudia aReg. $. Cum diceret : * Revertimini unusquisque a via fua ma- Q 17.13:]a, & a peffimis cogitationibus velftris: upra & habitabitis in terra, puls I8.1I. quam dedit Dominus vobis, & patri & , i Infra .U v.bps' veftris, a faeculo, & Vehtes íque in fzeculum. federa Byolst 6. Et nolite ire poft deos alienos, ut ferviatis eis, adore- Qev tisque eos: neque me ad iracundiam provocetis in operibus j: qu Winat manuum Veftrarum., & non affligam vos. : lr f "7. t B m ;.zox 7;,4;:&.) .Hoc eft, quod dant qtlatuo;regni Joacim , funt vi- Y l I-A L fupra initio capitis vigefimi ginti tres, quo tempore hazc prophetia primi diximus non fervare Prophetam edita eft. L. Tas, .ordinem temporum. .. Nam fuperiori De noíle confz rgems. ) Diligeliter ; tis.] capite egit de Jechonia; nunc autem & fedulo. Vide fu de Joacun. ejus patre agit.. G. eapi 1T. 7. pra caput 7: 13. ptur 3- 4 zertio decizno anno.) Inclufive cat 5. 4 faenlo , 65 nque im faculum.) Io. xegnavitenim Jofías annos 31. & copit Jexemnias anno decimotertio regni ejus Perpetuo, nifi obftent peccata veftra. m fi vaticinari: itaque váticinatus eft eo 6. Operibus mauuum . "veffrarum., ) tetur regnante annis 1g. quibus , !1 acce- Idolis, quz vos fabricati eftis. IC f ' 9' : SORA-P UF XXV. i 341 7.. Et: nbn audiftis me, dicit Dominus? ut me ad iracun- diam provocaretis in operibus manuum veftrarum , in ma- [/7; lum veftrum. ; j G 8. Proptereà haec dicit Dominus exercituum: pro eo quod tqu non audiíüs verba mea: 0 ] 9. Ecce ego mittam , & affumam univerías cognationes A- quilonis, ait Dominus : & Nabuchodonofor regemiBabylonis J fervum meum, & adducam eos fuper terram iftam, & fuper ha- bitatores ejus, & fuper omnes naticnes, quae in circuitu illius funt, & interficiam eos, & ponam eos 1n ftu porem, & in fi- N popu bilum, &in folitudines fempiternas. 10. Perdamque ex eis vocem gaudii, & vocem laetitiae, vo- judi, cem fponfi, & cerna. vocem fponfz, vocem mola , & 1gmen lu- yulum ; I1. * Et erit univería terra hzec in foli tudineth , & in ftu- « p a, uf porem: & fervient omnes gentes iftae regi Babylonis feptua- 56.22. Qtum ginta annis. ] Efdr node rint feptuaginta anni, vifitabo fu- I- - nira 12. Cumque impleti fue i3. Ft Uu;i 25. 6. h t 29.IO. 635) 7. Ut me ad iracundiam provocare- Vbcem äzalge.) Strepitum molz, & mo- Danie i(- W A ) ltà ut provocaveritis lentium. Solebant enim in Judza, cundiam. .ad i;a— übi aqua, & ventus deerat, quo mola ?' 2 il 114 *s Cegnatiänes. j Exibus ,( po- circumagerentur, habere molas dome- pulos habitantes. ad Aquilonem, id fticas, quas puelle binz manibus ver- erTà eft , Chaldzos , Medos , aliasque tebant , interimque cantillabant , ut ,& gentes Chaldzis aut fubditas , aut tzdium, & laborem levarent. Hine £cederatas. ait Chriftus |Viatth. 24.41- Ermut du dervam meum.) Lidorem meum, molentes im mola , una affumetur , & dote per quem efífe&ta dabo ea, quz toties una relir;gz:c't.zr. Vox ergo molz eft T10US minatus fum. puellarum: molentium cantus: quafi Ip ffpporem , & inföilmn.) F:idiam, dicat non erunt, qui, vel quz Bt omnes eorum ruinas admirentur, n M molant frumenta, & inter molendum & irrideant. Vide fupra c. 18. 16. cantent, ut folebant. C i n Yv Solitudines fempiternas. Diutur- Et [umen lucerna.) ld eft, effetu- ophetiä rum fe, ne amplius puellz ad lumen nas, fcilicet per 7o. annós captivita- lucerng nentes cantitcnt. Ve] faces tis - Babylonice. Sic fepe in Scri- ;enter j prura afersum per hyperbolem figni- intelligit , cum , quibus ad convivia H ibatur. ficat longum tempus. Io. Pocem gandit.) Faciam , ut ne- I Jeuporem. ) . Vide proxime u/z!m') mo fit, qui gaudeat, nemo, qui l- dicta num. g. at tetur, nemo , qui nuptias celebret. I2. Vifftabo.) Puniam. Sic fu Àe fohtudemes fempitergas. ) Vide Tut ) 16. 9. pra capite 7. num.' 34. & cap. dica num. g. 342 PROPHET. JEREM IJE p per regem Babyiohis,,. & füper gentem illam, dicit Dominus: iniquitatem eorum, & fuperterram Chaldeeorum, & ponam &t illam in folitudines fempiternas. ! eius 13. Et adducam fuper terram illam omn ia verba mea, quae locutus fum contra eam : omne quod fcriptum eft in libro ifto üdir quaecumque prophetavit Jeremias adverfum omnes gentes: 14. Quia fervierunt eis, cum effent gentes multee, & re- i& . ges magni: & reddam eis fecundum opera eorum, & fecun- dum facta manuum fuarum, 4 ^f r$. Quia fie dicit Dominus exercituum Deus Iírael '—: Sume ! calicem vini furoris hujus de manu mea: & propinabis de il- " lo cun&tis gentibus, ad quas ego mittam te. toni / L] 16. Et bibent , & turbabuntur, & iníani ent a facie gïaäii E ( fs. quem ego mittam inter eos. A7. Etaccepi calicem 'de manu Domini, & pl propinavi c/äïn- &is gentibus, ad quas mifit me Dominus: &a 18. J.erufal.em,ï& civitatibus Juda, & regibus ejus, & pifin-e Cipi- $e 16. Turbabustur.) Nutabunt, com, g, 15. Ferha mea.) Wlinas, p;*-æd'i- ftiones. movebuntur , ficut ebrii. Adverfus emnes gents. ) Qugcun- lIe[anient.) lnopes confilii erunt, nec, quo fe vertant, fcient.- que adverfus Judzos, & adverfus vi- pius cinas gentes predixit num. 9. omnia 4 facie giadi;.) Quuem ante voca- Íunt. contra 'Babyl()nem convertam vit calicem, nunc vocat gladium. D 14. Qwi4 fervierunt.) Judsi, ZEcy- dpter e0:-) Contra fe mutuo. j ptii, Moabite, Amonitz.. 17-. Accepi calicem de inannu Dominr. ) ! Ers.) Chaldsis. * fitim Hzc ompnia, ut dixi per imaginariam ótt Secundum opera eorum. ) Nam fu- vifionem peracta funt. idebatux perbe, & crudeliter poteftatem exer- enim Jeremias fibi videre calicem fibi cuerunt in captivos, & aliis fe macu- a Deo dari, & fe illum Dei juffu Uatt D larunt fceleribus. propinare gentibus , cumque illz eum M - Y5. Sume calicem , 5:.) Hoc fa- accipere recufarent, fe eas vel invitas Wole In illo cogere ad bibendum. Eo autem ca- W &um in vifione imaginaria. autem calice , quem videbat Jererias, lice haufto mox turbatz funt, & quafi D erat vinum fumigans , ufitata Prophe- ebrii ceeperunr. ftringere gladios con- IUCU trafefe invicem, feque mutuis prxliis tis metaphora , a figniöcatur iram Dei quodammo do propinari homini- conficere. Quod nihil aliud fuit, quam £E bus. Defumpta eft metaphora a fym- jufto Dei judicio, & vindi&a exor- 2 tas effe inter eos lites, & rixas, que& pror pofiarchis, five modiperatoribus, qui liee przficiebantur in conviviis, & bibendi in. mutuas cedes eruperunt. inodum przfcribebant. Sic Deus cui- 19. Jerufalem, E$ civitatibus fuda.j T». " ue juxta merita menfuram irg fux, L Prius propinat Judzis calicem irm punitionis admetitur. Domini , deinde Chald«is ; quia gio €01] C AP UT XXV. an » N bäpibus ejus: ut darem eos in folitudinem, & in ftuporem, Jonatt & in fibilum, & in maledi&ctionem, ficut eft dies ifta: 19. Pharaoni regi J£gypti , & fervis ejus, & principibïæs Jqué ejus, & omni populo ejus. 10 ifto 20. Et univerfíis generaliter : cunétis regibus terrae Aufi- te5; tidis, & cun&tis regibus terrae Philifthiim, & & re Afcalxonyi', '& Ga- 7Z:9, & Accaron, & reliquiis AZoti , fecun.- 21. Et Idumzese ; & Moab, & filiis ÀAmmon: 22. Et cun&tis regibus 'Tyri, & univerfis regibus Sidonis: Sume & regibus terrae infularum ; qui funt trans mare. T ;dei M 231' Et Dedan , & l'hema , & Buz, & 1.1anisfe.1ffi:sj *qui at- tonfifunt in comarmn:- 4 rdin, 24. Et cunétis regibus Ar abicze, & cun&tis regibus Occiden- tis, qui habitant in deferto. 2s. Et cun&tis regibus Z ambri, & cuh&is regibus Elam , j ?ün' & cun&is regibus Medorum: .26: Cun&lis quoque regibus Aquilonis de prope, & de lon- 1 pïin- atrem fuum: & omnibus regnis ter- Cip- ge, unicuique contra fr oft eos, — J yit, Cormt, :æ ,quae fuper faciem ejus funþ; & rex Sefach bibet p 41. Et E ia ji erdta prius Judei deinde »C'ha!fdæif puniti Re&enfät hic Propheta omnes prige- Xe VOCde Íunt. nes vaftandas a Chaldzis. diim. Ut darem.) Ut przdicerem , & pro- Rel, $ .4zobj. ) Sic vocat ur- phetarem dandos efte. bes , f $ vicos Azoto vicinos , ) lm folitudinem , €$e. ) the dicta fubjectos. vDMII?"") num. 29. Regibuws ferra Pnfulerum y tfc.) n S1ent eff dies «f a.) Sicut jam effeinci- Regibus Infularum , ad quas eunti fiddbitut pit dies ifta vaflitatis; nam hoc anno necelfe eft mare tranfixe. Inteligit: jcam Il " H arto Joakun cum fuis captus eft. Cyprum, Rhodum, & alias infulas, De'y )11 J e cpit ergo hoc anno prophetia hzec quas cepit Nabuchodonofor. ilg eum impleri, pertecte vero inpleta eft an- d invit n0 ultimo Sedeciz. * 23. Er Dedan, 6c. ) HMx gentes ut iutem C* ait 8. Hieronym. funt in folitudine, loco. 19- Phbaraomi. ) Propinat fecundó vicinz , & misxte Saracenie, five ,& ol Axrabibus. (jos «ot* Ef ommi popslo ejus. ) Cmnibus Qui attonfé fumt dm comam.) Vide AEgyptiis fubditis ejus. T Pf?liis QO. Univerfis generatiter-) Omnibus dicta c. 9. n. 26. & Lev. 19. 27. fit, quam Q5. Zambri, 69 cuntlis Regióus Elam.) jti promifcue, qui in /Ztgypto habitant, licet /Egyptii non fint. D. Hieronymus putat efle regiones X5 quæ Jer4 äz:t/lïll'di:.') Hebr. Chald. & Perfidis, aut folitudinis, id eft, Ara- . þiæ deferts. * LXX. habent: Terra Hw: , quz eft xe- jicem $ gio Árabie , & Idumzz , aut certe ei 26. Deprope, E$ de longe.) Wicinis, confinis , ubi habitavit Job c. 1. n. I« & reimotis. TE qi 344 PROPHET.jEREMI!E cum T 27. Et dices ad eos: Hzec dicit Dominus exercituum Deus jmpios Ifrael: Bibite,. & inebriamini, & vomite, & cadite , neque furgatis a facie gladii, quem ego mittam 3nter vos. 22. ] dieur .238. Cumque noluerint accipere calicem de manu tua , ut 1 "f m bibant, dices ad eos: Hae f ii : bentes. bibetis:. c dicit Dominus exercituum. .Bi- » ulque : ] Pet. 29. * Quia ecce in civitate, dn qua invoca*um eft nomen neque 4 17. meum, ego incipiam affliigere , & vos quafi innocentes, & bunt, immunes eritis? non eritis immunes: gladium enim ego voco H»ï fuper omnes habitatores terrae, dicit Dominus exercituum. opzäma* D o. Et tu prophetabis ad eos omnia verba haec, & dices àd * Jotl illos: * Dominus de excelfo rugiet, & de habitaculo fan&to Camim. änluoä fuo dabit vocem fuam , rugiens rugiet fuper decorem fuum : N- 1.2. Cceleuma quafi calcant £T6g3s, : ium concinetur adveríus ,omnes habita- tores terrae. y. 31. Pervenit fonitus gfque ad gxtreina terroe: quia jUdi-. uia v cium 2 31 Unzcutque.) Propinäbis, ut infur- og. »Biämte: biberis. ) Velitis ter el litis. , no- D xat contra fratrem fuum. - Ttce fat Rex Sefzch.) Rex Babylonis, dictum 4« ecce im Chuifate ,. ÉTe. ) 'Seä?us äï , fi primo loco Judais , & MCeput eft, 5ww Sefach pro '333 Babel per Ütni cà anagramatifmum , ita ordinem alpha- Jerufalem , ubi nomen meum colitur, beti invertendo , ut loco prime li- calicem ire mez propinavi; c 3 i uomo- Thitk, Qu domins tere ultima- ponatur, loco fecundze do vos, O gentes, que me non Dàntes t penultima ; & fic deinceps: itaque colitis, eritis hujus calamitatis ex- litere w fem, reipondet 3 £ez , & pertes$ ? Dto izi Vaca.) Mitto. m otn litere 3 refpondet 5 Lese4 , & f "U Sefacb, pro 533 Batel. 530- Ragiet.) '"lanquam leo ruens Moc j Q7. Bibite, $ inebriamimi ,. Oc.) in predam. A4D, 4^ ^5 :)L Ebrietas hec fïgniEcat mentis ex me- Decorem funm.) Super Sion ; fuper r tu, & miferiis perculfe perturbatio- templum ; ibi enim vera fide, reli- . immiff&, 1 nem, ftuporem , confilii inopiam , ione, facrisque victimis colebatur, ïïx)ieng : 1 us defperationem , & pene. amentiam, . quafi decorabatur Deus, in qua omnia fua bona, omnemque Celeuma.) KéNtoc a a Grecis ap- qt felicitatem, honorem, & gaudium , pellatur cantus, quo fe, qui fimul * Pel' Qhaï immo fanguinem, animai , & vitam laborant, cohortantur, ut remiges, erant evomituri. & qui in torculari uvas calcant. Eo- 4 f Ms Neque furgatis a facie gladii.) Quäm dem modo dicit fore, ut quafi can- A 11 dixerat calicem , & ebrietatem , nunc tato celeumate omnes gentes ad prz- déis f 294 vocat gladium : quafi dicat ficut ]ium fe fe alie contra alias adhor- 21 ebrius fui impos ruit, & cadit in tentur. Vpes ?r terram ; fi& & vos feviente gladio 31-- Sonitus.) Strepitus, & tumul- uTs tus armorutin. ((Im/ Á t ortem. Chaldeorum ruetis in interit:um,þ & Bl j^dicium Domini, &c. ) ]udicaþtlx*, MT * CAPUT. XiV. 345 1 Ts cium'Domirno/cum gentibus: judicatur ipfe cum omni carne, impios tradidi-gladio, dicit Dominus. neque 3,2. Haec dicit Dominus exercituum : Écce afflictio egre- dietrur de: gente in gentem : & t , W j.lrbo TO0agnus egredietpr a l b fummi:atibus terrae. ni in 'd'ie' illa, a fummo te'rr'asüæ 33. Et erunt interfetti Domi nomen ufque ad füummum ejus, non plangentur, & non co l : ligentur, tes, & r neque fepelientur: in fterquilinium fuperl faci'em terra jace- bunt. 0Y000 Uurm. 34, Ululate paftores , & clamate : & afpergite vos cinere ites àd optimates gregis: quia completi funt dies veflri, ut interfi- ciamini: & diffipationes veftrae, & cadetis quafi vaía pretiofa. fandto füum: 35. Et peribit fuga a paftoribus, & fa!vatip ab optimaibus j habit?- gregis. 36. Vox c lamoris/paüorum,f& ululatus optimatum gregis: à jul- quia vaftavit Dominus pafcua ecrum. - L . . 37. Et contcuerunt arva paci s a facie irze furoris Domini. cui —— /. 58. Dereliquit quafi leo umbraculum fuum, quia fa&a eft terra eorum in deífolationem a & a facie jins, 10- x facig-iræ columbze, L] irze furoris Domini. CAPUT 6 *ff) difceptat, & judicium fubit Deus cum advenit tempus ultionis , in quo in- dis, & omni carne, id eft, cum omni ho- teificiendi eftis. ; Colitat E£ difipationes veffra . &c.)) Com- mine , quafi fiftens fe judicio omnium i quomO- hominum, ut omnes homines exami- plet funt, nunc diffipabimini, & me n nantes peccata gentium , & penam a quaifï: vàafa pretiofa e manu mea cade- ia a Deo inflitam, judicent juíte Deum tis, & in fragmenta diílilietis; nam di- mittam vos de mainu mea. tam gravem eis peenam infixiffe. De hoc judicio Dei vide Ifa. c. 1. 1g. & 35. Peribit fuga a pafforsóns.) INon le) Tuell cap. 43- 44- ^ poterunt fugere paftores , principes 52. Affilio , t$c.) Clades a Deo fcilicet, & optimat:s, nec faluti fuz confulere. j figet immifífa, omnes in circuitu gentes cor- me, rer ripiens , & pervadens. 36. Vox c'amoris.) Audietur, m / Cont;cuerant.) Quafi mofta, & jjebattly 4 fupsmitatibus te/r4.) Ab extremis, í hoc eft, longe pofitis terris. defolata jacent, & tacent 1acs 4* a. Interfeécti Dæmini.) A Domino dant fructus. UX nu110$ er Chaldzxos. drüa pacis.) Antea pacifica, ac pro- a inde beme culta, & fructibus abun- genige AA fümmo terre £1c.) Pertotam terram. an. 9- Non plangentur.) Sicut dixit de ]u- dantia. dxis f 38- Dcreliqrzit.) Scüicet Deus. [ullü av upra c. 16. 4. 6. ; àí l Pw- 34. Pafferes. ) Reges , & Prin- Qii;g/ï leo móraculem [numn.) Guem- 1j .'ldhor' cipes, qui etiam dicuntur optimates admodum cum filva vaílatur , aut »Tecis. fucciditur, leo umbracu E ] um, id eff, [o] k g Com, leti f:'mt dies vefri; ö'cï ]am foveam fgam relinquit: ita Deus va- -Bill, eum Com. Menoch. Tom. V, X Es ludigawl*, l x [ 346 PROPHET, JEREMIJ DADPUT. XXVI Propbetans Sferemias excidium Xerofolymorum nifi rejiþi/:;*ant ; jel*t comprebenditur a [acerdotibus , &? propbetis , fed liberatur per (8) , te occidatur, prolatis exemplis Micbea, GUI' : p(in'cz'pes feniores €&? Urie propbetarum. - P üi ( N principio regni Joakim filii Jofize regis Juda,'fa&dm I.I eft verbum illud a Domino dicens: lo : hab 2. Haec dicit Dominus: Sta in atrio domus Domini, & lo- Ia queris ad omnes civitates Juda, de quibus veniunt, ut ado- rent in domo Domini, univerfos fermones ) quos ego man- de davi tib1 ut loquaris ad eos: noli fubtrahere verbum. : 3. Si for:e audiant, & convertantur unusquisque a via fua i2 mala: & poeniteat me mali, quod cogito facere eis propter malitiam ftudiorum eorum. 4 4. Et dices ad eos: Hsec dicit Dominus: Si non audieritis Qu me , ut ambuletis in lege mea, quam dedi vobis. h) 5. Ut audiatis fermones fervorum meorum P rophetarum, p quos ego mifi ad vos de no&e confurgens, & dirigens, & non audiftis. don 6. * Dabo domum iftam ficut Silo, & urbem hanc dabo in df IReg. 4:,-1o malediCtionem cun&tis gentibus terrae. 7. Et i m2 ftata Judaa deferet Jerufalem, & tem- fis de Perfis ufurpatur, infra c. 5o. n.';6- plum, in quo habitat. Vel ficnt leo, vel planifime , 4 facie zre vaffato- qu cum eft in fuo umbraculo, nulla be- rá, nammywv Jonai ; columbam fignif- ftia audet accedere, cum autem dit- Cat, Gcva/Aarorem , five inimictm , ut cefferit omnes irruunt, ita dum Deus hoc loco habet Chaldzus, hn erat cum Judais, nulla gens audebat in D omues ciuitates Juda.) Ad vi- eos itrumpere,cum autem Judzam defe- 2. A ros omnium. civitatum, qui ve- QXeC ruit, omnes genres in eam irruerunt. niunt ferufalem in templo adoraturi. Ug A facie ia columba.) Nabuchodo- 3- Er peniteat me mali-) Sententiam nofor, & Chaldxos intelligit, vel ob mutem. Vide cap. 18. g. Ix i celeritatem, & perennem, .conftantem- Ép 5- D notle con[urgeas.) Diligentem xi| que volatum ad prezdam,,& cgdem, & magaa cum cura, ut fupra c. 7- Cer vel per antiphrafim , qnod, plane dif- 13' g II. 7- &25- 3- &4- fimiles effent columbz, que mitiffima tem eft, & columba. Vel, quod columbz Dirigen;, ) Mittens. 6. Sicut Silo.) Evertam templum ; iy, effent militaria figna Chaldeorum, qu& tamen interpretatio, licet aliquibus pla- ficut everti Silo, ubi prius erat arca, ])hr & nomen meum colebagtlr. VTu cuerit, non eft folida,'nam eadem phra- D 4 b - C AKP UT XXVL 347 7. Et audierunt facerdotes, & prophetee , omnis populus, * IN Jeremiam loquentem verba haec in domo Domini. r $. Cumque compleffet Jeremias , loquens omnia, quse pree- ceperat ei Dominus , ut loqueretur ad univerfum populum, ,xæ) apprehenderunt eum facerdotes, & pr ?phetæ, & omnis po- pulus dicens: Morte moriatur. lum 9. Quare prophetavit in nomine Domini, dicens: Sicut Si- lo erit domus haec, & urbs ifta defolabitur, eo quod non fit ? :l habitator L Et congregatus eft omnis populus adverfus Jere- miam in domo Domini. , 3do- (an 10. Et audierunt principes Juda verba hæxc: X& äfcenderunt de domo regis in domum Domini, & federunt in introitu por- te domus Domini novae. i 1. Et locuti funt facerdotes, & prophetze ad principes, & )pter ad omnem populum,dicentes: judicium mortis eft viro huic: f ( quia prophetavit adverfus c?vitatem iftam , ficut audiftis au- ribus veftris. * -i2. Et ait Jeremias ad omnes pri ncipes, & ad univerfum nf i populum . 5 dicens: * Dominus mifit me, ut prophetarem ad Bunta T domum 1 ftam, .& ad—civif.atem banc; omnia veroa, qUa3e 3U- 55.15. diftis. 30 It i * Nunc ergo bonas facite vias veftras, & ftu*di.a veftra, upra & audite vocem Domini Dei veftri : & poeni k :3 ïebit Dominum 7 LE& mali, quod locutus eft adverfum vos. 14. Ego autem ecce in manibus veftris fum : facite mihi )un';6. quod bonum, & re&um e ft in oculis veftris. d ;j*; Afl« XX 2 I 5- xre" 1gni: : * , u In ma'editlion em, Ej' c.) Quam omnes Eo qæad 207 /if) Íta ut non fït ha- bitator. 4d vie execrentur, & illi maledicant. 10. Perta mova.) Chald. Perza erzez- jv 0 8. Sacerdotes, & Propbete.) Prophe- tas vocat Scribas, & legis do&ores. tals, quz nove a Joathan fuerat zdi- ritiri a"rgza'mryo*g TS ficata 4. Reg- I5. 35- Ibi , ut ait $. ptiat Apprehendit eum Hieronymus , exercebantur judicia, ac ffgä, mag:fh:fus tem]?lt' $ de quo di- xi fupra cap. 20. I. affentientibus fa- proinde ibi a&ta eft hxc caufa Jeremiz. ;enteru cerdotibus , & prophetis, plebe au- ET 7:zdiciam mortü,efl viro buic. ) Reus eft. mortis. j temm. obfecundante. zomine Do- 19. d dennunm tffam. ) De dQ Qnare þropbetd"üit in 3 m(.) mini,) Quare finxit Jeremias fe pro- Dei, five templo. hetare in. nomine Domini? cur fuis A;dc tvitatem.) De civitate. J p H Quod bonum, E rettum efl 12 ocu- r h 5 cmentis , & fomniis pratexit nomen, & oracu lum Domini ? li vefiri. ) Quidquid vobis videbi- " [ d 348 '?ROPHEï]EREMïE 15. Verumtamen fcitote, & cognoícite, quodfi occideritis p .Te, fanguinem innocentem tradetis contra vofmetipfos, & aüd'x'iï contra civitatem iftam , & habitatores ejus: in veritate enim 2[1 t mifit me Dominus ad vos Achobc -nia verba hzc. $ utuloquerer in auribus veftris om- - ^^ ROE TORNSOIENUNSEREASURITEUN RRE ETEITN u al re 16. Et dixerunt principes, & omnis populus ad facefdotes, & ad prophetas: Non eft viro huicjudicium mortis: quia in no- ver &u mine Domini Dei noftri locutus eft ad nos. 31 17. Surrexerunt ergo viri de fenioribus terree: & dixerunt Q01 tT« . ad omnem coetum populi, loquentes: 18. Michaeas de Moratthi fuit propheta in diebus Ezechize regis Juda, & ait ad omnem populum Juda, dicens: Hsec di- Val *Mic. cit Dominus exercituum : * Sion quafi ager arabicur, & Je- : i Day » 3- 12- rufalem 1n acervum lapidum erit , & mons domus in excelía filvarum. (u bf 19. Numquid morte condemnavit eum Ezechias rex Tuda, , ( a & omnis Juda ? numquid non timuerunt. Dominum, & de- precati funt faciem Domini , & pcenituit Dominum mali, quod locutus fuerat adverfum eos? Íta que nos facimus malum gran- de contra animas noftras. [ 20. Fuit quoque vir prophetans in nomine Domini , Urias filius Semei de Cariathiarim , & prophetavit adverfus civita- & poni tem iítam ; & adveríus terram hanc, juxta omnia verba Jere- | "mise. 21. Et audivit rex ]oakim, & omnes potentes , & princi- post, pes vaticin tur; quidquid bonum , rectumque ju- $joz quaff ager 4r4.äitur.) Jerufalem a, c dicaveritis. ita vaftabitur, & defolabitur , ut arari pr X 15. Scitete, E& cognofcite.) In Hebr. offit. khn, u eft, /cGiendo féttere , id. eft, certo ta- Le excelfa [loarum.) rit fimilis M men fcitote. 7 montibus, ubi funt filvz T uv d*adeté coztra vo;metiþjä.r.) Spar- arboribus, & dumetis. j erit plgnus Uriziy getis in veftram perniciem, INam fan- 05 2O. Fuirt quegue .. .. Urias.). Cujus & guis meus clamabit contra vos, & nulla extat prophetia, ficut neque j ) contra Jerufalem. aliorum multorum Prophetarum. Sunt telito I6, .44 Sacerdotes , £5 'Pra;;/aäma'.) verba Sacerdotum accufantium, quia ? .. Qui Jeremiam accufabant apud Prin- contra id, quod dictum fuerat, af. cipes , & populum caufz judicem. fernnt pro fe exemplum, Uris nimi- fnes, I8. Michaas de Moraflbi.) Ex vico hyilch rum, in quem animadverfum eft aRege, &Ul Morafthi, qui vicus eft in tribu Juda De Cartatbtarim.) Qus civitas erat homim contra orientem Eleutheropoleos. Vi- in tribu Juda, Jofue 15. 9. QI. Er audtvir Rex Zoakim.) Quari Qdmx de-Aüxichonï. in Juda num.i1g. 3. Wde T : - X CA PUT XXVI & XXVIL 349 deritis pesejus, verba hac, & qusfivit rex interficere eum. Et h, & audivit Urias, & timuit, fugitque, & ingreffus eft /Egyptum. ? enim 22. Et mifit rex Joakim viros in gyptum, Elnathan filium ]5 0« Achobor, & viros cu m eo in JEgyptum. - 25. Et eduxerunt Uriam de /Egypto, & adduxerunt e/eum 0tes, ad regem Joakim, & percuffit eum gladio, & proje.cit cada- in10e ver ejus in fepu! cl B ris vulgi ignobilis. 24. lgitur manus Acham filii Sapl :an fuit cum Je're-tfaia , ut (erunt non traderetur in manus populi, & interficerent eum. * echig CAPUT XXVII *c (i- Vinculis ad varios reges mi[fis , dicit illos, fr fervire velint re- & Je gi Babylonis ,- ejusque - pofleris , permanjuros in terra fua , alio- xcella que perituros gladio , fame, & pefle: imoebens in pfeudopropbe- fuda, i45, qui aliud vvaticinantur , fallenies pepuluin; pradicit etiam k de- jacra va[a, qu& reliqua funt , transferenda in Babylonem, quod - & tandem referenda SFerofolymam. rf LTN principio regni Joakim filii Jofize regis Juda, fa&um eft verbum iftud ad Jeremiam a Domino, dicens: Urias It« 2. Haec dicit Dominus ad me: Fac tibi vincula, & catenas: & pones eas in .col'lo tuo. Jere- Xx3 a. Et m Indl miniam inter pauperes, & vulgum poteþc , quomodo Uzias fub Joskim fepuitus eit. dnndd p vaticinatus fuerit, cum jam mortuus en effet, cum Jeremias hgc prediceret: Q4. Mavus dhicam,) Patrocinium, $ IH predixir autem hzc initio Iegni Joa- & auxilium, Ahicam (qui magnus fuit at Kkim, ut dixit hoc cap. ftatim initio. apud Jofiam 4. Reg. 22. 12.) liberavit Jeremiam, quafi tratrem injufte morti mmy R«fpondet Babbi David eodem an- addictum. N no utrumqe accjdiiï'e: fed exemplum jeru Uriz fuifle prius. 2- T7 I»cula.) Funes, quibus jugum collo , aut cornibus boum al- AU oO Miff Rex 5'aakim viros : 4Egy- pruom.) Qui cum Pharaonis confenfu l gatur. Hoc eft, non folum verbis, 1eque xeducerent Uiiam in Judeam. fed rebus etiam ipfis futura. przmon- qnt ftrare, quod fupra diximus folere fa- 23. . In fc»pu!cly;is valgi.) Viri infi- cere Prophetas. qllld gnes, & Prophete propria habebant al fepulchra cum infcriptionibus cuique Catenas.) Ligneas, ut patet ex cap. Vtlllle debitis,. Pauperes vero, & vulgaies fequenti num. I3. erant autem , quafi ege. ent homines in communi aoro in valle compedes collum ftringentes, vel ha- Cediron fepeliebantur in Polyandrio. bebant trianguli figuram, conftabant- que ex duobus lignis, funeque, aut Uil Vide 4. Reg. 23. 6. fic Urias ad igng- .- 355 PROPHET. ]EREMIJE* [F / 3. Et mittes eas ad regem Edom, & ad regem Moäb, & ad de regem filiorum Ammon, & ad regem Tyri, & ad regem Si- I! donis,.in manu nu ntiorum , qui venerunt Jerufalem ad Se- fepi deciam regem juda. e dici . 4. Et preecipies el1 s, ut ad dominos fuos loquantur: Haec in dicit Dominus exercituum Deus kIfrae-l: Hzc dicetis ad do- fl " minos veftros. T n Bày $. Ego feci terram, & homi .esi, & jumenta, qua funt fuper faciem terrze, in fortitudine mea magna , & in brachio &y meo extento, & dedi eam ei, qui placuit in oculis meis. l . 6. Et nünc itaque ego dedi omnes terras iftas in manu Na- H buchodonofor regis Babylonis fervi mei, infuper & beftias a- s Íen gri dedi ei, ut ferviant illi. 7. Et fervient ei omnes gentes, & filio ejus, & filio filii Inn ejus, donec veniat tempus terrz e V0$. ei gentes multae, & reges magni. jus & .ipiïus, )& fervient .8. Gens autem, & regnum; quod non fervierit Nabucho- dono(or regi Babylonis , & quicumque non curvaverit col- di ( füm lum fuum fub jugo reg!s Babylonis, in gladio, & in fame, & in Don pefte vifitabo füper gentem illam, ait Dominus, donec confu- mam eosin manu ejus. Dro Supra. * Vos ergo nolite au dire prophetas Veürosv, & divinos 25.16. & fomniatores, & augures, & maleficos , qui dicunt vobi:: Viv intta H 8 Non feryietis regi ngyloni;. 10o. Quia tant i 1 E catenula , aut alio tertio iyno duo .& alie nationes num. 3. inemoratz: Is extreraa ne&ebantur, & colligaban- primus fait Nabuchodonofor fenior, tut. : & qui Nabonaffar , vel Nabolaffar K a- Regem Ed om.) Regem Ióumzz. eft dictus , de quo vide Jofephum In manusu uuntiirum. Per legatos. lib. 10..antiq. cap. II. fecundus INa- M Ad Sedeciar. ) Ut illi gratula- buchodonofor juniot , qui magnus eft M dictus, quique evertit Jerufalem. "T'er- ïmgz rentur de novo regno , & eum ad li rebellionem incitarent contra Chal- tius Balthaifar , five Evilmerodach, dzos. namutroque nomine appellatus eft. 5. Et dedi eam.) Idcirco dabo, vel Donec ventat tempus rerra ejus.) Ni- hon dare foleo eam, cui voluero. fitationis, & punitionis regni ejus; qui 6. Servi me.) Miniftri, & quafi Et ipfvw.) Donec ille fimiliter, & carnifices ad ultionem meam exercen- ejus terra puniatur. & dain. Sic etiam fupra cap. 25. 9. 9. Donec confmtmam eos 1n manu ejus-) I5 &t . Et fílio ejus , $ fílio fili ejus. ) Donec eos penitus concludam, tra- 'Tres Chaldzorum Reges hic nume- damque in manur ejus. 16 LU rantur, quibus fervituri erant Judæi,' g. Prophetas ivcf'ras.) Falfos. T CAPUT xxvit. $51 ro. Quia mendacium prophetant vobis,ut longe vos faciant &agi de terra veftra, & ejiciant vos, & pereatis. 13 Se« 1r. Porro gens, qua fubjJecerit cervicem fuam fub jugo regis Babylonis, & fervierit ei, dimittam eam in terra fua, l ( dicit Dominus, & colet eam, & habitabit in ea. i2. Et ad Sedeciam regem Juda locutus füum fecundum om- Qo nia verba haec dicens: Subjicite coila veftra fub jugo reg & vivetis. funt Babylonis, & fervite ei, & populo ejus; 15. Quare moriemini tu, & populus tuus gladio, & fame, ichio & peíte, ficut locutus eft Dominus ad gentem, quae feyyire noluerit regi Babylonis? 1 hetarum d"i,cï'eï)tium vobis: Non j d 14. Nolite audi:e ver 52 prop fervietis regi Babylonis,quia mendacium ipfi loquuntur vobis.. 15. * Quia non mifi eos, ait Dominus: & ipfi prophetant supe, f in nomineé meo mendaciter: u* ejiciant vos, & pereatis tam j;4.14. "ent 23.2I. vos, quam prophetz, qui vaticinantur vobis. Infra 16. Et ad facerdotes, & ad populum iftum locutus fum, cho- 9 dicens: Hzec dicit Dominus : Nolite audire verba propheta- "^ col- rum veftrorum, quiprophetant vobis, dicentes: Eccevafa (t1) &in Domini revertentur de Babylone nunc Fito,ïmendacium enim nfü prophetant vobis. . 17. Nolite ergo au dire eos , fed fervite r&gi Babylonis , ut /inos vivatis., Quare datur haec civitas in folitudinem? obl 19. Et fi prophetee funt, & eft verbum Domini in eis, oceu- rant Domino exercituum, ut non veniant vafa, quze dereli- (uia &a fuerant in domo Domini, & P od 4 .in domo regis Juda/, & in at erufalem, in Babylonem. E pOT * ad columnas; & 4Reg. 9. Quia haec dïcitDomintls exercituum / )]JJII;W 25- .'; 3') ? : ;PM m (1) n edir. Sixt. additur : domus ;M- Malefícos.) Néecromanticos , gui»ex tranftulit Nabuchodonüf:)r, anno ter- tio foackim 4. Reg. 24. 15. ud fanguine, & victimis daemoni immo- Ta- latis divinant. 17- Quart daiur? ) Cur dabitur ! dadi, I0. U longe faciant.) Particula sf cur deftruetur, cum facile fervari pof- di fit, fi vos fponte dedatis? non fignificat caufam, fed eventum, 18.. $; Piophera [smr.) Meri. r.) V* ui fequetur. Huc ufque allocutus ;us. eft vicinos Reges, nunc Sedeciam, Occurrant. ) Refiftant Domino, oràn- I & judeos." do fcilicet illum , ne illa ipfa vafa, que in templo, & in domo Regis I5. U* ejiciant vos-) Hoc etiam loco remanferunt, etiam Babylonem de- | (7';;!-) u: confecutionein fignificat. qa 16. Vafa Domimni.) N afa templi Do- i)ortentur. mini, quz in Babylonem cum Joakim 19. 44 celuzmnas. ) De colunmnis, Á J 352 PROPHET ]EREMjä j ad mare, & ad baíes, & ad reliqua Vaf.orüm., qua remänfe-f runtin civitate hac : ; ]üu 20. Quae non tulit Nabuchodonofor r ex Babylonis, cum I transferet Jechoniam filium Joakim regem ]uda de Je:ufalem in Babylonem, & omnes optimates Juda, & Jerufalem. ii 2lI. uia hec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael ad Ver vafa, quae dereli&ta funt in domo Domini, & in domo regis KE juda, & Terufalem. 22. In Babylonem transferentur, & ibi erunt ufque ad diem ecu vifitationis fuze , dicit Dominus: & afferri faciam ea, & re- don Ritui in loco ifto. CAPUT . XXVIIL füf vf Hananias -pfeudopropbeta ablatis de collo ïeremiæ lc.äz*em's',- "4- ad ticinatur Jacra «oaja cum rege, €? captivo populo pof? bienium reducenda: fad jubetur. Sferemias contrarium voaticinari, C? &ür thortem illi denuntiare , que juxta verbum -fere- mie eodem anno [ecuta e[f. & 1. Y^ T faCctum eft in anno illo, in principio regni Sedecise de. regis Juda, in anno quarto, in menfe quinto, dixit ad me Hananias filius Azur propheta de Gabaon, in domo Do- bur mini, coram facerdotibus, & omni populo , dicens: 2. Haec dicit Dominus exercituum pto - Deus ïfrgel: Contrivi jugum regis Babylonis. .3. Ad- Qic Bd mari eneo , & bafibus : Hzc enim tur, quia non eft dimidia pars tem- tria reli qua fuerunt, quz poftea con- poris , quo recgnavit ; regnavit enim fregit , & cum Sedecia in Babylonem annis undecim, ut habemus 4. Reg. tranftulit Nabuchodonofor 4. eg. 25. cap. 25. la. refpondet D. Heron. num. 123. & 16. p Alii refpondent annum quartum hic Tld. a1. 44 vafa.) De vafis, vel -quod intelligi -non regni, fed hebdomade attinet ad vafa, ut num. I quietis, & ceflationis terrz, juxta 22. Viftzationis [ue.) Mi ä.tac'o hicin legem Lev. 25.2. & Deut. 15. 1. Ini- a tium enim five annum primum Regni Dionam partem accipitur , id eft, ufque ad tempus , quo ea liberabo de ma Sedeciz fuiffe annum quartum hebdo- nibus Chaldxorum, & in templum madis fabbaticz , five annorum fab- meum reílituam, quod anno primo baticorum. De C X 14 Propheta.) Valfus Propheta. fed (i Regis facum leg'imufs b.-1. Efdrg cap. 6. 5. Q. Conmtr?vrt.) Contersgm; pr'æm;- ben I- FN anmo quarto.) Annus hic qua*r-r tum pro futuro, vel conterere con- ftitui jugum Regis Babylonis, quo o tus principium Regni ejus dici- T CAPUT XXVII. 353 ü fe 4. Adhuc duo anni dierum, & ego teferri faciam :adï:ncum' iftum omnia vafa domus Domini, quia tulit Nabuchodonofor u rex Babylonis de loco ifto, & tranítulit ea in Babylonem. ii 4. Et Jechoniam filiumJoakim regem Juda, & omnem trans- | a nigrationem juda, quia ingreffi funt in Babylonem,ego Con- vertam ad locum iftum, ait Dominus: conteram enim jugum It H : regis Babylonis. . $. Et dixit Jeremias propheta, ad Ha naniam prophetam, ïn. diem oculis facerdotum , & in oculis omnis populi, qui ftabat in à ; I6 domo Domini: n .6. Et ait Jeremias propheta: Amen, fic faciat Dominiis H fufcitet Dominus Verb:g tua, quae prophetafti: ut referantur /U a. vafain domum Domini, & omnis transmigratio de Babylone 3 ad locum iíftum. » ;;Jium . Verumtamen audi verbum hoc, quod e go lquuo]r in : auribus tuis, & in auribus univerfi populi. 8. Propheta&e, qui fuerunt ante me, & ante te ab initio, & prophetaverunt fuper terras multas, & fu per re«gpa magna, de praelio, & de afflictione, & de fame. ecy 9. Propheta, qui vaticinatus eft pacems cum venerit ver- J(à bum ejus, fcietur propheta, quem mifit Dominus in veritate. Do to. Et tulit Hananias propheta catenam de collo Jeremice k prophete, & conífregit eam. lt T rr. Et ait Hananias in confpe&tu omnis populi, dicens: Heec dicit Dominus: Sic confringam jugum Nabuchodonofor regis M 'Babylonis poft duos annos dierum de collo omnium gentium. 12. Et abiit Jeremias propheta in viam füam. Et factum eft ; tem ; m 13- Ver- p predixerunt five profpera, five ad- jeron. populum meum vexat, vel quo Jere- m hiC mias vexandum przdicit. verfa, hoc figno agniti, & difcreti bmüdæ a. Duo amni dierum.) Yotegri, & fuo funt, an vert effent, an falfi , quod, qita dierum numero confítantes. que a veris Prophetis prenuntiata funt, ea evenerunt, fecus vero , qus ; Illi' 4. Comvertam.) Redirefaciam. a falfis. X R.gn'ni 6. 4men.) Utinam ita fit. hebio" Sufcitet Dominas verba tua.) Faciat av IO. Catezam.) Jugum ligneum. Vi— j Deus, ut ita fir; namnihi] magis opto, L . ha- de fupra c. 27. n, 5. fed fcio non ita futurum. bent , f/atzat verbum tunm. 2. AbHi.. m oviam [uam.) Dif- Q. Prophete, qui fuerunt ante me,€c.) ceffit inde alio. ltalice dicimus, fe 7 yfæterï- ando per i fatts fuai. 3 cor Prophete, qui nos przcefferunt , y quO Bib. eum Coo. Menoch, Tom. V. - [ d 354 PROPHET. JEREM I.£ verbum Domini ad Jeremiam poftquam coníregit Hananias propheta catenam de collo Jeremice prophetae, dicens: di, r4. Vade, & dices Hananize: Hazc dicit Dominus : . Cate- de] nas ligneas contrivifti; & facies pro eis catenas ferreas 34 14. Quia hzec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael : : i hii gum ferreum pofui fuper collum cuunttarum Gentium iftarum, nis 1 ut ferviant Nabuchodonofor regi Babylonis, & fervient ei: 1 infuper & beftias terrcee dedi-ei. Tiügt Ig. Et dixit Jeremias propheta ad Hananiam prophetam : Audi, Hanania: non mifit te Dominus, & tu confidere feci- med fti populum iftum in mendacio; i r6. Idcirco hzec dicit Dominus * Ecce ego mitia mte a»facie hn Y &f terra: hoc anno morieris : adverfus enim Dominum Ioc*qtu.s €s,. feci 17. Et mortuus eft Hananias propheta in anno illo, menfe £ep-timo... paxi CAPUT XXIX $. V0S Capticoos Studaos vaticinatur [eptuaginta annis. in Babylone per- &d man[uros , bortaturque , ut illic multiplicari [Tudeant , & deinde fomr veducentur : eos «ero. qui Sferofolymis reman[erant , gladio , fa- qe , €» pe[le dicit confutendos : deinde mala vaticinatur adver- frili us ZAcbab , Sedeciam , & Sämejam pfeudopropbetas [edu- £entes populum iransmigrationis. E 1.[, T hec funt verba libri, quem mifit Jeremias p*r*oþhetæ . de Terufalem ad reliquias feniorum transmigrationis, & ad facerdotes, & ad prophetas, & ad omnem populum, quem : nem. t ürad-u—xerat Nabuahodono.for de Jerufalem, in Babylo pite Q *zf Poft- BEEEEYVESE eda I3. Ga»tm'as« þ/zïgne'a»s contrzvif£, E5c.) 16. Mittam te 4 facie terra.) 'Tol- l pr Majora. etiam. evenient mala , atque lam te e medio.. Xj duriora, quam ego przdixeram , fieut I- [L/Erba üiri.y Werba Epiftole. Ham ferrum , eft durius ligno. Hebreum enim $53 Sepher idcir Éacies pro e, &c.) Cäufa éris , ut chod fiant catenz ferrez , creabis, & accer- fignificat libram, epiftolam ,. catalo- MCe; fes tibi , & iis, qui tibi credunt, mala gum, & enarrationem quamvis. "raviora. * d religutas fentorum.) . Ad eos fe- Omxiib 15 Nom m nes, facerdotes, & prophetas, qui non- phetandum. ")fe t Doæin::s'.) Ad pro- dum.in exilio mortui fuerant. Y Pmptg "o . 355 C€APU' T-XXIX. ET 4. Poftquam egreffus eft Jechonias rex, & domina, & eunu- chi, & principes Juda, & Jeruíalem ,. &.faber; & inclufor ^te- de Jeruíalem. /4. In manu Elafa filii Saphan, & Gamarise filii Helcize, quos [ mifit Sedecias rex Juda ad Nabuchodonofor regem Babylo- um, nis in Babylonem, dicens : ominus exercituum Deus Ifrael omni trans- i er: 4. Hac dicit D migrationi, quam tranftuli de Jerufalem in Babylonem. am -5, A£dificate domos, & hab s itate; & plantate hortos, & co- feci medite frutctum eorum. 6. Accipite uxores, & generate filios, & filias: & date fi- K lis veftris uxores: & filias veftras date viris, & pariant filios; «i Ü & filias : & multiplicamini ibi, & nolite effe pauci numero. Et quserite pacem civitatis, ad quam tranfmigrare vos enfe feci, & orate pro ea ad Dominum: quia in pace illiqs erit pax vobis. Supra $. Hzec enim dicit Dominus e Xerci—tuum-Deus Ifrael: *Non 14-13- vos feducant prophetee veftri, qui funt in medio veftrum, 23.16. h & divini veftri, & ne attendatis ad fomnigveftra, quae V0$ 555 7 Iu fomniatis : 9.Par. ji 9. * Quia falfo ipfi prophe tant vobis in n-omine meo;& non 36-2[* fatr- mifi eos, dicit Dominus. j IO.'* uia haec dicit D ominus : C.ü-m cseperint impleri in g, u fitabo vos : & fufcitabo 1UpET »s.rr. Babylone fepiuagjinta anni, vi vos Dan. Ny idiodid 4 9. 2 Jreta B s V 2. Dam;?m.) Nohefta mater Jecho- 4 Querite pacem. c&vitatis c. ) ni€ , 4 , Rec. o (Quantum in -vobis eft curate , ne 9uem -Et inmu/är.) Qæ/iä—es.di&a fupra ca- pax civitatis turbetur. In pace 4llius erit pax vobis.) i ci- pite 24- I. vitas illa pacifice agat , vos etiam Poft 3. fs imant Elafa.) Per Elafa. Jun- senda funt hec verba cum illis ver- fruemini eadem pace. lus primi, Qu« mifir feremias. Q. Non vwos feducant, 8c,) Prophe- To- Mifit Sedecias.) Qui poft mortem te falfi, qui captivos brevi redituros in patriam affirmabant. iNon pau- Hananig jam, credebat Jeremiz , cos fuiffe hujusmodi Prophetas ha- ,',[ïolæ. idcirco legatos deftinavit ad Nabu- chodonofor, qui tributum ferrent, & bemus ex Ezechiele cap. I3. 3. . $gier pacem peterent. IO. - Vifitabo vos. ) In bonum, ut caidlo' Omni tramimigrationi.) Judxis (cilicet educam ex fervitute. omnibus , qui funt in transmigrationc. Sufcitabo [uper vos verbum meum b0- 4 fe S. 4dificate domos , 6c.) Signifi- num.) Efficiam , ut verum fit ; com- j nofe cat diu futuros in captivitate , ac plebo, quod fupra vobis promifi cap. propterea poíle &dificare douos, &c. 25 I2 ;fc'orfe , ut poft 7o. annos re- L d [ 356 PROPHET. JEREMIJ Vvos verbum; meu 5 iftum. : m bomjm ; u reducam .vos ad locum qu ir. Ego eni m ício cogitationes ; quas ego c&gito fupef vOs füt ait Dominus, cogitationes pacis, & vobis finem, & patientiam. non aftiCtionis , ut dem a I2. Et invocabitis me, & ibitis; & orabitis me, audiam vos. : & ego ex- Fi ; 13.' v to corde veftro. Quaeretis me, & fnvenifeti"sv:;l cum quæfïe,r,iFis me in to- i Tra] 14. Et inveniar a vobis, ait Dominus: & r&ducam capti« 0C vitatem veftram, & congregabo vos de univerfis gentibus, & de cun&tis locis; ad qua& expuli vos, dicit Dominus, & re- Tud verti vos faciam de loco ad quem tranfmigrare vos feci. ficu 15. Qui dixiftis : D Sufcitabis nobis Dominus Prophetas in IT Babylone. u1 - 160 ia hæc- d'i'cft Dominus adi**i"'egem'f , qui fedet- fuper fün folium David, & omnem populum habitatorem urbis hujus , T0 ad fratres veftros; qui non funt egre(fi vobifcum in transmi- N Jud grationem. y Supra I7. Heec dicit Dbmihus exerci"tuäüm- :* Ecce mittam in eos ? 2419-5]4dium, & famem, & peftem: ponam eos quafi ficus malas; qux uae comedi non poftunt: eo quod peiítimae funt. 18. Et perfequar eos in gladio, & in fame, & in peftilen- tia, & dabo eos in vexationem univeríis regnis terree , in Vner Vérla maledi&tionem , & in ftuporem, & in fibilum, & in oppro- Dest briu-lfn: cán&is Gentibus, ad quos ego ejeci eos. b io9. Eo &p. ] ducam vos in Jerufalem. Similem IS« Ques dexiféis. L Vox Quia reé- Toi phrafim habes fupra c. 2g. num. 6. dundat, & folum e nota inchoatio- l1Í. Ego emi fcéo. ) Mos nefcitis , nis- fermonis ; fententia eft: quia funt 65 ] 05 gec quisquam: preter me , & Pro- e vobis, qui dicunt habere vos in OCs.&( .phetas, quibusarcana mea patefacio. Sabylone Prophetas , qui promittant Tale( Cagitatrones paci.) Poft 7o. annos, celerem e captivitate reditum, audiant nam 7o. annis cogitabat cocitationes hi, quid dicat Domipus. (( aftiictionis. fs f 16. 44 Regez.). Sedeciam , qui nunc Ur den; uobis fraem,€f Darteutiam.) Op- regnat, tatum finem, quem patienter expectatis,. I7. Fices malas L Hebr. Ficus fe- 2'8 I2. duevecabitis me, £5 ibiris.) Invo- das: alludit. ad . vi b nem duorum ca- vt l ü!*n cabitis me orantes , ut redeatis in ter- - lathorum plenorum ficubus , initio Yit ram veftram , & redibitis. C'(IP P 24 . VO Er arabitis me, €&c«) Eft repetisio: 18- [» vexarionem.) MHebraice eft, (iv Me ejusdem fententia. dn cemnctionem , id eft , faciam, ut pmïu *je PA - CAPUT XXIX. 357 j 19. Eo quod non audierint verba mea, dicit Dominus: quz mifi ad eos per fervos meos prophetas, de no&te con- V0$ furgens, & mittens, & non audiftis, dicit Dominus. lm .. 20. Vos ergo audite verbum Domini, omnis tranfmigratio quam emifi de Jeruíalem in Babylonem. 0X er. Hzec Dicit Dominus exercituum Deus Ifrael ad Achab Filiurh Colize, & adSedeciam filium Maafize qui prophetant i t« vobis in nomine meo mendaciter : Ecce ego tradam eos in manugsdN abuchodonofo $ oculis veftris. r regis Babylonis: & percutiet eos in apt s « ..22. Et affumetur ex eis maledictio omni tfanfmi'gïr*atj'onfï. X Ie [uda, qua . eft in Babylone, dicentium: Ponat te Dominus ficut Sedeciam, & ficut Achab, quos frixit rex Babylonis im a$ 10 igne. 23. Pro. eo quo d fecerint iïpïti'ti'äni- in Ifrael: & mzechati füpet funt in uxores amicorum fuorum, & locuti funt verbum im JUS4 nomine meo mendaciter . quod non mandavi eis: ego fum I Judex, & teftis , dicit Dominus. 24. Et ad femejam Nehelamiten $ dic*kes : n eos 25. Haec dicit Dominus exercituum Deus Ifraelz pro eo ii tuoa libros ad omnem populum , guod mififli in nomine Nv 3 qui "llen vagentur , & (.lifpergantur per uni- qui j,tidi*cavtuu-ïskfun;),, tefhs ftür.«- OCU- 2/ W Jatus. verfa regna, ut fupra cap. 22. 5. & Ppl 0* Deuter. 26. 2 24- 4d' Semeiam.) Hic Semeias au- Inm zaledi äio;zem' $ &c. ) Vide di&a diens epiftolam Jeremiz fcriptam ad cap. 19. I6. Judaos in Babylone captivos, in qua , E 19. De netle confur zens.) Dilicenter, quafi falfus Propheta arguebatur, eo j magnoque ftudio mittens,«/ ut fupra quod pacemr promitteret Judzis, ira- é». 19 g. ti.7. tus fcripfit epiftolas ex BabyIone in. Je- o« 99. Affumetur exy ei maledittto. ) rufalem ut Jeremiam, quafi feudopro- a font Occafione eorum inducetur formula * phetam caperent, ( punirent. maledicendi. Nehelamitem.) Ex oppido Nehelans nittaat Quos frixit.) Affavit, torruit : fic in terra Zabulon , ut tradit; D. Hier. Ludiant frixi funt . Machabai 2. Mach. 7- 5. 3 quod oppidum nufquam alias in Scri- & Jud&i Àmos 4. 2. ptura legitur. Rabbi tamen David 1 nuflt 23. Pro e» quod fecerint. ffultzttam.) fomniatorem interpretatur, quafi non Stultitia. in Scriptura fignificat facinus fit nomen proprium loci , fed epithe- u fe infigne contra honeftatem. publicam , ton falff Prophetz : verior communis ul[* ca viro cordato, & fapiente indignum , fententra , efie nomen ]loci. yudo rium. 25. In nomine te0-) A te fcrfptos » quale hic eft adulte & nomine tuo miffos. e efh Ego fum judex , &* teffm. ) N mo poteít fàllere me , quia ego ipfe, Lióros-). Epiftolas. 1 [ JD R C 3 3 3 PROPHET. JEREMIAE fed qm eft in Jerufalem, & ad Sophoniam filium Maafie 'faCerdo- eg tem, & ad univeríos facerdotes, dicens: Jojade facerdote,ütk loc 26. Dominus dedit te facerdotem pro. fis dux in domo Domini füper omnem virum arreptitium, & prophetantem, ut mittas eum in nervum, & in carcerem. Va 27. Et nunc quare non inc 1 crepafti Jeremiam Anathothit—en,— Wil qui prophetat vobis? L . 28. Quia fuper hoc mi : fit in Babylonem ad nos dicens:Lon- dit m eft: aedificate domos 8u , & habitate » & plantate ho - ,«& comedite fru&tus eorum. 29. Legit ergo Sophonias facerdos libr um iftum in auriblis Jeremise prophetee. I*l 3. Et fa&tunt et verbum Domini ad Jeremiam dicens: 31. Mitte ad omnem tranfmigrationem , dicens: Heec dicit 2 Dominusad SemejamNehalamiten: Pro eo quod prophetavit vo- Ti 3. bis Semejas, & ego non mifi eum, & fecit vos cofidere in mendacio: Com Dominus: Ecce ego vifitabo fuper €om 32. Idcirco hec dicit vit. fide Semejam Nehel?miten , & fuper femen' ejus: non erit ei fe- J S ophakidm $. Sdceräatcm. "Non phetafn, '&' divino inftinctu, & furo- Pontificem ; hic. enim erat arajas , re actum ad prophetandum. 3 sl Tüs fed ejus vicarium, vide 4. Reg. 25. In nervum,) Cippum, vincula, Vi- I9. ubi vocatur S«cerdos fecszdus, cu- de dicta fup. cap. 20. n. 2. 6 jus erat de prophetiis judicare , & Q8. Lemgum vfl.) Scilicet tempus , vidi falfos Prophetas punire. quo futuri eftis captivi. Adificate domus , €$c.) Mide fupra tis, 26. Dominus, 6c.) Sunt verba epi- fiole Semej«. num, 5. Dedit te Sacerdotem pra. Tojade. ) 29. Liórum.) Epiftolaimn. Ád Adulatur Sophoniz eum cum ]ojada 31- Mirre.) Scribe literas, fummo Pontifice conferendo ; facit Ad ommem transmigrationem. ) Iu- üty autem mentionem Jojade potius, quam dxos, qui,in Babylonem migrarant tfïer. aliorum fummorum Sacerdotum ; cum Jechonia. I2 mendacio.) Dicens brevi vos re- quamvis alii viciniores effent, quia; ut dituros in patriam, aä( Divus Hieronym. obfervavit, jojadas ho Mathan Sacerdotem Baal . occiderat 32. Vifitabe.) Puniam Semeiam. 4. Reg. 11. 18. & 2. Paral. 23. 17. C ; Semen d5:.)Filios , aut paftores ejus. Ie quafi dicat: cum teneas locum ]Jo- Sedezs.) Habitans inter Judzos. düce. jade, cur non eum imitaris, Occi- Bonus, quod ego factam.) Reductio- disque Jeremiam , ficut ille occidit nem captivitatis in patriam. "ntur Mathan ? t tr»ibubä Prevaricationem.) Quia falfa pre- Dtmis Dux.) ]udex.. dixit, & mala fide, non ignorans fe Boj 4rrepritium. ) Qui fe fingit Pro- P (/)p ulum fallere. ] 4| CAPUT XXIX. & XXX. 339 rdo- fedens, ià medio populi hujus, & non videbit bonum, quod ego faciam populo meo, ait Dominus; , quia prae Varlcatlonen:ä locutus eft adveríus Dominum. ") üt ,U CAPUT XXX j 8 Faticinatur, Studeis , C? filiis Irael vedditum | a gravi captivi- zaie in qua propter peccata fmz detinebantur , & quod pof] re- Loni ditum krmth fint Domino , ac Devid regi, quem ille fufcita- bit eis in pro[peritate , & fecuritate magna , dewjiam iforum inimicis. 1bus 28 M CT. verbum , quod fa&um eft ad Jeremiam ad Domi- n0, dlcens j dlCh 2. Hsec dicit Dominus Deus Ifrael dlcens Scrme t1b1 9- V0 mnia verba, quzae locutus ad te, in libro. C In 3. Ecce enim dies veniunt, dicit Dominus: & convertam converfionem populi mei Ifrael, -& jJuda, ait Dominus: 6 pet convertam eos ad terram, quam dedi patribus eorum, & poí- fidebunt eam.- jl Vit 4. Ethaéc verba , quze locutus eft Dominus ad lírael, & a-d Judam : 3 urO $. Quoniam hzc dicit Dominus: Vocem terrons audwl- mus: formido, & non eft pax. íV 6. Interrogate & vldete, fi generat mafculus: quare ergo mpl: vidi omnis viri manum fu; er lumbum fuum, quaf 1 parturien- tis) & converfæ funt umverfæ facies in auruginem? ] rupfa T. Va5 umnme Adveríus JIDominumn ) hiücxens ; & ]udæorum ad Chriftum , & Ec- ut populus Doiino obediens non clefiam ) eífet.. $. Fecemz terrorit audiormus.) Chal- Ti Mebraice re- deorum invadentium Jerufalem. IMy- grara'l* 2« Q'Orsde tibi. j dundat , ficut & Latine fzpe. ftice fifrmfïcauu vox Ecclefiam per- Can'verfarem) Converfio figni- fequemmm. vOg te Formido, &Y um efd pax-) Hebrai- cat captivos- revertentes , quafi di- v cat ; captivos Hraelita i convertam , ca verti poffunt per ggnitivum ,. zer- a & reducam ex Babylone in Jerufalem, müdimk , 66 nom pacis, Ícilicet: audi- 45 e)lb duce "Zyorobabel fub Cyro nam nom vimus. 22 tantum ex Juda, fed etiam ex aliis 6. Si generat mafctles. ) Nem £a j od tribubus: Ifrael' multi cum tribu Juda riaroajeulu: , ut. vertit Vatablus , Permlxtl redierunt ; fub hac tamen qudü dicat, viri non pariunt , fed i mulieres. yrat promilfione reditüs', allegorice , & 9. £ P Siergo potius. mtehth aeua&!one,n Ifraelie;. Quare ergo vidi , 2. 366 PRbPHET.jEREMämä *Tod — 7- V22 quia magna dies illa, nec eft fimilis ejus: tempus- Qut 2. 11, que tribulationis eft Jacob J & ex ipío falvabitur. Amos 5. I8- 8. Et erit in die illa ,.ait Dominus exercituum, conteram jugum ejus de collo tuo, & vincula. Ien Soph. ejus .gd'ir.u.mpgm, & non r 1. 15. dominabuntur ei amplius alieni : pte 9. Sed fervie - vid regi.fuo , quem fu fcitab.o ;ei-S.. nt Domino Deo fno; & Da lor *]fois Io. * Tu ergo ne timeas, ferve meusJ acob , ait Domi- du 43. I- nus: neque paveas Ifrael, quia ecce ego falvabo te de terra 44. 2. longinqua, & femen tuum de tetra cáptivitatis eorum, &re- üni Luce vertetur Jacob, & qui val ID '705 efcet, & ..cxun&isgamuet bonis, & non erit, quem formidet, 1ir. Quoniam tecum ego fum, ait Dominus, ut falvem te, 28l faciam enim confummationem in confummationem in cunctis H Gentibus, in quibus difperfi te, te autem non faciam in con- fummationem:. fed cafti ial bi innoxius. gabo te in rjudixcio? ut non videaris ti- dif 12. Quia hzec dicit fun "."D.ominus : Inf.anaþilis fra?tufa tua, pef- fima plaga tua. z 15. Non tüan nön ïpariu,nt . cur omnes habent ma- pheta ad Chriftum avolat, & ipfum ig- ft; nus-fuper Jambos more mublieris' par- telligit, non allegorice, fed litteraliter. 0l £0 turientis ? folent enim mulieres partu- vfrael. 10. Serve mens 746ob.) Ne timeas rientes manus fuper lumbos ponere Qu ad comprimendum dolorem: eft Me- II. Factam entm con[ummationem in ETU talepfis fignificans acerbitatem do- euntlis gentibus.) Penitus eas abolebo, hi loris. nihi te autem non abolebo , fed judicþ rata dm anruginem.) In pallorem auri, t caftigatum fervabo. 7- Magna dies ila.) erribilis, & ca- In judicio.) Cum -,xnodefaxninþ rX &,gï lamieofa. Nomine dici intelligit to- &quitate quadam. l tum tempus, quo lfrael & Jud: fu- Ht non videaris 1104 1mnoxius.) Inno- Vl turi funt in'captivitate. "Myftice ve- cens , fi te fine caftigatione preteri- ro aut de Eccleftz perfecutione, aut de rem. TNon omnino te relin t quam l extremo die judic'i accipi poteft. iinpunitum. t Ex ipfo fatvabitur.) Ex duro, & 12. Infanabilis fratimra t44.) Fractu- p ram, ( plagam vocat poenam, qua calamitofo illo tempore, & Pcatg, Dei beneficio eripietur. a Domino caftigandus erat populus: P]d 9. Jagum ejus.) Tum Nabucho- vocat infanabilem , quià captivitas, donoforis, tum potius diaboh , aut & ilius erumnz divina tantum ope bo; Antichrifti. fanabiles erant. Vel pl aca infanabi- b eo tantum lab Alieni.) Barbaras nat iones ; aL;t, dz- lis funt peccata, que a monem intelligit, &c. fanari poffunt. It 9. Et David Regi [4o)) Chrifto, qui Non efó, qui jndicet , &fc.)) Nullus tüy nafcetur ex feinine Davivd,. fenfim Pro- á eft chirurgus, gui cognofcat plagam - CAP u T XYYX. E 36 Í s. 13. Non eft curationum utilitas non eft tibi. .,x cjui judicet judicium tuum ad gail'l'iga»ndum : k :efam 14. Omnes amatores tui obliti funt tui: * teque non (juæ-*'SUPTa : D0ft xent: plaga enim inimici percuffite caftigatione crudeli: pro- 235* pter multitudineminiquitatis tuce dura fatta funt peccata tua. uem IS. Quid clamas füper contzitione tua? infanabilis eft do- lor tuus: propter multitudinem inl cluitati.s tuc, & propter jomi» dura peccata tua feci haec tibi. trTà 16. Fropterea omnes ) qui comedunt te, d.ävotabun'tur, & ire- univerfi hoftes tui in captivitatem ducentur; & qui te vaftant, ; 00 vaftabuntur, cunéCtosque prsedatores tuos dabo in praedam. 17. Obbducam enim cicatricem tibi, & a vulneribus tuis fa- mte, nabo te, dicit Dominus: Quia ejettam vocaverunt te Sion. i ndtis Hac eft, quae non habebat requirentem. . d COf rg. Haec dicit Dominus: Ecce ego conv ertam conv.ei*fï:o-e Hs ti- nem tabernaculorum Jacob, & te&tis ejus miferebor, & ze- dificabitur civitas in excelfo fuo, & templum juxta ordinem ,pef *fgnm fundabitün 19. Et Non ) tuam, aut quo medicamine curari pot- hec. tib'iji'acciderunt propter multitu- hm if fit ; ui eam ligare, unguentis , aut dinem iniquitatis tuz , & quia peccata valitet, oleo fovere fciat, aut velit. tua multiplicata funt. Cuerationum ufilitas mom efh iibi. ) Dzura. ) Mide dic& a num. Aproximc timmeas Quod fi ali ui manus plagz tue ad- fuperiore. p i anoverunt, & C.eam fanare conati funt, 16. Propterea omnes, qui comedunt nihil profecerunt. LXX. habent: ca- ?6, devoraiuntar.) Ne conqueraris te ;oleb0, rata es, utiliras non eff tib;. judiCiO puniri, hoftes vero tuos non puniri; I4. dmato;es tui. ) Dii alieni, vel rayius enim eos puniam, quam te,; JEgyptii, in quibus fpem Iocaveras. J aiz 35. I.. Va qui pradarss , nonne y, d Teque nom quærcnt.) d negligent G. dpfe pradaberis , 6c. 2 ebliti. x ]ono- 17. OLducam.) Sanabo. ratete Plaga rnimici.) Qualem folet in- Crcatricem. ) Vulnus praterite tux flipere inimicus, licet ego quafi pa- defolationis , & calamitatis. mqwm ter cafti Q »ans filium , amico animo , & Eielam,) Ex o pulfam a D:eo,.tanqxlam paterno eam tibi inflixerim. ixorem a yiro. j Cafüigatione crndeli.) Xdem eft, quod Qua non babebat re-quirentem.) Q ui " qud plaga inimici. curam haberet tui , ideoque audacius )pulus ; j IES y Dura falla funt peccata tua.) Ro- te perfecuti funt dicentes: Dews dere- borata, confirmata, ideoque factaincu- liqzst' eumy, perjequimini , £5 comprehen- m ()pe rabilia , quia antiquis nova addidifti. dite, quia mon eff, qui. eriptar. Pfal xfänäbi' Y rancun 15. Quid clamas, 6&c.? ) Quid que- 704 Ti reris te contritum efie , doloremque 18. Comvertam converftonem taber- tuum eífe infanabilem ? Merito enim naculorum: acob.) Reducam taberna- Nullus Zz Bibl. cum Cem. Mmocb. T. V. Plagam 362. FRCPHETL]EREMIEI .egredietu*r' de eis laus, voxque ludentium: & mul-. tiplicabo eos , & non minuentur, & glorificab o €08; «& non | | attenuabuntur. : " 20. Et erunt filii ej üs chf: aprincipio, & coetus ejus coram Dxl me permæne,biä-t : & vifitabo adverfum omnes , qui tribulant ii eum. j 21. Et erit dux ejus ex eo, & princeps de medio ejus pro- us ducetur: & applicabo eum, & accedet ad me:quis enim ifte eft, Qu qui applicet cor fuum , ut appropinquet mihi, ait Dominus? fl 22. Et eritis mihi in populum, & ego ero vobis in Deum. .23. Ecce turbo Domini, furor e * grediens , procell'a ruens, m capite impi:o.fr.umconquiefcet.. 24. lN*oln EUAT ; cula Jacob, quz hinc translata funt. b*ex&t LXX. id eft, ftabilietur mea prz-. '"Fabernacula vocat familias udzo- fentiz, & favore Ecclefia , & profpe- lus rabitur. rum, qui in Babylone quaft peregrinr habitabant, im cafis, & tabernaculis. QI. Er:; dkx" ejur éx eo. ) - I;"rtis tua Et tellis ejus.) "Vabernaculis ejus ; eft enim repetitio. ejus : Vel imclytns ejas, ut eft. in He- breo , id eft, Dux, Princeps ejus, FD u Civiras.) [erufalem , & Ecclefia. Chr ftus , qui fecundum carnem ex ü guxta: ordinem fmum.) -Juxta prifti- iium. decorem. Jacob originem duxit. eC IOQ. Er egredierur de eis.) De filüs Ex ec.) Ex Jacob. LXX. habent: ficf Jacob , de filiis.Ecclefiz. ex ipfo egredietur. Lags.) Dei, gratiarum actio: ob lttur .Aþklifdäo* eun , £$ accedet ad üe.) E acceptum: reftitutionis, & falutis. be- onjungam eum mihi amicitia per- Reficium. fectitfima. Aliqui explicant de unio- dtt / Ludentium.) Gaudentium. cmf[ nelyypo ftatica humanitatis adV erbum. li0n. ANom aitenmabuntur. ) Non minue- Quis enizz ifle eff , €6$c.? ) Quis enim tur, inuno augebitur magmus nume- eít alius prater illum, qui audeat in rus, in quem: illos excrefcere faciam. animumm inducere, ut vocet fe filium 1 E 29c. Fs ejus.) Jacob. meum? $olus enim Chriftus natura, Sucut 4 princspio. ) Id eft, multi : nos adoptione Dei filii fumus. Vel lm : tne fenfus myíticus ad' Ecclefiam com- fenfus eft: Quis Angelorum, vel ho- dH modiffune transfertur : Jacob ; Chri- minum miht adeo conjunctus eft, ut ftus ; duodecim filii , unde infiniti Chriftus ,. per fiduciam, amorem , & obedientiam ? : QQi l pofteri prognati ,. duedecim.A poftoli;. l qui i nfinitzam. Chriftianorum multitu- 3. Turio.)' Sententie vindicte , & dinen: genuetunt: civitas fupra mon- qua tem — edificata , Ecclefía | Catholi- damnatiónis in. Chaldzos, & potius &ütn im impios EÉcclefis perfecutores de- L/ ca omnibus confpicua, quz latere 4 * fzviens. non poteft. by Ín capite improrum conquiefces, ) lm Coram me permanelit. ) | Firmalstur, ut eft in Hebrao ; 4/gerwr,ut ha- Non l«det mfi impios, , L Y -- CAPU T XXX. & XXXI, 353 mul- .24. Non avertet iram indignationis Dominus, donec faciat, Don & compleat co telligetis ea. gitationem cordis fui: in .noviHimQ dierum in- ran [APU'T XXXLI. jlant Dicit Dommus fe ve duCurum- populum Jlrael de captioitate , ut in affiuentia. bonorum [erviat. Domino: jubetur ergo Rachbel non p flere amplius filios fuos : agnofcit. lfrael fe merito caffigatum ; ideo- Ts que penitentiam agit : de novitáte qua femina circumdabit. «i- nus? rum : «igilabit Dominus ad reducendum lfracl: de wva acerba: eurm de novo pacto , quod ferier Dominus cum domo Jfrael , nec j abjiciet unquam uuiverfum illius femen, 1. IN tempore 1llo, dicit Dominus: Ero Deus univerfis co- Non gnationibus Ifrael, & ipfi erunt mihi in populum. p 2. Heec dicit Dominus : Invenit gratiam in deferto popu- )rofpe- lus, qui remanferat a gladio, vadet ad requiem fuam Ifrael. 3- Lon— Á ge Dominus apparuit mihi Et in charitate perpe- [artis tua dilexi te: idco attraxi te, miferans. (2) - n He r4 42 jv 4( Rur- d (1) 12 Edi. Sixt. '.ad?itzr..- miferans tui. em 94. In neviffimo dierum.) " l'empo- Xfï tunc -occifus non eft : quafi dicat: re Chrifti, & maxime in fine mundi: invenit apud me gratiam , quomodo abent : fic fupra c. 23. 20. dixit: Nam rever- nunc non inveniet ? tetur furor Domini, ufque du fAciat, Vadet ad vequiem fuam Ifrael.) Re- £5 u[que dum complear cogitartonem ccor- Vel dme.) yertetur ad terram promiffam. g p dis [ut : $m novifonis diebus inteliigetis potius ducente Chrifto populus fide- ; g" confilium. ejus ; quafi dicat , fi mihi lis ex Ifraelitis, & gentibus collectus, non creditis, rebus ipfis credetis.. iutrabit militantem , & poftea trium- Ld 1 enim I.I N tempore 1llo.) PORguamE&COb phantem Eccléfiam. " d v ex captivitate revocavero. P Lezge apparuit Dominus.) Sunt Ero Dez;.) Quafi dicat: nunc.non vé rba Synagoge , nam eft quidam ; H)Illlm dialogifmus inter Deum, & populum, jacutay fum illis Deus, quia a me difcefferunt, Vd tunc autem revertentur ad me, & ero fenfus eít, a longo tempore, jam olim sd lo illis in. Deurn. vifus eft , & favit mihi Dominus in 2.- Invenit gr:ttfdm. ) A[)ud me, in Sina, & deferto ; at jam videtur me efh W oculis meis. a, « deferuiffe in captivitate Babylonica , lm deferfo.) In folitudine, in qua vel Aifyriaca. quadraginta annis habitavit, poftquam Ef dp chartrate perpetua, t€c.) Eft i, & eum eduxi ex lEgypto. Dei refponfio, quafi dicat : erras mi ponuf uj reman[erat a gladio.) Qui gla- popule, non te deferui, immo ec- n ie dio /Egyptiorum , Amalecitarum, & dem te amore profequor, quo olim aliarum gentium, vel potius gladio profequebar. E ldeo aztvaxs f/m. Dei , qui multos Rravit in deferþo, te.) Conatus fum, &, PROPHET.']ER'EMIA:: 364 . 4. Rurfumque gedificabo te, & sedificaberis virgo Ifrael: bo edieris in choro ladentium: adhuc ornaberis tympanis tuis,& egt QUs s. Adhuc plan tabis vineas in mon tibus Samarize: planta- & donec tempus veniat, non vindemiabunt. bunt plantantes , 6. Quia erit dies, in qua clamabunt cuftodes in monte (r) düc Ephraim: * Surgite, & afcendamus if.n.ASi.o-n. ad Do'minqm» g *Ifaie Deum noftrum. gen 5. 2 4. Quia hazec dicit Dominus: Exultate in laetítia Jacob, & tium: perfonate, & canite, & dici- Mich. hinnite contra caput gen ho, lum tuum , reliquias Ifrael. k d te: )Salva' Domine, popu Brt 8 Ecce Samariz , & in mon-cg &c. ) da zdit. oixt. additzr : de conor femper jam blandiendo , jam Donec tempus veniat nem vindemia- bynt-) ficutantemetu hoftiumfaciebant. flagellando, te ad me allicere , & at- .6. Erit dies.) "Yempus. m trahere , quia tui mifereor, . AE ifrcabo.) Inftaurabo te Clamabunt cuflodes. ) .A po&ofï , 88 w alii vinearum , id eft Ecclefiarum cu- ii Vigo.) Chald. eerzs. Familiare eft ftodes Samarig montes peragrantes facre Scripture urbes, aut populi coetum virginem yocare.. evangelizando clamabunt : Eja afcen- Ornaleris tympanis.). Reftituam tein damus àd Ecclefiam Chrifti in Sion fundatam , quafi dicat : convertent d]ud pri'Pt inam gloriam, & feftivam lati- Md tiam, reddam tibi tym p:na, id eft, Apoftoli. Ephraim , id eft , decem tri- dnftrumenta mufica, quorum ufus e bus, ad Sion , ad Ecclefiam Chrifti. p q9 Cufftodes , in Hebrao eíft, t»3Y3 2] in choreis, ut eas ducas hilariter- Ludenrinm.) Chald. Cazentíum : fi- nor[erim , quod Ecclefiz optime con- znificatur per hsc lxtitia. fpiritualis venit; nam Chriftiani a Judzis nunc RU quoque hoc nomine vocantur. tempore Evangelii. pv '&. Adhbue plantabis VIDEAÁ 'ik monti g. Exultare m latitia Jacob.) Hebr. D d d) Bus Samaria.)' Oportet hzc intelligere mpy? ! € J abakob , id eft , 7acobz, u de converfione Samaritanorum ad h- vel 7acobo , , congaudete, & gratula- b dem Chrifti, & per vizezs partic la- mini Jacobo , id eft, lMfraelitis, & Sa- T res Eccleflas, quafí dicat: multos ad maritis ob letitiam , libertatem , & ls : atiam , quam attulit eis. Chriftus , te, o Sion! 0 Écclefia Chrifti! con- gr tpixe vertam in Samaria per predicationem & ejus difcipuli. Vide A«t. g. DA Evangelii, ut multas ibi fundes Sa- Himmie.) Mociferamini, voces le- a maritanorum Ecclefias. Ita factum titix plenas, hinnitüsque equorum fi- l eft Jo. 4- 41. A&. g. 14. conftat enim miles in celum tollite, ut lfa. ro. 20. lus Samaritanos , id eft decem tribus, ab Aflyriis deductos in captivitatem nun- & 24- I4. folebant enim Jydei in la- E tiffimis rebus acutas voces tollere ni- eti qu €i um in Samariam rediiffe. hil niüi latitiam fignificantes. tf&; Plantabunt pla ztantes, ffc.) Efi de- Contra caput. Geutium. ) |n oculis fcriptio altifhne pacis, cum: fcilicet ittej & fuo tempore uvas omnium gentium, ita ut omnes gen- Wten vineas plantare , tes. videant, & audiant vos: colligere, abfque hoftium metu. Hac Salva Domime.) Salvafti nos, & l; autem allegoría tranqui Mitatem Ec- D f falvare nos perge : hoc eft, feftum bifs clefia fign cate e c€ A PU T. XXXI. 365 d .&. Ecce ego adducam eos de terra*Aqu-ilohfs,, & congrega- a. bo eos ab extremis terree, inter quos erunt caccus , & clau- nta- dus, pregnans, & parieg; l.ü.myl:g cetus magnus reverten- tium huc. yuat ) . 9. In fletu v eniïe;ntg & in mifericordia ref!ucam eo$, & ade ducam eos per torrentes aqu arum in via re&ta, & non impin- Quf : )&E gentin €ea: quia fa&tus fum líraeli vp:at*elk' 2 P P hraim: primo,- N genitus meus eit. 10. Audite verbum Domml þ(;'en.teg:, &a n;httntiïate in infu- dic- lis; qusee proc ul fünt , & dicite: Qui difperfit Ifrael , con- & cuftodiet eum ficut paftor gregem fuum;, Ecce gregabit eum , l ir. Redemit enim Dominus Jacob, & Iibelja;-.vit. eum demin de manu potentioris. jebant. I2. Et venient, & Jandabunt in monte Sion , & confluent -fuper frumento, vino, & oleo, & foetu ad bona Domini , j, & & armentorum: eritque anima eorum quafi hortus If CU« pecorum, € - irriguus ; nt- S ;rames & ultra ïnon gfuri E. —Iz;Tunc alceti- i b benefaciens.. LXX habent: zz confa-- illud Ha-fiznnaj,» "41.1'0& Chrlfco, äuaü latioze addmucam . eos» vertent Meffiz fuo inaugurando , ac triuim- entti Per torrentes 47'zmrum.-þ); Recta ngaf Chïlülv phatori acclamarunt judsi. þMatth'. feparatis torrentibus , & ommnibus iti- 2[-' IS-'X neris difficultatibus. c ne Coft" Q. Iezer quos erunt cécus, &.) Oratie Ér Ephramm primogenius meus. ) ; nune »enus hominum. ex Chaldea , & ca- Id eft, eum ita amo , ut pater unige- ptivitate Babylonis, magis autém ex nitum . filium. fuum amare folet. ' diaboli regno per Chriftum redibit ad IO. «dudite verbum Damini,) Cvri ) Hor. Deum, & Ecclefiam. édictum de reditu ia Jerufalem, ut eft j« a&i ! | Pregnans, 6 parienu:-) Q uafi dicat, rratulff' vires, qua- Efdrz c 1. n- 1. & 2. Ve]l)gtills Evan- D&Sa.- ii, quorum imbeciiles funt gelii przconium., m Jes mulieres pregnantes , aut kitum s difperfrr Ifrat. /.) 'ndicat non fuiHï?f enixz,quz ad itertaciendum, filongum ab hoftibus difperfum , fed a Deo 'zi'iLQüs' ! mea adjut ope propter ejus peccata, . Pfalm.. 146. 2. fit, apte non funt, 4 di jj ad Ecclefiam fe contexent. * LXT. J fcans Jeru[alem Domtnus y dgf()t'r-/z'a-- yes fammam- fcecunditatem fignificari vo- nes Ifraein M;zgreg;täif.- n ! lunt.. LIe De PIATM patentibri;.) Regis B?a*" 20 f0 g- l» fferu. ) Pra laetitia: fideles bylonis, vel diabohi poteftate. j If Y etiam veniünt in flecu peccata fua de- IQ. lo mente S$on.) ln Ecclefta. Jarc 2! * WVej in fietu Can[ïumt ad. boga- ) A—Hïuent Dei teftantes, & flentes. beneficiis. * intellige de lacrymis, cum in- captivi- uibus in- ocuhs tatem adducerentur. Frimento , & vino, &.) Q ( ol tellipitur omnium donorum abundan- lg mifencordia.) In Hebr. eft, cum tia, qu& Chriftianis concedenda erat.. Frumento, & vino fignificari poteft 108 & soifericordii , id. eft multipliciter. eis fgiom ll d 366 PR OPHET, JEREMIA 13. Tunc lactabitur virgo in choro, juvenes, & fenes fi- u qmul: & convertam lu&tum eorum in gaudium, & confolabor eos, & letificabo a dolore fuo. . É 14. Et inebriabo animam facer dotum p'fnguedine: & popu- tU lus meus bonis meis adimplebitur , ait Dominus. *Mat, 1$. * Hzec dicit Dominus: Vox in excelío audita eft la. & 2: 18- mentationis, luctus, & fletus Rachel plorantis filio sfuos, & & nolentis confolari fuper eis, quia non funt. & o- - po 16. Hae dicit Dominus : Quiefcat vox tua a p?or.atu : TLT U culi fui " Euchariftia: oleo, Spiritus. 'TSa»n&i niftri, fed in circumjetis etiam locis; Qe ? vel etiam fenfus effe poteft: plan&tus, : cratia : fctu Pe;:'öfum ? nmlt:iplic,atiok ; fidelium. & ululatus matrum Bethlehemicarum ANon, efarient.) Quia cibo fpirituali adeo magnus fuit, ut exaudiretur, & qu ar abundabunt, yerbi Dei, gratie , & Sa- perveniret ufque ad Rama., cramentorum. Lamentationis, lutius.) In letitia, reb 13. Latabitur virgo E7 ?Zv,ara.*) So- & jubilo Propheta meminit lu&tus , Jebant enim virgines choros ducentes ut fignificet majorem fore lxtitiam, Ixeta carmina cantare, ut factum tem- que ex tanto luctu confequetur, & Irno pore David poft occifum Goliath. in quam hic luctus deíinet: dixerat Ceda Ad literam videmus tot virginum tur- enim n. 13. Corvertam lu(lum eorun v Ámas in cemnobiis per choros laudes n gguziiuk;. Porroluctus, cujus hic k Deo cantare. fermo, eft lu&us matrum Bethlehe- tetra q4. nebrsabo. ) Satiabo P -.co*p,'lofg mitarum ob infanticidium Herodis. Tld i explebo: L Licet enim hoc capite Jeremias uta- CAPQ Animam.) Appetitum. turnominib:us ifrae], Ephraim, Sion, Pinguedize.) Gratia Spiritus Sandti. terre aquilonis , &c. «& alludat ad ! ASudit ad confuetudinem veteris te- tioyj Babylonicam, & Aflyriacam. capti- Xart ftamensi, ubi pinguiffima pars vidi- vitatem, ejusque planctum, tamen ad Vitàm me pofteam, quz Deo offerebatur, literam loquitur de plan&u matrum ilartzmn, ut dixi ; nam . toto hoc ca- Dera 4 Sacerdotis erat: quafi dicat, pinguio- xibus viftimis fatiabo Sacerdotes tam pite apgit de rempore, & Ecclefia fis ; . novi, quam veteris teftamenti,nimirum Chiifu. Rachel plorantis filsos faos. ) Infantes Wven corpore, & fanguine Chrifti, vel do- j nis Spiritus SanQái , ibus cum re- Bethlehera dicuntur filii Rachel, quia pleti funt Apoftoli, ebrii effe vide- hec fuit mater Benjamin ; tribus au- huj tem Benjamin mixta fuit cum tribu bül j bantur. A&. c. 2. n. 13. puy IS- IIZ ;Exl.'&f/ä. ) Heb. in Rama. juda, & ut ait Origenes, multi infamtes Unj, Rara nomen eftarbis ita dicz, quod ex tribu Benjamin occifi fünt, Prae- fita fit loco excelfo. Eft in tribu terea Rachel fepulta in Bethlehem fuo fe Benjamin juxta Gabaa , & Bethel, & corpore quafi eam pofiedit, ut vide- faten er eam a Jerufalem captivi ducti funt retur :eíle magna mater omnium Be. j U thlehemitarum. y po idei in. Babylonem, Jerem.c. 40. 1. pec Dicitur autem in Rama, quia in Rama uia non fun:.) C)uia nemo remane occifi funt infantes ; nam non folum fit, fed omnes occifi funt. TM Y 4 P in Bethlehem fævigrunc Herodis mi- ;6. Merces eperi tmo0.) Mgrces mortis L w «f 367 laot cüli tui a lacrimis: *ciuiïa* eft mercis o & revertentur de terra inimici. peri tuo; ait Domínüs - 17. Et eft fpes noviffimis tuis J tur filii tui ad terminos fucs.: ; ait Dominus: & reverten- t h 18. Audiensaudivi Ephr aim tr*,atïjs-mi'gfan tem : Caftigafli me; OS ) & eruditus fum , quafi juv enculus indomitus: converte-me, & convertar, quia tu Do minus Deus meus. x Io9. Poftquam enim convertifti me, egi poenitentiam , & &o cull poftquam oftendifti mihi, percuffi femur meum. Confufus fum, & lefcentiae m locs; ineae. xerubui, ,quöniamä fuftinui opprobrium ado lancus, dicargm 20. Si fius honorabilis mihi Ephraim ; fi puer delicatus: etuly quia ex quo locutus fum de eo ; adhuc recordabor ejus. ' Id- Circo conturbata funt viícera mea fuper euni miferans mife- ludus , rebor :E":jus 3. at Domjnus;. sam, 3I. Sta^ TL , innocentium eft palma IIïäl'Sæäþ Mer- dixerat EX'quS',a inopes, & V'a'g;.äbundiïe S. Hier. g enmm cedem patientiz veítrz feretis matres, interp retitur /azzezftanfem , ut e;iarm & vos infantes effufi fanguinis. Chald. & LXX. vj I Revertentur de terra 1nimici.Y Fro thlehe« Csfl;gafli mey &T evudzrus fum-) Sisu'nä terra Herodis inimici poffidebunt re- verba.eorum, quos liberavit Domi- [orodis gna cclorum. Alludit. ad. reditum. ex. nus.. Quuafi dicat, cunv antea jumen- p Ut captivitate Babylonica. u Gion tis indomitis fimiles effemus, tu fla- 17. Ef fpes noviffimis p ) Spes gellis tuis domuifli nos, & xectam ydit al noviffima eft, qua jufti patientes, & viam tenere docuifti. j Cpue martyres in fine mundi adipifcentur 19. Offend;féi mibi.) Sratum meum. 4men at vitam beatam , & eloriofam , quam Zergzijyi' femur mmmw) In fïlgn"ums matrum Íperaverant.) doloris. i hoc ( "d sermimos fuos. ) ATT d Suffiuni opprabrium adole[cemtia mea.) Ecdefil flis patriz , ad Bea viventium. )tam illam terram Peccatorum, quz adolefcensfeci. Ado- lefcentiam fuam: vocat omne tempus , Jofontes 18: udless aud;vi Ephraim, 8 quo nondunt a Deo caftigatus erat , he quiil h Audivi lfraelem in captivitate dia- fed ut juvenculus indomitus non fe- nbus au boli, & peccati gementem, quod eum rebat jugum obedientiz. jm nb peniteat fuz inobedientiz , & peccati, QO. $£ ffliüs honorabzlis , &T €. ) Sunt unde clamans ad me dicit, c4/7g4/7; me, €e. verba Dei refpondentis Ephra'i.m:; & "u quaft in ejus amplexum ruentis. Quafi ha fj Ephraim.) Decem tribus in captivi- dicat: Nonne Ephraim filius meus u yie tatem abduétas ab Aflyriis, fub: cujus eft honore dignus, cum. a me cafti- ii jl ) p* & po omnes intelligit, qui in demonis, gatus peccata fua cognoverit, & po- peccatt captivitate detinebantur. nitefitiam egerit? protecto eft. Itaque Transmirrantem.) In Hebrzo eft: paxticula /, licet fpeciem: habeat in- 0 l'gmfm "nb esrneded , id, eft vagantem, terrogantis , gmon errantem , difcurrentem-ä,.. ut faciunt verantis,. habet tamen vim aiïg- D d 568 PROPHET. JEREMIJE 21. Statue tibi fpeculam , pone tibi amaritudines: dirige i cor tuum in viam re&tam, in qua ambulaíti: revertere, vir- tuas iítas. go lírael, revertere ad civitates L hi 1S diffolve ris, filia vaga? quia creavit 22. Ufquequo delici Dominus novum fupe r terram ; FOEMINA CIRCUMDA- BIT VIRUM. " ft 23. Hzec dicit Dominus exercituu m Deus Ifrael: Adhuc ju dicent verbum iíftud in terra Juda, & in urbibus ejus, cum feü convertero captivitatem eorum: Benedicat tibi D.aninus, pqï- bo chritudo juftitiee mons fané&tus. & omnes civitates ejus fi- 24. Et habitabunt in eo Judas , mul . agri;olæ, & minantes greges.- 25. Quia UX? ) — I | -Puer .;lelic.r-zt?u.j [In 'Hebr.ä eft , 'Pfä benäfïc'ïo uti fc':'-iasï, tlbl m.ax'iäme fa- ; mibi efl puer. delicatus. Chald. pmer lutarem. lír "Creavir.) Creabit, prateritum pro amabids, quem femper in oculis, men- te, & memoria ero. futuro. lIdci:eo conturbara f[unt v/f: cerk "IÉ Femina ctrcumdabit virum.) Beata Virco Maria Chriftum corpore qui- £/c.) lta temere eum amo, ut non Of lil poffim ejus meminiffe, quin vifcera dem parvum , fapientia vero virum terur imea commoveantur ex intima com- perfectum | utero fauo. comgle&et—ur, Iim il miíeratione. atque circumdabit. . j O(. Srarue tehs äeculd»i,) V;igiïa, Q3. -4dbwe dicemt , &c.) Sicilc ante 4 & fpeculare quid fit peccatum. captivitatem dicere folebant, cum ci- tlbu; vitas Hierofolymitana , & templum Pone tib; 4m4ritudines.)' Doleas ; & ftaret in monte Sion, & ei benedi- b Aamare lugeas. n Dirige cor tuum, &c.) A»pp"lica cor cerent. Cm £uum ad retexendam viam, per quam Pulchbritudo juffitis.) Ex Mebrao iliy ambulafti , ut nimirum revertaris in verti poteft: bah;ractmm juffitia Íon i Samariam , Sion, & Jexafalem, non nam vox Hebraica m33 zeve, utrum- que fignificat fcilicet habitaculum, & Z corporalem , fed fpiritualem , Ícilicet & t ad Ecclefiam Chrifti. pulchritudinem ; bene aütem vocatur hm Qo. Ufanucquo delieiis — diffol "U N eris ?) Ecclefia habitaculum juftitie , quia l adeo eris delieata, & mol- in ea funt Chriftus, & omnes jufti: F'Iv Ufquequo item fides, & Sacramenta, quz ju- h]*h] lis, ut ftrenue Babylonem, & peccati V & daptivitatem defcrere non audeas? ftificant. - bl Filia vaga.) Que a me fugis, & Mons fanüus. ) Eadem enim Ec- üt o entium Deos , & clefíia eft mons fan&itatis , id eft, HCm vagaris , & ad omnis Reges difcurris gebellis , & aver- gratie , virtutum , & per- cc fatrix. fectionis. Wine 24. Ip eo.) Monte Sion, in Ec- gia creavit , €c.) Audi, in quo clefta. f'xmph fita fit beatitudo tua , unde expettan- po« da fit falus miferie. tuz. Audi rem ( Pudas , 6 omnes civitates , 8c.) Lo- D'"r»m cus capaciffimus erit Ecclefia , omnes novam, & admirabilem , & fi tanto lil Qu €: C,A PUT XXXL 2* dmre 25. Quia inebriavi a i ) Vif* rientem faturavi. nimam laffam; & omnem animam efu- 26. Ideo quafi de fomno fufcitatus füum, & vidi, & fom- teyit nus meus dulcis mihi. HDA' 27. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: & feminabo do- mum lírael, & domum Juda femine homirnu—m, & femine idhüc jumentorum. ; Cud 28. Et ficut vigilavi fuper eos , ut evellerem, & demoli- $ püï- rer, & diffiparem, & difperderem, & affligerem: fic vigila- bo fuper eos, ut sedificem, & plantem, ait Dominus. j f 29. In diebus illis non dicent ultra: * Patres comederunt " uvam acerbam, & dentes filiorum obftupuerunt. 180 2. 30. Sed unusquisque in iniquitate füa morietur: omnis'ho- mo qui comederit uvam acerbam, obítupefcent dentes ejus. yime lt* r. * Ecce dies venient, dicit Dominus: & feriam domui Hebr. Tírael, & domui Juda foedus novum: 8. 8- um pro eo- 32. Non fecund'um pactum, ;quod ?epigi cum patribus Bo rum pore quï- omnium ordinum hormines in eo po- 29. Et fícut fiigilawi ,6c. ) Qua : virum terunt habitare. Vide Ifaiam cap. 54. diligentia ufus fum in perdendis illis, num. 2. & feq. eadem in liberandis, & ?leäetüf D 25. Ineirizvi.)Inebriabo, & faturabo, dis utar, 11€xulti1)1ican- j at* tnimam lzz[am.) Famelicam . & fi- * 2Q: Nom dicent ulira, &$c.)) Nam , a t tibundam juflitiz, & falutis. 26. idew quaff de fomnmo fufcttatus prius hoc proverbium jactabatur. eemplum Patres comederunt uvam acerban 5 i benet f'um.) Cum vidi per fomnium prophe- tiam illam de Chrifto venturo, evi- £&c.) Filii pro parentibus exilio, aut ( Hebfæo gilavi protinus, ( recordatio talis fervitute puniri poffunt, quia quiddam parentum funt. Sic: puniuntur ad 7 J i Íomni fuit mihi gratimma. [3] üuum- 27. Seminabo , $/c.) Et propagabo, hanc ufque diem Judxi propter pec- ey]ifths & multiplicabo in Ifrael, & in juda catum majorum fuorum, qui Chriftum Fecit:mentio- crucifixerunt ; nam, qux hic habetur, A Vbcawr homines ; & jumenta. non eft generalis promillio , fed ad F:Iææ qm.æ nem jumentorum multiplicationis, quia yá j" ! fupra c. 27. 56. homines, & beftias eos tantum pertinens, de quibus fer- mo erat. Agebatur autem de Judzis l d ut oftendat non minus faturum bene- Regi Babylonis fe traditurum dixerat, ab exilio revocatis , & de peccatis enim Ecl ficium , quam fuerit fupplicium. in Manaffe , quorum ponas populus Ecclefia etiam multiplicabuntur ho- l]uit longa captivitate. Mide fupra ,ide ] mines , & jumenta, id eft, docti, & cap. [5. 4- 1 & fimplices, de quibus illud Pfalmi dici 21. Fedus novum.) Noviteftamenti poteft : Hemines, & legem Evangelicam; j i je Domine. jumer'nmv J«lvatis H 32. Apprebendi manum eorum.) Cum j Mf LO. Bill. cum Cor. Mezoch. T. V. . Aaa ria ; gmlïö P d u * 370 AP R O PV-H ET TIERE M I7E rum, in.die, qua apprehendi manum eorum , ut educerem eos de terra /E Vi gypti; pa&tum, quod irritum fecerunt, & ego dominatus füum eorum , dicit Dominus. X d feriam cuni Domo Ifrael coll . Sed hoc erit patctum , quo Hebr. poft dies illos, dicit Dominus: * Dabolegem meam in vifce- K It 1016. ribus eorum, & in corde eorum fcribam eam, & ero eisin , Ti Deum, & ipfi erunt mihi in populum. eit 34. Et non docebit ultra vir proximum fuum , & vir fra- trem fuum, dicens: Cognofce Dominum: omnes enim co- enofcent me, a minimo eorum ufque ad maximum, aicDominus, A&OX'. 3k quia propitiabor iniquitati eorum, & peccati eorum non me- 19.43. morabor amplius. L 35. Hsec dicit Domi nus: qui dat folem in lumine diei, or- dinem lunze, & ftellarum in lumine no&tis: qui turbat mare, & fonant fluctus ejus, Dominus exercituum nomen illi. 36.,Si defecerint leges iftae coram me , dicit Dominus: tunc & femen Ifrael de 'ficvieït, ut non Hþ,gens coram me cun- &is diebus. & tuerint Coeli fui*- 37. Haec dicit Dominus: Si menfurari po " fum, & inveftigari fundamenta terree deorfum, & ego abji- Urr Ciam : Yoc dicit Dominus. univerfum femen Iírael, propt'eromni;, clpæ fecerunt, E I 48. ECCEB atj fcilicet quaft manu äppreheni.ä, edu-xi 35- Ia um finc die;.) Ut luceat p&r' pon de /Eeypto. diem. Q Ordintm luns.) Qui lune, & ftel- U quinatuxs/;zm e07 4n«) Punivi eos Ietn jure meo , oftendens me Dominum lis przcipit, ut certo ordine , ac lege d $ inoveantur. tur illor)um effe.. 36. Leges ;fle. ) Nature, & ftata Pf 33- Dabo legem meam n vifce*,*iäm folis, Iunz, mavis agitatio, &c. quafi * €órum.) Guia per Chriftum gratia, & dicat :- Celpm , €$ zerra tfranftbunt , & cRlaritas diffufa eft in cordibus noftris. verba AMWtem mea mom preteribznt. N 'Yot etiam .beneficia in eos conge- IMatth. 24. 35. citius deficiet ceclum, ram , ut oblivifci non poflint. - &c. quam femen lfrael, id eft, po- N : (34: Non dochhit ultra vir proximum pulus fidelis deficiat. ; & Ecclefia Chriüiaxg femim.) Quia magna erit Dei, & re- N rum credendarum , & fperandarum 37. i kc/iæmi, 86 )- Citius, & be facilius Quis altitidinem, & magnitu- eu cognitio in populo Chriftiano ; nec, ut quis neceilaria ad falutem percipiat, dinem cclorüm, aut terre profundi- UI)1 erit opus longo labore, ciin ad pau ca tatem dimetiatur, quam ego populum revocentur, qux etiam fimplicibus, & meum fidelem in Chriftum credente hx z u pueris nota eife poffunt. abjiciam. 0j filà s x POSDRAN P)U T— XXXI. 371 ;Tem 28. Ecce ciies veniunt ,. dicit Dominus, & szdificabitur ci- m vitas Domino, a turre Hananeel ufque ad portam anguli, 39. Et exibit ultra norma menfuree in confpe&tu ejus fuper frael collem Gareb , & circuibit Goatha.: . ifce. - 4o. Et omnem vallem cadaverum, & ci neris, & univerfam m regionem mortis , ufque ad angulum porte equorum O- rientalis, & ufquead torrentem Cedron, San&tum Domini: non d evelletur , & non deftruetur ultra in perpetuum. | C0 QUS, | I ) Oï' Qdf QIUS: Qu Aaaz' ACAP—UT füt 138. 4 turre Hanageel.) Eratfinmurd ibi cadavera, offa, cineres eorum , aj urbis- Jerufalem turris, qu& Hananee] qui in Golgotha morte puniti ,. aut TUíll, vocabatur, cujus mentio fit lib. 2. combüfti erant , fepeliebantur , aut Efdre cap. 3. num. r. inde enim di- projiciebantur. ECC citur Jerufalem capta rezdificari. Regzoneg mortis. ) Golgotha , & lo- Ulgne ad portam anguli. ) Ea erat. Ca vicina, quz erant loca fupplicio reorum deftinata, N at pg porta Benjamin, que anguli vocaba- tur, quod in angulo urbis elfet. Sen- Port& equorum.) Erat porta fontis, fus eft , fore, ut tota urbs reftau- equorum inter ion & Moria, in - retur , per quam Ecclefia intelligi- voragine iVlello , contra Orientem Mu pofita. Dicta eft fontis, & equorum, tur; quz zdificabitur , ut civitas , Es Pfalin, I21. 3. uod juxta illam effet equile Regis, n 39. Exibi£ ultra morsga. ) Exten- & quod equi per illam educerentur '.Hü detur funis menfurz, adaquatiünis gratia ad torréntem Ce- atl Y Super collem Gareä.)/Gareb eft col- m dron. HaGenus dicta fignificant Ec- H;;»;M. lis, qui juxta Jerufalem ad Boream clefiam Chrifti quaqua verfum pro- vcolufth pagandam. fitus eft. Senílum L po Goatha.) Eft alius collis, quem Domini.) Scilicet erunt. ifiana Adrichomius, & Villalpandus de ur- Hzc omnia loca, quibus, ut dixi, fienificatur Ecclefia, fancta Domino be, & templo parte I. lib. 1. c. 9. erunt. Vere etiam fancta funt , ut if. & eundem effe dicunt cum Golgotha , yrüitte ubi Chriftus crucifixus eft. fonant verba, ea loca, qu& pie vifunt peregrini Chriftianorum , mons dl 40. Omnem valle» cadaverum.) Val- ) jilum lis cadaverum eft illa, que inter Gol- varie , fepulchrum Chrifti , &c. joen otha, five montem Calvariz, & mc- -Non evelletur.) Quia Ecclefia per- petuo ftabit, niar Jerufalem fita eft , fic ditta, quod - e 3 p2 PRO PHET ]E R.EMVI-A—Z CAPU.F XXXIL Obfidente. Nabucbo donofor- SFerufalem Sferemias im atrio carceris te, bi c pofitus agrum in. ZAnatbot. ju[Ja domini emit. a fuo patruele , ju- betque [ervari librum emptionis : refert. coram Domino beneficia Ve Traelitis praflita ; Dominus dicit : fe traditurum civitatem cum dea populo regi Babylonis propter illorum idololatriem, féd poflea vo- tbl vecaturum ipfos in S'erulalem, ac perculJurum cum . eis novum Tate fedus , ut. fibi ex toto corde ferviant. j Ic : .' -, Erb.[[ m . quod fa&um eft ad ]eremiam a Domino , in Àn anno decimo Sedeciz regis Juda: /i'pfc:- eft annus de- Cem cimus o€tavus Nabucliodonofor.. IQ 2. Tunc exercitus regis Babylonis obfideb »at" Terufalem : & pent Teremias Propheta e rat claufus in atrio calfceris, qui erat in U domo regis Juda. &t 3. Clauferat enim eum Sede&:*ïas' rex Juda j dicens: . Quare yaticinaris, dicens: Haec dicit Dominus : Ecce ego dabo ci- vitatem iftam in manus regis Babylonis , & capiet eam ? jm g " 4. Et Sedecias rex Juda non effugiet de manu Chaldzeo- Qm v ? rum, fed tradetur in manus regis Babylonis, & loquetur os lis r ejus cum ore illius, & oculi ejus oculos illius videbunt. ]eni $, Et in Babylonem ducet Sedeciam , & ibi erit, donec vi- hic d fitem eum , ait Dominus : fi autem dimicaveritis adverfum Yomec] Vay; Chaldaeos , nihil profperum habebitis. .6. Et dixit Jeremias : Fat&tum eft verbum Domini ad me megi icens: Qbfeiïa — 7. Ecce Và at ï. Nzo decimo.) Cum jam Jerufa- caufa , própter quam Teremias in car- jeci: ) lem per unum annum obfetfa cerem conjectus eft. lt hsc fuiffet : ecepit enim obfidio adno no- S. Donec vifitem, ) Verbum vi- Üceret . no Sedeciz 4. Rep. 25. T. fitandi accipitür in bonam partem : tütem Q« Ip atrio carceri.) N el eft hypallage, id eft, donec eum e Captivitáte re- Ine & ordo inveifus, ut fenfus fit in cax vOcerni. L « litæ | &t aj cere atrii ; vel fignificatur Jeremiam Eurm.Y Non Sedeciam , fed popu- non iu ipfo carcere, fed in ejus ve- lum , cujus caput erat Sedecias ; Qqui p&m ftibulo habitum fuiffe aliquanto laxius in exilio mortuus eft. Ponitur caput emau pro corpore, fic Chriftus accipitur & hu quam ceteri, fortaffe quod . Sacerdos pro Ecclefia effet, & quod Judai, & ipfe Sede- ; ut cum dicitur: Sz4/e, 0c d cias eum confulerent. Saule , quid me periegueris?. AQt. 9- 4. &V pro; 1 * $i de Sedecia hzc verba accipiani dütem 3: Clauferar, 6/c.) Hzc verba ufque tur, fenfus erit, donec eum mortal üburb; ad verüculum fextum quafi per pa- vitz eximam. hcei | xentbefim. i'nferunmr » Am;* exl)!icet.ur Vel ii 6. Er dixi/ Zeremia& ,- €:.) Finita | j | at J(*re CAPUT Xxxu. 373 7: Écce Hanameel filius Sellum . patruelis tuus veniet ad ; APIf te, dicens: Eme tibi agrum meum ;« ui eft in Anathoth K L ll bi enim competit ex propinguitate, ut emas.. j 8. Et venit ad me Hanameel filius patrui mei fecundüm n verbum Domini ad veftibulum carceris ; & àit ad me: Porfi- Hf de agrum meum, qui eft in Annathot in terra Benjamin, quia Ium tibi competit haereditas & tu'propinquus es , ut poffideas. Inteliexi autem quod verbum Domini effet, 9. Et emi agrum ab Hanameel filio patrui mei, qui eft in n Anathoth , & appendi ei argent »de um feptem ftateres, & de- cem argentcos. ? ro. Et fcripfi in libro, & : fignavi, & adhibui teftes, & ap- H pendi argentum in ftatera. at m 1. Et accepi librum poffeffi onis fi gnatum, & Ripulgti'ongs * & rata, & figna forinfecus. Uate Aaa 3 | I23. Et: 0 d. jam parenthefi , hzc ne&enda funt g. Secundum verbum I)'amz'ni.-) Quem-r cum verficulo primo. admodum dixexat mihi Dominus. - ]te0 7. Patruelis 1uus.) Sellum, & Hel- Poffde.) Eme. If 0 cias erant fratres ; Helcias pater erat Intelexz, quod verbum D*a*mi'm( effez.) Jeremie, Sellum autem Hanameel, ut Qiuod. vellet Dominus itz feri. hic dicitur. [taque Jeremias, & Ha- CY- ^ nameel erant patrueles. Q- Seprem /iateres*»,k E& decem drge;z-r rium " £e05.) Septemdecim ftateres arcenteos, Veniet ad £e. ) Injecit Deus Haüa- Solent enim Hebrei numerum mino- ineeli mentem vendendi aoegrum urbe rem majori preponere, Stater idem ] me Obfeífa, -cum res effent deploratz, eft, quod ficlus., ltaque totum pre- licce itaà ut nemo empturus videretur ; in- tium fuit 68. juliorum Romanorum. — jecit pariter Jeremie mentem emendi, Tam vili pretio. venditur a in - cunm omnia effent hoft ger, quia ut hac emptione portenderet, & pra- ibus infefta, & diceret futuram e captivitate libera- jamjam capienda effet Civitas, pauci, m V;- tionem , & reditum in Judzam. jtem Eme tibs agrum.) Habere poterant aut nulli emptores inveniebantur. Po. tuit etiam parvus effe agellus, & fte. g Levite predia fuburbana circa.urbem rilis ; vel feptemdecinm: ficli füerunt ad imille paffus, ad hortos, & pafcua pars tantum pretii, non totum. pecorum. Petit autem a Jeremia , ut E IO. lm [ibro.) Li!:-rum: vocat in- 6 qül emat, quix poffeffiones extra 'ribum, iïru')mïzncum: contractus emptionis caput & familiam vendi non poterant , & agri; hoc eft * (].[1'0(1 aitz Zzéz Hzim-'competit cipit Sgnavi.) Sigii lo pu bl'i'co,äf'orfe etiam 072 ex propimquitate , 6£ emas. .* Licet propria manu fubfcribendo, T. autem Levit. 25..34. vetentur vendi fuburbana Levitarum , intelligendum rgentum appendi n flarera.) Pe- cilli&im cunia enim fuum pondus auctoritate 39rta hoc eft de extraneis, & alterius tribus, vel familiz, non de propinquis, qualis publica conftitutum habere debet., erat Jerémias. fínita "EE Ljþfu;y-z pa[ejïani«:.;) Infirumen- m 874 PROPHET(JERQMLE .12. Et dedi librum poffeffionis Baruch filio Neri, filii Maa- 1( C'l fi:€, in oculis Hanameel patruelis mei, & in oculis teftium, i E i] qui fcripti erant in libro emptionis, & in oculis omnium Ju- - daeorum , qui fedebant in atrio carceris. n& 2 i 13. Et praecepi Baruch coram eis dicens ; '14. Haec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: Sume li- ad ( 1010 bros iftos , librum emptionis hunc fignatum , & librum hunc, qui apertus eft, & 2] pone eos in vafe fi&tili, ut permanere pof- À fint diebus multis EIi$ 15. Hxec enim dicit Dominu S ïzxercituum Deus Ifrael: Ad- f0 - huc poffidebuntur domus,:& agri, & vineze in terra ifta. fuim 16. Et oravi ad Dominum , poftquam tradidi librum pof- feífionis Baruch lio Neri, dicens: 2 [unt 17. Heu, heu , heu, Domine.Deus : Ecce tu fecifti coe- hIeHU lum & terram in fortitudine tua magna, & in brachio tuo , - extento, non erit tibi difficile omne verbum. ! Ottin Exod.. 18. * Qui facis mifericordiam in millibus , & reddis ini- 34. 7. quitatem patrum in finum filiorum eorum poft eos: Fortiffi- utc ]ian me, magne, & potens, Dominus exercituum nomen tibi. l 19. Ma- &q 3j tum empti(.)nþis, Sic fupra num, g ret tam certam , & explöratam fe Cad di&um eft, »o/Zde., pro eme. habere jJudxorum. reftitutionem , ut Seupelatiozes,) Stipulationem con- eadem fecuritate , iisdem . ceremo- Y ^^ tractus , quz libro poffeffionis, de quo niis emptionis contracum celebra- dictum eft, continebatur, ret , ac fi .ab exilio Babyloxïis re- mihy Rata.) Ratificationes magiftratuum, diiffent. & teftinm, & omnes folemnitates , I4. I» vafe frihils. ) JÉeffaceo , ne 2j laten que adhiberi folebant , ut validi ef- humore corrumpantur, fed ut eos fent contractus. integros inveniamus , cum ex capti- ylor vitate revertemur. Quare fimul in- Signa forinfecus.) Sigillo extrinfe- dicat, & tempus captivitatis fore lon- 29, cus adhibito, Locum: hunc aliqui ita vertunt: Jdeceps infÜrumenmium -'wen- um, & reditum futurum certum, IS. -4dhuc po/fidebuntur. ) Adhuc l] ditionis ffgnatum fecundam leges, E$ z20- ementur. poft reditum e captivitate, W res , O apertum. D. Hieronymus rem Ve fic explicat : Ut affumat Lbros , unum I7. Ín brachio tuo extemo.) Idem e[t, quod dixerat, » fortztudime ttaAmagaa. Quitg fígnatum, alterum. apertum, qua emprto- Omne verbum.) Ulla res. prehe ezum confuetudo buc uf;ue fervatur , ut ?[ilnf.h quod intrin[ecus clan[um fignacula eon- I9. Qui facis. mi[ericordiam £n mil- li&us.) In mille generationes. Tum € volumen exhbibeat. fipet , hoc legere cupientibus apertum C»tþ Et reddi iniquitatem , €&c.) Punis o T19; lLa oculis omnium Judaorum. ) peccata patrum in filis, ut minatus Propterea dedit omnibus przfenti- hOmïnE es Exod,:54. 7. «& Deuter, 5. 9. vide "n bus, ut eo fa&o'omnibus oftende- ibi di&ta. C()nfl]lO CAPJUT XXXIL. 375 Mas- 10. Magnus confilio . & inöomprehenübilis cogitatu, cujus ium, oculi aperti funt fuper omnes vias filiorum Adam , ut red- m]u das unicuiq ue fecundum vias fuas, & fecundum '-fru&um ad- inventionum ejus. d 20. Qui pofuifti figna, & portenta i An terra Bigypti ufque e ]i- ad diem hanc , & àn.Ifrael, DUnt nomen ficut eft dies hzec.. & in .hominibus, & fe;;i&i/ tlvbi epof 21. Et eduxifti populum tuum I frael de terra JEgypti, in fi- gnis, & in portentis, & in manu ro buíta, & in brachio exten- : M to, & interrore magno. l 22. Et dedifti eis terram hanc, quam jurafti patribus €o- pf rum, ut dares eis terram fluentem lacte, & melle. 23. Et ingreffi funt, & poffederunt eam, & non obedie- ] CC runt voci tu& & in lege tua non ambulaverunt: omnia , quze o QO mandafti eis, ut facerent , non fecerunt : & even.erunt eis omnia mala haec. 24. Ecce munitiones extruCte funt adverfum civitatem l1 fl .) t l* ut capiatur, & urbs data eft in manus Chaldagorum, qui prae- bi liantur adverfus eam,.a facie gladii, & famis, & peftilentiae , & quaecumque locutus es, acciderunt, ut tu ipfe cernis. ) Ma $. Ettuü dicis mihi, Domine Deus: Eme agrum argento; x P & adhibe teftes, cum urbs data fit in manus Chaldaeorum ? em, W . 26. Et fattum eft verbum Domini ad Jeremiam, dicens: careno» 27- Ecce ego Dominus Deus univerfz? carnis , numquid ceebra- mihi difficile erit omne verbum ? 011"13 Ie 28. Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego tradam civi- ce, tatem iftam in manus Chaldseorum , & in manus regis Ba- | nt 69 byloni:s, & capient eam. « cipti- C5 imy il« 129. Et ven»ient Chaldaei praeliantes a/dver'(um urbem han & ore loti ttürm. 19. Jpcomprehenfibils cogitatu.) In QO.j Ufgue ad diem banc ) Qux uf- j AthC Hebrzo eft: AMltus opere , vel adiz- que ad hodiernum diem commemo- venfiione. vitate LXX. rerem: operibus :.]o- ïæbitun [dem &^ quitur proprie Propheta de incom- Secut ef. dies /;,ft j m prehenfibilitate non' effentiz, & fub- J :2 Sicut apparet ftantie Dei, fed confiliorum, & ope- hodie. 7 f'n Wy/- rum ejus. 24. 4 facie gladii, 65, famis , €fe.) Cujus oculs arerti funt fuper ommes, Gladio, fame , & pefte. £c) Cujus octli vident , quidquid ï purb 27. Omnze verbim.) Res quslibet.. homiqes agunt. M UIBMUEBIZOMATR, qipatis 6c. € o-glïcatifonum 20. Domatiiu:) 'lecisplanis, ut 5' 9. Md confiliorum , & operum, fzpe füpra dicum eft, 27 .PROPHET. KJEIREMfæ & fuccendent eam igne, & comburent eam , & domos, in n quarum domatibus facrificabant Baal 3 & libabant diis alienis libamina ad irritandum me, 3o. Erant enim filii Ifrael, & filii Juda, jugiter facientes e malum in oculis meis ab adolefcentia fua: filii Ifrael, qui uf- t ( que nunc exacerbant me in opere manuum fuarum, dicit d JDominus. 31. Quia in furore ') & in indignatione mea fa&a eft mihi civitas heec , a die , q u ua aedificaverunt eam, ufque ad diem iftam, qua auferetur de confpettu meo. ber 32. Propter malitiam filiorum Ifrael , & filiorum Tuda, quam fecerunt ad iracundiam me provocantes, ipfi, & reges I« eorum, principes eorum, & facerdotes eorum, & prophetze eorüm viri Juda, & habitatores Terufalem. C05 &nit 33. Et verterunt ad meterga, &non facies, cum docerem eos diluculo, & erudirem , & nollent audire, nt acciperent :l li U difciplinam. 4R eg. E 34. * Et pofuerunt idola fua in domo bon ; in qua invocatum 21. 4. eft nomen meum, ut polluerent eam. 35. Et sdificaverunt excelfa Baal, quae funt in valle filii quo Ennom, ut initiarent filios fuos, & filias fuas Moloch: quod tum non mandavi eis, nec afcendit in cor meum, ut facerent abo- M minationem hanc, & in peccatum deducerent Judam. Imen us Deus Iírael E 36. Et nunc propter ifta) hzec dicit Domin * Thni L: niti, & caftieati meliores fier 30. Im opere manuum [marum.) Idolrisn, o : ent, fic que manibns fuis fabricaverunt. fupra c. 2. n. 39. Catorr aI. d2 furore , £7c, ) : ÀAd furorem, 34- lm qua imvocatum ef 20 lt Qp quafi dicat : videtur Jerufalem facta meum.) Quz de nomine meo, cui ab hoc , ut furorem meum in eam dicata eft, vocatur Domus Dei. Al- Nrer- P oftendam, vel eft ejusmodi, ut nun- ljudit ad facdtum Manafiis i quam defiftat me ad furorem, & in- & . 4' Reg' .21 * dignationem provocare. 35. Ba«!.) Baali. bW]( IN ( 4 die qua ædif'c;weru,nt.) Inftaura- lz "walle frlis Ennom.) In T'opheth, verunt , auxerunt, ornayerunt eam ut cap. 7. 3I- 32. & cap. 19. 9. Onmn $Salomon , & Jud&ai; non enim pri- Ipitiarent.) Certo ritu, & notis per mum a Judzis Jerufalem zditicata eft. ignem inuftis , obfequio , & cultui [1 4j Mloloch confecrarent. It on 33 Cu; docerem . eos dilncu/o.) In Tüm ti Hebreo eft, Maze furgendo: id eft, Mec afcendit i2 cor "mzeum. Nun- uam cogitavi, INotus Hebraifmus. idol ( magno ftudio, ac diliggntia, Vide 36. Propter £ff£2.) ld eft, nihilomi- LU fupra cap. 29. n. I9. v, lim , Ut accipérent difczþlind:p.) Ut mo A. nus. Vel ne forte confiderata pec- hj I CAB UT XXXIL. E m B ! j ad civitatem hanc, de qua vos dicitis, quod tradetur in ma- enis nus regis Babylonis in gladio, & in faime, & in pette. 37. Ecce ego congregabo eos de univerfis terris, ad quas N ejeci eos in furore meo , & in ira mea, & in indignatione 1uf grandi: & reducam eos ad locum iftum , & habl are eos fa- ciam confidenter. üici 38 Et erunt mihi in populum , & ego ero eis in Deum. mihi 49. Et dabo eis cor unum, & viam unam, ut timeant me, djem univerfis diebus, & bene fit GIS' & filiis eorum pott eos. 40. Et feriam eis pactum fempltel num, & non definam eis yd, benefacere: & timorem meum dabo in cordc eorum , ut non recedant a me. regeb he Qelo 41. Et laetabor fuper eis, cum bene eis fecero;s & p antabo eos in terra ifta in verltate, & in toto corde meo * & in tota anima mea. ercm efen 42. Quia heec dicit Dominus: Sicut adduxi fupea populum iftum omne malumhoc grande, fic addücam fuper eos omne atum bonum, quod ego loquor ad eos, 43- Et poffidebuntur agri in terra ifta, de qua vos dwtzs quod deferta fit, eo quod non remanferit homo , & jumen- e fl tum; & data fit in manus Chalda&orum. qu 44. Agri ementur pecunia, & fcribentur in libro : &i 1mpr1- t aD0 metur- Bgnum & teftis adhibebitur: in terra Benjamin, & (rad in circuitu ïerufalem , in civitatibus Juda, & in civitatibus montanis, & in civitatibus campeftribus , & in civitatibus, quæ m f catorum iftorum magnitudine; putent ficut abro 5 catum eft pa üum, (5( leh. Mofaica. | n fe nunquam ab exilio liberandos: 7. Congregabo. ) E Bdbylone con- AY. Ef latabor, 6/c.) Jucundum mi- gxeoacos ludeos reducam i. Judzam hi exit benetacere eis, el fiinul fïr*mfï(.atur jHN Àp veritate/ ) |LXX, £2 fde, id (f 21: per Zorobabel : eft , i beratio e captivitate pec (.atl, & de- vere , & fideliter, fine fuco , ductio ad.Ecclefiam per Chriftum. aut dolo Ip toto corde mee.) Nulloremanen- fheths omnes fentiant, 39- Cor tuzm.) F'aciendo, ut idem 0p & velint. te veterum Oi*enhonum VE&lgIO aut Viam unam. ) Faciendo, ut una PECC&LOIUIR tnemoria. fit omnibus vivendi ratio. Deum ve- 43: Paf'z(ek;in'ur (tg**l ) Ementur, cutl rum timentibus, & colentnus, aec & vendentur agri poiï reditum ex idolis fervientibus, Babylone , in quus rei fignum ego S D 4O- Patlum fempiternum.) . Kvange- hunc agrum emo, & poihdeo [müs lium , quod nunquam amogdbrtur, A Canvertm) iReducam. jhdom Bib.enm Com. Menroc T. F, ya [ . 379 P R OPHET, IER EM I E qua ad Auftrum funt : qui a convertam eaptivitate*mweq- ul us. rumï,ï. ait Domin CATUT XXXIL. Ve Promittit Dominus fe clz'h/ziju-mm peccata. populi fui, €? a &äpzi- qu vitate reduChurum multis beneficiis fubfequentibus : germinabit Da-- vid germen juflitiee faciens juffitiam , €? judicium in terra , & Juarmiffamum ef? pacfum. Domini cum David, & femine Sta- [ If bu cob ebementer multiplicanda. t. J7 T. fa&um eft verbum Domini ad f]er"emiamr fecundo , Vos cum adhuc claufus effet in atrio carceris, dicens : tuit fün 2. Hac dicit Dominus : qui fa&urus eft , & formaturus ilud, & paraturus, Dominus nomen ejus. 3. Clama ad me, & exaudiam te: j & : annuntiabo tibi gran- Y0: dia, & firma, quse nefcis. bor 4. Quiahzec dicit Dominus Deus Ifracl ad domos urbis hu- tT jus, & ad domos regis Juda ( , qua deüru&æ funt, & ad mu- nitiones, & ad gladium. . 5. Venientium , ut dimicent cum Clialdaeis, & i'm'plï'e:int eas Cadaveribus hominum , quos percufli in furore meo, & in indignatione mea,, abícondens faciem meam a civitate hac, M R propter omnem malitiam eorum. . Ecce ego obducam eis cicatricem , & fanitatem, & cura- 0i ls. q tdi bo eos: & revelabo eis deprecationem pacis , & veritat 7 - 2«f - tenre Y« &K'Econdo.) P'oiïq;mm: fcilicet erat 4. 4 demos.) De domibus. Cam in carcere 44 munitiones.) De munitionibus , ilt factum fuerat. ; nam prius fepius quas Judsi fubverfis domibus excita- runt, ut im eis machinas bellicas eri- & l2 atrio carteris. ) Vide dicta* finpeu rerent contra Chaldzos. W 1 riori c. n. 2o0. * lir 2. Qmi fatlurus eff. .... jllud. ) Fa- Er ad gladiwm.) EÉt degladis , & viris armatis uxbem propugnantibus. W. &urus, & effetum daturus , id quod Y promifi. LXX. habent : Faczezs zer- B. Ut impleant eas cadaveribus.) Par- j rau,C0* formans eapz , id eft, Jexufa- ticula «z nom fignificat caufam, fed pe lem, & Judzeam, reficiens , & re- ftaurans. eventuni; fon enim prqpcereuz vene- l rant, ut cadaveribus fuis aggeres Inrgi . 8. Clama ad me)) Ad i'm-petramlum foilas implerent. "nt reditum e captivitate: - Faciem meam.) Favoxem meum. K JFirma, ) ln Hebr. eft ; forrz, id 6. Obducam eis cicatricem.) Cicatri- Tever eft, res arduas, & d'fficiles, quas nifi me cem, & vulnus Judeorum fanabo , &m [ xevelante comprehendere non poteris. Ieducens eos e captivitate. 1 CAPUT XXXIL 379 & 5 'E-tl convertam converfionem Juda , & converfione nje rufalem: & sedificabo eos ficut a principio. 8. Et mundabo illos ab omni iniquitate fua, in qua 'pecca,- verunt mihi: & propitius ero cunétis iniquitatibus eorum , in 2p*z quibus deliquerunt mihi: & fpreverunt me.. Du-. g. Et erit mihi in nomen, & in gaudium, & in laudem, Iv & in exultationem cun&tis gentibus terrae ) quse audierint o- mnia bona, qusxe ego faCturus fum eis: & pavebunt & turba- ]* buntur in univerfis bonis, & in omni pace, quam ego faciam eis. Io. H&c dicit Dominus: Adhucaudietur in loco ifto (quem do, vos dicitis effe defertum, eo quod non fit homo, nec jumen- tum in civitatibus Tuda ; & foris Jerufalem, quae defolatae iITUS funt abfque homine, & abíque habitatore, & abfque pecore.) ir. Vox gaudii, & vox leetitiae, vox fponfi, & vox fponfze , vox dicentium : Confitemini Domino exercituum, quoniam Ti bonus , quoniam in aeternum mifericordia ejus ; & portan- N tium vota in domum Domini : reducam enim converfionem Iy- terrae ficut a principio, dicit Dominus. xercituum; Adhuc erit in in loco [eaht I2. Fæc dicitDoæinus e 1 ifto ( P LB,b b a ,€ Sanitarem.) KReddam. cellentur , intelligentes eum , qui ami- haC Revelabe eis deprecationem pacus. ) cos fuos tam multis bonis potuerit cu- Oftendam eis, concedam eis pacem, mulare, poffe etiam inimicos. perdere. lp emmi pace.) ln omni rerum pro- 'IUI'Z' quam pre cibus poftularunt. Verztatem. ) Fidem promifforum in- fperitate, & aflluentia ; hoc enim fi- enificat PHX apud Hebrzos , ut tegre illis prxftabo. Pfalm. I2I. 7. Eiaz pax invirtutetud, i Conmvertam canvcrfanam.) Redu- cam captivitatem , ut fupra c. 30. 3. E abundanutia m turribus £uis. I8. & infra n. II. 26. 10. Et foris Zernu[alem.) Et plateis TP Adificabo eos.) Stabiliter conftituam Jerufalem. xoue 1I. Fox fhonfé, &$ ffonfa. ) Loxtas "d eos in Judza. . " Tmna- 8icub a princtpi 2.) Cum eos ex fKey- inibitis nuptias in Jerufalem , xime exultabitis in. nuptiis. Chrifti , 135& pto in terram promiffionis induxit, & Ecclefiz. £ibus & ibi ftabilivit. Hoc carmen Er erit.) jerufalem, & Ecclefia Confr, emtni Domino. ) . fut per Jerufalem fignificata. intercalare ceciniffe Tudaos in reditu fd e Babylone, patet Efdra lib. f. c.3. l In nomen.) Dei, ut fic per eam no- va- minis Dei fama promulgetur inter ut etiam victimas. Vota.) Oblationes ex voto debitas, wfeb ntes, que gaudebunt, laudábunt, & admiratione , & facro timore, & Converfiomerm ferra. ) Captivitatenm ferr& , ut ex Hebreo habent. Pagni- ii reverentia pavebunt, fcilicet ad tan- !lclm tam Dei- bonitatem, & beneficentiam. nus, & Vatablus.. Turbabuntur.) limore etiam per- 129. Accubaniiam gregum.) Gregum, n[do j N 386 PROPHET. JEREMIJE ifto deferto abfque homine, & abfque jumento, & in cun&is civitatibus ejus, habitaculum paftorum accubantium gregum. 15. In. civitatibus montuofis;j^& in civitatibus campeftri- le bus, &in civitatibus quae ad Auftrum funt, & in terra Benjamin, & in circuitu Jerufalem, & in civitatibus Juda, adhuc tran- [en Yi fibunt greges ad manum numerantis, ait Dominus. 14. Ecce dies veniunt , dicit Dominus : & fuícitabo ver- bum bonum 5 ; , quod locutus fum ad—domum Ifrael , & ad do-x Du mum Juda. 1s. Ín diebus 1ll ils, & in temþore illo , ger,minyare faciam p0p faf David germen juftitiee ; & fa;:iet' judicium , & juftitigm in terra. not 16. In dieb us illis falvabitur ]uda, & Jerufalemx(r) habitabit corfidenter, & hoc eft nomen , 2 Aqfuod vocabunt eum ; Do- Clan minus juftus nofter. L 17. Quia hzc dici t Dominus: Non interibit de Daviä vir : EH ui fedet fuper thronum domus Ifrael. & :9. Et de Sacerdotibus, & de Levitis non interibit vir a facie mea, qui offerat holocautomata, & ince » , nd at facrificium; & caedat viétimas omnibus diebus. dicenäs': 19. Et fattum eft verbum Domini ad Jeremiam , 20. Haec dicit Dominus: Siirritum poteftfieri pactum meum & cum die, & pattum meum cum no&te, ut non fit di es . nox in tempore fuo. 2t Lbf (1) ferufalem. — 14 edzz. Sixr. legitur: Irael. qui pre ubertate pafcuorum, & fatu- & fequexïtäm verficulum explicavi- xitate in pafcuis more fuo procume mu Se bent, & quiete accubabunt. I 9. Non ;'nteriäi).) 'Non deerit Rex efemine Daávid : hoc reenum tenuit I3. Tranfbunt greges ad manum numérantis.) Solet enim paftor vefperi Chriftus , qui fpiritualiter in. Eccle- redicto grege ad caulas, in earum fia tegnavit. oftio oves, dum tranfeunt, numerare, 19. Non iteribit.) Non deerit, ut verfu precedenti fignificat, ficut re- ne forte illarum aliqua defideretur : b fisnificatur vigil cura paltorum Ec- enum Chrifti , ita facerdotium FEvan- LL lefiafticorum , folicitorum, ne aliqua ge!ïcum fore perpetuum , & Eucha- 108 Chrifti ovis pereat. riftim facrificium per holocaufta, & !Iter ? 14« Sufcitabo verium bonum.) lm- futurum. victimas legis fïgnificatuïn non de- , A plebo, evenire faciam verbum boniim, &ltera xem bonam, confolatoriam, profpe- QO. Siirritum potefffreri , 0. ) Si- ulis , &am , fauftam, qnam promitt. cut leges cali, diet, & noctis in fuo ordineé immobiliter perfeverant , fic Ef; Y5. Germen jmféitia.) Filium juftum, 1 hnc d, Chrftum Dominum, fic fupra c. 24. inea p romilfio immutata , & rata pere / illi . manebit, wlb lm mum. 5. ViQe ibi dicta, ubi hüne, CAPU' TT XXXIIL 351 s ar, Et pa&tum meum irritum effe poterit cum David fervo m mco, ut non fit ex eo filius, qui regnet in throno ejus, & itl» Levit2e, & Saceïdotes miniftri mei. 22. bïcutl enümerari non poffunt ftellae cæll, & metm à- ihit LTAfie rena maris: fic multiplicabo femen David fervi mel3 & Le- vitas miniftros meos. Vet« .233. Et factum eft Verbum Domini ad ]eremlam, dicens : ]do- 24. Numquid non vidifti, quid populus hiclocutus fit,dicens: Duse cognationes, quas elegerat Dominus, abje&tze funt, & Clafi populum meum defpexerunt , €o quod non fit ultra gens co- m Y ram eis? 2s. He&ec dicit Dominus : si pactum meum inter dlem & bi no&tem, & leges coelo, & terree non pofui: Do: 26. Equidem , & femen Jacob, & David fervi mei prop—- ciam, ut non affumam de femine ejus principes feminis Abra. Vif s ham., Iífaac, & Jacob : reducam enim converfionem eorum , & mlfereboz eis, vit à jUy cens, yeudm $ phcm p At venuil » f " Bbb 3 CAPUT ATa Y tcut r Q2. Semem David.) Chrftianos , Eo quod Wom ffr nitra gent, &jc. ) : f q:08 Chriftus filius David . fpiritua- i quia putant eos non habere fuccef- foci Iiter grenuit. flionem, & pofteritatem, vel ita ut jf 24. Du& cognationes.) Duæ familiz, videatur illis gens Judæor am vilis fa- 0i 0 altera regia Davidis, altera facerdo- a, & nullo loco h3l »enda. talis Aaroms 25. Nonm pofui.) Virmum, ftabile, Qþ 'F) Er populum meum d)ff:mfrunï ) Qui & perpetuum feci. T füG hoc dicunt, putantes jam non effe Q0. Comver[fonem: eürum, ) Capcwx- W [ fic ii Reges, & Pontifices ex duabus tatem éorum , ut fupra n. 7. illis tmmh:& r gef' Rl 82 o PROA'PH.-ET-'. jEREMIgæi C-A PAIT- XXXIV. d .Prädirit Dominus , f2 1raditurum regem Sedeciam in manus re- Ji gis Babylonis una cum Sferujalem , . quam igni [uccendet , eo Qu quod paétum, quod coram Domino. pepigerant de dimittendis bis fal Habreis fibi in fervitutem fubjecerant , liberis , uos ex non. feruaveritt. qu Y^ Erbum , quod fa&tum eft ad Jeremiam a Domino, quan- qu do Nabuchódonofor rex Babylonis , & omnis exerci- lüs tus ejus. univerfaque regna terr&, qua& erant fub poteftate fnu manus ejus, & omnes populi bellabant contra Jerufalem , & dor contra omnes urbes ejus, dicens: a. Haec dicit Dominus Deus Ifrael, vade , & loquere ad af Sedeciam regem Juda, & dices ad eum: Hzec dicit Dominus: f Ecce ego tradam civitatem hanc in manus regis .Babqunis, & fuccendet eam igne. 3. Et tu non effug ies de manu ejus, fed comprehenfione ca- dic Iq pieris, & in manu ejus traderis, & oculi tui oculos regis Ba- bylonis videbunt, & os ejus cum ore tuo loquetur, & Baby- Cum lonem introibis. W. 4. Attamen au di verbum Domini, S.e.dä.cïa rex Juda: Hzec L dicit Dominus ad te: Non morieris in gladio. que s. Sed in pace morieris, & fecundum combulftiones pa- thi TUn trum tuorum regum priorum , qui fuerunt ante te, fic com- burent te: & Vae , Domine, plangent te: quia verbum ego N &f ; locutus fum, dicitDominus. 6. Et locutus eft Jeremias proph eta ad Sedeciam regem Ju- idz T0 da univerfa verba hzec in Terufalem. 4. Et exercitus regis Babylonis pugnabat contra Jerufalem , aLa- & contra omnes civitates Juda,' quze reliquae erant contr chis , V Tni Vertunt: ,combärekt zil£ , Ícilicet aroQ genä ? 3- YOmprehenftone capieris. ) Certo, mata , & odores incendent in fu- ac fine dubio capieris. nere tuO. Vide, que de hoc ritu l €Qen S. Ip pace.) INon violenta , fed na- Tutte turali morte. dixi in. Oeconomicis Lib.— F. capit. ( D Secundum . combuffiones , &/c. ) - Sic 30. nutn. 2. RVer; V& Domine , plangent te, 6&c.) Vide müub gentiles cadavera fuorum combure- bant, Concedet hoc Rex Babylo- di&ta cap 22. num. 1. Qtà « m nis, quod Joakimo non conti ge rat, 7. Lachis. ) Vide ] ofue Io. 3[ & Riece li H ebr. 2. Paralipomen. II. g. th&n fupra cap. 22. I9- Aliqui ex i. C APUT XXXIV. 383 chis, & contra Azeclhia: hze enim fü pererant de civitatibus f Juda, urbes munitze. , ü 8. Verbum, quod fattum eff a 'eï. Teremianm aDo/ihino, pott- 5 D quam percuffit rex Sedeci as foedus eum omni populo in ]eru- U * falem , przedicans : 9. Ut dimitteret unuf C ] uifque fervum fuum , & unufquif- que anciliam fuam , Hebrcum, & Hebraeam liberos: & ne- quan 'quaquam dorminarentur eis, id eft, in Judao, & fratre fuo. a 10. Audierunt ergo omnes principes, & univerfus popu- eate lus, qui inierant pactum, ut dimitteret unufquisque fervum M fuum , & unufquifque ancillam fuam liberos, & ultra non dominarentur eis: audierunt igitur, & dimiferunt. re 20 11. Et converfi funt deinceps, & retraxerunt fervos, & J Tnus. ancilas fuas, quos dimifer * an*t'liberos, & fubjuzaverunt in iis & famulos, & famulas. » 12. Et fatctum eft verbu * m Domini ad Jeremiam a Domino; je « dicens: i ba r3. H&ec dicit Domínus DeéusIfrael : Ego percuffi feedus Dày cum patribus veftris, in die, qua eduxi eos de terra JEgy- *- pti, de domo fervitutis) dicens: ; Hæc 14. * Cum completi fuerint feptem anní, dimittat unufquif- Exod. que fratrem fuum Hebreeum , qui venditus eft ei, & ferviet 2I- ? L s pà tibifex annis, & dimittes eum a te liberum, & non audie- 11(5'120 : com runt patres veftri me, nec inclinaverunt aurem fuam. m ep 15. Et converfi eftis vos hodie, & feciftis, quod re&tum eft in óculis meis, ut preedicaretis libertatem , unu(quifque :m ](I ad amicum fuum, & iniftis pa£tum in confpettu meo, in do- mo, i.n qua invocatum eft nomen meuzn fuger eam. fa[eftl » 16. Et qu Pradicans ChIS ) 8 Pen;ujit — ;ce-dzo;'.v) Vel pro- tiáns. i ) Voce pfæCönis denune mittens generatim , quod divinam le- gem ellet fervaturus, vel peculiariter Hebüraum, . Heirsam. ) Quia jct O legem de. fervo feptimo anno mana- de alis Dei t m p prgaceptum: non intel- mittendo, juxta legem Exod. 2r. 2. 'Iiïgebatxrr.. & Deuteronom. 15. 12. quam abro- 1I-. Converff ? funt. )1. Ab inftituto , caplb caverat ayaritia. Percuffit. autem & tcdere diícetierunt volantate mu- fodus de hoc przcepto fervando, tata. * . Reraxer Fc) Yii quia magis ad urgentem eo tempore unt. ) In fel'ïv itutem. E neceffitatem — pertinebat , ut fcilicet IS. Comverf effis vos. ) . Cum con- ( j* placamsiDeu*sf' eos in fervitutem non verft effetis; cum a peccato patrum 4ZIe; veftrorum difceífiítetis. 384 PROPHE T.V,,H]E R EM E. 16. Et teverfi eftis, & commaculaítis nomen meum, & re- In duxiftis unufquifque fervum fuum, & unufquifque anciliam fuam, quos dimiferatis ; ut effent liberi, & fucze poteftatis Pif ; fol & (ubjugaftis eos, ut fint vobis fervi, & ancillze. 17. Propterea haec dicit Demiuus: Vos non audiftis me , ut praedicaretis liber tatem unufquifque fratri fuo, & unuf- E, libertatem , ait Do- que aámico fuo: ecce ego praedico vcbis u minus, ad gladium, ad peftein , & ad.famem, & dabo vos in commotionem cunétis regnis terrae. /18. Etdabo viros, qui praevaricantur foedus meum, & non obfervaverunt verba foederis , quibus affenfi funt 1n conípe- ?Gen. &u meo, vitulum quem conciderunt in duas partes, * & tran« 15.10. fierunt inter divifiones ejus. L t 19. Principes Juda, & princi peä Terufalem eunuchi , & fa- TO cerdotes, & omnis populus terrae, qui tran fieruut iknvter* di- vifiones vituli: X um Afuorum ,&in ma- & 20. Et dabo éos in manus inimicor nus quaerentium animam eorum, & erit morticinum eorum Re in efcam volatilibus coeli, & beftiis t« rrae: dabo in ar. Et Sedeciam regem Juda , & principes ejus, manus inimicorum fuorum :* & in manus quaerentium animas qu lonis, qui recef- Tün eorum, & .in manus exercituum regis Baby k ferun.þ a vobis. 55, E.cce dæx tur l'zd -nicum.) Proximum fuum fervum 2 -camimatimem.) Hebr. & LXX. Hebrzum, vel ancillam. im difperfionem , ut vagi , inftabiles , f timidi, & trepidi, vagemini , & toto In domo, 6c.) Intemplo , quod eft fo li domus mea, & romine meo appella- orbe fpargamini. Quo tur templum Domini. IQ. Pitulum, Be.) VOXL v lum ne&enda eft cum particula illa, zos in ] 16. Cumnmacnlaffis nomem. meum.) Pa Dedecore affeciftis , violantes pa&um, obfervaverunt ,. ut fenfus fit, non d quod interpofito meo nomine jureju- fervaverunt pactum, quod cofo vi- rando firmaveratis. ^ tulo, & divifo, &c. finxerunt. De 17. Pradicareris libertatem.) Ut vo- ritu hoc tranfeundi per diviftones vizu- caretis eos ad libertatem. L . has li, vide dicta Cen. 15. n. 9. & to. QO. Quarentiwm anim.m eorum. ) p bent: w£ vocarer dimiffronemm unmquj&- Qu qu e ad proximum funm. Poftulantium , & quærencü'zm ad Predjco vobis libertatem. ) Manu- neceim. qu mittam vos, ut non fitis amplius Morticinum.) Cadaver eorum jace- (p*x lr fervi mei, neque vos defendam , fed bit infepultum. permittam in gladium , peftem , & 2I. Qwi reccfferunt a wobi.) Ad dat tempus: poftea reverfuri. Hozc dicit, w ul fnmem incidere, CAPUT XXXIV. & XXXV. 385 V 22. Ecce .ego praecipio , dicit Dommus- & reducam eos iLiam in civitatem hanc , & prsliabuntur adverfus eam , & ca- itis, pient eam , & incendent igne: & civitates Juda dabo in fohtudmem €o quod non fit habitator. ne. $ CAPUT. XAXXV, jnut . Do- Exemplo obedientie. Rechabitarum, pracepta patris fui. licet dum 0511l Jervantium , expoflulat. Dominus de. pertinazi . Stud.gorum. inobe- dientia adver[us ipfius pracepta: quapropter: hi prauuntiat Z : o Dominus mala, illis autem boua. Qipe 7Erbum, quod fattum eft ad Jeremiam a Domino in tfafle diebus Joakim filii Jofize regis Juda , dicens: 2. Vade ad domum Rechabitarum: & loquere eis, & in- &f troduces eos in domum Domini ; in unam exedram thefau- et dl 1orum, & dabis eis bibere vinum. 3. Et affumpfi Jezoniam filium Jeremise fihum Habfaniz , n m & fratres ejus , & omnes filios e;us ,& univerfam domum orum Rechabitarum: :4. Etintroduxi eos in domum Domml ad gazophylacxum 50 If 1O0- r2 quia, cum Chdldæl Jerufalem obfede— pulares fuós in fervitutem retraxe- runt, audientes Pharaonem /EÉgypti rant, LÀ ree Regem advenire, ut opem ferret Ju- o. Rechalitarum. ) Wide, qux dixi dais, obfidionem folverunt, ut dici- Judicum-c. 1. n. 16. erant autem Re- bv tur infra capite 37. 4. poftea autem chabitx filii, aut pofteri Jonadab fa- — redeuntes urbem & Sedeciam ceperunt. miliaris Regis Jehu 4. Reg. IO.'15. D 22. .Pracipio,) Chaldzis, ut ad ob- Jonadab autem filius. tuerat Rechab, ltïblleb ! fidionem redeant, Dicitur Deus non ut eodem loco dicitur, & hoc cap. & 0 folum facere, fed etiam præc:pere id, —45. 6. Rechab aütem genus ducebat ex in bonum convertat. quod permittit fieri; ut fua providentia Sic dixit David Jethro focero Moyfis. Nominati funt d Rechabitz a Rechab, ui in ea fa- XA, ;W eum precepiffe Semei, ut fibi ma- milia clariffimus fuit T. aral. 2. 55. f0 lediceret, 2. Reg. 16. 10- (dn unam exedram.) Cubicula hzc I nmfü u Eo quod zon ft ) Ita ut non fit. erant, five celle zdificatz in appen- nl fe N diebus Joakim.) Supra monui dicibus temph ubi federe, & quie- ! non fervar in hoc volumine Ícere poterant Sacerdoces & Levitz. Jbi etiam. fuppellex , & opes templi &T prophetiarum ordinem temporis ; nam u äW) qu£ hic narrantur , prius acciderunt, recondebantur, unde n. 4. exedra vo- unn L dam que fugenor:bus capitibus tra- catur gazophylacium. dita . funt. ' Attexit autem hanc hi- Datis eis bibere vinum, $c.) Offexes ftoriam multo ante actam, ut often- illis vinum ut bibant. dat, quam graviter peccent, qui Dei 4- d gazopbylacium.) Quod fupra M juffa violant, vt illi fecerant, qui po- — num. 2. appellavit exedram. (dh Bidl. eum Cam. Menoch, 1. V. Ccc " PROPHET.JEREMIJE filiorum Hanan ,.filii' Jegedelize. hominis Dei , quod erat ju- xta gazophylacium principum , fuper thefaurum Maafize fi- r 4 lii Sellum, qui erat cuftos veftibuli. s. Et po . fui coram filiis domus Rechabitarum fcyphos ple- & calices: & dixi ad eos: Bibite vinum. ; ; Qqi nos vino, adaB 6. Qui refponderunt: Non bibemus vinum: q uia Jon er filius Rechab , pater nofter , praecepit nobis , dicens: Non bibetis vinum vos, & filii veftri, ufque in fempiternum: uí ^. Et domum non zdificabitis , & fementem non feretis , & vineas non plantabitis, nec habebitis: fed in tabernacu- W - fis habitabitis cun&tis diebus veftris, ut vivatis diebus multis qu fuper faciem terr&&, in qua vos peregrinamini. - 2 a is' no- $. Obedivimus ergo voci onadab filii Rechab, patr dh ftrij in omnibu . s, quae praecepit nobis , ita ut non bibere- àY us vinum cun &is diebus noftris nos, & mulieres noftrze, * ali filii, & filise noftrs&e: di Et non zedificaremus domos ad habitandum: & vineam, Tt & agrum, & fementem non habuimus : &cobedientes —fuim-us ; . 3o. Sed habitavimus in tabernaculis pat juxta omnia , quae praecepit nobis Jonadab pater nofter. tem aícendiffet Nabuchodonofor rex Babylonis 1r. Cum au Venite, & ingrediamur Jeru- adterram noftram , y,dlix:imuvs $ falem Cb Tui & vaforum vinariorum , fic Rabb fu Huminis Des.) Propheta. David. * Gazoplolacium prineipium.) Credicur VO ánter alia cubicula, feu gazophylacia 6. Qilizz 707144'45, Cfc) Horecium * obedientiz exemplum., Nam ona- fervarentur. unum fuiffe, in quo princþipum- dona dab ufque ad Joakim, quo tempore at hec fatía funt, trecenti circiter fu- Super 1274 efan "r um ) .Supra gazophy- jacium , aut cubiculum ; idem enim xerunt anni, quo tempore Rechabite "u 5nomen eft, quod nofter interpres nunc nunquam vinum deguftarunt- exedram, nunc gazophylacium , nunc . Ut vivatis diebus sziulris.) Vita loh- thefaurum varietatis caufa vertit. ga, felici, pacifica, & quieta. Cu/los vefibuli. ) ln Hebrzo eft: Im qua vos peregrinamini. ) 'Tum 1 nàbnh ^bU Seemer afaph , wOX D f*5 ^ , limen fïgnïfïcat, & omne vaío- quia Rechabitz , utpote pofteri Je- H thro érant peregrini in Ifrael : erant rum genus, hiüc duplex orta inter- enim Madianitz , non lfraelitz , tum pr etitio ; fiam ulgatus vult fuille quia terram fibi hofpitium, & exilium, cu ftodem veftibuli, five aditus tem- cclum vero patriam zftimabant. deri /oli, eum quo confentiunt LXX. qui "Wiio QuAarroyrég Ti ódow, que II. d £erram moffram.) In quape- habent : ediebant. JAli. vero volunt regrini habitabamus. Non enim ter- viam cuff iter fuiffe prfe&um fupelleilis cemplli , ram pqlïidebant. at C A PLU 'i'. XXXV. 357 t u falem , a facie exercitus Chaldeorum, & a facie exercifus Syride: & manfimus in Jerufalem. p , 123. Etfattum eft verbüm Domini ad Jeremiam, dicens: ; ple- 13. Hzec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: Vade,& dic viris Juda, & habitatoribus Jerufalem: Numquid non re- 0ab cipietis difciplinam,ut obediatis verbis meis, dicit Dominus? 14. Preevaluerunt fermones Jonadab filii Rechab ,' quos b'ïon precepit filiis fuis, ut non biberent vinum, & non biberunt 'etis , ufque ad diem hanc , quia obedierunt praecepto patris fui: nacd» ego autem locutus fum ad vos , de mane confurgens,i & lo- Qultis quens, & non obediftis mihi. 15. Mifique ad vos omnes fervos meos prophetas confurgens L L) ;; 0 diluculo, mittensque, & dicens: * Convertimintunu fquifque Supra- | bere- a via fua peffima, & bona facite ftudia veftra: & nolite fequi deos 18.11- Qh^5s ftrg, alienos, neque colatis eos: & habitabitis in terra, -quàm de- [:] di vobis, & patribus veftris: & non inglina&is aurem"veftram? neque audiftis me. * . 16. Firmaverunt1 gitur filii]önadab filii Rechab praeceptum im, patris fui j quod praeceperat À els; populus autem ille non o- bedivit mihi1. n;lonis 17. Idcirco hsaec dicit Dominus exercituum, Deus Iírael: Ecce ego adducam fuper Juda, & fuper omnes habitatores Je- Jett- (;em rufalem , univerfam afflictionem , quam locutus fum adver- — fum illos: eo quod locutus fum ad illos, & non agdierunf:: t fb vocavi illos, & non refponderunt mihi. r Tufl :8. Domui autem Rechabitarum dixit. Jeremias : Hsec di- ofà cit Dominus exercituum Deus Ifrael : Pro eo, quod obediftis temPOf ? przecepto Jonadab patris veftri, & cuftodiftis omnia mandatg jrer Dl ejus, & feciftis univerfa, quae praecepit vobis: L . 19. Pro- Ccc 2 fialote "a "De mane confurgens. ) Vide dicta Tim Diximus.) Cogitavimus, confilium inivimus. fupra cap. 26. num. 5. )&en ]e A facie exercitus. ) P ropter exercitum. 16. Firmaverunt. ) Firmicer, & ]; at conítanter obfervaverunt ; fubditus V tum 14. Prevaluerumt , &/c.) Plus pon- deris habuerunt verba Jonadab apud enim obfervans legem Patris, aut Prz- xf flios fuos, qüam precepta mea tam lati, fua obedientia robur addit legi. ani I8. Dixit feremist, ) 1n perfona fepe repetitz; & tanto ftudio com- T d mendata apud vos, AÁtqui ille homo Deif i tj te erat , ego Deus. * Hs 388 , PRO.P/H'ET',-]-ERE-MIAE $ LÀ Lj 19. Propterea hzec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael Non deficiet vir de ftirpe ] p fpet&tu meo'cun&tis diebus, onadab /Hli-i Rechab, ftans in con- Dx D qu CAPUT XXXVI. Sruflu Domini qmittit yte*remz'as ihblufas carcere per Barucb lilyrzt'm Tei für cotmninationum , quem legat coram. omni populo, ut refipifcant : porro rex Soakim ipfum igni confumit , jubens S'eremiam, & Ba- füs vucb comprebendi, qui ab[conditi erant : Sferemias autem juffu ( Domini jubet Darucb alium [cribere, & Sfoakim , ac femen Do e ejus una cum Jeru[alem pradicit perdendos. b 1.[? T fattum eft in anno quarto Joakim filii Jofïæ.regis' Juda foe , fa&tum eft verbum ho'c'.ad Jeremi-am a Domi- Itü no, diceüts: 2. Tolle volumen libri -., & fcribes in eo omnia Ver.ba,'quæ ! x don locutus fum tibi adverfum Ifrael, & Judam , & adverfum o- mnes gentes; a die, qua locutus fum, ad te , ex diebus It min jJofi& uique ad diem hanc: 3. Si forte audiente domo Juda univería mala, quae ego I omn Ccogito facere eis, revertatur unufquifque a via fua petfima: & propitius ero iniquitati, & peccato eorum. D 4. Vocavit ergo Jeremias Baruch filium Nerie : & fcri- pfit Baruch ex ore Jeremiee omnes fermones Domini, quos locutus eft ad eum in. volumine libri: *5 1 yottu I $. Et preecepit Jeremias Baruch: dicens: Ego cla 10) ; uqu fum, iliena nec valeo ingredi domum Domini. 60,' In' Stra( I 6rans im. confpetl meo, &rc.) Ypfa 9. Volumen. ) " Hebr. n'qpïg Meg;:/l; à] Rechabitarum pia vita, & obfervan- fienificat convolutionem,; olim enim tia, & quafi INazareatus vocatur hic liber inftar mappe geographice erat t ftado, five minifterium Domini. Sic quafi.una membrana ex varii; mem- Jue Religiofi dicuntur coram Deo ftare, branis confuta , qu& in cylindrum fini & illi fervire fuas Teges fervando. convolvebatur; hoc eft enim Hebrzis fra T fatlum,05c.) Poftquam fcilicet Megilla, & Latinis volumen. I.E Joakim re cum Nabuchodo- 4. Ex ert feremia.) Dictante Je- remia, pr æ;.'( nofor compofita, Babylone redierat, l; fed non ita fecure, uin adhuc Ju- 5« Ego clanfis fum.) Imearcere a Joa. ii D dzi metuerent Nabuchodonoforis re- kim, velut alii interpretantur, fen. ditum : quare ad eum avertendum in- fus eft: ego domi me contineo, ac el u Dosi duxerunt jejunium num. 6. delitefco metu ]ogkim . -neq,ue egredi U6$ a À CA Px U T. XXXVL 399 ftoe] : fcri- 6; Ingredere ergo tu , & lege de volumine, in qtio n . pfifti ex ore meo, verba Domini, audiente populo in domo Dormini, in die jejunii: infuper & audiente univ ; erfo Juda, qui veniunt de civitatibus fuis, leges eis : 7. Si-forte cadat oratio eorum in confpe&tu Domini ,& J U revertatur' unuíquifque a via fua peffima: quoniam magnus t ' furor , & indignatio eft 4 ; quam /]ocuwtu*s eft nginps adverf D -fus populum hunc. 8. Et fecit Baruch fili »us Neriae " füxta omnia, quse pree- Al ceperat ei Jeremias propheta * " | Domini, in domo Domini. ; legens ex volumine fermones : 9. Factum eft autem in annoó quinto Joakim fil * iiJofide re- tegis gis Juda, in menfe nono : praedicaverunt jejun ium in con- . fpettu Domini omni populo in Jerufalem, & univerfze mul- od titudini , quae confluxerat de civitatibus Juda, in Jerufalem. 1o. Legitque Bardch ex volumine;fermones Jeremiae in qua g 0 domo Domini, in gazophylacio Gamarize filii Saphan fcribae,. in veftibulo füperiori ;,1n introitu : febus portee novae, domus Dg*d mini, audiente omni Populo. iri. Cumque au diffet Michaeas filius Gäu;n Ws ? ep omnes fermones Domini ex libro: arise füii Sa.phanv Dima: ID l Ccck'?,u f Ed - ; qUOS . poffum fine periculo, INon erat au- Io. In*Gazc;lþ/yy./»zcio) Cubiculo, exe- tem par periculum in Baruch, qui dra, Vide fuperiori cap. n. 2. ,non erat auctor prophetiz , fed juftus j emoratur füffs Gamarit f/ii Sapl.mn. ) aliena tantum fcripta recitabat. alibi hic Saphan fcriba, nimirum 4. Reg. 6. l& die jéjumi.) Mrat jejunium* 22. 3. & 2. Paralipomenon 34. g. j In extraordinarium indictum ob caufam inter eos ,qui a Jofia miffi fuerant l 1 ad Holdam prophetidem videtur kff![llt; 5 emum 7. $i forte cadaz.) ld eft, Si forte etiam hic Saphan pater fuiffe Ahicam, convertantur ad Dominum, & ante qui Jeremiam eripuit de manu Sacer- g d ejus confpectum precantes procidant, dotum ,-ut vidimus fupra in fine ; me fimili phrafi ait capite 38. 26. Pre- capitis 26. fidrom fírav ego preces meas coram Rege. In veflibulo fuperiors. j Intel]igit Hebfæis 9- Pradicaverunt jejunium.) Publico porticum , qua ibatur ad atrium Le- d | preconio indixerunt. vitarum , quod erat vicinius ipfi tem- t Je Ip confhedu Domini.) ln templo, plo, & altius reliquo populi, & gen- ubi Dominus habitabat. Vel fenfus tium atrio , ubi portam novam ]oa- eft, ut omnes jejunarent in confpectu than estruxerat, Vide dicta fupra c. j j (EH' Domini, id eft orantes, & prociden- Y 10, « gö. fi. IO; tes ante eonfpectum Domini. EN Ts 399 PROPHE Y. JEREMIJE 12. Defcendit in domum regis ad gazophylacium fcribae: & ecce ibi omnes principes fedebant : Elifama Ícriba, & Da- &j Aajas filius Semejee, & Elnathan filius Achobor , & Gamarias il filius Saphan, & ^ cipes. Sedecias filius Hananise , & uqiver& prin- * afu inà 13. Etnuntiavit eis Michzeas omnia verba ) quae audivit le-r gente Baruch ex volumine in auribus populi. [ex 14 Miferunt itaque omnes principes ad Baruch , Judi fi- lium Nathanize filii Selemize, filii Chufi, dicentes: volumen *ex quo legifti audiente populo, fume in manu tua, & veni. 2/ 'Tulit ergo Baruch : filius Neriae Vblumen 7in manu fua, & ve- nit ad eos. [io ] n 1$. Et dixerunt ad eum: Sede, & le ; ge hac in auriEus no- firiss Etlegit Baruch in auribus eorum. Dor 16, lgitur cum audiffent omnia verba, obftupuerun : unuf- 0 quif C 1 poft ue ad proximum fuum , & dixerunt ad Barucþ: an- tiare debemus regi omnes fermones iftos. pher: 17. Et interrogaverunt eum , dicentes: Indica nobis, quo- 2 modo fcripfifti omnes fermones iflos ex ore ejus. ferm 18. Dixit autem eis Baruch : Ex ore fuo loquebatur quafi buff t lumine atramento. legens ad me omnes fermones iftos, & ego fcribebam in vo- ; 19 Qüs 19. Et dixerunt principes ad Baruch : V;ade, & abfconde- l60 re tu, & Jeremias, & nemo fciat, ubi fitis. la , 20. Et ingreffi funt ad regem in atrium: porro volumen commendaverunt in gazophylacio Elifamze fc Á ; ribæ? & nuntia- L verunt àudiente rege ómnes fermones. 22 2r. Mifitque rex Judi, ut fumeret volumen: qui tollens In a'g illud de gazophylacio Elifamze fcribze , legit audiente rege, Wi he ca regem. VU eni & univerfis principib.us, qï..li ftabant cir - Yüber .22. Rex i n ii lyl; querunt, an nuntiare debeant, fed 19. Gazophylacsum. ) Cubi.c:uluxn; cakf&w exedram, ut n. IO. affirmant , fi forte verbis Prophete fügt Scriba.) Secretarii, vel ut explicat perculfus fibi, & Reipublice con- Vatablus Cancellarii regii, fuleret. 2. Principes,) Miri primari i proceräs für ve] I8- x4ff legens.)Prompte, & expedi. Vel p*a] Judeorum. te dictabat, acfi legeret in libro-aliquo, 16. Obffupuerunt , &c. ) Obftupe- IQ. 4Lfeondere , &£fc.) Suadent hoc d'imll &l lbtum Ícentes mutuo fe refpiciebant. [.À proceres, quia non ignorabant impii fune th Nontiare debemu, R?gi, 6c) Non 9 Regis ingenigm. &üi( | COAIPOD T SXXXVI. 39* nbs: 22. Rex autem fedebat in domo hyemali in menfe nono J [.] b D« $ & pofita erat arula coram eo plena prunis. * Qrias , Cumque legiffet Jud 1tres pagellas, vel quatu or, feidit ilel p fcalpello fcribae, & projecit in ignem, qui erat fuper arulam, donec confumeretur omne volum enigni, qui.erat in arula. Vit le 24. Et non timuerunt , neque -fc,iderunt vefümenta fua, if rtex, & omnes fervi ejus, qui audierunt omnes fermones iftos. lumen 25. Verumtamen Elnathan, & Dalajas, & Gamarias, con- ' Vetil tradixerunt regi, ne combureret librum, & non audivit eos. &v 26. Et praecepit rex Jeremiel filio Amelech, & Sarajs fi- lio Ezriel, & Selemize filio Abdel, ut comprehenderentBa- ruch fcribam US 10 $ ,& Jeremiam prophetam: abícondit autem eos Dominus. DL tuni- 27. Et fattum eft verbum Domini ad Jeremiam þmphefam, poftquam combufferat rex volumen , & fermones : an , quos fc;'i- pferat Baruch ex ore Jeremiae, dicens: 28. Rurfum tolle volutmen aliud , & fcribe in eo omnes $qU fermones priores, qui erant in primo volumine, quod com- buffit Joakim rex Juda. r quaü n vo 29. Et ad Joakim regem Juda , dices: Hzec dicit Domi- nus: Tu combuffifti volumen illud, dicens: Quare fcripfifti od in eo annuntians: Feftinus veniet rex Babylonis, & vaítabit umentum? terram hanc, & ceffare faciet ex ea hominem, & j olumen * 3e Pro- um nüntit- 22. Sedebaz.) Id eft, Habitabat. num. 27. & 29. furore nimirum cþr- reptus. , J In domo byemal. ) In domo;, in toLenS qua per hyemem habitare folebat: Scalpelle f ls ) Id eft, Cultello o 1806 erat enim menfis nonus, id eft, No- pennario. vember. 24.' Non timuer umt , U5 c.) vTimorem, & horrorem non oftenderunt fcin- ^2 Reï Arula .... plena prunis.) Foculus, vel receptaculum prunarum, quo fe dendo veftimenta fua, ficut Judai in calefaceret, &LXX.a rebus triftibus facere folebant, bean f ppellant s'o- xéoay 26. AMhiend;t 4);19:7: eos Domgnu. sveos eodem fenfu. 23. Trespagellas.) Paginz vocar- Jam fe ipfi abfconderant , fed fecit figg 0 tur velipfe membranz fimul confutz, Domiius, ne.a quzrentibus inve- vel paragrapht, « capita, in- qus niri. poffent. & p diftin&ctus erat liber. iqui Aliqui purant 29. Feffinus vente? Reéx B'[;äy!onk.)/ p* librum itz compa&um fuiffe , ut Q uia intra quinque annos fub finem ladenf lo nunc t. fcilicet arini decimi Joakim Regis fu- bayt lmpll turus erat Regis adventus, &cidir ilod.) Ypfe Rex , ut patet ex N 392. x PRQPHET.EEREMiE 0. Propterea hac dicit Deminus contra foakim regem H Juda: .Non erit ex eo, qui fedeat fuper folium David: & ca- « vdaver ej us p?ojicietur ad zeftum per diem, & ad/ gelq per no- F d em. e 31. Et vifitabo contra e.üm«., & contra"fe&l'en ejtis, & con- lj tra fervos ejus, iniquitates fuas, & adducamfíuper eos, & fu- b per habitatores Jerufalem ,. & fuper viros Juda in U. omne ib malum , quod locutus fum ad eos, & non audierunt. 32. Jeremias autem tulit volumen aliud, & dedit illud Ba- ruch filio Nerize fcribae: qui fcripfit in eo ex ore Teremize o- mnes fermoneslibri, quem combufferat Joskim rex Juda igne: l H & infuper addit À i funt fermones multo | Pluffs ; quam antea fuerant.. f'dïï CAPUT XXXVIL &c Sedecias J'ecbonie [uccedens , petit pro [e orare S'eremiam , qui relicia a Cbaldeis Sferu[alem. propter. adventum exercitus Pba- G raonis, propbetat Cbaldaos reditures, & Ferufalem exufturos: Don ipfe quoque SFeremias urbem egrediens ,- cafus in carcerem detru- qu ditur ; unde a Sedecia eductus , Jervatur in ve[Tibulo carce- — vuln .fis, afignata ipfi in dies torta panis. üv 1. [; T regnavit rex Sedecias filius Jofiae pro Jechonia filio 1f oakim, quem conftituit re ; gem Nabuchodonofor fe'x lem Babylonis in terra Tuda: u 2. Et non obedivit ipfe, & fervi ejus, & populus terree, lts phetae, D verbis Domini, quze locutus eft in Va ia Jeremis pro vasdst Ceffare f'aeset.) Occidet, ;rel aufe- 32 Sermeones multo plures.) Quuos ret homines, & jumerita. etiam acerbiores fuiife, eft probabile. f05 ( 0. .Nan erit .ex eo, qui fedear.) Etü . " T régnavit, 6c.) Mec prophe- enim Joakim , qui & Jechonias, filius tia contigit fub Sedecia, fub Xüis .ejus tres menfes poft patrem regna- u rit, id tamen tempus propter brevi- inde accidit diu tempus obfidionis Jerufalem, ac pro- pott iljam capitis pra- 0. tatem pro nihilo computatur. cedentis, Et cadaver ejts , 65c. ) Hac eft fe- Pro fechozia.) Qui, *ilt; fupra dictum Xütn pultura afini c. 22. n. 19. ab ipfo pre- eft, tribus tantum menfibus regnavit, d Jc nuntiata. U Vi numerart, ideoque .non folet inter Reges Juda 31. Vifftabo.) Puniam. Vide hiftoriam 4. . Reg Cenïm Et nom audierunt.) Quia non audie- 24- 17. li runt Prophetas , & nominatim Jere- 2 tie ] miam. miam. In manu Terenua. ). Per Jere- li - CAPU T XXXVIKk. 393 3. Et mifit rex Sedecias Tuchal filium Selemize ; & Sopho- 'erem X &a niam filium Maafize facerdotem .ad Teren j ia m cens i Ora pro nobis Dominum Deum noftrum. m prophetam di-*: W no- 4 Jeremias autem libere ambulabat in medio populi: non Y Cor: enim miferant eum in cuflodiam carceris. Igitur exercitus &fo- Pharaonis egreffus eft de /Egyto ; & audientes Ch aldaeiy qui - Qttine obfidebant j[erufalem j hujui'cemodi nuntium , recefferunt ab Jerufalem. ud D»- 3. Etfa&tum eft verbumDominiad ïerehiiam prophetam,dicens: * migo- 6. Hzec dicit Dominus Deus Ifrael: Sic dicetis regi.Juda, qui mifit vos ad me interrogandum : Ecce exercitus Pharao- agne nis , € ] n * jul egreffus eft vobis,fi;; auxi lium, revertetur in terram fuam in ZEgyptum : 7. Et redient Chaldeei, & bellabunt coníza civitatem hanc, N & capient eam , & fuccendent eam igni. i, Qu . 8. Hec dicit Dominus: nolite decipere animas veftras , di- centes: Euntes abibunt us Pho- ,& recedäpt a nobis Chaldaei: quia 5 non abibunt, (furit: 9. Sed & fi percuiferitis omnem exercitum Chaldeeorum n ddr- ul preeliantur adverfum vos, & dereli&ti fuerint ex eis aliqui W ( vulnerati: finguli de tentorio . civitatem hanc igni. fuo confurgent , & in-cendent. 10. Ergo cum receffiffet exercitus Cl ialdeeorum ab Jeruía- nia fili lem propter exercitum Pharaonis. : ofor 1ek 1:. Egreüius eft Jeremias de Jerufalem , ut iret in terram Benjamin, & divideret ibi poffeffionem in confpe&tu civium. c tetti Cu- Am.v Cïunqüe Perveni—üïerad portam Benjamin , erat ibi COPhetæ' ftos 3. / 4- Libere ambnulala:.) Li[A)—er . 'er'at 3 que ilh hereditate, aut alio jure ob- [ A non detinebatur carcere. venerat, quain divideret cum ífratri- : obl -Q.. Dectpere antzmas "ucfr:uï) Nolite bus, aut propinquis füis, vel fepara- [at rophe vobis falfo perfuadere. ret ab agris vicinorum , limitaneos ede 15'7 üh Euautes ab;bunt.) Omnino abibunt, laptdes ftatuendo., Non'poteft hic n0n reverfuri. " x pm locus intelligi de agro empto ab Ha- | capiiis p 9- A'lz'c]zzi vulntrati, 6 c.) Adeo fi- namec] patruele fao, cap. 32.9. quia xum eft, & certum Dei decretum ager ille poftea emptus eft, nimirum dium de Jerufalem éxcidio , ut per hos pau- annO IO. Sedeciz; i nfwtv cos vulneratos , & imbelles eam in- y5 12 cenfurus fit, & vaítaturus. I2. Jerza. ) MHic erat ;ulïplohs,' id fe (rCo ]ud?l eft, filius filii Hananiz (ut liic dicitur) M lI. Drvuideret i&j poffe/Fonem.) F or- cui mosztem intentavit Jeremias Cap. at 4 tafle loquitur de poiieilione aliqua, - " J fs Iefe PT ZA cuin £. Menaclg/. Ta;yz. F. 9 25. 16. ideoque nepos. ejus Jeriæ? 394 PROPHET. JEREMIJ£ Ílos ports&e per vices, nomine Jerias, filius Se]emlæ filii Ha- veí nania,& apprehendit Jeremlam prophetam, dicens: Ad Chal- da&eos profugls L pto 13. Et refpondlt Jeremias: Falfüm eft, non fügio ad Lhïll- ft, deeos. Et non audivit eum: fed comprehendlt Jerias Jere- miam, & adduxit eum ad principes. E Quam ob rem irati principes cóntra ïeremmm Cæme J eum miferunt in carcerem . qui erat in doómo Jenathan fcri- j bze: Ipfe enim praepofitus erat fuper.carcerem. æl 1j 1$. Itaque mgxefï'us eft Jeremias in domum laci, & in er- M gaftulum, & feditibi Jeremias diebus multis. 16. Mlttens autem Sedecias rex tulit eum, & mterrogæwt eum in domo fua abícondite , & dixit : Putafne eft fermo a Domino? Et dixitJeremias: Eft. Et ait: in manus regis Ba- bvlonis traderis. J 17. Et dixitJeremias ad regem Sedec;am QUId peccavi ti- Chiz bi, & fervis tuis, & populo tuo 5 quia m1f1fh me in domum puu carceris ? 18. Ubi funt prophetæ veftri, qui prophetabant VOblS & hac dicebant: Non veniet rex Babylonis fuPer vos, & fuper ter- Beri ram hanc ? 19. Nunc ergo audi, obfecro, domine mi rex , valeat de- fham precatio mea in confpe&tu tuo, & ne me remntas in domum I onathan fcmbæ ne moriar 1b1. 10j 20- Præ- - um ut mortem avi vindicaret , ]eremlæ dixifti ? vel fenfus eft : Habesne ahquld pui. infenfus eum capit.- novi, quod tibi Dominus dixezit ? ln« 14« Cefum. ) - Velq )ugnu, vel ut Ef&.) Sicilicet, quod fequitur, ;5 M fentiunt Rabanus, S. 'lhomas, & manus Regis Babylonis traderis, &c. .Me] Wce Lyranu» .H ac'ellis. Seriba. ) Vi ide faperiori cap. n. m fenfus eft: fermo, quem hactenus prx- I dixi, a Domino erat, ut etiam quz . Dp domum lact.) Ín carcerem te- nunc addo, fcilicet futurum üt tra- nebrlcofum, fectidum, cenofum, fimi- daris in. manus Repis Babyloms. lem lacui, foveg , aut fepulchro. In, Ergafhulum., ) - Ergaftulum proprie 18. Ubj [um?, €c. ) Quafi dicat : bici atis ex eventu mtellm*ere poteftis ve- effet eft officina, ubi fervi compediti opus ftros Prophecas eíte mentlros ; predixe- faciebant, inde accipitur pro carce- rant enim Renem Babylonis non elfe Es re , & cuftodia. um Sediz. ) Habitavit, fícfup. c.22 venturum, quem videtis jam veniffe, 16. Purasme eft fermo & Damma $: IQ. Faleast deprecatio mea ) [ine te L"l Vl Mag ! Revelavitne tibi Dorninus vere, quod a me exorari., acquiefce precibus U. «ontra hanc civitatem hattenus pra- me lg, *i CAPUT XXXVIL & XXXVIIL, * 395 ]i H 20. Preecepit ergo rex Sedecias, ut traderetur Teremias in " h A veftibulo carceris, & daretur ei torta panis quot : lie4 exce- pto pulmento , donec confumerentur omnes panes de civita- hl te; & manfit Jeremias in veftibulo carceris. Jere OAPUT XXXVI.- lm Sferemias prz'nþiþz'lms a rege iraditus A, mittitur in lacum luto- af al Jum , unde juffü vegis per. ZAbdemelech eduBtus in veffibulum car- cetis , Juadet regi , ut egrediatur ad Cbaldaos , aloqui nec ipfe In (f £05 effugiet , & civitas ab eis igne [uccendetur : jubet qua . ogov t que rex S'eremie, ut boc collequiutm fervet ecretunm, : m d s52 d Udivit autem Saphatias filius Mathan, & Gede]iäs filius Phaffur , & Tuchal filius Selemiae , & Phaffur filius Mel- "Wi tl« chig? , fermones E , quos Jeremiasloquebatur ad omnem po- lo pulum, dicens: " . 2. Hec dicit Dominus: * Quieumque manferit in ci Vitatä Sup:.rz 21 9 bis, & hac, morietur gladio, & fame , & pefíte: qui autem profu- r t gerit ad Chaldzeos , vivet & erit anima ejus fofpes, & vivens. 5. Haec dicit Dominus: "Tradendo tradetur ciyitas haec in eat ( manu exercitus regis Babylonis, & capiet eam. » L] domurm . 4. Et dixerunt princi pes regi: Rogamns, ut occi datur ho- moifte: de induftria enim diffolvit manus virorum bellan. , r tium, qui remanferunt in civitate hac, & manus univerfi po- puli, loq uens ad eos juxta verba haec : fiquidem homo iftg j aliquid non.quaerit pacem populo huic, fed malum. yeit! g. Et dixit rex Sedecias: Ecce ipfe in manibus veftris eft t s n quam negare. o VE nec enim fas eft regem vobis quid 2 6. Tule- us prve xjm que 20. n veffibulo carc:r'iks.) Qui car- * R it anizza ejts. fofles.) pfe erit cer corhmodior erat , & falubrior. E ffl, u u - Torta pani:.) Panis rOtundUS, & or- fofpes, & a morte liberabitur, S'lonisl 4. Difolvit manus,) Diffolvit ani- bicularis, quz dicitur torta , quod mos, & vires civium, ut arma ab- :af] (HCZE , effet in orbem contorta. jiciant, eo quod prophetet Chaldzos ytultis Ye . Excepto pulmento.) Prater pulmen- lpræv alituros. S;PX gv dum, five obfonium, quod etiam illi INos warit pacem populo hmic. ) ig 20f die Non eít follicitus. de profpero ftatu u Vf"üïe' tari voluit. Manfrt geremia 5 in 'vefiäula carceris.) civitatis , fed potius hec verba in 1 f . vulgus jactans malum ejus quxrit. quug ad expugnationem urbis. 5. Nec enim fa efl , 6c.) Adulatio pWCW P d x D E »*. FROPHI ;T. fERE MIA ia - 6. Tulerunt ergo Jeremiam; & projecerunt eum in lacu t« Ts Melchie filii Amelech ; qui erat in veftibulo carceris ; & fubmiferunt Jereraiam. funibus in lacum ;; in quo non erat 1e i aqua, fed lutum , defcendit itaque Jeremias in coenum. *4. Audivit autem Abdemelech JEthiops vir eunuchus, qui eratin domo regis, q 2€ dod mififfent jeremiam in 1a'cun?)ïpor1:0 Bi: rex fedebat in porta Benjatmin. , - - QO & 48« Et egreffus eft Abdemelech de domo regis, ' lqgïifuä eft ad regem, dicens : j Á vt 9. Domine mi rex, male fecerunt viri ifti omnia quaecun- N que perpetrarunt contra Jeremiam prophetam mittentes eum anii inlacum , üt moriatur ibi fame, non funt enim panes ultra in-civitate. ? M Io. Preecepit ita (gue Yex Abdemelech JEthiopi, dicens: "Tol- ps le tecum hinc triginta viros [ (det , & leva Jeremiam prophetam de lacu, antequam moriatur. 1T. Affumptis ergo Abdemelec h fecüm vifïs, ingreffus eft de domum regis ,, quae erat fub cellario, & tulit inde veteres n pannos, & antiqua veftimenta, quae computruerant, & fub- I mifit ea.ad Jeremiam in lacum per funiculos. : ^ . .t2. Dixitque Abdemelech JEthiops ad Jeremi am: Poneve- Inr teres pannos, & heec fciffa , & putrida , fub cubito manuum tuarum , & fuper funes : fecit ergo Jeremias fic. l . I5 Et extraxerunt Jeremiam funibus, & eduxerun t ew.niï de &i lacu: manfit autem Jeremias in veftibulo carceris. m 144 bb p u eft 'Re.g'äs füorum Principum .opera facile iþbþi negligetur cura illius, cum - J* 4 indicentis. LXX. habent : or;. 8x fuerit ab 'oculis fubductus, in tanta Ti "jovaro BamiNéUg wpgog durSQ. - Qm4 annons caritate, prafertim cum pro. üum ceres 'ejus mortem .optent. "um mom poterat eis Rex vefiffere. 12 CCDHAEM. De- liO. 6, Dg?ï*ndit 15 Telle teewm: trigigta viros , ld mierfuseft: ufurpare poterat illud Da- Gc. )- Ad propulfandam vim proce- E vidicum, lefxus fum d liwmo pr- fundi., rum, fi opus fuerit. lario. ) [n ea Q1 Pfalm. 68. 2 AT. Que crat f& ce M Ü z. Busnchus ) Aulicus. Chald. wz parte domus , qux erat fub penu, li magnis, unde Principibus fe oppofuit, ubi fcruta erant, & panni ufu con- fuej fumpti ad tergenda vafa. & Jeremiam liberavie, Hinc merce- pon dem a Deo tulit, ut paulo poft au- 12. $b cubito manutim , 65c. ) Sub " dDié ditet a Jeremia fe'in clade urbis in- axillis , & cubito ; & circa funes, la H coliimem evafurüm cap. 39. 16. cum quibus debebat inniti, ne-ab eis le- deretur, nàm nudus, vel feminudus l ceteri aulici tunc faerint occifi, ut pa- &0 Q tet capite fequenti n. 6. in lacum fuerat. demitlus, Tue N g. Ut meriatay ii4) In lacu, nam I3. In veflibulo cqrcgri:.) In carcere, EU i - CAPUT Xxx;vm.— 397 AT. | '1'4..1Et mifit rex Sedecias, & tulit ad fe Teremiam prophe- 3)&. tam ad oftium tertium, quod erat in domo Domini , & dixit | Cfat rex ad Jeremiam: Int errogo ego te«;feïjmongln, ne aþfcondas a me aliquid. « » th mïas ad Sedecian& : Svi annuntiavero ti- Is. Dixit autem Tere porto bi: numquid non interficies me? & fi confilium dedero tibi, non me audies. JCutus 16. Turavit e: go rex Serdec*iaä]eremiæ clam, dicens : Vi- vit Dominus, qui fecit nobis animam hanc , fi occidero te; ecut & fi tradidero te in manus virorum iftorum , qui quserunt $ euim animam tuam. : ; Uitta : I7. Et dixit Jerem as ad Sedeciamz Hooc dicit Dümmns de xercituum , Deus IHírael: Si profe&us exieris ad principes re- . Tol- gis Babylonis, vivet anima tua , & civitas haec non fuccen- ; : detur.igni, & falvus eris tu & domus tua. ;am de 18. Si autem non exieris ad' principes regis Babylonis, tra- NS Eü detur civitas haec in manus Chaldeeorum, & fuccendgnt eam a eteres igni, & tu non effügies de manu eorum. * * i - I9. Et dixit rex Sedecias ad Jeremiam: Solicitus fum pro- pter Judaeos, qui trausfugerunt ad Chaldsos ne forte t*radftr gneveï in manus eorum , & illàidant mihi. - eremias: Non te-tfadent: Audi, quae- anuurm 20. Refpondit autem] 5 fo vocem Domini, quam ego loquor ad tej & bene tibi erit, eut de & vivet anima tua. Ddd 54 21. Quod j H qui erat in ve&ibulo; ut fupra ca 3t. 16. szi-fecit n'oäi.s; ABIULAMR /M'n'c.) / : j5 cuim 822 &-33 I. fuit autem ibi vinctus Qui nobis vitalem fpiritum dedit. manibus, & pcedibus ufque ad exci- 8i eccidero £e. ) Non te occidam, n um dium. Hifce enim capta jam urbe & fi fecero, hzc, & hec mala con- Cum pfO( eum exolvit Nabuzardan cap. 40. 4. gerat Deus in caput meum. - 14. 4d offizm teitinm.) Portamter- Virorum ifforum. ) Proceres in- jj u tiam templi, qus regie refpondebat , tellipit, quorum factione in làcum d Pïoce' fuerat demiffus. Perinde enim erat, intrabat. qua fcilicet Rex e recia in templutn y [ five Rex per fe ipfum occideret Jerez duterrogo ego te fermonem.) Quis miam, five per fuos, ) ens 17. .Ad Principes Regi; Babylozis. ) vt cont fuerit Regis fermo tacetur, fed ex re- fponftone Teremis patet fuifie hunc : Significatur hoc tempore abfuiffe Re- Oj capieturne Jerufalém , ( ego a gem ipfum, qui fortaffe Tyrum ex- li Chaldzis ? currerat, quam obfidebat , aut Ba- 4 Ti QLLA) as 0v JUIS. Numauid, &£c.) Id eft, profe- bylonem. Ils €&o occides me. lta conjiciebat - ex 5 9- Qn' transfugerunt ad Cbalddo;:) f mmud rebus antecedentibus, vide caput prx- Ex &edens. fione. privata aliqua in Rergem ofien- L Ü aycee 308 PROPHET, JER E.M—I;JE 21 Quod fi nolueris egredi, ifte eft fermo, quem often- dit mihi Dominus: » L Y ü , 22. Ece omnes mulieres, quse remanferu nt in dömo regis j Tuda, educentur ad principes regis Babylonis , & ipfze di- ilf cent: Seduxerunt te, & praevaluerunt adverfum te viri pa- cifici tui, demerferunt in'c Ü oeno , & in lubrico pedes tuos , & recefferunt a te. $ d 25. Et omnes uxores tuz , & filii tui educentur ad Chal- : daeos, & non effugies manus eorum , fed in manu regis Ba- bylonis capieris: & civitatem hanc comburet igne. . e llus fciat ver- 24. Dixit ergo Se decias ad Jeremiam: Nu bahsc, & non morieris.- 1 25- Si autem audierint pr incipes, quia"xlo,cdfus fum tedum, Qu & venerint ad te , & dixerint tibi: 1ndica nobis, quid locu- tus fis cum rege, ne celes nos Ine] , €& non te interficiemus, & - quid locutus eft tecum rex. - 26. Dices ad eos; Proftravi ego preces meas coram rege deï ne me reduci juberet in domum Jonathan, & ibi morerer. Sarf 27, Venerunt ergo omnes principes ad Jeremiam , & in; 165! terrogaverunt eum , & locutus eft eis Juxta omnia verba , 4. qua praeceperat ei re füerat auditum. X & ceiiïaVerunt. ab £0; nihil enim 28. Manfit vero Jeremiasin veftibulo carceris ufque ad diem ; quo capta eft Jerufalem, & fa&tum eft, ut caperetur Jerufalem. 16 lerty CAPUT du x f€P fii Y &tam * 92. Qtæ:-eM4n/2'rzgnt,£57€.) Sienificat mihi dix:fti, -2.1.—. Nullus /c:þ'ätfvelrb;t Zac. ) Quz Ne indices hzc in vul- & plerosque jam pefte vel fame periiffe, Inen seduxerunt se, & pravaluerunt, G c-) gus, ne populus perterreatur, quod ïet H Peituaferunt fibi.- 1 feceris , non occidam te..- W t2 i Viri pacifici ts , t$c,) Familiares, /.Q6. Proffraui ego precesmeas.) Sup- plex me ad Regis pedes abjeci. Eu & amici tui Pfeudoprophetz, & Prin- !ni eipes, qui illis credebant , & tibi pa- 27. Ceffaverunt «b eo. ) lnterro- Nl cem, & profpera pollicebantur, di- gan do. 33 ^^ centes : Pax, Dax, GPe. Hons pacis fu4, Nijbil enim futrat auditum.) De col. THET 32 quo [perafli, qui edebat panes tuos , loquio, & acis cum Rege circa ur- magaifieavit. fuper te fupplantationem, bis cladem. ' ]GC'I et 3 4 Pfalm. 40. 10. 29. U/aue ad diem, quo capta eff. ) f ts Demerferunt im cmeno.) Cum te in Ufque ad diem nonam men 1$ quarti, Mx QU ericulum conjecerint , deferent te, anni undecimi Regis Sedecie , ut di- TI, It ic Italice dicimus : 74 Zzfcsaranao neld citur cap. fequenti num. 2. fango, 9 nel pantqno. X] T À 2 * * LIC 2 r 2 NE 1 399 ften- CA PUE XXXPG Yeris Srerufalem a rege Babylonis capta ,' vex Sedecias fugiens capitur » (i una cum principibus , cujus. fülii iu conlpehu dpfius trucidan- riph zur cum nobilibus , ipfeque. exoculatur , ac vintius in Balylonem RO. ducitur : [uboerlo autem muro Jferujalem, &? palatio , aliisque domibus isne Juccenfis , pars vulgi trausfertur Chal. in, Babylonem , & pars J'erofo]yr * nis relinquitur , S'eremias "vero de ca s D - rc'm's | ve[fibulo liber educitur. LY Nno nono Sedecize regis Juda , menfe decimö,:venif 4Reg. I.A Nabuchodonofor rex Babyloni j S, & omnis exercitus * nf ,l ID &Uf ejus ad Jerufalem, & obfidebant eam. ] locü 2. Undecinio autem anno Sedecize ; enfe quarto , quinta ^" * us, & menfis, aperta eft civitas, * 3. Et ingreffi funt omnes pri nciþes regis Babylonis, & fe. ege derunt in porta media: Neregel, Serefer , Semegarnabu, erer. Sarfachim , Rabfares , Neregel, Serefer 5 Rebmag 5 & 'Qm'* ,&'m) nes reliqui principes regis Babylonis. rera j virl ] enim J« Cumqug vidiffet eos Sedecias rex Juda , & omnes bel- d diem ( aintfz men;/z'.f.) Lib. 4 Rengp 'quæftibne 5. in c ap. 25. 4. Regum, Q-Q Mu 25. n. 3. & cap. 52. Jeremie die quinta potiti finz Chaldzi exterio- $ ufalem- 1. 6. in omnibus linguis conftanter re müro, nona vero etiam interiore. legitur zozz men[i:, ut etiam apud Jo- peita eftf crvitas. ) Mebr. THpIA . UT fephum libro. Io. capite II. Immo dejecta fcilicet parte muri, ita ut per etiam in hoc cap. 59. in.Hebrao , rüpturam Chaldei in civitatem intra- 02 Greco , & Chaldzo habetur nona verint ,. (& reliquo exercitui portas & menfis, quomodo etiám le oit 1 heodo- aperuerint. C ID WJ ïäib*xis XVul- L I) qum retus, & eft in aliquibus od porta media. ) Qus eiam fe- gatz editiomis , ut etiam in Bibliis enmda dicitur, Sophonis cap. 1. n. Io. regiis, idque probant Emmanuel $a, eratque in muro j ezeta cingente teme» 4) 9t "ornielus a Caftro , Maldonatus , plüm a Septentrione. jeci- & Salianus anno mundi 3446. num. M Neregel, Serefer, ffc') Nomina q*üær Jotam 33. nec injuria, quia facilis eft lapfus hic recenfentur , vel funt propria, in notis numerabilibus, fimilibus, & ( vel fünt nomina officiorum, que Vul- ) Dech locus unus mendi potius damnandus atus inteipretatus non eft: eorum dj P eft, quam duo , prefertim cum ille h 1gnificationem videre potes apud Cor- nel. a Lapide, & apud Ariam Mon- [ t CF'.) unus ab aliis hnguis non fulciatur. tanum in inter Nifiquis malit eum T'orniello fufpica- pretatione vgcum He- j quwl ri, murum aperiri ceptum die quinta , braicarum. ( T nec plane apertum fuiffe, nifi die no- 4« Cumque vidiffer 040:, 5':) Nofn na. 'Aut potius , ut E onaco placuit 'jam ingrelfos, fefl jam jam ingref- N 3 LU 400 PROP HEr JEREMIJE be]lätores 3 fugermit,' & egreffi füunt no&te de civitate gär & (f2 viam hortiregis, & per portam, quae erat inte E ) x r duos IDUrOS, & egreffi funt ad viam deferti. L! tus Ch äldääorum, ! & coi$- da $. Perfecutus eft avtem eocs exerci prehenderunt Sedeciam in campo folitudinis Jerichontinze, & DOI captum adduxerunt ad Nabuchodonofor regem Babylonis in Reblatha, quee eft in terra Emath, & locutus ad eum judicia. "n 6.. Et occidit rex Babylonis filios Sedecioe in Reblatha, in &e oculis ejus, & omnes nobiles Juda occidit rex Babylonis. Il 7. Oculos quoque Sedecieeruit , & vinxit eum compedi- fis 1j bus, ut duceretur in Babylonem. 1j '$. Domum quoqueregis,& domum vu lgi fþä*cenderunt Chal- Ia t if deiigne, & murum ]erufalem fübverterunt. 3 9. Et reliquias populi, qui remanferant in civitate, & per- jini fugas , qui transfugerant ad eum, & fuperfluos vulgi, qui re- Tan 1 t lonem. ferant , tranítulit Nabuza/rdan magifter militum in Baby- ^ 1o. Et de p lebe pauperum , qui nihil penitus habebänt, di. miüt Nabuzardan m p [e m Cs.?.) Al er militum in-terra Juda, : & .dedit eis vineàs, & cifternas in die illa. Y LE .Ir. Preceperat aütem Nabuchodonofor rex Ba Y byloniä xde Jeremia Nabszardan magiftro militum , dicens : quand 12. Tolle illum, & pone fuper eum oculos tuos, gihilque glabaï ei mali facias: fed , ut voluerit, fic facias ei. 11 & —Nabüfez- -13. Mifit ergo Nabuzardan princeps militiae, 0m; ban, & Rabfares, & Neregel, & Serefer, & Rebmag, & om- : * nes optimates regis Babylonis, Tits eris, ]u E Miferunt , & tuleyunt']eremia;n de veftibulo carc . C9Pf7m 1 . » & trar Wi H i i Qe furos inþm;bem $,2 MO pä,tet ex 4. Re- qui ex cifternis irrigari poterant. Ka gum 25. 4. Hebr. LXX. & ali/. Has enim Judzi l[(l Per viam horti, £5c.) Vide dicta 4. effodiebant, ut in iis aquam, cujus 'fP 30 Reg. 25. ubi hoc explicavimus , ut inopia laborabant , colligerent. diO! «tiam proxime fequentia. I2.Poze feper eum oculos 1:40s.) Nmice In ,udd viam deferst.) Gxgci retinue- eum tracta , profpice illi, & cave, Teïni?h« U a runt vocem Hebrzam: 690v A'eajsé. ne quid ei mali contingat. Ita Rex JUS n Ea eft via verfus, Hierichuntem , ut &0 re jubet , edoctis à perfugis Jeremiam ee0t fequentia. oftendunt. . femper Regi Sedecim , & popnlaribus Sff( 0ze Q9« Superfios "vulgt.) Inüþilem, & fuis auctorem fuiffe, 1 : 3 D imbellem multitudinem. bem dederent. it .Chaldæig ür- Ml jf £ P lg . . 10 Gifernas.) . Agros , aut hortos, 14. qua/ig.) E;-at hic vir prima- ib t D! 40l CAPU T-XXXIX. & XL. & pe & tradiderunt eum Godolice filio Ahicam filii Saphan; ut in- s traret in domum , & habitaret in populo. : D P 1IS. Ad Jeremiam autem factus fuerat fe rmo Domim' ,cum ; coit- claufus effet in veftibulo carceris, dicens: ne, & 16. Vade, & dic Abdemelech Zthiopi, dicens: Hsec dicit jnis n Dominus exercituum, Deus l(rael: Ecce ego inducam fermo- ndlecia nes meos fuper civitatem hanc in malum, & non.in bonum, i, 1 & erunt in confpeCtu tuo in die illa. j M n .17. Et liberabo tein die illa , ait Dominus: & non ; trade- »mpedi* ris in manus virorum, quos tu formidas. 18. Sederuens liberabote, & gladio non ca des: fed erit tibi ani- x Cha- ma tua in falutem, quia in me habuifti fiduciam, ai; Dominu-s. CAPU-T XL. &pt ] | eremie permillitur* libere babitare ubicumque *ooluerit , qui ïm tt ; jay una cum difperfis T'udeis «enit ad Godoliam prafettum reliquiis Studeorum: qui Godolias audire noluit Sfobanan monentem ip- al d Jum de lfinabel intentantem ei mortem. i dedi 1. Q'Ermo, qui fa&us eft ad Jeremiam a Domino, pofcquarh dimiffus eft a Nabuzardan magiítro militia. de Rama, )'lonïS d quando tulit eum vin&tum catenis in medio omnium, qui mi- grabant de Jerufalem, & Juda, & ducebantur in Babylonem. nihi que 2. 'T'ollens ergo princeps militize Jeremiam , dixit ad eum: ftum, N abu 0 f Dominus Deus tuus locutus e/ffm'alüm hoc fuperlocumi ETEX pE T Lidæos "ante rius Judeus, qui ad' Cha M c evenient, & tu oculis tuis - captam vrbem juxta monita Jeremiz videbis. transfugerat: quare ab eis Judxz pre- I9. Erit tjbi anima tua i falutem.) Salva erit anima tua, id eft vita tua. pofitus fuit: fed mox a Judzis zmu- * I' m If lis occifus eft. - 'Ermo , qui factus eff , 6c.) Sermo yc Ut isfoaret iB domum , ($ babitaret hic eft prophetia, quam habet p i5 popa'0.) Ut libere verfaretur in me- cap. 42. num. 7. qua admonet Domi- $ enim qgatthy ) dio populi, & domo fua. nus per feremiam reliquias Judzorum, I6. zbdemtlech.) Qui liberavit Je- ne fugiant in JEgyptum, fed ante- d gele p 7! Amlce remiam e lacu cap. 38. num. I2. cu- quam vaticinia ipfa narrare incipiat , ca&eï jus miferäc;ordiæ hic mercedem 'ab interponit hiftoriam liberationis fue, ] — p eo recepit. Godolie ]udez pretfecti, deinde ejus- Serzoces meos. ) Oracula mea de dem occifi, hoc capite, & fequenti. mW excidio Jerufalem. De Rama,) Quod breviter dicitur yopu Chi d W Ersnt 'l.l? con[peilu tuo. ) 'T'e infpe- cap. pr&cedenti num. I4. id ipfum- ce B. euez Com. Me;.z—a?:þ.» T. le Jt I s — PROPHET JEREMIA- 4. Et adduxit, &fecit Dominus ficut locutus eft, quia pec- & caftis Domino, & non audiftis vocem ejus, & fa&us eft vo- dhaniz bis fe:mo hic.- X Thane .4. Nune ergo ecce folvi te hodie de catez-;is,v'qüæ funt in 2004 manibus tuis:; fi placet tibi, ut venias mecum in Pabylonem, veni, & ponam oculos meos fuper te: fi autcm difplicet tibi & con £0 V venire mecum in Babylonem , refide : ecce omnis terra in abx confpe&tu tuo eft : quod elegeris, & quo plaeuerit tibi, ut ld vadas, illuc perge. Cha $. Et mecum noliven ire; fed habita apud Codoliam filium dem ai Ahicam filii Saphan , quem praepoiuit rex Babylonis civitati- & frial bus Juda: habita ergo cum e€o in medio populi , vel quo- u cumque placuerit tibi ut vàdas, vade. Dedit quoque ei ma- Àmm glíler militiae cibaria, & munufcu!a, & .dimifit eum. QUbd4 6. Venit autem Jeremias ad Godoliam filium Ahicam in 11 pofut Mafphath , & hab k D fuerat in terra. itayit cum eo in mg,di.gofplpguli, qui fe;i,i«:ïtu-s « (is, à 7. Cumque audiffent omnes þrincipgg exercitus , qui dif- dolam perfi fuerant per regiones, ipfi, & (ocii eorum , quod pra- tafí f feciflet rex Babylonis Godoliam filium Achiam terre , & j quod commendaífet ei viros; & mulieres, & parvulos, & de Cits, lonem. pauperibus terre, clqi nqnxfuerant translati in Baby m j gi Ver l4 hic fufe, & enucleate defcribitur , Ormmis ferra im Qänþef;z;z t ef.) moni fcilicet. Jeremiam e carcere eductum In poteftate tua , optio tibi datur ex E nq cum aliis vinctis, vinctum etiam ipfum univerfa terra, ut eli 4 gas 5 quamcunæ diuctum fuiffe in Rama , ubi cogéban- que partem. volueris. M H tur in ugum cáptivi Judei Babylonem ^5. Et mecum mols "veni re.) Hoc dïa PUerrM. W . »lucendi. ]bi juffu Nabuzardan fo- cit Princeps militie, quia ex geftu, O lutam , & Jerufalem remiifum fuiffe , & vulu ]eremie co noverat eunm EUY f& commendatum Godoliz. non libenter icurum in B abylonem. finio: Habita apud Godoliam.) e quo di« monte Tulit ewz,) Sibi adhuc ignotum ; u ád nam fimul atque didicit eum effe Je- Gum fupra cap. fuperiore n. I4, remiam , liberum dimifit, & ei bene Cibaria,t6$€.) Hebr. Víaticum, ad akum äïwl fecit ex. precepto Regis , capite fu- tedeundum Jefufalem, C]» N j periori num. I2. m 3 Fatlus eff vobis fermo bic.) Eve- n Princiþgx .exercittg:..) Quï fugiäntc Ict t nit vobis malum, quod Deus per te Sedecia huc illuc fugerant, & evafe- Jüdai rant; vel qui principes conftituti fue- D ; locutus eft; verbum Dei in vobis impletum eft. rant a populi reliquiis, qus cladi fu- Ut Is Ponam eculos gieos [uper £e.) Vide pertuerant. HeQue .gli&a fuperiori cap. num. I2. 9. Et Ifmabel,) Particula & poni- LCNN W x &'ä,de.f) Ne vgnias, defipe venire, — tur pro /eircef. NORiR -CAP U'T Xi. 493 à vC- 9. Veneruünt ad Godoiiam-in Mafphat , & ïfmghel filius Na- of vo. thanie, & Johanan, & Jonathan filii Caree, & Sareas filius 'Thanehumeth , & filii Ophi , qui erant de Netophati, & Je- funt in zoniss filius Maachati: ipfi, & viri eorum. Onem, g. * Et juravit.eis GodoJias filius Ahicam, fil ii Saphan, & 41189:; d cet tibi & comitibus eorum, dicens: Nolite timere fervire Chaldeeis, ?5* D ?T.Fll Wt habitate in terra, & fervite regi Babylonis, & bene erit vobis. l, t 1o. Ecce ego habito in Mafphath, ut refpondeanmi praeecepto Chaldzeorum, qui mittuntur ad nos: vos autem colligite vin- filium demiam, & mieffem, & oleum, & condite in vafis veftris , * Iviati- & manete in urbibus veftris , quas tenetis. * . N Moabx, & 1n filiis l qio- ' .ir. Sed & omnes udai, qui erant &l mà- Ammon, & in Idumza, & in univerfis regionibus, audito , uod dediffet rex Babylonis reliquias inTudeéa, & quod pree- ? ium Ahicam filii Saphan. s -Am Tf h ofuiflet faper eos Godoliam fil elitfus 1». Reverfifunt, inquam., omnes Judai de univerfis lc- & venerunt in terram Juda ad Go- ClS , ad quae profugerant, 1 dif- doliam in & meffem mul-ï-, u Mafphath , & coliegex*unt vinum ,. ( nra rl tam nimis. : 2l ohanan autem filius Caree , & omnes p*fïnc:ïpes* exet- [& I3.] - citus, qu 1 | difperfi fuerant in regionibus, venerunt ad Godo- N [ onem, liam in Mafphath. $ 14 , Ét dixérunt el t SeD . qliod'. Baalís rex filiorum Ahï-s ) V mon mifit Ifmahel filiumi Nathaniee percutere animam tuant. u d.) filius Ahicam. daor er Et -nqn credidit eis Godolias 1$. Jo- gamade P [ eecckses E vl ;. D; ääi e; rr?iquias im » ïz:d;ezz.f* ) v * Toc de fOo. E go /m!wo m Md/þw/i) p eivitas, ut put at Adrichomius, i core Aliqu os reliquifiet in Judea: 1 ge[hl , & Juda; in i. Meffe ) Matablus nomineiief. 1 a eum finio tribiuni Benjamin ; fis intelligit. cobe &ionem fruttuum , Onema : monte confpi cua inter Nobe; & Aze- natürefcünt; Je- ea ád occideütem Jexufale tm. Cornel wi extrema eftate : quo M de ait fuiffe in via e üntibüs e rfafalem ením capta fuerat menfe Ju- " a Lapi fedem fibi lio, & cum hzc fiercnt, elapfam erat f[lfm; ad ] 1dza inBabylonem, & eaim gé- eleg iffe Godoliaii , ut ibi faeilius a 5 empus meffis triticez. . Alühze ver- yet tam cum Babyloniis, quam eum ba hon ad pzæfentem tantum abnnutiü xeferant , fed ad omnes confequentes, i fogehte du deis: Chaldaosaim.) H 4, Percui efe animan: tuam.) Qcci- & eyife U? TY* üanddam précepto fa conjürationis fuit tum m fre Ut prsito fíim . ad refpondendum , dere te: Cau d',ldi f que mihi 4 Chal- innatum,, & perenne diflidium iatey exequendum ea , Judaos, & vicinos Ammonitàs , üxis fuerint imperata. ]dumzos,t uin ambitio lfmahelis , qui tpoe fílis dumen.) In reg1one Am- g ; ; Godolis. ï)ræfeäïuïäin inv äd?bäïs monitarum. — 404 .þROPHEmijEMIE 15. Johanan autem filius Caree dixit ad Godoliam feorfum in Mafphath , loquens : Ibo, & percutiam Ifmahel filium Na- Q thanise nullo fciente, ne interficiat animam tuam, & diffipen- &m tur omnes ] Don udaei, qui congregati funt adx te; & peribunt re- liquiae Tuda. [2 16. Et ait Godolias fil ius Ahioca;n advjohz;ïnany filium Caree:.,* um Noli facere verbum hoc: faltum enim tu loqueris de Iímael. eu [L] CAPUI JMabel dolo occidit Godoliam þmfe&um cum Judaeis , & Cbal- ll m deis, qui cum eo erant in Ma[pbat ; aliosque octoginta inter- Cran . Imens , pepercit decem, qui [e tbefauros babere dicebant [ ac ian- àd Il dem «eritus Jobanan « principes bellatorum fugit cum o£fo vi- Q ris, liberato populo , quem ceperat captioum: omnes autem, 101 i qui reliqui funt , fl'atuunt fugere in. A egyptuim a) 0. - facie Cbaldeorum. Vera 1. [7 T fa&um eft in menfe feptimo, venit Ifmahel filius Na— thanice, filii Elifama de femine regali, & optimates re- fim v; gis, & decem viri cum eo, ad Godoiiam filium Ahicam in cifus e Mafphat, & comederunt ibi panes fimul in Mafphat. Nul, 2. Surrexit autem Ifmahel filius Nathaniee, & decem viri, tetn ( i f m qui cum eo erant, & percufferunt Godoliam filium Ahicam, filii Saphan g Godol ladio, & interfecerunt eum, quem prafecerat ^. d rex Babylonis terrae. tabopt 3. Omnes quoque ] L udæosg qui erant cum Godolia in Maf- r l phath, & Chaldaeos » qui reperti funt ibi, & viros b*el]ato- f?cxe, 1 res percullfit Ifmahel. - 'int. j Cerabar 4. Secundo autem die ; poftquam occiderat Gedoliam , nul- Ctneso lo adhuc fcient?, m li | | .5.' Ve- Utj | l d; 16. Ferbum boc^) Rem hanc. de qua mox Mafphath. - dicecæu", patrarunt in Tüt t I.D E fémine regali,) Ex regia Da- vidis familia. & il"&'—,; Cozeedermnt iäipanes. àvid Et optimates Regis.) Aumonitarum, convivio a Godolia. ) Exc&pti fuflt: Ht liffe i qui honoris caufa, & gratulationis 2. Quem prsfecerat.) Quia pr&fece- fefe a Rege fuo miífos mentiebantur. rat; redditur enim cauífa, cpr eum ubi.azzd Decem viri.) Sicarii, qui cum opti- interfecerint. UUR i m matibus illis, & eorum famulis ceden 4- Secumdo 4utem. die. ) Poftridie 5 A&Um : i $ u * CAPUT XLI 405 Íum - .s'-' Vene-ruwnt viri de Sichem , & de Siloj & de Samai dà O- Na- Coginta viri, rafi barba, & fciffis veftipus, & fquallentes, jen- & munera LfC- Domini. , & thus ha(beb-ant in manu ; ut offerrent in dpmo 6. .-...Jö Eo reffus e TgO Ifmahel filius Nathanize in occurfum eo- iee trum de Mafphath, incedens, & plorans ibat: cum autem oc- mael. curriffet eis, dixit ad €os: Venite v-ad Godoliam filiumüAHLi« cam. 7. Qui cum veniffent ad medium civitatis , interfecit eos ij * 1fmahel filius Nathanize circa medium laci, ipfe, & Viri,]qui D Al Nerant cum eo. ; t od ecem au idil tem viri reperti fünt inter eos, qui dixerunt x ad Ifmahel : Noli occidere nos: quia habemus thefauros in 0 Vl agro, frumenti, & hordei, & olei, & mellis. !h, non interfecít eos cum fratribus fuis. : Et ceffavit, & 9. Lacus autem , in quem projecerat Ifmahel omnia cada- ffit propter Godoliam, ipfe eft , vera Virorum ,),q'uos percu Eee2^ 2 quem $ N N EU pÓ 35 Ie- nam vefperi inter(hbiþiczdes epulas oc- 6. Plorags, &c.) Fingens fe plora- im I cifus e't Godolias. re ob eandem urbis , & templi cla- Nullo adbuc fcieste.) Extra civita- dem ,, ut ills imponeret fimulata | Vil tem: quod propterea dicit, ut afferat fpecie pietatis. caufam ,' cur S$ichimite poft cxdem g. Interfecit cor. ) Caufa innuitur Caff» Godoliz venire funt aufi. n. 9, fequenti, cum dicitur, Propzev Cet2 S. Squallentes;) Hebr. D'—TWJDD'F Gedoiigm ; amicos enim Godolie , onitbgodedim , id eft, inciff , lace- quem ipfe oderat, fuos quoque inimi- rati, Vel lacerantes fe , unguibus in cos exiflimavit , timensque ejus C&- | M&f atü facie, manibus , lacertis. LXX. ver- dis ultores, eos mature de medio fa- tunt. Z/aggenres ; in. planctu enim la- ftulit , exceptis paucis, qui vitam fuam cerabant veftes , & corpus, barbam, pretio redemerunt , de quibus mox. s carnesque radebant. Plangebant au- Circa medium lacs. ) Occidit eos , tem hi octoginta viri ob everfionem & conjecit in medium laci, ut. fi 5 o'ni- urbiss & templi. . Ve ficatur poftea n. 9. LXX. habent. de demo Domini.) In loco, übi fue- £oQa£ny AuTSg tlg TO Qetíae , quah rat templum quod jam erat everfum , dicat , jzeulaviz eos, projecitque in pu- u i & incenfum. Dicere poterant cum zemm. Vox Hebrea 333 & Greca David: AMZorabimus im loco, ubi flete- $ot£ae , fignificare videntur foffam ur- j fott junt pedes ejus. Alià volunt non ve- bi circumdatam. *Sic gesae, accipi- niffe in Jerufalem, fed in Mafphath , tur 9. Maxchab. lI9 I z á- ubi audierant collectas fuiffe fub Go- gt chab. 7. 19g. dolia reliquias Judeorum, ibique e- g. Thefamros, &fc.) Repofitum fru- rectum fuiife altare Domino , ut olim mentum, oleum, & mel. yidie ? factum fuiffe colligitar ex r. ReEs . 9. Proprer Godeliam. ) Vide dica EL S'.&ö' . pmxime n. 7 406 PR o P H E T;E REM I 7& lia quem fecit rex Af propter Baafa regem vit Ifmahel £&ilius Natlianyee óceiis. If;faek'-: ?ïpfum tepïe; fài d 1o. E£ captivas duxit lfmahel omnes reliquiss populi, qui " U erant in Mafphath : Filias regis, & univerfum populum, qui que niznferat in Mafphat: quos commeridaverat Nabuzardan prin- bl pi i ceps mlliti:e Godolie filio Ahicam, Et cepit eos I(mahel fiius Nathaniae,& abiitj ut tranfiret ad filios Ammon. Q lw ir. Audivit autem Johanan filius Caree , & omnes prínci- ls pes bellatorum , qui erant cum eo, omne malum, quod fe- €erat Ifmahel filias Nathanise. P y1u 12. Et affumptis üniverfis virís profetti funt, ut bellarent Mil adverfum límahel filium Nathanize li/l 4« inveüeru—gt eum ad a- du juas multas, quae funt in Gabaon. La Cumque vidiffet omnis populus, qui erat cuni Ifmahel D Tohanan filium Caree, & univerfos principes bellatorum, qui T erant cum eo , leetati funt. 14. Et reverfus eft omnis populus : quem cäpera*t Ifmahel 8U 2 in Mafphat: reverfusque abiit ad Toharian filium Caree.. 1] 15. lfmahel autem filius Nathanise fu i(à ]f git cum o€to viris a facie Johanan, & abiit ad filios Amon. füum & de 16. "Fulit ergo Johanan filius Caree ; & omines principes bellatorum, qui erant cum.eo, univerfas reliquias vulzi, :)o quas reduxerat ab Ifmahel filio Nathanize de Mafphath: poft- ls T22 quam percuffit Codoliam filium Ahicam , fortes viros ad prae- 41 L : ..Huml ego 0 i-mä iIl;x/;tf fa ümn E ggemfm; LRex A'j)z) Id ;quu'æm m äer unt, eX quorum nume- facris Literis aperte foriptum eft, fed ro hi erabpt. W tanien legimus 3. Regunt c. F5. pume 19« J4d aguás miltas.) Ytelligit pi- 22. Afa Regem Juda muniviffe Maf- fcinam Gabaon, five aorum robuftos yi phath proptér Baafam Recgem ifrael, rum ; cujis eft mentio 2. .Regum 2« Qquocunr cota vita b:llum eceffit , num. I3«- erat Gabaon in via Maf^ I55 eít verofimile tunc ad musiendam urs phath ad. Àmmonitas; iüb h)—g beri hane toffam fieri. juffiffe. 13: Qs popieles. ) Capti"vo;*mm t Cj Io. Pizs R—egis,- ) Sedecix , eujüs Latati fint.) Agnoverunt enim eos 9 filit trocidati. fuerant c. 39. 6. filias adeífe fux vindices libértatis. GIETA autem crédibie eft cum ignobili vul- ,14; Reverfus of omgis popaits , 61c.) inàan^ :0 Godohle commendatas remanfiffe , Ifmahele fuga lapfo , ut dicitur n. 15; QU ütpote a quibus nihil periculi timere- Y5. CU oéfo wiris;) Midetur 1fma- eo, I fur. he] arma éxpediviffe , & aliquandiu dhisr, n£ tranfrret ad fléos Admmmám.) reftitiffe ; & duobus ex fuis occifis n hi li Illis fortatfe pro mancipiis ufurus, vel aufugiffe, nam ut dieitur h. r. venes 68 Qu Ainmohitis mancipaturus. rat cum decem viris. Il. Omnes Primeipes belatorum 16. De Malphaib. ) Quaä Ifmahel nEC]b à £ Nuftr Muli duces, fa L2 imte Rege. Pedecia, captivas duierat de Mafphat.- CAPUT 'XLï &XLN 497 i lium , & mulieves , & pueros, & eunuchos:, quos mdüxe-f rat de Gabaonp. | BA qui 47. Et abierunt, & fede' unt perecrinantes in Chamaam, qui quse eítjuxta Bethlehem ,. ut pergerent , & introirent ZL- janc gyptum, ahdl 18. A facie Chaldeeorum : tfimebant enim eos, qu a pet- cuíferat límahel filius Nathanie Godeliam filium Amcam at quem prä*pofuerat rex Babylonis in terra ïada, | fe CADUT XLII. Mifus 5 eremias ad orandum , 4c confulendum. Dominum pm f'à^ tent d2 liquüs . SXudeorum , reü)owdzf ipfe fore faloos fi in S'udaa ma- neani , fi autem m A gyprum fugiant. , dicit , eos otmntues gla- ahel dio, fame, C peffe morituros. ji T aaehmunt omnes principes bellatorum , & Iohanan filius Caree, & Jezonias filius Ofaize, & relwuu.n vul- Jneï £us a parvo ufque ad magnum. 5. Dixeruntque ad jeremiam prophetam: Cadat oratio no- ts 1 ftra in coní pe&u tuo: & ora pro nobis apud Dominum Deum tüum pro univerfis reliquiis iftis, quia derelicti fumus pau- ci de pluribus, ficut oculi tui nos intuentur : epes u i * 5. Et annuntiet nobisDominus Deus tuus viam, per quam 55) p pergamus, & verbum, quod faciamus. 4. Dixit autem, ad eos Jeremias propheta : Audivi: Ecce p 11 ïm, ego oro ad Dominum Deum veftrum fecundum verba veftra omne,verbum, quodcunque refponderit mihi , indicabo vo- nurta bis: nec celabo vos quidquam. :j pt s. Et illi dixerunt ad ]eremlam: SltDomsnus inter nos te- r([t() ftis 'oum P ib — IE7» Sederunt.) Mabitaverunt, fedes m b adaf oratio uaj?ra )V aleat apud M fuas fixerunt. te oratio noilra, exaudi nos, la Chamaam. ) Mebr. . eft, I Zaca, fine te a nobis exorari, Hebraifmus nim ijm quo peregrimatus eff Chamaam , id ut fupra c. 36. 7. & c.37. Ig. & c.58. '1ti 603 eft inloco , quem David dedit Cha- 26. eadem pl hrafís fequitur paulo poft maam filio Berzellai, eo quod fe, cum num. 9 fugeret Abf: ilonem , fecutus eiïet, ) Keiiquiis iffis, ) Populi tot cladi- j I Ren- 19- 37- bus fup;r?zms jfm: 18 gia percuflerat WMizabel. ) Ran 4. -udivi.) Exoratus fum, vel o- jindtd r Chaldæum nullo difcrimineJudzos om- bedivi, obfecutus fum veftre petitioni. occul nes quafi Godolig, & Chaldaorum B. Sy£ Dominus inter mos teflis veri- yae necis auctores , ultorem exercitum tali , 67 fíide;.) Juramus, & teftamur saidturum. Deum, qui eft teftis, & vindex' ve- íid 408 PROPHET ]EREMIE ftis veritatis & fidei , fi non juxta omne verbum, in quo miferit te Dominus Deus tuus ad nos, fic faciemus. ff 6. Sive bonum eft, fivemalum, voci Domlm Dei noftri, ad ia quem mittimus te, obedlemus, ut bene fit nobls, cum au- dierimus vocem Domini Dei noftri. d: 7. Cum autem completi effent decem. dles, fa&um. eft ver- TIC: bum Domini ad Jeremiam. f 118 g. Vocavxtque Johanan filium Caree, & omnes prlnCïpes bellatorum , qui erant cum-eo, & unlverfum populum , a m mlmmo ufque ad magnum. YOb o. Et d1x1t ad eos: Hsec dicit Dominus Deus Ifrael , -ad quem mififfis me, ut profternerem preces veftras in confpe- dian &u ejus: the. Io. Si quiefcentes manferitis in terra hac , æd]ücabo Vos, ml & non deítruam; plantabo, & non evellam: Jam enim placa- Ü tus fum fuper malo, quod fec1 vobis. Qut! II. Nolite timere a facie regis Babylonis , quem vos pavi- di formidatis: tator nolte metuere eum, dicit Dominus : quia vo- Cum biscum fum ego,ut falvos vos facmm, & eruam de manu ejus. 1n f 12. Et dabo vobis mifericordias, & miferebor veftri, & ha- bitare vos faciam in terra veftra. quar I3. Si autem dixeritis vos : Non habitabimus 1n terra ifta h i nec audiemus vocem Domlm Dei noftri , N D1- - p ritatis, & fidei, nos vere, & fideli- pter expreff"tm pelvwdcum & ino ] fi ter fa&uxos quidquid. ex ore Dei juf- bedientiam contra Dei prohibitionem. udeoqm feris. tonai Q. U* proffernerem preces veff, as, 'c. ) l Inter mos.) Inter principes, & po- Vide dicta num. 9. 7 pulum ex una parte, & jelemmm ex IO. $; WCJCeIZIES man,er:t»s i2 rer- tn ] altera. rA bac. ) i Hebrao eft, $/ mazende w ] Ug 6. Szve bonum , fve oalam. ) Si- nmufertru , vel . lmäzmn Jo babitave- ve facile aliquid, five durum , diffi- 7H5 , ita ut ne cogitetis quidem de a- b . cile, & grave imperaveris, five pro- bitu in A:frfptum bt fpera, five adverfa nobis denuntiave- K dificabo vo;.) Stabiliam, & mul- hDC l ris. y Hic eft finis longiffimz paren- tiplicabo: occurrit hzc phrafis fupra h thefis, quz cap. 20. num. 2. inchoa- Cap. I. IO. Cap. I8- 9: & cap. 33. 7. Heb Ta ta fuerat , & verficulo proxime fe- Alludit autem . hoc ]loco dum Á Vide dicta milfionem fat&tam illis locis. ad pro- quenti incipit prophetia. Nolgbat llqug l Cap. 40. num. J. Deus Judeos in. ZEgyptum proficifci, Viqtien 7 Decezg dies. ) Cunctatus eft Do- ne forte fierent idololatre more gen- d l minus diu refpondere , quod videbat U5 aver tilium ibi degentium, ut patet ex c. foré rebelllbus hifce in perniciem, pro- 44- 9- 1j G i LE CAPUT XLil u9 409 14. Dipentes : Neq uaquam , fed ad terram Tgyptilperger mus: ubi non videbimus bellum, & clangorem tubae non au- àl J diemus, & famem non füftinebimus, & ibi habitabimus. 15. Propter hoc nunc audite verbum Domini reliquise TJu- a da: Haec dicit Dominus exercituum, Deus Ifrael: Si pofue- ritis faciem veftram , & ingrediamini /Egyptum , & intrave- ritis, ut ibi habitetis : * p 16. Gladius, quem vos formidatis, ibi comprehendet vos ,a jn terra JEgypti, & fames , pro q E ua eftis foliciti , adha?rebit u vobis in /Egyto, & ibi moriemini. L) 17. Omneíque virl, qui pofu er1 nt faciem fuam, ut ingre- fe- diantur Z;gyptum, ut habitent ibi, morientur gladio , & fa- me, & pefte: nullus de eis remanebit, nec effugiet a facie V05y mali, quod ego afferam fuper eos. 4 A* 18. Quia haec dici: Dominus exercituum Deus Ifrael : Si- cut conflatus eft furor meus, & indignatio mea fuper habi. )?Ni- tatores Jerufalem: fic conflabitur indignatio mea fuper vos, yo cum ingreffi fueritis /Égyptum, & eritis in jusurandum , & $$ in ftuporem, & in maledi&um, & in op j Die quam ultra videbitis locum iftum. : pro'briuþm, , & nequa- 19. Verbum Domini füper vos re liquize Juda :-—.Nolite in- ita m vos ho- trare /Eg ^ yptum—: ícientes fcietis, quia obteftatus fu 1e. 20. Quia pi jam eusim placatus [um fuper malo. ) £ach , Yd e& $ 'effafus ef , imethaphora Jam fatis penarum de vobis fumpfi, fumpta eft éx metallis, qux in forna- X 100 ideoque jam placatus, & vobis re- ce diuturno igne contlata magno im- «onciliatus fum, jo11etm petu erum,; unt, atque effunduntur ad sU ( f.) 14. Negueguam. ) Audiemus vo- modum torrentis ignei. tem Domini ; nequaquam faciemus , Eritk im jusjuramdum. ) Eritis ig uod Dominus precepit, fed potius "5N alb , id eft in juramenttum exe- TRU /] il ibimus in. A4gyptum. cratorium, vel in imprecationem , ita J 15. Proprer bec. ) Proptei* hzec'ver- ut jorantes dicturifint : fi fallo, Deus ba, fi ea forte dixeritis, vel propter me perdat, ficut perdidit Judaos, qui T hoc, fi id forte feceritis. contra Domini voluntatem -fug'erunt * m) S; pofuerstit. factem veffram , tc, ) in ngyptum. f j Hebrafmus. Ponere faciem ad eun- lo ffuporem , c.) Ut omnes viden-. lh ^^ dum fignificat &rmo confilio velle a- tes cladem veftram ftupeant , vobis UM liquo ire, quia qui obf'inat : animoin maledicant, ut contumacibus , & per- aliquem. locum contendun: , in eum petuo adhzreat memoriz. veftre op- ojb faciem ita dirigunt, ut nullis terrori- probrium , & dedecus hujus J fjl [ bus avertant, Vide Lücz 9. 51. dientiz. * iqobe- : [e rrön 18. Conflatus ef. ) Mebr. 159 - 19. Zerbmm Domini fuper ves, &c.) "T Bill. , eme2 Conz, Menoch, 1. V. ff 41O PROPH&T,jEREMIæ 20. Quia decepiftis animas veflras : vos enim mififtisme ad Do- 4, 1 pes b t&inum Deum nofftrum, dicentes: Ora pro nobis ad Domi- num Deum noftrum , & juxta omnia , qusecumque dixerit Deren tibi Dominüus Deus nofter, fic annuntia nobis, & faciemus. 2t. Et annuntiavit nobis hodie, & non audiftis vocem Do- bellat J dea mini Dei veftri, fuper ; univerfi, pro quibgs mifit me ad VOS. bitare fämse ,& 6 ] .22. Nunc ergo fcientes fcietis , quia gladio, & pefte moriemini in Dem 2 loco, ad quem voluiftis ,,inï;rare9 utqhabi— QCum tareti-s ibi, CAPUT XLII Wm. M Reliquie äfudaeomm non audientes Domini pïæceþtuf;zg quod re- voc ! ferebat Sferemias , proficilcuntur una cum Seremia, & Barucb $1 in. Wgypium: ubi conflitutus — S'eremias ,. vaticinafur..e- Qicéf alurum terram. zgy LE gem Babylonis *vaf pü cutm MOH? fttis , q : - eique dominaturum. ypt ii A&um eft autem , cum compleffet Jeremias ïocjuens ad Io, populum univerfos fermones Domini Dei eorum, pro Tírae] quibus miferat eum Dominus Deus e orum ad illos ) omnia Bibyl verba heec:; : des if 2. Dixit Azarías filius Ofaiae ,& v]'ofhanan filius Caree, & omnes viri fuperbi, dicentes ad Jeremiam : Mendacium utlo- ] 6f ueris: non miht te Dominus Deus nofter, gicens : NE-tB. L L Ál nun grediamini JEgyptum , ut habitetis illic, . Sed Baruch filius Nerise incitat te a dver'fum—' nos 9 Ut )U tradat nos in manus Chaldzeerum , ut interficiat nos, & tra- eat PV. h Moyfeä duci faciat 1n Babylonem. Campo ^ T Et apin 9. L Verbum DLOmïi;i; q;.i(äd eft concra VOä u '2;2; lz ]oco, ad qu id eft, quod mox fubdam. gypto. ïe'aent,- L Scientes féietis.) Quod fi. exgo per- ere vultis, fcitote, & memores e- 1. f )Mria verba bac, £fc.) A ppofitio: A(ü j nempe omnia verba hzc, qux ote eorum, que ego vobis pradico, modo fuperiori capite recitata funt. alicis vos obteítans, ut pareatis Domino. -* Qu 9O0. Decepifhis animas veffras, ) Cum ..9. Barncb filius Neria incitat te. ) lglïifw exiftimaftis , & juraftis vos fore pa- Quui fortaffe ingenio fervidior, quam C!lpqga ratos ad Dei juífa capeffenda. Vel Jeremias , idem fuadebat Judsis ar- dentius, & vehementius Joquens, unde hi decepiftis Deum , quantum in vobis ilis orta ifpicio eum efle auctorem h [ fuit, in periculum, & perniciem ani- ERVern marum veftrarum. lend .diüp;þanq Pxofe&ion*isjin*./Egy"P:um. ! CAPU T XLIII. 41 D. 4. Et non audivit Tohanan fil ius Caree, & omnes princi- n pes bellatorum, & univerfus populus vocem Domini ut. ma- erit nerent in terra Tuda. itls s. Sed tollens Johanan'üliUS*.Cal'ee, & univerfi pfincipes Do bellatorum univerfos reliquiarum Juda , qui reverfi fuerant e de cunctis Gentibus , ad quas fuerant ante difperfi, ut ha« bitarent in terra Juda. x)& 6. Viros, & mulieres, & parvulos, & filias regis, & om- b nem animam, quam reliquerat Nabuzardan princeps militiae cum Godolia filio Ahicam filii S aphan , &Jeremiam prophe- tam, & Baruch filium Nerize. 1. Et ingreifi funt terram Zgypti, ijuia non obediverunt ] f voci Domini, & venerunt ufque ad TTaphnis. ? fl $. Et fa &us eft fermo Domini ad Jeremiam in vTevzphnis' : f* dicens : ) 9. Sume lapides grandes in mänu*ltüa, & abfcondes eos in crypta, quae eft fub muro latericio in porta domus Pharao- nis in 'Taphnis, cernentibus viris Tudzeis,. sX Io. Et dices ad eos: Haec dici: Dominus exercituum Deus pro Ifrael: Ecce égo mittam, & affumam Nabuchodono(or regem la Babylonis fervum meum, & ponam thronum ejus fuper lapi- & ftatuet folium fuum fuper eos. des iiïo-sj quos abfcondi , 11. V 6e- A Fff2 ij l e1 fle 6. þFiliä: ;eä;:g ) Vide di&ä füp. c. i*habantü*r:l Hälffztïceve& $ 29;3 sé- 41. num- 10 kctb , quod. Rabbi David . interpreta- 9. Ulaue ad T/:apbä;:s) Metropolis tur l:itum, ex quo lateres fiunt, aut ,U érat /Egvypti, [ regia Pharaonis, ubi cementum ex calce, & arena confe- 'tte Moyfes fua fecit prodigia; fcilicet in Qum. Eali fimili voce appellant Mal/a. $ub muro 'atcricio.) JEgyptus enim campo 'Tageos, id elt, 'Tanis, vel lütofa lateritiis fabricis abundabat. »" 'Taphnis Pfalmq 77. 43: ls porta. Juxti portam , aut e re- 9. Lapides grawdes. ) Quales clegi giofie portz regi£ Pharaonis ita jubet s folent; ut inimis fundamentis ponan- fieri, üt. oftendat 5 ubi tuné. domus $ur. Pharaónis erat, ibi futüram domumn oftti "Abfcóndes &os. ) vSub terráni , quafi Nabuchodonofor , vttqve ^oc 80 alicujüs edificii fundamenta jaciens, intelligere Judzos'; qui Nabuchodo- ^ q & quafi fabricans ex eis foliun, ut noforem fugicbant , fe max ine in il- if fignifices fofe, ut rex Babylonis oc- lum iücurrere; i ] €upata. /Egypto folium fuum ponat in 10. £cée ejo dWauttam , 60 Niun- 'q uäm aphnis: Cios, ui eum vocefht: nuncii autem g d In érypla.) In loco fu'btefranäd; in funt infpitatiories, & veniendi cogita- yndt éaverna, ex qua terra effodiebatur ad tio illi injecta; faciendum lutum , ex duo Jateres for- tFv ineimn,) Cujus xninä&erïe u- ?Pmma AT2 PROPHET. JEREMIE dik Uqr Veniehfque percutiet terram JEgypti: quos in mor- tem, iD. mortem; & quos in captivitate fup & quos in gladium, in gladium. m5 in /captivi,tatem : ei 12. Et fuccendet ignem in delübris deorum IEgypti,& com- buret ea , & captivos ducet illos) & amicietur terra /Égypti, pro ficut amicitur paftor pallio fuo: & egredietur inde in pace. 10$. 13. Et conteret ítatuas domus Solis , quae funt in terra coní JEgryþti, & delubra deorum '"gypti comburet'igni. CAPUT. XLIV, bon J'udai iu ZEgypto reprebenfi a Sreremia üper idololatria, ob[i- COT nate re[pondent una. cum multiiudine. smulierum , fe permanfuros in idololatria imveterata : quos Yeremias pradicit univerfos gladio , ef funt . & f'ame confumendos , regemque AArgypti tradendum in ma- rum [uorum, ac terram g dius inimico p Quïr prorfus vaflandam. At nl Erbum, quod fa&um eft per-]er'emiaxh. ad omnes Ja- fnedi IV j daeos, qui shabitabant in terra /Egypti, habitantes in Magdalo, & in Ta fican phnis, & in Memphis , & in terra Phatu- habit res , dicens : d.Hæcd icit Dominus exercituum , Deus Ifrael: " Vos vi- Oppre diftis L L ] tor, quä carniügi*s— ad Punïenda f(.;g-s: allio fuo, fumitque in hümerbs,quid-* fégu lera Judeorum, & JEgyptiorum. quid habet, fic rex Babylonis recedet Uxori Quos abfeondi. ) Per Jeremiam. onuftus fpoliis /Epypti. Vel fignifi- Ploni lI. Quos iz moitem , im mortem. ) catur hac fümiltudine facilitas, qua Quos ad mortem , gladium , aut ca- Agyptum capiet. N ptivitatem deftinavi, eos Nabuchodo- Egredietur inde in pace,) Profpefe : tppidix nofor tradet in mortem, captivitarem & re ex fententia confecta , aut nullo aut gladium. accepto detrimento , nemine illi refi- anfio : 12. Captivos ducet illos,) Deos au- ftente., Tapþ i U& Qu reos , & argenteos JEeyptiorum tra- I3. Statuas domut f2lis,) "l'empliis ngtm ducet in Babylonem. ^ Vel ges fcili- quo Zeyptii folem adorabant. Vel " 0s cet /Egyptios: hi enim in voce /Egy- nomine dozus fol;s civitatem inte]ligit Heliopolim ; . itaque LXX habent , QU nentur. p que preceffit , impligiic contje j ;)noför;/ j ffatuas Heliopoleos, Me a Amiciefur.) Nabuchod I-MA 'edalo .). Usbs eft Egypti, Pe- Ut -me Terra JEgypti.) Spoliis terre /Egy- lufio diftans mille ducentis 4' 04 pti: eft ablativus. paffibus , ex Adrichomio in Phara n. - Sicut amicitur peftor pallio [uo, &c ) n. 57. Loci hujusfit mentio Exod. la. ( Quemadmodum paftor, cum vult ex I4. 2. & num. 33. 7. Juxta hanc tur- NT Dhr ) [j b" ugo loco in alium migrare, veftit fe rim ( vox e'niïn currim fignificat ) vel i QIhingä CAPUT XLv. 415 QOT diftis omne malum iftud , quod adduxi fuper Jerufalem; & am; fuper omnes urbes Juda: & eft in eis habitator: " ecce,defgrgæ tunt hodie, & non om 3. Propter malitiam , qu am fbcgrunt5 ut me äd iracundiam ypti provocarent, & irent, ut facrificarent, & colerent deos alie- pace' nos, quos nefciebant & illi, & vos, & patres veftri. IT 4. Et mifi ad vos omnes fervos meos prophetas , de no&te confurgens, mittensque, & dicens': Nolite facere verbum a- bominationis hujufcemodi , quam odivi, ) LI v s. Et non audierunt, nec inclinaverunt aurem fuam ; ut converterentur a malis fuis, & non facrificarent diis alienis. if 6. Et conflata eft indignatio mea, & furor meus, & fuccen- fürüs a eft in civitatibus Juda, & in plateis Jerufalem ; & verfae idi, funt in folitudinem ; & vafttitatem, fecundum diem hanc. ij — 4. Et nunc hzc dicit Dominus exercituum , Deus Ifrael: Quare vos facitis malum grande hoc contra animas veftras , . ut 1 ntereat ex vobis vir, & mulier, parvulus, & la&tens de medio Tudae, nec relinquatur vobis quidquam refiduum. s Ju 8. Provocantes me in operibus manuum veftrarum, facri- 'es 1 ] in quam ingreffi eftis, u£ )hatü 'ficando diis alienis in terra /Egypti , habitetis ibi: & difpereatis, & fitis in maledict ionem, & in N os vl opprobrium cun£tis gentibus terrae, .9. Numquid obliti eftis mala patrum ve firorum, & mala (ifts regum Juda, & mala veftra, & mala uxorum ejus , & mala uxorum veftrarum, quie fecerunt in terra Juda, & in re- ügni' giOnibüs jþrufaleænï TE qu$ 1 GEf IO. Noi) oppidum facta eft- ab Ifraelitis tertia 6. Corflata eff ,iindignatio mea.) Lá. Ofpefe 3 manfio juxta mare Rubrum, uefacta , & quafi torrens igneus ef- y iil tufap Vide fupra c. 42. 18- T iiore num. Taphnis.) Vide i(ïli&a caP,. fupe- Secundum diem ha " ) Sicut : appa- Phatsres.) Urbs JÉgypti, que & ret hodie, Vd Phetros , Hebrais Phatros, five Pa- sros. ]ta Adrichom. ibid, n. 76. - v UF mtereat , & ) Quod conci- gsgict Ut me adiracundiam provocarent ) liabit interitum vobis , uxoribus , : 1 uj liberis veftiis. Me ad iracundiam provocantes ; ita g. Im maleditlionem, &c.) Vide di- ut me adiram provocarent. gt . De nofteconfurgens,) Magna vigi- &a cap. 42. num. I$. dicent Jantia , & ftudio, :fic fupra fzpe ea- 9. Numquid obliti effis, &c.) Num pura ? meliores facti eftis, quam patres ve- dem phrafis occurrit. Ferbum . aAbomination f EXO , ,"" ) Bem hanc ftri, cum eorum punitionem videri- abominabilem. tis ? Nequaqgam. : c&i) 414 PROPHET. JEREMIA .1o. Non funt mundati ufque ad diem hanc: & non tímue- runt, & non ambulaverunt in lege Domini ; & in preeceptis fl meis, quse dedi coram vobis, & coram patribus veftris. Amos ir. Ideo heecdicit Dominus exercituum, DeusIfrael: *Ec- ofe 9. 4. ce ego ponam faciem meam in vobis in malum: & difperdam fic omnem Judam. je 12, Et affumam reliquias Juda , qui po—fu&t*uut' facies fuas, ut ingrederentur terram Agypti, & habitarentibi: &con- r din fumentur omnes in terra /gypti, & cadent in gladio, & in fame, & confumentur a minimo ufque ad maximum , in gla- dio, & in fame morientur , & erunt in jusjurandum , & ia pin (io miraculum, & in maledictionem, & in opprobrium. [ 14. Et vifitabo fuper habitatores terrae Agypti , ficut vifi- lib tavi fuper Jerufalem, in gladio, & fame., & pette. 0. l r4. Et nón erit,-qui cffugiat, & fit refiduus de reliquiis P jJudseorum, qui vadunt, ut peregrinentur in terra JEgypti, & revertantur in terram Juda, ad quam ipfi elevant animas fuas, adr ut revertantur fny ; & habitent ibi: non revertentur, nifi qui fu- getint. 2l tibu. 15. Refponderunt autem Jeremise omnes viri, fcientes quod facrificarent uxores eorum diis alienis , & univerfze mulie- tere teco res, quarum ftabat multitudo grandis , & omnis populus ha- bitantiüm in terra /Egypti in Phatures, dicentes : 27 tl d antids P : d fs, Er m.g?.z 'ux';;uæ ä'm; ) Ci;jIISQtle ialfe Vogis ?atie;lwdi k:.fï'c füpr:t €. 2I. eorums lf d regionibut J vü[alem.) Üxbes e« XO. Pofui ehita faciem meaza fuper ci- hg vitatem hahtc i2 malum $90 in Lonum. ftim dividebant veteres in precipuas 12. Qi po[nerumitt facies [4a5.) Qui aliquot partes; quz regiones diceban- obftinate ; [ pertinaciter voluerunt tur: fic Romzfexdecim . erant regio- in terram /Egypti proficifci. Vide M iaes. In Hebrao eft, ;» plazeis Jeru- Wie füpra cáp; 42. I5. 22 &l Jä!f?f?o* Erunt in jnsjurandum , Gc. ) Exl)']i— 10. Nón fusf muüdàn.) Bic fupra catüm eft hoc-fupra cap. 42. ni. 19. heü R €. 2. n. 30; dicitur: Freffra pereu/fs ff« PW | dios veffros, difciplinam non recepcrümt, In miracitlurs.) Hioc eft, quod. cap. ! 42. I8. dicitur /z fferorem, ut fcilicet T0U Que dedi córam vobis, ) Qu pro- oinnes ; ui dudient calamitates ve- pofui vobis fervanda; Sic E.eclef. 45. (tras ; obftupefcant. obed 6, dicitur; Dedit illi cofam I3. Vifitabo. nudie B legem vits, € difcpline. ltrdctkta exercebo. ) Puniam. Ultionem I7 iI. Ponám faciem meàm tm voblii :H 14. .4d (ham pf elvànk animds fmem Wislem. ) lrafcar vobis , refpiciam fo2:.) Ad quam ipfi maxime redire 7 vos torvo , & ifato vulti: Vél cer- Cupiunt; ?E mþ .Vel àd. quam fe redituüxos €tm , firmumque confilium fufeipiám fperant, Vide—'fupra cáp. 22. 3. 27 on t VA [ UCA PLUT XLIV. 415 (jti-n ptis 1/6. Sermonem , quem locutus es ad nos in n-o'mine*Dö s n1 non audiemus ex te: e 'Te. 17. Sed facientes faciemus omne verbum, qudd egredietur de dam ote noftro, ut facrificemus reginze coeli,& libemus ei libamina, ficut fecimus nos ; & patres noflri, reges noftri, & princi- pes noftri, in urbibus Juda, &in plateis TJerufalem, & fatu- fuis, COfi rati fumus panibus , & »bern.t? nobis erat, malumque non vi- dimus - &n 18. Ex eo autem tempore .)Aquoq ceffavimus facrificare re- gla ginae coeli, & libare ei libamina, indigemus omnibus , & gla- &n dio, & fame confampti fumus. r I9. Quod fi nos facrifi camus regi n2 codi, & libamus ei i libamina: numquid fine viris noftris fecimus ei placentas, ad 'colendum eam, & libandum ei libamina? qui 2o. Et dixit Jeremias ad omnem populum , ad viros, & t d l adverfum mulieres, & adverfum univerfam u * plebem, qui re- fponderant ei verbum, dicens: J u - 21, Numquid non facrificium , quod facrificaftis in civita- L tibus Juda , & in plateis Terufíalem, vos, & patres veftri, quod yulie reges veftri, & principes veftrij & populus terrae, horum recordatus eft Dominus, & aícendit fuper cor ejus ? y ha 23. Et non poterat Dominus ultra portare propter malitiam ftudiorum veftrorum, & propter abominationes, quas feci- lse T. ftis, & fa&a eft terra veftra in defolaionem , & in ftuporem & in maledittum " T»! * eq quod non fit habitator, .ficut eft dies p o hæc,o ; ht 33. Pro- Qii Alzf gui fzgc;rint,) In Hebrzo eft 5 Regima celj.) Lung , qux in codo li eris Nb eift evafores ut vertit Pagninus. Qui quafi recina ftellarum eft. evaferint, vel qui evaferunt, fubtra- Es fattrati fumus,) Particula & po- hentes fe,. & fugientes ex Zzgypto, ut nitur pro ;Zczreo , qu«fi dicat faturati Tagh aret ex num. 25. fumus, quia coluimus reginam cccli. h; 1o ! quam I9. Nwzquid fime wirisi &6c.) Non yd p 16. Semonem, 6c. )Ica in re, (cilice nobis nomine Dei annuntiafti , non fecimus noftro confilio, & authorita- obediemus tibi. -In Hebrzo eft, zoz te, fed viris noftris cohortantibus, & g Ye audiemus tibs, adjuvantibus. Vide fupra c. 7. n. 18- OI. Recorda£zu jionem 17. Faeitntes faciemns. ) Omnino : niret. : efd Dowinus:.) Ut pus fáciemus. Qmue verlum, quod egredietur de o- Afcendit fuper gor ejut. ) Irritavit ve-mofro.) Quidquid nobis libuerit. animum ejus; vel in mentem illi venit, ] Iedife Q2. Nou poterar Dominus utra por- qitiros Non faciemus , guod tu , fed quod Aos dicimus. tare. ) Loquitur de Deo humano mo- :1 h' 271 1 416 PROXPHLT'-]E-R-E-M'I'JE 31. Propterea, quod facrificaveritis idolis , & peccaveri- - ! tis Domino, & non.audieritis vocem Domini, & in lege, & Q in preeceptis, & in teftimoniis ejus non ambulaveritis: idcir- 0i co evenerunt vobis mala haec , ficut eft dies hzec. ] 24. Dixit autem Jeremias ad omnem populum, & ad uni- verífas mulieres: Audite verbum : Domini ?,mnis Juda, qui eftis in terra /Égypti : $ nus exercituum Deus Ifrael, dicens: J 25. Hsecinquit Domi Vos, & ukores veftrae, locuti eftis ore veftro, & manibus ve- ftris impleitis, dicentes: Faciamus vota nofira, qua vovi- mus, ut facrificemus reginse coeli, & libemus ei libamina: P ; L impleftis vota veftra, & opere perpetraftis ea. e 26. Ideo audite verbum Domini omnis Juda, qui habitatïs i & in terra Agypti: Ecce ego juravi in nómine meo magno, ait di Dominus: quia nequaquam vocabitur ultranomen meum ex ore omnis viri Judeei, dicentis: Vivit Dominus Deus in ómni - terra "Egyptü. &7 * 1'abo fuper eos in malum; & non ih bo- lo "27. Ecce 6go . V1gi It num: & confumentur omnes viri Jada, qui funt in terra E. gypti, gladio, & fame, donec penitus confumantur. fic 98. Étquifugerintgladium, revertentur de terra /Egypti in Ve terram Juda, viri pauci, & fcient omnes reliquice Juda, in- sredientium terram JÉgy ptit ut habitent ibi, cujüs fermo compleatur, meus, an illorum. 29. Ethoc vobis fignum, ait Dominus , quod vifitem ego fuper vos in loco ifto, ut fciatis quia vere complebuntur fer- e 7 mones mei contra vos 1n malvum.- ^ 3*0. Heec u Re , &»fignifï&atur þäöcam ]udæorüm multa habeam nomina , fed per illud äl fuiffe magnum, & ineffabile ezovz. Lg; fent. gravimr»na, & qux ferri non pof- Qu'a -Hegtaquam nlva vocabitur " W In ffuborem, &f in m4ledi&um,).Vide 6c. ) Non ufurpabitur amplius no- t dicta fupra num. I2. men meum a Judzis, qui in /Egypto t Sicut eff dies bat. ) quue ad ho- funt jurandi caufa,quia omnes peribunt. II: diernum diem? vel ficut hodieque ap- 07. Figilabo , 6$c.) Diligens exo, & folicitus ad malefaciendum, & nocen- f t paret, & nuncfe res habent. in( 26. Juravi. ) ]u;fo.: pr&teritüm pro du illis, non [ Autem ad benefacien- lg prafenti. * dum. lm soweíne me e magno. ) Per nomen 28. Qui fugerint gladium. ) Ante-- meum , quod magnum eft ; aut per uam veniat. *W.f;. nomen meum , non qualecunque, cum 29. Fiffrem ) Puniam, & perdam» 4 C.A PUT. XLVI & XLV. 417 'eri : 3o. Hsec dicit Dominus : Ecce ego tradam Pharaonem Eph- ,& ree regem /Egypt in manu inimicorum ejus, & in manu k r- queerentium animam illius: ficut tradidi Sedeciam regem Ju- da in manu Nabuchodonofor regis Babylonis inimici fui, & tti- qua&erentis animam ejus. , qu CAPUT XLV. C Deus per Sferemiam arguit Baruch, quod —guerereg*z)rhjä dblore(æba- 5 Ye bere, & non requiem: cui tamen in ceterorum vaflatione 'ovi« nte ; pqllz'cetur fJecuritatem. I. XV/ Erbum, quod locutus eft Jeremias -prophetä):a,d Ba- [ ruch filium Neriz, cum fcripfiffet verba haec in libro ytats €x ore 0, at Jeremise 4 anno quarto Joakim filii Jofize regis Juda,' dicens : aE X 0f€ 2. Haec dicit Dominus De us Tírael ad te Baruchþï;: ómni 3. Dixiíti: Vae mifero mihi ; quoniam addidit Dominus do- lorem dolori me j b0 " o: laboravi in gemitu meo, & requiem non inveni. 1] 4. Haec dicit Dominus : Sic 'dic/ckes adeum: Ecce quos sedi- ficavi , ego deftruo: & piin quos plantavi , ego evello , & uni- verfam terram hanc. "M (ermmo $. Et tu quieris tibi grandia? noli 'quærgre.: quia ecce ego a L] 1 eg0 - go. Phar aonem Eþhre-e. ) Ephree Dominus eandem prophetiam' con- y fet* eft nomen proprium. L A. Ms Ícribi, & aliqua etiam addi, que prius phrem appellant. Pharao nomen erat in ea non continebantur , Jerem. c. 36. 28. Periculum etiam periculo ; U« dignitatis regie ; Omnes enim reges A&eypti , Pharaones dicebantur. nam cum ex periculo , quod incurre- 1. Erba bec. ) Non hujus capitis , rat propter priorem fcriptionem eva- e Muö aut proxime fuperioris, fed ea, fiffet, abfcondente eum Domino , ut habemus eodem capite 36. num. 27. ,-',;äimr j quge c. 36. n. 2. fcripta fuiffe dicun- tür: quare quz cap. illo. 36. narran- iterum revocabatur ad idem periculum. jius 10^ tür, dicuntur facta anno 4. Joakim. 4. Ecce quos. adiffcavi, ego defiruo. , !Egypw &c. ) Cum' totum hoc regnum, & qui gribunb Itaque hoc capite Jeremias redit ad in eo verfantur ; malis a me immilfis ; & fuperiora tempora , quia ut non femel monuimus , non fervat feriem hifto- vehemcenter exerceantur, tu folus quie- :q goce rim nec ordinem temporis, tem quzras, & flagranti reipublice vaci pro tua virili opem ferre detre(tes ? Ex ore feremia.) Dictante Jeremia. 3 a. Addidit Deminus dolorem . dolort 5. ïtg&ris £ibi grandid.) Grande ) Ante meo. ) Laborem labori, cum juffit privilegium , grandem , raram , ex- Ggg BJH. cum Com. Mefäoc/:. T. F. peïdt"m 418 PROPHET. JEREMI/E adducam malum fuper omnem carnem, ait Dominus: & da- te bo tibi animam tuam in fglu t.enm,. in omnibus locis, ad quae- 0T eumque perrexeris. QAPUT XLVL f ! iUl - Dominus þer kfie'miam Pharaoni, & Jgypto pmnämtz':zt- de- jbldtionem . quam inducet Nabucbódonofor ,. V'udeis autem , & ä filüs . lfrael confolationem taudem., ac liberationem : univerfis bt.l |"Vero Gentibus , ad quas Deus illos ejecerat ,. pen - aflationem. 1. ( Y Uod fa&tum eft verbum Domini ad Jeremiam prophe- fo t pe tam contra Gentes - 2. Ad JÉgyptum, adver füm exercitum PharæoniS--Nechao fum tegis /)Egypti, qui erat juxta fluvium Euphraten in Charca- mis, quem percuffit Nabuchodonofor rex Bab tür, ylonis, in quar- exXel to anno Joakim filii Jofise regis Tuda. 3. Preeparate fcutum, & clypeum, & procedite ad bellum. ii 4. Jungite e g uos, & afcendite equites: ftate in galeis),, po- yti: lite lanceas " induite vos onic:i:s, | s s. Quid fs Tüsm dit Pharaonem NNechao 4. Regirm 25. Wt aui quifitam quieaem , alis laboranti- é 2 if f bus. þüï:(nz Ert dabo £tibi animam fuem im falu- Percufft.) VFugavit , de ;exercitu 3 2em.) Nec tamen timeas periculum. Pharaonis victoria re Ortata. Percu- paraf Nam animam tuam, id eft , vitam tere hoc loco non ef h ! Occidere ; nam in illo bello, non eft occifus Pharao, proph tuam e periculis eripiam , falvam fa- dante €iam. fed eft id, quod Italice dicimus ': Dar j Ontra Gentei. Wzma rotta., I.C ! nem . Deinceps enim libri vati- 3. Praparate fcutum, E$c.) Hacver- Tum ] ufque ad &nim. cinatur contva gentes varias, eisque ba /Eocyptiis dicuntur ivriforie ; quafi d przdicit excidium : nominatim. contra dicat, preparate omnia arma, omnia- E que inftrumenta bellica , quz volueri- AEcyptios , & alios, qui iis juncti eon- tis: certe vincemini, nihi] vobis pro- Qlon zra Nabuchodonoforem pugnarunt , ls fcilicee &thyopes , Lybies, & Lydos. derunt-arma, & apparatus bellicus , Tlütn quem adornatis. - Qu D. In Cbarcamis. ) Urbs erat j.m;ca. Euphratem, quaim obfedis Pharao Ne- 4« fungite eguos. ) Ad trahendos cur- rat d €hao, & volentem id impedixe Jofiam rus falcatos, quibus utebantur eo tem- mtlm pore. lum Regem Juda, fibique occurrentem oc- üe o cidit, fnbflituitque ei in xegno filium "Acendite eqsites.) Equos afcendite, joachaz, deinde Ioakim: fupervenit five qui in equitum turmis militatis, It le &andem INNabuchodonofor, qui-ceci- i five qui equis cun.:um trahentibus iu- lux& - C',A. PU T XLVL 419 d- 5. Quid igitur ? vidi ipfos pavidos, & terga kvei*fentes,,fgor., la tes eorum caefos: fu 8 erunt conciti , nve-ac.refpexerunt: ter- ror undique , ait Dominus. 6. Non fugiat velox, nec falvari fe putet fortis: ad/ Aqui- lonem juxta flumen Euphraten vi&ti funt, & ruerunt. .. 7. Quis eft ifte, qui quafi flumen afcendit i ,& veluti'* flu- viotum intume(ícunt gurgites ejus? : uj 8. JEgyptus fluminis inftar afcendit, & velut flumina move- buntur flu&us ejus, & dicet : Afcendens operiam terram: perdam civitatem , & habitatores ejus. . 9. Aícendite equos , & exultate in curribus, & procedant fortes, /thiopia, & Liby jte- es tenentes fgutum , & Lydii a1*rig pientes, & iacientes fagittas, chao 10. Dies autem illeDomini Deiexercituum, dies ultionis, ut j fumat vindictami de inimicis fuis: devorabit gladius, & faturabi- tur, & inebriabitur fanguine eorum: vittima enim Domini Dei tit- exercituum in terra Aquilonis juxta flumen Euphraten. ( 1r. Afcende in Galaad, & tolle refinam , virgo filia ZEgy- pti: frufira multiplicas medicamina , fanitas non erit tibi.. * E Ggg à 12- AUf fidere foletis ; folebant enim equis cur- Q. -dfcendste equos, €c.) Eft ironia, Quid d ruum falcatorum infidere, non folura qua propheta invitat /Egyptios ad ve- ut aurigam agerent, gedletia.m ut inde niendum , & oppugnandam urbem m;- pugnarent-. i Charcamorum , quafi dicat venite ; eri- vt &. Quid igitur,Bc ? ) Quorfum ap- tis enimi victima , & quafi in macello pucr paratus ifte. cantus arimorum ,. cum jugulabimini. prophetico fpiritu videam eos trepi- JEthiepia, 69 Lybies, ..... & Lydze. ) , Dam dantes, & in fugam verfos? Hi populi /Egyptiis vicini, fo:derati , lao & auxiliares erant. .6. Nen fugias velox., 6c.) Quia pa- 5'/1 Dw rum proderit /Egyptiis fuga : fuügiens IO. Die i, 6c.) Cum cle enim non effuogiet. dem accipient ZEgyptii; vocatur dies N 21; 44d 4quilenem.) Nam, ut fzpe di- Domini in facris? iteris omnis dies, &um eft, Babylon Judae erat ad A- quo Dominus facit , quidquid vult, ;mnï&' quilonem. & potentiam fuam non cohibet, fed u -Ov. Quis eff 1 ) Non interrogat ig- potius eam expromit, & oftendit. j po ftorando, fed irridendo. Villima enim Domini, ) Impii ZEgy- Jficii « Qni quaff flamen afcendit.) Compa- ptii ma&abuntur , & quafi vidimz rat /Egyptios flumini, tum ob copiam immolabuntur ultrici divinz juftiti«. militam , tum ob arrogantiam, qua Latabitur Deus illorum fanguine. jos CU* 70 ten Ílumini tumenti , exundanti, terram- In terra Aquilonis.) Mide di&ta n. 6. ue operienti fimiles effe videbantur, II. 4dfcende im Galaad. ) Pergit in d mile eft Ifai. 8. 7.' Alludit ad Ni- ironia , u 1fi dicat : Accipies multa ndits vulnera, 4 jiuis v lum , qui ad ripas tranfcendit , & tur- . ideo quzre. refinam in Ga- bidus eft limo. laad, qua illa abunqat, utiis medearis, j 429 PROPHERJEREMIæ 12. Audierunt Gentes ignominiam tuam: &'ul*ulatiïs tuus 2 replevit terram: quia fortis i 6u Tmpegit' in fortgm,: & ambo pa- fhial riter conciderunt. 13. Verbum, quo d locutus eft deinus ad Jeremiam pro- phetam, fuper eo quod venturus effet Nabuchodonofor rex * qui Babylonis, & percuffurus terram JEgypti. tb 14. Annuntiate /Egypto , & auditum facite in Magdalo, & ^s refonent in Memphis , & in "Taphnis, dicite: Sta , & pree- Áq para te: quia 2] funt. d'xeyor&bvit gladius e2, quae per circuitum tuum j 15. Quare computruit fortis tuus? non ftetit l ls minus fubvertit eum. ; quoniam Do- e05, 16. Multiplicavit ruentes, ceciditque vir ad proximum fuum, p & dicent: Surge, & revertamur ad populum noftrum, & ad my terram nativitatis noftrae, a facie gladii columbae. J n 17. Vocate nomen Pharaonis regis JEgypti , tumultum ad- & ; duxit tem pus. Lj 18. Vivo gum i Virgo flia £zypti,) Virginem vocat I5. Caihpzztruit : n5 ho trida concidit. ) Tanqufam res pu- rempu.f ' A&gyptum , quod MHebrzi omnem ci- VOCate vitatem, & regionem infolefcentem , Forzzs £44:.) Miles tuus, fic füprä & exultantem fuis divitiis, robore, & miles appellatur fortis num. ' I2. For- rem, q[ florente ftatu virginem per metapho- tis immpesit im fortem. loniam fis.| xam appellare foleant. 16. Maitiplicavir, tfc.) Adeo mul- Qs CI9. Bgsemidmiam tuam. ) ld eft, te tos cadere fecit,.ut ali fuper alios turpiter a Chaldzis vi&am fuiffe. corruerent. Tuny/j Ulnlatas tuus, ) Cuuem edes , cum hd proximum [mum.^ Super vicinum Vértunt vinceris, fuum. W/ffm ZE » Ubi reg e Fortis impegi: in fortem.) Dum ]E'gy'-' E dicem*.) tii,& eorum federati. ptii fimul glomerant fugam , alii a- Colgpabee.) Vo ä cat Nabuchodonofor I5 7 lios. dejicient,, & fe mutuo obterent. columbam , quod celeriter advenitler, tüm, 33 Verbum, quod locutus eft, €&c.) Ha- in vexilis haberet columbamm. & qu4ft volans, ut columba, vel , quod d ] (&enus przdixit Jeremias , quomodo Vide Vtümef cxdendi effent /Egyptit a Chaldzis in fupra càp. 25. num. 59. obfidione Charcamis : nunc predicit 17. Vocate nomen Pbaraonis . - & ünüm W Nür, Chaldzorum in ipfam /Egyptum ad- tumltum , 6c.) Ht genus propheti, Tum QQ, | ventum , ejusque vaftationem. - quod conflat nominum impofitione, fürtn d qua, quod vegturum eft , declaratur. 14. In Magdalo. ) Nominat quatuor Sic Oftz c. i. n. 4. jubetur filium 1j civitates /Egypti loco omnium, de ap- Fitum & Magdalo diximus fupra cap. 14. n. 1. pellare Jezrabel, & n. 6. filiam, quam fufceperit, 4&/oue mifericerdia. fäIiCe dl 3 Taphnis.) Mide di&ta cap. 43. n. r. FYuseinltuss adduxit fempus. ) 'Pem- ligj lqu Sta , Ü prapara te. ) Ad excipien- pus, qnod omnia mutat , adduxit tu- um Chaldzorum exercituimn. ' gmiuzn muitum , mutationem , & cladem ma- Suifg Vüter ab CAPU T.- XLVI. 42I QUs 18. Vivo ego (» inquit rex , Dominus exercituum nomen » ejus ) quoniam ficut T : habor m montibus, & ficut Carmelus in mari, veniet. - Y 19. Vaía transmigrationis fac tibi- habitatrix filia Kgypti: I quia Memphis in ,folitud:inïem ent, & deferetur, & inhabi- tabilis erit. ;u 20. Vitula elegans, atque formofa JEgyptus K; üimuïïator ab r Aquilone veniet ei. - Quf 21. Mercenarii quoque 6j us , qm verfabantur in medio e- jus, quafi vituli faginati verfi funt & fugerunt fimul , nec Do àre potuerunt : quia dies interfeCtio * nis eorum venit fuper eos, tempus vifitationis eorum. Iuffy 22. Vox ejus quafi aeris fona bit $ q;uo—nif'amä cum exeröïtü &ad prope rabunt, & cum f-ecm;rilþ-us^ venient ei, quafi Caedentes Iigna. 1 d- Ggg 3 23. ch*- Vivo gnam in regno tuo, unde re&e: voce- 20. Pitl, E. ) Vicufam vocat —— xis hoc nomine, Twwltwm adáuxit JEgyptum , quod dives effer, & deli- | Zempus. WMel fenfus eft Pharaonem s p indomitz vitulz lafciviret. ciis abundans, & more pinguis, & vocate Tumultum , id eft perturbato- Alludit ad f rem, quia fuperbe provocando Baby- Apim Deum /Egyptiorum, quem vi- 5 F0f' loniam adbellum, «4Zzxz:z tezpus con- tuli fieura colebant. fli&us, & cladis. Huic explicationi Stizuator ab "quilone venzier $ &c. ) j mi- confentaneum eft , in Hazbreo : Qui eam fiímulet , & de JEgypto , : iJioS Twmultus rranfire fecit tempns. Alii quafi de prato fuo, demigrare cogat ; vertunt : ffrepitus. eff. fed rranmi tie hactenus enim indomita fuit fit ftimulum. ; nec fen- icm eccafionem , id eft magna minacur, fed ubi res exigit, nihil agit. -b quilone.) E Babylone. derafi. 19, PFrve ego. ) Eft Dei juramen- 21. Mercenari? enim eju:. ) Mülites ynotot tum. aï'ien?gen-æ merce«e conduécti. al Sicut Tbabeor im mant:fäæ ; &c.)Sicut verum eft lhabor eiiein montibus, id Quafll vituli fapinati.) iEgyptï deli- u ciis, & pingues effecti. Vide eft unüm e montibus, & Carrielum Ferf. fant,) In fugam vifo hofte. in mari, id eft , juxta mare; fic ve- Vifftation,:.) Punitionis. rum eft, quod Jeremias predixit ven- 22. Fox ejus.: fF,g 5tl. ;piï&i& turum efle regem Babylïoni's;» Quaff avis fonabit.) Malde fonabit; üti'mey es enim' eft metallum valde tinniens, Iiratüï 19« Vafk tran:mig'rnti'anis.. ) Appa— ratum & inftiumentum — viatoriuimm & fonorum : fignificat autem fimili- ium p Italice dicimus: A4rzeff d viag;io. tudine tinnientis zris querelum , & ; quam Habitatrix flia & jpti.) Populum doloris plenum clamorem, quem JÉ- l' Tatw AEgyptium intelligit ; vox Haézzarrix gyptus hofte perfequente erat editura. dgiificat /Egyptios fecnre, & confi- * Cupg fec:zribus;) jxit t Axrmati S cychx- etf n fienter abfque vmetu- defi*deä egitte. cum in morem-.,- 402 PROPHET. JEREMIJ 23. Succiderunt faltum ejus, ait Dominus , qui fupputari non poteít: multiplicati funt fuper locuftas, & non eft eis numerus. 24. Confufa eft 'f.ilia ]Egyþti, & .traditaf'ih' manug ,pö.puli Aquilonis. * 25. Dixi t Dominus exerCituum Deus Ifrael:. Ecce ego vi- ( fitabo fuper tumultum Alexandrie , & füper Pharaonem, & 6u fuper /Égyptum, & fuper deos ejus, & fuper reges ejus, & PL nt fuper Pharaonem, & füper eos, qui confidunt in eo. 26. Et dabo eos in'manus que&erentium apimam eorum ,& ple;;. manus Nabuchodonofor regis Babylonis, & in manus fervo- hom rum ejus: & . j ^ inus, poft heec habitabitur ficut di-ebus priftinis , ait : - Dom fiof *lfaie 27. * Et tu ne timeas » ferve meus Jacob, & ne paveas, Non 43. 1. lfrael : quia ecce ego te falvum faciam de longinquo , & fe- 44. 2. men tuum de terra captivitatis tuae: & revertetur Jacob, t requiefcet, & profperabitur, & non erit, qui exterreat eum. 'd'(?pol 28. Et tu noli timere, ferve meus Jacob, ait Dominus , Cp quia tecum ego fum, quia ego confumam cunétas gentes, ad quas ejeci te, te vero non confumam, fed caftigabo te in N Cdflgnf judicio , neAc— guaü innocenti parcam tibi. CAPUT tl i e x . Suceidemm;- ) Succid.enf Chal- - Ert im mzzm)s.) Particula & pofita dzi, prsteritum pro fututoc. eft pro 4 eff. C ay Salrtm. ejus, ySilvam /Egypti. Com- Poft hae babitatitar, 6c.) Poftquam Cllicet , parat ZEgyptum filvz, habitatores ar- quadraginta annis vaftata fuerit , ut dEHtibug boribus, Chaldxos ceforibus, & li- clarius predixit Ezechiel c. 29.n. JI. t ve ggatoribus. . 5 12. 13- & I4- .' Obfdior Qui fupputars nom þo:ef, ) Exercitus Q7. Ne fimeas. ) Apoftrophe ad I- C' ^R ji* Chaldzorum, quafi.dicat: Exercitus fraelitas , quafi dicat: fi /Eeyptios re- pmïfv te Chaldeorum , qui innumerabilis erit , ducam in patriam füuatn, quanto ma- Nfra filvam JEgypti fuccidet. gis reducam te, 0 Jacob , qui fervus Hlïxüp : 24 Copnf uja meus es ? ',) Pudefa&a , terrore hlss perculfa. De longinquo.) Ex Babylone, & re- Pa 25. Vifftabo.) Puniam, : & Hagelïum motis regionibus , in quibus exulas. 4neum inducam. 28. Cemf[umam.) Delebo tanquam ROR Tumultum dlexandria. ) T*,urbam, hoftes meos , poft U iam eorum Oopera 1 j us fuero. populum , multitudinem ; erat enim in te ca&igando Ü « $ Alexandria urbs frequentiffima. Cafhigabo te i judicio.) Mloderate, Uï!fi;; Reges ejus.) Reg humaniter, clementer, ut ne ue pror- wu»;fi.';y nt g,los, proceres re- fus perdam te , tanquam ho i em, nec 06. Qmerentium animam córum.) Qui ) 49 prorfus impunem relinquam, tanquam per &repf bello eos petunt, ut vitam eis erípiant. innocentem. Sic cap. go. IL. dixit: "M - 423 n CCÓCAPUT XLVII. / . ei$ aleflinorum , - .P?zjl?t*z"o þzædfïitar' P. Jyri , Sz'*dönisr," Gaze, yuli - &J " calonis. Uod fatctum'eft verbum Domini ad Jeremiam prophe- 0 vl- Q .tanmr contra Palaeflinos - antequam percurreret Pharao N Gazam: 5 u 2. Hsec dicit Dominils La [ Ecce aquas afcendunt ab Aquilo- ne, & erunt quafi torrens inundans & operiens terram, & * 14 plenitudinem e Z J us, urbeni, & habitatores e jus 'ervq- homines, .& ululabunt omnes hiabitatores terrae. , clam a'bun.t at j 3. Á ftrepitu pompae armorum, & bellatorum ejus—,,äcöm- motione qnadriguarum ejus, & multitudine rotarum illius ; ved$, Non refpexerunt patres filios manibus diffolutis. (; 4. Pro adventu diei, in quo vaftabuntur omnes Philiftiim ;; h,U & diffipabitur Tyrus, & Sidon cum reliquis auxiliis fuis , & . -depopulatus eft enim Dominus : Paleeftinos , rel*ig,uifas infulee ifU$ Cappadociae. t55 $. Ve- )t€ n Cafligabo ze 1m judicio , ut nen vidtaris runt curam.ne b innoxizr. ficiti.. gi-ïgentesv,- de fäipfïs fo-- " I. Nrequam . pereuterez Pharao Ga- qu;äusf kxdz'["a'lwi-;' » Pie timore , - z45;. ) Accidit hoc fub Sede- j p()flm quo manus quodammodo diffolvun-- cia, anno g. vel Io. regni ejus, eum tur , & concidunt: fcilicet Chaldsis Jerofolymam obfi- uo[ïquam dentibus Plarao in auxilium: Judzo- 4* Pro adventw diei. ) Propterea grit , u rum venit, qua fama audita Chaldai quod veniet dies;. : p J ftina. vaftetur.. quo die tota Pdlæ;- obfidionem folverumt. Vide fapra €. 37- 4- 'lune ergo Pharao JEgy- Cunt omnibus veliquis auxiliis 97772 3 uhe äd I' tum repetens in Gazam principem DBicit non folum alzftinos- abolen- yuos t dos , fed: "'yrios etiam, & Sidonios,, mg() ff* hiliffzorum urbem: irruít, eamque diripuit, ea fortaíie de caufa, quod & Cappadoces, reliquofque omnes » i fers Chaldzis favifíet.. qui ipfis Paleftinis opem talerant; Q. Ecce 49uæ-4fcendu/w. * Aqu&s'vo-—- Jl &[e Ínfulam a Io[ule Cappadocia. ) Cappadociam «at per metaphoram exercitum- Chal- ppellat, non. quod infula fit, M as dxorum, qui venit ab Aquilone ; fi- fed uod fit. maritima. Alii pu- unqu mili aquarum metaphora ufüs eft Ifa. tant Cyprum intelliei. Alii putant co 87' C-.I . L fic appellari novam 'T'yrum, que & Urbe ) Utbes, fingulari pro plurali. proprie infula eft, & a Palzflinis pro- ;Ioderlïe 1 Ululabun:.) 'Yerrore perculft. pe diftat, & favet nomen Hebraeumy 2 ) Uf PrOf' . Af epitu pompa 4rmarnm,) Pro- "Ph593 cephrtor ; nam Capb manum fi- i pter firepitum bellici apparatus. gnificat ,. Tor , "'yrum quafi dicar - ag ANon. refpexerunt. patres filjos,) Ko« g j manus . Iaöu;s , vel vici:?ia: Tyri- 424 PROPHE T. ]EREM IE TV ia s. Venit .calvitïum»fuper Gazam: conticuit Afícalon, & re- liquize vallis earum : ufquequo concideris ? E-— l 6. O mucro Domini ufquequo non qu iefc,eqs.? ,Ingre'der'e in vaginam tuam , refrigerare , & file. 7. Quomodo quiefcet, cum Dominus przeceperit ei adver- fus Aícalonem, & adverfus maritimas ejus re n giones, 'ibiql?e lii z condixerit illi? tü CAPUT XLVII. Pradicit Dominus Vaflationem Moab , & omnium urbium ejus , de fed. in moviffünis diebus captivitatem ipforum relaxandam ; male- HHA di&lus dicitur faciens. opus Domini fraudulenter , &? gfadium In Jfuum a fanguine proioz'lzem. Iu I. : D Moab haec dicit Dominus exercituum DeusA Ifrael: ; - d Va fuper Nabo, quoniam vaftata eft, & confufa: ca- . filar pta -äeft Cariathaim : confuía gfc fortis, & tremuit: 2. Non tim | tatur verba eorum, qui fe incidebant, lg ; - &. Væm't.) Pro veniet, prxteritum & dicebant: O ;mucro Deomizi , €6c. pro futuro. Cm) Caivtium. » Mag.nus lu&tus, & ca- Refrigerare.) Nunc enim tepes , aut Cs lamitas; mos enim erat Judeorum, & cales fanguine ceforum. Vide Sife. ) 1d eft , quiefce. d vicinarum gent'iu.m, ut in luctu capi- flgniä( ta decalvarent, rafis, aut tonfis cri- g. Qnuomodo quie[cet ? ) R.efpondet ürbem nibus. [ ul Conticuit.) Quuia fubito, & inopi- ipfe fibi propheta, on pofle gladium Quitun quiefcere , quia divino precepto graf- nato hoftium adventu obftupuit. fatur adverfus Afcalonem. für inf Et reliquia vallis earum.) Etreliqua Ibigue condixerit H ,. &c.) Prece- ümen : oppida earum; & pagi fuburbani, qui perit, ut ibi graffetur , vel, ut alii in- in ville erant, cum Gaza, & Afca- rf lon fit& effent in loco. altiori. terpretantur , conftituerit illí tempus , ngl : ff'll : quo graffari debeat ; itaque ante tem- pust U/quequa, concideris ?) Ufquequo Ga- pus prefcriptum ceifare nequit effe f za, & Afcalon cultris te incides, aut 2. li unguibus lacerabis ? hoc eft, ufque- I. D. Moab, ) Scilicet dirigitur le- quens prophetia. Vaticinatur Cvmn quo lugebis? quafi dicat: diu; fole- Moabitis extremum exitium , ficut I- Qcet bant enim omnes illa gentes in maxi- Utl mo luctu cultris fe., aut unguibus fai: c. 15. quia cum Judzis cognati mOl'ïlm exarare, ut patet ex Lev. c. I9. 28. effent , non folum non tulerunt eis o- pem , cum ab hoftibus vexarentur, fed Cas Civig ex Deut. c. I4. I. & ex 3. Reg. 18. 29. l Pa 6. O Mucro Domini.) Exclamat pro- etiam irriferunt eos, vide infrà n. 27. Vfü 77 o]i- Va fuper Nalo.) Magnum excidium pheta, poftquam oculis. mentis Ti fefä dium Domini late graiïantem vidi ffet, imminet INabo Moabitarum civitati f&b()n &xe rogatque , ut quiefcat; fatis enim ma- * Vide num. 33. 47. & Ifaiam 15. 2. l j "7 Vel imi- [ ( gnam cedem fa&am-eiïe. -Vd./zzdta ef, ) Valtabitur; omnia e- CAPUT XLVIIL. 425 3. Non eft ultra exultatio in Moab contra Hefebon: cogita- te verunt malum. "Venite, & difperdamus eam de gente: ergo filens conticefces, fequetur enim te gladius. : It 3. Vox clamoris de Oronaim; vaftitas, & contritio magna, 4. Contrita eft Moab : annuntiate clamorem parvulis ejus. Va $. Per aícenfuim enim Luith plorans afcendet 1n fletu, quo- que niam in defcenfu Oronaim hoftes ululatu contritionis audie- EC runt. -6 Fugite, falvate anim as veftras: & eritis ?quaü myricze in Supra j5 deferto. 17. 6. nl 7. * Pro eo enim quod habuifti fiduciam in munitionibus tuis, & in thefauris tuis, tu quoque capieris: & ibit Chamos j in transmigrationem , facerdotes ejus , & principes ejus fi- à ) mul frel: g. Et veniet præcï'o ad omnem urbem , & urbs nulla falvaä bitur: & peribunt valles, & diffipabuntur campeltria: quo- 2 0F niam dixit Dominus. X 9: D d- Non nim hzc praterita prophetice pro fu- Ér go Jfelens conzfæ/äe;c.) du, o He- tuis áccipiuntur. febon, id eft filentio filebis , pror- jd gbatt^ Coz][a. ) lonominiofe capta. fus filebis, cum fueris everfa. )V "r Cariatbaiz.) lia uxbs Moabitarum. 3. Vox clamoris.) Audietur. : 6 at Mide num. 37. & jofue 13. 19. De Oranaim. ) Qus ölipfa Moabi- fignificat hec vox duas urbes, vel tarum - civitas erat , . cujus etiam urbem gemin am. Non enim infolens mentionem facit Ifa. cap. 15. 4. dv eft urbes duabus conflare partibus , 4- Annsntiate clamorem ;x4rvul;: e- ! O'llldiun) quarum altera füperior , alera voce- p grill' tur inferior; altera cis, j«;. ) Predicite pueris ejus fore, ut flumen, &c. . al;era ultra clament; folent enim . pueri clamare , plorate, & ejalari in. rebus adverfis. free Confufa eff fortis. ) Mebr.. Confu[a eff. veftgium , id eft, ignominiofe ca- 3. Per afcenfum enim o Luitb) Hoc qetiib xa eft ea civitas, que aliis refugium ad verbum defumptum eft ex c. 15. elle folebat. 5,lfaig, ubi etiam explicatum eft. git 2. ÉExultatio.) Gloriatio. 6. Fagire.) O Moabita. CozirA Hefebon cogitaverumt mdl:zm.)* Ez ertits quaft mytica in Je/ärfo.)'Hu- zimtut d Scilicet Chaldzi. Hefebcn enim erat. miles, abjecti, fteriles, mo-fti, & fo- ïaticiüamr urbs in lIVloab. Fuit Hefebon A- , fiot^ morrheorum R e ia. Inter Leviti- litarii. Vide dicta fupra cap. 17. 6. gna 9. Chamos.) NNobile erat Moabita- ;; cas civitates cen íó tur Jof. 21. 37. & rum idolum: ali ui putant fuiffe Bac- p. Paral. cap..6. verf. ult. P fe Venite , 6$c.) Sunt verba Chaldeo- chum ; alii vero riapum. rum fefe invicem ad excidium He- d 4 9. Prade.) Moflilis exercitus prx- : o febon excitantium. dator, — Hhh i gt BA cum Com. M'e?;a'cä. 7.7 F. jm 57 ; Omllla j [L] 426 PROPHET. JEREMIE le 9. Date florem Moab , quia florens egredietur: & civita-. I tes ejus defertae erunt, & 1nhabitabiles. | L] * L 10. Maledi&tus, qui facit opus Domini fraudaïentef: & ma- lo ledi&tus, qui prohibet gladium fuum a fanguine. 1 e 3 L] Ir. Fertilis fuit Moa D a b adolefcentia fua, & requi ew;;it in fzecibus fuis: nec transfufus eft de vafe in vds, & in tranfmi- [ ef grationem non abiit : idcirco permanfit guítus ejus in eo, & * odor ejus non eft immutatus. bo 12. Propterea ecce dies veniunt, dicitDominus: & mittam. 10j ei ordinatores, & fltratores laguncularum , & fternent eum,. & vafa ejus exhaurient, & lagunculas eorum collident. sR eg. 13. Et.confundetur Moab a Chamos, * ficut confufa eftdo- fie 12.29. mus Iírael a Bethel, in qua habebat fiduciam. * Ifaiz 14. Quomodo dicitis: * Fortes fumus, & C 96. 6, virl robufti ad,v prseeliandum ? 15. Vaftata e ft Moab, & ci:y;i;tat'es, *illiüs fucciderunt, & e- t jecu 2 N EU Dare Vflorem- Mo;zz.) Vocate fane Hdcirco perhanfz gufus ejus 12 eo, floridum, .vel finite nnnc Moab flo- &'c. ) Idem fapor?iidem mores, eadem rere, quia adhuc forens, antequam fuperbia, & infolentia ; nondaim"* e- NIE nim illi vexatio dedit intellectum , .ut ad fruéctum perveniat, egredietur, fcili- cet e regione fua,& in captivitatem'ibit. loquitur lfaias cap. 29. I9. . X0. Maledius , &$c,) Hxc verba ad 12. Ordinatores. ) Quui vafa vinaria r Chaldaos referuntur. V ocat prophe- ordine folent difponere. lnh ta opus Domini vallationem iMoab , Stratores.) Qui folent fternere, aut bent quz juffu Domini fiebat , execratur- inclinare dolia , ut vinut ü ex uno in tis firy aliud fundant. que hoftem , qui fraudulenter id.eft , B. II non ferio, fed ut verterunt LXX. ze- Ef läg*hnculas eorim collident. ) Ur- Qu gligenter in Moabitarum cedem incu- bes eorum deftruent; pro eodem enu Onre; buerit, fic cap. 5o. 25. vocat opus accipit vafa, & lagunculas, quafi di-. Domini Chaldzorum internecionem. du cat: poftquam vinum transtuderint , W t f U Probibet gladimm fuum a fanguime. ) vafa, in quibus continebatur, con- E. J Gladium fuum non cruentat fanguine fringent, hoc eft, poftquam abduxe- Womo Moabitarum , illis parcens, velex rint, urbes ipfas vaftabunt, ac diruent. f naturali commiferatione , vel ob ac- I Confundetur Moab. 4 Chamos. ) AU ceptam pecuniam. : e Quia videbit fe à Ch fiillOrS non poffe üghk W II. Fertis,) Dives ,g & florens, defendi. g nulliufque pàrticeps calamitatis, ideo- due Judxos bellis, exiliisque fepe a- 44 Betbel.) Mitulis aureis, quos Je- peram roboam conftituit in Bethel , & inDan, iOren itatos irridebat.. ui adeo opem non tulerunt Ifraelitis, « Requievit in facibus fuis. ) Pravós A fuos mores retinuit, ut retinent vina, ut eorum excidii caufa fuerint. üt] b U Q quz de vafe in vas non transfundun- IS. Defcenderumt im occiffonem. ) tur, primum faporem fuum. Cadent occifi. l; * f 427 CAPUT XLVII d le&i juvenes ejus defcenderunt in occiüonem: ait rex5 Do- minus exercituum nomen ejus. 1d« 16. Prope eit interitus Moab ut . veniat: & malum ejüs'ye-r lociter accurret nimis. W 17. Confolamini eum omnes, qui eftis in circuitu ejus, & ff« univerfi , qui fcitis nomen ejus, dicite: Quomodo confra£&ta u eft virga fortis, baculus gloriofus? .18. Defcende de gloria, & fede in fiti , habitatio filiee Di- tart bon: s tiones tyas. quoniam vaftator Moab afcen-d-it ad te, diffipavit muni- s ll 19. Tn via fta , & profpice habitatio Aroer: interroga fu- d- gientem: & ei, qui evafit, dic: Quid accidit ? 20. Confufus eft Moab , quoniam vittus eft: ululate , & 1ad clamate, annuntiate in Arnon quoniam vaítata eft Moab. ii s .21. Et judicium venit ad terram gampexftrem . fuper Helqn, k e & fuper]aía, & fuper Mephaath, 1 23. Etfuper D ibon, & fuper Nabo, &, fuper domum De- &'egi blathaim, j 0. 23. Et fuper Cari 4 x maon, aþthaing,q& fup—er. Bgthgaxnu.I ,& —fuspexr Beth- yim é Hhh5 24. Et m, li multitudo , que habitas in civitate rinana I7. Confolamsm: ewm owmes, &e ) LXX. ha- Dibon: erat Dibon iVfoabitarum ci- ]n Hebr. eft, Cozdolere e;. bent, Moevete ei, mótio auütem capi- vitas , ut patet in lfa. cap. I5. g. j Vaffator Moab. ) Nabuchodonofor , tis ficnum eft condolentis. Vide Job. . 42. 11 P qui Moabitas vaftabit. U Qui féitis momen äjm ; dicite) LXX : Ig. 4z via ffa, 6 profpice , babitario Omnes edite nomen ejus, . dicite , E9c. id Aroer. ) O habitator Aroer, cum cc- perint Chaldzi proximas Moabitarum A at eft, ingeminate clamanres nomen ejus , ut fit in luctu, clamate , & dicite iVo- urbes vaftare , interroga eos , qui ex yJer ab, iMoab ; o mifera regio IMoab. illis fugerint, quidnam acciderit, quia con quomodo contrita es, &c. fimile tibi excidium impendet. A- h du Virga forii..) Regnum potens, & roer eft uibs Ammonitarum,non longe d florens, & inclytum: virga videtur a Moabitide. Vide De-uc.i 2. 36. & : fk:zm"'.) fignificare fceptrum regium. I2. 20. Corfufus eff Moab.) Mxc elft re- Ig. Defcende.) Cade, aut cades, im- perativum pro futuro, dejicieris de fponfio Moabitarum fugientium. 105 ]e' 9I. J»dicium venit.) Judicium vo- fiorenti ftatu, in quo nunc es. (in pui Sede in ffti.) Habita in loco arido, cat Dei punitionem , & flagellum. [[raems' & fitibundo, ffesz myrica im deferro , 44 terram campeftrem. ) Incendium ut dixi num. 6. hoc & montanas, & campeftres Moa- l bita.rum urbes c»orripuit. d ) Habitatio f la Dibon.. )Jld e&, popu- 428 PROPHET. JEREMI/E 24. Et füper Carioth, & fuper Bofra; & fuper omnes civi- tates terree Moab, qua longe, & quae prope funt, - l 25. Abíciffum eft cornu Moab ^ & blja.(":hi-um— ejus contri- tum eft,-ait Dominus. t 26. Inebriate eum, quon iam contra Dominum ere&us eft: C & alidet manum Moab in vomitu fuo , & erit .in(derifumny etiam ipfe. W 27. Fuit enim in derifum tibi Ifraeïf, quafi.inter fures re- periffes eum : propter verba ergo tua, quse adverfum illum & locutus es, captivus duceris. Y 28. Relinquite civitates, & habi tate in petrà habitatores ( Moab: & eftote quafi columba nidificans in fummo ore fora- minis. *Ifhis . 29. *Audivimus fuperbiam Moab: fuper bus eft valde: fub. 16. 6. limitatem e c'm; jus, & arrogantiam , & fupe—rbiam , & altitudinem tns Cordis ejus. U .50. Ego fcio, ait Dominus , ja&antiam ejus: eo quod non tal".q fit juxta eam virtus ejus &atar facere. , nec juxta quod poterat, conata fit P 41. Ideo fuper Moab ejulabo, & ad Moab univerfam cla- fimil df thini mabo , ad viros muri fictilis lamentgntes. 35. De TET Y Chal Supér Helom, 6/c.) Quz hic enume- Quafi inter fures veperi[fes erm.) Fu- DN rantur civitates , ad Mioabirarum di- ; res enim cum depreheníi jam funt, ac ex h( tionem pertinebant. tenentur, irridentur ab omnibus, fi- 25. Corzz Moab. ) Fortitudo , þo— Tanif cutlupi, & convitiis afficiuntur. Vi- Prq tentia, gloria, & regnum, defumpta de fupra c. 2. n. 26. ttüm metaphora ab animalibus , quibu$ vi- 28. Habitate im petra, ) In locis de- res funt in cornibus, fertis, & petrofis, aut in rupibus mon- Ve] pp 26.. Iznebviate eum. ) Eoiicce Maab Il d. tium , ut tuti effe poffitis ; vel intelli- ET vino irez Dei, vos o Chaldzi , qui di- git Pezram munitam urbem Moabi- vinz ire adminiftri, & executores e- taruin. uf ftis: id eft implete eum aflliCtionibus OT.ge 1 Ia (ummo ore fardmim':.*) In fum- Ayoe ita ut attonitus nefciat, quo fe vertat. mis fciffuris rupium. -llidet tmanuna Moab in vvomiru fuo.) Y Cadet ad terram, & manus allidet ad O. Et'guod nuom fit jexta eamr virtais dïl'.- h folum, & prz ebrietate vomet. ejus.) Quod plus fe ja&tet , 2^ biat , quam facere poffit. X fäuper- Erit im deri[um etiam fpfe.) Sicut ferij derifit Ifrael, cum ab hoftibus afllige- Nec juxta quod porerat. ,. E$c. ) Non ünt ( retur, ut dicitur verfufequenti, ita confideravit, quid poffet, fed plus co- A etiam ipfe deridebitur. nata eft facere, quam przftare potes » CelEufm 'Q7. Fuit enim im. derifum tibi.) Cum rat. lmp] ) (ltlgebacur in captivitateæ. 3I. 4ld viros.) Prol)tfr viros, CAPUT XLVIL - 429 n 32. De plan&u Jazer plorabo tibi, vinea Sabamat propa- gines tuz tranfierunt mare, ufque ad mare Jazer pervene- tl runt: fuper meffem tuam & vindemiam tuam praedo irruit. | 33. * Ablata eft lzetitia; & exultatio de Carmelo , & de i terra Moab, & vinum de torcularibus fuftu - Jm calcator uvse folitum celeuma cantabit. li lNequaq?am 34. De clamore Hefebon ufque Eleale; & ]afa , dederunt fe vocem fuam: a Segor ufque ad Oronaim vitula conternante:. U gq?uæ quoque Nemrim pefífimz erunt. » ;. Et auferam de Moab, ait D omni nus: OH'äre'ntem in ex- 165 jus, celfxs,- & facrificantem diis ej UC Hhh 3 46. APrb-. [ st Muri fítlilis.) Qui lateritiis muris fnb- lari calcant , aut przlum torquent. etm cingebantur, & hoc munimento fe tu- " Vide fupra cap. 25. 3o. cos tore fperabant. In Hebrzo eft 34- De clamore, &c. ) Fugïefxies de vwboh 'vp qu cherefé , quam vocem Hefebon urbe, & fine Orientali Mo- Qon tanquam loci propriam LXX. iminu- ab continuabunt fugam , & clamorem 3 it tatam retinuerunt. Vide lfa. 16. 7. ufque ad Eleale, qu& urbs eft, & fi- u) n . De plautiu Jazer, €5c.) Fletu nis occidentalis Moab. - fimili fletui fa&o fuper Jazer deflenda di 4 Segor ufque ad Oronatm.) Nomi- eft fertilis vitibus (& metaphorice ho- nat hafce duas urbes tanquam extre- minibus) Sabama; quia eque, ac Ja- mos, & fibi oppofitos terminos Moab. zer vaftata eft , id eft, vaftabitur a Segor enim erat ab Oriente juxta ma- .,lf Chaldxis, funt verba Prophetz. ]Ja- re mortuum, Oronaim ab Occidente u zer,& Sabama fuiife urbesMoabitarum Septentrionali, hoc eft ea parte , qu& n V ex hoc ipfo loco , & ex Ifa: 16. g. Ailyrios, & Babylonios refpicit. Se- 5,1 manifeftum eft. [6) r eft illud ipfum oppidum , quo ; Vi Propagines t , €c. ) Cives tui ul- L oth fe receperat pereuntibusSodomis, tra mare in captivitatem du&ti funt, Vitula comternante. Id eft , trienni. Cig dE' vel propagines tuc tranfïerunt mare id eft, multitudo tuorum civium uf- Vide Ifa. cap. 15. s. Segor dicitur vi- smo- tula triennis, id eft pulchra , fortis, jtelle que ad mare , & ultra perveniebat , fucculenta, perfeQa, exultans, qua- (odi: quafi dicat :. nimis fertilis etas, . nimis longe palmites tuos proferebas, ideo les vitalz funt, cum triennium ex- plent. j fum- amputanda fuifti, & ferro ftringenda. us quoque Nemrim,) Nemris ]o- Prado.) Nabuchodonofor cum exer- citu fuo przdatore. cus erat multis aqu s irriguus in Moa- ; ii bitide Ifai. 15. 6. Per aquas pafcua De Carmelo.) De locis CüitiS, & adfita intellige, L füptl fertilibus Moab, funt Carmelo, qu? ubertate fimiles Peffima erunt.) Turbabuntlfr mul. titudine calcantium hoftium. Vel con- )Nu Solitum celeuma.) 'Celeuma , five fundentur cum vicinis aquis falfis ma- Jus celeufma x£Aeve'ia, eft cantus , quo qui fimul laborant, fefe cohort:ri mutuo ris mortui; diffipatis aggeribus , qui« bus prius ab incolis ftudiofe fepara- folent: ut remiges , & qui in torcu- bantur. h 430 PROPHET, JEREM £ 46. Propterea cormeum ad Moab quafi tibiae(1) refonabit : & cor meum ad viros muri fictilis dabit fonitum tibiarum: Q quia plus fecit quam potuit, idcirco perierunt. *Tfaix 37. * Omne enim caput calvitum , & omnis barba rafa ( I5. 2. Ezec. erit: in cunctis man : ibus go'lligatio, & fuper —oïmne dorfum ci- ]ä licium. ü H 7-18. L 48. Super omnia te&a Moab , & in plateis e j us , omnis lup planétus : quoniam contrivi Moab ficut vas inutile, ait Dominus. 39. Quomodo vi&a eft , & ululaverunt? quomodo dejecit 2n ; ( a cervicem Moab, & confufus eft? eritque Moab in derifum, & in exemplum omnibus in circuitu fuo. .40. Hec dicit Dominus: Ecce quafi Aquila Volabit, & ex- pre tendet manus fuas ad Moab. 41 41. Capta eft Carioth , & munitiones comprehenfze funt: at ris par- & erit cor fortium Mo ^ àb in die älla., ücuþ cor mulie turientis. 42. Et — (1) Tibim. Ip edir. Sixz. legirur: tibia &ris.- Dd 56. -4d Moab.) Propter Moab. Qranis plänäus ,€v.) Virorum, fc- Z quaft tibie. ) Gemet , fofpirabit, fi- minarun, puerorum , &c. aliis ca- cut tibia lugubre carmen refonans: de hoc trifti tibiarum cantu vide Mat- ptos, aliis occifos , aliis bona direpta i lugencibus. thxi II. I7. Luc. « 0s 39- Quomodo vitla es.) Re ] "d viros muri fíüiiis.) Mide dicta bitarum? gipM oa- fupra num. 5I. Er ulzlavtruzt.) Quomodo Moa- Quia pius fectt, 724»? o it. ) Quuia bite ejulatu, & planctu fua. infortu- ii plus conatus eft facere oab, quam nia deploraverunt ? Dàm j poterat, quafi dicat: propter fuper- Quomodo dejecit cervicem.) Alludit Muj biam, & arrogantiam fuam perierunt. ad vitülam triennem, quo nomine & do] Vide fupra num. 30. Moab appellaverat n. 34. quod cer- 37. Omne entim caput calUttium,Gfc. vicem haberet fuperbam) & 1 1 j 5 fubactam: jugo. nondrum ilem Solebant«enim veteres in luctu caput, Co 7 Viltm. & barbam radere. E þpfg: ff'.) Victus cum ignomi. ltàs, Colligatio.) Captivi enim ligaxi fo- nia. lent. In Hebrzo eft, fzper omnes ma- In derifum.) Sicut Judai fuerant in tüm gel« 4. nus Imcifiones ; folebant enim illz gen- derifum :Moabitis. "Vide füpra n. 277. $ tes, in luctu manus fibi , & brachia -a exemplum. ( 'Yerroris;; nam vi- unguibus, aut cultellis incidere. cine gentes videntes cladem. Moab gïäï]t A; timebunt: ne in eandem incurrant. &o Cilicium.) Saccó enim fe veftiebant lni Lj àn luctn. 40. Quef? aquila volabit. ) Ho&is 38- Super emnia refla. ) Quue in re- Nabuchodonofor. EE gina Moab, ut in Judxa plana erant , "as fias. ) Alas vocat exercitus, Diven, fic etiam Latini in exercitu duas ex- IQuis «t ibi verfari, & ambulare pofkfent, ut ütüem fepe dictum eft ; vide D. Hieron. in tremas partes, & latera alas appellant. Dt Te epift. ad Suniam , & F retellam. 41. G:riarï/a.) Noinen ciyitatis. À- hefebm CAPU T XLVIII. 43i . bit il 42. Et ceffabit Moab effe num gloriatus eft. populus: quoniam contra Domi- 43. Pavor, & fovea , & laqueus fuper te, O-Babita'tör Moab, af dicit Dominus. d- 44. * Qui fugerit a facie pavoris , cadet in fïaveam: & 'Ifäïäæ [ (]ul CUtrf£--— ^. da fevea nanie f enim 2418- - JH fuper Moab annum vifitationis €OT um lagyeg ; adducani t—ÓÓenÜà — —— as qinus. 435. In umbra Hefebon fteterunt de laqueo fugientes: qui l ejecit ignis egrefius eft de Hefebon, & flamma de medio Sion, & devorabit partem Moab , & verticem filiorum tumultus. uf , 46. V& tibi Moab , periifti popule Chamos: quia com- &e prehenfi funt filiitui, & filize tuee in captivitatem. 47. Et convertam captivitatem Moab in noviffimis diebus; funt: ait Dominus. Hucufque judicia Moab. 5 p QAPU ToSXLDS- p Defolatio Ammon , dumee , Damafci , Cedai , Tegnorumque ium fæ' Afr €P ZElam prenuntiatur 5 captivitas autem filiorum D 3&;5 ( 4immon ac ZElam tandem foloenda. Lj du Y AD filios ÁAmmon hzec dicit Dominus . Numquid non igitur E(gi() MO&' L fili funt Ifrael 2'.4apt heres non eft ei? Cur haere- lo MOK- liqui putant effe nomen appellativum; Verticem frliorum tn»?u[lm.) Duces 1 infOïtU' nam idem eft Carzozb , quod eivitares. & principes militum tumultuantium: - 46. Popule Chamos, ) lta appellat : Mjudit Maulierts parturientis. ) In anguftiis, & doloribus partus conftitute. Moabitas , qui idolum Chamos cole- ,,0, gomiot 43. Paver, Ur;) Pavorem NOCat ho- bant. qod E ftilem gladium, /eveaz cafum impro- 47.* Comvertam capfivit.:tem Mmö.)Uc t nomïum vifum, Zequezn infidias ab hofte po- redeant a Babylone in Moab; id enim fa&um patet ex Sophonia 2. 9. ex fitas. Ponit aütem hzc tria periculo- y gnome rum genera loco omnium. . Jofepho.antiq. lib. 13. c. 21. vel re- 44. Mnnum vifítationis.) Punitionis. ferendum eft hoc ad tempus Chrifti, fpgant &. Inumbra Helebon ffeterunt.) Fu- cum Moabite , & aliz o centes folutz f pra " gient Moabitz ad civitatem munitam funt e demonis captivitate. int. .M 0ab Hefebon , ut ibi tuti effe - Jud«cia Moab. ) Judicium , & fen- f( Ignis egreffas eft. de Hefeben. ) Chal- tentia a Deo contra Moabitas prolata. ( ant dei milites , qui jam civitatem occu- yol averant; vel cives Hefebon, qui a re- I D filios Amimon.) Ad Ammoni- tas, aut de. Ammonitis , aut ( ïctdii liquis Moabitis diffidentes Chaldzis x:contra ÀAmmonitas. urtbem prodiderant. Ü dlus i De medio Sion.) Qu eft eadem cum Numquid nen flii. funt lfrael.) 1(1 d D ant Tefebon. eft, lfraelitis , hoc dicit: quia cumI- ^ j (s "- i PROPHET. JEREM L£ haereditate poffedit Melchom , Gad: & populus ejus in urbi- bus ejus habitavit? £ 2. ldeo ecce d ies veniunt ., dicit Dominus: & auditum fa- i ciam fuper Rabbath filior um Ammon fremitum przlii, & e- ritin tumultum diffipata, filiseque 3l A DA 4 .c.ejïs-iggi füccendentur, & TsX - noffidshit d frste bon, quonia m vaítata eft Hai. Clamate filize qT" Rabbath, accingite vos ciliciis: plangite & circuite per fe- ï pes: quoniam Melchom in tranfmigrationem ducetur, facer- dotes ejus, & principes ejus fimul. L ia U - 4. Quidgloriaris in vallibus? defluxit vallis tua, filia äelicata, tef qusxe confidebas in thefauris tuis, & dicebas: Quisveniet ad me? Deus 5. Ecce ego inducam fuper te terrorem , ait Dominus fac exerr fraelite adducti funt in captivitatem, Haj.) Civitas Ammonitarum. & Ammonitz involarunt in captivorum Filja Rabbatb.) Cives Rabbath. & bona, & pofleffiones, quafi eorum ef- Giciis, 65c.) Ut fiebat in lutu. fent hzredes. Sic fuperiori cap. num. 37. Melchass, ) Ammonite, quorum I- -Gireui;e per [epes. ) Ut quiratis a- dUd dolum erat. Melchom, ut patet etiam liquam latebram , ubi poffitis. delitef- ex 4, Reg. 23. 13 cere; folent enim , qui ab hofte fu- mJDs te Gad.) 'Fribus enim Gad Ammoni- giunt, ad fepes vinearum, & horto- tis erat vicina. rum Jatendi caufa fe recipere. Bj Q. AAnditum faciam.) Audir faciam. Melchom.) Deus vefter, in quo con- Rabbatrb.) Urbs eft Arabiz, Ammo- fidebatis ,-non quod vivens fit , fed : nitarum Metropolis , que poftea ap- quod aureus, vel argenteus. Cs pellata eft Philadelphia. Dicta eft Rab- ; Qu:'d gloriaras ip vallibus 2 Lo- tüm bath, id eft magna, vel multa ob mag- cis uriguis, & frugiferis. Valles enim fid c nitudinem urbis,& populi frequentiam, abundant frumento , Pfal. 64. 14. Ip tumBinm.) ln acervum lapidum. Defluxir vallis tua ) Vaftata eft, Cïlrift m & xuderum, at f olent effe urbes dirutz. fterilis facta eft.defectu cultoris, fic E lz'æque ejil:. Bpitar €a Rabbath. ) Minora oppida ciz- videtur la. 24. 4. Iuxie j & doflexit ferra , Proph fumpta metaphora a fo- At Poffeffores fuos.) Moabitas, qui in lüs, que cum defluxerunt e ramis Ni, poftefíitonem Ifraelis irruperant. arbores decore fuo carent. £, 4 3. U/ula Hefebon.) Hefebon erat ci- Erlia delicata.) klebr. 1331 /éoL- j [ vitas Moabitarum, ut patet ex fupe- &4b , fedens otiofa ,^ domi fedens Quf q riori capite, & vicina finibus Ammo- delicata, non aíiueta labori. LXX: doie nitarum. Jubet ergo Hefebonem u- lulare, vel commiferatione calamita- vertunt Svérqe Jratda , fflia temeri- 4j £atis , Vel smpudenzia. Proprie dicïf thrq tis vicinarum civitatum, vel ob fibi mus Italice facczaza. jam imminens excidium. Itaque hec Quis veniet ad me? ) Ut. capiat. teS, ql de Àmmonitis prophetia precedit tem- $.4 terribiles, 5. Terrerem. ) Bellicum , milites V0 pore prophetiam .de Moabitis, ;qua lgl Y d fuperiori eapite 'contingmr. — b omm'äu:', &.) Efïicia;n? ut o- lj CA PUT XIX | 433 übi- /gexel*c:ïtüum ,-V 3b omnibus, qui fünt in circuitu tuo: & difper- gemini finguli a confpe mf &u ve;&rp- 5 nec er:i.t,.'qui congreget fugientes.. Le 6. Et poft haec reverti fac - - iam captivos :äliïommi Ammon s. u ait Dominus. 7: Ad Idumeeam.. Hæcf dicit Dcm-ihws exercituum: Num- : filie quid non ultra eft fapientia in 'Theman À xt f 2 Periit. eonmäufm E facet- filiis, inutilis fa&ta eft fapientia eorum. 8. Fugite, & terga vertite, defcendite in voraginem habi- tatores Dedan: quoniam perditionem Efaü addüxi fuper eum,, :licata, tempus vifitationis e:us.. (dae 9. Si vindemiatores veniffent. fuper *teï,,'., non relïnäuüï'emt; ; Deus exd. racemum : fi fures in no&te, rapuiffent, quod. fufficeret fibi.. goveenD 1o. Ego vero difcooperut Eíau, revelavi abfcendita ejus,. n & celari non poterit: vaftatum eft (emen ejus, & fratres ejus,. " & vicini ejus, & non erit. é ; ld. am eos vivere * & vi-;« 1r. Relinque pupillos tuos ) ego faci I2. Quia: vratis d duze tuae in me..fperiabunt.. ; öeïxteï- hole f miles. gentes. tibi. vicinge. irrumpant.in x Habitatores Dedzm. ) j&eoio- eft .ita. te dictà. a. Dedan filio Abrahz ex. Cetu-- X horto ; D;]þerjgemini.,,. Ucï) Aliia : b' aliis fe- ra Gen. 25. 5. fita eft in Idumza, vel: 'UO con parabimini.. juxta. eam, ut ex.hoc loco patet, 6. Revwerti faciam captiues. ) "um Perditiomem Efai.) Jamdudum Efau: f , dl captivitate temporali , quod. fa- deftinatam.. Efaü autem vocat.Idu- &um difcimus ex Jofepho lib..12, An- mceam, quia Efaü, qui etiam dictus: :!.)) LO' tiq « €. I2.-tim.a. fpirituali d/iabol—i per eft Exlom ,. illi nomen dedit.. ]jes enm Chriftum.. Vifítaiiomis.) Punitionis. - j1 7544* Idumaan ,. &fc. ) Scilicet di- [ht'zl d Q« Nez retiquifjent VACEPIMP) Qua-- rigitar. fequens proghetia :. eft titulus fi dicat:. fane xeliquiffent. qrij, prophetie, qualis- ille. n, . 1.. 44- f/es Rapaiffcut ,. quod fufficerez. fibi. ). Re-- ( qertáy 4dmnoz.. liquum.vero tibi reliquif Y IeHt. j e Mmis Numquid. noz ultra: ej2 þzpivätid z IO. Difcooperzi Elau.) MVindemiato- Themaz ?.), lheman urbs erat Princi- rum , aut furum dilizentiam aliquid- pum [dumzz fapientibus. abundans , fugit; at vero predatores Idumzz.ni- xf quafi dicat:. qui fit, ut Idumai ,. qui fedenï,» hil latebit., quia ego difcogper»iam, & fapientces elfe folebant,.ftalti facti fint? mudabo eam,. ita ut omnia, qux ha- Bs , 1X A filis.). LXX..a fapientibus.. Nam bet inveniri poi ient.4 j, at Hebraicum p4»35 Zazzz ,. tam fapien- Vaffatum ej?) Vaftabitur. tes , quam filios fienificat.. Sémen ejus..) Pofteritas ejus. 8-. Defcendite jn. veraginem.-): Abdi- Nen erir. ) Scilicet femen , ut prae i. te vos.in cavernis ,. & locis fubterra- ceffit, id eft ,. pofteritas Idumza.: neis, ne vos hoflis inveniat. ! mzlltes Oi ^ Relinque ]ïugil/os mo;.-ä)( 9i quos: Iii l-ïih'ï.,cum Qor;. Mezocb.. Tï M mg BF , 334 PROPHET, JEREMIE£ 1. -Quia hsaec dicit Dominus : Ecce quibus non erät'jud-i- Ii cium , ut biberent calicem , bibentes bibent, & tü quafi in- p nocens relinqueris? non eris innocens, fed bibens bibes. 16 13. Quia permemetipfum jurávi, dicit Dominus, quod in d [ folitudinem, & in opprobrium, & H]IUS in defertum", & in male- dictionem erit Bofra, & o IC " mnes civitates eius erunt in folita- dines fempiternas. Ch i II * Abd. ilà l 14. * Auditum audivi a Domino, & legatus ad Gentes mif- -fus eft: Congregamini, & fimij mus In praelium: venite cÓhtra eam', & confurga- qui 1 I5. .«Kcce enim 20. bilem inter homines. parvulum dedi te in Gentibus, contempti- dom,f( Tnot: 16. Arrogantia tua decepit te, & fuperbia cordis tui, qui habitas in Cavernis petrae; & apprehendere niteris altitudi- Cum *Abd, nem collis, * cum exaltaveris quafi aquila nidum tuum;, in- 2l. A* de detrabam te, dieit Dominu S. f mjb I9 t —— E habes, fed fahe nuilos ha ! dütem m ')e'bïs ; quia I)z mzzledi&io;;em. j Ut fcilicet .altc- D MET omnes peribunt. LXX. habent: E* ri maledicere volentes, id illi precen- tur, quod Bofrz accidit. €lle eycel "DAl, mon eff, relinqui eipbanum tunm, ut vi- Cty t Bofra.) Erat 1)1'in;e1)s Idumzoórum Efo ff;cidm s vivere ) Eorum cu- civitas. veris, ( ram 5 geram, I4. Mudirum audivi a Domino.) Au- dem t 413 & la me [perabunt. ) Eas enim vivere divi, Domino mihi revelante, fenten- u facerem, &c. fed nulle relinquentur. tiam contra Bofra. s. sl 12- Quibus non evar judicium , 65 e.) Tlitàs & Legatus ad gentes millms :f/f'-;) Quamn I [1] &uos comparatione veftii zquumnon fcilicet Chaldei miferunt ad entes üreos. €rat adeo graviter puniri, Judzos in- fibi fubjeQas, ut' fe &d bellum con- tellgcit ; fimilis phrafis occurrit, fu- tra Idumzos exeitarent. ht fies $ pra cap. 26. II. Jedicrum mortis- eff Congregamini , &$c.) Verba invitan- viro buic , id eft, €&quum eft virum tium- ad bellum. : C lï !4341 t hunc mozri. Cortrz esm.) Idamsam. ' Il em Calicem. ) Furoris Domini 10. tj ; & feve- I5« Parvelum dcdi te, &c.) Dabo, r punitifon.ïs. ponam. Hebraifmus, id eft, faciam, d«()n(ïfïl rf Non eris in mecens.) Non eris impu- vel facere decrevi , dejiciam te, ac I leg nitus. , Df/ " deprimam, cum tu, o Édom, ma- blt y Bibems Libes, ) Et prorfus exhauries 4 gnus tibi effe videaris. | Qan calicem furoris Domini. I16. Qui babitas im cavernis petre,) lmC QP' T n I3. [m opprobrzum, 6£9c.) Adeo hor- 1 Ils [5 Hebr. £7 fiifferis, qui putas te inex- rende plectetur Bofra, ut futura fit pugnabilem , quod in preruptis, & ", ii íin. opprobrium, id eft execrabilis, & contragofis montibus habites. meh'cæ inajedicta. P'""*F/Ig Et apprebendere niteris, 6c.) In He- "Jm defertum. .) RedaGa in folitudi- br&o eft, a£:£zgi5s , id eft, tenes, oc- !Q an gem. cupas altitudinem —collis. - Intelligit ! 4 &üïl üme OCAPU T. XLIX: 455 tl 17. Et erit Idumza deferta, omnis, qui tranfi bit per eamy F flupebit, & fibilabit fuper omnes plagas ejus, 5 18. * Sicut fübverfa,eft Sodoma,-& Go : h morrha, & vicinae w in *Geri. ejus, ait Dominus : non-habitabit ibi vir, filius hominis. & non.incolet. eam - I9.2 9 | yng'ze folita 19. * Ecce quafileo afcendet de fuper chritudinem robuftam : quia fubito curr bia Jordanis ad pul- *Iog ere faciam eum ad 50.44, es mií ;,& quis erit eleétus, quem proeeponam ei? s mei? & quis fuftineb it me2 * & quis enim nfarge qui refiftat vultui meo? quis eft ifte paftor, ; 30&. 20. Propterea audite confilium Domi fetmpti« ni, quod iniit de p. 4* * dom;& cogitationes ejus quas cogitavit de habitatoribus 'The- i, qui man: fi non dejecerint eos parvul cum eis habitaculum eorum. i gregis, nifi diffipaverint -t yritudi- yf, it- 41. À voce ruins eorum commotz e - - ejus : ft þgri*a* : cl'amor' inm a ri rubro auditus eit vocis [firz 7 E 223. Ecce —— Ü autem montem Seir , qui eft in Idu-- Subzto ezrrere Wt ?lce- mza , velfenfus eft, qui tibi videris celerit ate hoftem a factam ez5.) Summxa eífe excelfus, & fimilis colli altiffimo.. maam.. Qdua:m- contra Idu- ]jj preet- Cure exaltaveris.) ltiam fi exalta- Qmnis erit eletlus. : €c.). Quem du lum g orom veris, & in fublimi: confitueris: fe- cem: przficiam dem tuam : fimilis fententia- Abdiz c.. am contra. in Idumez , nt poffit e-- gruentes hofles defende-. 2. n.3. & 4. Lucz 10. 15. (Matt.23.12. re? qu aff dic at nullus reperietur. T f 17. Sibilabir.) Obftupefcet videns: Quis enim fhmilis mei? ruinas ejus, vel contemnet eam- vi- ) Utpoffit dens everfiomem ejus. Sibilus: apud: miht refiffere puenanti: contra Idg- 1 £) Ro Hebrzos admirationem, aut contem- mzaos per mamnus: :haldzorum. : ad gentö ,gui! f'ffinebir me? 3) lum qn ptum fignificat , ut fu terit impetum meum? Quis fere po- |F9.. & alibr fzpe. pra c. 18& 16.. (Pafor Jj Dux, Imperator. h 'mvifäü' Plagas eju:. ) Calamitates ejus, ex- . QOv sdire conff Uum Demisi, ) Quid cidium. ejus.. Dominus decreve rit adverfusidumzos.. 19- Ecre quaft leo.) EcceNabucho- De babitaiorihns donofor afcendet quaft1eo, fi fuzorem: * Tä?mzm,-) Eftre- - fabos N petitio de Idumeis, t acamy fpectes. PI' a num.. 7, x Vfde dicta fu-. De fuperlia Jordanis. ) Cum füper- im t má J« bit Jordanis turgens, & exundans ; SEÉ 5on, Gfc. ) Eft formula jurantis , ï,'don? , quafi dicat: Ni tunc enim leones, & alie ferg ex fuis domiciliis: o fi eos dejectis ipforum luftris exire. coguntur eluvione aqua-- Deus.. ppretterint ,. non habear: n Fe!rls) rum , & ferocius fzyiunt, quippe fa- a t melicz. ;mlpm ! Dejectrizt" eos, 6fc.) Vicerint, Op- Palchritndinemrolnffam.) Xd Idumz-- preflerint, conc ulcaverint. am, que amcena eft, & fortis, In Ha-— Paoult gregis. ) Viliffimi "gïb jiHe oc breo eft , 44 babztaculum vobuffum, idi exercitus Chaldsorum.. quippe p eft, Idumzam in zupibus fitam.. æ[ï nta W 21, 4 vece. ruima. , Üc. ) Pxs fra- 436 PROPHET. JEREM I/£ ; 22. Eoce quafi A»quilalafcendet, & avolabit: & expandet H alas fuas fuper Bofran : & erit cor fortium Idu C0f mææ in die & ida, quafi cor mulieris parturientis. 23. Ad Damaícum : confufa eft Emath, & Arph ad : -gl-u"ia 46 auditum peffimum audierunt , turbati funt in mari: prae fo- hab dOlH licitudine quiefcere non potuit. 24. Diffoluta eft Damafeus , verfa eft in fugam j tremor. €07 71 apprehendit eam: anguftie, & parturientem. ( dolores tenlüie:runv; eam quafi tan 25. Quomodo der fol i laetitiae? eliquerunt civitatem fl/au;dabi-lerii., vüngem ^ pL) 34 26. Ideo cadent juv enes ejus in plateis ejus : & omn*eä "V,]'ï- jume ti praelii conticefcent in dieilla, ait Dominus exercituum. quif 27. Et fuccendam ignem in muro Damsfíci, & devorabit eam &noenia Benadad. n 28. Ad Cedar, & ad regna Afer, quse percuffit Nab hus In donofor rex Babylonis. .-Haec dicit Dominus: Sur gite,. & af- Ti cendite 'adl/C-edar , & vaftate filios Orientis. ^ EE Q.fä. NTa" göi*e cafus eorum terra commovebi- phad , ut timent, «X ',turb:*.ntvn,-qui tur fe £ur. 102 mare navigant ingruente tempef(tate: J ChLamer $m hawh vubro, 6$c.) l.VI&ri vel fenfus eft, magnis fluctibus , & Taelts enim rubro vicina eft Idumza. eítu curarum £urbati funt. h, c'l! 4 22. Ecce quaft aquila, 6$c.) Hacex- 24. Diffeluta ef Damafcus.) Pexter- glicata funt c. fuperiori num. 40- rita eft, manus ejus diffolutz funt, ut lu Q3. .4d Damafcum.) ScWicet dirigi- loqui folent Hebrsi. äCu] £ur lequens provþhetia , eft. titulus, ut QS. Quowmodo dereliquerunt? ) Guo- A ; Hle num. q. 444 fshtos Mimmon , A n. 7. modo cives deferuerunt- Damafgim A. d ldumsam. Damafcum autem po- il! d!.ï!'a' metif hoftis, quomodo non defende- runt ? süt pro tota Syria, quia caput'ejus des erat. Landabilem. ? Inclvtam. J L Confufa eff E'mzzfïä s € Mrphad. ) " a- Urbem latitia. ) Uibem. pulchram , li, wiore perculfe funt Emath, & Ar- & elegantem, cujus afpectus letitiam À RL! thad,' qu& due erant *Syïorum civi- affert intuentibus. x Nll r £ates. :96.. 14e0.) Quuia derelicta eft civiäas*. Ponuntur more vpr-oïphetarrm;x nüx '& preterita pro futuris. Jievenes ejus. ) Melior ztas, & ap- 0. dnditum pefftium. ) Malum .nun- ta ad arma tractanda. EUR um audierapt, fcilicet eaptam effe Conticefcent, ) M el fignificat penitus J Damafcun ? Egnifïcat Damafcum pri- perituros, vel hoftibus futuros fubje- f tH C 1no loco ea4 'i.) -- 1338 ndum , eaqne fama ce- &os. $Sic I. lib, Machab. c. T. n. ^. Ü teras 1ninores Syromm civitates tex- dicitur terra filuiffe in confpe&tu Ale- * Íipe] xefaciendas, xandri magni. Sube Turbati funt in mari. ) Vurbati, & Q7. Mazia Benadad, ). Rïgis Svris. T? AUPN) £exriti funt ficut incole Etnath , & A *X Qtn d. 44 Ctar, Gfe.) Scilicet dizigi- L. D [ CAPUT XLX. 43 wdet 29. Tabernacula eorum , & greges eorum capient? pelles eorum, & omnia vafa eorum, & camelos eorum tollent fibi, n)die j & vocabunt fuper eos formidinem in circuitu. quïa - 3e. Fugite, abite vehementer, in voraginibus fedete, qui :' gl habitatis Afor, ait Dominus: iniit enim contra vos Nabucho- donofor rex Babs 71gni"ïs confilium , & go.gitavit)-adv»eri'um Vos 'emor Cogitationes, X £ quit 51. Confurgite, & àfcendite ad ge ntem "fquïi,e.*am ,& habi- taentem confidenter, asit Dominus: non oftia, nec ve&tes eis: s urbent foli habitant. : 32. Et erunt cameli eorum in direptio nem, & multitudo 5 l- jumentorum in preedam: & difpergam eos in omnem ventum, Am. qui funt attonfi in comam: '& ex omni confimio eorum addu- 'orabit cam interitum fuper eos,ait Docinus. :33. Et erit Alor in habitaculum draconum, . deferta u-fque )ucho- in eeternum: non manebit ibi vir, rfec incolet eam filius ho- minis. , &af- um Domini ad Jeremi am prophe- 34. Quod fa&um eft verb - j tam 111 3 y. T Vide dicta tur fequens Apropl;etia. Sic fupra n. 5. Eece ego 1mdnearo [uper ptor, qui n.23. fvit Cedar fecundus filius. If- te ferrorem ai Dominus. n?e&ate : O. Alite vehementer.) Quam p Q« iDUS , maelis, filii Abraham ex Acar ancil- d la, Genef. 25. 13. ex quo Agareni teftis , longiffime recedite. Cedar nomine patris appellati funt. Ip voragibilus fédete.) Abdite vos ) Pattt- in cavernis, ne ab hoftibus invenia- ; [tt, V racenorum folitudine. Eiít autem Cedar regio Arabiz in.Sa- minL JAd regna 4or. ) Ad omnia regna Confrlium-) üt VO; Peräat. l 10 nmalat Afor, ad omnes civitates, qux funt 21. Confurgite.) O Chaldzi, —quafi in ditione Afor, quz civitas erat fe- milites mel contra Agarenos, e dende des Regis Acgarenorum jud. 4. 2. vox Dei. 'ibur;- Percuffit. ) Percusiet "d genrem quietam, 6&55.) Pace : 4Hac dicit Domings.) Chaldzis,. dantem. ta defcribit Agarenos iNo- glehrat s Filios Orientis.) Filii Orientis funt madas , qui'extra urbes habitabant h- filii prognati a Cetura , & Agar uxo- ne oftiis, ac fine vettibus, quamvis ribusAbrahze hi enim habitabant ad aliquas haberent civitates , ut Afor, /f civité Orientem pofterorum ifaac, id eft, & alias. Hebrszorum. j 0T 32-. 4 0uiem väk.tzzw—) In omnes 29.Pelles corzz.) L'abernacula eorum terrarum Ordas. / fafta ex pellibus. at pqniïüi N Quá fünt attonff im comam.) Agare- jos &üïb]i' Ümnia va[a eortim. P Inftrumenta , nos intelligit, qui juxta aures comam c ]b a fuppeliectilem, & arina eorum. Super ees.) Contra eos.: attondebant, ut nunc Poloni, & Hun- fpeäu M gari faciunt, Formidizem, ) Milites formidabiles ex omni parte contra eos vecabunt.. .34- Quod fatlum ef? verbsm Domini-) i 05 [ - ! 438 PROPHET. JEREMIJE : -'tam* adverfus JElam dicens: : inpriï?cipi*o, regni Sedecis&e I'GgïSXth/lda ; pra * $. Hec dicit D bmi'nus: exerci'tuu.m * Ecce ego confringam luit ; arcum /Elam, & fummam fortitudinem eorum. E y Y -46. Et inducam fuper /£lam quatuor ventos a quatuor pla- gis cceli: & ventilabo eos in omnes ventos iftos: & non erit - gens, ad quam non perveniant profugi ZElam. " pon I € 37. Et pavere faciam /£lam coram inimicis fuis, & in con- fpectu quaerentium animam eorum: & adducam füpereos ma- Diet e lum, iram furor I 2 is mei, dicit Dominus : & mittam poít eos E [65p gladium, donec confumam eos. * .38. Et ponam folium meum in £lara ;», & perdam inde re. &a ges, & principes ,. ait Dominus. 59. In noviffimis autem diebus Q5 - re.vertiï; faciam captivos Elam , dicit Dominu S. CADPUT L. 3 fedus nc Babylon, que in captivitate affigit filios. lrael, bis in terram Juam feliciter. redu&lis ,. penitus voa[labitur a regibus. "Aquilonis.. VA 1. V7Erbum , quod locutus eít Dominus de Bab Veràq 371 one , & Omnes phetae. ' de terra Chaldeorum ,. in--r.nanua. Jerem(i;æ' pro E abïïüï 2. An-j Ltoa 'rdb vexborum. inverfus;, üt c. 46. 3- üoris. contra /Elamitas excitabo » qui eos * &c47. I tzmqïuam.Vehementiïï.ï'mi. venti in omnes » Cs Adverfis. Elam.) JElam: pars eft tezrz partes abripiant.. elr Bg—] Perfidis, que ab ZElam filio Sem di- 37. Mirtam poff. eos gladiwm.) Kfh- Mtro] &a efle creditur.. 'Tradunt Hebrzi ciam , ut. hoftes,. eos, quocunque fu- : 'ïETO(h( JElaimitas Chaldzis contra Judxos gerint, perfequantur , donec. eos pe- a US Pg opem. tulifle, ideoque contra. illos nitus: deleant.. l'um I'El 2 tunc prophetare Jeremiam.. 38-- Penam folium emeum. im 4lam.) Cfr 35- Corvfrimeam: arcum ä/&m.) For- Poftquam ZElamitas. ejecero, confti- H( ütudinem , & robur JElàmitarum ; tuam alinm Regem . in /Elam : vocat i Tiental AAAAAA ] 1 Qua erant enim. peritiffimi fagittarii, ut folium fuum, q;ipd.ipfe dat.. » apparet ex Ifa. 22.6. itaque omne ro- 20« Reverrti faciam captivos 4Flam.) bur bellicum in arcu ponebant, & hec n *;,] ( ARQS erat: fumma: eorum. fortitudo , ut. hic Sclicet per Cyrum, qui Babylon? L 4 everfa. regnum ad Alamitas, id eft, hi f j , dicitur.. Perfas transtulit, & fpiritualiter per pabus I. 26. Quatuor 've;ztz*o;c;) Per ventos, ho- Chriftum. cujus beneficio libertatem li L Vitaten. . ftes intelligit, per quatuor, omnes, filiorum. Dei adepti: funt... Vide A. [2) quia ad quituor ventos precipuos ,. & 4 n. 7. 9- 9- $ E cardinales omnes reliqui intermediire- — I.. bumn, Nmanu Jeremia.)Per Jerefniam, eft Kexuntur , quafi. dicat :: hoftes undique FUF ! [ : - Hebxi. fic fuprïa €.27. 3. & 37. 9. & : ET a j CAPUT- EL 439 nda, 2. Annuntiate in Gentibus. ; & auditum facite: levate fignum, preedicate, & nolite celar e: dicite: Capta eft Babylon, con- ngam fufus eít Bel, vi&tus ett Mero JUs, fuperata funt idola eoru m, dach, *'c?nfufa funt fculptilia e- x r p 3. Quonizm afcendit contra eam gens ab Aquilone, qux n ent ponet terram ejus in folitudinem: & non erit, qui habitet in ea ab homine ufque ad pecus: & moti füunt, & abierunt. n Cof- . In diebus ills, & in tempore illo, ait Dominus ; Ve- 05 fna- Y eos nient filii Ifrael, ipfi, & filii Juda fimul: ambulantes, & flen- . tes properabunt, & Dominum Deum fuum quzerent. s. In Sion interrogabunt viam , huc facies eorum venient, de re- & apponentur ad Dominum foedere fempiterno, quod nulla - : oblivione deleb:tur. iptivos . 6. Grex perditus fa&tus eft populus meus: paftores eorum feduxerunt eos, feceruntque vagari in montibus: de monte o in collem tranfierunt, obliti fupt cubilis fqi. 7. Om- Q. Aunentiate in gentibus. ) Sunt Ef fleææ:.) Prx g,;m(iio. Mide lib.- verba Prophete jubentis, ut apud 1. Efdre cap 3.I2. ubi dicuntur Ju-. « »üea& omnes. gentes annuntietur excidium dai templi reftaurationes videntes , ohetz Babylonis. flevifle prz gaudio. j À Levste fignum.) 'Vollite fignum vi- Dominum Dewm [uum quartent-) Hoc —ánáÀ toriz. non folum ad tempus reditus ca- j 405 Cenfulus eff Bel.) Iopnominia afficie- ptivorum referendum vft, fed imulro n ornes .tur Bel Deus Chaldzorum. magis ad tempus Chrifti, cum ex da- Merodach.) - Alius eorundem Deus. monis captivitate liberati funt in ipfum , B Merodach fuerat Rex Babyloniorum, credentes. Ita intelligendum eíle hunc j fi- ab iis poft mortem in deorum nume- rum relatus. locum , patet ex verficulo fequenti; c «5 ^ ubi agitur de fo:dere fempiterno. - 3 Gezs ab Aapilone.) Perfs fcilicet S. 1» $jos , 67.) Viam, qua veniant ? /z/m-) in Sion, & in Ecclefiam. & Medi , qui licet- Babyloniis fint , Qu Orientales, gentes tamen ab Aquilo- T vocil ne, quales erant Hircani, Armeni, contendent. Huc jacies eorum.) . Huc re(ta via 9Sace, Cadufii, Chaldzos. &c. dugerunc contra "pponentur ad Dominum. ) Adiun- gentur, & adhzrebunt Domino. Moti fuzr. ) Movebuntur , diffi- Babylmlf pabüntur. Fedeve fempiterno. ) Evahgelico, lïyid UE quod nullum finem habiturum eft. Herunt. ) In fugam, vel capti- vl p2 m vitatem. 6. Grex perditm'.) Quuafi dicat, er- ji j2 rabat Ifrael per morites inft ar ovium. Vile 2 4, Fi fael) Reli Paffores.) Reges intelligit , & Pfeu- þuum. qmæ decekm tri- andiendo doprophetas, ui populum bl remäm» Du Et fflii 74d2,) Quiad duas tribus feduxerunt , & in caufa fuerunt, ut ,&* Juda, & Benjamin pertinebant. in captivitatem iret. * 49 PROPHET. J EREMIE 7. Omnes, qui invenerunt, comederunt eos , & hoftes eorum dixerunt: Non peccavimus pro eo quod peccaverunt Qu i Domino decori juítiti - mino.. ?e) & GXPG&HUOni patrur.n reOrum a Do- i 9, Recedite de medio Babylon 1s, & de fei*;ca. C.'häld'æ'o.rumx fo egredimini: & eftote quafi hoedi ante regem. 9. Quoniam. ecce ego fíufcito , & adducam in Babylonem congregátionem gentium magnarum de terra Aquilonis: & qu Do proparabuntur adverfus eam, & inde capietur, fagitta ejus quafi viri fortis interfeCtoris, non revertetur vacua. io. Et ert Chaldea in predam:; omnes vaftantes eam Tün (0 replebuntur, ait Dominus. l1:. Quoniam exultatis, & magna loquimini, diripienteshae- reditatem meam:. quoniam effufi eftis fi th., vituli ft 1 per her- lD i [] I2. Con- bam,,— & mugiftis ficut tauri,. )9 "- gier Feeelritntque vnäari 'rin*m.ontiäm.) Ad liti,. hilares » celeres ficut härcï, & « fs idola colenda invitantes ex uno idolo, hzedi grepgem. przcedentes.. ] Mi llW & monte. ad. alium. montem ,. & aliud Q. Congregationem gentuum cgmagna- lcut idolum, rWm.) lngentem Perfarum, exercitum. De £zerra popul - Oblizi funt. cubilis: [2:.) Obliti funt Aqni'/bnis..-) . Mide di&a I ta Sion , ubi folebant requiefcere ,. fupra n.. 3 : templi i Sion conftituti.. Práparabuntur, 6c..) "Parabunt, & ff m inftruent fe ad Bab Izl 1 . Omnes,qui invenerunt, €c) Eacti yipnem oppugnan- Mat füntin predam, & devorationem omni- daim,. (1g2, bus gentibus. Vide Ezech. 34. n. 5. g. Inde.) Hebr. eft t mifeam, & Ál Et dixerunt: Nompeccavimus.) Id eft, fignificatur primo conflictu , vel pri- omnes; qui interficiebant eos, arbitra- ma.obfidione capiendam non prius 00 . .Navä bantur fe obfequium przftare Deo.. inde difcefluros. Perfas, quam illam üter Decorz: jufiitis.) Sic vocat Deum; capiant. IA primo quod populum fuum, antequam « Sagitta ejus.) Scilicet exercitus: - J Du Tij peccáret , decoraílet juftitia., Secun- Virs fortis izterfectoris.), Militis ftrec Slbl 4 do,.quod decor effet populi propter nui, & periti fagittarii.. leges juftitiz, quas illi dederat ,. Nonm revertetur vacza.); Nam fin- I Y 141 q&iibti's eum gubernabat. 'lertio, quod ulis fagittis fingulos homines inter- E Vi c ejus juftitiam., & pietatem . multis be- 2 ciet.. neficiis decoraret ,. && muneraretur. IO. Replebuutur. ) Spoliüs, & di- p vitiis.. Ümy. Expetlatzoni, 69c.) Domino , in quo »lll bL patres eorum fperaverant, qui adju- It. Quonizm exsltaris, E8. c.) In He- ii tor eorum ,,, & protector eo:um . fuit.. lt brzo eft in preterito. Q&oziam. lar mol'lm l4 Pfal. 113- .. T7. 8I- 9. ffeflis ,. quoniam exultaffis diripientes DA 25 9. Recedite.) Judzos. allo bereditatem meamn. &aptivitate liberandos. qgibur e Effufe eftis fécut vitul. ) LXX. ox:a PHU&Lm &t/Piebatis quaff. vituls in Herba., J ite | -Quaft badi zmte. grcgem: ) Alacres, ,jþ[. 'lc' l K C AP,U-T L. 441 hoffes I2. Confufa. eft hïater veftra nimis , &'ädæquata pul veri , yetunt qua genuit vos: Ecce.nov iffima erit in. Gentibus, deferta, invia, & arens. / 1 Do-k 13.. Ab ira Domini non habitabitur, fed fedigetürf tota in eeorum folitudinem: omnis, qui tranfibit per Babylonem, ftupebit, . & fibilabit fuper univerfis plagis e jus. .ylonem 14. Praeparamini contra Babyl onem per circuitum omnes : p & x qui tenditis arcum: debellate ea jtta Qu Domino peccavit. m» non parcgtis jaculis: quia 15. Clamate adverfus eam, ubi que dedit manum, cecide- s em v runt fundamenta ejus, deftru&ti fu nt muri ejus , quoniam ul- tio Domini eft: ultionem accipite de ea: ficut fecit, faciteei. otesha" | 16. Difperdite fatorem de Babylone, & tenentem falcem er her" in tempore meffis : a facie gladii columbae unufquisque ad 4 Ctr populum s fuum cony*ertetur ; & finguli ad terram fuam fu- gient. / . i, & i7. Grex Mnugifiis, &c.) Feroces facti eftis um mge ficut tauri, piopter divitias, quas a IS C!;cmate adver fus €am.) Exhor- tantes, & excitantes vos ad bellum. exeritom. populo meo abftuliftis. qugitus enim Dedist manwm.) Victa eft B abylon, Vile d in tauro ferocitatein , elationemque & victam fe'fatetury LXX. habent : fignificat. - feluta [unt manus ejus. Vel fignifi- arabunt, & I2. Cenfu[z eff.) Iynominiofe capta. catur Babylonem federatam fuiffe Qppug flatl- Mater ve $ f)r«.) Babylon aut Cþal- cum Lydis hoftibus (quod ita fuilfe dza. /Adæq-uark petvers, )* Everfa, folo habemus ex Herodoto) & ideo non niihts & eft illi parcendum. " yd p æquata. iE fecir.) Jerufalem, & aliarum Nevifima , &c. ) Abjettiflima erit gentium Civitatibus. inter omnes gentes. I3. 4b ; wr iram 16. Differdire faterem,) Interficite Domini ra Domini.) Propte s in Babylone non folum milites , fed (el'CitW' etiam agricolas , qui ferunt ; quibus Sréilabit.) Obftupefcet, vel irride- Milicis r 1t Vide cap. prscedenti n. 17. - tamen in excidiis urbium parci folet , ita ut nemo fit, qui feminet, . aut -N fir I4. Pi-æpdramini-, ffc) Inftruite Inetat. Iu aciem contra Babylonem. Vide fu- 4 facte gisdii columba .) —C()lum*bam nin 1 pra n. 9 Omnes , qut tenditis arcum.) Omnes vocat hoftem, non propter manfuetu- dinem, que in illo nulla erat , fed "" vhi bellicofi , armis tractandis af- propter celeritatem. Vel, uia de- fueti. Axcum pofuit pro omni ar- í [ H 1norum genere. victis Chaldzis preter propria figna, ( u "L uibus prius utebantur, junxerunt jiimtt . Non parcatis jaculis. ) — Sagittas e ctiam . infigne Chaldeorum jam devi- pharetiis . D ctorum , quod erat colunba. Vide effundite. depromie, & in Chlaldæros ul. (yià fupra c. 25. 58. j B&l Venza Com. Menoch. Tom. V. e 41* PR 0 PHET [RR E,M o p i*-j.— Grex difperfus Ifrael, leones ejecerunt eum: primus fe comedit eum rex Aflfur: iíte noviflimus exoffavit eu m : Na- tb buchodonofor rex Babylonis. D . * 18. Propterea haec dicit Domi nus exe*rcitüum , Deus Ifra- ven el 7 : Ecce ego vifitabo regem Babylonis, & terram ejus, fi- ; cut vifitavi regem Affur: J füm I 19. EKt reducam Iírael a d habitaculum füum, & pafcetu Cha Carmelus, & Bafan , & in monte Ephra im, & G;laad fatu- rabitur anima ejus. 9 LI 20. In diebus 1llis, & in tempore 1 llo , ait Dominus: quae- qu n retur iniquitas Tfrael, & non erit: & peccatum Juda, & non. invenietur: quoniam propitius ero'eis, quos reliquero. TR 21. Super terram dominantium afcende ,- & fuper habitato- €0r res ejus vifita, diffipa, & interfice quae poft eos funt; ait Domi- 1 nus$: & fac juxta omnia, qua preecepl tibi. 22. Vox belli in terra, & contritio magna. byl ulti 25. Quo- It C 17. Grex diferfg. ) Similis gregi xetitus, fic cziþitur anima Pfal 41. 3- tum ( lifperfo ,. & erranti, fic fupra .. 6. Pfal. 62. 6. Ifa. 5. 14. 90. Quaretur.) Etiam B fi xqüæratur, Hm . 7 eixit ; Grex perditus fadlus eff po&pm-'u,s 2u6Hf non invenietur, quia deiebo illam. Ceer Leonts gje;ämnt eum. ) Scilicet de Hic Prophetia refpicit Chriftum, cu- jus tempore omnis populi in eum cre- joco fuo. Leones vocat Regem Af- o H [ fyriorum, & Chaldzorum. dentis iniquitas ablata eí Bs Primus comedit eum Rex Affar.) ex Quos reliquero.) Ex lfrael enim re- dOlnä liquiz falva fient. Rom. g. 7. & c. Aflyriorum dicitur primus comedifte T populum Dei, id eft , folam carnem H $- queo ediffe, offa vero non cormminuitle, QO. Guper terra " daminan!juz; ) Chal- lr quia decem tribus , que quafi caro dzam intelligit. IEPJU erant, in captüvitatem duxit 4. Reg. /m-mde.) O Dari, & Cyre ! UI 18. I1, . Deus vero tribus , in quibus Vifita, diffipa.) Babylonem. n üm erat regnum, facerdorium , & tem- luterfice , que pof? eos funt.) * Dele In pluta Dei, quz ofía fant, & robur omnem pofteritatem eorum, filios fci- populi, non perdidit. Ar BRex Babyw licet, & nepotes. W r lonis offa confregit , quia & duas uxta omnia , qua precepi. ) lndicat u tribus in captiviratem duxit, & tem- Deus fe Medos, ac Perfas contra S plum evertit 4. Reg. 25. 9. 19. Pifftabo, &fc,) Puniam, flagel- Chaldzos excitaffe. Vocat antem pr&- Q!I"x & ceptum infligationem, aut permilhio- ha lo'ire mez atteram. nem , ut 2. Reg. IG. Io. — Doints bst Io. Et pafceenr. Carmelem. ) Redu- [ cam oves meas in leta pafcua Judez, pracepit &i , ut malediceret David. o2. Vox éellj.) Clamor bellicus au- ( depafcentur ea ficut ante. Ws Saturabitur auima ejut.) [d eft, ap- ditur, quafi dicat : videor mihi audi- - " cu C P DT PL.J 445 lUS 23. Quomodo confra&us eft, & contritus malleus univer- N fa erree ? Quomodo ver tibus? fa- eit in d;efertu*m; Babylon in Gen- 24. lll A t aqueavi te, & capta es Babylxon,—' & nefC3?eb-aäï in- ventaes, & apprehenfa, quoniam L ominum provocafti. i /25. Aperuit Dominus thefaurum fuum, & protulit vafa irae fuae : quoniam )ïül; opus eft Domino Deo c;xerc*imur;na in terra t Chaldazeorum. o6. Venite ad eam ab extremis f inibus L | aperite, ut exe'anfi,; qui conculcent eam : tollite de via lapides, & redigite in a- Id Wil cervos, & interficite eam , nec fit quidqam reliquum. - 21. Diflipate univerfos fortes ejus, deícendant in occ fio- 40 nem: vae eis, quia venit dies eorum . tempus vi,fitaxtioni*sæ eorum. jttl ig. Vox fugientium , & eorum, qui evaferunt de teraBa- bylonis, ut annuntient in ultionem templi ejus, | Siqn ultionem Domini Dei noi;kri» uo KLb o 29. Amn- re canentes tubas, & fre:nitum'milï- aperite.) Mias, aut portas omnium: tum Cyri, & Perfarum. civitatum.. 3 23. Malleus,&5c.) Àta per lVIetaþho- . Ut exeant.) Mlilites, qui Bab rl dtud, ram appellat Regem Babylonis , qui oppugnent, & conculcent.. ylg nen ] jm cetera regna comminuere folebac., Toliie de via lapudes. Y Ut Omnes, , CU lIg gentíóbss.) Qu prius inter gen- qut velint contra eam.fine impedi-. u tes dominabatur.. Me][ fenfuws* eft:, B'äbylon'em inftar aliarum gentium mento venire poffint. le:tevfreite eam. ( 1e domitam effe, & everfam.. in Hebrzo. d Pe-m'-itäï e4ml,- ut eft &c 24. llaqueavi te.) Quuafi feram la- queo irretivi te , cum nihil tale cogi- Q7. Fertes cf;'w:) Potentes Principes Chi tares; capta eft enim Babylon cum e.qu, ut omnes viros bellicofos ejus.. feftum ageret, & Balthaflar cum fuis convivaretur, ut patet ex Daniel. 5. cadant. Defcemdaut im accifo;:emi $a Occifi: num, I. pde Ipventa es.) Deprehenfa, & capta. 28. Vox fugrentzum. ) ïudæorumv $. Thefaturum [umm,) Armarium, a'dietur; nam cum primum Babylon. 05 Íc- ubi repofita habet. arma ire fue , fa- obfefia eft, nonnulli.ex Judzis pro- - mem ,. peftem , bellum , &c.. fugerunt, & Babylonem reverfi an- Queniam opus eff, Efc.). Quia opus nuntiarunt evenifie jam id ,. quod. de eonto? uoddam juftitiz fus molitur in terra Babylonis expugnatione, & ]udzo- np? Chaldzorum. Vel quia opus ha- rum fiberatione predixerat Jeremias.. aill- bet talibus: inftrumentis,. quales. funt $ Vel fignificat tantam fore fugam , d Perfe, & Medi, ut quosdam perlatura fit ad. Judzám: 4 26. Vezite.) Q : Daiï.ii?!f o Cyre! & ufque, qui ibi narraturi fint ,. quid: vos Perfa. ? ..1 Babylonis evenerit. j 0 | u v - PROPHET JTEREMIEZE L] 444 29. Annuntiate in Babylonem plurimis omnibus, qui ten- Y dunt arcum: confiftite adverfus eum per gyrum , & nuilus *[nfra evadat: reddite ei fecundum opusfuum: * juxta omnia, quae (iu B fecit, facite illi: quia contra Dommum erecta eft, adverfum 3 hn&um Ifrael. fcu 30. Idcirco cadent juvenes ejus 1n plateis EJUS : & omnes 13 viri bellatores ejus conticeícent in die illa, ait Dominus. ) a) 31. Ecce ego ad te, fuperbe, dicit DominusDeus exerci- Ü tuum: quia venit dies tuus, tempus vifitationis tuse. | 32. Et cadet fuperbus, & corruet, & non erit, qui fufci- i tet eum: & fuüccendam ignem in urbibus ejus, & devorablt II omnia in circuitu e]llS . Haec dicit Dominus exercituum: culummam fuftinent col1 ! filii [frael & filii Juda fimul: omnes, qui ceperunt eos, te- £61 nent, nolunt dimittere eos. 42 34. Redemptor eorum fortis, Dommus exercituum nomen MHT ejus, judicio defendet caufam eorum, ut exterreat t(—.rram, Quos & commoveat habitatores Baby lonis. ab 35 G Gladius ad Chaldzeos , ait Dominus, & ad. habltatores $) Babylonis, & ad principes, & ad fapientes ejus. 36. Gladius ad divinos ejus , qui ítulti erunt: gladlus ad - fortes illius , qui timebunt. h's Y la« "km/u( 31 n"' ]s QQ. Jdununtiare in B.zäy/omm G6 c.8) 33. Calumniam fn/zlmcrf ) Oppreffi Darc 9 Dicite pleusque omnibus tendendi ar- funt, vi tenentur in captivitate. m r ut defignato loco veniant ^5 Ccus PGHCIS Redemptor eorum foriw.) Efto, Wern contra Babvlonem. Italice dicere- fortes fint Chaldzi, fortiterque Judæ- RU mus Intw;xzte, che s'armino per Baby- Os in Babvlone detineant: tamen for- dim E lon:a. tior iis eft Dominus, q i, Judeos e Secundum opus /;41402 ) Sicut lpfd Babylone rediniet, & liberabit. ) n af fecit, & alias- regwneb vaftavit. 3dicio deftndet. ) In Hebr. eft: ïlc 'I n Ercfla eff.) Superbe egit, extulit fe. /kjctue;zdo füfcapset caufazm corum, id Ól eft omni ftudio , & diligentia deten- ]i Santium . Ifr ael,) Contza Denin, qui fandtificat Irael. Alii templiun intel- det juctam Sorüm caufam. V f*h P ligunt, quod Chaldsi everterant. hth j Exterreat ferram.) Chaldzorum. In 30. Cenricefient.) Obftupefcent , & Hebrzeo eft : Ut guiefcere faciat rer- Cle lu pet iDunt. ram , Qquam fcduet Cïuldæl bellis & r turbabant. 3I. Ecce ego ad :e.) Contra te ve- TF N nio, 0 fuperbe: Alloqmtm Deus Na- Conrmovear.) Mexet , & agitet Per- Or fdrum gladiis. hg, buchodonoforem, vel potius Balthaf- farem , quo lcrrnante capta eft Ba- 6 Aa' divinos -ejus. ) Cüntm di- LUR bylon. vinos, & aftrologos Chaldaorum gla- Om'n h » " — 'CAFUT U 415 fet- 27. Gladius ad equos ejus, & ad currüs ejus: & ad omne uilus vulgus, quod eft in medio ejus: & erunt quafi mulieres : gla- que dius ad thefauros ejus, qui diripientur. um 38. Siccitas fuper aquas ejus erit, & arefcent : qui a terra fculptilium eft, & in portentis gloriantur. )mnt 39. Propterea habitabunt dracones cum faunis ficariis: & ls. habitabunt in ea ftruthiones : & non inhabitabitur ultra uf- yerd- que in fempiternum , Dec extruetur ufque ad generationem & generationem. » /fufci- 40. *Sicut fubver tit DominuäSodomam, & Gomor'rham,"' & *Gen, 19.24. orabi vicinas ejus, ait Dominus : non habitabit ibi vir, & non in- colet eam filius hominis.: * (hinent .41. Ecce populus venit ab'Aquir ] ohe, & genä magna, & re- [i zes mul ie) ti confürgent, a finibus terrze. 42. Arcum, «& ícutum apprehendent: Cradeïes funt, & nomen immifericordes: vox eorum quafi mare fonabit, & fuoer e- CUP quos afcendent, ficut vir paratüs ad preelium contra te, fi- lia Babylon. Katotes 43. Audivit rex Babylonis famam eorum, & diffolutee fant ma- Kkk 3 | dios àd dius vevnie' in Hebrxo : eft : 44 deus vertit: cermff);t/aeci cum felibuss mendaces ejus. aliü, Peles cum ulehs, alhi, fere, & tti /f»glti ?r!znt.) Qui ftulti. ap- monf^ra, fpectra nimirum demonum, / Fauni parebünt, cum fuuni, fuorunique exi- qui defertas terras incolunt. Qp tium non precognoverint, nec pre- funt demones fefe hominibus often- tate. dixerinf. " E&O, dentes corpore partim caprino, par- 393- Sirci!zþy/uper anuas eius erif, &'c.) tin humano. Dicuntur £zcar/4, quod qu Juldæ- am DBabylonem tradunt MHilíforici fe caprificis, id eft, ficis filvettribus j WF in folitudine nafcentibus' victitare captam fuiffe derivatione Euphm:is i )udæw" j per foffas manufattas , ita ut per mentiantur. i. ficcum ejus alvenm aditus patuerit Srrutbiones.) De quibus dixi-Lev. Hebf- eR': rhilitibus ad civitatem. I:: Xenophon j cap. LI. num. I6. eft enim etiam in entiffhy ] lib. 7. Cyripedie , & alii. Vel fen- j i Hebrzo eadem vox, fcilicet , 743y^ fus Deus immittet Chaldew fteri- ja4banab. Entig (e- litatem, & ficcitatem, nam terra de- Ufgtte. ad gener.ziianem , 6j genera- j " ficientibus habitatoribus inculta erit, a £ionem. ) Per duas generationes. & arida. 4I. Ab 4quilege.) Mide dicta fa- fzci 4 I Jis ^ 1 Terra [eulpiilium.) In qua fculpti- pra.n. 3 dföi ld lia adorantur. Reges multi.) Inter quos Xenophon D portentis.) ln portentofis , & TTl t 1 lib. s. Cyripediz numerat Reges Ar- mon!trofis Deorum fuorum, & ido- meniorum, Hyrcanorum, Cadufiorum, lorum figmentis. Lydorum, &c. Cot rgdl 39. Caum þluyf,* Jäcfdriifs ) Chal- 43. -udivit , &c. ) Hebraifmus, Wum j i * "d x 446 PRopHEïf]EREMIæ manus /ejus; anguftia appreh rjentem. Í endit eum, dolor quaü partu-« E gupra 44. *. Ecce quaáfi leo afcendet de fuperbia ]ofdanis ad pul- pl iil 40-I9- chritudinem robuftam : quia fubito currere faciam eum ad ilam, & quis erit ele&us, quem praponam ei? quis eft e- n j * Job nim fimilis mei? & qc l 410 I'* is fuftinebit.me? * & -q'uis—'eft ifte pa- ftor, qui refiftat vultui meo 2 . 4$. Propterea audite confil ium Domini, qkuod, mente con- ) aíon cepit adverfum Babylonem; & cogitationes ejus, quas cogi- tavit fuper terram Chaldeeorum : nifi detraxerint eos parvu- Toarm li gregum, nifi diffipatum fuerit cum. ipfis habitaculum eo- Tum. 1 temp 46. A voce captivitatis Bab ylonis commota eftuterärg, & nom 'fc.lamor inter Gentes auditus eft. fünt CAPUT. LL j Cam j 4Vala. a regïbus' Medorum Babyloni imminentia. pradi- CUHHntur - I' 'fv': en r. Y J/Ec dicit Dominus : Ecce ego fufcitabo fuper Babylo- * ? ]i d nem, & fuper habitatores e jus , jui cor fuum levavy o runt contra me, quafi ventum peftilentem. x d&neü 1 xl 2. Et mittam in Babylonem ventilatores, & ventilabunt E füïtïr;. ) eam, & demolientur terram e jus: q dà B;bx uoniam J j/enel'un.t- fuper intenlar eam undique in die afïïi.&ionis ejus. i h 01 A i 3 4. Non e di spulis, quii Y i id. elt ,. cum audiverit , diffolven- Jztum-*þefileætem. ? P'er.fas' Q& Ut me l [s - tur manus ejus prg : j5 moris. nagnitljdine ti- ledos, qui Babyloniis , quafi héque lor ventus peflilens, mortem afHlent. polft:, 44- Quaf/ leo a[cemdet: de f'tperbia des (X a Jerdasis.) Sicut leo afcendere folet 2. Fentilatores.) Cyrum, & Dar s| ?gln de pafcuis turgidi. Jordanis ad pra- eges cum exercitu fuo. dam ; fic veniet Perfa contra Ba- Ttry à Demolientur terran ejes.) Ev ertent Rf P.';ff 4 bylonem pulchram , & invictam ur- uzbem, cives interficient: in Hebrzo bew. . Vide di&a capite fuperiori t l*:*in du futn. .X 9.. eft, Ou; evacuabunt exui ; pergit enim üm ï!'ü * in allegoria ventilatorum , & arez, 6 4d pulebritudinem vobuffam ,. &c.) in qua ventilatur triticum , & paleg, Que hic habentur ufque ad. finem ca- & aceres feparantur, & projiciuntur, cunqu:n pitis explicata funt fuperiori cap. a n. ? quafi. dicat :- Difpergent omnes. hiabi- Ig. citato , & deihcegs;. tatores ejus, ita ut nemo in ea rema- tl neat ,. ficut palez , cum. area ventila- TC r tur, viventi extra aream deferuntur e( l—ll iC Ufud 6 x)*&c )2 i r u L pttt« CAPUT LL 447 ; g Non tendat, qui tendit arcum fuuni PUX hon afce ndat loricatus: nolite . « ptl- parcere j—uvenib;usl ejus, infce;fici/te omnem eun «d militam ejus. $ iselte- 4. Et.c adent interfe&ti in ierra M in regionibus ejus. Chäldæorum ,& vulnerati ille p $. Quoniam non fuit viduatus Ifrael, & Juda a Deo fuo nte con Domino exercituum: terra autem eorum repleta eft deli&to a ífanCto Iírael. a5 cogi 6. Fugite de medio Bäbyloynis, & falvet unüfqu'ïfque. ani- patvu jum 0 mam íuam: nolite tacere fuper iniquitatem -ejus , quoniam tempus ultionis eft a Domino, viciffitudinem ipfe retribuet ei. 7. Calix aureus Babylon iu manu Domini, inebrians om- enm, u f nem terram : - de vino gjus -bifberunï gentes, & ideo commo UOC funt. g. * Subito cecidit Babylon, & contrita eft ; "ululate fuper *Ifais «tl eam , tollite refinam ad dolorem ejus, fi forte fanetur. . 2 9. . Apoc. 9- Cü' d 14. 9- ] I/:c;:/erunf f'eper eam.) kloftes ejus. ( Cahx amreus Babylon. ? Putan : Babyle dm die ajfitliont ejus.) Cum aftligen- aliqui. calicem aureum. appellari cali- da eft, & ab hoftibus capienda. ? levare- e cem vini puri, & ficut aurum in.vi7 3 Nom temdat, qua tend;t arcum tro flavefcenris. . Alii calicem pretio- fuem.) INonerit opus in expugnan- fum. Utérque fenfus aptus cít; nam tilabuft da Bäbylone » ub I'Agi"tarius arcum Ba.bylon fuit quafi calix plenus ira u [jpet intendat, aut loricatus cominus cum Dei. quo omnes gentes inebriarz funt, hofte digladietur; ego enim Chaldsos id eft, ufque ad 1nfaniam affiicte , ut 8' Non epulis, & mero foporabo, atque ita dixit cap. 25. I5. calix etiain aureus / quafi ligabo manus eorum , ac pedes, erat , quia dives, & potens. Mel ut neque fagittarii arcum tendere, fenfus eft, Babylonis focietatem val- Y Palió s & neque loricati fugere, aut movere fe de fplendidam. multos auxiliares po- Wïïonïls T. poifint. "'rucidate ergo eos intrepi- pulos in exitium traxiffe. P er cali- «." afflent. de, & animofe , nec parcatis illis. cem inibatur focietas. &. Fiduarus.) Deftitutus. .Cammam þmf.) In Hebr. eft: Infa- il &Dmum Jerra autem eo;;um.) Ch ald:eoruzh. ZH gentes. ^ Repleta eff delicto, &c.) Delicto con- 8. Subito "ceriïit.) Perfiftit in meta- Everteïït 2 tra fanctum. Deum Ifrael, . & popu- phora calicis, quafi dicat. Poftquam 't Z' i o lum . ejus commilo. ex ea tanquam ex calice ire Dei omnes egitfl & a 6. Fagite.) judai, &gentgs' qui- gentes biberant, dejecit Deus calicem U [ & cunque. . ipfum in terram, & confractus eft.. Ica Ü De medi o Ba&;ylonia.w) Mox exfcin- Ifa. 2. 9. & Apoc. 14.9. Cecidit, cecidir r rOJlm dendx, ne cum ea pereatis. [bl Babyloz 1É2 magna, qut a vino ira for- t o Nolite tacere [uper iniquitatem ejzus.-) nicattonts f& pot aUit opmes geures, erma Ne quiefcatis in iniquitate ejus , ut Tolte refimam.) Ín Hebr. eft X g vent £fori , id eft, &alfamm. Adhibete illi difcatis, & fequamini ejus pravos mo- J ld res, & cum ea pereatis., balfamum , ut experiamur, num fa- d- T * * L J PRO?PIHSE T. ]EREMI.»E?' 9. Curavimus Babylonem, & non eit fanata: derelinquamus filà eam, & eamus, unufquifque in terram fuam , quoniam per- venit ufque ad coclo : s judicium ejus, & elevatum ef; uífque : - ad nubes. ini 10. Protulit Dominus juftitias noftras: venite, & narremus in Sion opus Domini Dei noftri. t z II. ACUI i& V ( fagittas, implete pharetras: fufcitavit Dominus ler ípiritum regum Medorum: & contra Babylonem mensejus pro Il eft, ut perdat eam , quoniam ultio Domini eft, ultio tempii Ífui. 0j 12. Super muros Babylonis le þate fignum, aü.gete cufto- fec diam: levate cuftodes, praeparate infidias: quia cogitavit Do- fs. minus, & fecit quaecumque Klocutus eft contra habitatores 2 * Babylonis. l( 13. uae habitas fuper aquas m ultas , lþocuples in thefau- ef. i ris,. venit finis tuus p?dalis præciüqonis tuse. 4v 2^ tes ; netur Ironice dictum , ac fi diceret, rint. Vel fenfus . eft: oftendit Deu; ita percutietur, ut ne balfamo quidem religionem noftram effe veram. fanari poffit, fimilis phrafis, & figura Opus Domini-) Quomodo Chaldzos habetur fupra cap. 46. 11. perdiderit , nos vero fervaverit. iar, H TU 9. Curavimus , 6/c.) Dialogus eft ; 23 ES Acuite-fagitræs, ö'c.) Aliqui pu- introducit. enim homines , * t lx ( ad quos ant orationem dirigi ad Perfas; alii, tüelam verba fecerat refpondentes, curavi- & melius ad Babylonios , quafi di- Tj mus eam , &c. Dedimus quidem cat: expedite arma , acuite fagittas , lus &x operam, ut fervaretur , fed fruftra. &c. fruftra laboratis, quia Dominus Bem Derelinguamus eam, 6&1c.) Hac di- fuas, & templi fui a vobis diruti inju- Cufus cunt externi milites , qui in Chal- rias per Perfas ulcifci ftatuit. dxorum aux lium venerant; illis enim l. I2. Levate ffgnum.) Que hoc ver- per Va dixerat Deus fuperiori verfu Toll;ze ficulo habentur, videntur dici Perfis, IT rffn.fm P i quafi dicat :- inferte figna bellica Ba- d eft:, (ïefäxïdite illam , fi mlf,q potef*is. bylonem verfus, & fuper muros ejus & P;e Pervezit u[que ad celum jedicium fieite. ejus. ) Scelera magna, & enormia Augete.c;g/f'äf!iam; 6c.) Submiffis um funt, 'ut etiàm eorum pena : fimili ü;zp novis militibus , qui feffis fuccedant, Nüs phrafi dicitur Pfal. 107. 5.. Quza zna- Numerum militum urbem obfiden- Vitio, gua4 efh [uper cmlos mifericordis fuA. C tium augete. ufquf ad nubes veritas 1445 Levate cuffodes. ) Hebr. exeztate. Brw Io. [4 u Ux & It Protulit Deminus juffitia$ mo- Novos vigiles, milites fubmittite, féras.) Juftos appellant fe- Judei , non qui urbem cingant, & fhingant. agmuu quod Deo non peccaflent, fed quod Jkpæ cum Chaldzis nullam intuliflent in- Fecir. ) Paciet, quidquid cogitavit, ll o 1i & predixit , preteritum pro futuro. lhbl " juriam » crudeliter ab eis tractati fue- 13. gzm -haäi/xu feper aquas mul- ? L] hi '.' (CA,PUT LI1. 446 Qamus 14. Turavit Dominus exercituum per animam fuam: Quo- Amos n x niam replebo te hominibus quafi brucho, & fuper te celeu- 6. g. íque 1na cantabitur. ; I5. * Qui fecit terram in fortitudine fua, p ræ*pai*avit orbem ,c.. TLT in fapientia fua , & prudentia fua, extendit coelos. I. d» 16. Dante eo vocem, multiplicantur aqu&? in coelo:; qui ominus levat nubes ab extremo terrze p) ' fulgura in pluviam fecit, & x s 6jus produxit ventum de thefauris fuis. 17. Stultus fattus eft omnis homo a fcientia: confufus eft templ omnis conflator in fculptili; quia mendax eft conflatio eorum, : cüfto- nec eft fpiritus in eis. wvitbo- 18. Vana funt opera , & rifü difgga,x /in- tempore Viütaut—iqe itàtofes nis fuze peribunt. 19. Non ficut haec pars Jacob : quia quj.'fecit.. omnia, ipfe eit, & Ifrael fceptrum hzre : "threfau' tuum nomen ejus. H ditatis ejus; Dommush exerci- .* - 20. Collidis tu mihi vafa bellij & ego col l.i-.dam. i.n: te gen- —— Es tes, & difperdam in te regna. i Den 2I. Et Am. Chaldaos etit. 145 ,€50. ) Defcriptio eff Babylonis ,. Pulenz':ur, & peffundent. Quid fit. ce- quz & aquis Euphratis alluebatur, & leuma, dixi capite 49. n. 33 Aliqu p thefauris abundabat.. * B alis ll IS. Íe foridtudte f[na.) :ïn pote*n-— gl ( Pedals praciffomis tma. ) Ut daadi- tia. fua. tus exfcindaris ; loquitur de Babylo- Preparavit.) Mebr. frmavit, vel , lat fusdavir. , [Jominus ne metaphorice , tanquam de arbore, cujus pes, id eft truncus prefcinditur. I6. Dante eo vocem.) Deo tonante. It fïiruti n L4. Per amimam [mam.)Perfeipfum; Mulizpligantur aque.) Copiofus ime- per viam fuam; fic fepe habemus in ber defcendit. i lhoc ver- facris. Literis Jici Pt 92 $. V;voe egó , drzcit Do- Qæi levat subes ab extremo /erræ'.): ydiict 4 " Sumptum eft hoc e Pf4l. 134. 7. Á Replebo te bominzbus.) Mlultitudine Educens nnbes ab extremao ferra, fulv TO eJllS hoftium. gura 1 pluviam fecit, qus praducit ven- sbl Quaft Brucbo,) Comparat Perfas, & tos de thefauris [nis, $c. Vide ibi dicta. Medos . brucliis ,. qui magno numero 17- Stglfu»: f4ctus eff, 5*&,) Rethi" : fuccedimï- vineas depafcuntur. ta funt hec ex c. Io. n. I4- 15. 16. n Obüden- Bruche, ) Guid fit Bruchus , dixi ubi ea explicavimus. Levit. 15. n. 22. Biuchi ! ingen-ti oo. Cellidis 14 mibi va[a belli. ) 'Tu [ d agmine terras invadunt. mihi, o Babylon, hactenus omnes bel- : l"..lbmiccite, Super re celeuma cantabitur-) Hoftes nnüll[' licofas gentes confregifti ; has enim. tul more vindemiatorum fe mutuo ex- vocat vafz belhr. | äog'ltgvlh €itabunt, & adhorztabuntur, ut te po- Ezo collidam inte, 6c.) Poffunt bxc m j L Bib. cum Com.Menoclyf. 1. Fe p : - 4$0 PROPHEï]EREMfä' 21. Et collidam in te equum, & equitem ejus: & collidaä ial an inte currum, & aícenforem ejus. 2 lerem: & collï'da'in in DUS 22. Et collidam in te virum , & mul fat. te fenerg 2 & puerum: & collidam in te juvenem, & virgi- nem. Y 4 ^ 233. Et collidam in te pä&orem, & gregem ejus: & tolk- Cs damin te a gricolam, &jugales ejus: & collidam in te duces,. teit y & magiftratus. 91l 24. Et reddam Babyloni, & cunétis habitatoribus Chaldaeze ; ö;du omne malum fuum, Bd ait Dominus. quod fecerunt in Sjon,in oculis Veftri!s-,' A^ 2$. Ecce ego ad te mons peftifer, ait Dominüs , qui cor- prel rumpis univerfam terram: & extendam manum meam fuper te, & evolvam te : de petris , & dabo te in montem combu- pulo,1 ftionis. it eni 26. Et non tolleüt de te lapidem in angulum, & lapidem Ciferes ominus., Perd; in fundamenta, fed perditus in æïe?num eris, ait D breo & X 27. Le- - " fenat, ANOD ü omnia futura ex. proóprietate Hebraica & f;iiïum irtlperif, & ob celfa palatia, &, fed dialecti. verti per prateritum, Coljff ( muros, quibus ambiebatur. fer te. tütum j Frequenter enim in hac lin- Pefifer. ) In Hebr. eft: rvyrupp de hOinil ?uà prateritum pro. fut uro ponitur, mafchiz , id eft, wafiazs, quia omnes & futurum pro preterito. gentes in'fuam poteftatem, & impie- 27. L In te. f ]eum. ) Per te, tanqugm per mal- ? tatem adducebat ,: & quia ficut ex ümmps montibus exire folent beftiz, qux ho- Difjerdam.) Difperdidi, & fie de mines difcerpunt, & vorant: ita ex . duces, ( Jubetque aliis futuris ; que fequuntur. Babylonis urbe milites erumpebant, Tém coli 23. J"gales ejus.) -Boves, quibus qui omnes gentes, tanquam ferz di- jugatis arat. lacerabant. ln terr, 294. Ef reddam Ba bylozi.) Po&quam S;;):;ï,'/a Evolvam te de päfrz'?.) Extraham te illa tanquam malleo ad contundendas ex mediis rupibus , in quibus habitas, VOCafe fe omnes gentes ufus fuero. ut capiaris ab hoftibus. Quemadmo- lum c In ocuizs veffris.) O Judai! viden- dum urbem vocavit montem ; ita tur- X public Wicite. tibus vobis Judzis puniam *os pro- res Tupes appellat , quia quod funt ter everfionem templi, & Jerufalem. rupes in monte, hoc funt turres in Aig; V el, puniam eos propter malum, quod urbe. ANJ"' X vobis videntibus fecerunt in Sion. Dabo fe £m montem combullionis.) ]"'"-RW 25. Ecce 'ego ,ad ze mons, Gyc. ) Id eft, combuttum ; folent.autem fe- ALI' Babylonem vocat montem, non quod ntiq, t re combufto monte, in quo habita- in Monte fita eífet ( erat enim in loco bant, huc illucque diffucere. :/ij,(;fng Q plano ) fed quod effet fortis, & mu- 06. Non tollenz de te lapidem imgngu- lii alie nita, quales effe folent urbes, quz in "i lial lum.) Non fupererit ex te lapis paulo montibus fitz funt ; ob gloriam etiam, *hmæ.k ! fgrandior, qui collocari poffit in an- u müiïqe -X 3 CAFU T.L 451 ylidam 27. Levate fignum in terra: clangite buccina inä(ïentïbusg fanttificate fupcr eam Gentes: annuntiate -contra ille m regi- dam in bus Ararat, Menni, & Afcenez: numer ate contra eam Taph- far, adducite equum quafi bruchum aculeatum. Lvirg 28. SanCüficate contra eam gentes , reges Medice : duces & colli ejus, & umiverfos ma gi&raþus ejus , cunctamque térram po- : duces, teftatis ejus. ) 29. Et commovebitur ter rä, & conturbaBitür: quia evi- gilabit contra Babylonem cogitatio Domini aldeg, , ut Mp.dnat terram velins, Babylonis defertam , & inhabitabilem. 30. Cefflaverunt fortes Babylonis a praelio , habitaverunt in qui ot pragfidiis: .devoratum eit robur eorum , & fa&ti funtquafi mu- m fopet CEYES t lie- y Commbu- gulo, ubi majores lapides poni föl'ent;: Taph/ar.) Nofter Enterpreg ezpiiiï:ima-ä ita enim conflagrabis , ut omnia in vit effe nomen loci. LXX. verte- cineres folvantur. runt: confliturte fuper. eaum, vel adver- -Japider Perditus im aterumum eris. Jominus, ) In.He- (íus eam fjeoovacug , machinas , vel breo eft: Eris £» de[elationes femps- jacmlarniozes ; alii vertunt : Nob/Llta- gl ternas , id eft, non reftauraberis ultra. —— fem : ali parvos duces, vel principes ; Non quod urbs non fuerit rezdifica- nam; mmz Ms Ph, parvum, sj fä:f: prie- dia palazi..ï, ta , fed quod regnum non fuerit refti- cäþem fïgnifïcat« atur. tutum ; non enim .de lapidibus , fed "afb bruchum 4;2/24!14774.— j Qui in [ mnoo de hominibus l'oqui'tur., bello erectos ,.& horrentes attollunt uir od 27. Levare frgnum-) "Tollite ubique crines, & hirfutas, & hifpidas jubas, fignum bellicum. Alloquitur Deus ;, & Wmple quaft aculeos bruchorum, id éft 1o- ja fiet & fummus Imperator omnes inferiores cuftarum, qu& aculeüm habent in cau x duces , xqui apud omnes gentes funt, da, pedibfis, & ore. li, que 120 lv jant « jubetque eos milites contra Babyló- 28. Sandifcate, $c. ) Vide num. erumPEW.* nem coll'igere.. : fuperiori. Ip tferra.) Ubique per totam terram. Reges Media.) Eft accufativus , non um f U Santisfreate [uper eam gentes.) Con- vOcativus , ut patet ex interpretatio- yuralam v vocate gentes ad facrum bellum [o ne LXX. viorum, & es textu He- rendum contra Babylonem: folemni, braico »433) *55;35 mwxeth Malche -Ma- n ;s bt i. Quema mo4 & publico ritu bellum contra illam tut* indicite. 29. Commevebitur. ) Commovea- j U "nuuntiate.) Indicite bellum. M UOd fui)f 1 5 tur ,- conturbetur. Futurum pro ïm-» j r ! Ararat.) Armeniz. perativo. Menni.) Videtur effe regio IMinya- Quia evigilabir.) Confilium enim rum in Armenia, de quo Jofeph. r. à me;'an!'S-) ^ Domini, quod contra Babylonem jam m Antiq. c. 4- diu cogitavit, videtur hactenus dor- llent.zmïeï lia Aftenez.) QGens Armeniz vicina. "miviffe, quia . nondnm facum , fed " Alii aliter interpretantur ; fed nihil nunc excitabitur , & evigilabit, id certi. haberi poteft. eft fiet. Ptdl " Mg Numer«te, €c.) Confcribige contra 30. C[zverunt.) Prm timore, aut I Paülo eam milites "'aphfar. - lil TE laHitudine.- t p * 452 PROPHET. JEREM I/E Heres: incenía fi l unt tabernaculg ejus , contriti funt vettes d ejus. 31. Currensobviam currenti veniet: & nuntiusobvius nun- f tianti: ut annuntiet regi Babylonis, quia capta eft civitas ejus It àfummo ufque ad fummum. 52. Et vada preeoccupata fuünt, & paludes inc enfæ funt ' [ igni, & viri bellatores conturbati funt. - : 33. Quia haec dicit Dominus exercituum , Deus Ifrael. Fi- lia Babylonis quafi area, tempus triture ejus; adhuc mo- leoJ' : dicum , & veniet tempus meffionis ejus. 34. Comedit me, devoravit me Nabuchodonofor rex Ba €0$ bylonis: redidit me quafi vas inane, abforbuit me quafi dra- Con 4i co, replevit ventrem fuum teneritudine mea, & ejecit me. nem, (85. 35. Iniquitas adverfum me, & caro mea fuper Babylo dicit "v tàu Habitaveraunt i';z'lþræþ'diif. ) Ex ar- Veniet tezmpus zeffionis.) E& hyï"-c-eron inte cibus, & locis munitis progredi non proteron, & ordo inverfus; prius funt aufi, N - enim eít meffis, deinde tritura. Per Qu Devoratzm eff.) Defecit : l" efic 1neílem intellieit fpoliationem bono- ciet ; prateritum pro futuro. rum, & civium cedem, ut enim falx 31. Cwrrens obuiam currenti veniet.) fegetes, fic gladius Perfarum Ch.al- m ( "Tam multi curforee, tam multi tun- dzos demetet. Veniet. tii ad Regem mittentur, qui urbem Cumedit me. ) Verba funt Sio- captam efie dicant, ut alii euntes aliis nis, & populi Judzorum, ut appa- . redeuntibus in via Occurrant, findan ret ex verfu fequenti. Ui 4 [fummo sfque ad fummbm.) Ab Quaff vas inage,) Exhauriens me extremitate una ad aliam. 1In He- omnibus bonis. M Quaf;i draco mari- Mre brgo eft, « fze, id eft, in una parte, Quaff draco. ) If voc; qztol TÁ go*xa-ra -T/g TOMg , üt ait nus, id eft, balena, que magna cor- Herodotus; quod adhuc nefciebant bylonic .pora ingenti oris hiatu abforbet. : Sicm illii, qui cum . Rege erant in medio qeneritudine mea. ) Webr. Delieers Vlàs urbis, neis. Rebus pretiofis , & delicatis '32. E. da.) Euphrat.is. inels. Y Emelx ] Paludes imcemft fumr.) Arundines, Ejecit me. ) Evomuir , poftquam l um in locis paluftribus, & uli omnes facultates meas devoravit, pe- u í is nafci folent. gil;oo X E pulitque me ex patría mea, & in ca- la w Conitibari.) 'Yimore perculfi. Cap 33- -£il/a. Babylonis.) Babylon. pf:ivitatem mifit. Quaff arca.) In qua quafi in thea- 35. deiquitas adver[um me, Ec ) ibl (h& Violentia, & clades mihi Sioni, & J5 | tro conterendi erant, & capite, bo- nisque mul&tandi, atterendi , & tritu- Jud&ex inique a Babylone illata 'eft. POR randi Chaldei , ad *püblicum gen- C«ro me4.) Mleorum civium , qui à al E Babyloniis interfecti funt, tmod cium fpectaculum, terrorem, & exem- plum; Su[iei'v Edþylgnfn),) C()n'tra Babylo- OlliiS Pra I'Ugire ü — CGAPUT.LL 455 QU dicit habitatio Sion : & fan guis meus'yfup'er habïtatores Ch.afl-* daece, dicit Jerufalem. Yn- 36. Propterea hzec dicit Dominus: Ecce ego judicabo cau- 6j fam tuam , & ulcifcar ultionem tuam, & defertum faciam ma- re ejus, & ficcabo venam ejus. E : fent | ftu- 37. Et erit Babylon in tumulos, habitatio draconum, por, & fibilus, eo quod non fit habitator. e. F 38. Simul ut leones rugient, excutient comas velut catuli ( mo- leonum.. * 39. n calore eorum ponam potus eorum , & inebriabo x D eos, ut fopiantur, & dormiant fomnum fem ,piterm;m, & non ;fx dra- confurgant, dicit Dominus. i a 4o. Deducam eos quafi agnos ad vi£timam , & quafi arie- onenty tes cum h«adis. diat 41. Quomodo capta eft Sefach, & comprehenía eft incly- spiir t ta univerfze terrze ? inter gentes? quomodo faCta eft in ihlporem Babylon 3 hofterot $ , Qïius 42. Afcendit fu t & per *Babylonem tare, multitudine flu&uum ejus operta eft. m bono" Ed 73 enim Fs 43. Fa- m Chfïl nem clamat , aut fuper Babylonem veniet. 39. In calore , &$c.) Eft hypallage; id eft, in compotationibus Balthaila- 36. Judicabo can[am tuam, 6$c.) De- ris, & Chaldeorum ponam calorem i a* fendam , fufcipiam, & ulcifcar tibi a eorum, id eft, permittam eos genio Chaldzis illatam injuriam. indulgere, largiter bibere, vino ex- yias W Defértum faciam.) Aretaciam. calefcere, ex quo fequatur ebrietas, & AMare esz;/:.) Scilicet'Babylonis: ma- fomnus fempiternus mortis : nam cum. Balthaffar in convivio nocturno in- iO n re vocat bonorum, & divitiarum Ba- ug u bylonicarum abundantiam. ebriatus effet, eadem no&e Babylon S;ecabo venam eju:.) Menas vocat capta, & ipfe interfectus eft, — Vide etpg/t.ft.fk vias, per quas divitie Babyloni pro- cap. 5. Danielis. W. 1 ilicitó veniebant , ejusmodi funt civium ne- 4o. Quafi «gnos.) INam ebrii non. gotiationes , & ve&igalia—, que inde refiftent , ut agni occidentibus non colliguntur. refiftunt. no üquüm 37. Et erit Babylon, €&c.) His fimi- Ad villimam. qit : x ) Ad rnyraycekllumx, ad. lia habes füpra capit. 2s5. g. 19. & occifionem. 1 T cap. 28. 19. & cap. 49. 16. Vide ibi dicta. . 41. Sefacb.) Bab ch) Cc. 25. n. 26. ylon. Vide di&g; D 38. U* Leenes rugient. ) Intelligi Gjoth ifunt hec verba, vel de Perfis, & In fiuporem.) Omnes enim, qui eam Jata ^ iMledis vi&toribus pre ferocitate quo- M videbunt, ftupebunt videntes illam de- el dammodo rugientibus, vel de Baby- ftructam, & everfam. loniis pre dolore ità gementibus, ut 42. Mare , 6c. ) iMare vocat Me- . dorum , & Perfarum . exercitum , qui u M] rugire vi(leantur-. r 454 PROP*HET. JEREMIXZE o Faf f"unt'c.ïx;itätesï ejus in ftüáporem, terra inhabita-. - bilis, & deferta, terra, in qua nullus habitet, nec tranfeat er eam filius hominis. - 44. Et vifitabo füper Bel in Babylone, & ejiciam , quod abforbuerat de ore ejus, & non confiuent ad eum ultraGen- PC tes ; fiquidem & murus Babylonis corruet. 45. Egredimini de medio ejus populus meus: ut falvet u- 1 nuíquifque animam fuam ab ira furoris Domini. 46. Et ne forte mollefcat cor veftrum . & timeatis auditum, C qui audietur in terra: & veniet in anno auditio, & poft hunc Di annum auditio: & iniquitas in terra; & dominator fu ; pelr- do- minatorem. Ia 47. Propterea ecce dies veniunt, & vifitabo faper fculpti- lia Babylonis : & omnis terra ejus confundetur ; & univerfi € interfe&ti ejus cadent in medio ejus. T 43. Et laudabunt fuper Babylonem coeli, & terra, & om- nia, qua in eis funt: quia ab Aquilpne venient ei praedones, ait Dominus. 49. Et quomo do fecitBabylon , ut caderent occifi in Ifrael: üt ( d terra. fic de Biabylon'e cadent occifi in univerf x j vid 5o. Qui l — dato militum fuorum multitudine terram Peniät u anno auditio, Uc.') Veni(-aE üd; Qperiebat*.. toto anno, & fequentï etiam , crebra, i 43- Inffuporem.) Xide dicta n. 41. & iterata auditio gruentise' * fa/ma þelli in- füil 44 VAfftabo fuper Be'.) Exitiumin- Tiem ducam fuper Bel nobilifimum Baby- lIuiquitas i2 terra.) Propter famam ls tonitorum Idolum. ttiam Ejiciam, quod abforbuerar) Vaciam, belli imminentis exiftent in Babylone iniquitates, feditiores , factiones , &c. Asl ut Bel, & ejus cultores evomant,que Vel fenfus eft, tertio anno terra Ba-. me abforbuerant, bona fcilicet Judeorum -& aliarum. Gentium. Videtur allu- bylonia fuas peenas ferat. . Vide Pfal. hii dere ad hiftoriam hujus idoli, quze g . lem, Et dominator fitpär ;lomimztarem.) D habetur Dan. 14. & ad errorem Ba- bvloniorum . exiftimantium idolum il- Et Darius Medus regnabit pro Bal- m lad multum cibt abfumere. thaffare, Dan. 5. 31. Alii de Cyro Qias interpretantur , qui Dario fucceffit 4tt 48. Egredimini , 66c.) Kepetit, qua Dan. 6, 98. aThty dixit fupra n. 6. vide ibi dicta. 6. Ne forte molle[caz cor veftrum. ) 48. Eandabunt .... celi, 66c.) Exul 5 Ne timore folvatur. tabunt ccli, & terra, id eft, Deus * 9 Ju Auditum. ) Famam, & rumorem Angeli, & homines, propter juftam Q K belli, quod Dei vindi&am, quam fumpfit de Ba- tobrip Para/n.t. Perfz contra Ba- bylonein. þlene: vel nova erit 1mmdi facies , hv| DO dj Vüm I UM Z CAPUT.LL : 455 ita- nfeat so. Qui fugiftis gladium, venite, nolite ftare, recordamini procul Domini, & Jerufalem afcendat fuper cor veftrum. - 51. Confufi fümus, quoniam audivimus opprobrium: ope- qud 1Ger- ruit ig nominia facies noftras: quia venerunt alieni fuper ;fan« Ctificationem domus Domini. 52. Propterea ecce dies veniunt, ait Dominus; & vifitabo g fuper fculptilia ejus, & in omni terra ejus mugiet vulneratus. $3. Si afcenderit Babylonin coelum, & firmaverit in ex- ditum, t hu celfo robur fuum, a me venient vaftatores ejus, ait Domi- nus. D d- 54. Vox clamoris de Bab ra Chaldaeorum. i ylone, & contritio,magna de ter- (culpt- 55. Quoniam vaftavit Dominus Babylonem , & perdidit ex jiven ea vocem magnam, & fonabunt flu&us eorum quafi aquae multae , dedit fonitum vox eorum: A on- on- edones, $6. Quia V?.nit fuPer»eam, ifi eft , fuper BabylonEm, pr X asss st O5 a Yraed ut ccli, & terra pre gaudio exilire Operuit ismominia.) Lt repetitio videantur ob everfam Babylonem, Rubore fufiufi fumus propter igno- Pradones.) lioflilis exercitus pre- miniam. So, QUl dator. Alieni.) Prophaui Chaldæi , qui / 5o. Qm'. fugiflis. gladium. ) O vos contaminaverunt fandum 'lemplum Judzi, qui in expugnatione Jerofoly- Domini. f Vaid i mitana gladium Nabuchodonoforis ef- m,c rebll"da dolore. ugzet.) 'Gellniet vulneratus prc s; bl ! fugi&is, & captivi Venipciïj* Babylo- nem. 83. Firmaverit inexcelfo vobur fium.) Venite.) In Jerufalem, redite in pa- " famam triam. E Etiamfi in ipfo celo arcem fibi edi- )pt ficaverit, qua fe fe muniat, & tutam i Bab*jï(ïne [ Nelite 'flare^) Moras nectere. reddat: fignificat non pofle Babylo- f0 Recordamini proohl Domim'.) Ex nem ultrices Dei manus effugere. Ó t 1 Chaldea , qux longe diftat a Jeru- A Vaflatores.) Pradatores , ut eft in falem. . . Hebrao. Domini s Texf;pii , vel. cultus Domini , qui in Jerufalem . exerceri 84« . Vox clamoris de Baäylane.:) yni 4fre ) folebat. Audietar. pi )* 5 ( Afcendat fuper cór veffrum.) Recor- 55. Vocem magnam.) Ingentem- ftre- yji d cca damini; veniat vobis in mentem. od pitum, & murmur populi frequentif- 51. Canfu/t' faemus, ffc) Eiïrefpon- fime urbis, quz redigetur in folitu- Pudore afficimur , dinem. Vel] vox màgna fuperbiam ';,6) Eul fio Judeorum. Mh as* cum recordamur Jerufalem , & op- fignificat; ut enim humiles demiffa, probriorum, quz a Chaldeis fepe con- fic fuperbi elata voce, & 'roptel ),,Ram ui folent, glta lo- tra Dominum , &.ejus templum au- j d fdcles j divimus. Sonabunt ffutus eersm.) Babylonio- - 456 PRQ?HEïJEREMIæ äo-, & apprehenfi funt fortes ejus,. & emarcuit drcus eorum, quia fortis ultor Dominus reddens retribuet. - 27. Et inebriabo principes ejus, & fapientes ejus, & duces ejus , & magiftratus ejus, & fortes ejus, & dormient fom- H num fempiternum , & non expergifcentgr, ait rex , Domi- qTius exercituum nomen ejus. « 9. Hsec dicit Dominus exercituum: Murus Babylonis ille - jatiffimus fuffoffione fuffodietur , & portee ejus excelfze igni € omburentur, & labores populorum ad nihilüm, & gentium 1p f ignem erunt, &difperibunt. * ft z9. Verbum , quod praecepi t Jeremias propheta $ Säraiæ hu filio Nerie filii Maafize, cum pergeret cum Sedecia rege in Á Babylonem in anno quarto regni ej us Saraias autem erat prin- U ceps rophetiae, 60. Et fcripfit Jeremias omne mäïum, quod venturum erat u «? * fuper Babylonem, 1 n librouno: omnia verba hæg quae ícripta ff funt contra Babylonem. . 61. Et dixit Jeremias a e d Saraiam : Cum veneris in Baby- lonem, & videris, & legeris omnia verba haec. * 62. Dices: Domine, tu locutus es contra locum i E ftum, ut l. difperderes eum : ne fit; qui in eo habitet ab hoixine ufque non ad pecus, & qt t perpetug folitudo. - 63.' (furq- p r .vum , Cum occidentur , gemitus fona- ad tempus Sedeciz, hoc eft ad annum bunt ficut fluctus aqnarum-majltarum. ejus quartum, ut hoc verficulo dicitur. tíq &6. Emar:uit.) Elanguit. Cum pergeret. ) Saralas. &i Reddens vetribuer.) Pomnam malefa- Im Babylonem. ) Ut falutar:t Nabu- chodonofor , munera offerret , & ) ftoruim exiget. 37. Ineiriabo. ) Vino fumris mei.. fibi , regnoque fuo propitium red- Somanum [empirern 52.) Mlortis. deret. Óa P,inceps prophetie. ) Orationis, & 289« Muxus Babyloni ille la rffénus, ) m Exrant enim muri Babylonis lati 4o. legationis, & dux verbi.. Vel fenfus [ cubitos, & alti ducentos ex Herodo- eft, fuiffe primum inter Levitas , qui 10, Diodoro, Solino, & aliis. Prophetias, & Pfalmos canere fo- ) lebant. Vel fignificatur Saraie com- E T Port& ejus excelfe.) Portm turrite, Calin que centum fuiffe perhibentur. mendatam fuiffe a Jeremia prophetiam, H EKabores P opulorum ad nibilum.) ixe- quz ftatim fubjicitur , ut ipfam Baby- Gd Mb cua.. V el fruftra populi. cona- Ione evulearet, & h digentur, 60. Omnia ver &a bec.) Que fupra Vbity buntur ignem extinguere , quo flagra- hm bit Babylon.. de Babylonis excidio habita funt. dp ignem eiuzt.) Igne confumentur. 61. Videris, E5 legeris. ) Vid?l]dü COntry h Vl ^&g. Ferbum , &*,) Redit Propheta percurreris , & recitaveris. CA PUT LL & Lil: 457 Ifüm. 63. Cumque compleveris legere librum il*lum,'ligaf)is ad . eum lapidem, & projiciés illum in medium Euphraten. . Quces 64. Et dices: Sic fübmergetur Babylon, & non confurget : forr- a facie afflidtionis, quam ego adduco fuper eam, & diffolve- tur i Domt Hucufíque verba Jeremize. * : CAPUT.LIÉ »HiS 1He Præceäentium repetitio; 7.zempe quod Sferu/alem a :Nabucbodono- ie g tiumlg for obfejja pof? . biennium capitur , &? Sedecias rex Sfuda fugiens reducitur: filisque ejus coram ipfo trucidatis una cum principi- Sarie bus Sfuda exoculatus ac vinttus ducitur i& Babylonem, & incea- rege(ïn Jo templo , €? palatio, ceterisque domibus , transferuntur omnes atpri- in Babylonem prater paucos voinitores, & agricolas: fimiliter & vala templi, inter que defcribuntur due erec columne: €? nu- um etat ; jcripaa merus Sudaorum in Babylonem diverfis. temporibus .translato- rum, ubi rex Sfoacbin pofl. triginta feptem annos de n D4j" * carcere eductus exaltatur. . iftotty u lius viginti , & unius anni erat:'Secïecfas , Cum regna- 4Reg. d re coepiffet: & undecim annis regnavit in Jeruíalem, & 24.13. ne uque 2 Par, nomen matris ejus Amital, filia Jeremize de Lobna. 36.11., 2, Et fecit malum in oculis Domini, juxta omnia, quze fe. / cerat Joakim. - 3. Quoniam furor Domini er;.it in Terufalem, & in Juda & ad antunt ,;jo Bo ufquequo projiceret eos a facie fua: & receffit Sedecias are- ge Babylonis. n-4Reg., ;mr?f Ndb r 2$ -Fa&um g& autem in anno nono regni ejus , in me fe 25- I' fbv Supra .'Qxflllm a ; 63 "Prajici?:.) Ad confolationem ficatur , quz fequuntur verba , non$39. I» njon & Jud&orun , & monitionem Chal- - effe Jeremiz. ) ) A^ d&orum. R va lol* 64. Sic fabmergetur.) Non tam in T anslatum eff. boc caput a 7&remi4 joiri T Andem fere "verbis in. bunc. locám " one* Esphrate, quam in mari excidii, & ex lib. q. Reg. cap. 24. € 25. explica- ag o calamitatum plurimarum. bimus ea , qua indif'.at.a' læca,mm af- fafitth Et mom confmrget. ) lNon emerget tigimus. / 3 ex his malis, nec amplius reftau- tll &m hy rabitur. lius 'Uiginl;, ö'c.) Eft Hebraif- I.Fl mus paffim in libris Regum oc- Hucef7ne "verba Teremia.) Scilicet contra Babylonem ; non enim figni— -currens pro eo, quod Latini dicuns ipita , deüdw Mmm Ji Bill. eum- Com. Menjacl;. T. V. [ — 458 PROPHET, f[EREMIJE fe decimo, decima menfis : venit Nabuchodonofor rex Ba- ( bylonis, lpfe & omnis exercitus éjus, adverfus Jeruíalem, & obfederunt eam, & ædlflcaverunt contra eam munltlones in circuitu. . ff $. Et fuit civitas obfeffa ufque ad undemmum annum re- ft gis Sedeciaze. b 6. Menfe autem quarto nona menfis, ObthIt fa.mes civi- tatem : & non erant alimenta populo terree. & s. Eb dlrupta eft cmtas, & omnes viri bellatores ejus fuge- runt, exieruntque de civitate noCte, per viam portae, qu&e eft inter duos muros, & ducit ad hortum regis ( Chaldseis ob- fte fidentibus urbem in gyro ) & abierunt per viam, quse ducit ia Jn eremum, '$. Perfecutus eft autem Chaldaeorum exercitus regem & tat apprehenderunt Sedeciam in deferto, quod eft jux ta]en- « cho: & omnis comitatus ejus diffugit ab eo. 9. Cumque comprehendiffent regem , adduxerunt eum ad &t regem Babylonis in Reblatha, quae eft in terra Emath: & lo- f& cutus eft ad eum judicia. ^f E 10. Et jugulavit rex Babylonis fillos Sedeciz in ocuhs ejus: am fed & omnes principes Juda occidit in Reblatha. md rr. Et oculos Sedeci?e eruit, & vinxit eum compedibus, EE m & adduxit eum rex Babylonis in Babylonem, & pofuit eum in domo carceris ufque ad diem mortis ejus. 2l & 12. In menfe autem quinto, decima menfis, ipfe eft an- nus nonus decimus Nabuchodonofor regis Babylonis: venit cujb trií Nabuzardan princeps militize , qui ftabat cOfafü Tege Babylo- nis in Jerufàlem. 2 Ailus | 13. Et incendit domum. Domini, & domum regis, & om- nes domos Jerufalem & omnem domum magnam igni com- Coror Cnd buffit. I4. Et 3 Wtnr: viginti, & unum annos natus erat I2. Dectma menfrs. ) z 25. 8 Sedecms ; t dicitur feptima die ven: ffe Bs abuzar- dan: » Filis Jeremis, ) Non Pmphetæ ; conciliabimus hec loca, fi di. fed alterius ejusdem nominis Sacer- camus feptima die difceffiffe x Re- I$ dotis. Nam Lobna civitas Sacerdo- blatha , m qua de ebat Nabuchodo- la ade tum erat nofor, & decima €c ie ( tridui enim eft «t eff immterra Emath.) In Tri- l. Z iter ) pervem!ïe in J erufalem. bu Nephthali, ad Montem Libanum, dihs f Juxta fluvii Jordanis initia. f Hhtty T qu N CAPUT Ll 459 x Di- cun- 14. Et totum murum Jerufalem'per circuitum äe&rüxït ilem, &us exercitus Chaldaeorum, qui erat cum magiftro militiae. TOV 15. De pauperibus autem populi; & de reliquo vulgo, quod remanferat in civitate, & de perfugis, qui transfugerant ad jm te- regem Babylonis, & .csteros de multitudi . ne ; t.ra;nftulit Na- buzardan princeps militiae. es Cl r6. De pauperibus vero terrae reliquit Nabuzardan prin- ceps militize vinitores, & agricolas. yfüpe- 17. Columnas quoque sereas, qu&e erant in domo Domini, & bafes, & mare aeneum , quod erat in domo Domini, con- sis 0D- fregerunt Chald&i, & tulerunt omne zes eorum in Babylo- s ducit nem. ; 18. Etle betes, & crea*gijas,« & píalteria, & p-hïa;lä*s", & mor- : & 'tariola, & emmnia vaía * erea, qus in minifterio fuerant., tu- gta]efi.' lerunt. I Et hyæriäs:,w & täymiïämateriä-s & urcefos.i& pelves , eufï] ad & candelabra, & mortaria, & cyathos: quotquot aurea, au- ]: &KO rea; & quotquot argentea , argentea tulit magifter militiae, 20. Et columnas duas, & mare unum , & vitulos duode- ylié ejus eim sereas, qui erant fub bafibus, quas fecerat rex Salomon in domo Domini non erat pondus aeris omnium horum vafo- x pedibus, yrum,. 2i. De columnis autem, decem & otto cubiti alti fu—äini's; gj €um erantin columna una: & funiculus duodecim cubitorum cir- cuibat eam : porro groffitudo ejus quatuor digitorum , &in- (o elt at js: veti trihbfecus cava erat. 22. Et capitella fuper utramque serea : altitudo capitelli u- e Babylg. nius quinque cubitorum: & retiacula, & malogranata fuper » & p coronàm in circuitu ; ommnia srea. Similiær columnzae fe- cunde , & malogranata, P 23. Et fuerunt malogranata nonaginte fex dïep-ändleritia $& um retiaculis circumdabantur. T om-n.iia.-trnala"g,rag:atæ cent Mmm 35 24. Et Gepet as fa.5 » j Nabun4r I9.. Creagras») Creagra eft fl;frcrir nu- Hebrzo, fio demetiri folemus, erat ]oca j d duodecim cubitorum. la. ad expitcandas, & extrahendas caz- jfife & nes. ex Jebete.. 23. Malegramata mumaginta fex. ) Napndo" oI. Decem, &* otlo cuä);t'i, &c.) Vïde At 3. Reg: 7. 20. dicitur: melograna- :rhiduï enin ^ dicta 3. Reg. 7. num. T5. forum AaWkom ducenri ordines , hoc eft, malogranata ducenta fuis ordinibus älemf Foniculus. ) Circumnferentia columna- rum, quam funiculo, aut, ur eft in difpofiza , ita ut erium. effent malo- 460 PROPHE T. W]-EAV,R EMIE : fs .24. Et *'tülit'nlïagi&er militiee Saraiam facerdotem primumg Inc & Sophoniam E facerdotem 'fgcundum? & tres. cuftodes vefti- hii buli. 2s, Ktde c ivitate üul-'ït 'eu'nrujc*hum unum ,- qui erät)pfæpo- C fitus fuper viros bellatores, & feptem viros de his, qui vide- bant faciem regis, qui inventi funt in civitate, & fcribam pet principem militum , qui probabat tyrones: & fexaginta viros Hs de populo terree, qui inventi funt in medio civitatis. 26. 'Tulit autem-eos Nabuzardan magifter mil JA : Dab xit eos ad regem Babylonis in Reblatha. X 27. Et percuffit eos rex Babylonis, & interfedit eos inRe- fu. blatha in terra Emath, & translatus eft Juda de terra fua. fius 28. Ifte eft populus, quem tranftulit Nabuchodonofor: in deine anno feptimo, Judzaeos tria millia, & viginti tres: ( f 29. In anno o&tavo decimo Nabuchodonofor tranftulit. de ís, Terufalem animas o&tingentas triginta duas : EE N 3o. In anno vigefimo tertio Nabuchodono for, tranüulif Na- buzardan magifter militize animas Judaeorum feptingentas qua- draginta quinque ; omnes ergo animae, quatuor millia fex- EU centae. . 31. Et fattum e ft in trigefimo feptimo anno transmigfatiq- nisS URT O 2 gran'ata in quaque columna. Re- 12. dicitur fuiffe anaus o&avus regni fpondeo vel fuiffe tantum 96. & 5.Reg.. NNabuchodonofor. Dicendum fuiffe tempnus illud finem feptimi anni, & uG stl al k L o J dici centum, quía fepe folemus nu- merum rotundum ponereäpro numero initium octavi, & ideo utrumque ve- paulo majore, aut minoie fic dici- rum. eífe. ta- It mus feptuaginta Interpretes, cum Vel 30. I» amuo vigeffmo tertio.) At 4. Jeruf 2 men fuerint feptuaginta duo. Reg. 25. 8. dicitur hic fuiffe annus malogranata erant centum;, fed tan- decimus nónus, Refpondeo loco il- Xit ]an , tum nonaginta fex videbantur; cor- lo 4. Regum mnotari annum , quo $ul pus enim fphericum uno obtutu primum abuzardan templum ever- totum videri non poteft, quatuor er- tit,, & incendit urbem , & captivos go latebant, ita Vatablus, Lyr. & duxit eos, quos Jerofolymis invene- alii. ràt: hic autem annum; quo Nabu- D6 d Ste k a U dl du RA I 24. Et tulit , t/c. ) Hec explicata chodonofor vicina regna Àmmonita- funt 4. Reg. 25. num. 13. & feq. rum, & Moabitarum occupavit, & 25. Er feribam.,) 4. Reg. 25. n. 19. udaos , qui eo confugerant Baby- Interpres retinuit Hebrzam vocem So- lonem traduxit , qui annus quartus pher , quafi,effet nomen proprium. fuit ab eo, quo templum eveffum fuerat. Vide, quz.ibi diximus.- D 3I. E* fatlum eft , &c.) Explicavi- W 29. lz anno /ept;"ma.) At 4. Reg. 24. SCI'[pt üni | CAPUT i. 461 A nis Joachin regis Juda, duodecimo menfe , 'vigefïma quinta fü menfis, elevavit Evilmerodach rex Babylonis, ipfo anno re- gni fui , ca put Joachin -regis Juda, & eduxit eum de domo »0 Carceris. ( 32. Etlocutus eft cum €o bona, & pofuit fhronum ejus fu- atl per thronos regum , qui erant poft fe in Babylone. MU 33. Et mutavit veftimenta carceris ejus, & comedebat pa- nem coram eo femper cunCtis diebus vitze fuae. Qu« 34. Et cibaria ejus , cibaria perpetua dabantur ei arege 4 Babylonis. ftatuta per fingulos dies : uf jue ad diem mqrti: e fua, cun&tis diebus vitze ejus. » h mus hzc 4. Reg. 25. num. 27. & dendum Evilmerodach id. ftatuiffe , W deinceps, ubi tamen dicitur hxc fa- " & effectum dare cepiffe, die vigefima &a fuilfe non vigefimaquinta diemen- — quinta, tima,. abfolvijfe autem vigefima fep- t de fis, fed vigefima feptima. Refpon- al N qu. fex« THEEMWRE ID EST: fati0 Ti LAMENTATIONES. $ regfïï , fuilie JEREMLE PROPHET . j ! Qu ye Et fattum eft, poft-quam"ïh captivitatem reda&tus eft Ifrael, & L Jerufalem deferta eft, fedit Jeremias propheta flens , & plan- EW xit lamentatione hac in Jerufalem, & amaro animo fufpirans, o - QU & "equans ; Ui : m evet gdPCiVOS invete ) Nabu- lmonita' »fNit j : Mmm 5 CAPUT y hr yattis - Tfa&um eff, &c-) Verba hzcuf- affirmant ; alii probabilius negant, sl -4 que ad principium primi capitis Vide Cornel. a La pide de hqc fufe Scripturam Canonica.m effe aliqui difputantem. glia 462 LAMENTJjEREMIæ' CAPUT PRIMU M. d ALEPH len i. Vomodo fedet fola civitas plena populo: fa&a eft qua- per | fi vidua domina gentium: p dmï Q fince:p-s provinciarum -f. d- ! : ; &g eft fub tribut BETH Jerem * 5. Plorans ploravit in no&te, & lacrymse ejus in maxillis fün din 13.17. ejus: non eft qui confoletur eam ex omnibus charis ejus: omnes amici ejus fpreverunt eam , & fa&ti funt ei inimici. tem * GIME .. ; 3. Migravit Judas propter affli&tionem, multitudinem fer- vitutis: habitavit inter Gentes , nec invenit requiem: om- pün as. Tupt nes peþfecutores ejus apprehenderunt eam inter angufti DA- tus, fe fuaquve' omnia infumit , lique- 7 Uomodo.) Adwirantis ä-fl:' ,& Vàt K ftu facit , & exhaurit. .. bis everfionem. pentis ob tam.i'nclyf:æ ur- Q. Plorens pleravir.) Uberrime , & copiofiffime flevit. Sederz) Q uihabitus eft mc- In notle.) Quuia nox ob filbntium $ tos. eff rentis, & dolentis ; loquitur enim de Jerufalem quafi de nobili muliere 1n- folitudinem , vacationem a labore , capn f Vel Sedez, idem eft, aptior eft lacrymis. OCI$ juriis affecta. E lacryma ejus-) Re quod jacet, pmürgca eft, que prius petitio ej usdem 44&4 M( ! dabat, fententiz. Ex ommibur charis ejus , €fc,) Aliqui U Qur Sola. ) Infrequens , orbata libe- Sacerdotes , & Prophetas intelligunt : Hijj ris, deferta a civibus fuis. alii idola, quz coluerant Judaei, & Plena populo.) um prius erat fre- E quentiffima. lfa 99.9. vocatur cLzzo- in quz fperaverunt: alii amicos , aut 5 Nptic propinquos; hi enim. cum eadem ca- Yéut ( Ts Plena, uräi& fï'e?uens ? crvitas exul- lamitate premerenfur, quam. ceteri, £AU. confolationem meerentibus afferre non þqlïfllfibu " Qud/i vtdua. j Orbata Rege, Pon- P f,'?tg tt L fice, Magiftratibus, & Principibus poterant , qua ipfi indicebant: alii Im, 1 vicinas nationes , quz interpretatio POtFram viris , & a Deo derelicta.. Domina gentium, 6c. ) Qus ali- verior videtur, ut patet ex fquen- äere;i quando Syris, Ammonitis, Moabitis, tibus. üblxg Qu Idumzis, & Philifthzis ufque ad Zzgy- Ovmnes amici, &c. Y Vicinas natio- ' ft . bzäm xtum domitis , dominabatur. nes intelligit, a quibus fpreta, & ne- Wfö Sub tributo. ) "Yributum vocatur glecta eft Jerufalem in rebus adverfis. Y g Hebr. pj s4s, a xadice Doy) mafat, Migra'vit jedas propter affliflio- da n nem, 6c.) De]udsis illis loquitur Omini quod eft liquefacere; fignificat ergo D as , non tantum cenfüm e facul- Jeremias, qui videntes ceteros Judaos [ Wkp l tatibus, fed omnem contributionem, a Chaldmis afligi, & in fervitutem 77 2 redigi, in /gyptum, & ad alias gentes l ) dyc & omne onus perfonale, quo tribu- tarius in fervitute alicujus conftitu- transfugerunt , ubi exiftimantes fe tu- 0 mnm m tg) hll] ] : CAPUT L 463 N DALETIH. ;: : 4. Vid Sion luge nt, eo quod non fint, qui veniant ad fo * lemnitatem : omne s portze ejus deftru&tae : facerdotes ejus u gementes: virgines * W 4 ll'llie. ejus Íqualidae , .& ipfa oppreffa amaritu- HE. y. Fadti funt hoffes ej cllli us in capite, inimici ejus locupletati ' funt: quia Dominus loc utus eft fuper eam propter multitu- Qus: dinem iniquitat um ejus: parvul mici tem arite faciem tribulantis. i ejus du&i fu:gt in captivita- , VOA L. fet- 6. Et egreffus eft a filia off Sion omnis decor ejus: fa&i funt principes ejus velut arietes non invenientes pafcua: 5 runt abíque fortitudine ante faciem fubfe & abie-! quentis. ZAIN. J 7. Recordata eft Jerufa lem dierum affl i&ionis fuse, & pree- | h'que- varicationis , omnium defider abilium fuorum, quae habuerat a m;?,& die- tos effe, 1)0Gea ab iisdem Chaldeis AmnIe faci&m tribulznti:.) Ante ho- ftiUmy capti funt, ut Jeremias fuüpra' multis labOïE D locis predixit c ftem Chaldeum eos quafi pecora agen- Í ap.- fcilicet 43: & c. tem , & minantem in Chaldzam. 44- & 46. 6. Egreffes eff.) Ablatus eft. 3ju8d€m Mattitucinem fervituzä.) Grave pön- Decer.) Regnum , Sacerdotium , & dus durz fervitutis. Migi omnis ornatus iMagiftratuum & Prin- Habitavit .inter genztes. ) Vici- cipum , domorum etiam magnificarum Jl gunt l nas gentes Ammonitas, iMoabitas, pretiofz fupellectilis , &c. dæl ! [gyptios, fed nec ibi requiem in- :05 ; JHC venit Chaldzis ubi Velut arsetes , €7e.)) Huc illuc er- que »Judæos pgrfe- rantes , & nufquam tutum locum in- ' dem c* quentibus. venientes ,. fame, fiti, macie, laffi- caes Per[ecutores cjus.) Chaldsi. tudine confecti , fine viribus, fine ani- ne no? -deter anguf/ias. ) Nam . nec redire inis.^ ) j l poterant in patriam, nec in ea bene habere: in * Mésque fertitudine.). Refiftendi vim 0f et&iio gypto vero iisdem cla- non habentes, animi, & .corporis vi- Japer dibus cum /Eeyptiis atterebantur. ribus deftituti. 4. Leg ezz.) Defertz, folitariæ , in- Subfequentis.) Chaldzi vi&toris eos frequentes. , &ne . Fati fumt hoffes ejus sm. capite.) in captivitatem prz fe agentis, et, in caput, principes fcilicet, & 7. Dierum . affitlionis fu«.) Proxime yiyali domini illius fa&ti funt. 462;7/0 cladis a Ghaldzis accepta. oqutU Locupletati fint.) Urbis fpoliis. Et pravaricationi. ) Simul recor- Dominns. locmtus ff , Efe.. Id eft , decreverat eam punire. — Vel data eft caufz tante calamitatis , fuz :fvm jtem nimirum prevaricationis, & peccati. " gentes comminatus illi fuerat . per Prophe- Omnium defiderabilium.) Eftetiam a tas hujuscemodi calamitatem, recordata omnium defiderabilium or- [ " 4 j 464 LAMENT. JEREMI /£ qUJ diebus antiquis, cum caderet populus ejus in manu hoftili, & non effet auxiliator: viderunt eam hoftes, & deriferunt fab- G bata ejus. HETH 2 a inftabilis facta g. Peccatum peccavit Jerufalem , proptere E Tür eft: omnes, qui glorificabant eam, fpreverunt illam, quia XJL viderunt ignominiam retrorfum: : ejus : ipfg auþem gemens convería elt 5 i, THET. ft ':finis fui: t ] 9. Sordes ejus in pedibus ejus, nec recordata e depofita eit vehementer , non habens confolatorem: vide, Domine, affli&tionem meam, quoniam ere&tus eft inimicus. D: e I£« ejus: Io. Manum fuäm mifit hofc'i's adkomnia defiderabilia quia H namentorum fuorum, templi fcilicet, liere menftruata, cujus fanguis üfqnue ad pedes, & oram veftis defluit, ap- & ipfius urbis, quibus nunc caret. /;'tüh M Cum -caderet , €6$c. . '"lTunc horum paretque ejus turpitudo, quafi dicat : m lo fubiit memoria ; cum a Chaldzis op- tanta eft ejus iniquitas, ut quodam- Team preffa eft. modo redundet, & omnium oculis Out pateat, etiam fub extremain hanc Deriferunt fabbata ejus.) Chaldei 1J fcilicet, & alii Judeorum hoftes, cum cladem publice fornicabatur, & co- A at ür viderent eos feptimum quemque diem lebat idola. facro tio colentes , riferunt hanc ob- Nec recordata eft frais üt/) Quid fibi ][mgmæ futurum effet non cogitavit, & quam ebrai fervationem fefti diei, & alios ritus etiam - religionis eorum. graviter effet punienda. itrredi 9. Peceatum peccav /;.) Miultum Ipe'c- Depoffta .eft veheimenter. ) Cecidit 3 graviffuma ruina de fua illa priftina prow ; 1 €avit. oloria. loli X Inffabilis fatla eff.?) | Vaga, & huc i I l illucque captiva, & nullam certam Vide Domine , 9) ,Apo'*&þrophe . Yettit fedem habens, varie jattata eft, Jeremiz ad Dominum nomine Ci- vitatis. Unzijg Qui glorifrcabant eam.) Quiaeam Vili f in magno pretio habebant. Eretlus eff. iuzmicus.) Hffert fe ho. botuy Viderunt ignomintam ejus-). Nudita- ftis meus, & fzvit in me. Loquitur IO. Quis vidit gentes , Efc) Senfus I2,q tem, & turpitudinem ejus. Pk!.liS tanquam de honefta matrona oculis eft: propterea Dominum permi fiffe , D ; «ircumftantium detractis veftibus . ex- ut Chald«i templum fpoliarent, quia pofita. udeis videntibus, & confentientibus, d()lgn Con'ver Ammonitez, & VMloabite , contra Dei Viam f cf rerrorfam.) Pre pudore / &t non fuftinens confpectum notorum, preceptum, in templum ingreflt fue- ]lM t & vultum, & corpus ab eis refle&tens rant ; ut illis exprobrat Ezech. cap. 44. 6. 4. Sufficiant , Wnquit, vo£ss läüm in partem aliam. PrOthLd Q. Sordes ejus im pedibus eju.) . Lio- omnia [celera. veflra domus lfrael , eo IH 'guitur de Jerufalem tanquam de mau- quod inducitis fílies alienos. incircumci- D l & w *X EN CAPUT. I "u 465 l& quia vidit Gentes ingreffas fan&tuarium füum, de quibus. pree- h ceperas, ne intrarent in ecclefiam tuam. * CAPH. 1r. Omnis populus ejus gemens, & quaerens panem dede- iC runt pretiofa quaeque p ro Cibo, ad refocillandam animam. j QUi Vlde Domine , & confidera, quoniam facta fum v1hs, L. A.M E D. í idi I2. O vos omnes; qui tranfitis per v1am, actendlte & vide- te, fi eft dolor ficut dolor meus : quoniam vindemiavit me, y fü uüt locutus efc Dominus in d1e irze furorls fui. vides MEM. 13 De excelfo mifit ignem in offibus meis, & erudivit mes Q expandit rete pedlbUS meis, convertit me retrorfum: pofult j eJUs me deiolatam , tota dle moerore confectám. N U N. qua 9 L 14 Vlgllavm jugum 1n1qu1tatum mearum in manu .ejus j u h Y fés cora'f, & incircuméifos carne, ut fint. " Chaldzi urbem templumque idflam- lil ut, ) marunt, de excelfo ; d. eft, de colo ( dícat i2 janituarto meo, £5 palh(ant domum godm 22€a472. miffum effe dicit, quia divino con- n ocdis uibus pmccþerds . Z6 gnirarent , fiio per Chaldzos miffus fuerat. Ín offibus zmeis.) lemplum intelligit TR €&:.) Qua( dicat Deut. 25. 3. ve- &o tatur, ne Moabite, Ammomtæ ad- Regíam, & turres urbis, qux quat jungantur Ecclefiæ & ccetui popuh ofíia, & robur c1vrmt19 erant. Hebraici; at vos, quod indignius eft, Bracimi l o ) Caftigavit, & igne Quid fhi illo excoxit. & qui etiam in ipfum templum fanctum eos * m(rredl paHt eftis. Accæpu; tempium Erudivit me.) Ne amphus cole- pmut ab atriis diftinguitur , in quod rem idola. Et vero poft carceres Ba- Cecldlt folis $ àcerdotibus aditus patebat. 1 PI hma Axabicus bylomcos 'non amplius Judzi m 1d0- II. Fatla fum vwids.) lolatriam Idpfi leguntur. vertit f^4a fum quaf profituta Expandit rete pedibus meis. :) Rete o&to u emuibus tran[eunitbsa , id eft, qua i vocat infidias , quas Chaldzi, quafi mme vilis ferva, qua omnes ad hbldmem venatores in omnibus viis Judzis te- abutuntur. tenderant, ut nullum eis paæret et- st lt h 12. O vos emnes, €/c.) Sunt verba fugmm Convertt me retrorfom.) Ex fuga GapluS plebis Jerofolymis relietz , five pau- erm'me : perum texrg, qui fuam calamimtem, reduxit me, id eft, h]g'ltiV()a meos & dolorem dete günt tranfeuntibus per Nabuchodonofor. C onyertit etiai [ent. qul& Vlc"n a fcelere ad virtutem ,. & -Imnam noptibum Vindemiavir meJ) Penitus me fpo- frugem.- ; Qu foe liavit, ita ut uihil refiduum fecerit. Pofuit me defolatam, &fc.) Abdu&b i Lecwuus eff. ). Sepe plædIXIt per civibus defolavit , & morore im- 1j h. o plevn Prophetas &W ] ], e I"' De excelfo 652 Ignem, quo 14- Vtgz/avlt ) Acceleratum eB: [ t Bibll. ewm Cóm. Meuoch. Tom. F. Nnn ,,/W 456 LAMENT JEREMIA convolutze ffum;., & impofitae collo meo ; inHrm'a eft virtus mea: dedit me Dominus in manu, de q V0 gere, ua gon potero fu,r- ^SAMECH. Ir 15. Abftulit omnes magnificos meos Dominus de medio & mei: vocavit adverfum me tempus , ut contereret elecCtos ominus vir do meos ; t'p'rculgr calcavit D gini filite Juda. Ye A I N. *Jere. . 16. * Idcïr&ö ego plora ns, & oculus meus deducens a- 14.17. quas , quia longe- fattus eft a me confolator, convertens a- nimam meam Ven : fa&li funt filii mei perditi , (;uönialn Jinvz'tluit i ni;r igimicus. T t PH E.. 'efï:; qüi, confoiä?- I7. Expandit Sion manus fuas , non ^ tur eam: mandavit Dominus adverfum Jacob 1n circuitu ejus 2 eu -hoftes ejus: fa&ta eft Jerufalem quafi polluta menftru .* ? is inteþ * tf fi exOS. SA- a cito venit ; )folent enim vigilarä», qui Vacävit ak'verfztm mxc tcinpm. Ve. nire fecit tempus maturitatis , vin. cito aliquo pervenire volunt: fic cap.' Italice. di. M 1. Jerem. n. 11. & 12. legimus:- Pzr- demie, ut me calcaret. füibus gam vigilaaiem ego video Bene ceremus : Fece *v-mir la ffagsone di vin- hou &l vid 4 74 demmiarmt . fhi, quia vigtlabo ego ]iafer verbo Torcular qzzlc;z*uii- Dominus: virgint lq(n,q meo , ut faciam illud. Qu ffia Juda.) : Jerufalem nullos fumptus !IS, y Jugum imiquitatum.) Jugum fup- fecit in calcando fuo torculari, quia plicii mihi infligendi ob iniquitates Deus adduxit illi vindeniiatores , qui tetra f Tneas$, * Ts Q m In mant ejus .comutluta funt.) Fecit gratis, & fponte illad calcarunt. Lo- evit uitur de fummo 'damno quafi de Deus.ex penis iniquitatum mearum beneficio, irriforie. Ij quafi catenam, at fertum fpinarum, -Notum eft in COIJJ& illudque injecit collo meo. Virgini frha J«da. ) . ii d facra Scriptura quemvis populum vo- Irz/irmam efé virzus qzea.) T iuþ cari filiam, & virginem, idcirco, ut PmVQCJ jugo.. aliqui volunt , quod regnum foleat 19 ] De qua mon potero furgere. ) Quo Rühi £ more virginis cuftodiri. M jugo depreffa jacebo , nec Hiud ex- 16. Ocu/lus rucus deducent: aquas. ) a/ E cutere potero. Oculi mei perpetuo lacrymis manant. fte. Comvuertemns mzi)fmm "ReAm.) Quiani- Dét v 15. 4feulin.) Mebr. mop filsh, Véram. calcavit, protrivit. LX É ior abs- mam quafi abeuntem. e corpore pro- tulit, decerpfit , ut fit in vindemia. pter triftitiam revocet, & recreetz Perdit;.) Pars abfumpti pefte, fame, Magnifcos meos, ) Hebr. 9s 2b- at 1;59 Birai, validos meos, duces, & mi- bello, pars in captivitatem abducti. - Q l lites meos , quos vindemiavit , & cal- I7 Expandit Sion ia /ilxu) Ut Tenies cavit, ut in torculari. Rieam. qui alicujüs auxilium ïimp(lorant. N CAPUT. L. $ 457 Ls S A D E. [« 18. Juftus eft Dominu S, quia os ejus ad irac undi/am pro- vocavi: audite obfecro univerfi populi , .& videte dolorem meum: virgines meze, & juvenes mei abieruntinca * ptivitatem. qi0 COPH. .I9. Vocavi amicos m lo5 €os , & ipfi deceperunt me: facer- dotes mei, '& fenes mei. in urbe confum pti funt: quia quaefi- verunt cibgm fibi, ut refo cillarent ani mam fuam. - $ RES. * $4 26. Vide , Domine ; quoniam tribulor, eonturba tus 7e& venter meus; fubverfum eft cor meumi i luit n memetipía, quo- niam amaritudine plena fum. -Foris interfi-citi gladius , &, do- rn/i mors fimilis eft. fole- S I N. qu 2r. Audierunt quia ingemifco ego " nön eft qui confo- letur me; omnes inimici mei audierunt mal intet um meum, l&cta- ti füunt, quoniam tu fecifti: adduxifti diem confolationis, & * $À -fie»n)t Viïmiles mei. — Nnn 5 Ve. s 'T*HLKUO : viti. . Mandavit Dramim:s.) Pracepit hó- ^ Vemter meus.) Vifcera mea, iC dL ftibus ejus, nt eflent in circuitu ejus ; Subverfum.) Dolore perturbatum, jjuit- z boc eft, ut illam obfiderent. & obrutum. * Adver[us. Jacob.) Yfraelitas, Judzos. Foris.) In plateis. virgh?i ^ Quaff pollata menfirmis.) Execrabi- ER domi mors fmiz"i.r cf) Quia ibi um lis, vel.feparata, & fegregata ex.mei cives, & filii fame moriuntur. terra füa, in captivitatem ejecta, fi- 21. 4nudierunt. ) Ficti amici mei fi» qm? cut mulier menítruata fe 1 q'J.l pambatuxf ^ -]Egyptii, Idumzi, Ammonitz, &c. Levit. I5. I9. Quoniam tu fecifi.) - Quoniam ipfi (ri IS. 0s ejus , -&c. ) Faciendo vident te fecifle , contra- preceptum , quod ore fuo & mifiiïä in me hanc plagam.. ne& in mihi dederat , eum ad iracundiam » Adduxifii diem confóletionis.) Addu- m v provocavi. ces diem confolationis mez, uo- die 19. Vocavs amicos meos. ) E ä*ptios eos punies, ficut punivifti : & mihi ;irch iU ; Jolett mihi federatos. — Vide Jerem. 2. 18. fimiles reddes, hoc eft, miferos, & v37: 4 infelices ; tunc enim , ut eft in Pfal. Deæper;mt 7€. ) Frj&ratï funt 57. 31. Lartabrter juffui. cum vwideritt NM') fpem meam, quam in illis colloca- n veraim. vinditlam, manWs [nas lavabit im fan- Qu at* gnuine peccatoris. Fortaffis etiam fen- ' Cün[i;mþti */;;7,". ) Fame, ut often- fas efle poffit: Amici mei-averfantur ore p* dunt fequentia.. me, & fugiunt, cum &rumnis pre- gt« Q.,O- Vide Domise. moxm: fl vero mihi diem- confolatio- Re,fzme» / Opem fer, refpice calami:aæm , & miferiam nis adduxeris, fent fimiles mihi, id. Aþdu&i- / mgam.,- J ) eft, ad. latitiam fimulandam fe com- .ant, N '459'; El k L 'A,M,fE N PT,V JER E»Mäï (E; ^ T H.A U. Y .22. Ingrediatur omne malum eorum coram te: & vinde- - mia eos, ficut vindemiafti me propter omnes iniquitaæs fneas: fatt vif multi enim gemitus mei, & cor meum moerens, tlor » KOA P UT H. ALEPIH. Uomodo obtexit caligine in furore fuo Dominus filiam pr I.Q Sion: ] ecit de coelo in terram inclytam Ifrael, & l Pfä f6p non eít r'äcqr : s fcabelli pedum fuorum .in' difz furoris fui. BETIEÉ » ..2. Praecipitavit Dominus , nec pepercit , omnia fpeciofa et Jacob: deftruxit in furore fuo munitiones virginis Juda, & efr deiecit in'terram : pollu jt regnum, & prin G * cipe$ ejus. N f10] E L. t o Confregit in ira furotis fui omne cornu TIfrael: ax "extit« 71 retrorfum dexteram füam a facie inimici : & fucce P fhæ : ndit in ]a- cob quafi igqem Hämmæ devorang'tis in gyro. dede DA- d porie& ; & confolationis mex parti- menti; Deus enim ali$ Cheribim in- £ 1 Cipes eife mentientur. -'"lotum hoc fidere dicebatur, & fub pedibus ha- ultri pertinet àd oftendendum fi&tos fuitfe bere arcam teflamenti. Sub no- : amicos, qui mores mutant cum amici mine arce intelli Erg, fortuna mutatur. " ge eciatnï'fem'pluln 10b ipfum. 229. Irzgredi;ztzzr P Efc) Recordare', à fCOpQ Domine, confidera, & animadverte 2. Prqzcipitavit;-) Demolitus eft. 7 eorum in me malitiam, & injurias , Omnia [peciofa Jacob. lneg chra zdificia Ifrael. ) QOmnia 'pul-x . lies ut eos punias, ficut me punivifti. fol , Vindemia.) , Spolia, conculca, &c. Virgivis Tuda $ t Male illis optat , non ex affectu vin- l cap.n. i5 * -). Vide di&a fuperio- l; die, fed ex zelo juftitiz. Nel, Polluit regm;m.') Tradidit profanis DUS V&g prophetice, quod futurum fit, pra- gentibus pollu-endum. Tntez dicit. ! Multi enim gemitus met, &$c.) Gra- 3. Omme cormu. ) Omne robur, 6. 0i omnes vires , omnem gloriam, & Qu A viter vexata fum, ideoque par eft, ", ,,ut juftitix tuz vindicis gladium exe- fuperbiam lfrael. * amuem "yas. Avertiz vetror [um, ö*c.j Deus Ifracli: . C(an Ite fubtraxit.auxilium. fuum , auxiliarem exfchA X l. Uomodo aözäxit , &2.) Qhofnodo * Dominus-obfcuravit fplendo- dexteram fuam fubduxit. Verti h 4 facie inimtici. ) Coram inimicis, ita ]) UI ryem illum priftinum Sionis., De celo. 1 " dum pugnándum effet, cum eis. 1f tis gradu. ) De' al/tiiïimo dignita - ( Quaft agnem.) Moftem , qui quafi WCitatg Wnt, Seabell pedum þ:amæ.) Arcz ceíta- ignis omnia undique confumpfit. EM TW r X " » N&€ * ^CAPU T L 469 DsA LE T H. 1de 4 Te*tänäit arcum firmavit dexte- fuum quafi inimicus , 23 ram fuam quafi hoflis: & occidit omne, quod pulchrum erat vifu in tabernaculo filise S * 2 ; ion , effudit quafi ignem indigna- tionem fufzm.' ? 'B E. g Fa£&tus eft Dominus velut inimicus: preec ipitavit Tírael, Tliam precipitavit omnia moenia ejus: d iffipavit munitiones ejusj& l, i repleyit in filia Juda humi liatum , & humiliatam. [5 hll- V -LA. U' Y ortum tentoriu ÉC dimþavit quafi h m *fvmlm'l7 demolitus ociofa ! eft tabernaculum fuum : oblivioni tradidit Dominus in Sion h, & feftivitatem & fabbatum ; & in opprobrium , & in indigna- m , & facerdotem. tionem furoris fui rege AzuAXTIM- 3 vettit "i Repulit;Domfnus a] aledixit fan&ificationi tare füuum , m nj* fus: tradidit 1n manu inimici muros turrium ejus : vocem dederunt— in.domo Domin i, ficut in die folemni. R Nnn 3 HETH. — r jbim if 4. Tetendsit arcum tiffimum templum , 'kquod erat , quafi iius hi ultricem. fmmz) Vim fuam ' tentorium , & tabernaculum Dei.' Gub 00* to icu feriret Firmuvit. dexteram [nam.) Ut &ef— | Obirvioni tradidit , &c.) In oblivio- reriplum ; ne fagitta faþerraret nem. Fecit, ut nulla amplius men- .afcopo. tio effet dierum feftorum , quod fci- Omne , quod pulebrum evat vifu. ) iM eh- licét non effent, qui ea celebrare pof- Oimpes elegantes, & florefites juve- fent, ficut dixit, cap. I. num 4. . V?« yiia p nes gentis Judez. Siomg lugent, eo quod mom fimt, qui- - 5. Replevit.)) LXX. mu!tipl«im'vit.v niant ad folemnitatem. Hymiliatum , 6 humiliatam. ) Vi- Ip opprobriums, &c. ) Scilicet tra- ros , ac Miulieres infelices, & plo- didit. . Iratus populo fuo dedecore rantes. : Profänis affici permifit Regem Sedeciam , qui 6. Difpavit.) D&populatus'e&.« excecatus in captivitatem ductus eft , i I'Obur Ü & Sacerdotem, id eft, DPontificem Quaff hortum. ) . Sicut qui hortum yrtams aliquem in agrum frugiferum vult Saraiam, qui eft occifus. Vide 4- . COBvertere, omnes ejus plantas aut Reg. 25. exfcindit, aut evellit.. Ex Hehreo Jots frze 7. Repulet Da.mviiws— 41)&'9 fuum.) auxil arem verti poteft, ozuafi bort; , ut fenfus fit: Iratus altare thymiámatis, & holocau- i ita Dominum templum evertifie , ut ftorum, quafi calce impa&o abjecit, ac evertuntur tuguria ad cuftodiam horti inicl' j repulit , cum fcilicet hoftibus diruen- N mlinl excitata , poftquam fru&us collecti * x dum permifit, di : funt. x Maledixit, ö'c.x) Paffus: eft everti q ;]ll quäü j fit fan&uarium fuum , ac fi maledictum,. Tentorium j?mm.) ]lätufalexn; àc po- 475 p A MENT. JEREMIJ HETJH hIs . $. C.ogitaVitlDo*minus diffipare ,mufum filize Sion: téten- pit dit funiculum fuum , & non avertit manum fuam a perditio- , & murus pariter diffi ne: luxitque antemurale patus eft. L TETIH E Defixse funt in terr Cum a portse ejus: pefdidit , & contrivit lare vectes ejus; regem ejus, & principes ejus in Gentibus: non us non invenerunt , vifionem aD-omino. e& lex , & prophetee 6j z du D. le [ ïooï Sederünt in terr a, conticuerunt fenes fil ioe Sion : Con- Bnac * Íperferunt cinere capita fua, acciné&ti funt ciliciis, abjece- virgines Jerufalem: 'iPnt in terram capita fua CAPAH 4 1r. Defecerunt pra l bant acrymis oculi mei, conturbata funt "ide yifcera mea: effufum eR interra jecur meum fuper contritio- ne If, & exccräbilä , non benedicdtum, & valum, & agger, ut hoflis longius confecratum eífet. arceitur. idque dicitur antemurale. Vocem dederunt. ) Chaldæi. vocife- 9. Defíxa funt, E$c.) Partim fubver- lori, rati funt, in templi depr&datione, & fx, partim fübmerfe , & ruderibus demolitione. fepultz. 777 Sieut im die folemmi ) Sicut Judsi lz abduéti funt. " geiztiäüs.) Verf antur ; ad gentes in magna folemnitate prz lztitia in dliþ C?.] templo folebant exclamare: ita Chal- - Non eff lex.). Nulla eft forma civi- Cum dei cum templum everterent, voci- tf ferabantur. " tatis; hanc enim facit lex cum magi- ftratibus, & hi captivi ducti funt. 12 1 9. Tetendit frmic,ulum fzum) Defï-. . Prophet& ejus, 6c.) — Viri Pf'ophe- intcllpi gnavit animio ejus demolitionem ; fo- t&, ob peccata populi ab irato Do- habene ! lent enim fabri murarii, cum partem mino refponfa non accipiunt. -Et lenifica aliquam muri dejicere volunt, rubri- Jeremias, qui unicus fere .fupererat , .Ein 'l €a, verbi gratia, aut alia ratione, exofus érat populo , &. habebatur OCUnqn fïgnum imprimeré, ut quoufque in pro Pfeudopropheta. Vide jerem. us dejiciendo progredi debeant, cogno- 43. ?. RV ; Cant.— 1O. Sederunt 14 fertra. ) Summum Jugdius Et rom AVEFHE mantóm feam.) Poft. dolorem , & luctum defcribit ; fole- 13' Ck. quam ccepit perdere, ac demoliri , bant enim , qui muarore affecti erant, ftemy non ceilavit, nec manum ,aþ opere humi federe, tacere pre dolore, fac- Qu f!' - Ti removit, donec perfecit. cis indui, caput cinere afpergere, &c. Luxit antemur ale.) Lugubre- fuit, "ubjecerunt im terram.) V alde demi- J 1 defolatum fcilicet , & everfum ante- ferunt capita faa, qui prius erecto, Qj/a ïm ? OW& ] 1 murale : fic dicitur-Iugere antemura- t extento. collo fuperbe incedebant. le, ficut dici folent prata ridere. Vide Ifa. cap. 3. 16. I7- Ut t 4ntemurale.) Solent enim in bene IT. Effwfum eff in zerra jecur "meum.) I';' n inunitis -u»-rbibus— ante Inuros excitari Effufa funt vilcera mea ; hyperbole L f(- Vfdff:(ü; 4(.*4 N * D C A PUT- I 471 ne filie - P n populi mei , cum 'dxeücelret pärvulus, &.-la&ens in plateis oppidi. ^ LAMED d- I2. Matrilbus'*fuis dixerunt : Ubi eft wtrit]icufn*, & vinum ? ttvit cum deficerent quafi-vulnerati in plateis ci vitatis: cum exha- larent! animas fuas in finu matrum fuarum. . 001 ' - fnitü. MEM. 13. Cui comparabo te? 3R fä-« vel cui affimilabo te, filia Je . Cott lem?. cui exaequabo te, & confolabor te, virgo filia Sión? ma- Djece- gna eft enim velut mare contiitio tua: quis medeþitur tui? NU N- s I4. 'Pröphetæ tui vider unt tibi falfa, & ftulta, nec aperie- bant iniquitatem tuam, ut te ad poenitentiam provocarent: s funt tntao- viderunt autem tibi affumptiones$ falfas, & SAMECH. eje iones/, i — d tiam: I$. Plauferunt fupeþ te mgnib*us omnestranfeuntes perv fibi- : ]gngiüs rale ad fi Non ponebant tibi ob oculos peccacaä ] fubver-, loris. gnifïca ndam ïï—-l-;ïghïtüdin*em dq*' aderibus tua , fed tibi placentia loquebantur. . - Conteitione.) Calamitate. Affumpriones fal[as.) Prophetias fal- FKila populs mer. ) Jerufalem. Vide ; fas: Hebraice eft Nynt maf[z, id eft, ] gentes dicta cap. r. n. I5. pondus, vel onus, prophetiam fcili- Cum def(:eret & fiii. d pf..rvxulu:. »r 'Famg ; cet gravem , & minacem; fed gene- fmä Civi. ratim. fumitur pro quolibet prophe- m mage IQ. Triüdcum.) Ci -bum quel.*ncunque tix genere. Vel dicuntur Pfeudopro- funt. intelligit fic e?ro; ( quam vocem phetarum vaticinia , Oz«s, quia ne Prople habent hic LXX.) Grezcis & triticum mendaces haberentur, fi femper pro- rto Ut fignificat, & cibum ex tritico, & tan- fpera przdicerent , veros Prophetas nt [ dem quemlibet etiam alium quomo- conabantur imitart, atque adeo ad- pertrts docunqne confectum. verfa nonnunquam minabantur , & abebatur Qu»ft vuluerari. - Morerentur fame folemnem illam formulam ufurpabant: fevius trucidati , quam qui 'gladio Ozus Domini. Mos eft adulatorum, jug'ulancur. : ui eOs leviter aliquando reprehen- gummum I3. Cu; comparabo te , 69c. ?? Q uod unt, quibus tunc vel maxime adu- it fole exemplum calamitatis reperire potero, lantur, fimiles blandientibu$ catulis, N erati quæ,fïmiiis fit tu&4 ut te confoler? dentes rnion fieunt qui videntur dominum mordere? fed £ of u . .Magrm eff epim velut mare. ): Sicut. gem Ejetliones.) ifperfiones, exilia. jj d* nulla aquarum cópii mari comparari 15 "Jauferunt , 6c. ) Qui ge- oteft ; ita nullus eft dolor, qui cüm ftus: e admirantium , dolentium , T dolore tuo poffit conferri.- cedebante obítupefcentium , aut etiam irri qdþen- I4. Prophe/s.) Valfi, & mendaces.. tium. j ylllfum') Videruzt ti&i,). Prophetaverunt tibi. Sibilaverunt ,. 6$. moverunt. caput. jpobt Nec gperieöant iviquitartem tuam.) Qui geítus eosdem Egnif*ïcanc affeq L & - &L O 41 "d LAME NT JEREMIJE. fibzlav eruntu, & moverunt caput fuum fuper filiam ]erufalem : fut ad Haeccine eft urbs, dlcentes. perfeih decorls gaudzum uni- verfæ tevræ? hY fec PHE 16. Aperuez:unt fuper te os fuum omnes inimici tui : fibi- 4 laverunt, & fremuerunt dentibus, & dixerunt: Devorabimus: erg« en iífta eft dles, quam expectabamus , mvenlmus, .vidimus. fur: A I N. pro *Lev. ' 17. * Fecit Dommus,, quae cogxtav:t,complewt fermonem 9^.14- fuumj quem praceperat a dlebus antiquis: deftruxit, & non 2 eut. pepercit, & leeüificavit fuper te mnmcum, & exultav1t cor- &n 28: 'nu ho*-'uum tuorum. L Ti5 t SADE 18. Clamav1t cor eorum ad Dominum fuper muros filiae 2 Jerem S On^ * Deduc quafi torrentem lacrymas per diem, & no&tem: t 14-17: non des reqmem tlbl, neque taceat pupilla oculi tui. & re upra C O FH Y« 10, COflt 19. Confurge, lauda ih noCte, in prmc1p10 Vlglllarum ef- i . fun- O zucro &us. . Vide di&ta Jerem. 48- 17- & 47. Jerem. .n. 6 lemmus cap. I8. 16. Dominti u/ämequa non qmejczs ? ingre- $s Gandium untverfz terra. ) Qua tzm- dere in vVAginam RAT rffl igerare , 6 . quam domina univerfa terra , qu illi file , id eft , quiefce. parebat , gaudebat & (rlornbatur. 19. L.mda) Clama, vocdcrare, heryoy 15. Az/c, uerunt faper ss fittm.) l- preces funde cum clamore; nam *j3 exp'v ufeïunt te, & exprobraverunt tibi, roni , fignificat clamare, five laudan- Lf'(la 17- tSermam:m . quem pmcepemt ) do , five .cantando , five lugendo, qunm Ordinaverat quafi przcepti. fui vio- &c. lauda etiam , & gratias age P?O [ lati peenam , & fupplicium , quod txbx pro patema COIr eptlone Tüm tio Hoc, enim fmx:c QG lam intulit. Ip principio 'wgtlmrum ),Notum eft umpd j comminatus eft, Levit. 26. 16. &95. antiquos no&em in quatuor vipilias Ruferef. Deuter. 28. 15. &fequ diftribuere.folitos , quarum unaquz- C'mu . Monet Letiffcavit faper te inizuicum.) Qui que ternis horis coníitabat. I&. 0) tuo excidio Ietatus eft. ergo ut à prima vigilia, hoc eft, nó- Vitide Corns.) Poventiam, robur, vires. &is feu tenebrarum. initio , preces in- Frifly 19. CLieavif cor eorum. ) Scilicet choet , & fequentium nglmrum ini- uloa, q judsorum cun obfeffi effent, nec ,tiis renovet, ad quod dolore excitabi- 4t ie pciient ürbem defendere. tur , quafi buccinz fono. N Super muros.). Propter 1 Szcut 4quam.) Sicut, qui vas ín- muri fubverterentur. ræ*)s, ne Ti yy. vertit, totam prot:ndit aquam , cu- Deduc, 6c.) Sunt verba Prophe- jus nihil vafi adhgret , ut aliorum 8 (tty; '"se ad Jerufalem. liquorum ; ita e vafe cordis omnia QETA tua de(ïdena, &runnas, & gemitus, rophg N:gae tacent pupilla,) Cellet ; fic c. X ^ gcAPtPrxL&nL 478 em funde ficut aquam cor tuum ante confpe&tum Domini : leva Wi« ad eum manus tuas pro anima parvulorum tuorum, qui de- fecerunt in fange in capite omnium compitorum. X [] fb 'zo. Vide, Domine, & co nfidera, quem vindemiaveris, 1ta : fs ergone mulieres comedent fru&tum fuum , parvulos ad men- QU5 furam palmz?.fi occiditur in D fan&uario Domini facerdos , & propheta? | )nem S I N. . non O 2x. "ïacuefünt in terra f ris puer, & fen ex: w;irgines meæ, ICO?* & juvenes mei ceciderunt in gladio : interfeciíti in i. Xdïi—e furg- ris tui: percuffifti nec mifertus es. T H A U. : f 22. Vocafti quafi ad diem folemnem , qui terrerent me de Clem: circuitu, & non fuit in die furoris Domini , qui effugeret, & relinqueretur: quos educavi, & enutrivi, inimicus meus confumpfit eos. : CaPUT n fü ACOLOE POHeó 5 gt 1. Y Go vir videns 'paupertatem meam in vir ga ihdignätio- at nis ejus. ALEPH et4tt y i ingri- camaue -Jaerymis. magis, quam verbis , Deo hoftibus truciþd:arentur, quemadmodum C , explica, & effunde. Jerofolymis fa&um ? gm )! -Leva «d eum maunus.) : Auxilium po- 2]. Jacuergsnt. ) Mortui, trucidati. - ] I.Aud-m' ftulando. Forís.) In plateis, compitis. mgen 10 Pro anima. ) Pro vita parvulo- 22. Vocafl;. us A rum tuorum, qui paulatim fame con- vocafti. ) Congreggüi , con- fumpti funt , ut eorum intuitu tui Quaff ad diem folemutn ) Yn quo ig&'»wr d miferefcat. nos tui furoris vi&timz caderemus , Cempitorum.) Mebr. platearum. & hoftibus quafi epulum e carnibus oU QO. Quem vindemiaveris tta.) Ut me noftris prebereinus, vindemiafti. More Qui ferrerent me.) Hebr. Terrores eüin Fruttum: fuum.) Vilios fuos, infan- meos, hoftes, qui mihi funt terrori : yrece i tulos, quos genuerunt. hoftes meos terribiles. De cireuite. ) Ne&endum cum m il d menjkram palma.) Longitüdi- T Amrabl nis unius palmi, palmares , quales vocafit. funt vix nati. Quo: educavi, t$c.) Filios meos. vir.) Hebr. Ego vir ille. j $i occiditur, 6c. ) Quando vifum, I. EGa g, aut auditum eft, ut Sacerdotes, & Videsi.) Qui experior, aut gjit TO Prophetz in ipfo templi adyto ab 'expertus fum. : Vel , vaticinans , ( oni " E. eum Co;s. Menoch. T. V. Ooo : gemïwf' T 474 LAMENTJ]EREM;E/ ALEPH. duxit in tenebr a, & non in luce.m. 2, Me minayit,'f& ad ALE ?P H. " t, & convertit manum fuam tota dig. - 3.,'TantUm in me Verti LBX II é » 4. Vetoftam fecit. pell em meam, carnem m eam ,.&. con- trivit offa mea. dei B »E T HI - w. fdificavit in gyro meo, & circumdedit me felle, & labore. Bx dH fi 6. 'VIn-. tenebrofis collocavit me, quafi mortuos * fempiternas.&/ B GIME L. ll " Circufnäedäücavit adverfum me » Ut non egrediar, : äg- 1 pedem meum. - gï*ayavit' com GIME.L—L. €0r 9. Sed & cum clamavero, & rogavero, exclufit orationem - meam. ci- — I5 precoghofcens ïäaupertatem, id e ft, 4- Ve;äjlatem ftteit , . ) Intempe- miferiam , & afflidionem meam, & flivam fene&tutem, rugas induxit cuti, ! populi mei; quafi conqueratur Jere- . & carni mez, magnitudine, & alli- mias, quo d nemini Prophetarum tam duitate erumnarum. triftia, & calamitofa przdicenda tue- Contrivit offa mea.) N ehe mexiti!;us z 0. ( rint, ac fi diceret : Ego inielix ille & multis inflictis plagis. mb Ifn Propheta fum, cui triftia tantummo- 5. JEdifíeuo.t 12 cyro ueo, &c.) Un- do, & fxva populo predicenda com- dique vallavit , & circumcinxit me lum T jnittuntur. laboribus, & -periculis, quz nomine qul In 1n virga indigüatian;s ejus-) In ca- fellis, & laboris defignat, ut effurio to f Á fligatione, qua peccatis meis, meo- non fit locus. s rumque civium offenfus , & iratus (6. En renebsoffs. ) Locis, rebus ni- Ohnma mirum adverfis. Io Deus me.cum civibus meis c:aPcägat:o Alludit ad virgam vigilantem Jere- Quafi mortuos lempiternos.) Quibus )äæ[' miz I. II. nullà eft fpes refurgendi ad hanc vi- Atus e tam, licet fint vite reddendi in com- T ln Q. Minevit.) Duxit. Afnia muni refurrectione mortuorum. Im :eneüras. ionum,, « do.- tuþ ]tm jorum. Me] alludit ad. carcerem , Inore i in quem conje&us fuerat. Vide Je- 9. Circumad fteavit adverfmm me,Eyc.) 0 n Quafi murum , aut fepem circum- . remim C. 32. 38. ad eundem car- dedit mihi. iif ' cerém referti poffunt fequentia. num. lG 5.6.7. & 9 ^ "Adggravavit compedem meumA.)u Gra- l. ,lent:æm £ vibus compedibus vinxit me g&ru- min'ü'kt ü 2 me vertit , €c.) Ni-, mnas, & calamitates fuas intelligit; Fv hil aliud facit Deus per tótas dies, il uam ine colaphis, & alapts cedere. & populi fui. Ítalice' diceremus : 9. Cum clamavero. ) Futurum pro I3. g Tutto il giamo- u linj, o ha 4e tuatit adoffo, preterito,, cum clamavi. — - 6APUT IIL 475 GLMEL dip . onclufit vias meas lapidibus qua dr-is ; femitas measkfube vertit. DALETH. dig. IO. kU'rfus infidians faCtus eft mihi; leo in abfconditis, D.ALETH, Con 11. Semitas meas fubvertit, & confregit m e":) pïofuit me defolatam. TX SDOXILOE T OL tbqre. 12. Tetendit arcum fuum , & pofuit me quaü fignum ad 105 fagittam, - H E. r3. Mifit in renibus meis filias pharetree fuce. z I H E. I4. Factus fum in derifüm omni populo | meo, canticum ionett e.orum tota die. (i m Gl —5 —rs Replevit me amaritudinibus, inebriavit me abfinthio. - : NCSA U. p um dentes reos, ci bavit me cinere. yrit cy V AU. ,& alie 16. Et -frggït ad numer Qoo:3 aenti*&us ' conduntur. Sic Horatius pharetram 0 Coml,f.«fz;t vias mtat , Cbc.) Tam multis obfepfit difficulcatibus , ut nul- gravidam fagitis appellat./ Ode 22. ïf;,) Un' lum pateret effugium : ut ii$ accidit, Lib, I. inzt m U li muro non tumultuario opere fa- 14- Fadlus fum, in derefum , & €. ) E Contemnor ab omnibus , & factus fum 0, fed ex lapide quadrato cincti funt. omnium fabula, & cantilena. i eiïugio Semitas emeas f[ubutrtit.) Fecit, ut 3j Co- omnia mihi male fuccederent. 15. duebriavit me Aabfrarbso. P fs n IO. Urfus, 6c.) Deus, qui mihi piofe potavit, & fatiavit amaritu- dine, & felle zrumnarum, & do- pater, & adjutor efíe folebat, mu- lorum. y Quibus tatus efít mihi in urfum, & in leo- 1 hgnc Vl- nem infidiantem mihi, ita male habi- .16. Fregit ad numerum dentes meos.) pnem tus fum, ut poffit alicui videri Deus Ad unum ordine , & figillatim omnes more ferarum ex infidiis quodammo- dentes meos conífregit , dum videlicet zil tempore obfidionis, & captivitatis la- Wr me,öh) do in me irrupifíe, & funditus per- d didiífe. pidofo pane, & calculis pleno, pre II. Cosfregit.) Attrivit, & com- penuria, & paupertate utendum fuit. minuit me. Cibavit me cinere.) V el eft repetitio G fuperioris bemiftichii , & fignificatur j " rofuit me defolatam.) Defolavit . mxe, in folitudinem redegit. pane infipido, & pulvere pleno ob- g I3. FEiias phavetra fut.) Sagittas feffos, & captivos ufos íuifle : vel fuas, qux pharetre dicuntur , quia in dolor fignificatur, TüccYrOF PI'OPCEI' calamitates ; olim enim, qui verfa- pharetra, ficut filig in utero matris j Ó s Z 476 LAMENrjäREMiæ V A U. 2 ':-(57. Et VI'CPUHEIPER a pac e anima mea , oblitus fum bonorum. V & pe&c 18. Et dixit: periit finis me us,'&- fpe , s mea á Domino.— Z AIN. 3 t i 19. Recordare paupertatis, & tranfgreffionis mece ? * abfim- thiij & fellis, 26 Z AIN. ; vzog Memoria memor ero, & tabefcet in me anima mea. : ZAIN. orde meo, ideo fperabo. 20 ol, «Hæc recolens in c z H E T.H. 22. Mifericordizee Domini quia non fumu ; s cqnfumpti : quia nes ejus. non defecerunt mliferatio H E T TT '23. Noyivdilqculo,xmu!ta eft fides tua. HE'TH. Muli; b-änt'ur in lu&u, fedebant in cinere, & afllictionum, qus quafi fel, a, abfinthium amarz funt. fas, q ui manibus , veftibus, cibis eorum N2 adhzrefcebat, ideoque dictum eft Pfal. 20. Memoria memor ero, €&c.) Alte àtlmys . Jor. IO. ina cinereno ténaguae psnem infidebit memorie mez calamitas mea, £ faty & hec recordatio me propemodum mandutabam , 85 potum menm eum ftetu tiOHEm, m.i/äe!—am. tabefcere faciet. tiODfm f 17. Repulfz e þ 4 pace , 6c.) Longe 2I. Héc recolens , &c. )) Cogi-tans Efo?A abfuit animus meus, ut ullain pacem, tamen fore, ut aliquando ad felicio- Tb anyi aut tranquillitatem haberet. rem ftatum revocer , fpem, quam fere « aftg] OLliius fum laonarum.) Jaih diu nihil abjeceram, iterum refumo. 2 b 26 5 profperum experior. 22. Milericordis Dowini , 6c.) Mi'- fericordia Domini fafctum eft, ut nom áfe Cun 18- -P,el./'z'i.ti físis meus , &fc) Eflluxit fimus penitus confumpti , quia ejus titniig. teipus conftitutum vite meg. Aftum Sahit, eít de me. . Vel fenfus eft, per'it mi- miferationes infinitz funt , & deficere s hi fpes videndi Éinein calamitatum niea- non poflunt. iberatin;; "n T 23. Novi.) Non.eft przteritum ver- rum , eft Hebraifmus; fic enim etiam Tum [)« dicunt : perZz fwmga a me, pernt gau- bi Nefeo , fed nominativus pluralis dium , pro fuga non patet, ltitia nominis Nevus, ut patet ex Hebrxo 2j NT extincta eft. CPDwnun ebadafcin. INovi fructus mi- ettg fericordie Domini exiftunt. n'acüfa IQ. Paupertatss , 6 fransgreffionis $u 4j mee,) In Hebrgo eft coztra sme , id eft Di/utule.) ln Hebrzo eft, DïïPJS quodiy: miferiz , & transgreflionis, qua cives labiequarim , id eft, fingalis matuti- Rlorum mei Judzi in me aflligendo amicitie , nis, quolibet mane fienificat hzc & humanitatis. jura violant, & trans- phrafis frequentiam ben eficiorum QX QUOQ Hb | etaty l E rediuntur. folicitam , ac promptam .Domini in umäïno " AUfénthis, & fels. ) Axumnarum , nos beneficentiam. fOIiUS DH D - 477 CPA P»ü' T H HETIH-: OU 24. Pars mea Dom : inus, dixit anima mea , propterea ex- 4 pe&abo eum. X TPTH. 25. Bonus eft Dominus fperantibus in eum ; animae qu&ren- abíi- ti illum. H T E T H. ari cum filentio falutare Dei. 26.' Bonum eft praeftol TE T H. B 103 27. Bonum eft viro,cum portaverit jugum ab ardölefCentia fua. 28. Sedebi; fo]itariusï, & tace b1t qll?a levavit fe fuper fe. D | quia 5 29. Ponet in pulvere os tuum, fi forte fit fpes. O D. / 3o. Dabit percutienti fe maxillam, faturabitur op þfobriis- - CL/&PH' Ooo», 4 [ETH. — Multa cf.fdes :s4.) fÍemper l;rvæ- me'a le'U:z?it fper fe.) Jugum Do- ftas, quz promififti. mini, cui collum per obedientiam (e[, dll 24. Pars mea Domimus , 6c.) Dixit fubmifit. -- fc,) Alte animus meus; confideravit, & apud Q9. Ponet i pulvere os fzmm) Hu- fe. ftatuit Deum partem meam, por- miliabit fe ufque ad terram ; fubmit- jtas me, tionem , hzreditatem , & remunera- tet fe Deo, adorans pronus, & vul- medmü tionem meam. ! tu in terram. ufque ad pulverem de- Expetlabo eum.) Donec ille mihi fe miffo. CogitaüS rat auxilium , donec ex hujus vits $; forte fit fhes.) Qu fpes illum j felicio» tenet, fortafle Deum mifericorditer ergaftulo edu&us ili jungar. acturum. jam fete 25. Borus.) Propitius. Particula f non eft hoc 26. Preéflolari cum /Heniia.) Expe- loco plane dubitantis, fed more He- j.) Me &are cum filentio, patienter, fine que- breorum affirmantis ; nam ex humi- k, u [j ! rimoniis, & murmurationibus. litate , & patientia. concipitur fpes , Salutare Dei.) Salutem, & a malis que non contundit. . ia liberationem, cujus auctor eft Deus. 390. Dabir percutients fe maxilam, 27 . 7u gum.) Legis, & Nmandato— Defcribit fingularem patientiam viri, ium F rum Dei. qui ab adolefcentia fua jugum Do- QB. Sedeb;t fülitarius, Of racebit. ) mini portaverit : quod quamvis gene- ; plirdli Quuietus eritj & patiens, ju ratim di&tum fit, tamen fpeciatim de , Hooro ni, cui affuevit, edomitus. go DOmif us m* Chrifto intelligendum eft, qui omnis Solitarius.) Singularis, & folus ; vel patientiz. exemplum fuit, quemadmo- quod fugiat commercia , & confortia duim veteres auctores Ecclefiaftici in- ) , vel : »WPJ malorum cum folo Deo agens t:erpretantur. jj m quod ab omnmibus etiam proximis de- Saturabitur opprobri;s.) Plurimis af- or M feratur, pauper, & indefenfus , nulli ficietur opprobriis; fienificatnr non jorom v humano auxilio, vel folatio inhians ; folum patienti , fed leto etiam, & )om'ml I fólius Dgi nutu contentus. , alacri agilno laturum opprobzria. 9 LAMENT. JEREMIJ QU APE 3l Quia non repellet in fempiternum Dominus. Q C AP H Pt z Qula fi abjecit ,. miferebitur fecundum multltudmem 4l mlfemcordlarum fuarum. los QCADPI. i^ [4 53. Non enim humiliavit ex corde füo , & abjecit fihos ho- idcir. ininum. LAM E D. 34. Ut contereret fub pedibus fuis omnes vin&os terree. b L AUM E TD. Ul. pepa 32 Ut dechnaret judiciumviri in confpe&tu vultus Altiffimi. 411 L A'M.E D. 36 Ut perverteret hominem in judicio fuo, Dominus igno- 5 ravit MEM Amos Dopi 1 * Quis eft ifte, qui dixit: ut fieret , Dommo non ju- 4 46 3. 6- bente? E M. .38. Ex ore Altiffimi non egredlentur nec mala nec bona ? " M E M. 49. Ouad murmurawt homo vivens , vir pro peccatis fuis ? L NASN. 3 1 &190 ml "'I Q;m non repellet ) Hoc au- dicimus ltalice : No»e fa4 far male 4 G8 , ( miuno. Conterere fub pedibus eft gra- nnla ( tem faciet vir juftus, fciens, & con- Nïll It fiderans, Quia non repelet i n fempiter- viter aflligere, & funditus per dere. num Dominus, fed, quem Cufcwando Vistos'terra.) Judee, omnes Judz- fï* Cot erudit ,. non abjncut os a Chaldzis captos, & vinctos. t tfm I$ 0 201l 32. Quia ff aljecit, €fc.). Licet enim 3. Ut declinaret , €/c,). Deus igno- fthh.m [ videatur Deus juftum ad tempus ab- rat declinare jud: c1um, id eft, non ]eufïe , rurfum miferebitur , quPPe jufta lance merita ponderare. Ui D/H qui multum eft mifericors. la con[petiu vulius A'tiffnt.). n con- n ve, Ig. "s, 33. Nom enuim humilavit ex corde fpectu fuo, qui altiifimus eft. fuo ) Non aflligit Deus homines ex 250 D perverteret /aammem Uc.) [1/ ,!'/ animo, quafi illorum malo delecte- Deus ignorat hominis caufam , & ju- mUJf' m tur, fed id facit quOdammodo coa- dicium pervertere. » Aorum &us eorum peccatis. n 37. Quit ef ife, 6c.?) Hac cum 401 (n , Ut centereret , &7. ) Quae hOC ita fint, quis audeat dicere fieri quid- HaaC') ver 1 culo, & duobus fequentibus di- uam Domino non jubente, id eft, CInus, cuntür, pendent ex verbo illo zgwo- fine ejus vcluntate, & prov:dentmï 4I lt rdvzt 6. & ? !731* 73 quod eft in fine verfus 38. Ex ore Aitiffrmi ,.£$c.) Pendet rep etendum eft in f'nguhe verficulis, hgc fententia ex fuperiori, & repe- -'mnm hoc modo: Deus zguoravit, st conte- tendum : Quuis eft, qui audeat dicere * HL veret. fub. pedibus fzm' omnes vintos ter- ex ore Altiffimi, id eft, illius nutu, ?& mcn, dxfpllcult ei conterere, non eft voluntate , & pr&cepto non evenire 5 Qje vifum bonum conterere ; fimili phrafi tortalibus bona ; & mala ? &i 1 Qu i ql*ïm( 'CAPüTlm 479 NUN. 40. S crufemuf vias no ftras, & quaeramus , ad Dominum.. N U N. & revertamut ünem . racummanibus ad Dominum inCoe« OS, 41. Levemus cþrda noft * N U N. X. 42. Nos inique egimus, idcirco tu . inexorabilis es. & ad iracundiam provgcgvimþs: igs ho y WSTAAOM E. CH It&. 43. Operuifti in furore, & percuffifti nos, occidifti, nec pepercift. SAME CH. lcifimi, 44 Oppofuifti nubem tibi, ne tranfeat oratio. SAMECH. s ipto- 45. Eradicationem , & abje&tionem pofuifti me in medio H E. populorum. gon jt- 46. Aperueru os os fuum omne E 4nt fuper n s inimici. A L d POHE : bon ? tritio. 47 'Förmido,& laqUþus, fatta eif nobis vaticinatio,& con & (uts ? PHEL 59- szml mzrmzra'vit, Efc. ! ) Cir vel precantem audires, fed þercucere NUN. a À ergo murmurant, & queruntur mor- poftes a nemine exoratus. tales , cum malis exercentur , cum 44* Oppoíuifiü nubem. ) Peccato- r milt 4 omnia divina eveniant providentia ? rum noftrorum, ne oratio noftra ad i d g Nulla res magis nos in rebus adver- te tranfire poffit. Iniqvitates noftra erdere, fis confolari: poteft , quam fi copi- diviferunt inter nos , Deum, ut mnes]'ddæ' temus oirnia'divino confilio fieri , loquitur lfaias cap. 59. 9. indos. & noílram cülpam, divinamque ju- " Eradicaytonem, (5/ aljeflionen, Cag;w- Dens gt* ftitiam agnofcentes dicamus 6c.) 'lradidifti populum tuum , ut ] d , /non vi Domines quia aquitas judicia tua, e folo patrio eradicaretur, & huc illuc J & in veritate tna bumiliaftt gpe. . Pfal. ejiceretur, ut dixerat füpra cap. 18. 7. 118. 75 Kepente loguar adverfus gentem, &f i.) ln o l Vir pro peccatit [uis ? ) Quid mur- adverfus regnum , ut eradicem, 69 de- f0fb v öc,') murat homo PIO pena PECCQCOIUHI J/?i'z:dm, 25 dd&t'rd-zm zIiud. fyrn , ! jr fuorum ? . 46. Aperuerunt. [nper nos os fuum.) 4O. 4erutemur ; as noflras.) Di&aI, Locuti funt contra nos , irriferunt Hiec m facta, cogitata noftra ad : examen vo- nos, convitiati funt nobis, ut cap. cenmius. : fuperiori n. 16. : üefi, Qu* Ü 4I' Levemtmus corda nq,?ru €um mae- . Formido, 6 lagueus,69c.). Ve- gte, ! pIOV i enta ! nibus , Gc. ) ()raz;tes Dominum ex nit nobis forirido, laqueus, & con- ) patet animo. contritio , quetnadmodum nobis Pro- & 2. Idecirco 7A inä.xordäifis 65'.) NOD phete vaticinati fuerant. Sane Ifai. lot d parcis, fed pergis Hagelhs atterere. cap. 24. 17. dixerat: zorz;4o, f* fe- l us ju H 45. Operiuffi in forore.) Furorem, Vea , 6 laquens fnper £e. qui babitator & iram quafi. velum obtendifti tibi , e$ te*rr«. Vel ferfus eft , vaticinata fupplicia a Jeremia, & Prophetis jn- ne quemQüa.m agnofceres , videres , LÀ 480 LAMENT. ]ER E-MIJE— 3 PH E. 48. Divi&ones aquarum. deduxit oculus m eus , in cqnti*i-- * tione flliæ -p0pulri mei. AT. 49. Oculus me x i fet requies. us affli&tus eft, nec tacüitï? eo quod pon ef- ATN. Ne 5o. Donec refpiceret, & videret Domihus de coelis. ATA (d SI. Oculus meus de preedatus eft animam pom in cun&is filiabus urbis meze. : jud';i 52. V»enatiuone ceperu nt me quafi avem inimici mei gratis, BA D:E ( &dv $3. Lapfa eft in lacum vita mea, & pofueru per me. SAD E. 'ntzlapid.e*m fu- É (i0ne 54. Inundaverunt aquae fuper caput meum, dixi: Perli. COPH &, jecerunt nobis formidinem, & ex for- populatus eft omnem fuccum , & fpi- Verfü midine laquenm , & contritionem ; ritüm vitalem. f dum enim ea timuimus , & evitare Iu cuntlis filbabus urbis mes.) Cum voluimus rebellando a Chaldzis con- fcilicet videres filias urbis mem, id fump tra pr&ceptun Dei, & J,e'remiæ,, eft , urbes Judzz Jerofolymis vicinas, tunc incidimus in captivitatem , funditus everfas : miferabilis vaftata- Xuinam. ó4. rum urbium afpe&us uberem fletum Tüm, 48. Diviffones aquarum. ) Riv os elicuit. aquarum, id eft, lacrymarum. Wihx 52. Venetrone ceferunt me.) In He- Diryy, Oculus.) . Oculi, fingularis nume- bl*BO e& ; Venando OtHafi funt, fum- 4 a; ) rus pro. pluzali. mo ftudio perfeeuti funt me, qua(i F;Be populi me:. venatores , cumjiferas infeCtantur, aut a dicta c. 1. n. I5. d j Jgrufalem. Vidg au(:upantur aves. CütCere Y. a - 49- Nec tdcnif.) Nec ceffavit a la- Grati. ) Sine mea -c'ulpav; licet crymarum effufione. Vide di&ta cap. enim in. Deum peccaffem , non tamen 4 m pAO Chaldzos ulla in re violaveram. lC i 2. num. $. €Quit u Eo quod non effet requies.)) Lacrymiä*,- 53. Laep[a eff im lacum , t$c.) Con- l$ eff vel a malis, & srumnis; nullusque je&us fum in carcerem; Pofüerunt lapidem , fj';.) Quo OS Mtücfes effet, qui confolationem , aut leva- putei, laci, aut carceris obflrneretur. I'd;[ & fentum afferret. Jf (A E Videtur alludere Jeremias ad lacum , aj 50. Dezec rfjþiceräf, &c.) Donec in quem a Principibus. projectus fue- 143 exoretur Deus. rat cap. 39. 6. äcï&üqfä "&I. Ocelus mens depradatus eff. ani- 'ö 3&,2/1 54. lunndavernnt aqua, ) Laci; h m Vitg mam meapn.) Oculus meus flendo Qe- vel per jnecal)horaln fic vocat res ad. i f Y QAPUT I 481 COPH. Oftfi 35. Invocavi nomen tuum, Domine, de lacu nov1fï"1m0, - COPH 56 Vocem mcam audifli: ne avertas aurem «tuam a fin- n el £ultu meo, & clamoribus. COPH. . S7. Approplnquaftl in dle , quando invocavi te , dixifti : Ne timeas. S. vitae mese. $9. Judicafti, Domme, caufam anlmæ meæ, redemptor REÉS. cundus 59. Vidifti, Domine , iniquitatem 1llorum adverfüm me: Judïca judicium meum ) R ES. i gratls. 6o. Vidifti omnem furorem, univerfas cogitationes eorum adverfum me. S I N. jem fü- 61. Audifti opprobrium eorum, Domme, omnes Cogita- tiones eorum adveríum me. : Yefi l SIN. COP 62. Labia infurgentium mihi & meditationes e01um ad- verfum me tota die. . S1IN ift, &fpl 63. Seffionem eorum, & refurre&tionem eorum vide: ego u C fum píalmus eorum. ; m THAU i VICIS, .64. Reddes eis vicem, Dommc,]uxta opera manuum fua- Jig valtatt yum. THAU verfas, Pfal. 68 2. Salvum me fac', Redemptor.) Qui me e malis eripis. Domite , quia Irtra'verunt 4qua nfä»ue 59 jJe«dica judicium mmm) Difcer- , l Ad animam meam, ne inter aufam meam & caufam il llllf J fom 55. De hn moviffÉme.) Ex imo qe , Q carcere, lorum , & pro me, qui innocens Qantuh * at fam, pronventia, ltalice diceremus: 56. 4u4.ffi.) Fortaffe eft præterl- Fare t ragtone. licd tum pro llrpera ivo , FKocem meam 61. Opprobrium ilorum. ) Quo illi TE 4ndi: fic etiam explicari poteft , quod Te affecerunt. ET um fequitur, Apprepinquafe; , Gc. Vl fen- 62. Labia, €c.) Audifti. We,äm us eft: Audivifti me, cum me per Ipn[grgentium. ) ld eft contra ime, go) Uv Eunuchum Abdemelech carcere libe- mihi. rafü. Jerem. 58. Mediraeiones eeruga, ) Quæ contra quo 0 87. «pprop.uquaffi.) Accede ad me, me machinantur. b&ruere t Vel 65 & auxiliarem manum porrige. Sffonc*m €orum , & refzr recfta- T " actlm9 acceffifti , & auxilium tulifti. zem. ) Omnia, quz faciunt, ut Pfa], e&US w S8. Judicaff:.) Judica, defende cau- 138. 2. Tu cognov;fti fj"aizem, & re- fam vite mesx. fervetlionem meam. ) Lacï ! BiUL. guma, Com. Menoch, 2".V. Ppp q0 g w 482 LAMENTgJasmMIæ 3 HoA U. cordis laborem tuum. 65 Dabis eis fcutum i T.HAL mine. 66. Perfequeris in furore, & conteres eos fub coelis, Do- j - tiütt C'AIPUCE. IV. * ALEPIH. 6- 1. ( XUoniodo obícuratum eft aurum, mutatus eft color opti- dom mus, difperfi * Ing platearum ? 'fung lapides fan&tuarii ip capite (?mnium * L BETH. n 2. Filii Sio.nk*incl:lyti T & ami&ti auro primo: qüomodo re- putati fugt in vafa teftea, opus manuum figuli ? — V GIMEL, ; Lin; 3- Sed & lamia nu daverunt mammam , la€t averunt "äatuios &6 mt Tlb O. This m fuos: filia populi imei crudelis, quafi ürut(hio in defert DA- deji j ia mines, tià n Ego fumm píalmus eorum.) Maæfia & füumo , & flam ; 200 d cantionum , & rifus. Vide fupra rietes. nis ob[:cuxraci þa- num. I4. Mzutzatzus cfl Vco'/ar optimut. ) - Color Vifera. rofolym-: 65. Seutum cordis. ) Ià Hebrao auri nitentis , & fulgentis cum ipfo Tinm 1 eft elegans paranomafia, pro A$y3mn auro fublatus eft, & relicti parietes megina , id eft, cantico fuo , quo atri fuligine propter incendium. l0ne ad pfallunt inme, dabis eis jufte, & apte UF C Difer/f frnt lapides fanüuari. ) H[)&:t/; | 335 megiza , id eft, fcutum vel Everfo templo lapides diffipati funt. &C,Q circumcinctionem cordis, id eft, moc- Iz capite. omnimm rorem, & angorem, qui cor cingat, plateas. plaiearum. ) ! Per miam Ye - lud fcili claudat, angat, & opprimat. P Q. E;iz£ Sion.) Cives Jerufalem. L ellatr j Laberem tuum.) Laborem, & af- B h. H flidionem , qua inimicos tuos aflli- magnifiebant, D) Gloriofi, qui ab 9mnibus xere foles. st 4unitl: auro prtmo.) Strurjs Veftib'us auro Duere ; 66. Sub celis.) In Hebrao eft, De pretiofiffimo intertextis. &b celis , id eft, de terra; eos e me- Y ]p vaja tefes. ) Ac fi effent vile N I ] dio tolles. aliquod vas fictile. I. 4. h F:i Uomodo. ) Quo tanto fcelere . Sed £5 Lamie nudaverunt mi;zm- i d hominum, qua tanta De : mam.) Senfus eft : Jerufalem crude- dienatione ? i inf liorem ipfis beftiis fa&m effe; nam H&bïæo! ) Olfcuratum eft aurum,) Deflet tem- . ! w ipfz lamiz, vel ut eft in. Hebrzo U! d pli everfionem, & fpoliationem., 'T'em- D3n f425xin, dracones nudatis mam- b . plum prius auro collucebat : poftquam mis catulos fuos laCtant; filia autem / j j incenfum eft a Nabuzardan , pro au- populi mei, id eft, Jerufalem facta itdys. l ro pihil aliud apparet, quam exufli, SICOEa, id eft cx'udeli55 quafi*&rutlïio in defer;o. CAPUT IV, 493 DALETH. 4- Adhäefït lingua ] a€tentis ad palatum ejus in fiti; parvu. li petierunt panem, & nonerat qui frangeret eis. ,Do — 9 $. Qui vefcebantur voluptu ofe , interierunt in viis : qui nutriebantur in croceis, amplexati funt ftercora. MA CU. 6. Et major effe£ta eft iniquitas filize populi mei peccato So- 1 opti- omorum, * qua fubvería eft in momento *Gen- muiui in ea manus. ZAIN. ,& noq ceperunt 29.24* 7. Candidiores Nazarsei ejus nive, nitidiores laCte, rubi : cundiores fabore antiquo, fa & pphiro pulchriores. odo t PP2 HETH m Lamis. ) Lamias olim fabulantur tur, vel pro deliciis habent, & fe. elle monítra quzdam umbilico tenus -Catulos muliberi fpecie, deorfum ferina, mam- licitate magna fterquilinium nancifci, mis muliebribus. in quo ,laffos- artus reclinent. Vel erto, De his multa cru- fenfus eft, qui nutriebantur cibis cro- pA: delia jactabantur, utpote vorare ho- mines, ac przfertim infantes; fenten- co aromatibusque conditis; nunc ur- x gente fame gaudent etiam ftercoribus tia ergo eít etiam feris truculentis V. g. columbinis, ut contigit in Sa- non defuiffe in fuos fetus materna inaria tempore Elifzi. 'cu;ati p vifcera, defuiile autem matribus Je- Diximus alibi Lati- 6. Inignitas.) Pona iniquitatis Je- ) Cobr rofolymitanis. rofolymæ. cum iplo num interpretem aliquando in fua ver- Peccazo. ) Po-una peccati Sodo- fione ad fabulas gentilium alludere, morum. li Parietes TTONIUD ut expreffius fenfum' textus facri. ex- Qua [ubver[a eff in momento.) Eft hibest; exempla habemus Job- 21.33. caufa , propter quam levior dicitur ;näuartf- & 6 42o14- alibi. Sunr qui Ja- fipat LUl clades Sodomorum ; mors enim re- fl miam verum anima] eífe dicant, il- pentina minus habet doloris. lud fcilicet, quod ab Ariftotele | ap- Non ceperumt :2 ea manus.) LiXX, ellatur Mazticora lib. ] e yfile. P . hift. animal. vertunt: Noz /atoraverum: inea 724 3118 , b omulis d hn. lib. 8. cap. 21. Ícilicet in ea evertenda, vel defenden- Seruthbio. ) Struthio dicitur ova da diu non laboraverünt manus, im- parere ,. & quafi fua non fint, tibus n mo nec laborare ceperunt; repentinus negligere. Vide Job. cap. 39. 14. enim eis fupervenit interitus. & 16. U. Caudidioreés Nazarei ejus , O. ) e ent vl 4. In fzi.) Pre fiti. Querela eft, Nazareos olim maxl.- B. lp vis.) Inm plateis , ut. eft in mo in honore, & veneratione habi- TL p um Hebrzo , fame extincti. tos , prorfus viluifle-omni decore, & aem aue Qui natrtebantur in croceis , €9c.) gloria fpoliatos. Qui educabantur fplendide nitenti- Cundidjores j d .« ££ve.) Dicendi for- Hobre? bus, & elegantibus veftibus croceis mula proveibialis, candidi erant Na- ls j induti. Vel, qui in croceis fir.gulis zargi , nitidi , bene loti. ií am preciofïs cubabant, jàm amplexati funt fiia * u Niridiores l4&e.) Candidi, & ni- [ijem f ftercora, id eft, fordidis veftibus utun- "o jj teptes, fed fimul fucculenti , & boni 454 LAMENT. f[ERE MIE LE TAE E Denïgräta eft fuper carbones facies eorum, & non funt cogniti in plateis: adheefit cu dot tis eorum offibus: -gruit ,& fa- ta eft quafi lignum. -Ub BOPDOE 9. Melius fuit occifis gladio, quam interfe&is fame : quo- - Cun niam ifti extabuerunt confumpti a fterilitate terrze. ] O D. I .10. Manus mulierum m ifericordium coxerunt fili 'os fuos: poh' fatti funt cibus earum, in contritione filiae populi mei. Infe .*'CAPH- tr. Complevit Dominus furorem faüum , effudit iram in« 16 dignationis fuze, & fuccendit ignem in Sion , & devoravit facie fundamenta ejus. n Ii. Non crediderunt reges terre , & univerfi habitatores auxil Orbis, q tem uoniam inngdäretur hp&is., & inimicus per portas Jergfalem. MEM l. habitus ; quod þer la&tis metapþcram 9- Qcc jf fés. gladio. ) ABreVi, & cita 1j.] fignificat. morte- extinctis. tütbatir Rubicundiores ebort antiquo, ) .Sole- fmguim I;zterfeöïþffame.) Q uos lönga inedia fiem I bant veteres ebur tempore pallefcens , diu torfit, & cruciavit. & decolor effe&um, ut ei priftinum Doteran decorem, & fplendorem reftituerent , Extabueruni.) Paulatim conf;unpt,i ? 511::, illud illuminare, & tingere minio, vel funt, defluxerunt paulatim in morterm. 4 flerilitate.) Ob fterilitatem. COmg)ft.? purpura, quem etiam ritum habemus lbant. ex Vil'gilio J/Eneid. 12. cum ait : Io. Melierum mifericordium.) Quse Cuna, ludum [anguimeo veluti violave- alioqui mifericordes effe folent in fuas 1 tranftre ; rit offro. * prGles. . Wente f Si quis eäur,- t$c. Is contri £ione.) In obfidionä,qüæ con- Tenge tritionem , & ruinam urbi attulit. Wtema c Sapphiro pulchriores.) Ad verbum Omnem iram; ex Hebreo , Sapphiri exciffo eorum , II. Cwmplevr , Gc.) , Céfettor. vel id, quod per Moyfem minatus COntrale id eft, elemantes erant , & politi , fi- eft, Deut. cap. 28* 53. Is. d cut fapphirus excifus, & fectus, & tamen'cum tales effent , 4emzgraza Ignem.) Quo urbs, & templum ar- eff , Éc. , fit, vel per metaphoram fignifïcacur ii 0 clades , que fundamenta , id eft, reges 8. Denigrata vf, &-) Nigriorfacta & principes cum plebe :evoravit. Pollu, Mp eft, quam carbones fätcies eorum pro- IQ. Noz crediderunt.) Non crede- CRb pter miferias captivitatis , ita ut in bant, aut nunquam credere potuiffent Kaib mediis plateis alii ab aliis non cogno- finitimi reges, & populi, qui norant, fcerentur. : ü Q quam bene munita effet Jerufalem. T Gpti 8 trgten CA U . IV. 485 ,M E M. funt 13. Propter peccata prophetarum ejus, & iniquitates facer- "n dotum ejus, qui effuderunt in medio ejus fanguinem juíftorum. N U' L] 14. Erraverunt c&ci in plateis, polluti funt in fanguine: qo. cumque non poffent i ntrare , tenuerunt lacinias fuas, SAM-ETOH. $. R.ecedite polluti . clamaverunt eis: recedite, abite , füos' nolte tangere : jurgati quippe fünt, & commoti dixerunt inter gentes: Non addet ultra, ut habitet in eis. PHE am t D U*e Faces Domus diui fit eos, non addet, ut refpiciat eos: oravit facies facerdotum non erubuerunt, neque fenum miferti funt. AIN. 17. Cum adhuc fubfifteremus, defecerunt oculi noftri ad fatofes auxilium noftrum vanum , cum re fpiceremusattenti ad gen- portas tem, quae falvare non poterat. SA- Ppp3 VM / 13. Prophetarum.) Mbendacium. I7. Da£o vos inr commsotionem cuntlts I4. Erraveruat cgc1 , 6c.) Ob per- rcgni.f Zerr&. i& d turbationem animi , & ob fordes , Dixerunt inter Gentes.) Quicunque f. € z inguinem, «& cadaverum multitudi- eos inter Gentes difperfos, & vaga- m inedia nem recta incedere nefciebant, aut bundos videbant, dixerunt. poterant, ut czci faciunt. Nos addet wltra , &$c. ) Scilicet Pollaii [unt im fanguize.) Quo viz, Deus. In Hebrzeo eít: Nez a4dest conmmpfi g mortet compita , & platez civitatis redun- ultra ad babitandum : id eft, non re- dabant. vertentur ultra in terram fuam , ut 'atetfts Cumque non piffenr.) lta per vicos in ea habitent, j Qu fluente fcederarentur. tranfire, quin tabo e cadaveribus ef- I6. Facies Domini.) lra Domini, t u fll:ïs iratus. Domint vultus. Tenuerunt lacinias fuas.) Veftium Divifft eos.) Alios ab alüs didu- extrema colligentes, ne fanguine infi- xit, & difperfit. e,q'uæ: cou« at cerentur , & legalem immunditiam Ur refpiciat eos.) Vultau bänigno, & contraherent. ut illis faveat. I5. Recedite ;b/lzti. ) Sunt verba Faczes Sacerdotum mon ervubuerunt. ) u m'matus Sed eos fine refpectu facerdotii ,. & Tudeorum mundorum clamantium ad m lum a immundos , recedite ne fcilicet & nos fenii vexaverunt, & occiderunt: Ju- polluamur, & fiamus immundi. deiícilicet, qui in Prophetas, &fa- sernificit gurgati quippe femt. ) Alüs di- cerdotes etiam fenes fevierunt. jd, n centibus : Recedite, aliis recédere no- I7. .Cum aAdbzc ,'Fub/;/r'eremu.f.) Cum te de lentibus. adhuc ftaret Respublica noftra: cüm NoL C jfbnt Ef commoti. ) .Et cum abiiffent erecti ftaremus in expettatione /Egy- j E j in captivitatem , & huc il'ucque va- ptior um , ut obfidionem Chaldæoru.in gi errarent , ficut predixerat cap. 34- folverent. eruwem' k 486 L'AMENT.,]IEREMIAE As diiea al iacii od ats . SA D E. X 13. Aubritssierunt veftigia noftra in itinere platearum no- ftrarum , appropinq uavit finis nofter: -com'p.leti funt clies no- t ftri, quiïa--veniä.t finis noft er. di C O Pb H.' I9. Velociores fuerunt perfecutores noftri aquil äs coeli , À lent fuper m n()bis- ontes 'pexrfeöuti funt nos , m deferto infidiati funt fiel Don. RE S' 20. Spiritus oris noftri Chriftus Dominus captus eft in pec- a i catis noftris, cui diximus: in umbra tua vivemus in Gentibus, hO S 1.N. Nam -21. Gaude, & lzetare filia Edom, qus&e habitas in terraHus: Rom udaberis. ab Certa ad te quoque perveniet calix inebriaberi's ; aMtque n /rHAU. f Defecerunt ocu'i zoffr;.) Spe&tantes, Videtur Regem Sedeciam inf&lligere, & intenti ad auxilium Pharaonis , fed * de quo fuperiore verficulo fuerat lo- fruftra. cutus. Longius tamen tenditur Pro- phetia, & finul jefum Chriftum re- Adgentem.)- ]Egyptios intelligit. AXX I8. LubricaUcsunt ; &c. /) Ípicit, qui eft captus, & morti tra- £94.6ocayTO. , Venazi . fumt , Mebrai- ditus propter peccata noftra: quod cum w £s44» , proprie fignificat, etiam ex eo confirmatur quod vulga- l infidizti [unt, fed eadem eft noftre ta editio habet: Chriffus-Dominus, non vulgate editicnis fententia; nam qui ut aliqui vertunt, Ch-z/fus Domint. alteri viam hubricam. facit, illi infi- Cb diximus, 5c. ) De quo dice- diatur: non poterimus in mediis pla- teis noftris tuto ambulare. bamus, fore , ut 'fub ejus f:ugda vi- veremus. x ]. Appioptuquavit frnis noffer.) 'Tem- 29l. Gaude, E5 latare, Ec.) ER iro- pus ultimurn exitio Hierofo]ymæ con- nia, vel conceffio , qualis eft illa Ec- 4l Venit 4l ext fticutum ,'fic Ezechiel. 7. 2 clef. 11. 9. Latare ergo juvmi; i? ado- Jfis, fnis veni Jeper quaitsr plagas lefceztia tua. Nam ]eremias hic prz- N Z4ezrr &. dicit excidium Judxotum per eosdem IO. Velsciose: f'«erunt , 82c. ) Velo- Vidue Chaldzos, qui ipfi irriferant Judzos ciffumus enim fuiíle dicitur equitatus & juverant Chaldeos in excidio Ju- Ch«ldgorum , Jerem. 4. 13, & 49. 40. dxorum , patet Ezech. 35. 13. alludit autem hoc loco ad Chaldzos Zila Edom.) ldumzi. illos , qui perfecuti funt fugientem -ub babrtas -z'n terra Has. ) Hinc Sedeciam , eumque celeritate. curfus patet terram Hus, cujus eft inentio comprehenderunt 4. Reg. 2$. 1. & Job. r. eandem efle cum Idumza, OPPT D Jerem. 39. 5. & 52. 8. 9 üOnem vel faltem in fe comPlexam fuiffe QO. Spirurus orzs nofíri.) Rex nofter Idumzam. * H nob's xque dilectus, ac fpiritus vita- Calix. ) lIrg, & ultionis divinz , p mmln'() j lis, & qui vitam noftram conferva- quo inebriaveris , ut fu pra.cap: 51. T 3 Rllpm bat, ficut aer ifte , -queer dicimus. 7- 89..57- n Y | CAPUT IV. & V. 497 Y 1 no T H À U. uitas tua 5 T0 22. C6mpïeta eft iniq ; filia Sion , non addet ul- tra, ut tranfmigret te, vifi tavit iniquitatem tuam , filia Edom, difcooperuit peccata tua. Creli Nudaberis.) Sicut ebrii nudari fo- hunc diem videmus ; 'per univerfum fon ?t lent,.quemadmodum accidit INoe Ge- faei. Orbem diffipatio, & difperfio. 9. QI. quafi dicat , Ípoliaberis Vifftavit iniquilatem tuam ; 65c. ) bonis tuis. Poft cladem Judeorum Idumzos cor- Q2. Chmpleta eff iniqug:td.f t)m.) Po- ripiet furor D n pec na iniquitatis tua. ut meriti funt. omini, & e'(-)vs puniet; »ncibqs, ANon addet ultra, ut trauimigrez te.) Difcooperiet peccata tua. ) Faciet, Nam Hierofolymorum defolatio fub utex poenis , quas lues, conftet, quam Romanis non fuit Judzorum Gentis n Hs abductio, & transmigratio in aliquam cata tua. mula, & quam gravia fuerint pec- Joberis. certal/n proviqciam, fed ut ufque ad THAU. — Dxïeïïigeïes fueï'dt Q» fitar pe- ORATIO jom Te gori U ; qu od V'Jlga' JEREMLE PROPHETA, m'rmf» 20 L D à € CAPUT. V. Wnimp : uo 1cg- j ;ut&l& v I.R Ebordafe, Domine, quid acciderit nobis: intuere, & : refpice opprobrium noftrum. 2. Haereditas noftr . yptue- ad extraneos. a vería eft ad alienos , domus noftre j e i i 7 5. Pupilli fatti fumus abíque patre , matres noftrze quafi a8 h'XC Wæ- viduae. 4. Aquam g a em j WROS i UID 4tCl.c—ler'"t't nobis.) Quorum publicam Judeorum deftitutam a De;, capt', diruta, & incenfa eft qui fe illius patrem profeífus eft, cum i dixit: Filius meus primogenitus Ifra- civitas, & populus abductus f ) Hinc in captivitatem. el, Exod. 4. 22. & Jerem. 3- I9. 7a- tio Opprobrinm.) Dedecus, & confu- trem vocalis me, €&c. Mel tandem pu- e& «neh fionem. oilli facti erant , quia patribus occi- , i p 2. Hareditas mofra ...) 'Terra is, aut captis a Chaldzis uxores ]exäm f uilé L folitariz, & defolate manebant qua-- pronïimonis * 3. Tupilii f4& fumus.) Quia Rege fi viduz , Hlji autem quafi pu- miS divüï; ! caremus , quem loco patris habeba- pilli. )ra CJPI ? mus. Vel certe Propheta luget rem- Marres noflre, ) Poteft hoc intel- T 498 ORA .T. JEREMIJ PROPHET. 4. Aquam noftram peCun" x .ia bibimus : )i*gna no&ra pretio comparavimus. . Cervicibusnoftris minabamur : laffis non dabatur requies. 6. Kgypto dedimus manum, & Affyriis,utfaturaremur pane. ^. Patres noftri peccaverunt, & non funt: & nos iniquita- tes eorum portavimus. ^ 8. Servi dominati funt no füi: non fuit , qui.redimeret * de manu eorum. . (£ . 9. In animabus noftris afferebamus panem nobis , a facie gladii in deferto. V 1o. Pellis noftra ,. quafi cliban flatum famis. us exufta eft a facie tempe- 3 tü 11. Mulieres in Sion humiliaverunt, & virgine s in civitati- * H bus Tuda. 12.Principesm?n n fufpenfifunt:facies fenum non erubuerunt. Qo 13. Adolefcentibus impudice abufi funt: & pueri in ligno corruerunt. - j - I4. Se- ler lii de fynigogis, q—uas fibi defpon- penfum a nobis exigentes,etiam flapris, f.yerat Dominus, & que a Deo de- ut olim fecerunt fervi Pharaonis in Ad ftitute vidux relinquebantur. JEgvypto, Exod. I. 11. n ) Cum a t L 4. Aquam nofir.m , €fc.) Defcxibit 9. Jg enimatus noffri:. charitatem omnium rerum, que erat gno periculo vite noftre tam tem- j Hierofolymis tempore obfidionis , vel pore obfidionis, quam urbe.jam ca- BuE pta, ob Chaldaos paffm in agris, la cum in Babylone captivi eflent, quia, ut aliqui cx—adu.nt, non audebant egre- & locis defertis palantes. di urbe, vel domo, ut ex flavio a- 44 facie gladii,) Propter gladium, efïp quam haurirent. metu gladii. ebra p£$ æ.ämzä.uiur. ) P m S. Cervicibus nJ/i fatur dejärto. ) Qui in agris . graf- Ducebamur captivi vinculis collo in- b I jeétis. 1o Ex;tg',;?zt'ef. ) JDenigrata eft ; 6. Dedimmus maus. ) Extendimus fole enim cutis pre igne contrahi, enm auxilium poftulantes. & ficut in fenibus nigrefcere. hlqu 0j E: non funt.) Et morte fubdudi A facie tempeflatum famis. ) Pxo- q 1 tf funt ab hifce calamitatibus. bus d. pter vehementem ,famem , qua in $. $evi ) Qui fervi noftri , '& nos irruit tánquam valida tempe- I()ngpm tributarii fuerant, ut Ammonitz , & a$. PtC€4 Moabite , & Idumszi. Vel Chal- 1I. Humiliqberumnt.) Viölaverunc, W W daos intelligit, qui ex Cham , & opprefferunt ,;'1'.RL11)1'111*€1 in iliis affe- Tüs Chus- gehius :ducebant , & damnati rentes. TAT fuerant a INoe Genef. o. 27. ut fervi 12. Manu.) Maznse NT Hebr. id eft, hoftium. orzm ,"ut eft .in eflent Seni , & pofterorum ejus. I6 &CD Wel fenfus eít, fervi Chaldeorum Sufpenfr fünt.) ln crucem a&i. Ij. ] dominati funt noflüi juífu herorum I3. Pwer; in /1gno corrmerunt) Dum tempfo nobis prepofiti; X quotidianum operis numellis zfmbulanc com;pediti. þSic Blþ/ t *- CAPU'T N. 489 preio " 4. Senes defecerun tium. . t de pourtis;, juvenes de choro pfalïen-* :ues, 15. Defecit gaudium cordis noftri : verfus: eft in lu&um rpine, .chorus nofter. iquie- 16. Cecidit corona capitis noftri: vze nobis,. quia peccavi- mus. Jimetet 17. Propterea moeftum fa cf*t'um*: eff cor noftrum, ideo con- tenebrati funt oculi noftri. a facie 18. Propter montem Sion: quia difperii : þjw vulpes ambula- verunt in eo, EuE tempe - 19. 'Tu autem, Domine,. in aeternunr permanebis , folium à tuum in generationem , & generationem. 20. Quare in perpetuum oblivifceris. noftri? derelinques: civitat nos in longitudine dierum ?. : 21. Converte nos., Domine.. ad' buerunt. te, & convertemur : in- nova dies noftros , ficut-a principio. in ligno 22. Sed pro ; jiciþgs-.-, repulifti. nos,. iratus; es c Ontra 11OS ve- hementer. . PROPHE- um figri A& 17. 24 dicitur : zufer eos in inte- nrons 1 Velpes 4m6ig/.1v'ærunt-fin €o. ) " Adeo: rioremt. carcertm , 6. pedes eorum:ffrin- Y enim: defertus: eft ,. ut: vulpes- in. eo xit digno.. verfentur.. | Cum fa. 14. De porris. ) Non funt: deinceps Ig. Twantepr, 6c.. ) Quamvis Io- ; m f vifi in portis civitatis, ubi judicia fo- cus: vaftatus: fit,. poteftas: camen,. & jpegim v lebant. exerceri.. regnum: tuum perire: non: y in 4 juvenes-de. chboro, 6fc..). Ut fenum in. perpetuum: perraret:. pot:eft*[,-T fed: eít preeffe judiciis,. fic: juvenum . ce- 2O.. £m longitidtne dierümi), Di.ut:ur-; 2 gladimm lebrare lxtititie argumenta:. no t'emp Ore: Choro: pf zllentinz. y Cotw cantan- OI.. Cozverte: nos? Domsze" ad tfe. ) tium, & tripudiantium.. u gff'f Recte D. Auguflinus: paffim;.& ceteri 15.. Cecidit corona , 86.y Solébant Theologi' ex: Hoc:loco collegerunt ad: jora aeüæ enim Judei in:. conviviis,. &- feftis converfionem peccatoris ,. & oratiam, Ye c()[)mm, hilarioribus coronas:capiti imponere :: & liberum arbitrium: efe neceffarium ; (de uafi dicat ,. defecerunt: dies illi,. qui- fed gratiam: przcedere: liberum: arbi- TM ) Pro bus deliciis indulzere: folebamus: co- trium.. ronatis capitibus.. i pe dnneva diesimoffros',. €fc.-) - Reftitue hda tet Peccavimu:.) . Deum vereg: lxtitix is priftimz: gratie,. &' beneficentix Au&orem . peccatis: noflris: irritavi- tue , qua: olim: fruebatur. populus: Tus.. - ticfter.. Vibïavetum, Dd« i 111115 a 17. Conrenebrati fuzt. Y "Ufi fumus Sed proyciems vepuliffi mos. ) rebus adveifis. Ducem enim vocat: Alii vertunt Qua fatis mos repuis- xes fecundas 5 tenebras, adverfas... f£ s f. [* É wis jam peenarum- dédimus,. g Ig- Djfferzt. ) Male periit everfo: Vel: fenfus eft, quafi dicatur.. Ve- , templo , & regia. i rum - quid. interea: vanis: querelis;, &- efn uftl B;é. eum Com. Mez öcz. Tem. V. M:NW') . Qqq $ic nyed".'** 2 499 PROPHET.BARpCH irritis '.prec'ibus infifto ? certus fum omnes preces deliberatione popult a tandem aliquando reliquias populi difperfione , & exilio temporali caf- falvas fore, fed etiam certus fum fas fore, nec quidquam a traturas: 4te impe- ante illud tempus a te conPcitptum lj l Ü V HETIA BARUCH. PROP : ch CAPUT PRIMUM. - fa Sfudai a Babylone tmittunt ad eos , qui erant. in Sferufalem , li- brum Barucb, una cum colle&is pecuniis , ut oblatis bolocau[Hs bu lt orent— pro ipfr. 5, & pro Nabucbodonofor , filioque ejus Bal- 1 fba[Jar : confitentur. peccata [ua, T hsec verbalibri, quae fcripfit Baruch filius Nerize, p if filii Maafize, filii Sedecize, filii Sedei , filii Helciae, I-*E in Babylonia. ( 4 2. In anno quinto , in feptimo die menfis, in tempore, quo ceperunt Chaldaei Jerufalem , & füccenderunt eam igni. dtu pella 4. Etlegit Baruch verba libri hujus ad aures Jechoniz fi- Quia lii Joakim re z dicit ad librum: gis Juda , & ad aures univerfi populi venientis enim 4. Et ad aures potentium filiorum regum , & ad aures pref- des; j byterorum, & ad aures populi, a minimo ufque ad maximum jusm eorum omnium habitantium in Babylonia, ad flumen Sodi. 7' : $. Qui audientes plorabant, & jejunabant , & orabant in Prne Tànt ] confpe&u. Domini. M 6. Et pecuni E n & T hac v&ba.) Particula & batur. Vel, ut annum, fic etiam Q l y, Tenfem quintum intellige. T0 n non femper in facra Scri- . 444 aures, ) In auribus, publice, h E ptura eft copulativa, fed fre- i ET quenter eftinchoativa. l- audiente Jechonia, & omni poptulo, ut illata Jem ufum habet initio prophetiz Eze- Ifa. 56. 11. Jerem. 2. 2. & alibi. chielis, & lib. r. Mach. & alibi. Venientis ad librum.) Quiad libruïh ähklc] hunc audiendum concurrebant. . Q. I» anno quinto. ) À capta, & Cntea fuccenfa Jerufalem. 4. Eiliorum Regum.) Ita vocat Prin- Wt en Menfrs.) Non explicat cujus men- cipes fanguinis regii, qui cum Jecho- fis Da- Rf'vgf itaque re&te nonnulli menfem nia Babylonem dudti fuerant. ltuændl niel. I. 3. Nült primum igtelligunt, qui nifan dice- fj "n "CAPU $ L 491 u a ! 6. Et collegerunt pecunia » Lal m fecundum quod potuit uniuf- cujufque manus, $ a mp 4. Et miferunt 1 n Jerufalem ad Joakim filium Helcize fi- lii Salom fac6erdotem, & ad facerdotes , & ad omnem popu- lum, qui inventi funt cum eo in Jerufalem ; » 8. Cum acciperet vafa témpli Domini, quse ablata fuerant de templo , revocare in terram Juda decima die menfis Si- l van, vafa argentea, quze fecit Sedecias filius Jofize rex Juda; 9. Pofteaquam cepiffet Nabuchodonofor rex Babylonis Je- choniam , & principes, & cun&tos potentes, & populum ter- rae ab Jerufalem, & duxit eos vin&os in Babylonem. , li Io. Etdixerunt: Ecce mifimus ad vos peccunias , de qui- M bus emite holocautomata, & thus, & facite manna, & offer- Jj te pro peccato ad aram Domini Dei noftri : 1t. E& orate pro vita Nabuchodonofor regis Babylonis, & pro vita Baltaffar filii ejus erid, , ut fint-dies eorum ficut digs coe- li fuper terram. ;Xdæ j Qqqa 1I2. Et d f]umen Sodi;) Éuphratem vi- Sivas.) Syriaca vox c;ä, & tertium ts detur intellige , re, qui ut Chobar ap- menfem anni fignificat, qui noftro t gt pellatur ab ä zechiele cap. f. nurn. I. Majo refpondet. j2 quia fcilicet magnus eít, ita etiatn Q. Pofleaquam cepiffet, 6$e.) Necten- dicitur Sodi, quia fuperbus ; hoc da funt hzc cum illis , 444 abata xjentis enim fi o enificat vox *"4; Zw4, a fwerant , verficulo prxcedenti. derivatur. gua I0. Dixersnt. ) Scripferuns ea , 5 pfef- 6. Uniuscmius que mn;zu!.?* Pro cu- quz fequuntur ad fuos contribules in ximurt jusque facultate. Jexufalem. 7. 4d Jeakim.) GQui nimirum erat sodi. renda holocaufta. Holocantomata.) WMiüimas ad offe- , Prnceps Sacerdotum , qui remanfe- n i xant in Jerufalem; ideo enim ad eum Facite mamua.) Mannaidem eft quod pecunia mittitur. nnye meeha, id eft. obl«tio pxoprie - 8. Cem acciperer.) Scilicet Baruch, dida; LXX. enim pro mincha ver- 3 tunt fubinde , & fcribunt Mazs, & t qui vafa hec im Jerufalem mittebat fic at nomine populi. Mansa, & patet Jerem. 17. 26. & : Va[a tempii Domisi , t$c.) Non ea- Daniel. 2. 46. relinquentes " vocem dem illa vafa aurea , quez de templo 53135 intacdtam, fed cum aliis pun- , jblic fnblata faerant; fibi enim ea fervabat Qis legentes. opilo, " Nabuchodonofor, & poftea Balthaf- Ad aram Domiz:; Dez 520//1:-1:.) Licet iibl far, ut patet ex Dan. $. 2. fed ar- enim a Chaldzis jam exuftum efiet jl jipram enteà, quz vice eorum in Babylone tempfum, & altare eveifum , tamen : eri curarat Sedecíias. At Judzi in ruinis templi erexe;unc «I- Revecare)) Ad revocandum, & re- tare levi, & fubitario opere, ut ha- al ftituendum ea , five ut revocarentur, bcrent fuz Religionis publicum exez- jf ] & reftituerentur. hec. vafa in Jeru- citium. n il. Qra:e fglem. ; 1:" vita Naäuclyadomfbr, z 492 PROPHET. BARUCH 12. Et ut det Dominus virtutem nobis, & illuminet ocu- a los noftros , ut vivamus fub umbra Nabuchodonofor regis Babylonis, & fub umbra Baltaffar fiii ejus, & ferviamus eis ce multis diebus , & inveniamus gratiam in confpe&tu eorum. qua 13. Et pro nobis ipfis orate ad Dominum Deum noftrum: quia peccavimus Domino Deo noftro , & non eft averíus : furor ejus a nobis ufque in hunc diem. a ufq um, quem mi ifimus ad vos, recita- 101 1 14. Et legite librum ift ti in remplo Domini, in die folemni, & in die opportuno: 2! Infra 15. Et dicetis: * Domino Deo noftro juftitia, nobis autem Qu QS. 6. confufio faciei noftrae: ficut eft dies haec omni Juda, & ha- noft mel bitantibus in Jerufalem, e * , 16. Regibus noftris, & principibus noftris, & facerdoti- p & patribus noftris. 0mn bus .npfgr,is ,& .pr—.ophetli,s noftris ; 17.* Pec- Bu 2 m £$c. ) Mag:na* ]u,dæofum pietas , qui ce perfundat, mcelioraque .cempora, & i pro impio "T yranno-precabantur, & letiora videre faciat. facrificia offerebant. Id illis prece- Sub umibra.) Sub tutela. . Sérviamus cis.) Non orant, ut ! llis perat Jeremias. 29. 7,. Qsarite, inquit, pactin GrUitatis , ad quam transmigra- ferviant ; cupiebant enim potius ab re UOs feci, 67 orate pro ea d Domi- eorum fervitute liberari; fed optant, ut illi diu regnent , illisque potius , () "um , quia 1m pace ilius eriz pax wobis. n Er pro vita Baltaffar. ) Videtur lo- quam aliis regibus, fortafte crudelio- ribus ferviant. M .qui de Baltaffar tanquam de Nabn- li chodonoforis fucceffore. Non tamen 14. In die opparfzmo.) Ín diebus fo- &, w leginus il fucceffifie, fed Evilme- lemnibus, & ftatis. (leis, IS. Domimo Deo noffro. : Hg)c eft rodach 4. Reg. 25. 27. & Jerem. 52. & iculo fupe- Tuus.ad sl Val erg() Evilmerodach opel- initium libri, quem ver 1j : latus eft etiama Baltaffar, vel N abu- riori legendum mandaverat. MEx hac oratione, quse protenditur ufque.ad m i& chodonofor preter Evilmerodach- a- aniel JiCerem linm flium habuit, qui morte prz- cap. 3. num. . multa inferuit 19.1 ventus ad re fux orationi cap. 9. n. 7. & tres pueri nerit. gnum nun qu am perv e- in fornace, Daniel. 5. 2 Credyli. Jufitia.) Adfcribatur, tribuatur ; Ht dj Sicut dies celi. ) ]d e& diuturni. quafi dicat: merito, Domine , juftus lent: Ut vivat, quamdiu durabit cclum. przdicaris. g v Eft hyperbole. Sic Pfal. $9. 30 di- Confuffo faciei.) Ignominià debetur. ! entre citur: $ ponam 12 faculum [aculs femen Sicut efl dies bsc. ) Ufque ad prz- mftw;»'. ejus, & thronum ejus. ficut dies cmhs. fentem diem, qualem ignominiam , & Y I2. Det Domumes virtubem nääi:.) V, qy dedecus patimur ufqu? in przfens. t intr Grece loxv» fortitudinem , robur ad 16. Propberis noffris. ) Etiam veris, tolerandas captivitatis erumnas, 5 Qqny ualis Ezechiel , Daniel, Baruch, qui Mlaminet oculos noflvos.) Faciat nos malorum populi, & communium zru- ] lll)ari, mnarum participes erant. i i er xebus yrofperis uti, & favoris fui lu- n Cl Ej 'C;A* P UT T. 493 0Ct non *Dan i7. j —Päkccavimus ante Dominum Deum noftrum ,& egis credidimus, diffidentes in eum. : s &l g 51' 18. Et non fuimus fubje&ubiles illi, & non audivimus vo- i cem Domini Dei noftri, ut ambularemus in mandatis ejus, l * TüO: uz deditnobis. er[us 19. À die, qua eduxit patres noflros de terra JEgypti, ufque ad diem hanc, eramus incredibiles ad Dominum Deum ecità noítrum: & diffipati receffimus, ne audiremus vocem ipfius. |uuno ; 20. * Et adhaeferunt nobis multa mala, & maledi&tiones, Deut yotetm quae conftituit Dominus Moyfi fervo füo: qui eduxit patres 28-15 & hi noftros de terra /Egypti, dare nobis terram fluentem lac, & 5 — mel, ficut hodierna die. rdott 21. Et non audivimus vocem Domini Dei noftri fecundum omnia verba prophetarum, quos mifit ad nos: (1) *Pec- 22. Et abivimus unufquifque in fenfum cordis noftri mali- —— 4 gni, operari diis alienis, facientes mala arite oeulos Domini E pors & Dei noftri. " yis Qadptapa. Q3 jotius EU i CP t-(m: r P(I)A In edit. Sixt. additar: Et ad judlicäs noftros. ; potioS , 17. 4nte Deminum.) Contra Domi- 20. Er adbeferunt nobis.) Propterea cddio num, & Domino vidente.. adhzferunt nobis. Particula enim Verbum a4- Diffidentes i2 euwn.) Quod vel nol- & caufam fienificat. us f let, vel non. poílet liberare a Chal- befersnt emphafim habet. . Ita ad- dzis. Quare relito Deo | confugi- heferunt, ut illa excutere, & ab iis mus-ad /Egyptios. expedire nos non poflemus. HOC e& o f* 19. Suijedibiles.) Subjei , prom- Qua conflituit Dominus Moyf.) Qu Ex hac ti, & parati, ut in omnibus ei fub- per . M fem nobis minatus eft Deut. jiceremur. 9- I9 & 7. 14. & g9. 59- 60. u( u- a dibiles.) A;WSISävfrsg , in- Sicmt bodierma die.) 'Sciljcet. cerni- Y ame. -19. lgcrt qe p creduli , rebelles , contumaces. mus adhzrere nobis mala. Maldo- " Et diffipati receffsnus , &c. ) LXX. natus ad proxime dicta refert, ut fit habent: x4i éox:óiatoue» meog TO U fenfus, quz ufque ad hodierriam diem fluit lacte, & melle. , jll " dxSu) TÓG Qo»/g &vT8. Et flattga ex tempore €x leviffna caufa ilum andire OI. Et soz andivimus.) Quia non emifrmus. Sufpicor in textu. Greco audivimus. , t Q2. Airvimus unusquisque im fenjum A LXX. virorum legendum £cxsóac 3- £y , non Zgyediafout» ; fic enim opti- cordis noffri.) Fecit unusquisque no- pian. mé intrfe Grecus, & Latinus tex- ftrum , quidquid mali illi libuit. tus convenirent; nam oxsóz(eo Sa, eft Operari Diis aljenis.) Servire Diis alienis. um verl'53 diffipari , quaü dicat , dimpati-fm "I mus per varios fuperítitioos iaolo- rum cultus. unl'um d | 494 PROPHET BARUCH | CAPUT Srudai in c&pfivitato cohþ;ientm" propter þkccata fua. contigiffe fi- qu bi mala, que Deus per prophbetas Juos füerat comminatus: fufis f ergo precibus petunt. mifericordiam, quam per "Moyf[en fuerat : 9 . gollicitus fe refipifrentibus daturum, qui dàvi Rropter qüöd ftatuit Dominus Deus nofter verbum fuum . I.P quod locutus eft ad nos , & ad Judices noftros, qui I | J udicaverunt Ifrael, & ad reges noftros, ptis. , & ad principes no- flros, & ad omnem Ifrael, & Juda. li 2. Ut addüceret Dominus fuper nos mala magna, quae non tüun funt fatta fub coelo , quemadmodum fa&ta funt in Jerufalem, dii Deut- * f(ecundum cill uae fcripta funt in lege Moyfi, 128-5' L) 3. Ut manducaret homo carnes filii fut; & carnes filice fuse. d D 4. Et dedit eos fub man u regum omnium , qui funt in cir- Deu H cuitu noftro , in improp etjium, & in defolationem omnibus n. Inter populis, in quibus nos difperfit Dominus, &. Et fa&i fumus fubtus , & non /upra: quia peccavimus 3 Domino Deo noftro , non obaudiendo voci ipfius. & äl -Supra 6. * Domino Deo noftro juftitia: vobis autem & patribus Ciem [ E 1. I5- noftris conguiïo fàciei, ficut eft dies haec. 7. Ouia & äl];u. H m;mducarff, &c.)) Hociactum $ Iatun Dominus Dcus. nofler ver- Ti ip bwn fusm.) 9tabilivit ipfo even- effe Hierofolymis fub Chald:is -patet Y ':n. Fecit, ut nobis eveniret, quod "hrenorum 2. 20. 4. o^ n ' l Homo.) Unusquisque; hoc enim figni- pred xerat. ficat frequenter vox Hebr. yryw jfe. , Elie Quod. locutus efh ad nis.) Quodno- -bis , aut. contra, nos minatus eft.in 4. Sub mana.) ln poteftatem. Cagiæ ; Í / : Regum omnium. ) Quia aliquando a lege, locis verficulo 90. fuperio;*is Chaldais, aliquando' ab. Aifyriis , ali- jultiis capitis indicatis. ftomjr A. judices soffros, ) Pro cAeres -Rei- quando ab /gyptiis Judai bellis ve- V publice , quales erant Phylarthi , qui xabantur. )u prerant tribubus, & magiftratus po- lLa smproperium , &5 defolationem. ) Non m puli. Quui nos contumeliis afficerent, & polras li rtt 2. Qua non fant fatla)) Qualia non noftra diriperent. funt facta. " S. Subtzut , 65 non [upra.) Subditi, COty tte Sub celo.) Ullo in loco fub cælo, & fervi, non domini. Alludit ad illud 9 lgu Secundum qua firipta funt.) . Que Deut. 28. 13.. Cevfztuit te Dominaus in Deus füper nos adduxit, fimilia funt capnt, $ non in caudam, 69 eris femper t q l iis, que fcripta fant in lege Moyfis. Jupra , & mon fabter 5 ff tamen. audieris r Ü Deut. . cap. 27. & 28. adverfus eos , mandata Domni. ; et WZI i qui legem non fervant. y Ve] 6. Demnino Dee lmym ju/?i;i(, &c.) arele I ) r CAPUT .II. 405 ^ Quia locutus eft Dominus fuper nos omnia mala haec, quee venerunt fuper nos: : i : uj 8. Et non fumus deprecati fac iem Domini Dei noftri, ut T .reverteretur unusquisque noftrum a viis noftris peffimis. 9. Et vigilavit Dominus in malis, & adduxit ea fuper nos: quia juftus eft Dominus in omnibus o peribus fuis, quae man- íüum davit nobis: ; qi 10. Et non audivimus vocem ipfius , ut iremus in praece- ptis Domini, quae dedit ante faciem noftram. * Y5 00- 11. * Et nunc, Domine DeusIírael, qui eduxifti populum *Daa. ye non - tuum de terra /Egypti in manu valida, & in fignis, & in pro- g. r5. Vlet, digiis, & in virtute tua magna , & in brachio excelfo, & fe- giiti tib1nomen ficut eft dies ifte. re fue 12. Peccavimus, impie egimus , inique geffimus, Domine Deus nofter, in omnibns juftitiis tuis. m ctte mnibus .33. Avertatur'ira tua a nobis : quia dereli&ti fumus pauci inter Gentes, übi difperfiíti nos. ayimus 14. Exaudi, Domine, preces noftras, & orationes noftras, & educ nos propter te, & da nobis invenire gratiam ante fa- ciem eorum, qui nos abduxerunt: patz'ibus I5. Ut fciat omnis terra, quia tu es Dominus Deus nofter, L & quia nomen tuum in t j Qu vngtum« eft fuper Ifrael , & fuper ge- gcadum nus ipfius. : 16, * Re- |dais patet e'n';m flgm Explicatus eft verïiïäulqs hic fuperiori 10 : N difeiiu- Y Non- gbedis capite, num. I5. * *y vimus. yy T^ p Z 10CHZ Ts eff , ffc) Propterea Ur iremus.) Ut ambularemus. i ( ue dedit ante faciem moffram. ) ^ juftitia illi tribuenda , quia prius ad- fj " al monuit nos, quam puniret. Quz noftre libertati, & ele&ioni pro- ffyrits 9. E£ won fumus deprecati faciem. ) pofuit , ut ea vel amplecteremur , vel l /benb " refpueremus. Vide Deut. 3 Og Non fumus Deum precati fupplices é ) proftráti ante confpectum ejus. YlI. Szcut ef dies iffe. ) uju$ hoc '014,*;'0713771' Ut reverteremur.) ngantes eutn, ut etiam tempore mernoria viget. icerenï j converteret nos. 12. lp omnibus juflitiis zuis.) Con- tra omnia przcepta tua. E Vigilavit Domintus 12 malis.) Ac- ) oU bdth celeravit mala, & citius fuper nos ad- 14. Propter £e.) Non noftris qui- dir * 4 i dem meritis, que nulla funt , fed tua ] DWWM! ; duxit, quam nos timeremus. mifericordia, que& magna eft. In omnibus opevibus [vis, qua manda- Qui nos abduxerunr.) Chaldzos, t j; [ vit zolir.) Qus vel dedit olim man- 15. Nomem tuwn 2nvocarum eff faper dl data, vel comminatus eft. fupplicia, I/;':tcl ^ Ut fciant omnes te non fine parere recufantibus. caufa Deum lraeáis, & Jud&orum ,yl//m ü/f) 496 PROPHET, BARUCH Deut. 16. * Refpice, Domine, de domo fan&a tua in nos, & in- 26.15. clina aurem tuam , & exaudi nos. laie | 37. * Aperi oculos tuos, & vide: * quiä non moïgtui', qui *1nix fünt in inferno, quorum fpiritus acceptus cft avifceribus fuis, 3 17. dabunt honorem, & juftificationem Domino. f & 64. 18. Sed anima, quae triftis eft fuper magnitudine mali: & Ll 9 i . fal.. ncedit curva, & infirma, & oculi deficientes, & anima e- füriens dat tibi gloriam, & juftitiam Domino. ii5 uia non fecundum juftitias patrum noft rorum'nos fun- f 19. Q dimus preces , & p etimus mifericordiam ante c Aonfpe&um b tuum, Domine Deus nofter: 3 20. Sed quia mififti iram tuam , & furorem tuum fuper no,ä, TOi ficut locutus. N gs, in manu. guer..or.tllm. tuorum. p.rol phetarum, di- cens :ï E 5I. Sic &1 & n0s te: D'eö—- nohra finíftra catorium , five eum, ubi iunc fan&i &i aþgeliari', 2! glüri;fui.. el. fenfas. eft, quia lfrael: patres commorabantur. nomen. tuum ,. id. eft, te Ifraelinvo- Quorum. fpiritus acceptus ef a viferi- in1 L£us. [6/5.). Quorum animus a corpore &d cat, colit, & obfec,rac-. fuper fe ,. ut. ejus miferearis.. feparatus eft.. Dicitur: vzfcerizus fuis, £t feper- gentta. ipfius.) Filios.Mraelis, pro . vifcertbus, eorum. L t * Dabunt bonorem , 6 - ! uä:fcaiäneml A populum. Hebrzum. É 2] 6. .De domo þtmff ? A: IUA. ) D'e'..ca'zlb,z -Deum juftum etfe pradicabunt. te, f vel de templo tuo,, five templi. di- I8.. Super magnttudine..) Pro'pter. agnitudi'nem. : Upo ; ruti. loco: , quo. te : quïjlfl. przfentem. m: Incedz£. czva. D quod coliinus.. ) Gemens, pænitens; Tem, | ]7.. peri. oculos. fu25.) Signifï'cat* & ^ X depreffa: magnitudine a&rumnarum, & afllictionum.. Ofrr Deum-quodammodo dormire,aut con-. dtds tilvere.. Oculs deficieutes.). P& fame, laffi- 22, tudine ,. & lacrymis. ? E; vide.) Confidéra. Aprma efmriens; ACam uftus.. ) Homo jejunio ex- urUlLLg Qhia non mortui, &c.) Mortui non: la - poflunt- ore ,, ac: lingua: Deum Jauda-- Dat tibi gloriam, 8 juffitiam. ) /"Te re, quia. & 0s ,. &.lingua, &totum. eloriofum , & juftum przdicat. ür bma Ut e , corpus ipforum in pulverem redactum: 19.. Non fecundum juflitia.) Non eft; INec etiam polfunt: Deum lau-. propter juftitias, non prefidentes ju- dare propter nova. befneficia » qua- iticiispatrum.no&roru'm. Nf)lfïl()fh'is, laty quotidie ab eo: accipiant, obtinendo, aut patrum noftrorum meritis - noftre nt mirabiliter eripiantur. ab zrumnis, nitüntur. preces; Mde qy & miferiis, in. quibus: deprehenfi funt, 20. Sed anuia mi/ä/f'i ',' 6c.) Fundi- I " quod tamen polfunt:viventes. mus.preces, quia erumnis a te. mif- cfmetw. Ve )gmm In imferno.) Infernum vocat omnem — fís. urg emur ,. & cogimur Lad.ce con- infer:m. locum ,. ubitunc: mortui te-.. fügere. nebantur, five damnatorum : five pur- Puerórum tuorum.)Servorum tuorum. bj I(IM - GN 'C'A'A;P U T* 3L 407 m z'x.þ. Sic dicit Dominus : Inclinate hümerum veftrum , & cervicem veflram , & opera facite regi Babylonis: & fedebi- 4 qu tis in terra, quam dedi patribus veftris. s Tüi » 22. Quod fi non (1) audieritis vocem Domini Dei veftri operari regi Babyloniae: defe&£tionem veftram faciam de civi i tatibus Tuda , & a foris Jerufalem. i[flà :, Et auferam a. vobis vocem jucun ditatis,. & vocem gäu : diij & vocem fp onfi, & vocem fponíae , & erit omnis teïtfra os fun ' fine veftigio ab inhabitantibus eam. 24. Et non audierunt vocem tuam, ut operarentur regi Ba- * lüt bylonis: & ftatuifti verbatua, quae locutus es in manibus pue- rorum tuorum prophetarum , ut transferrentur offa regum et 105 m, d noftrorum , & offa patrum noftrorum de loco fuo 25. Et ecce proje&ta funt in calore folis , & in gelu no£&tis, 5T. N & mortui funt 1n doloribus peffimis ; in fame, & in gladio; & in emiffione. " )c fm&l - 26. Et pofuiftitemplum, in quo invocatum eft nomen tuum | /!w./;ffi' in ipfo, ficut haec dies, pr S Iírael , & domus ]uda. Q*pter'v iniquitatem domu 1 cmote dbiiaiens: ^g es eriti .W (1) Audieritis, 4z U d. /egimr: feäefizis/, ne'c— äuäieritiä.a.-- 2I. luclinate btmnerum. Supponi- 24. Ur operarentur.) Ut fervirent. 6[411'0?"""') te, fubmittite collum , & humeros Ef ffatuif/ i. Idcirco fecifli, ut re yutt. jugo Regis Babylonis, " l'eftimonium, ipfa: nobis: evenirent, quz commina- ) P:o'ptef quod hic citat Baruch, eft apud Je- tus nobis fueras per Prophetas. Vide rem. cap. 27. g. II. & I2. fuperiori cap. num. 20. & hoc eodem. ( ænitänïs Ccap. num. I. :rumn?-mmï Opera facize.) Opetamini, fervite.. - &edebsris.) Habitabitis. Puerorum t):ffum;-) Servorum tuo- 22. Dejfellionem veffram faciam. ) rum.- famev ],dïi Faciam vos deficere , & expelli ab Ut transferrentur. ) Ut non fepeli- urbibus Juda. rentur in fepulchris patrum fuorum , g Et a foris 701;[416»; ) Itä vocat fub- -fed: in terra aliena morerentur. Vel, urbana Jerufalem, vicosque, & civi- ut effoderentur, & infepulta relinque- jAtf )T tates ei fubjectas, rentur fub dio, ut przdixit Jerem. c J icit 8- 1- 2. quod a Chaldzis factum eife M)N 23. .duftram a volis vocem jucundi- tatis , £. ) Defumptum eft hoc tefti- creditur, ut thefauros quzrerent, qui- fdentes ]^ Tmoniin ex ca buscum Judzorum Reges fepultos effe N(m 10 15 Vide ibi dicta. p- 7- J?renn. num. 34. credebant, M j5 4 qoit » Er!t omnuis terra fine vefiigzo.) Non 25. Im emiffene-) Yn exilio, in dif- cernetur in tota terra ullum hominis perfione. for * 2 f s vefticium , quia memo erit, qui per 2-.6. Et pofpsffs tcmflum ; 5[) Re- ) a eam tranfeat. de o P j co templum ad eum Ratum j in Bih'. €Hm Cani. Meüafb. T. V. Rrr - ) 498 -PROfüETIBARUCü 23. Et fecifti in nobis, Domine Deus nofter, fecundum omnem bonitatem tuam, & fecundum ä omnem mifer&tiongn tuam illam magnam. ; y 28. Sicüt locutus es in manu pu d ï eri tui Moyfi in die, qua praecepifti ei fcribere legem tuam coram filiis Ifrael, 29. Dicens: * Si non audieritis vocem meam multitudo . hd [j 26-1 .4; hac magna convertetur in mini Deut. | A mam inter Gentes , quo ego iej 28-15. eos difpergam : 30. Quia ífcio , quo d me no ha*uc*iiet populus: .p-opu'ius—ef;t jut enm dura cervice , & convertetur ad cor fuum in terra ca- /h ptivitatis fuse : E r r 31. Etfcient, qui a ego fum Dominus Deus eorum , & da- bo eis cor, & intelligent : aures, & audient. : 32. Et láudabunt me in terra captivitatis fuae; & memores & erunt nominis mel I.E 33. Et avertent fe a dorfo fuo duro, & a malignitatibus fuis: quia reminifcentur viam patrum fuorum , qui peccaverunt &m in me. v 5 4 ? 34. Et revocabo illos in terram , quam juravi patribus eo- Vum rum , Abraham, Ifaac , & Jacob , & dominabuntur eis, & 4 Dem ;mu»]tiplicabo eos & non minorabugtur. as E Tünt L &E P0p-u"-lm efd enum dukr.z ce—rviæ.) Cer- Bl q;w hoä*ie Confpicitur, eft emm ev.er.- t4 vicofus , contumax, obftinate juífis fum & defolatum. meis refiftens. X 1m quo invocatum eff.) In quo co- Tientt Jebaris. Converterur d cor fumm.) Refipi- fcet; vexatio enim dabit intellectum, iz ijfo.) Relativum redundans mo- re Hebreorum. Ifai.28. 19. "leftimonium hoc fum- 2j ! 27. Secundum omnem bonitatem tuam.) ptum eft ex Levitico cap. 26. num. 39- 40* 4I- d HP Punivifti nos benigne, & remiffe ; gra- i Dabo ei cor. ) Novum, & Tefe, viores enim penas fcelera noftra po- "0C jen ftulabant. docile, citat non.verba, fed fenfum, 28. Im manu pueii.) Per fervum Deut- 30- L) Wm, q Qum tuum Moyfem. Aures, & - andient.) Aures, qu& IaihOL Cor am filiis lfrael?) Proponendo eam Domini juffa audiant libenter, &X filiis 1frael, ut eam libere acceptarent, prompte exequantur. » vel refpuerent, vide n. IO.^ 33. «vertent fé « dorfo fuo duro.) VRB-» vdl f !f N QO. Drcems . énnititudo bac , (fc.) linquent contumaces mores fuos. Allidit ad locum Deut. 29. 62. zt remantbitis paucó numtro, &c. Qui peccaverunt, &c. ) Qui eorum J JH Jrgf 30. Quia [cio, quod mye nom audiet po- fcilicet parentes peccaverunt in me, )hue prles.) Citat non verba, fed fenfum. & peccata relinqueptes , & deteftan- Trerfor U Deut. 5[. 29- tes falutem confecuci funt. 4 MG;-' CAPUT IL. & lk 499 )dum 45. Et ffatuam il lis teftamentum alterum fempiternim, ifr: fim illis in Deum, ione:m vebo am & ipfi erunt mihi in populum: & non mo- pliius-pepu;l-um meur , filios Ifrael a terra, quam de- ; quà di illis:»- CAPUT IL Kitudo yo o P»gï/äwm;zf confiteri peccata faa , €? patrum. fuorum , obfecran- tes. Deum pro mifericordia: Jrael in captivitatem du&tus efl , eo jus et quod dereliquerit *oiam Japientie , que non imvenitur a potenti- VCR bus , divitibus , aut gigantibuss [ed populo Ifrael tradita fuerat &à & Dea, cui omnes [ue creatura obediunt : additurque de CbrifHi ad'entu in carneim. emore I.I| T nunc, Domine omnipotens , Deus Iï'fael", animz in anguftis, & fpiritus anxius clamat . ad te: us fuiSZ 2. Audi, Domine, & miferere, quia Deus. e jr'enni & miferere noftri: quia peccavimus.ante te.. S. mifericprsp» 3. Quia tu fedes 1n fempiternum, & non peribimus in a- ibusleo*' vum. 4. Domine omnipotens , Deus Ifrael , audi nunc oratio- nem mortuorum lIírae!, & filiorum ipíforum , qui peccave- j E runt ante te, & non audierunt vocem Domin - i Deifui, & /- aggitütinata funt nobis mala. W.C'&) C'er. s. Noli meminiffe iniquitatum. patrum noftrorum, fed me- gt UP mento manus tuae, & nominis tui in tempore ifto.. j Mi* TEXRDE N Rrr2 E / 6. Quia jium 38. Statuam.) Hxc ex-]erem. fum- . hoc [j* & dum viverent ,, & nunc etiam mor- of m pta cap. 51. 55. Vide ibid. di&t. tui non defiftunt te orare pro hujus Teffamentim alterum.) Veftamentum populifilute, Poteft etiam effe fen- & hoc fempiternum eft teftamentum no- fus: Orar£ionem mortiuorum, id.eft, no- joyüf v vum , quod: nobifcum iniit: Cliriftus,, d 'cum Ecclefia fua zternuim:' duratu- firam, qui ita afllidti fumus, ut ni- hil. à! mortuis differre videamur. ra , hoc eft, üfque ad mundi finem; hu q 2. Nze te.) Coram , vel contra te. Et filisrum.) Oiationem noflram ,. p & qui filii fumus eorum, quiin te qui- T'e etiam vidente , & fciente, dem peccaverunt, fed tunc peniten- vel fenfus eft, vere peccavimus, quia tes decefierunt. )R quod coram Deo tale eft;revera tale eft. jufü; ^ d gluttzata ];.-'zt 70l4s "aala.) Adhz- sl 105 3 Sedes.) ; Permanes. ferunt. nolis ,. ita dos oecuparumt , 4» evum. ) ln xternum , non am- ita nos profequuntur ,. ut ab illis nos tl eOf" fs plius ad hujus mortalis vitx officia yat J rev erfuri. explicare non- poffimus.. Mide fu p- k um (yun cap. I. d. 0. 4- Moertuorum lfraet.) Eörum", qui (5* Manss tu4.) Potentiz tux : nc " " 500 PROPHET. BARUCH 6. Quia tu DI .es Dominus Deus.nofter, & laudabimus te, - t Domine. U 7- Quia propter hoc dedifti timorem tuum in cordibus no- ftris, & ut inyvocemus nomen tuum , & laudemus te in ca- ptivitate noftra: quiaconvertimur ab iniquitate patrum noftro- Tum, qui peccaverunt ante te. : ! z $. Eteccenos in captivitate noftra fumus hodie, quia nos di- fperfifi ;)n improperium, & in maledittum , & in peccatum, beïi fecundum omnes iniquitates patrum noftrorum , hoi qui receü"e- runt a te, Domine Deus nofter. f 9. Audi, Iífrael , mandata vitee : auribus percipe, ut fcias prudentiam. lo Ifrael, quod in terra inimicorum es ? 1I. Inveterafti in terra aliena, coinquinatus es.cum mor- Viar tuis: deputatus es cum defcendentibus in infernum.- 2l 12. Dereliquifti fontem fapientice: fuíc 13. Nam fiin vi a Dei ambulaffes, habitaf l fes utique -in pacä (1) fempiterna. 14« Dit- ficylo (I)HSc:mpitþex;na. In edit. S?xr. ",legitur : füper terram. IQ ( l confideres, quid nos mereamur , fed tuis zecefferunt, & mores expreffimus, I/h quid tu facere poffis, quid gloriam & veftigia tenuimus a falute devia. tuam deceat. Matdata vits. ). Mandata, & lo i Ü docum Iita Ip tempore iflo. ) Maxime ad : mife- 7 enta Ræluþarizl, quge vitam af- tl randum opportuno ; quia hoc tem- ferant. ; lner Lun pore maxime aflligimur. Pradentiam.) Meram, qua dirigas 0Cu ]o 6. Laudabimus te. ) H oc mifemEili actiones, & ftudia tua. i ftatu foluti; II. Jzvereraffi.) Diu, & ufque ad lumen fene&utem in exilio, & captivitate lipun 9. Dedifli timorem tuum, &c.) T'er- fuifti. l refecifti nos multis cladibus, & zru- Coinquinatus es cum mortuis^) Quuafi G yer mnis afligens, nut difceremus te time- dicat : in Babylone verfaris velut in Vetur re, & revereri. fl ün] Canvertimur;) Grzce: cävræg()s'xþa,usv, fepulchro , quafi cum mortuis jam Rtur efles mortuus, adeo fordes , & fqual- T averfati fumts peccata patrum noftro- " les. Mortui enim , five cadavera 16. | rum, & ad te redimus. Qu funt coinquinata tum naturaliter, tum g. In smproperium , 69 maleditlum.) moraliter ex lege veteri. Nobis enim illudunt , & infultant po- etltyel puli, & maledictis , & convitiis pro- ejusdem fententiz. Deputatus e5, 6c. ) Eft repetitio 4 Quod fcindunt. Dejcendentibus in iufernum.) In fo- efliis In petccatusm.) Ponam peccafi. veam fepulchri: fic Pfal. 27. 1. 24/- Qo]i ]ud T eam Secndum omnes iniquitates , Gc. ) intlabor de[cendentibus in lacum. Nec nos hzc immerito patimur , qui I2. Derel/quifée fontem. [apiemtia. ) l o peccatum noftrorum , qui a mandatis UM Id eft, Deum. Rgfpondefur hoc ver- , w CAPUT I &o1 5 t 14. Difce, ubi fit prudentia , ubi fit vir tus, ubi t infel le&£tus: ut (cias fimul , ubi fit lon 15 10- giturnitgs 'Vitæ, & victus , ubi fit lumen oculorum , & pax In - oftto- 15 Quisinvenitlocum ejus? & quisintravitin thefauros ejug? 16. Ubi funt principes Gentium, beftias, qua&e funt fuper terram? & qui dominanfqr fuper vos (l- I7. Qui in avibus coeli ludunt 'atüld 18. Qui argentum thefaurizant, & aurum, in quo confidunt homines; & non eft finis ac eceiïg- quifitionis eorum? qui argentum fabricant, & foliciti funt, nec eft inventio operum illorum? t Ícus 19. Exterminati funt , & ad inferos defcenderunt, & alii loco illorum furrexerunt. L] 20. Juvenes viderunt lumen, & habitaverunt füpel/" terram: j mir viam autem diíciplinge ignoraverunt. 21. Neque intellexerunt femitas ejus , neque filii eorum fuíceperunt eam: a facie ipforum longe fa&ta eft: f päFe Rrr 5 22. Non , Dï( ficulo irterrogationi fupra 'pofïtæ n. —á aucupes. Vel fententia eft: qui adeo IO.: Qma.' eff I[rael , &fc. potentes:funt, ut non folum in be- I4- Difce.). l'uo damno. ftias terre , ut paulo ante dixit, fed yrelfimtSs Virius. ) Vortitudo. ad refiftendum etiam (quod eft difficilius) in aves devi hoftibus; Gr&ce enim, ?exJc. ccli pro fuo arbitrio dominari vi- 1d'dt& s Intellectus. ) Rerum agendarum in- deantur. Ludere enim eft fine ulla vitam dl* telligentia. hi difhicultate, & quafi ludendo aliquid Lumenm ocmulorzm. ) Oculos mentis illuminat. Lumen, quöd facere , fic Proverbiorum g. 30. dici- h dif igas Aliqui per tur:; Cum eo eram cuntla comonems , ]umen oculorum res profperas intel- coram eo ommni tempore [udeus im orbe £errATY AU. yfge x !i gunt. agirite (d5. Quis imvenit locum ejus? ) Do- I8. Neceff imventio operum illorum.) cet veram fapientiam nulla arte. in- Non eft invenire numerum , aut ter- veniri, nulla potentia obtineri pofe, j Quaü minum excellentium operum illorum. j Vel'dt ,m nifi in Deo, quafi in ejus fonte qua- Non eft invenire, id eft, compre- ratur, & ab eo poftuletur. hendere, quanta & qualia fint opera qis j I6. Ubi funz Principes, £/c.?) Quafi illorum. 1. 9cadave[3 dicat: non poterunt eam fua poten- 2O. Juvenes: viderumf l.:zmen-.) Nati tia confequi, nifi a Deo petant. Vel funt , qui illis fuccefferunt ; editi jite um fenfus-eft; quid prodeft principibus , funt in lucem, ut. Latini loquuntur. . quod non folum hominibus, fed etiam Viaem difoipluna ignoraverunt. ) beftiis dominentur, quod in avibus Prudenter fe, & moderate non geffe- cccli ludant, &c. fi fapientia careant, runt ,.fed opes a parentibus relictas ) jni Af ne eam confequi poffint ? dilapidaverunt. ;7. [ -FT Qui m avibus cmli ludgnz.) [n 2I.- Seztas ejus. ) Prudentie , & J Greco elt : émneufovreg, ?lndusr, can- fapientiz. 4 ,'g;;fl"-') tu, aut efca decipientes, ut faciunt 4 [facie. dpforum longe fatla eft. ) oc Y* 502 PROPHE T. B*ARUC'Z'H, o2. Non eft au ; difa.iïl terra Chanaan , neque vifa eftj in "'Theman. i 25. Filii quoque Agar, qui exquirunt prudentiam, qua de terra eft , negotiatores Merrhae , & Theman, & fabula- L£l tores, & exquifitores prudentiae , & intelligentise: viam au- tem fapientiae nefcierunt, neque comemorati funt femitas ejus. p 24. O lífrael, quam magna eft domus Dei, & ingens locus 2 poffeifionis ejus' (e menfus. 2 ss ptssetiasi a a at P ^ ! gg-r. Malgnuus eft, & non habet finem: excelffus)&im D 26. Ibi ft Longe eam reï)xlllerunt,. longo inter- Qui exquirant prudentiam , qua de 3 l vallo ab illa abtuerunt, fe zerra eft.) E.t ideo hujus fapientiz hu- f1^ 22. Non efl audita, 6fc.) Senten- manze non expertes'effe creduntur. tia eft, fapientiam Dei non effe vi- Nega—fid!öres Aferrhg.») Fortatffe Mer- rha eft Maara Sidoniorum piu fam, neque auditanr unquam in ter- , de qua tejl ris, non quod eam. aliqui non ha- Jof- 3. 4.'hi enim precipui erant buerint ,. fed quod. non. ex terra, fed mercatores , a quibus T'yrii funt orti. ex cclo habuerint. m Ti sh REO il ia a i sE s g t dbl ob C arissa hRD l Fatulatores.) Quui genus illud 'Y'heo- lp terra Chanaan, 66c.). Quuafi dicat, logiz. fequuntur , quod puv9uxóy dici- ( 9 in Chanaan ( id. eft. in terra promif- tur, id eft, fabulofum, qualis. fabu- [atge fionis, inter Hebreos filios Jacób ) lator eft Hefiodus in '"Theogonia, & non invenitur, neque inter Idumzos paffimalhi Poetg. Vel intellicit fcri- filios. Efau; ergo in terra non inve- ptores, & interpretes fabularim ad m re nitur, Ífi enim alicubi inveniretur , s informandos inventarum ; qua- P quà certe inter hos, qui ex lHfaac, & A- les funt. /Efopi fabelle, & alix hu- f Xinm braham viris fapientiffimis: originem. jusmodi. De his vere dicitur illud ). . ducunt. Vel fenfus eft, fapientiz hu- Pf. 118. 85. Narraverunt mibi (2iqui tota te jus nomen , quam . humana facultas. fabilatzones, fed mom ut lex tua.. Lam non invenit, neque auditum. eft inter Bütente Exquifttores prudentia, &t e.) Invefti- Chananzos, viros folertes , induftri- garunt naturalem , & profanam fa- Iis pror os, navigationique deditos, qui mul- p ientiam, (& in ea admodum fapien- deg;it, | fiàm im tas luftrant regiones ; neque inter T he- tes habiti funt , fed tamen viam vere, manitas, qui inter Ídumzos cenfen- & divinz fapientie ncfcierunt. itiys tur effe fapientiffimi. r turæ &t L heman erat Me"trO'- 24. O Jf?2e!, 67.5 .Poftquam do- In Themuam.) cuit fapientiam nulla potentia, nullis fl polis Idun z , ut conftat ex Jeremia durics Ddl dN tss T a aol RE IN r cap. 49. 20. fic appellata ex "The- artibus humanis teneri poffe, conver- D: : tit orationem"ad Ifrae], ut per alio- man filio Eliphaz filio Efau, Genef. rum hominum comparationem often- bt no 36; Ib I5 : I'IGS. hmu dat , quantum beneficium Dei fit , La ECMEUU. 23. FH quoque Agar. ) Yfmaelite, quod Hlis potius quam aliis gentibus Li dm T quos. negotiatores fuiffe conítat Ge- vera fipientia per fegem, & P €0$ feci rophe- 2 ( nef. 37. 25. folent autem negotiato- tas pateiacta fit. . res humanz fapientiz , qux in dolis, Dons: D) Nomine domus Dei Thine m:v Éraudibusque confiftit , plurimum ha- totum terrarum Oorbeimn intelligit. füntom a /bere;, 25- Nen habet finem.) Eft hyperbo- Wlms 1 r CM Y CAPUT H - 503 d 56. ïbï ïuerünf gïgr antes nominati illi: qui ab«ïn'*it'iïo fuerunt, ftatura magna, fcientes bellum. d 27. Non hos ele jla git Dominus, nequ:e-f—viam ärifcifplsinæ inve- nerunt: propterea perierunt. d * 28. Et quoniam non habuerunt fap*-ie-nti;am,, ?inæfrieruht j propter fuam infipientiam. H MU oU uis afcend it 1n coelum , & accepit eam, & eduxit eam 'de nubibus? " us 30. Quis transfreta vitmare, &inveni t illam? & attulit eam Ibi fuper aurum ele&tum? L mLED 3. :Non eft, qui po ffit fcire vias .'eju*-s., neque qui ..e:«flqu-.xir—at u de femitas cjus: i& li ni" 35. Sed qui fcit univerfa, n*ovitxneam : & . adinvenit eam : Mef- prudentia fua: qui prseparavit terram in seterno tempore, & e qu replevit eam pecudibus, & quadrupedibus : ern 33. Qui emittit lumen, & vadit, & vocavit illud) & obe- : Oftl, dit illi in tremore. » Tw- 34. Stellee autem deder Em j ((fCl" tatae funt: unt lumen in 'cufco.di.is fuis, & 1æ— E ",H ! & Orscara: i f yun & le, qua fignificatur terrz fpatium a go. Super asrum. ) Potius quam ximum, & capaciflimum elfe. aurun, l, qüd' fig hi 96. lb fuerunt Grgautes, £$7.) , Cum gas Sed qui þz;t univer[a , &c. ) u illud tota terra Dei fit, & tam late pateat, Solus Deus , qui eft ipfa fapientia & tam multi in ea fuerint homines, &terna, & increata, eam invenit, ; iripi cui vult communicat. potentes , nobiles, eximiaque corpo- N ris proceritate, non tamen alios Deos Prapavavit terram.) Firmavit, fta- jrdi- bilivit; hoc enim fignificat Hebrai- ym X elegit, quam jud«os , ut illis fapien- tiam imnpertiretur, Qqui cum alis ho- Cà VOX TY5 co7. dipee minibus comparati 1deo exiguc fta- lÀp aterzo tempere.) Ut duret aterno j 46 tempore, id eft, femper. [ turg erant, ut non homines, fed 1o- cufte effe viderentur. h EC 33. Emuttit lumen.) Qui folem fusm am dv 27. Nom bos elegit Dominmus, B. J Orzri .f;zcit fugcr bozos, 6j m";zlas.m Matt. ftaturam , non ro- 5 ;, il Deus enim non cone bur, non numerum elegit, fed mo- .'OEcZz'it ii imtremore,) Statim, ce- er ?xl'lo' res. lmmo in prima vocatione ad gra- lerrime, ad nutum, ut fervi faciunt; qui heros fuos timent. fl Oü?n' tiam mores non elegit, fed eligendo In füïs ftatio- a Jf i eos fecit , & format bonos. 34- In euffodii fsis.) qenun 15 4fcendit, UA ) Ab ho- nibus, & locis a Deo defignatis , 29. uam néc in colo, nec in eft metaphora ab 'excubis militum Prop mine n q i terra inveniri poteft fapientia , fi d defumpta, quare in Scripturis fzpe tantum apud Deum , qui eft fons, & ftelle dicuntur, Militia cel. Jii j f jf pelagus fapientiz. Latats [unt. ) Splenderunt , vel Pezbo | l 504 Y PROPHET. BxA—RU-CH 35. Vocate funt, & dixerunt : Ad/umus, & luxerunt ei cum jucunditate, qui fecit illas. fn 56. Hic eft Deus nofter , & non & ftimabitur alius adver- j fus eum. z 37. Hic adinv enit omnem viam difcipline, & tradidit illam ; pter Jacob puero fuo, & Ifrael dileto fuo. diti 38. P oft haec in terris vifus eft, & cum hominibus conver- 1.'atus eit. E imm CAPU T. IV. ü's l täfe;"u/alem | fuam luget defolationem , bortaturque füios fuos , ut forti fint animo: nam ficut propter ibforum peccata Deus eos Xl tradidit adver[ariüs , ita eis liberatis, puniet bo- mqu Jfes ipforum. 10 1.T TIc liber mandatorum Dei, & lex, qüæ eft in æter; &f l num: omnes qui tenent eam , pervenient ad vitam, « II - qui autem dereliquerunt eam , in mortem. q mf D 2. Convertere Jacob, & apprehende eam: am bglä perxviang -^ ad fplendorem ejus contra lumen ejus. 3- Ne tradas alteri gloriam tuam , & dignitatem tuam gen- RI) / ti aliengg, 4. Beä Um f'en? d& Orum Lex qu& eg ia ætermmg.) Quuia lon- prompte , & alacres fuerunt ad obe- -0 diendum. giffimo tempore duravit , & quia QUM V 2 38 Dixerant, ) Nog verbo, fed quoad moralia precepta sterna eft, quam g facto. licet ceremonialia effent abolenda , Luxerunt ei esm jucunditate.) Cla- &terna etiam , quia femper vera, & an Y u hnO d re illo jubente fplenduerunt , l«tam jufta , & continens veras, & non fal- )7 47 ? €ali faciem fuo Jumine reddentes. laces promiffiones. ") Qfa GH 36, Non affimabitur alius 4d'verf2:3 Pervezieut ad vitam.) JEternam. q 2. C'o;z*berteräïaab.,) lta vocat ltt eum.) Nemo alius Deus judicabitur , omnes lfraelitas. fi cum Deo comparetur. WUU n Z L ER tradidit 1lHam 7 acob. )—]acobi "Ambula per viam.) Rectam divihæ filiis , Ifraelitis , cum fcilicet. lepem legis. "d fhlendorem eju. ) Per viam, 1UeQ d dedit per Moyfem, & viam falutis me':m n' 2 docuit per Prophetas, &c. quam tibi lex fuo lumine, & fplen- W 38. Pefé hac in terris vifus efty &c.) dore demonflrat. Ipfe nimirum legislator, quod maxi- Comtra [mmen cjus.) E regione lu- ?i !tla * Uld f"iff e mum fuit hominis beneficium, minis ejus, ficut cmnpræcedentem U e me.l l. JC hber mandatoreum Dej)) . Sa- txdam f'equimur. pientia, de qua fuperiori ca- .9- Ne tradas alteri glori.am tuam.) * ]/'fm QU enin pite locutus fum, nihil aliud eft, quam Ne cultum divinz legis negligas, fed lt liber mandatorum Dei. hanc gloriam tuam tuere, ut fis omni- l i, lij "lg PA 505 It el CAPUT. IV. i 4. Beat fümus Ií:ael : quia quze Deo. plapent , manifefta funt nobis, Va 50 anim &equior eft populus Dei , memorabilis Ifrael: '6. Venundati eftis Gentibus non in perditionem: fed pro- l T pter quod in ira ad iracundiam M (1) prgvocaf;is D»eum ; trà- diti eftis adverfariis. ; s Yv .7. Exacerbaftis enim eum qui fecit vos, Deum 'æ*tevrnum ; X immolantes daemoniis, & non Deo. 8. Obliti enim eftis Deum d , qui nutrivit MO '&K contrifta- ,Ul fis nutricem veftram Jerufalem. 9. Vidit enim iracundiam a Deo venientem vobis, & di- uj Xit: Audite confines Sion, adduxit enim mihi Deus lué&tum magnum. á / f IO. Vidi enim captivitatem popu li mei ,( filiorum kmeorun-u,* eur & filiarum, quam tuperduxit illis /Eternus. II. Nutrivi enim ill : "1. tf os cum jucunditate: dimifi autem illós P cum fletu,. & luctu. ul- Viarm 12. Nemo gaudegt fuper me v/iduam? & defqlatam: am us 1 gen- (1) Jm edzt. Sux£. leggeur: propter quod ad iracundiam. um gentiüm relieiofiffima, & Dei man- penitus , & memori am Vefcrmh abïoi- datorum tenaciffima. n leret; fed ut caftigaret, & expiaret. i I» ira)) Abundant he duz voces ,ria Iot- 4.- Qmia qgu& Deo placemt, &fc, ) ex diale&to Hebreorum. Quia voluptatemn fuam per legem , & quia quam nobis dedit, declaravit. B$.,Qur nutrivit.) In. Greco eft : erma d 8. -duimaquior effe.) Bono & squo v0» QUGayra Upde , qui vos genum : yojend! ; animo efto, fic Moyfes dixit Deut. 32. 1. Dew», yeh Memor abilis Ifrael)) Grece uvquócvu- qui te gentir , dereliguifii. : gon o y0» oc'ead , monumentum lfraelis. Oo- Nutricem veffram Jeru[alem.) Syna- fter [nterpres memoriale vocare folet. gogam, five Ecclefiam intelligit , quse ogarto Ia appellat populum, quod ad exi- eos fpiritu genuerat, & divine legis jj voct guum numerum redactus eífet; & lJa&e nutriverat. qui füperftites erant , quafi reliquis g. Fidit.) Jerufalem , id eft , ! Ec- f [ j a Deo effent confervati, ne populi clefia, Vidit autem per Prophetas, memoria. penitus aboleretur , ut ait qui funt quafi oculi 'ejus. )er viam ) lfams.c. E. 9. Ni/i Dominus exerci- Confmes Siem.) Grece di m oomo & fper zunm . reliquiffes nobis femen, quaft So- Zhó» ffaitima. Syonis , vitatet. f;iliCec neNug 6i- x duma fuif[emus, & qecaff quarf'ha femt- des effezus. II. Dim;fe.) In captivitatem. od gncem 6. Fenundati eflis.) 'Yraditi eftis; I12..Ganudear füper me. ) Infultef; mihi. que enim vend Klpu-ltul.", empytvoïri tra- m d i duntur. Viduam, & defilatam.) Derelidam fe Nonm in perdittonem.) WNon ut vo$ a Deo fpbnfo meo, (,],725 j J ; omi! Bill. cum Com. Menteh, 1. V. 38$ L - 3 PROPHE-T. BARU/CH 506 tis derelicta fum -ïpr.dpter peccata ff;lliorum meorum , quia de- - : tett clinaverunt a lege Dei. 13. [Juftitias autem ipfius nefcierunt , nec am-bulaveruht fit per vias mandatorum Dei , ne que per femitas veritatis ejus u cum juftitia ingreffi funt. Z qlxï 14. Veniant confines S jion , & memorentur captivitateih filiorum, & filiarum mearum, quam fuperduxit illis /Eternus. r 1$. Adduxit enim fuper eos gentem de * longigquo', gentem pe: improbam, & alterius linguae: I0ft 16. Qui non funt reveriti fenem , neque puerorum mifer- 2 tifunt, & abduxerunt dile&os viduae, & a,fllii*s unicam dg- g folaverunt. 2 fim 2* 17. Ego autem quid pc;fï'um adj'uvare vos? . I8. Qui-enim adduxit fuper vos mala, ipfe vos eripiet de &if E manibus-inimicorum vefítrorum. t Cies f 19. Ambulate, filii,ambulate: ego enim derelicta fum fola. 2o. Exui me ftola pacis, indui autem me facco obfecratio- bis fe nis, & clamabo ad' Altiffimum in diebus meis. 241. Animae 7A J&/ ^n quiores eftote filii , clamate ad Dominum 2 & eripiet vos dé manu principum inimicorum. * t£ noi 22. Ego enim fperavi in eeternum falutem ve Óftram: & ve; nit mihi gaudium a fan&to fuper mifericordia, quee veniet vo- bis ab aeterno falutari nofíiro. If?lr 23 Emi- &ntio [ A muliis derelicla fum,) Filiis meis. *'17» "djwvare vot, ) Captivoä filios &ttiam fneos. ericod 13. Ne[eierun:.) INeglexerunt. Vatorge ]4. Cozfraes $z0n. ) ide dicta n, 6. 19. -"miulate fh.) ltein capti- Memorestur. ) Lugendo mecum vitatem, & ego fola relinquar, forti- 2 H ter tolerabo 1meam defolationem , ut ül)ll commemorent captivitatem filiorum 04 meorum. vos fortiter, & squanimiter captivi- m 15. Super ,HHos. ) Contra illos. tatem toleretis, donec Deus vos ex ldE f( l alterins lngna.) Bzirbamm., illa liberet, & mihi reftituat. 4 Da QO. étola pacu.) V efte Ixtitiz. 16. Qui non [unt veveriti /äiz?b&.) lii Day Íta Deuter. 28. €o0. Gestem procacefft- $zcco obfeerationi.) Cilicio, quod $l Qdo fupplicibus convenit. t dons ü mAWT., que non deferar feuz , €$ mom Clamabo Ad A: fftmum in diebus meis.) mijereaur parvuli. Vide Lament. Qando | 4. C€. 16. & €. s. 12. Loquitur quafi £cemina, quz feptua- & p cinta annis effet victura, quibus du- ^ io E DI EM AE Dilellos 'vidus.) Filios meos , que ratura erat captivitas. 25 I*ä; vidua fum. Ol. em- / iäïhühu ?urores effote.). Sic Kfuprra * r A fs unicam deftlaverunt. ) Fi- n, &. Bono eftote animo. lis privatani me dcfertam , ac folam 292. I» «terusm.) Deum: fic eum hs t "ülcapis , reliquerunt. appeilavit fuprg n.IO, & Id * Duj t CAPU T' IV:. 307 ]e '*23." Emifi enim vos cum lu&u , -& ploratu: reducet au- tem vos mihi Dominus cum | gaudiq , & jucunditat,e in 4 femi Unt piternum. Is 3US 24. Sicut enim viderunt vicinze Sion captivitatem veftram 3 Deo, fic videbunt & in celeritate falutem veftram a Deo n quse fuperveni tem g et vebis cum honore ;ïïagng 3 &'fple'ndgre a- 2 Qüs. terno. 2s. Filii patient Yterm er fuflinete iram ; -quæ fupervenit VObiS : perfecutus eft enim inimicus tuus, fed cito videbis perdi- jfet. tionem ipfius, & fuper cervices ipfius afcendes. |de 26. Delicati mei ambulaverunt vias afperas: du&i funt e- nim, ut grex direptus ab inimicis. 27. Animeequiores eftote filii, & procl amafe ad D'ominhrh : et de erit-enim memoria veftra ab eo , qui duxit vos. 28. Sicut enim fuit fenfus vefter, ut erraretis a Deo: de- ol cies tantum iterum convertentes requiretis eum. . 29. Qui enim induxit vobis imala, ipfe rurfum adducet vo- Ro bis fempiternam jucunditatem cum falute veftra. 7 80- Animeequior efto Jerufalem, exhortatur enim te, qui n, V ï! te nominavit. Ssskz/ &ve g Veniet smibi gaudium a fam&o, &fc.) Mardochzus, & alii Judzi afcende- / Emi.- Sentio mihi a D.o ingentem intundi runt fuper cervices Chaldzorum. Sed ï latitiam , dum , benignitatem , ac mi- plenius id fadtum a Meffia, quia Ec- fericordiam confidero fan&ti Dei Sal- clefiam, & Vicarium fuum dominari s fl fecit Gentibus antea fibi inimicis. vatoris, & vindicis noftri. j at . 93. Emiff.). In captivitatem , ficut |96. Deücat: zmei.) FVFili a me in fupra n. II. deliciis educati. - 24. Ficina Sios.) Wicinz ciyitates. QU. dnimaquiores , 6$c.) - Idem fere g, V 3. verficulus cum vigefïmo primo. - apot 'Nide fupra n. g. : j 4 Dee. ) In qua m vos 'diici vo- Memeria veflra.) Veftri, paffive; l'uitDeüs-. ^ id eft , recordabitur veftri Deus, ut us -- Spleudore aterno.) Diutu rno tefhpd.- vos e captivitate reducat, ;J'.O * qpod re duraturo. Appellant enim ali- -Qui duxit vos.) In captivitatem du- quando Hebrei sternum, quod lon- ci permi it. go tempore duraturum eft. Qg8. Semfus. ) Graece Juücis , cogie ;gällfmfij"; : nte 25. 1ram.) Dei, qua vos punit. eatio , conceptus, & voluntas veftra. r m - leimicus fu5$. x " ADecies tautum ; &c.) Dæupbïnæ ys U cum , Chaldzis. » Naþuchedomfo? jore ftudio , atque conatu quzrite Deum , convertentes vos ad illum. Gf $uper cervices ejus äþwdk:. ) Con- culcabis illum. " Vide Ifai, 60. I4. 20. Exkertatur emim te. ) Ut bo- , feum la D:miel,-i:a trés ejus focii, ita no fis animo; &-fp*em bonam conci- j : 408 A.PROP'HET; BARUCH 2l Nocentes petibunt j qui te vexaverunt , & qui gratu- lati funt in tua ruina, punientur. j 32. Civitates, quibus fervierunt filii tui, ptlniEn;ür Q& quse accepit filios tuos. e * 32.:8] cut enim gavifa e ft in tüa ruina , & leetata eä in cz;« fütuo, fic contriftabitur in fua defolatione. L E 1 34. Et ampuütabitur exultati o multitudinis ejus-, & /*gaudfi*- jdnogium ejus erit in lu&tum. — T fempi n 25 35. Igni: enim fuperveniet ei ab aeterno in lo ieiturnis die- ttam ( bus, & habitabitur.a daemoniis in multitudine temporis. *Infra . 36, * Circumfpice, Jerufalem, ad Orientem , & vide ju- füb c 5:5- cunditatem a Deo tibi venientem. 37. Ecce enim veniaont filii tui, q uos dimififti di"f'perfos, 4 Düm veniunt colle&i ab Oriente ufque ad. Occ identem, in Av?*rbþo 3 E Sanci gaudentes in honorem Dei. àd Or Viqu (ue Tor là CE : CAPUT r i Z P pias, in Cr&co eft: k&;)axa).e'a'u $, taphörïce per ignem in fe!ïigit acer- 1 STM F &oz,olabitur rfe. bam caftigationem , qua Deus Baby- « dl n [l.'iex, cuüjus no- lonem erat puniturus. gjzi te momimav;t, : ien géris; qui te fuo nomine voca- 5 44b aterno. ) Scilicet Deo, ut fupr- Aofby lg vit civitatemn. Dei Hrael , — ezvrarem nui. 22. & capigg precedente num. Inly fantt; , Mai. 52. 1. & c. 60. 14- Io. « H L) I long 7 turnis dielus. Qrace- d tm dec 31. Necegées.) Qu tibi nocuerunt, üate, & £ & te vexarunt.. $ufoac, 1n longum tempus, ita ut Jon- Vetet, & 32. €u& accepit , Oc. ) Babyïüh ; go tempore inftaurari nequeat. um filios tuos captvos duxit. Halitalitur 4 demoniis) A Satyris, 2 , - Aufere- & Faunis. Ms « 34- Et mmputabitur , &56. Vide ]e.rem.""sq 99. OQntur . tur exultatio, qua ipfa gaudet ob tre- lai. 34: 14* . ün quentiam, & ; 24b ert ente ufque ad occidentem.) guam d -quo abundat. multi;pdinem: populi , - Ex Perfia, Media , Babylonia , u ) O5 Y & Yi | be] f l Multitudinis ejut.) Grece eft: nc- ad orientem funt Jerufalem (licet ipfa AvoyNí«g multe turbe:£requentis Babylon proprie effet ad feptentrio- P f"dfr nem Hierofolymxz ) redibunt Judaei ad H uqlf /& Populi. Gaz W Ite dimontum. ) Grsxce - '.D/cwel'i'/-f—'-aa ]emfalem. àVIE d id eft, fuperbia, &[ja&amia? qua Ip "verbe fantis.) Ut Deus per Pro- j infolenter exultat.. phetas promifit. Vel in. Dei prece- hlldnt dte am Babyloni Per- pto» quia Deus prgcepit , & infpira- Mltr,,m 35. lgnis, & ) N fe ignem injecerunt, nt patet ex Ifa. vit Cyro , ut Judaos remitteret in pa- W, Quaj triam,. Ifa. 45. 1. Tetta m 13. 19- & ]erfxri. 59.40. . V«l me- y Wt 499 N tt. CAPUT Ws x Fubetur j'eru/lzlem lu&um exuere, eo quod.fili ejus cum ignb- minia duCi in captivitatem , cum gloria fint ad eam Q reduændz. Xue te ïerufalem, ftola lu£&us, -& vexationis tuze: & Ydi eE indue te decore, & honore ejus, quae a Deo tibi eft, femplternæ glorize. T 2. Circumdabit te Deus d1p101de juftitiee , & imponet mi- tram capiti honoris ceterpi. 3. Deus enim oftendet fplendorem fuum ín te , omni qui jc Jt- fub coelo eft. . .4. Nominabitur enim tibi nomen tuum a Deo m fempiter- xfos, verbo num: Paxjudtitie, & honor pietatis. «. Exurge, Jerufalem, & fta in excelfo: * & cu*cumfplce Supra ad Orientem , & vide colle&os filios tuos ab Oriente fole 4./36. uíque ad 0c01dentem ,in verbo San&ti gaudentes Dei me- moria. 6. Exierunt enim abs te pedibus du&i ab inimicis: adducet UT Á DA RIA- autem decore tuo iterum veihetur & or- Ib Mo/A lutlus.) Vefte lugubri. nabitur. j a Vex 1tzo;m 1g4.) Velte afpera, n & cilicina, qux corpus vexet , « fi- 5. Splenderem [uwmn.) Splendebis, & $ Duby eris inclyta apud omnes gentes Dei nificet etiam vexationem , quam ab * [UPI' hoftibus paifa eft. beneficio ; ipfe' enim illuminabit te , & clariffimam reddet Indue te decere , &c.) Affume ve- ftem decoram, & honeftam ea hone- 4q- Nominalitur entm tibi nomen tuzm.) lmponetur tibi nomen a Deo , u* argt u ftate, & nlorm qu& tibi a Deo pro- ïttl u Jon veniet , & eternum durabit. fcilicet appelleris , Pax ]üfztm, & bo- ". C;rrumdaäz—t te Deus dzplwae ) Zor P!Lfd!ld' Dxploxs efl. tunica talaris muliebris 5 Pax juffitis.) Civitas, in qua abun- A SM"" dat pax ; ( juftitia, loquitur ením Propheta de Jerufzlem 50 tanquam de IMatrona. Dicitur di- : n pietatis ) Civitas , cujus lois , id eft, duplex, panno fcilicet, pietàtem in Deum, & religionem o- atr) vel pelle faffulta. Itali appellant innes celebrent. j ^ q $. Exurge , Bc. ) Hic verficulus jict ^ Vefle foderata. Jufistis. ) . Jufta, qua Deus jafte, expucatus eft capite fnpenorl nuimn.« j & fideliter, ut proimiferat , compen- 36& ,j favit ejus dedecus gloria, triftitiatr Gaudemes Dei memoria.) Magnam ]atitiam percipientes ex recordatione " :?IPI hilaritate, captivitatem libertate. «( Mitram. ) Maliebre capitis arnamen- bcrabuncur divini beneficii , quo a captivitate li- apr tum, quaH 1 dicat : ficut. Regina, aut & mfvlf i, honeüa matrona Wiploide ornatur , 6. Exierunr.) Qui captivi ducebam— ;zeret up & mia, ia Jeiufalem gloua, & tur in Babylonem. sio PROPHE ZT. BARUCH autem illos Dommus ad te portatos in honore ücut filios El * 1 regni. duce VE Conflituit enim Deus humülare omnem montem .excel- byl fum, & rupes perennes, & convalles replere in aequalitatem 2.] terræ ut ambulet Iífrael diligenter in honorem Dei. tempo $. Obumbraverunt autem & filvae, & omne lignum fuav:- qULeIm tatis, Ifrael ex mandato Dei.- - 3. 9. Adducet enim Deus Ifrael cum jucunditate in lumine pentec majeftatis . fuæ cum mifericordia , & ]ufhüa3 qua& eft ex 2 fantes ipfo. CAPUT VI. &Y Inetua Sfudaos aþud Balaylomos captivos "oaticinatur. Sferemias poft f ep- m fem generatioues liberandos : bortaturque , ut fibi caveant. ab il- X lorum. idololatria , offendens a plurimis effeGibus imbecillia 6À 00 d. e[je zdola pemmsgue fenfu. carentia , Tam a nifma. 7N Xemplar eplüolæ, quam mifit Jeremias ad abducendos ca- & inrr E ptivos in Babyloniam arege Babyloniorum, ut annuntia- &E ret illis: fecundum quod præceptum eft illa aDeo. bricz * T I. PRO*' 8. Obumämve;um) Obumbrabunt: Porfatos in bmare) Equis, & cur- ribus honorifice veftos. Cyrm enim. Eft preteritum pro futuro : filvz fua d2 redeuntibus Babylone Judzis fubmi- umbra tegent líraelitas , & ab xtu niftravit equos, camelos, aurum , & defendent , ut olim exeuntes Ifraeli- am f * argentum , Darius vero mifit mfuper tas ex /Egypto columna nubis eos i6pt 5 4it cum eis equites mille cum mnficis , obumbrabat. VU bl & tympanis, & tybiis.. Vide Efdr. Limum fisavitatis.) Grece lvediug lib. 1. cap. 2. 65. Jofeph. 1. 11. An- f«ave olens, obumbrabit Ifraelitas Cl/?r P& 20 Og th cap. 9. Iu lumine majeffatis.) Alludit ad Inqr liE ud] Sicut þ'ztas regzi.) Sicut HIIOS Re- columnam ignis , que per nocdtem Ju- & dàc Uin gum.. Vide Ifaiam 66. 22. deos ex /Egypto redeuntes pr&cede- Vetent 7. Humiliare omuem momtew , öc) bat, Exod. 13. 2r. Lumen autenm E ICCZ?G Significatur fore, ut Deus omnia im- majeftatis vocat lumen non naturale, !h]n pedimenta removeat, facilemque viam fed divina virtute fa(tum, ut ex eo ad reditum fternat filiis Ifrael divina gloria, & majeftas appareat. ina Rupes perennes.) Gr&ece «thbdovg, Cum mjärtrardw ) Quà Hebrxos 2'3 Xent üq ex duro carcere liberavit. iC Lene que femper fuerunt. IH('.', d'l Diligenter.) Celeri gradu omni jam Et jufiitia.) Qua hoftes Ifraelis pu- Eh fublato impedimento. In Grzco eft: nivit , & jufte, fideliterque adimple- Cïdnnm I]luïm " «0'QaNoc , id eft fecure. Im bonorem Dei. Ut ex ea re ho- vit ea, quz populo fuo promiferat- U(!*dqm Qué ex ipf2eff ) Cujus ipfe auctor eft, Iderà ll nor Dei demon&recur. Ad gloriam non nos, aut merita noftra, vel qux e- *u Dei. jus pr omxHïs ultronee fa&tis refpondec: ïhm ] Q IT .CAPU-T. VL fILOS 5LI * 1, PROPTER peccata , quæ peccafüs ante Deum J : 3b'jerem ducemini in Babyl exeel - oniam cap'tix//i a Nabucth?ncfor reg lt d byloniorum. e Ba- 25. 9* 2. Ingreffi itaque in Babylonem, eritibi annis plurimis, & temporibus longis, uf 4 - 3 : € ] füavi ue ad generationes feptem :'*Poit hoc autem educam vos- inde cum pace. 3. * Nunc autem videbitis in Bab lomine ylonia deos aureos, & ar- * ifaïæ genteos, & lapideos, & li .9& ex tantes metum Gentibus. gneos in humeris portari, often- R 44-10.. . 4. Videte ergo, ne vos fimiles efficiami fa&tis alieni ss metuatis, & metus vos capiat in ipfis. 747 T $. Vifa itaque turbade retro, & ab ante adorantes, dicite in cordibus vefltris : Te oportet adorari, Domine. (ilid 6. Angelus enim meus vobifcum eít: ipfe autem exqui- ram animas veflras. : 7. Nam ligna ipforum polita a fabro ; ipfa etiam inaurata, dos c2 & inargentata, falfa funt, & non poffunt loqui. ïnuntl'& '.$. Et ficut virgini amanti ornamenta ; ita accepto auro ;'a- .bri;ati funt. ) 9. Co- - a a : xbrabunt: flv It 2. Us que ad generationes | jäptäm. : bimu;, adorationem noft ram ad eum Mox Greca chævs'a generatio dirigimus , quem ipfa Nimïago reprx- TE fentat. t5 lfradi* fpatium fignificat decem annorum ; nubis « feptuaginta enim annos tenuit capti- 4- Fatlis alienis.) C haldzorum idolo- vitas Babylonica. " latriz participes efficiamini. j . udorantes.)1dola. "Eurbam Chal- ( 50&)3/*!6 u Cum pace.) Pacifice, & profpere. deorum intellivit. 3 Offentantes metum geutibus.) Ad etay incutiendam hominibus religionem , 6. "n peius e;;im CU U'c.) Non Ajodi d & facrum quemdam -imetum , ac. re- debetis. timere hoc facere propter oem J verent!?am. NNotandum ex iis , qu« Chaldaos ; Angelus enim meus vos ; precee- hoc capite dicuntur , argumentum ab illis defendet. fi Inteliioit Angelum " fumi non. pofle. contra cultum fan- Michaelem cuí todem , « prefidem Ü n&tufale9 Hebrzorum. Vide Danie h Io. &arum imaginum; nam quod de ido- , a lis Gentium . oftendit. Propheta non Exquiram auimes "vefiras,) Mindex j arei «fle Deos , & proinde. non effe - vefter ero , ulcifcar, mortem à Hebræoï fi quis eam vobis intulerit. ve&ram, menda, aut pro Diis veneranda coo- Cedimus; fed ex eo ftatui ron poteft 8. Er ffemt vivgins , &c. ) 'Fanto [fraelis pte nullam veneératücnem imaginibus ex- , alinp findio ea vefliunt , & . ornant au- hibendam, fi ad fuum prototypum o ro, quanto ea veftirent, fi virgo ali- onitt referatur , v EM ad Cb'fium , vel qua efiet, qua ornatum amaret, af i^ Sandum alquem , cujns fit Gmago. ylqui * u » acctpio, (5c.) Chaldei aurum ! O'gdeü Cum enim ante imaginem . procum- acci, ientes Oorinamenta cudunt.- d & &aI PROPHET. BARUCH Y . Coronas certe aureas habent füper capita fua dii illorum: etr. unde fubtrahunt facerdotes ab eis aurum, & argentum & ". &n . erogant illud i femetipfos. 10. Dant autem. & ex ipfo proihtutl & meretr:ces Or- 2I nant: & iterum cum recepe rmt illud a meretrlcnbus, ornant & deos fuos. 11. Hi autem non liberantur ab cerugine, & tinea. 12. Opertis autem illis vefte purpurea, extergunt faciem 1 quisc ipforum propter pulverem domus, qui eft plurimus inter eos. Confa 2j 33 ïceptrum autem habet ut homo ficut judex regloms, qui infe peccantem non interficit. a 14. Habet etiam in manu gladium, & fecurlm fe autem de bello & a latronibus non hberat Unde vobis notum fit bh]mu 26 "quia non funt dii. fureu: 15. Non ergo timueritis eos. Slcut enim vas hominis con- dbu frattum inutile efficitur , tales funt & dii illorum. 2! 16. Conftitutis illis in domo, oculi eorum plem funt pul- vere a pedibus introeuntium. tüntur 17. Et ficut alicui, qui regem offendit, cxrcumfeptæ funt Ino, januz: aut ficut ad fepulchrum addu&tum mortaum - ita tu- tantur facerdotes oftia claufurls, & ferls, ne a latronibus ex- fpolientur. Ó N 18. Lucernas accendunt illis, & qmdem multas, ex quibus nullam videre poffunt: funt autem ficut trabes in domo. ul ä ïl(m püf I9. Cor- 19 Q/ Q* Unde fébtrahunt , 6c.) Auferunt, 16. 4 pedibus mtroeuntmm) Ex- fmm ILAI .utin fuos ufus cónvertant; ex quo citato. 8 d f probat Deos non effe, qui patiantur 17. Cirtum[epta fent 7amm-) Sicut er $: ^ fua fibi ornamenta eripi. lefz majeftatis reus in carcere clau- 'ehqnc fus cuftoditur. ht COrg Vi IO. Ex :pfo.) Auro, quod detra- -dut freurz. ad fepulchrum , t$c. ) Sicut SOrum «erunt idolis. cadaver mortuum , cum- ad fepul- It vt 1ntc Proffizutis.) Mleretricibus chrum adducitur, tutari folent cufto- il &m rUI-r II1 H; Awtem. ) Dii gentium , des, ne pretiofis ornamentis fpohetur. » idolum In Grzco eft: Qg &zi G(Jvcc"ræ ao &l 13. Seeptrum aumtem babet. ) Ido- ui»t. ficut ad mortem 4ddu£fo, id eR: lum. . h ficut homo ad mortem damnatus ; ita t Won interficit.) Ulcifci non poteft dii illorum in templis, quafi in car- Mn Cal'eu« in fe peccantes. ceribus a facerdotibus cuftodiuntur, IH " ;lpfz' Iq. 4 latronibus. ) Tpfa idola fpo- ne quis eos fpoliet. 1fb1m0 hanubus. I8- óreut. zrabes, ) Punt epim li- lij (; - CAPUT VL 513 Wa : 19. Corda vero eorum dicunt elin gcre ferpentes, qui de m,t terra funt, dum comedunt eos, & veftimentum ipforum, & non fentiunt.- , t & Of- 20. Nigra fiunt facies eorum a fumo , qui in domo fit. ornant 21. Supra corpüus eorum , & fupra caput eorum volant no- €us, & hirundines, & aves etiam, fimiliter & cattze. 22. Unde fciati:, quia non fünt dii. Ne ergo timueritiseos, facjett 23. Aurum etiam, quod habent, ad fpeciem eft. Nifi ali- quis exterferit aeruginem : inter conflarentur, fentiebant. ; non ftxïjlgebunxt : neque enim dum 4 24. Ex omni A eft ipfis. pretio empta funrt, in quibus fpiritus non.ina Qutem 25. * Sine pedibus in humeris portantur, oftentantes igno- *[fais um fit bilitatem fuam hominibus. Confundantur etiam, qui coluntea, 46. 7- 26. Propterea fi ceciderint in terram, a femetipfis non con- jis Coft furgunt: neque fiquis eum ftatuerit rc&um, per femetipfum ftabit, fed ficut mortuis munera (1) eorum illis apponentur. .27. Hoftias illorum vendunt facerdotes ipforum ; & abu. at plll' tuntur : fimiliter & mulieres eorum decerpentes ; neque m- t fuat firmo, neque mendicanti. gliquid. impertiunt. itat u- * E ibus & 2g. Da 3 (1) IMunera. i ädif« S)'&f.» legsttr : humeri. X (]lllblls g2a, & ftipites , qui lumen videre 95. Ienobilizatem fi;gm,) Infizmita- s mo non poflunt. tem fnam. 9. Corda vero eorumy, Éfc.) Aliqua of Sieur FIOTEHEE . & ) Quf ep- enim idola erant interius terrea,. vel fofrtiones epulerum cireumpofita fepuls j P ex alia fragili materiz ; exterius vero chbro, ut dicitar Eccl. 30. 18. fole- erant enea, vel aurea, & fic ferpen- bant enim veteres Hebrai, fepulIchris ) 9l tes, qui terram comedunt,' comede- cibos imponere,; ut cederent in ufuüm qa bant corda, id eít interiora horum (ou pauperüm , quorumv órationes pro de- Deorum. Poseft etiam per eor eo- fundtis expetebant : fenfus. ergo eft; óictt rum intelligt mediulla ligni, ex quo ut épulis fepulchris ímpofitis mortui j d fopü] faéti funt, quam vermes erodunt, ton vefcuntur; fic nec idola oblatio- jent o 2I. Carza.) Catti,xfeïes;, Grzceenim nibus, aut facrificiis , aut ;sfpol tetur eft Z seci. que illis exhibentur, )placemi*s, (à) at 294« Ex emmi prerio empta [wnt. ) Ex donis i'äoli's' Tf ld eü) Q7. Decerpentes. ) 1 Cailimo preto empta funt , & ta- oblatis; in Greco eff : vaeiyf£vovoas, mgäms ) ! mem carent fpiritu. id eft, que confuümere non poffunt, Iz :pffi.) Relativum redundans mo- fale infpérgunt, & condiunt, ut alig re Hebzseorum, Qo i unmï ! ^ teimpore abfumant , vel vendant, Bibl. erem. Cs Memoeh, T: Vf 6s C—E * 514 PROPHET. BARUCH 28. De facrificiis eorum foetae, & menftruatce contingunt, (0. Scientes itaque ex his, quia non funt dii, ne timeatis eos. eum- ttu 29. Unde enim vocantur dii? quia mulieres apponunt diis ]? argenteis, & aureis, & ligneis, rit o. Etin domibus eorum facerdotes fedent, habentes tunicas Curm ! Íciffas, & capita, & barbam rafam, quorum capita nuda funt. 1pfi d 41. Rugiunt autem clamantes contra deos íuos, ficut in » 42: Coena mortul. m Cendt 32. Veftimenta eorum auferunt facerdotes: & 5 res fuas, & filios fuos. lve&iunt uxo- ; te dor 33. Neque fi quid mali patiuntur ab aliquo, neque fi quid ft dig n boni, poterunt retribuere : z 1eque regem conftituere p'of«. 4 funt, neque auferre. * &f 34. Similiter neque darecdivitias poffüunt, neque malum re- t ]Jlld &l tribuere. Si quis illis votum voverit, & non reddiderit: ne- que hoc requirunt. 4 ..3$. Hominem a morte non ] 5 ib:eranþ, nequb infirmum a po- tempm tentiori eriplunt. Ipfis ef 36. Hominem coecum a d vifum non reftituunt , de necef- 4 i fitate hominem non liberabunt. I 27. Viduz non miferebuntur, neque orphanis benefacient, 38. Lapidibus de. monte fiiniles funt dii illorum, lignei, & A. 4 lapidei, & aurei, & argentei, Preer Qui autem colunt €ea, con- Clüntemn. fundentur. t ]o 49. Quomodo e 7 dum eft, aut dicendum ,x illos Tifer n effe dcos? rgo seftiman 40. Ad COntew:';t , At 0 L Q8. Fe:é, ( menfiruata,) Puerperæ, 31- Contr « deos [ nos.) Coram diis fuis. & meníliuum fanguïnis fluxum. pa- Szcut im cw"na mortui.) Sicut folent ldCiO ïoi tientes, qu&, quia immundz, arcen- audiri lugubres clamores , & gemitus Gtem- 4 M. tur templo, & facris. Levit. 12. 4. in comna.tunebri alicujus iortui, ve] I5. Ig. licet enim hac lege jJudeorum propinquis mortuorum , vel praficis Nb »(r. gentiles non obligarentur, tamen hoc mercede conductis clamantibus. mïeip[ml Judzi abominabile effe exiftimabant. TUm [ 5 v pl 32. Eerum.) Idolorum. 55 Rn 29. Jpponust.) Dona, anathemata 33. Regem conflituere.) Quuod Del ] fufpendunt. 3 Difca. o. Ip domi£us eorum.) l emplis idolorü. eft' proprium, Job. 12. 19. Za/ebeu Dne : Tunicas fciffas.) Prm fe ferentes ha- regum dilfolvit. £5 pracingit fune renes A eorgm. Ht Daniel. 4- I4- Dominatar bitum ]u 5 gentium , quod Hebraorum primg Q:n ltre facerdotibus prohibitum erat , Levit. excelfüs 1m vegno bomtnum , &f cuieune ] *; U Jo. 6 2I, 5. Io. folebant autem que voluerit , dabiz 1llud. aQ V V& Phhtim,e : antiqui in Ju&u veftes difcindere, bar- 34. Neque boc requirumt.) Non ex- bam, & capillum radere. poftulant, non u!cifcuntur. mdüir:.nh,: fs Qny, CAPUT VL 515 Wtt, /40. Adhuc enim ipfis Chaldeis non honorantibus ea: qui "s , cum audierint mutum non poffe lo qui, offerunt illud ad Bel, : diis poftulantes ab eo loqui. 41. Quafi poffint fentire ; qui non habent motum , &ipfi ficas cum intellexerint, relinquent ea: fenfum enim -non habent fünt ipfi dii illorum. Ut n 42. Mulieres autem circumdat x funibus in viis feäent, fuc- cendentes offa olivarum.- tüxo« 43. Cum autem aliqua ex ipfis attra&ta. ab aliquo tranfeun- te dormierit cum eo, proximae fucze exprobrat, quod ea non 'i qaid . . fit digna habita: ficutipfa, neque funis ejus diruptus fit. pf 44. Omnia autem, quae illis fiunt, fal(a funt.. Quqmodo eeftimandum, aut dicendum eit, illos effe deos. ym fe 4$. A fabris autem , & ab aurificibus facta funt. Nihil a- t: 16 liud erunt, nifi id, quod volunt effe facerdotes. 46. Aurificesetiam ipfi, qui ea faciunt ) non funt multi Num / |2p*- temporis. quid ergo poffunt ea , quia fabricata funt. ab ipfis effe dii? sf d 47- falfa, & opprobrium -poüea a futu- Tis. .Reliqqerunt; autem 'Ttt 5 - 48. Nam PELCNBSEUN Qoent. — 40- Adbzuc e;.-im ipf: Chaldais, 6fc.) Tírvupa, quam vocem aliquí ferfares n Prafertim cum etiam ipfi Chaldzi interpretantur, Bene tamen etiam contemnaxt idola fua; cum enim imu- nofter «ffa o'?varum veitit ; nam apud. , cot ti Joquelam petunt a Belo idolo pa- Atheneum lib. 2. c. t4. sirvp/ósg dunt riter muto , nec impetrant , fua idola olive, SAzevai, id eft, tritz , & con- mxj iHOS contemptni habest. tufz, recrementa nimirum illa, quie T À 41« Cum iuitllexcrint.) Se fruftra ab ex oleis contufis remanent, & funt idolo poftulsre muio logqsendi iacul- quodammodo ejus furfures: incende- " folent tatem.- bant a:tem hzc offa olivarum, quod 42- Maulieres$ zuiem —C;Pt.zjmzlg;æ' f"- vim philtri habere crederent, & apta 1 (Uremïtus nibui,t69c-) Alit aliter hurc locum gtl f* efle ad procorum duritiem mollien- | yocs intei pretantur: probabiiior videtur eo- dam, & amoris i - rum explicatio, qui ajunt has mulie- dendum. gnem in illis. accgn— Ibus res funiculo corpus vincire folitas, üt 44- Fal fun?.-) Vana, & fuperftitiofa. fignifcarent fe viigines, & Veneris re- 45. Sacerzotes.) Gxzce eft : reyofrai, Qiod p lizsiore , & amore captas detineri ; id eft, fibricatores, five artifices ido- hocque figno quafi Veneri facras , lorum, quales erant. ficerdotes , quia j Bdltkf""" TA primo obyio fui copiam facere, curabant fieri , vel ipfi ea faciebant. p petere, ut funem folvat, & neíaria 46. Nonm [ent muti tempcris. facra Venertfaciat ; ficque incefta co- Sunt brevis vite ; quafi dicat, quo ! Ü w pulatione, incefto, five zona dirupta mortales ? modo erpgo facere poffunt deos im- t omnatrimoniumn inibant, 5 dolæ; ;? Nog, [)3 6f olivarum.) ln Graco | eft : r& EC r fa!/d.) Falía numina, i . 516 PRÓPHET. BARUCH 48. Nam cum fupervenerit illis preelium , & mala: cogi- tant facerdotes apud fe, ubi fe abícondant cum illis. æfini 49. Quomodo ergc fentiri debeant , quoniam dii funt, qui E nec de bello fe liberant, neque de malis fe eripiunt? gnel 5o. Nam cum fint lignea , & lapidea, inaurata, & inargen- fort tata, fcietur poftea, quia falía funt, ab univerfis Gentibus, , regibus: quge manifefta funt , quia non fuünt dii, i C fed ope- ra manuum hominum, & nullum Dei opus cum illis.. j 51. Unde ergo notum eft, quia non funt dii , fed opera qut manuum hominum , & nullum Dei opus in ipfis eft ? vel o 52. Regem re gioni non fufcitant, ne(æue pluviam homini- fafr. bus dabunt: $0 53. Judicium quoque non difcernent , neque regiones li- &« berabunt ab injuria: quia nihil pofiïmt, ficut cornicule in- Óo. ter medium coeli, & terrae, idipf $4. Etenim cum inciderit ignis in domum deorum ligne,o? 61, TUum, argenteorum , & aureorum, facerdotes quidem ipfo- bulore rum fugient, & liberabuntur: ipfi vero ficut trabes in medio b comburentur. filvas ss Re ciebuä Ofproäriu'm pof'ea futuris.) Quz nihil poffe facere"^, quod proprzium b^ J tandem-a pofíteris ludibrio , & con- Dei fit. effe de teneptui habebuntur, cum:fcilicet in-, (5I. Uede ergo zotsm. eyzz, &c. ?) Non qu» qt telligent neceffitatibus urgentibus 0o- aliunde, quam ex ipfa experientia , pem ferre non poffe , ut patet ex quafi dicat: quid opuseft argumen- fequentibus. C05 tis, ut id probemus? in: Grxco eft: 48. Ubj fe alfienda k: enm - ilis, ) T &) (vao"'räov égiy 0T 8x. €ic i. 96015 ! J'antum abeft, ut ab ipfis eripi que- Cui ergo eognofcendém efl , eos mom e[fe ant a malis,.ut fibi, & idolis fuis deos ? id eft, quis adeo hebes eft, & latebras quaerant , quibus tuti elle rudis, ut opus fit eum doceri idola poflint. non eife deos? bent: co 49. -Quomodo erga fentirs . debeant , 52. Rege* reg'iani:', 656.) —:Cum uniug quómiam dii funt? ). Yn Grgco eft: provincie Regem creare, & confti- 0 U?fe szE f,-räg $y äx eciy aioSiodau 9TI $x £16'1» Ütoi tuere on poflint, ut fupra n. 299* Qürag abf quomodo non eff feutire, €$ deprehende- 3. Judicium quoque mom difcernent.) re, quod dii nom funt. Non dirimenrlites hominum edito mi- V. dul raculo , uti Deus diremit litem Aaro- & la. v &O. Seretur poffea, €/c.) Quamvis Wib i colantur nunc a multis, experientia nis contra Core, Dathan, & Abiron, Num. 16. & alibi fzpe. iU i tandem omnes gentes, & Reges do- cebit, ea nihil aliud effe, quam opera Ssozt cornicula , Efc'.//) Non magis ium :j inanuum hominum. Factum hoc be- juvare poíffunt, quam cornicule in- ter colum, & terram " volantes , uf Tüá]u neficio lucis evangelice lepis. 60' pfræ Nulluem opss Dei cmm i. ) ld efï, que prster clamorem nihil Xha-A SUNPTM Z - CAPU T VI-' ; 517 (opi- $5. Regi autem , & bello non refiflent, Quomodo er E 7: eiimandum eft, aut recipiendum , quia dii funt?. bqi 56. Non a furibus, neque a latronibus fe liberabunt dii li : gnei, & lapidei L ; & inaurati, & inarg;ntgti ; quibus hi, qui tfen fortiores funt, / jb 57. Aurum, & argentum, & veftimentum, quo operti funt |ope auferent illis , & abibunt, nec fibi auxilium ferent. $8. Itaquemelius eft effe regem oftentantem virtutem fuam, opena aut vas in domo utile) in quo gloriabitur, qui poffidet illud, vel oftium in domo, quod cuftodit, quae in ipfa funt, quam min falfi dii. : ^^ 89: Sol quidem nes.ïi- & emiffa ad utihtates, obaudiunt. 5 & luna, ac fidera, cum fin/flfplendida, g in- 6o. Similiter & fulgur cum apparuerit , perfpicuum eft : idipfum autem & fpiritus in omni regione fpirat. gneo- 61. Et nubes, quibus cum imperatum fuerit a Deo peram- | qpfo- bulare univerfum orbem, perficiuntjquod imperatum eft eis, medio 62. lgnis etiam miffus defuper , ut confumat montes, & filvas J facit, quod praeceptüm eft ei. Heec autem neque fpe- M ciebus j neque virtutibus uüni eorum fimilia funt. / os 63. Unde neque exiftimandum eft , neque dicendum ill ?Ioprium effe deos, quando non poffunt, neque judicium judicare, ne- Non que quidquam facere hominibus. orienti 1 64. Scientes ità eos. que quia non funt dii, ne ergo timueritis n'gllmen' 0 e* i 96 65. N eque elïim regibus maledicent, þeqüe benedicent. j 7 t peme Tftt3 66. Si- 3 61 i i bent: comparat corniculis, quia ea- pia fint, fuligine obfita, vilia, óc rum volatus, & crocitatio fuperfti- obfcura. Jm ynui tiofe folebant ad divinandas res fu- Jd sp[uoa. autem.) Yd eft, fimiliter, turas obfervari. Spuritts im omms vegioue fpirat. ) coni DAU ^^ 59. Sol quidem &f Luza, &c.) Sol WVentus ex variis regionibus varie li gt fpirat, & fuas commoditates mundo | ed1r0 fl & Luna, & fidera meliora funt, & affert. mundo utiliora, quam idola ; nam ::62, Neque'ääciäää; 55'0.)* Neque qn A Deo jubente lucem fuam fpargunt * & AblfO"' ad mortalium commodum , & bo- pulchritudine , neque ufu cum enu- ineratis rebus comparanda funt. num ; idolorum vero nullus ufus, P Virtutibus.) Miribus, & facultatibus. g nifi malus. 65. Neque euim Regilus maledscent, icolr H 60. Pe;äicwzm eft ) Clarum ,/ ful- ueque. benedicent, ) Nec bene facere q0 Juntes gens , illuftre: cum econtra idola tur- poflunt, nec male. yiil $ 518 PROPHET. BARUCH 66. Signa etiam in coelo Gentibus non oftendunt, neque ut * j fol lucebunt, neque illuminabunt ut luna. - 67. Beftiae meliores funt illis ) quie poffunt fugqe fub te- €&um, ac prodeife fibi. - .69. Nullo itaque mo do nobis eft manifeftum quia funt dii: Ti propter quod ne timeatis eos., * ' fj 69. Nam ficut in cucumerar lo-forniris ulb caitadit r M Íl fünt dii illorum lignei , & argentei, & inaurati- 7o. Eodem modo & in horto fpina alba, fupra quam omnis avis fedet. Similiter & mortuo projeCto in tenebris, fimiles funt dii illorum lignei, & inaurati, & inargentati. 1 r. A purpura quoque, & murice, quae fupra illos tenent, 2. Ícietis itaque , quia non funt dii. Ipfi etiam poftremo come- duntur , & erunt opprobrium in regione. - * tl0nj: h 72. Melior eft homo juftus, qui non jabet ümqlac'r/a: nam QO facer erit longe ab opprobriis. ^ fatda. 41 l; . y ,011'1 s 3[)11[ Nibud li * um D Y6 gtat PROPHET- C libo p 69. Fermido. ) Terriïculumv,þquod Scietis itaque. ) Maldonatus, & 1. q - IUcum in cucutmne rario poni folet ad texren- Cornel. a Lapide legendum putant, das aves. fietis utt'qtæ, mund T 7O. lm herto fjuma «lha, €£c.) Non Eramt opproirium.) Contemnentur, 1'0 9714!' & eiunt omnibus defpectus, & irri- Mondg plus habent divinitatis, quam ramus fionis materia. EUKT fping albe, cui fine timore, & re- verentia aves infident. 72. Erit lezge ab opprobris, ) HBft ut p'ute: [ Z5 A parpura quogue, &c.) Ex ve- tapinofis , five miofis; plus enim fi- $ L/?(T)i;(m ftibus idolorum purpura, & murice gnificatur, quam -dicitur; nam adeo Wl ejus dr ab à tinctis, quz a tineis confumuntur, uti- erunt hujusmodi jufti longe ab op- que fcietis , quid fint idola, fcilicet probriis, ut etiam fummam, & zter- tUeljy ; quod fint faxa, ligna, non dii- ltifica. nam gloriam fint confecylcnxi. "hert; l &*k at a eut PROPHETIA EZE CHEEUS jte CAPUT PRIMUM. t d ']?empus, C locus, quibus. Ezecbieli oftenfee [unt vifiones Dez, fempe in medio ignis fimilitudo quatuor animalium, que defcribun- a i. m mzlz!er C» rotarum, firmamenti, tbroni , ? bominis )mmnis in tbrono fedem*zs* igne circumdati. niles T fa&um eft in trxgefimo anno , in quarto, in quinta menfis, cum effem in.medio captivorum * juxta flu- *Infra 29 6t vium Chobar, aperti funt coeli, & vidi vifiones Dei. 3. 23- come . In quinta menfis ipfe eft annus ; & quintus tranfmigra- 197 Q« 3- 'thl'LlS regis loachin. 4. Fai : um eft verbum Domini ad Ezechielem filium Buzi ff facerdotem in terra Chaldzeorum, íecus flumen Chobar: & fatta eft fuper eum ibi manus Domini. 4. Et vidi, & ecce ventus turbinis vaemebat ab Aqullone, N T fatium eft.) Mide que di- cali apenn, vel fulgura emicuerunt hoc enim eft, Medisz difctdere celum, "ximus cap. L. Baruch num.1. d de particula & librorum ini- ut loquitur Vnrglhus tiis adhibata. Er vidi.) Oculis mentis, aut etiam In rrige[izmo amno.) Captivitatis Ba- COI'pOl'l? bylonicz , ut vult |Maldonatus; vel Vifrones Dei.) Mirabiles, magmfï— ab initio Recrm Nabopolaffar, Patris (Cas ; divinas. Hebrzi, uc fæpe in di- Nabuchodonofor, a quo Babylonii an- cavimus, res omnes magnas res Dei nosn umerabant ut placet COI heca Ldp vocant, nt;moztes Dei, Pfal. 35. n. vel ab invento leois 7- cedros Des, Pf. 79. 11. vel atati$ fuz , paET libro per Helciam, de quo 4. Reg. c. Q. lm quinta.) Scilicet die. IO. II. 12, ]ta Chaldæus ad hunc Tmmm:gmtwnn Regz: oachtm.) Hic — locum. Vide Salianum I. 5. anno eft, uj alio nomine [ chonias dici wt*ïs $ & mundi 34. I1. n. 2. folet. 1. Pat, 3. 16. & 1. " In quarto.) Sul'cet menfe, qui fere 3 "4d Ezechiciem,) Àd me:loquitur refpondet Jünio noftro; nam a menfe de' fe ipfo in tertla perfona, ut fieri emnen'llh Martio annum Hebrzi exordiebantur, folet; ut ex profanis fecit "T'hucidides & u initio fuz hiftori, & alii. ut patet Exod. 12. 2. Florvism, Chobar. ) Eft Euphrates, Manss Domini. ) Potentia, efficacia, 11[50 ) vel ejus rivus aliquis , dicitur Cho- impulfus , & virtus prepotens, fpiri- j emm f bar ab aquarum copia; nam 3»33 tus Domini propheticus. jim ? E cebebir, crebrum, copxofum, multuin 4. Et ecce.) Eicce rem miram. 11" Jb Ok üamflcat Ventus turbinis.) Turbulentus, tur- & " Aperti fumt cali.) Nidebantur mihi bines excitans. jl ) $29 PREOEPHET.» VAE.,ZE,CHIELI,S & nubes magna, & ignis involvens , & fplendor in ci'rc;u*ituv eju $: & de medioejus quafi fpeciesele&tri, id eft de medio ignis. militudo quatüor animalium : & hic «, Et in medio ejus fi afpe&tus eorum , fimilitudo hominis in eis. " 6. Quatuor facies uni , & quatuor pennse uni. ( .. 7. Pedes eorum pedes re&ti , & planta pedis eorum, quafi is candentis. cz:e. p"la-n/ta pedis vituli & (cintillee quaü afpe&u ger 8. Et nj Ab quiilmc. o* 'Babylone, que Ó. Ouaruor fzft'llf.f. km'.) Unicuique. Qu Q uamvis quatuor erant facies, Prado in hunc judzezs. erat Aquilonaris. enim Ezechiel eifet in Chaldxa, & locum , & Perer. in Apocal. cap. 4- pen inibi hoc vifum exceperit, tamen quia difp. r89. putant unumquodque ant- ial unum tantum habuife caput, & €or de Judaa agit, ita loquitur, ac fi effet Hierofol'ymis.' j vultum humanum ; faciem vero, id eft, formam vituli in pedibus bifidis; ubl Nzubes magna. ) Vento advehebatur. lenis imvolvemi.), Sefe implicans, formam leonis in pectore, cervicibus, baf [ wolvens, & rediens in fe ipfum. T & armis, quia in his erant jubz in- MHebreo eft: Iggmis recipiens fe, ut ac- ftar leonum ; formam Aquile in hu- cidit in nubibus, ex quibus emicant meris, qui erant alis inftructi. | Alii tamen interpretes dant hifce anima- x ] fulgura; hec enim ftatini fe intra nu- popl bem recipere videntur , cum appa- libus , five Cherubinis quatuor facies, Pn' & capita , five femicapita, ita ut an- rere definunt. LXX. vertunt : Jgzis prdeg "i ulgarass. terius quodlibet caput haberet faciem Wt ha $p lezd er Ijm ciruitu ejus. ) SciINicet hominis, quafi primariam , & .emi- nentiorem , cui a dextris inferta , vel h i nubis. Adeo enim frequentes erant L/.; corufcationes, & ignis ex nube eru- annexa erat facies leonis, a finiftris facies vituli, furfum facies, & ca- 7 4j príones, ut fpatium totum, quod circa [lkä &0 nübem erat, colluceret. put aquilæ. Hxc explicatio verior De medio ej-uf.) Scilicet ig*nis. videtur, & facro textui conpruen- ]dl"q l fjl Eledli. ) Aurichalcht , five sris tiór: eam late probat Corn. a Lapi- pretiofi, eujus color idem eft cum 4 de , & contraria folvit ar Püll 04 colore aurl. gmhepta ; Ldn* e J quem videat, qui volet. BEMED 5. In medio ejus.) lonis jam . dicti Quatuor penne uri.) Unumquodque .: anifnil quatuor alas habebat , duas Ü C:L Simili;*üafo'quamof animalium.) Vo 0 E cat funilitudinem | animalium , .quia ad volandum, & duas ad tegendum vere non erant animalia, fed tantum caput. Apud lfaiam c. 9. 2. ad- qiodo: t w animalium fimilitudinem prz fe fexe- duntur preterea duz . ad tegendum bant. Symbolice eniin hzc omnia per corpus, quia ibi adftabant throno, H an üm hic vero fub throno. Alii, inter quos t lo ideas, & figuras ímaginarías objecta funt ima inationi , aut oculis Pro- eft iVialdonatus, putant unumquod- Muapt phet«. p orro hzc quatuor animalia que animal fexdecim alas habuiife, li Á pat tés d fienificabant prima'rigs Angelos Deo ita ut unicuique faciei quatuor ale re- afitiftentes. fponderent. a ) 7s Hie a[petin:.) Hxc fpecies, hzc £or- 7. Pedes retl;.) LXX. ersra retia, ma,qua confpiciebantur. fignifcatur,animalia hec tibias, & m la Similitude bominiy dim eis,;) . Forma. crura reCa habuitfe, qu:lia fant ho. H m ! (f eorum fünilis fxat forme humane. 1 3ninum, nog mj',tem qualia funt vituli, V E s P 3* d EX eht ZI Cuitü K Et manus hominis füb þennis eorum in quatudr päi*äi büs: s DX je$, & peunas per quatuor partes habebant. £x.f(3T & hie 9. Jun£taequ v i ant ponnee eorum alterius ad alterum. Non revertebantur, cum inciderent; fed unu : ciem fuam gradiebatur. mq'uodgue ante fa- qui 10. Similitudo autem vultus eorum : facies hominis, & fa- jentis, cies leonis a dextris eorum quatuor:; facies autem bovis a fi- " , niftris ip BM forum quatuor; & facies Aquilae defuper ipforum icaqué quatuor. i honc I1. Facies ecrum, & pennce eorum extentze defuper: duze ep. 4 pennze fingulorum j ane * jungebantur , & duæ .tegebant! Corpora eorumi. ;zpuc j^ I2. Et unum g. ! Hquodque eorum coram facie fua ambulabat: bifidiss übi erat impetus fpiritus FUiCIUS, bantur cum ambulrare—:nt., ,. Jluc gradjebantur?'nec reverte- jubg i "m I'Z. Et a. j Ali aut leonis tecurva , qu& fcilice- in a dextris, tan—gebatä]g—m dextera*mCI:e« ; amme poplitibus curvantur. | L: rubini, qui.erat a finifiris, yr ficieS Pianta pecis vituli.) Mabebant enii |Non reverfebastar, cum incaa'ermi.) "a pedes rotundos , & ungulam bifidam, . fed femper cum fuo curru antrorfum t facim ut ha5ent vituli. : Vel, son reverze- proerediebantur, [ Et feiztille ,-6:7.) In Hebreo eft, éanrur, quid cum in quamcunque g, v* - & fantillantes, ( fcilicet pedes) zaz- . partem greffum intenderent, ad eam 1 fmi&ris quam colore ais politi ; fignificat pe- partem unam ali quam ex facigbus— ha- $4 & u des eorüm prorfus teretes fuille , nul- bebant obverfam. jj venot lamque habuiffe inzqualitatem , ita lO. Steiitudo antep $ Uä;a ) XQVHO-* ut fplendor ex illis tanquam ex xre :of] ;ruen- modo intelligendus fit hic vérficulus, , äLaþi- polito fcintillare videretur :- fcíntilla- patet ex dictis fupra . 6, qimebtà ^bant etiaàm pedes , quia in medio JIE. Facres corum,€7c) "Tam fäcies,, erat 1 e (Tn—iä $ quem uün am ale Cherubim erant gulis quþdammæ .extantes , nqüOdque do calcabant. & eminentes, 'ö-* Ef TATLMA bomisit , &c.) U"nþum- Dua pentt fiogulorum jumgebantur. " QuAS Non ) x gerentum quodqre animal quatuor manus habe- ennis alterius Cherabini, fe. ; apg bat, ut ctiam quatuor alas, fcilicet inter fe binz fingulorum pennz erant manum unam fub qualibet ala; nam equaliter extente , & elevate , & hz ale manus te y thromoy gebant, & quawfiþ—Ve.. " quafi jun&tim explicatz , & expanfe , iner Qu 0j ftiebant. fefe etiam aliqua ex part p qmarttor partibui.) Per quasenim ventes, ? m lïltllO tan- mumqw - aboe pattes ala. porrigebantur, per easdem 12. Ceram facie fia.) Primariä,quæ hr & manus,; quz fub illis erant. éerat humana, - gor 4 9. Jwnüaque crant peume , &c. ) Imperus þirt'tu. ) Vis, energia, & Cum alas explicabant ad volandum , impulfus divinus, quo agebantur, Vel an 1(5 ! fünc ala finiftra Cherubini, qui erat fenfus eft , quo volebant, illuc expe- nb]dg 1 Uuu. 1 üm t ho» Bj&[ïu I.'WCW?L (Mgnocþg Tg Fo ]1; - 522 PROPHET. EZECHIEL - 13. Kt fimilitudo animalium, & afpe£tus eorum quafi catbo- num ignis ardentium, & quafi afpettuslampadarum. Hsec erat vifio difcurrensin medio animalium , fplendor ignis,& de ig- p€s ne fulgur egrediens. qu 14. Et animalia ibant , & reverteb/antu? in Gmi'»lïf:udinem fulguris corrufcantis. * füt 18, Cumque afpicerem animal ia, apparuit Fota ia fuper n d á]. terram juxta animalia, habens quatuor facies. 16. EtafpeCtus rotarum, & opus earum quafi vifio maris: & una fimilitudo ipfarum q pa uatuor: & afpe&us e.,arumþ, & g-.r 43 ln 1 pera, quafi fit rota in medlo Toto. - 2 * a. - — fï7o— PEr : fiiex dite gragiieba(ntur Ih Heb'fæo enim Habens quzzzmar facic.?.) : Anïlïna- 19, gít, ut vertit Pagninus/' : Quo erat wo- lium ; nam in qualibet rota infculpta dentas amibulandi, ambulabant. erat facies bovis, leonis, hominis, & aquilz, 1 pl Nec ?everfe&gzztz;r. ) Vide dicta Puil nb num. 9. 16. Afþe&m ; ) "Forma, -fïlgura ". 13. Stmi Zimdo mzimgzïz'um) Ec)xum fpecies. Ceptà color. * pane Qpus eomm;') Materia, ex qua fa- vaff carbonum igni.) Exant flam- brefacte videbantur, - ilce C mei coloris,ita ut omni ex parte idni- Quafí viffo maris.) Marini, & ce- C e ta effe viderentur, & rulei coloris, &em. vquafi lampa.des In Hebrzo eft: guafé — ardere, fpecies Thbarffs, qua voce alii chryfo- pofit, Hac erzt "viffo difeu 'rre;z;,, 55;) Vi- litum, alii hyacinthum fienificari vo- quiver debatur in medio animalium fplendor lunt, quia uterque lapis eft marini lO. ny ignis difcurrere , & de igne fulgur coloris, T5sr//ó autem mare fienifi- m'-m. cat. L 7 egredi, Ut autem patet-ex hoc loco, Alii eryftallum.| interpretantur. & ex cap. IO. n. 2. 6. 4X 7, in me- Uza fimi!itzm'o (pfay um 7;44!;:07'.) Ro- D ) dio animalium erat quafi fornax , vel tarum fincularum fimilis erat fpecies, ilarr ficura , dimenfio, & color. foculus, five prunarium, ex quo fplen- QUàtuo dor ignis emicabat, AfpcGius eartimn , & 0þera.) Afpe&um Cïlürï'urr 14; dbast.,6 revär/:äæntigrgj Cum tultr orf earum yocat figurám, qus oculis ob- irent Cherubini, non afpiciebant huc, Jiciebatur ; Oopera . vero Ptru&uram ; qu (i' illuc, fed re&a tendebant ad defti- & ut vocant, compofitionem. globu Qzaft, fft roth in medio rota.) Una- natum locum, ad quem cum perve- niffent, revertebantur, [d eft, con- qu&eque enim rota conftabat ex duo- td) n u vertebant fe, & ibant, quocunque bus circulis fefe interfecantibus ad t Qu , JDeus jubebat. angulos rectos in modum crucis, & trári N In fimilitudinem fulgurit,) Waxima inteora rotà ex duobus hifce circulis üna Iu cum velocitate. conftans , quafi cujusdam fphare fpe- €0n VMel] rota formam stn IS- Rera w"4.) Unma juxta unum, ciem habebat. h] ! fingule rote juxta fin 5 cula animalia. globi immobilis habebat , intra quem [ A Super ferram.) Super folum, per alius olobus minor mobilis contine- Stq, ! batur, qui a globo immobili cur- quogï quadriga difcur;ete videbatur. ] ) pei) * CAPUT !u— 423 to 17. Per quatuor partes earum euntes ibant tebantur, cum ambülarent. ; & non rever- erat Ig. Statura quoque erat rotis, & altitudo,, & horribilis af- d pectus: * & totum corpus, ocul *'Inf'ræ * s Plenum ;n,' c/ircuitu ipfarüm: .10, ïga ilati quatuor. «19. Cumque ambu larent :ä;ïïim'ä]*ia— z amf-b*Læï*aibaii.t* pariter & rotees juxta ea: & cum . elevarentur animalia de t t bantur fimul & rote: 4 2 erra, eleva- ] H aTIS; .20. Quocumque ibat fpiritus, illuc eunte fpiritu & rotze pariter elevabantur, fequentes eum. Spiritus enim vitae erat Mu in rotis. 2 21. Cum euntibus ibant, & cum ftantibus ftabantz & cum Per elevatis a terra pariter elevabantur -—4 : & rotc fequentes ea :quia fpiritus. viftæ' erat i/.nk rotis.. kniixna- Uuua 22. Kt culptà 1l5 zul adherenti: pro majorr parte Botz habebant ma rentiim. gnam --cilfC111niïaa« ambiebatur ,. ea; duntaxat parte ex- güïa ! cepta, que terranr tangebat;: ad' eum Er berribilis 4f;e£fm) Tahtæeran* plane modum , quo giandes fuo' ca- Tna x u ïa x gnitudinis, ut. ftuporem, & hor- lice continentar, fi glandem fphari- rorem afferrent.. cameffe, & calicem totam-fere glan- Toras» corpus. ). Heü'r... dorfz , 1d v dem. fingas ambire,. ita' ut eximi non eft, rot& curvatura, ,e.xtr'e?nus ea-- & ; qu poffit, poflit txmen. volvi, & qua- rum ambitus. fmylo- quaverfum: rotari ,. Vide infra cap. TR UR Pleuum oculis;y Pulcherrimis.ocellis;. io. num. 13. & quz dixi' Pfal. 82. quales:funt in: caudis-pavonum ex.Iu- quaritl num. T4. exp cis, & coloris c fïqnifï- x«f rotaATe, €c. ïicaar;ïs" illi?d? Pone illes & ()?rnmixtiggb ,& re- fBexione; gntut 1!7. Per 7:!:4!:107* p';zivey &4-;'14;71- Euiä'i*'ef I9. C«mque emPulavent ansmnalia G9 c.). ) M 3bant.y — hw quamlibet partem ex JEqualiter ad. curfum animalium: vol-- [Pecies, L quatuor verti, & api poterant, àn- vebantur, five furfum, five deorfum; trorfum ,. retrorfum ,. dextrorfum ,. fi- ita , ut. idem femper effet niftrorfum ;; efficiebatur. enim ex illis fp?tium im- ee&um * ter rotas, & animalia.. jl ob quafi globus fplierieus. —— Vel erat toram globus, nt diximus. :20- szæmgwb' ib fpirius, Bec.) Nom srevue: t'fänzzzmra-) - Non 'c10nver—- Hoc Dei vehiculum non trahebatux ab animalibus ,.fed per fe currebat » Un* tebantur, non fle&tebantur, ficut ce- ex d'lo' £eri currus verti? folent , cum in. con- ac. fi vitam habuiffet, animalibus:prz- cedcntibus:, & rotis- fubfequentibus: , ibüs & trariam partem ituri fünt: quia 'Cuni g una rota in altera' efiet ,. fine. ulla pe»fe motis, ex vi,4& impulfu, quem EirCH]lS converfione: in quameurnque partem Deus & animalibus, & rotis impri- mebat,. &. infi 1 i & jrabat, quafíi auriga u Pe' agi ,. & rotari poterant.- formäm I5 Srafura guoque erat rotis.- j divinus utraque d»irige/,n*s, & agens. Staturani rotarüm appellat ambitüm, " yem Seqgentes. eas ) Scilicet. api—- :Omine' & Eeripheriaxþ« earum ,. quafi. dicat. - maläaw gl N PA E 24 PROPHET EZECHIELIS — 22. Et fimilitudo fuper capita animalium firmamenti, q ua- fi afpe&tus eryftalli ,h-o.'r*ribili,Sä & extenti fuper capita eorum - 25. Sub firmamento autem pennse eorum rectee alterius ad alterui: unumquodque duabus alis velabat corpus fuum , & alterum fimiliter. velabatur. v 24. Et audiebam fonum alarum, qua fifonum aquarum mul- tarum , quafi fonum fublimis Dei: cum ambwularent , quafi fonus erat multitudinis ut fonus caftrorum ; cumque ,&arent E D demittebantur pennee eorum. 25. Nam cum fieret vox fuper: firmameutum quod erat fu- il pér caput eorum, ftabant, & fuübmittebant alas fuas. 26: Et fuper firmamentum, quod erat imminens capiti eo-- Wt fr' rum, quafi afpe&tus lapidis faphiri fimilitudo throni: & fuper tün ümilitud'inem throni, fimilitudo quafi afj pe&us þonginis defuper- ber 0 " 27. Et l, QQEt f;;zilitz;l-a ,-5' c) Merba fuwnt ïctimone*- fonl'ilïil ma—gnum ; fed indi- H transpofita, que fic ordinanda funt: ftin&um, && confufum edidiffe. Qür : :qu,z/:' /ammz þ/izä/.imis De£. ) Sicut. & fuper capita animalium erat fini- fonum vehementem , vel ficut tonitru, lityi litudo. firmamenti. Defcribit fuppe- lmh daneum Dei fedentis in throno, ait- quod eft vox, & fonus Dei, Pfal. 5 38. 3. Pex Demim: f j ; W cj: que illud fuiffe elevatum , & eminens majeffatis intouut. per .4g/m?:, .Deu: dini fuper capita . Cherubinorum expan- hac] fum, ut firmamentum, diaphanum, Ur fonss ,cafrprum.) Ut m-ur/,mutj, & ele&; & fplendefcens, quafi cryftallum, hor- fremitus exercitus ambuiantis. Vade Demittebantur peuna eorum.) Non ribile étiam , id eft auguftum, admi- concutiebant alas , fervabant tamen & ti) rabile, & venerandum: verifimile eft A firmamentum hoc ftellis intermican- ; femper eas extentas, & ad volandum dor paratas, ut dixit num. 1J. LXX. ver- tibus diftinctum fuiffe. tunt : C'qu,ä,ant Ale eormum. Cbat 23. Penne.) Alz, is« Reíla.) Extentx ad eandem re&itu- Q5. Cum feret vox , &c. ) Cum hlbtba Deus voce fignum dabat Cherubi- dinem , & altitudinem. nis, ut yolatum inhiberent , ftatim thibi Alterins ad alterum. ) Unaqueque eum fiftebant. 1 E.rf li ala correfpondens alteri aJ& fibi com- o6. Similitudo thbron. V-*) Verba funt lqm pari ejusdem Cherubini: In Hebrao transpofita, & fic ordinanda : & fu- tem , -eft : nnmnw ?N DUN HJeab el acho- per firmamentum, quod capitibus eo- & tab, id eft, femina ad fororem fuam. à0) rum imminebat, erat fimilitudo thro- be; (]x Et alterum.) Quodlibet aliorum ani- ni, quafi ex fapphiro fabricati, aut 9 malium. ^ coloris lapidis fapphiri. Qenten a Q ady 24. Qu fi fomum. aquarum.?) jSi(?ut Quafi afpetius bominis.) Quafi di; Tes fonum torrentis : fignificat animalia, cat: vifus fum mihi videre hominem dum volarent alarum motu, 4X con- augufta fpecie in throno fedentem, EUR e Mi ERE Dd — x. * 1 C A p9j *U 825 27. Et vidi quafi fpe—þiem :ei-;e&r,iï, velut afpe&tum ignïs, intrinfecus ejus per circuitum : a lumbis ejus, & de(uper, & G a lumbis ejus ufque deorfum » vidi quafi fpeciem ignis fplen- dentis in circuitu. 28. Velut afpectum arcus , .cum fuerit in nube in die plu- vi&: hic erat afpe&tus fplendoris per gyr vuugjg j [ d - CAPUT Q7. Er vidi qua[t [þäcic& elcär:,ö' c) v,,eþlr Jncendium .-,lli'bis ; & ;-ei'tiïi;pïli :';.Cu,r. .De ele&ro' dictum eft fupr. n. 4- rus Dei videtur eíie fymbolum divi- Inrrinfecus ejus , €5 c,) intra- ü)e.C»ïEIn ne glorie, && majeftatis, providen- ll ilam elecri, qu& omni ex paite fi- tie etiam, poteftatis, A& regni, quo guram hominis reprefentabat, vidi Deus quafi auriga omnia regit. Ad- j ignem, ita ut inferne, & fuperne ef- ftant illi Cherubini, & omnis Ange- fet ignita, & fplendorem per circui- lorwm.exercitus ad juíla facienda ex- tum einiiteret. peditus, & promptus:.Quatuor ro- iL - A ucsbis ejus , €c.). IXX. fic ha- t€, quatuor animalia, & quatuor bent : Vi quafi ajpectum eleclrà a vi- utrorumque facies fignificant provi- Jtone dumbs, & fupra: € 4 viffene lum- !:f Aentiam in oimnes mundi paxtes equa- U, £ ufque deor[um widi wifranem liter, firmiter, & .conftanter perva- ( Sgnis. His confonant, quz haben- dentem: At extenfe notant ejus ce- tur infra cap. 8. 2.. F'idi, &5 ecce frmi- leritatem; que vero corpus tegunt , Qu Ltude quafi afptthus 4gHi ab afpetim andicant multa nos in divina provi- It lumbéorum ejus, deorfum iguis ; & adum- dentia latere: Currus füipatores funt hi. £s ejus , CX furfum q;'uzþ' afpeclus [plem- Cherubini, qui a fcientia, & fapien- ul doris, uf vifro ele&ri. ]taque fpecies hac hominis fuperne videbatur eile ex tia nomen habent, .Sapi,entia' enim in providentia , & repimine primas ele&ro, quod tamen intrinfecus per- tenet. Habet autem hxc provideritia, vaderet ignis: inferne vero femora, quatuor facies, quia fortis eft ut leo, (on | & tibiz totz ex igne videbantur. velox, «& penetrans, ut. aquila »fua- n 298. Felut 4fpeäum Arcts, 65 €.) Sp'len- dor, qui ex humaza illa fpecie emi- vis, & amabilis, ut homo longanimis, lm « patiens, utbos. Rotain medio rotx v €abat, in opacam vicinam nubem ra- fignificat connexionem caufarum,& re- dios-vibrans iridis fimilitudinem .ex- hibebat. Hac&enus vifio Bzechieli rum omnium inter fe, qua Deus éas ju- £l5 & continua ferie inftar rote inne- j Porro .ejus. fignificatio vi- Jb detur effe hujusmodi: Ventus, turbo, - v it,& conne&it. Splendorejusdempro- 5cim videntiz fplendorem reprzfentat , qui & ignis fignificare videntur tempefta- in rerum. omnium temperatione , Or- tem , id eft, calamitatem grandem Ju- font dine, modo, & adminiftratione re- dxis imminentem, a]iisque gentibus, Juc«t. Vel certe admürabilis hec ab Aquilone, id eft, a Chaldza: Nu- T bes exercitum Nabuchodonofor in- quadriga eft Dei currus bellicus, quo hro- L invectus apparet Ezechieli, ut intel- o entem , magna velocitate, & impe- Jigat Propheta Judais, vicinisque gen- au tu advolantem, ex quo fulmina, im- tibus iratum .effe Deum , & ad eas bres, & grandines malorum .exone- puniendas properare. ltaque ex hoc [ randz eflent in Judxos: lonis fignifi- ifetft curru Judeos increpat , c.2. & 3. D cat iram Deri, aut Regis Baby]o'nislx, mittit librum La-mentationum eod. c. - 526 ,ä'b P. a * ET * A-')*u CAPUT À / AE Roboratur Proþbäfa ,eagterrïtus , ut intrepide ärgua-t vebelles fi- lios lfrael,, fi quomodo tandem ab inveteratis peccatis rqäpä]äant ^ d r comedere librum fariptum intus , & foris , in quo . 0 ög jubetu erant lamentationes , & carmen , C? va. - LT TEc viflo fimilitudinis glorie Domini : & vidi, & ce- cidi in faciem meam, & audivi vocem loquentis. j Es dixit ad. me : tecum. : X.Fi'lii* hominis ftz fuper p;c?es-*t.uos , & loquar X a. Et ingrefus eft in ! mä fpiri'tü's; poftquam Iö&uturS* eft mihi, & ftatuit ad me; me fu»pra Pede? meos: & audivi loquentem " , ». Et dicentem: F il hominis ,. mitto ego te ad filios Ifrae*lg ad Gentes apoftatrices, quae recefferunt a me: ipfi, & patres - eorum pravaricati funt pattum meum.ufque ad diem hanc. 4. Et filii dura facie, & indomabili corde funt, ad quos ego mitto te: & dices ad eos: Heec dicit Dominus Deus. .$, Si forte vel ipfi audiant, & fi forte quiefcant, quoniam domus exafperans rit in me- *eft: &iïcienf $ qgia propheta fue dio eorum. ^ t w lw "-X — ;2;9'."& fi)rædi'þït äiü)äräenäjam ]"'eyru. 2. Ihgrfiw ef im me [pirius. ) falem, cap. 43» 3. &c. Alias expli- Non folim animum , & vires re- E eationes, qui volet, petat a Cornelió fumpfi , fed divina etiam virtus mi- * t: hi adtuit. a. Lapide, qui eas per plures qqæftio- ? : nes fufe perfequitur. 3. -44 filzes IHfrael.) 'Ad' I;lcliæos:', qui E:idi in faciem.). Magna admi- in Chaldaea eaptivi funt, vel ad eos Ite] : C etiam ; qui Hierofolymis manferant. Ttte ratione tam eximix vifionis cif territus , & ut adorarem. Dominum Non quod Hier*folymam profedurus in folio. refidentem.. x effet , fed per literas cum iis acturus, & a Domino dicta fienificaturus. d('&r Vocem l;qu.mtis. ) Dei e fo * lio yerbæ' Ad eentes Apoflarrices.) Judzos re- Yem f.cientis. l UE fii bmini. ) Idem eft,ac fi di- belles , & contumaces diving leoi, xiffet, o homo. - Ita vocatur Ezechiel juffis Domini, & mouitis falutaribus ( Prophetarum. It lo diftinctionis caufa ; gunc enimn age- hat inter Angelos. Alii putant ap- 4- .Dura facie.) mepndentkes; pellatum. flium hominis, nefe plus Ut n Ipdomalili ) Duro , quod nec minis uam hominemn exiftimaret propter vi- onis. füblimitatem. - frangitur, nec blanditis molitur, ob- tü $ h ftinato, obdurato in malo. Sta fuper pedes 1005 Y Exige te, xe- Da; fume animum , quem abjecifti, ut in- S. Quiefcazz.) Ceifent apeccatïg. t æel"lig*as,f qux tib? di&uxus fum. Domuus eng';þgmm.) Gens —Lr*ebellis.þ, Cf'm! * eg,l i CA P'U"I/" | iL $27 A T "ergo, fil*ifhdminis, ne timeas eos, neque f*ermoqne*s' eorum metuas: quoniam increduli, & fubveríores (ünt te- cum, & cum ícorpionibus habitas: verba eorum ne timeas, & vultus eorum ne formides, quia domus exafperans eft. 7. Loqueris ergo verba mea ad eos , fi forte audiant , & : Y E quiefcant: quoniam irritatores funt. - .8- Tuautem , fili hominis, audi quseeumque loquor ad te, & noli effe exafperans, ficut domus exafperatrix eit: aperi os tuum , & comede quaecumque ego do tibi, 9. Et vidi, & ecce manus miífa eft ad me, i n qua erat in- volutus liber: & expandit illum coram me, * qui erat fcri- Apo;- ptus intus, & foris: & fc riptze erant in eo laxgenta.tignes ,&5 I carmen, & vae, ;[ï o ( 0s É [u -CAPUT - 2 & contumax , ideoque exafperans me, meditare, ut bene 'inteïlig'as, & cum re & ad iracundiam provocans. affettu ex calore interno poftmodum mr Er feient , quia Propheta , Ür. ]. 9I ad populum proloquaris. audire nolint, erunt inexcufabiles, & 9. dmvolutus liber. ) ln Hebreo, intelligere poterunt fe vitio. fuo pe- Volumem libri. WMeteres eniia fcribe- qül | e06 rire ; nam ,ego monitores Prophetas bant in confutis pergamenis , five ab mifi, qui eos revocent a fcelere. membranis, easque circa cylindrum 6. Sabverfores, ) Quui aligs prava convolvebant. . us ]s Ü docrina, & corruptorum morum e- Expandit. ) Ut Prophetiam in eo xemplo fuübvertunt, & in animz rui- fcriptam intelligerem. .nam impellunt. Scripius intus, Ef foris.) Ex utraque u jert, Cum fcorpionibus babstas. j Inter ho- parte membranz. ib mines. malignos . verfaris. Et carmen.) ^ LiXX. melos , fcilicet 9. "Quiefcant.) Ceffent a peccatis, ut num. 5. lugubre. — Vocat Carmen, quia modu- - Jatum , vel quia erat iorinula quzdam 9. Exafheraz:.) Kebellis noli Spiri- conceptis verbis compofita ad funus, quti [ tui San&o refi(tere , ut refiftunt illi. qua plangebant defunctum. ï Damus exajberatrix. ) lr7 Ob vgdg fupra Ef v4.) Va figniücac vocis genii--- num. 5. tum, & tunfionem pectoris cum que- Comede.) ld eft, que audis, & vi- rimonia. E atis [s " des, in intima viícera -demicte, ea * hSV * 328 PROPHET. E.zEcHIELI'S P CAPUT lL ut intrepide ar- Cþzwfa libro datur propheta. facies adamantina, guat guri[[imos filios. Irael in transmigratione conflitutos ; m ilfus "autem conflituitur. [beculator, qui Jfi. vifum. imminens malum non annuntiaverit , ejus , qui perit , reus efficitur; fi autem antun- siaverit, animam [uam liberat, etiam fi alius pereat : deinde camm- pum ingre[Jus , "oifaque ibi gloria Domini , jubetur in domq : fua includi , tamquam vinétus ac mutus. dixit ad me : Fili hominis , quodcumque inveneris, Rn omede: comede volumen iftud; & vadens loquere ad : filios Hrael. z u a. Et aperuios mie m s & cibavit meïv,oIUmixieliHo r 3. Et dixit ad me: Fili hominis ; venter tuus comedet, & ' vifcera tua complebuntur vol umine ifto, quod ego do tibi. Apo. * Et comedi illu d, & factum eft in ore meo ficut mel du!ce. IO. Q. 4. Etsdixit ad me: Fili hominis, vade ad domum-)lfyael ,& & io. a ad eos. : * loqueris verba me z. Non enim ad populum pr ofundi | ferrirxogïis, & i»gnx,otæ linguz tu mitteris, ad domum lfrael. eo notee 6. Neqi :e ad populos mültos profundi fermonis, & i a d 1 al los linguee, quorum non poffi s audire fermones: & fi mitteteris., ipfi audirent te. 7. DO" tithefis , quafi dicat, in oxe qüïd.em xif ad m&;;) Dominus; -qu 5 meo fuit dulce ficut mel; in ventre c2 €Con CXX £. É "D debat ^n Cu:ru. autem meo fuit amarum ficut £el, ita Quódeunque sn'veneris.) In mznu med; volumen intelligit, de quo dixerat. etiam accidit D. Joanni "Apoc. Io. c. l 1o. fignibcatur munus prophetiz ini- Comede,) Quid fit comedere volu- tio dulce videri; cum a Deo acci- men , dixi cap. fuperiori n. $. Q. Cibavit mé wvolumine ill.) [ngemt pitur, poftea antem amarum efie , lit illud in os, & devorandum dedit. ac difficle; cum Propheta- aut 1la- W pidatur , aut ferra fecatur, aut gla- g Penter fuu comedet, 6$c. ) $i dio occiditir. venter tuus comederit, vifcera tua Ü te faturabuntur, & ita complebuttut , &. Profund; fermonit.) Obfeuri, di ficilis, baxbari fermonis. i vt fatis materig ad prophetandum ha- t biturus fis ; nihil erit, quod amplius Ad domuta Ifrae/.) Mitteris ad po- defi deres; pulum tuum, qui ejusdem teccm eft lingue ,. qui & te intelligct , && a te e Comedi, ) Vifus mihi fum come- intelligetura In dere: Lalum efl in ore meo ficut mel dulce.) 6. Populos mu'tes.) Longinquos ; Ti Videtur reticere alteram partem an- d remotos , ingrfus , Variique fermion.s. * s um C 'A'P-U C« g. $29 ^. Domus autem Ifrael nolunt audire te: quia nolunt àu- dire ime : omnis d- quippe domus ïfmelf attrita fronte eft , & duro corde. * ! 1 9. Ecee dedi facicm tuam valentiorem faci ebus eorum, & Írontem tvam duriorem frontibus eorum. " 9. Ut adamantem, & ut filicem. dedi faciem tuam: ne ti- ^ Tneas eos : , neque metuas a faciegerum-: quia domus exafpe- s rans eft. io. Et dixit ad me: Fili homïnis,,[' omnes fermones meos , quos ego loquor ad te, affume 1n corde tuo , & auribus [ " 3 tuis audi: al rr. Et vade adtranfimigrationem, & ingredere ad filios po- pulitui, & loqueris ad eos, & dices eis: nus Deus: fi forte audiant , & quieífcant. Haec dicit Domi. & r2. Et aífumpfit me fpiritus, & audivi po ft me vocem &:o'ms— ibi. motionis magnae : Benedi&ta gloria Domini de loco fuo; CC 13. Et vocem alarum animalium percutientium. alteram ad T. alteram, & vocem rotarum fequentigm animalia; & vocent commotionis: magnae; PA jf iX l105 "T acite mdm"tt fe hoc alïäuandb f;ä:-v & paulo poff etiam ipfi. erant migra- po- Gurum. in vocatione Apoftolorum ,. turr in Babylonem.» & inventurum,. qui pareant. Quief' «mr.) À peccatis.- tüettt - dudsie [erzsones.)Intelligere linguam,, 19. Affupfi me firitus.). Divina: & idioma.. virtus ,. vel fpiritus Angelicus impulit;. t vel etiam cunéctantem tranftulit ad: vi- ttd Jadirent te.) Przdicationem tuam 6p audirent, & facerem. etiam , ut fer- cinum. locum ,. ubi. Judzos ,. qui fe- ; I) monem intellige'ren:.. cum in Babylonem. transmierarant.,, " ia g. Aitrita fronte. ) Contumaces ,. reliquerat.. d impudentes ,. vide. fuperiori capïþe,,- Commotioris magna. ) Si:"repii:um * : de num..4. tum: venti procellofi, qui aerà com-- 9. Valentiorem.) | Ut fortis fis, in-- clis movebat cam impetu, tum Cherubinm,. territus, & ad refiftendum audax. qui magna:voce' clamabant.. 9. Hi adamantem.) Cujus durities: Benädi&/,z £oda Domini $) Gl()ri ofus: ] indomita credebátur, men nactus eft. ; unde etiam no: nir:iirum Dei currus, ipfaque. Déi- ma- jeftas gloriofe illi infidens: . po II. d. tg-a:z.'cmigmt.äopem.)d Aduconl-- De bco fuc.) Qus de loco fuo re-. )d cives tuos,.qui tecum e Judza migra- ced:t, nec fe am 4 hibet.- plius fpectan dam ex- runtin Babylonem. "Vel potius trans- migrationem vocát peranticipationem, 13. Pereutientinm.) Aliqui vertunt: k50? $ ad eos, qui adhuc. Hierofolymis erant, bf:zäantïm of» AX ,id eft tangentium ; alg Bi£l, um Coom, Menoch, T. V.. $30 PROPHE T. EZE(,HIEL[S t 1 14. Spiritusquoquelevavit me, & af*umpüt*me & abii ama- tus in indignatione fpiritus mei: manus enim Domini erat Ur. mecum , confortans me. erui 1j. Et veni ad tranfmigrationem , ad acervum novarum CjUS frugum., ad eos, qui habitabant juxta flumen Chobar, & fe- 2] di, ubi 11 i fedebant : & manfi ibi feptem diebus moerens in &il medlo eorum. ( à 16. Cum autem pem anfiffent feptem dles, -fa&um eft ver- 2 bum Domini ad me, dicens: SU g *Infra 17. * Fili hommls fpeculatorem dedi te domul Ifrael: & 33: 7: audles de ore meo verbum & annuntiabis eis ex me. Dos I8. Si dicente me adi lmplum Morte morieris: nonannun- bar tiaveris eij neque locutus fueris, ut avertatur a via fua im- . pia, & vivat: 1pfe impius ininiquitate fua morietur , fangui- des 1 nem autem ejus de mdnu tua requiram. inclu 19. Si autem tu annuntiaveris impio, & ille non fuerit con- verfus ab impietate fua , & a via fua impia: ipfe quidem in Pabur iniquitate fua morietur, tu autem animam tuam liberafti. 2 20. Sed & 1'1 converíus juftus a Juftltla fua fuerit, & fece- üütus erit du Mpuilme — locum hunc -circa areas frumentarias enim ejusdem Cherubini, inter vo- firifi lindum fefe attingebant; & plaufum detinebantur Judei novas fruges tri- D fid quemdam, ac ftrepitum edebant. turantes , impertis Chaldeorum coacti. G affumpfiz me. ) /le/fz ; I4. Lrva'wt J2€., Sedi. ). "E sbit av hn Vide dicta n. I2. - Non fignificat fe Merens ) In Hebrzo eft: Admtrans, iterum fuiffle fublatum, fed quod an- tantam fcilicet calamitatem cum tan- te funmmatim, & per antxupmonem fïl Il ta-populi pertinacia. eCUrde dixerat, nunc repenc copiofius , & I7. Speculatorem, £'c.) Do&Gorem, dr'uüh explicatius. Prophetam pofui te in Ifrael, ut omnia Amarus in imdignatione fBirimus.) Dei 0 figj verba, que ex me audieris, annunties 30 M zelo p;æwrdm urente fuccenfus, illhis nomine meo. pac Mannu: emum Domini, 66c. ) Quia 9- Si diceute me ad z*npmm ) 8i vehemens prophetiz fpiritus urgebat lt cay, ime. égo juffero te, ut dicas impio. llenr IUln Vel manus Domini, id e Jn imiquitate.) Propter iniquitatem. W " tio Dei virtus , & auxilium me robo- "Sanguintm.) ld eft, mortem: mes- rabat, üt parerem ei, & pr*echare 35 6; tonymice , qua(i dicat: ejus necem inciperem. in tuo capite ulcifcar. 15. Tr;amm:gmttamm) the dl&a QO. Conver[u: ]4/7!!5 " ]://t'ttm.) A- L fïf!p fupra fi. II L n yerfus ju'titiam reliquerit. d dOrg d acervum nouartim fmmm ) Eft Ponam offendiculum coram eo.) Per- lm l nomen proprium loci $"3« b tel mittam poni offendiculum ante pedes Abib : itaque. Chaldeus paraphraftes ejus, in quod impingat , & ruat in V üe ia immutatum reliquit. Fortaffe ad exitium aliquod, Oftendiculum. hic "d'fü'em s CAP UF . 33: n ; rit iniquitatem: p"c;nam offendiculum coram eo, i pfe morie- erat tur, quia non annuntiatli ei: in peccato füo morietur, & non eruntin memoria juftitize eiu um $, quas fecit: fang-uinem: vero .ejus de manu tua requiram. z fp- 21. Si autem tu annuntiaveris juffo ET. | d , ut non peccet juftus ,. & ille non peccaverit: vivens vivet tu animam tuam liberafti. » quia annuntiafti ei'? & vét. 22. Etfa&ta ett fu per me manus Domini, & dixit ad me: Su:gens egredere in campum, & ibi loquar tecum. - m 23. Et furgens egretfus fum in campum:: & ecce ibi gloria e : Domini flabat quafi gloria, quam vidi * juxta: fluvium. Cho- ii bar: & cecidi in faciem meam.. Supra: 1.j .im- 24. Et ingreffus eft in me [ z J fp Iritus, & ftatuit me füper pe- ul des meos: & locutus eft mihi ;& includere in medio domus tuze.. dixit ad. mes Ingredere, & c/op' 25. Ettu fili hominis; ecce data. fant fuper te: vincula, & li- n m gabunt te in eis: & non eegredieris de med.oe orum.. W4- . 26. Et linguam tuam adhzerere faciam paato- tuo . & eris tect^ n mutus ,. nec: quafi vir objurgans : quia do: nus exafperans eft.. erit us us fignificare poteft non occafionem:cul- 1tariaf p£ fed. ponz.. juDetur- facere ,. ut: prius: audiret; ex: es tr Deo omnia , que di&urus'erat ,. quam: cudi Zféi5i«.) Opera jufta.. inciperet: ea' populo: annuntiare : ita- Sangstnen: vero: ejus.). Vidä*-n*.. pre- .que: ufque ad.cap.. rr.. num; cedenti.. hil: annuntiat, 24-'* ni- jirty 21.. Frvens: viver.); Omnino vivet'. : fed. tantum: audit, & m tate fecurus: a. morte;: videt ,. qua: illii Deus: aut: dicit ,. aut: oftendit:. ZAdohpumum: tuam. [iber. affs. y, Of*Hcibä à 9 &. J A jorety tuo functus.. - DAb funt fiber: te Vinchula, 6$c.) gl Dantur,, injici untur- tibi/ vinenlay. ne- suoe 22« Manus-Dipisi.)) Vide: difta: fu-- dome' egredi poffis;. &: veifari: cum: pra . c. f..n.3 aliis,. antequam . omnia: Im campum. ) Ubi quies., folitudo,, » qu& viden- ,)Sx filentium ,. ideoque. mens aptior. con- da: funt ,. videris,. & a udieris, que audienda: funt.. ,Verifiinilgäl* eft: una: teinplationi, & vifioni: jatem 23. G/oria Domini.-): Obje&äa eft: cum: his: veilis: injecta: tuifle-per vi- jm illaa eadem vifio: fionem: Prophetz vinculà.. Aliqui pu- necem quadrigeg, quam! c tant- à' propinquis Ezechieli vincula: É defc'ripfic. injecta;,. quod' crederent: illum. infa-- Cecsds: in facicme. )"Tremebundüs,x 4.) k & adorabundus.. . Vidä.fupratcdp. 2 L] D'e, cum tam attentum viderent ,. nim.. T. C quaft attonitum;. & publico: abfti- pa- nentem.. (, 24. legreffus lyfï m ome fbiritus ) 26.. E? li"ngugm fuap, 62.)* Non fo- u Vide dicta c. 2. n: 2 5 'rüif i'n lum: pedes: tuos lsabo , ne egredi Incledére: im: medio: doms: 155. ) lLa: poffis: . ad- illos:,. fed: etiam linguami " hic 532 PROPHET. EZECHIELIS fagy. Cum autem locutus fuero tibi, 'aperiam os tuum, & di- fertt qde: Ces ad eos: Hac dicit Dominus Deus: qui audit , audiat, & etd qui guigfcit.,'quie[cat, quia domus exafperans eft. : CAPUT IV. qu ; ' F ub?tur Propbeta fís urare;.(rb/idionem' Jferufalem, ac dormire fa- Inies $ per latus [iniflrum. irecentis , C? nonaginta. dicbus , fuper dex- irutm vero quadraginta , ac oilem cibum , €? feede confetium fi- dier domi - hi prepararez: quibus defignet calamitatem filiorum lfrael , [ichienem: babitantium Sfe- — . ïabjidilqnem ,2 FURm rojolymis. pofu i T tu, fili hominis, fume tibi laterem , & pones eu,rh co- Contra ram te : & defcribes in eo civitatem Jerufalem. tim n etiam 2. Et ordinabis adverfus eam obfidionem , & sedificabis tr ipï munitiones, & comportabis agzerem, & dabis contra eam darior caftra, & pones arietes in gyro. lii « bif: rum Mru»'z 3. 'Et, tu fil;me ti artaginem ferream, & poheslveäni in mu and A f NGG fnï:—l-'- buregd Cücir tuam, ne cum iis, qui ad te domum circa eam obfíidionem , id eít , ca. 05/'?7 Nenerint, loqui poflis, aut eos ob- fira, & machinas Chaldzorum obfi- jurgare, dicens eile eos gentem ex- dentium. fato 1 afpexantem Deum, ( ad iracundiam 9. Mar itt'arze.f.') qUäm 4 Hebraïcemïeüi: p totya provocantem, dig, que vox tnrrim ligneam figni- fiens 27. Gta acntem locutus uero, €$c. ) cat , in cujus fummitate ftatueban- I Cum ego tibi indicavero elie tem- tur balifle, & aliz machins Bellicz, prs loquendi, cumque os jam a me "Aggercm.) Aggelte terrz cumulum, Ülem ff claufum tibi aperuero , tunc loqui vel ad imperendos hoftes e loco fab- flem d1 incipies, dices * que ea» que vidifti, & limi, vel ad eorum eruptiones coer- audifti. cendas, & parandarm iis fecuritatem, & ? u1 Audit , andiar, t$c.) Sunt ver- qui urbem obfident. NI - ba Dei, & fenfus eft: qui voluerit ea Dalis.) Pones. fæ fï"l ol fi üe audire, audiet, qui noluerit, non aux- -rietes,) lra dicta trabs ferro mu- diet , fed fuo malo.- Italice dicere- nita, que muris impa&a eos quatie- BI jud mus: Ch; verrd fentire, j?nfim", m bat, diruebat. H«c omnis pictu- at mon vorrá, lafciasÀ flare, Tde i S(;:'iö rà nihil aliud , quam Hierofolymi- il ln Quia demus exafberans eff. ) tanam obfidionem fignificabat. enim multos non audituros, quia do- Sume dbs lav: &j ó snem, ) Videtur ) mus exalperans eft, pervicax fcilicet, reipfa Ezechiel fumpfiífe farcaginem, * U v & rebellis. non autem in latere pinxifle. Porro n 3- F ouerem.) Nondum igne. deco- fartago. inter Prophetam Dei perfo- ls tre 1 &um , & duratum, in quo fty- nam gerentem, & urbem interpofira ) ftgnificat quafi murum ferreum inter- Teni jo ferzeo delinees nxbem ]grufalem, & POllum * CAPU T. IV. E ferreum inter te, & inter civitatem, & obfirmabis faciem tuam y ad eam: & erit in obfidionem, & circumdabis eam: fignum À eft domui Ifrael. 4. Et tu dormies fuper latus tuum- finiftrum , & pones ini- quitates domus Tfrael fuper eo numero dierum, quibus dor- J mies fuper illud , & affumes iniquitatem eorum. ;. Ego autem dedi tibi annos iniquitatis eorum , numeyro dierum trecentos, & gonla.tgintgl dies: & portabis igiquitateam domus Ifrae-L 6. Et "AXX d MEED pofitum effe inter Deum, & Judxos, nificat etiam . objidentium Chaldzo- contra eos latam elfe excidii fenten- rum Jabores, & &rumnas, nam taum obfefforüm , quam obfidentium perfo- tiam minime revocabilem: fignificari etiam. videntur peccata Judeorum in- nam fubítinere, & reprefentare po- )5 ter ipfos, & Deum interjecta, ferro teft Propheta revera, & non per ima- t Sic inariam vifionem tantum , ut aliqui duriora, & fuligine turpiora. voluerunt, decubuiffe Ezechielem , pa-* lfais 49. 9. ait: Isiquitates veffra di- wiferunt-inter vos , €? Deum veffrum. tet ex num. I2. fequenti , ubi figni- m ficatur reipfa ita eum decubuifle im ete 'Tandem fartago fignificat igne com- oculis eorum. burendam urbem, civesque graviffime cruciandos , & quafi frigendos. Latus finiffrum.) . Si nificatur Sä!.'; a Obffrmabie faciem. tuam . ad eam. ) maria, & decem tribus, qux in terra bfts [rato vultu refpicies tàm fartaginem, promiffionis erant ad finiftram. Vide quam civitatem : gigni ficat hzc vultus infra cap. 16. num. 46. Vel per fi- torva feveritas, Dei, & hoftium ob- niftrum latus decem tribus, per dex- m ghl fidentium iram contra Jerufalem. trum Judza defignatur , quod Judzs at Erit im ebfrdionem. ) Scilicet Jeru- dignior effet, quia & regnum , & fa- falem. in latere defcripta erit ob- cerdotium in ea erat. Cg, Juft, feíla ; que defcriptio veram obfidio- Pones iniquimte's, &$c. ) Ut fic ja- ! nem defignabat. Sipnum eft domni Ifrael.) Mxc figu- cendo per 39o. dies feras, vel potius od ferendo reprefentes pemam iniquita- tl ra, & delineatio Hierofolymz obíef- tibus Judzorum debitam ; iniquitas fz ionificat urbem hanc brevi vere obfidendam. Nomine lIfrael incelli- enim ietonyiice ponitur pro pceita iniquitatis. fnü it Judeos, qui adhuc in patrio folo Affumes iniquitatem eormm.?) Sufti- jatie habitabint; decem enim tribus, qu& nebis, feres po;nas peccatis eorum de- fraelis nomine defignari folent, pri- )ï&ü bitas, fimulque pro venia eis impe- dem in Affyrios fuerunt abducte. tranda Deo fupplicabis." Wl . Dormies.) jacebis, decumbes; eft valde difficile , ac moleftum in $. Dedi tibi. annos, tfc. ) Pro an- [dewr nis 390. iniquitatis Ifraelitarum , do ieffty unum, & idem latus femper incum- bere, propterea per accubitum in la- tibi ponam decubitus per 390. dies. Porro tus, ponam fignificat, & captivita- Pro angis vero 40. peccatorum Juda, erfO cubabis m latere dextro totidem die- )oflm rem.. Nam qui captivi funt , non fi- poliunt fe illuc convertere bus , Ícilicet 40. lgtel." 334 PROPHET. EZ ECHIELIS .6. Et cum compl'everi.s haec, dormies füper latus tuum dex- iN "um. trum fecundo; & * affumes iniquitatem domus Juda.quadra- por 14-34- ginta di ebus, diem pro anno, diem, inquam, pro anno dedi z fe 1. Etad obfidionem. Jerufalem convertes faciem tuam , & It brachium tuum: erit extentum.: & pvl prophetabis adverfus eam. $. Ecce circumdedi te vinculis ; & non te convertes a la- fuu tere tuo in latus aliud , donec compleas dies obfidionis tuze. : 9. Ettu fume tibi frumentum, & hordeum, & fabam, & D0r lentem , & milium, & viciam , & mittes ea in vas unum, & Com facies tibi panes numero dierum , quibus dormies fuper la- HU tus tuum; trecentis & nonaginta diebus comedes illud.. j ic. Cibus autem . tuus. quo vefceris, erit in pondere vi- Ts ginti ftate edes il- lud. res in. die :. 'a.temgore: ufque ad. tempus.com 16 ir. Et bad TREENSSS Ie, ( 6. Diem pro anmb, Efc. J 9 - ;ngt1109 que: Africani ,. & multe barbarg na- dies pro fingulis annis.. tiones faciunt;. ben Z Ad.'aäfa'ionem. Zärhfdläm,., & i'.) Prophetabis:) Non verbis; eratenim In. hoc. tuo: decubitu in. laterem ,. in mutus, ut: patet c. 3. 26. fed hifce quo delineafti obfidionem. Jerufalem , fadis ; teipfo fcilicet, tuoque geftu referes Deum:per.Chaldzos oppugnan- dhe*n de*äges,.obtutpm; , ut: fignifices. hxc omnia,. quz facis, portentum: effe- ob- tem: Jerufalem.. po l fidi»nis. arctiffimz: Jerufálem;. qua: ca- 9.. Gircumdedi te vizculis: ) Vela Il 4 propinquis. tanquam. infano injectis ; pietur, & exuretur.. Itaque-dies 390. lin Íunt- dies, quibus: duravit obfidio Je- vel ab.ipfo: Deo; jubente, ut immo- r»falem::: dies: quadraginta. fignificant tus: maneret;,. ut: alii volunt. Porro tllqæ tempus: ejus everfionis,, & vaftationis, hic. Propheta: gerit perfonam civita- tis ,. & civium mox obfidendorum, & f)üazïm& quod dies.tenuit quadrapinta. Porro / 4 itty dies.. 590.. fignificant: totidem. annos vinciendorum.. EM iniquitatum,. : fcelerum 1fraelis ,. ni- Dies obfedionis tue. ) Intelligit: dies i5 ot I2, bus.divinam iramprovocaverat.. illos 390. fle quibus. n.. 5.. etiain; anni' computantur: a. lapfu. Sa- 9.Et tuw fume ,. &fc.) Hxc omnia ni- eti&m £0 lomonis:ad deportationem decem: tri- ltl hil aliud indicant, quam famem, quam "tl buum. per. Salmanatfarem ,. per. quam paífura erat civitas obfefia. ln ob- » QU illarum tribuum homines gens efie de- feffis urbtbus non folent panes ex folo od Qs Que tierunt ;; Dies: vero: qnadraginta . toti- triico,. fed multis aliis feminibus ad- &d ( ny dem: annos,. quibus: durarunt fcelera mixtis confci, quo diutius alimenta Manaffis Regis:Juda;. fufficere poffint.. ia tullis ] i Erit: éxténtums.); More puggantis , Numero dicrum.) . Scilicet 390. pro* ut: fignifices. fore ,. ut- hoftis pughnet C(mfuevit contra:Jerufalem.. Hebraice eft »442- tempore ,. quo: in latus finiftrum. cu- ?fr(- . biturus erat; 40. vero pro tempore Cinén N t»m , folebant: enim olim: veteres nu- quo in latus dextrum. MU dátis brachiis pugnare ,. Quoq hodie- Io.. Prgindi flateres. ) Qui: uncias Vidmtibuj Füt t & " CAPUT IV. 535 1. Et äquam inmen fura.bibes, fextam 4 pore ufque ad tempus bibes iillud. partem hin; a tem- ]i 12. Et quafi fubcinericium hordeaceum comedes illud : & ftercoré, quod eg reditur de homine 4*0perires illud in ocu- lis eorum, I3. Et dixit D lominus i.Sic comïedenft filii Ifrael * panem *Ofee fuum pollutum inter Gentes 9. d- , ad quas ejiciam eos. I4. Et dixi: A, a, a, Domine Deus, ecce anima mea ä non eft polluta : & morticinum, & laceratum a beftiis non comedi ab infantia mea uf í C ! t ue ad nunc, & non eft ingreffa in os meum omnis caro immunda. 15. Et dixit ad me: Ecce dedi tibi fimum boum J pro Rerco*- ribus humanis; & facies panem tuum in eo. j LCOH te'r'arri *[nfr& 16. Et dixit ad me , Fili hominis: * Ecce ego jt baculum panisin Jerufalem ; & comedent panem in ponde- 1413 It re, & in fol bibent. icitudine f* *agu-am in menfu*ra-, & in 'an)gu&*ia $ n 17. Ut [te u fl decem etficiunt, quo cibo trahi potius I13. Panem fuum polisrum.) Sordi- poteft vita, quam fuftentari. dum, quia ftercore co&um. II. Sextam bartem þin.) Menfura |à Inter gentes.) In captivitate. I$5 hin continebat duodecim fextarios I4q. -4ma mea non efó polata. ) 10 fextarius vero aque uncias viginti Numquam ego res adeo fordidas co- ltaque fexta pars hin funt uncig aquz medi; nec adeo abominabil: cibo me qU) contaminavi. t quadra;rinta. - rempeore tz/äge ad !emþz:. ) Vide Morticinium. ) Id eft, ut Sanétus dicta num. przcedenti. Hieronymus interpretatur, quod ais- lies I2. Ef quafi fubcinericium.) . Hog que eflufione fanguinis amittit vi- etiam eo pertinet, ut fummam rerum tam, in quo moritur anima, ut Solent cum. fponte moritur, vel aquis fuf- f omnium penuriam oftendat. focatur, aut ftrangulatur. a" enim, qui obfidentur, ut pauperes ad- modum Íunt, fubcinericio pane uti, Laceratum abeffis.) Utrumque tam 0b fcilicet morticinium, quam laceratum olo cocoque non fub prunis lignorum , a befliis immundum erat; lege Levit. j fed fub ftercore boum, alioramque animalium , quod hodieque in non- C. II. II. 24. & c. 17. I15. ntà l$. Dedi tibi fimum bowit, 66c.) Con- confuevit. nullis . locis lignorum penuria fieri cedo, ut pro ftercore humano utaris p Stercore , quod e R1 gredirur,. Uc ) Sub fimo bovis ad coquendos panes. [it cinere ftercoris humani. I6. E: d;xiz.) Explicat fuperiorem ort Ie ocuüt eorum.) Ifraelitarum ,- illis figuram panis ftercore cocti, videntibus, ut hoc fieno fuam futu- Conteram baculum panis, ) Phrafïs T ram miferiam intelligant. Hebraica , qua panis baculus, aut. 536 PROPH ET. EZECHIELIS 47. Ut deficientibus pane, & aqua , corruat unufquifque Tüte Aa..dï ftat,rem;, iïuum; : & contabefcant in iniquitatibus. fu;s.. & CAPUT V: & Per däz*on]b& capitis &? barbe propbete pilos ju[Ju Domini , va- Of vieque confumptos , defignantur. Sudei, propter [ua peccata fa- dio. , €? gladio confumendi : fic ut. patres filios, C filii patres Vi (äomedant', reliqui wero i captivitatem ducendi , ubi fint op- Gen gprobrium , ac flupor. Gentibus, quarum [upera- tüe runt Jcelera. TR 'T tu, fili homiois , fume tibi gladium acutum, raden- ^. i tem pilos: & affumes eum ,. & duces per caput tuum,. & per barbam tuam, & affumes tibi ftateram pondgms, & di- Dum vides eos. 1h r 2. Tertiam partem igni combur es in medio civitatis , jux- IT ta completionem dierum obfidionis: & affumes tertiam par- icbt D li tem, & concides gladio in circuitu ejus: tertiam vero aliam ürj E di.fperges in ventum , & gladium nudabo pott eos. d E Et Lt Cl virea appellatur,. quia ficnt. baculo ,,, providentiäm: divinam. alios aliis mqþ [52 ita pane corpus fuftentatur.. Senten- dis: punientem.. im e P tim ergo eft , tollam panem , &. fa- Q.. Tertiam bartem sgui combures. ) ïum? znem. immittam., Ignis fignificat peftem, & famem, qux. J ^ Papem in pondere.) Ut fieri folet in: ^ tertianr partem pilorum ,. id eft civium ebfidione.. Hierofolymitanorum , quafi ignis. de- (U£ j 1 Corruat: unssquisque ad fra- nipravit, aduffit, voravit, ut expli- 1 d catur nüm. I2. ??ï gen irem fzwm.). Unus hic, alter illic Peftis enim phyfice 04f juxta. concives. fuos corruat fame- ex-- eft quafi ignis comburens, & inflam- aniinatus.. mans corporad. N lorum, a medto civitatis.) Qua .m in. latere Contabefcant.. ) Fame marqefcafïtl,; d o indeque orta 1ue , & pefte putrefcant,. defcripfifti,. l (& in tabem, & morbos peftiferos in- titrit guxta completionem | diersms obfidio- qWQL E cidant, quibus abfumantur.. zis.) Combure ex pilis aliquos quo- 4 T tidie, donec dies odfidionis 390..com- &oaf tates. - In iniquitatibus.), Pxopter in?qui- pleantur.. Vel cum completi £ue- mxhd l. GL xdi;':äz mä'—eiztem prlos..) |.No- rint dies obfidionis, ut interpretatur Teyor j watulam: tonforiam , ut. eft àn Rabbi Salomon , & alii. — Vel figni- W f XTeb1o;. i ficabit hoc id, quod futürum eft, d&dig Stateram: ponderis, ) ]ufh, &—'pïro-:- q,ua,mdiïli dur.abitfoþfïdi'o'. EfOChïm bati ponderis.. G]adius Det' iram. fi- Tertiam partegs.) Pilorum. Runpri guificat ;; ftatera. autem. judicium , & Bj Consides gladio, ) Nam. ut. dicitux |CAPUT V. - * 53 4 K '3. .Et fumes inde? s * parvum kn*u'm:e*:kr—tïm:- & -li'/g"a)beïsiï eos in fum- mitate pallii tüi. - 4« Et ex eis rurfum tolles, & projicies eos in medio ignis,. & combures eos 1 a. domum Ifírael. gniz & ex eo e'gfedïifefur' ignis in omnem s. Haec .di'ciig-Dom/i'nu*s. Deus: Ifta eft Te'mfä,ïäm* ^ * ; im me- Ü dio Gentium pofui eam, & in cir cuitu ejus terras.. 6. Et contempfit judicia mea, ut plus effet impia quam Gentes: & prsecepta mea ultra quam terrae, quae 1n . circui- tu ejus funt : judicia eninr mea projecerunt ; & in preeceptis meis non ambulaverunt. Idcir 4 en- . co h'*æCï dicit D'o*mïnuäq Deu-ä : Qum fqp'fä'räiïiïs G L tes num. I2. Tériia þars L27] "g[;;u;!iar ;;zjzz'et Ex le-o.*)' POp»'ul*Ov ex.i-'guoþ-« 12 circuitm fu0. X* d eeirceiu € Egredietur ignis.) "Scelerum; & p jus.) Circa cävi'teït"em" de- narum a Deo immiffarum incendium, ! fciiptam in latere.. " quod' univerfam: ]u« eorum: gentem: Difperges 2m veutum.) Ut fiïgnifï Ce- populabitur.. f tür Judzos in varias regiones. diffi- S- Hac dicst Dominus, 65'2':.'5* Incipit pandos efle, & difpergendos. fuperiorem prophetiam explicare- t E? gladisom. nudabo poff eos. J Nam (dfla ef Terufalem- ). Quuafi- dicat, Chaldei Judzos in. Zkeyptum fugien- hoc fchemate, fcilicet tui' capitis, & ) tes perfecuti, ibi eos cunv /Egyptiis capillorunt reprefentatur Jerufaleni , trucidarunt, ut eis minatus erat Je- Jerufalem , iiquam , quam' ego Deus .) remias c. 42. I6.. olim. pofui, quafi mundi .caput ; & luæ Ez [umes inde. ) Ex tertia parte , quafi repinzm in medio gertium , ut m quz nec fame, nec pefte, nec gladio eripfe quafi ancillz cuftodes: effene, & de in Judea occidetur, fed difpergetur ftipatores, & ut exemplum inde fibi fu- ^ Ji- in gentes. . mérent p'etatis /Egyptii, Syrii, Arabes, Id Sumes parvum nuine'mmL) C'apilv Afri , Graci, atque ita grádatimr alii. lorum. f4 i lg cirenitm ejes Yérras. ) QUuaüi in o [ummitate, 6 6 /In extremitate , umbilico éerrz, pofui éam , & variis ge vel ora pallii tui: fignificatur Dei be- undique terris circumüdedi.- nignitate, & providentia paucos ali- Vïdä in- fr1, cap. 53. I2. quot Judxos ex clade illa fervatos: 6. j«ditya mes. ï : Ije'g"'e"m ihïea'lfl,e 7 . Projictes i2 medio ig;zi.r.) Q uem fecundum: quam'judicare debent. Ju- 10 excitafti in medio lateris, in quo' de- dices. Jf fcripta Jerufalem: fignificantur ii , qui Ef Pracepta mea.) Scilicet cori'tem'-— ia reverfi ex Babylonica captivitate ite- pitt, plusquam cireumje? x nationes ttqf rum fceleribus fe maculantes , igne impietati , & idololatriz deditz. fi! Lasd cladis a Macedonibus illate per Àn- ( Superafits, ) Peccatis, & im- J tiochum , & tandem a Romanis af- pietate. fumpti funt. Jexta jndicoa gentium , &fc. ) Bon as 1774 cum Cop. Menoch. Tous. V. Lj YXyy J 3 ^ $ P;zaopHET. EZECHIELIS tes , quae in circuitu veftro funt , & in praeceptis meis non ambulaftis, & judicia mea non feciflis, & juxta (1)judicia Gen- H tium, qua in circuitu veflro fant, non eftis operati: $. Ideo hac dicit Dominus Deus: Ecce ego ad te, & ipfe ego faciam in medio tui judicia in oculis Gentium: 9. Et faciam in te ,. quod non feci , & quibus fimilia ultra ! non ífaciam, propter omnes abominationes tuas, io. Ideo patres comedent filios in medlo tui,. & filii come- pl dent patres fuos: & faciam in te judicia, & ventil ahqu uni- fe verfas reliquias tuas in omnem ventum. 1r. Idcirco vivo ego, dicit Dominus Deus: nifi pro eo , quod fanttum meum violafti , in omnibus offenfionibus tuis, i & in cun&tis abominationibus tuis: e u & non parcet oculus meus, & non miferebor.. go quoque confringam ; " 12. Tertia pars tui peíte morietur, & fame confumetur in medio tui: & tertia parstuiin gladio cadetin circuitu tuo: ter- N tiam vero partem tuam in omnem ventum difpergam, & gla- ( dium evaginabo pott eos. I3. Et (1) Iudicia gentimfnP Ip edit. Sixt legztur : juiïiti'as" ge,htiuln. gentium leges , & probatos mores, fi tiam . capillorum partem in ven !:um quos habent, non eftis imitati, fed proje&am fignificabantur. tantum zmulati eflis fcelera. Ac no- IL. Hree, ) Scilicet Qb peccata minatim , uia non fuiftis tenaces tua. vers religionis, ut ipfi funt fuperftitio- " Vrvo ego.)"Juro per vitam meam. nis uz, Nf.) Jungendum eft cum verbo - $. 4d £e.) lratus veniwm ; vel te confrimgas) , hoc fenfu : non habear alloquor, & qux feqtïufltllr mala de- Deus, nifi' confregero, &c. lm nuntio. Santun: meum violaft;. ) "Templum Jedicia. ) Supplicia q'uzifï' juftus meum, in quo me cole tl ul]tor inferam tibi. idolis contaminaíti. re debueras, G ft lg Q. Faciam in te , quod mon fect , Ge.) In ommibus offenffomibus tuis,) Ido- Plagas acres infligàm ,*quales adhuc lis tuis, quz quafi res execrabiles lu non inflixi aliis gentibus, 'idqug pro- Dei, & piorum oculos, & animum qug tior j pter abominabilia peccata tua. offendunt, IO. Puarres comedent füros , B. Confringam.) PaCctum meum, quo Wn Dtrumque accidit ín excidio tam Chal- tibi pollicitus fueram , ut tibi adef- l. Vide deorum , quam Romanorum, fem, tibi faverem , & beneficiis or- " Lamentat. cap. 2. 20. & cap. 4. Io. zh narem, Immo 25 le (j & Baruch. 2. bent LXX, jici(m £e , ut ha- prec judicia.) Supplicia , & punitio- . Nop parcet oculus sment.) Htiamfiü nem, üt n. g. viderit te graviffimis calamitatibus a y | Vezti]abo, 6c.) Difpergam per omnes conflictari. Tent: IQ. lz ommem wventum d gentes eos , qui in te a fame, pefte, t:/l'verga)iït ; l & gladio religui fuerint, qui per ter- Vl'dfln.t Ec.) Vide dicta fupra i. 9. Ral , CAFUT V 559 ü .12. Et complebo furorem meum , & requiefcere faciam indignationem meam in eis, & confolabor & fcient, quia ego Dominus locutus fum i m zelo meo , cüm 1mp1evero 1n1- fe dlgnatmnem meam in eis. :4. Etdabo te in defertum, & in oppmbrlum Gentlblïs, quae [ in circuitu tuo funt in confpettu omnis pratereuntis. 15. Et eris opprobrium , & blafphemia, exemplum , & ftu- e por in Gentibus, quae ij | Circuitu tuo funt , cum fecero in i te judicia in furore, & in Indlgnatlone ; & in increpationi- bus irse, D 16. Ego Dominus locutus fum: Qvando mlfero fagittas fa- 5 mis peffimas in eos: qua erunt mortiferee, & quas mittam , 1j utdifpergam vas: & famem congregabo fuper VOS» & * con- Supra teram in vobis baculum panis. A aci i 17. Et immittam in vos famem, & beftias peffimas ufqu e lnfra Ài 4.13 ad internecionem: & peftilentia , '& fenguinis tranfibunt per' la« teD & gladium inducam fuper te. Ego Dommus locutus fum. í Wt - Jf L Yyy3 CAWT rbo OYA Complebesy Satiabo. Exemplum.) Infelicitatis &que, ac at Reqmc/&ere facuzm) Ceffare faciam xmplobltltls iram meam ,.detlapgrabit ira. mea, cum $repor. ) Ut ceteri. videntes calja- ultus. vos. tuero ia anitates tuas, ffupeant quafi attoniti.- , Confolahor.) Solet enim vmch&a ef- Aliqui vertunt, Terzer. fe levamen accepts injüriz. Locutus fum. in zilo meo.) lva mea, jesdicia.) Extrema mppl:cm (do Increpationsbus ire. ) Cafucracxone? yle qu& tanto majnr eft, quanto arden- ]u m tior fuerat fponfi. amor , qno te fue- & ultione, quz fit ab irato Deo. ram complexus.. I6. Fgo Domirus locuius fum. ) lp eis. Püniendis... qth ïtaque certiffime evenient, que pr&- tdef I4- Daóée fe i defertwm.) Faciam dixi. 0r te. defertam , & defolatam.. | Sagittas famis.) Sagitte famis funt: " oppraär zm.) 'libi onines male hà Pï*edo, locufte, 1ubvg0 fegetum ni- precabuntur, & exprobrabunt peccata mir imbres, grando, &c. i tua , quibus adeo gravem: Panmonem Baculum pam:. J dee dicta fupra: merita es. cap. 4. n. 16, us 35« Blafphemia.) Ut fcilicet omnes 17« Pefhstentua ,: €$ f famguss) Peftig, videntes té. bl afphement,. td. eft. tibi & bellum. "n maledicant , tibi convitientux,. Tranfibsnt.). Graffabuntur, L 1 540 PROPHETHEZECHIELIä E CAPUT.VL d ü l Prop?,err ;;hultiplicem 1 plolatrigm . filïojkum Jjrael , p;'ædicunfur eorum urbes , C? excella diffipanda , & qui peflem , gladium , & l Te Jamem evaferint, di[pergendi iter Gentes , ubi malis pre[fi comgertentur ad Dominum. Ü fs I.T? T fa&us eít fermo Domini ad me, dicens: $. À. Fili hominis pone faci.emxtu;am ad mon/?;es Ifrael: & pro- : phetàbis ad eos. x *Infra . Et dices: * Montes Ifrael audite verbum Domini Dei: alli 35. 1. Hzec dicit Dominus Deus montibus,:& collibus, rupibus, & tna] vallibus : Ecce ez o inducam fulpier vos g'ïadium*, & difper- : fün dam excelfa veflra. 4. Et. demoliar aras ve' (tras , & confringentur fimulacra ( véflra : & dejiciam interfe&tos veftros ante idola veftra, r $. Et dabo cadavera filiorum Ifrael ante faciem fimulacro- rum veflrorum : & difpergam ofía veftra circa aras veftras. 6. In omnibus habitationibus veftris urbes defertee erunt, m & excelfa demolientur, & diffipabuntur: & interibunt arae lerem veftrae, & confringentur, & ceffabunt idola veftra , & cor.- Qu terentur delubra veftra, & delebuntur opera veftra. Ó V0s p 7. Et cadet in z terfe&us in medio veftri: & ícietis, quia ego liquos £, €fïunla fum. qumi,n.us, S-Et t [9. pe 104 2- Oze facien) tuam.) Audaécter , gladio * occifos. Hoc faci&t Chal. 0. 1 daus, quod apud Virgilium Pyrrhus: lerint & libere loquere. ('Vverlte.fa- * ciem tuam. Narum ante ora patris, patrem obtruncaz ad aras. qui m "d montes If7ael.) Ad Sion, Mo- per H ij tia, montem Olivarum, in quibus Ju- '6. In Vintbns babitationibus 'UWrik ) C In omnibus locis, in quibus habitatis. dzi collocarunt, & coluerunt idola. *Dejl'rtæ..) Defolatæ, & pro t 3. "udite,) Profopopzia ; montibus bus vacuz. : ha-bitaccjri- mms l enim fenfum attribuit , ut IMoyfes penite, Excelfa. j In Vlate, cclo, ac terrz. Deut. 3. I. 4udire bantur. quibus- idola co]e- cgli, qua loquors & c.. telle&m, Rupibus, Ef valilus,) ln Hebræo Iuteribunt ars.) Solo squabuntur. N L? eft, Torreniibu: , E$. wallióus ; hifce Opera veffra.) ldola, altaria, & de- fs lubra iis dicata, qus vos manibus Citr, enin in locis folebant idolis facrifi- care , ut explicatur infra n. 15. veftris lol)ïexjati eftis. E D Gladium. ) Chaldzorum , hoftes , i a bellum. 7 Iäte;fe[iu:.) Singularis numerus i pro plurali LXX. habent: & cedest interfe&i. IYüs ] 4 Inf/ärfefln veftros.) Cive$ ygftros [] 141 O(i ^ ) CAPUT VL $4i 4 9, Et relinquyafh in vobis eos, ; tibus, cum difperfero vos in terris, qui fugerint gladium in Gen«- il 9. Et recordabuntur mei liberativeftri in Gen »Ati&bus.,' ad quas j captivi du&ti fünt : quia contrivi cor eorum fornicans, & recedens a me ; & oculos eorum fornicantes poft idola fua: & difplicebunt fibimet fu fis abominationibus fuis. per malis ; quie fecerunt in .univer-. 10. Et fcient, quia ego Dominus 0. ut facerem eis malum hoc. non fru&raxlocv'utxusx fum, 1II. Haec dicit Dominus Deus: Percute manum;tuam, & ] M allide pedem tuum , & dic: Heu, ad omnes abominationes malorum domus 1 J frael: quia gladio, fame, & pefte mituri funt. 14 I2. Quilonge eft, peíle morietur: qui autem prope, gla- » dio corruet, & qui reli£tus fuerit, & obfetfus 3 ionem meam . in eis. , fame morie- no, tur: & comp/ebo indigpat p IN Yyog s i. Et , .;Scietis, guü ego fum Dominus.) Sce- ita in fornicatione metaphorica , ex- [ lerum ultor, idola vero falfa numina, terna fpecie, & ornatu idolorum ca- qus nulli opem ferre poffunt. piebantur Judxi, & ad illa colenda )* 8- Et relizsquam.) Id eft, nonomnes alliciebantur, a vos gladio concidetis ; fed aliquot re- Difpicebunt. fibymet. ) Damnantes )go liquos faciam , qui gladium gentium confilium fuum, eftugiant , & falvi fint , & inter gen- lolatriz. lpeccatum fuqm ido- Et tes captivi verfentur, per quas dii- Io. Nos fruffra.) Non Tlnä Caufa i Pergam vos. fed ut eos aíliigéndo corrigerem; 9. Liberaii veffri.) Qui—nevcem eva- ad fanam mentem, & peccatorum poc- ferint. nitentiam adducerem, 105 Locuzs du gentibur.) Dum caþtivi, & dif- Jem , «t facert:'m. ) Facere 1 qm perfi erunt inter gentes. decrevi. ContriUv4 cor eorum. ) Pr&teritum II. Percute manu 14u4.) Alteram ii ) pro futuro. Qiuia cónteram cor eo- manum, vel femur tuum. '&tiS- rum, id eft faciam, ut peccati eos llide pedem tuum.) Ad terram ; funt r« peniteat , afflipens eos longa capti- hec figna ftupentis, dolentis, & in- vitate. Vexatio etiam dabit illis in- dignantis ad tanta mala Judzis im- olc tellectum. pedentia. Fornicaps) Per idololätriaxh, qu& d emnes abominationes. ) Propi:er ul frequenter in Scripturis fornicatio.di- omnes abominationes peccatorum. citur. , de IQ. Quilonge eff.) Quinon eft Hie- T Ef oculos eorum farnic?n)tes. ) Ut rofolymis, fed longe abeft a patria. enim ad veram fornicationem oculi Qui relitins fuerit, & obfeffus.) LXX. funt in amore duces jetus quare dixit habent: Qii circumdarus fuerit, fcilicet Divus Petrus 2. Epift. cap. 2. num. Hierofolymis. deprehenfus, & ibi ob- gdellt 14. -Ocules habest plemos admlterii ; feilus. -^ 342 PROPIIET. EZECHIELIS. 13. Et fcietis , quia ego Dominus, cum fuerint interfe& fed veftri in medio idolorum veftrorum, in circuitu ararum ve- flrarum, in omni colle excelfo, & in cun&tis fummitatibus fül 32)0ntium , & fübtus omne lignurm nemomfum & fubtus u- W piverfam quercum frondofzm , locum , ubi accenderunt thu- T2 redolentia univerfis idolis fuis. lst 14. Et extendam manum meam füper eos: X facxam ter- ram. defolatam, & deftitutam, a deferto Deblatha , in omnibus habitationibus eorum: & ícient, quia ego Dominus. t $ - CAPUT CDVIE Com MP Demmtzaf Propbem tolius terre fifuda exfremæm, €? inevita- bzlem w/latzanem roxime imminere propter illerum | Ícelera. fLab &i 'T fa£tus eft fermo Domini ad me., dicens : K 2 COEt tu , fili hominis J .haec dicit Dominus Deus terrze Vin 5 Efrael Finis venit , venit Hms fuper quatuor plagas terree. 3. Nunc finis fuper te, & immittam furorem meum fuper te: & judicabo te juxta vias tuas: & qestus contra te omnes llle'-m abomünationes tuas. (à]e ] bux 4..Et ts Doy; Capu* Complebo indignationem meam. ) Sa- ufque ad. fïnem va&etur. IWemlmt po- h À | tiabo , ut füperiori .gap. I1. I3. tius Deblathe , quam alterius ]oci, Ti y 13. Jiterfects veféri.) un Hebr. eft, quia ibi NNabuchodonofor confedit,, Catürn futerfelli eofum , id eft, cadavera eo- dum ejus exercitus Jerufalenr expu- / l[sl rum., qui interficiendi funt gnaret 4. Reg. 25. 6. & Jerem. 39. s. dOnis Que. colue- lm medio idolormm. ) A.lnchomxus Reblatha chümgulc a.De- If'; xunt, quafi dlCdt Sapietis: eorum blatha, & hanc ponit terminum tribus ttiQ HIUS df] eéxem plo R3ben. Xlu]gat:e editioni favent uf Bæ 14. Extendam manum meam, Uc) Chaldzus, & Grzci, & fenfus com- J « Percutiam eos per Chaldzos. modiffumus eft: Faciam terram ]u- mï QL 4 de /E*rta Deblatha. ) In Hebrzo eH* dxam magis defolatam, & vaftatam, f'mün : « deferto vf7ue deä!atbzt Aliqui pu- iam fic öebl ath dj quod eft defertum Rh dh;;;.- t tant Deblatha effe eam , qux apud ablrmum, cujus mentio Numer. 33. Mtdo o Jeremiam c. 39. 5. & 4. Reg: 25. 6. & Jeremi& 48. 22. Eft pars de- 5 E X OCatur Keblatha.; facilis enim e(i mi- fem ilius hornbilis, cujus meminit dmg tatio, litere. "y 7(/6' in * dalerb, que IMoyfes Deuteron. 9. 15. funt admodum fimiles inter fe erat ED[ [ T r. ) Audi, & vaticinare Reblatha)in terra Eimathr in extremis quz fequuntur 7d€m* jude finibus ; defertum autem juxta Wenir fimi.) Perditio, defolmo [* Va Jerufalem altera ex parte itaque in- Terra.) Judza. 1,53; dicat fore, ut tota Judza principio - jxd:m&a te, &c.)' Puniam te prO men - CAPUT VIL 543 3 ü 4. Et non parcet oculus meüs füper te , & non miferebor £ w fed vias tuas.ponam fuper te, & abominationes tuae in medig us tulerunt: & fcietis, quia ego Dominus.. x $. Hzec hu- venit. . dicit Dominus Deus: *AHii&,:io una, afflidtio ecce . 6. Finis veni 5 t venit. L. Veni; finis j evigilävit adverfum ,tä: ecce QUS 4. Venit contritio *füper te;.,» qui häbitaä in telir.a: venit tempus , prope eft dies occifionis , & non glorise montium. 8. Nunc de propinquo effundam iram meam fuper te, & complebo furorem meum in te, &; - J judicabo: te juxta vias It tuas, & imponam tibi omnia fcelera tua. . : fed Viää 9. Et.non parcet oculus meus , nec miferebor , tuas imponam tibi, & abominationes tuze in medio tui erunt: & fcietis, quia ego fum Dominus percutiens. 10. Ecce dies, ecce venit: e greíta eücqntx*itig , floruit TÉ virga, gejrminuavit, fuperbia: (s II. Ini« ipeI', mericis*,'k'weü duplex Hebraifmus; judi-' truditur, fignificat, (liua phrafi figni- Ines care pro punire, & vie ficatur jamjam adfuturam . cladem. bus, & actionibus. 1);'0 mori- Aiiqui legendum putánt -ceg/ratzo 4 Et Pona- comtra fe. ) ConVeiTä!n in id eft, flos contra&us, & nondum caput tunm omhia peccata tua. explicatus, ut funt calices rofarum , 4. Vias ruas ponam [uper te.) Poe- &c. o Sic Chriftus Dominus Matth. nam viarum, vite tuz attz, & pec- 24. 32. hac eadem ufus eft fimilitu- ]OCi ! catorum a te admiiforum. dine: 245 arbore antem ffei, inquit, &dit., Abomtiationes. ) xpu- tionis. : Pæna abomina- difeite parabolam, cum jam ramus ejus tener fuerit, G. folia mata, feitis, quia nj lm medio tui evunt.) * Ponz cives prope eff eflas: ita E5 vos, &fc. - tuos atficient , vel omnibus erunt ma- .Nen gloria smoutium.) Gloria hic eft Tibus nifefte , & confpicuz. - letus clamor , gloriatio , laudatio , ient $. -fflidto una.) . Perfecta, .fin gula- ovatio colligentium uvas in montibus: cormt- ris, qualis nunquam fuit, nec erit; in Hebr. eft, ;z/7s 4dis tumultus , 1 ]'ll; fimile. eft illud 1. Reg. 26. 8.. Perfz- non,celeufgsatis vindemiantium 42 mon- itamy diam eum lancea 1n terra femel, & fe- tibus. 1tum cundo 9»us 202 €?if. 8. De pr [/ L imulto poft, pinquo.) Cito,.brevi, non ditio. 6. E;nis.) Excidium, defolatio, per- $ 0e Complebo, tfc.) Hc ufque ad ver-. yirit . Evigilavit. ) Cito veniet, quaáfi ficulum ro. explicata funt fupra n. 3. fuinmo ma adeffet. ne evigilaverit , urt: mature IO. Egreffa eff. coptriiio.) Vide di- ine a n. 7- * 5 7. Venit contritio, ) In AHeb'r. eft: Floruiz virga.) [am appar ent flo-. Ü -pwbY fJfephira, que vox primum ger- res, poftmodum , & quidem cito ade- inen, aut gemma/m arboris , quz pro- runt amari fructus, punitio fcilicet, ;pe p N 544 '?RöPHET.EzECHrELIS T. Iniquitas-furrexit ih:"vi'rga:.l"iitn'pi'etatis : non €x eis , & & non ex populo c quies in eis. ; neque ex fonitu.þ'eorunx]: & non erit re- x $ 12. Venit tempus, appropinquavit die s: qui emiwtä, non lze- tetur: & qui vendit s , non,lugeat". : quia ira fuper omngm. po- pulum ejus..- de 12. Quiá qui vendi:t', ad id, quod vendit, non revertetur, & adhuc in viventibusvita eorum. Vifio enim ad omnem mul- titudinem ejus non regre La . EM 2 non confortabitur. $ dliet.ur : & vir in iniqgitgte vitae fuse ; 14. Canite tuba, prseparentur o ines j &- non ei'cw qui va- f dat ad praelium: ira enim mea fuper univerfum populum ejus. f 1ts. Gladius foris; & peltis, & fames intrinfecus : qui in agro eft, gladio morietur: & qui in civitate . peiïilentia*, & fame devorabuntur. 16. Et falvabuntur , qui fugerint ex eis : & erunt in.mon- tibus quafi columbze c i onvallium omnes trepidi, : unufqgifque in "i'niquitate, fua. 1 d *1,7. OmpeS t qug per virgam fienificatur. P:oteiï non diu licebit potiri rebus eimptis , l etiam fenfus effe: Floruit tribus Juda; quas invadent Chaldzi. a nam 9155 atteh, & virgam , «& tri- Non lugeat.) Abdicat enim a fe id, bum fignificat. Floruit , fuit ig re- quod paulo poft erat amitfurus. ün bus profperis. 13. -4d :d, quod vendidiz, mon ve- Yoc Germinavit fuperbia. ) Ut peccata verterar.) Utin anno Jubilzi Levit. tür, ereverunt , fic etiam eorum pona vos 25. quia fcilicet erit in captivitate. feftinat comprebendere. 4 Et adbuc s2 viventibus vita €orzrm.) L II- Swrrexit i2 virga.) Éxcre vit m Vivent quidem, fed ad fua bona ven- j je virgam ,. qua verberentur ; ex radice dita nunquam redibunt, L'Mr iniquitatis eorum nata eft virga, qua thf 0. ) Prophetia hzc qommina- f!ltm &exdantur. toria. Non ex ei.) Nonmvemanels? vefdumm N egredietur.) Vacila; & irfita. n 05 ex ei$ , ut. vertit Vatablus. Vir.) u»w sfc, Nuusquisane. ul Neque ex fonitu eozum-) Ex tota eo- Iz z'm'quitdre p2 tzæ.) ProPCEr ini- (o; rfum multitudine, fonitum, aut ftre- quitatem , & fcelera fua. No2 confbrmäitur.) . Non profpera'- f pitum appellat multitudinem , popu- at $ lum, aut plebem, quz cum frequens bitur, fed cadet, hoftibus fuccuum & eft, multum ftrepit : vel fenfus eft, bet, & eorum prada fier. €ayil peribit fuperbia, & feftus eorum fo- I4. Camite £a6a, ö'c.) Clk."lngite tn- Ig 1Orus , & arrogans. bis, quantum vultis, ut milites con- Omnj Non erit rc vocetis , nulius fittere fe audebit. . h eos afili gam. quies.) .A 'maïlis, quibus 16. Qna[i columbs cazzþ'qllizzm.) Quz Y5 2. Qui emi, non laternr. 5 qua flcgi?itrem , Aut ingruentem tempei Df L lj F. CA Pm; : VII 545 37. Omnesmanus diffolventur , & omnia genuafluent aquis. :8. * Et accingent fe ciliciis ; & operiet eos formido, & " Ifiie omni facie confufio I5. 9. vitium. ,&in univerüs- capitibus eorum cal- Jerem 45.37 Ig9. Arsentum eorum f"oras.wpxrcïjï'c*i"ettir*',f& au.rf:ml eorum Í in fterquilinium erit; * Argentum eorüm , & aurum eo- Prov. Ü tfum non valebit liberare eos, in die furoris Domini. Anr- I^ 4 oph. mam fuam non faturabunt, & ventres eorum non implebun- I. Ige tur: quia fcandalum iniquitatis eorum fa£tum eft. Eccli; 20. & ornamentum monilium fuorum in füuperbiam pofue- S'o IO. runt, & imagines abominationum fuarum , & fimulacrorum &.13- T fecerunt ex eo: propter hoc dedi eis illud in immunditiam. fl - 2r. Et dabo illud in manus alienorum ad diripiendum,, & impiis terree in preedam , & contaminabunt illud. P d L - 42. Et . E] a ?ilateuü timent ; atque ideo in vallibus populi Def diri pientur a Chgldæis- in- 2 degunt, non in montibus, aut col- circumcifis.. Ebus. 44221 H2 L HIR.. .» z r mem fuam. ) Appetitum anime, fa- ? cati fui. Wæm f y C*on'fcibm:iä-pecr'-i 1 Quia jtandalum iniquitatis a;arunr f* I7. Otmues manus 'difalvänänr.j iVfe- uss eff.) lniquitatem hoc loco vo- ltlu &r, quo fpiritus animales ad. cor re- cat avaritiam. , ufuram , rapinam , rt vocantur, extremz'paites deftruun- quafi dicat : eofPum avaritia: erit in tur, qux' ideo folvuntür, & tremunt. t Fluent: 4q:giw. y Urina pre pavore. fcandalum ;. qui enim. aliena rapue- EXxX. runt, perdent fua. má»reG; UXeob uoNo»üuooyrca 20: Orzamentum moni?iüikd ö' c,.) IVfo- 2 )yyeuoía. . Omnia femora niterfeientum nilia, qux eis dedi in ornamentum É 2h lumidit ate. D. Higronytm Urina per- ipfi converterunt in fuperbiam , & 12 f,*,c nt geuua. faftum, & ornamentum. I9. Güics.) Utftin ludu. rum fuorum. gtiam idolo- Operie:.) Omni ex paite. cinget ,. LImajimes alowinatbnum fuafum. Y & urgebit. Imagines, & fimulacra abeminabi- Confufis. ) Pudor » & 'rubor"; z4n5 hum. idolorum fuorum.. il eenfcier:d: peccati (ncet $m facie ,. ut. ait S. Hieronymus. Ded; eis ilhad $z immuna'ii*ii/tm.') Hoc L r eft, quoc . . - - fuperiori. verficulo vertit ,. €alvitium.)y Solebant enim in lu&u i2 fHevautiszénnes u capillum tondere,-aut radere. 2I. Contaminabumt iled.) Md vi-. n IQ9. Fo as pro icictur.) A Chaldzis les ufus vertent. Widetur fipnificari omxoia diripientibus.. id, quod alicubi dixie Martialis. f In fler ; wilnium..) It Hebr. eft : Veniris ontis mmijewo y nec 16 pudet;, Iu 1325 02 3dday s immunditiam, id eft, eXcipió aNY0e. protinabitur , polluctur ; nam divitiie veï quid fimile,. pe BiàÀ, cum: Com. Menoch. »To:(:.« F. 22 1 546 PROPH EY. EZECHIELIS .25. Et avertam faciem meam ab eis, ,.&"violabunt arcanum meum: & introibunt in illu Q emiffar , & contaminabunt illud. 3 23. Fac conclufionem : q ilon'i,am ferra plen"ä ] eft judicio fanguinum , & civitas plena iniquitate. 24. Et adducam. peffimos de Gentibus ; .&' poffidebunt do- mos eorum , & quiefcere faciam fuperbiam potentium , & poffidebunt fan&tuaria eorum. . e : 25. Anguítia fuperveniente requi rent pacem, & non erit. 26. Conturbatio fuper conturbationem veniet, & auditus füuper auditum, & quaerent vifionem de Pro pheta, & ggx'pe- ribit a facerdote, & confilium a fenioribus. & manus 27. Rex lugebit ; & princeps induetur meerore, populi terrae conturbàbuntur. Secundum viam eorum faciam eis, & fecundum judicia eorum judicabo eos: & ícient , quia L FEO Dominus. CAPU'g ä : 02. rcamwm meum.) Adita rem- 25- -ngefiia.) Obfidionis. pli mei. Noz eriz.) INon impetrabunt. Emiffatii. ) - La't,rone,s', predatores, 26. . Conturbatio fmper conturbatias x zem.) Calamitas alia fuper aliam. direptores. 23:: Fac concluffonem. ) Hebr. & -"uditus.) Malus nuntius. Chaldgus habent cazezam, fcilicet in . /,Vz:/? 0H672. $ Pïrophetþtm, qua fe con- ) fignum captivitatis. Alii putant fen- folentur. fum effe, Minas omnes , & poenas t1o. Lex perilit, 6c.) Lepgis interpret;a- Ti Jerufalem conclude hrevi fermone , Chald. Doe&r;za, quafi dicat: eo fcilicet , qui fequitur num. 24. Non erunt do&dii Sacerdotes, & fe- & feq. Alü putant przgcipi Pro- nes, qui poflint fua fapientia-cladem u avertere, vel dare confilium falutare phéte, ut fe domi concludat, ut prz- I ceptum illi fuerat fupra cap. 3. 24-, in tantis mali$. .. Vel fenfus eft:fa- & reliqua omnia , que illi fuerant cerdores in tantis anguftiis folemnia legis implere non poterunt: deerunt 0j imperata, exequatur.. . 1 ecudes , fimila, vinum , futfitus. bi j«dicio [anguinum. j« P eccatis mor- te dignis, & fanguine expiandis. - 97. E£ Primceps.) Kepetitio. 24. Peffrzos de gentibus, Bc.) Chal- Marore.) Pallio mcroris. ?h Conzurbabuntar.) Ditlolventur. Vi- PI*! dxos gentem peflimam., d Quicf'ere faci;zm uperäidm.) Com- de dicta fupra num. 17.. . primam -fuperbiam Pqten.tium Ju- Secundum viam.) Secundum aQio- Q daorum. nes, & fcelera eorum. [ Secundum judicia.) Secundum me- fc Senünuaria.) Sancuarium, id eft, templum. Utitur numero plurali , rita, juxta que judicatur , & fertur di uia templum dividebatur in atria , fententia. Vel fenfus eft, quomodo : an&um, & Sanctum San&orum, vel judicarunt , & vexarunt alios, vexabo x Er illos, fed jufte. intelligit fan&tuaria , qus idolis fuis por fabricati fuerant. hem a i * se a x 547 ^ * CAPUT VIL 1t Exechiel pojl vilam Dei fimilitudinem , [Diritu raptus in ?em/ä | lem videt. pelJmas Judzorum idololatrias fub variüs figu l0 ris ; qua- re dicit Dominus fz eis mm parciturum exaudituram, , fiec fïrat*ibnes*,» 01 aUTTr. 1 TT fadum efc in «Giliiw Eowe d BLP fescto . 15 fevrs st 1-uAv-L-U' menfe, im fquï fi- Ra ta mcnfis : ego fedebam in domo: mea2, & fenes Juda fedcbant cor 1. Dei. - M. & cecidit Iibeiï fuper me manus Domini ü$ .2. Et vidi, & eccä fimilitudo quafi a f p e &u lumbor pe&tus ignis: ab afpe- um ejus, & deorfum ignis: & .a lumbise cjus, & furfum quafi afpe&tus fplendoris, ut vifio ele&ri. - lu$ 5 3 M af . * Etemiffa fimilitudo manus apprehenditme in cincinno * D ane capitis mei: & elevavit me fpiritus inter terram ; & coelum: 14-35- uia ' & adduxit me ir Jerufalem im vifioreDei, & juxta oftium in- terius , quod refpiciebat ad Aquilonem j e übi efat Ra*t*uft'um idolunr zeli ad provocandam semulationem ..4. Etecce ibi gloria Dei Ifrael; " (j fecunduii vifionem, qua vide*ra*mp 1n canipo. ZZ2Z 2- &R p n Z Nuo fexto.) X tranäinigrätiöne* ?^ 'wf'orïæ*" D. ) Ma gffa* * V mirabili. Hinc apparet mentis oculis, num. 9. oachim , ut patet ex cap'.vx [ íflon eta chieli. corporis objecta hzc fuiffe Eze- eat s Sexfto sne p f no ftro Au'guüo.( jfe. ) kïEkl'ül',- qui refpoqdäeü Offruwr :'n't?r'ü:.jï Ad offiun p*o*rt'æ'; [dem Sedcbant coram me.) [In filmxiïo'" atru interioris. templi , atrii fcilicet ia - rerum difcrimine me conínlentes. Sacerdotum f Cecidit. i4d [uper me mamus. Domini.) cauftorum.- ; in quo 'erf"af al"tzgrg fiþlto;.* . Oftenfa eft mihi terribilis , E mniü bilis vifio. & adlniraa nod refpiciebat, äc) Qiuod oftiunr rün obverfum erat ad Aquilqne'm.f 2. Similitudo-) LXX. habent, si- militudo virz. Vidit ergo hic Pro- Jddolum zeli. ) IdqumBaaï, quod* .pheta, ut cap. T. 27. virum a lumbis anaffes pofuerat in: templo , :quod Vi deorfum ignitum , & flammantem , p"ofï'ea" abfïu'!ära': T ofia*gl 2. szmal,ipom s quafi in camino ignis; a lumbis vero d. 4 repofitum: fuerat fub [oa- l&iO' furfam fplendentem , quafi anurum , kim, & Sedecia ,. ut. paltet : 4.)0' *Reg- 235* fcilicet quafi ele&rum 37- 2. Paralip. 36. 14-. . Appellatur chalcum. , d eft ; fauri- £ádlum Zeli, id eft excitang. Deum ad m W. atl 3. Ef emiffa /;»a;z;w» manus , . £ zelotypiam ,.& ad. iram, ficu í É:a dul:r ;0 . Et vifus eft mihi homo ille manum £er maritüm excitare folet. ab porrigere, & me per crines appre- A;nul;ztlibkem,)* Zelun, irara, - hendere, & txjansferre-üin- Jerufalem. ** ii Ra ^s o E : Y " 545 -PäO/PIjI'ET.. EZECHIELIS 5 Et dixit ad me: Yili ho?mini's,, leva oculos tuos ad viam Ya ' Aquilonis. Et levavi oculos meos ad viam Aquilonis: & ec- ce ab Aquilone portze altaris, idolum zeli in ipfo introitu. d 6, Et dixit ad me: Fili hominis , putasne, vides tu , quid ifti faciunt , abominationes magnas ) quas domus Ifrael facit t hic, ut procul recedam a fanttuario m Y 60? &'»»adh uc V-cqnv*er- ? fus videbis abominationes majores. Inà 7. Et introduxit me ad oftium atrii, * [ &vidi: & ecge'forgi fmen unum in pariete. - nis, fode parietem. Et cum tef 8. Et dixit ad me: Fili homi fodiffem parietem , apparuit oftium unum. p 9. Et dixit ad me: Ingredere, & vi P .,de»a bominati.onexs* pet- fimas, quas ifti faciunt hic. M 1o. Et ingreffus vidi; ecce omn is fimilitudo reptilium, & animalium, abominatio , & univerfa idola domus Iírae] de- t depi&ta erant in pariéte in circuitu per totum. , qu. Ir. Etfeptuaginta virilde fenioribus domus Ifrael, & Jezo- Do pi- I nias filius Saplhap itgba; m medio*-feorum - &angium ante H- WO - lgve lis illi; quam videram , cum Deuä Oculus mälïs f)ohä denuo non vide- " tera n. 22. bit. ine eduxit in campum, c. tes alias converfus. Vel fenfus eft, in templi par- f $. Ad viam 4quilozis.) Ad viam, faiff quz tendebat ad portam , quz refpi- 7 Ofimn Afrif. ) Veftibulum fcili— r &iebat. Aquilonem. cet portz Aquilonaris. W 4lb 4quilone porta alta nis. ) Dicii:ur ' Ia pariete?) Cubiculi prope portam, g. Apparuit offiwm wnum.) Factum j porta altaris, quia ut habetnus 4. Reg. tant 16. I4. Achaz tranftulit altare Salo- ex ipfo foramine ab Ezechicle dilá- Qs monis à medio atrii ad portam Aqui- tato: ex hoc apparet idololatras oftio 992 lonarem , hoc obfítructo alium ingreffum ape- ln; altaris. que indeï dicta eR( porta ruiffe, per quem clanculum ingredie- bantur , ut ibi colerent idola. illonn 6. Pautasue , vides tu, €6fc.?) Non 14; vides oinnes abominationes . Ifrael ? 1O. Depitla erant.) Maldonatus pu- IH plures enim , & majores videbis. tat, hxc per vifionem obje&a fuiffe Qdj U* procul recedam.) Quz caufa funt, Prophetz , non autém revera tales ut ftatuerim recedere a templo hoc; pi&turas fuiffe in parietibus. — Cornel. f'otat a Lapide putat reipfa parietes illis " cum eas ferre non poffim. ; lui -dhue. converfus , 66c.). Rurfus vi- abominationibus fuiffe depictos, *cui lls debis abominatiorres majores, fic cum explicationi fuffrayantur, que habe- li i dicitur in Pfal. 84. 7. Dews tu.conver- mus Jeremis 7. 50. & cap. 32- 34- 1. Septuaginta viri. ) Videntur hi [ fws vivificabis ues , Tenfus . eft, Deus ftw nos rurfus vivificabis. Et Job. 7.7 7o. viri fuiffe fenatores concilii Sa- Ie fj um dicitur , Nom revertetur oculus nedrim , quod feptuaginta viris con- f20 | guéuí, «t Videat bona , Íententia eft, ftabat, eratque fummus Jwdeorum Putimc CAPUT Vliï, * 549 af Guras , & unufquifque habebat thuribulum in manu. fua, & 1 : vapor nebulee de thure confurgebat. l, 12. Et dixitad me: Certe vides fili hominis, qu Aæ feniores jid domus Íírael faciunt in tenebris , unufquifque in abfcondito lt cubiculi fui: dicunt enim ;. Non videt Do: eT U: þinüs nos , dereli- quit Dominus terram. 15. Etdixit ad me: agnuc con fa. Verfus: videbis aþb'rf;'inationes maiores, quas ifti faciunt. 14. E introduxit me per oftium portee domus Domini, quod üm re f piciebat ad Aquilonem : & ecceibimulieres fedebant plan- gentes Adonidem. ; x 15. Et dixit ad me - Cärte vïdli&i',, fili hom inis : g-dhuc converfus videbis abominationes majores his. & IC. Et introduxit me in atrium domus Domini interius: de- & ecce in oftio templi Domini inter veftibulum, & altare, quafi viginti quinque viri, doría habentes contra templum :ZQ- Domini, & facies ad orientem; & adorabant ad ortum Solis. lpl 17. Et dixit ad me: Certe vidifti fili hominis: numquid (« tfacerent abominationes iítas, quas lgve eft hoc domui Juda, u fece- las P ZuA3 vt p fenatus. Probabile eft aliquos ab- qui vicina voce Àmmuz dicitur ab fuiffe; neque enim verifimile videtur Herodoto, & Plutarcho. Kimchi, & omne concilium a Deo d fcile idola. ;fe ciffe ad Hebrazorum-aliqui magum ajunt fuif- fe infignem, de quo imira narrant. Uan gezonias frlsus S4þban;) Aliqui : pu- 35. Fidiffi. ). Superftitiofas abomi- L&mp tant effe Sophoniam Sacerdotem, qui nationes.: (ili» datus 'fuit. quafi judex Jeremis cap. Copver[ns , €fc. ) Rurfus, deänud.- o&'lö 29. 25.- Vide dicta fupra naum. 6 ape 4n medio eorum.) Quaafi myfteriorum 16. Atrium. redie*' - illorum profanorum antiftes. Sacerdotum, 2 BIETIUS. )' Agriuxn. rA » Fapor nebsla.) Fumus thuris. Veflibulum.) '"Vempli. j p debis. I3. Converfus widebis.) lterum vi- 4itart.) Holocauftorum. fl Vide fupra num. 6 & ibi Dorfa babentes eontra templum.) Quui iló fotata. averfi terga dabant arce , & adora- 14 'Intro;lzxit.me per afh'um' partaz.) bant ad orientem more gentilium,cum ,mei. Duxit me ad portam atrii exterioris ; ilvlig tem converfi. Hebrzi folerent adorare ad occiden- D o ibi enim erant mulieres, & laici, non hibe in interiori atrio. 17. Pidiffi. Plangentes Adanidem.) Veneris ama-. Orientem. 3 S»celus adorantium ad d fium , credebant hoc planctu redde- i ji Converff fant. ) . INon cóntenti aliis: La re fibi Venerem propitiam. In He- fceleribus , iterum. me novo im pie- cofie breo eft y*57) ?bamum, quem aliqui tatis genefe irritaverunt. o putant effe Ofirim !Egyl)tioruln ) 4fplicant ramum 4d nares.) Ramum ] 550 PROPHE T. EZ;E;,-CHIELIS fecerunt hic: qu"i;a* replentes terram iniquitate converfi funt ad irritandum me? & ecce applicant ramum ad nares fuas. 18. Ergo & ego faciam in furore: non parcetoculus meus: nec miferebor: & cum cla maverint ad aures meag voce mae b gna, non exaudiam eos. Z $451 PUT IX Ir wþäïgn)-e $ fex vviri jubentur omues in 7emf2:läm trucidare , qui a viro lineis veflito mom funt figno Tbau notati: quo facto, De- miuus exclamanti Propheta re[pondet id futurum, exigenti- ^ te a bus ipforum eriminibus. [el i.T"r clamavit in auribus mels voce magna, dicens: appro- C m pm juaverunt vifitationes urbis, & unufquifqüe vàs in- (e terfe&ionis habet in manu fua. L .. 9,. Et ecce fex viri verniebant Ti de vía p-orfæ' fuperioris, quze Q refpicit ad Aquilonem , & unufquifque vas interitus.in ma- í E nu ejus: vir quoque unus in medio eorum veftitus erat lineis, & atramentarium ícriptoris ad renes m Init ejuä 5 ingtem funt, & fam iïteterünF.g'gaXt.æ | altare aereum : 29 I Teum y fcilicet , quo idola tebige*fant 3 erat Vas interfeäi;o'nif.. ) Infrumentum dent epïm j hoc génus quoddam adoratio- ad interficiendum , fcilicet. gladium, duüs Sic Job gloriatur cap. 31. 26. aut fecurim. Tubin Q. Sex viri. Àl 27. quod. non ofculatus fuerit manum ) Sex Angcli hufnana i L fuam , cam folem, & Iunam videret. fpecie. . d Ali aliter | explicant. Vide. Pagni- . De via porta fuperbor i.) Per viam, que ducit ad portam fuperiorem, id Tody num in thefauro linguz ütg&æ in ra- dice 353 ? ; eft interiorem, ad quam quia gradi- 1 UIq[ ( bus afcendebatur , hic' dicitur /ze- li ln 19g. E: ego fac £am, Uc) Agam cum fülS at illis fevere pro eorum meritis. rior , qua fcilicet intrabatur ad atrium Ncn parcer oculus meus-) Commife- Sacerdotum, 6;7( rzatione non movebor, cum videro Vas smteritw:. ) Mebr. habet, sz- lär l l firumenta billica. . |,XX. fecuris. )xeïaz, popul!um magnis inalis vexari'..: Tuly m I« Lamavit.) ldem Dominus au- Vir quoque wnus.) Ancelus alius. Veffitus erat lizets. ) ,X X. habent $$ * iiga currus Cherubim, de quo pedere, id eft vefte' ufq UT &ap. 8« $. ue ad lqedes Vifzatione:.) Supplicia, & pone. demifla , vefte tala:i linea. I$ era Wifitationes vocat fex illos viros, de "Atramentarime [cviptoris.) Adfignan- dos eos, qui liberandi erant. at quibus loquitur verfu fequenti; ac fi fEm h04 dicat, pro , pe jmþ funt hoftes urbem : Ing rt:[]lþ/ünt..) Atrium interius , al- everfixi. tare ereum ,"altare. holocauftorum, at p Gfm: folnm j $ n CAPUT aptic 551 . E£ gloria Domi ni Ifrael affumpta eft de Cherub , quae I eratfuper eum ad limen domus; & vocavit virum , qui in» ld dutus eratlineis, & i bis fuis. atramentarium fcriptoris 'ihcäbebat,in lum- X 4. Et Dixit Dominü s'adeum: "Tranfiper mediam. ci*vitatehl « in medio Jeru(alem ; * & figna Thau fuper frontes virorum Exod. gementium, & dole 2. 7. [ fiunt in medio ejus. ntium füper ..icun&i; .Xabomi.ïïationibus qua s poc. ) $. Etillis dixit;audiente me: Tranfite ïþeï CiVitafem fequien;-?' 3: tes eum, & feremini. p-ercütite; ngn par.q.at ocl?l'u.s vefter, neque mi- 0 -U6, Senemi, adoiefcentulurn;,l & virginem , parvulum ,& n t mulieres interficite ufque ad internecionem ; omnem au- e . em , fuper quem videritis Thau, ne'occidatis, & a fan&tua- rio meo incipite. Coeperunt er Wa go a viri; fegiqribus, qui Dü erant ante faciem domus. - 7. Et dixit ad eos: 3133 COn,tamïiria,te domum , & implete atria interfe£tis, egredimini L] 8. Et & nam altare thymiamátis erat au- ribïus non confenferunt, fed etia m alie- reum, 52 peccata planxerunt. Ü 3. Gloria Demini.) lmaginem illám 25. dMis dixit, 6/c-) Sex nimirum vi- D«i intelligit igne, & eledtro fplen- turft TI$, quorum unu$quisque vas inter- dentem, quam vider.t, quadrigz Che- fe&ionis habebat in manu fua, ut di- pm, rubinorum infidenteni, cap. 1. 27, cap. xit nutn. f. 2. I- & cap. 3. 23. ' .Se:;zæiwes eum.) ( L Affumpta eft de. C herzb.) In Hebrzo Qui atramento þh;iu : frontibus imprimit, eft., receffit a Cherub , ad eum fere Non parcar ocuíns veffer.) Vide di- yam modum , quo viri Principes curru &a fuperiori capite n. 1. ufque ad regiam vecti, -de «o defi- 6. Ujque ad snternecionem. ) Plane jad liunt, & per fcalas, & aulas fuis ambulant. Pedibus Occidite, nec ullo modo parcite. u^ 4 fancluario meo intipite.) A Sacer- um Super eum.) Dicit fuper eum fingu- dotibus , & Levitis, qui in templo larinumero, non fuper eos, quia di- meo verfantur; ii eniimn 5 gravius pec- [ xerat Cherub in fin gulari , non Che- caverunt.- Sic ]. Peftri-4. 17. dicitur : rubim in plurali. Tempus eff ,. ur incipiat judicium a do- !]Sv 4- Sigzga Tbhau.) Imprime fro.'nti bus 0. Dez. eoruin literam thau, que eo tempore, A viris feniorilus , 66c,) Ab illis at ydd ut docet $.. Hieronymus , cruci fimi- viginti quinque viris, qui erant in lis erat; nam eerat fimilis noftro 'T oftio templi , inter veftibulum, & Latino , & Greco; fignificabaturau- altare, habentes dorfa contra tem- »fat tem hoc fymbolo veram falutem dan- dam per crucem Chrifti. plum Domini, & facics ad orientem; j )l ut dixit c. 8. n. 16. Gementium , E5 dolentium,) Quui non — 7. Et dixit.) Dominus. "m folum malis, ut ait Hieronymus,, ope- A. eos.) Sex viros. 552 PROP HET. EZE CHIELIS i:' f. &cäem x ä.ng-cætïe completa, remanfíi ego : ruique fupe d meam, & clamans ajio: Heu , heu, heu, Domine Deus: er- p! &one difperdes omnes reliquias Hfrael; e.ffugdens fnroxem tuum H füper Ter:falem ? e niquitas domus Ifrael, &&ïüda-., maena t g. Ét dixitad me: 1 eft nimis valde, & repleta eft terra fanguinibus, & civitas s repleta eft averfione: dixerunt enim : Dereli qu it Dominus tetvam,4 & Dominus non videt. do ro. lgitur, & meus non parcet ocu lus, neque Amif'ärebm".: * viam eorum fuper caput eorum redd * . am,. fj ir. Et ecce vir, qui erat indutus lineis 5 qui habebat atra- mentarium in dorfo fuo refpond & exl it verbum, d-':i;c.erfs iRecdhs Q-. cut præcegiiïi mihi. CAPUT X (e tul e Stubetur. *oi T lineis «vefTitus accipere prunas iguis. de medio rota- & [uper civitatem effunde- rum, que funt [ubtus Cberubim , qu " qu - re: defcribitur vifio Dei ,. Cberubim ,. & - que- Éuor vofarum. - nto, quod efat füper caput Y LT vidi ,v&ke'cce in firmame 24 cherubim., quafilapis fapphi rus, quafi ïþgcie.sw fimilitu- li fedd dinis folii apparuit fqur aaf $. Et " Quo ts cäæfnm;n:;te ! domum.) Implete tem- S?ngu*iniäus. j Cfïalrd.hor;cidiir. LXX. NIIET, Iuim cadaveribus interfeC'orum. iniquitate , 07 - doemmnndiia. Nomine ll c g Egredimi'n; P U c.) Subintellicendum fanguinis fepe im Scriptura quavis l 8&, u i»ïz'p):'ü'ei':,s zf, & poftea dixit enormia peccaw 'fïgnifïcnntufr. üpe illis , egredi:?zini"ä & egre/p furz , ipfa Averffone. ) Defe&ione a Deo ad In foura con ifx orationis fignificat eos idola. J j 1 5 f ie imma celeiitate Dei fententiam . exe- Dereliquif Demintus,$c-) Non curat C cutos, & dictum factum fuiffe. res humanas , que.perfuafi o omni um r m Q. Remam[fi ego. ) Solus fuperftes fcelerum eft oripo. bïs Ir eum fignatis. Vel folus in templo rfo. Non parcet WW/m-.) Vide dl&a ex Sacerdotibus; nam hi omnes vi- v W. Ib 18 &f dentur cefi , unde Angelus juffas fuit Viam.) ACiones. k : 4 fignare aliquos in civitate , fed ne- sninemi in temp II. Feci fem) precepiff Pee Vs -navi zbew, gementes, innoxios, & hemp] Efundem'.) lci?l.ïiïl retinens, nihil in- pios, ut juffifti n. 4. (um hibens furorem tuum. I. fw frmamenro , &c. ) De quo cap. Ts g. Daemm lfrael.) lta vocat eos, «t qui ex decéeny tribubus remanferunt i nüm. 32.- m i. Inda. l li €xPUT X 553 -2. Et dixit ad viru m qui indutus erat líneis , & ait : Ingre- » derein medio rotarum , qua funt fubtus cherubim, & im- ple manüm tuam. prunis ignis , quce funt inter cherubim, & effunde füuper civitatem. mneo. ingreffufque eft in ce;nfpe&u 3. Cherubim autem ftabant ä;de;i;trïs domus, cum ingr*ede- retur vir, & nubes implevit atrium interius. en 4. Et elevata eft gloria Domini defuüper cherub ad lim domus; & repleta eft domus nube, & atrium repletum eft .fplendore glorizee Domini. $. Et fonitus alarum cherubim audiebatur ufque ad atrium i^ €. exterius, quafi vox Dei omnipotentis loquentis. 6. Cumque praecepiffet viro , qui indutus erat lineis, di- cens: Sume ignem de medio rotarum , qua funt inger che- rubim: ingreffus ille ftetit juxta rotam. .4. Etextendit cherub manum de medio cherubim, adignem, qui erat inter cherubim, & fumpfit, & dedit in manus ejus; qui indutus fsrat lineis: qui *gccxpiens egreffus eft. l g Et t Q. Ef dixir.) Dominus. | 4; Ef e/eï*zmta eft, ffc. )'.-Vi'de di(iï Ü Ipngredere 19 medio ratarm.) Deüs cap. 9- n. 3« Hactenus fuerat Uo- fedebat in throno ad eum modum , mirius in dextéro angulo veftibuli San- quo arce fderis infidebat, ficut ergo Kuarii, ubi fententiam cedis, & in- Et ante arcam fcderis erat altare thy- cendii in urbem pronuntiaverat. Nunc miamatis , ita ante Deum fedentem per medium fpatium curru ve&tus, i, iterum defcendit de curru . ad limen jnt in curru erat arula,.feu focus , ex uo jubet Deus peti prunas, & fpargi orientale templi, id eft, atrii inte- i í u per civitatem. rioris Sacerdotum, quod inde reple- tum eft nube atriutu vero exterius al Imple PÜHIER IH þæ umk'.) Prune per urbem difperfz futurum urbis in- repletum — eft fplendore gloriz Do- cendium protendebanr, quod aurem mini, qui a nibe fplendida, & elo- at ex medio rotarim, & per Angelum, riofa manebat. um . Vox Dej Ornipotentis ) ld eft, ut & Dei juffu colliguntur. indicot nr- bis incendium-non cafu,aut hominum habent Symmachus, & "T'heodotio , fida corfilio , fed Dei vrovidentia , impe- quaft POUITY Mi pei. rioque futurum effe. Extends? Cbæmö nmanum. ) Unus 3. 4 dextids domm.) Sbi!icet Deia e & erubim manum extendit. $i templi. De medio Cherubim.) VUnus e qua- Cum) (nrrederezur vir.) llle vir li- ) neis veftitus. tuor Cherübinis ; nam i» zed/o effe Hebrzis idem eft, quod effe ex illis, 4trdum dnterius. ) Atrium Sacer- vel ei:e inter illos, cp dotum. D«diz.) ignem. B;él. cum Com. A!Enacb. - F. Aaaa d PROPHE T. E7ECHIELIS $54 .8. Et apparuit in cherubim fimilitudo manus homïms fub C tus pennas eorum. f 9. Et vidi, & ecce quatuor rotse juxta cherubim: rota una g juxta cherub unum, &.rota alia juxta cherub unum : fpecies * autem rotarum erat quafi vifio lapidis chryfolithi. ia 10. Et afpe&tus earum fimilitudo una quatüor; quafi fit ro- tain medio rotze. n 11. Cumque ambularent,.in quatuor partes gradlebantur, & non revertebantur ambulantes , fed ad locum , ad quem Tal ire declinabat, quze prima erat, fequebantur &, ceteree; f nec convertebantur. 12. Et omne corpus earum, & colla, & manus, & pennse, & circuli, plena erant ocuhs in c1rcu1tu quatuor rotarum. um 13. Et rotas iftas vocavit volubiles, audiente me. 14. Quatuor autem facies habebat unum: facies una , fa- cies cherub: & facies fecunda, facies hominis: & in tertlo ( l, facies leonis: & in quarto facies aquilae. '15. Et elevata funt cherubim : ipfum eft anlmal, quod-vi- fí deram juxta fluvium Chobar. 16. Cumque ambularent cherubim, ibant panter & rotoe juxta ea: & cum elevarent cherubim alas fuas , ut exaltaxen— 1 tur de terra, non refidebant rotze, fed & ipfe .juxta erant. &« 17. Stantlbus illis , flabant, & cum elevatis elevabantur, l0 ( fpiritus enim vitee erat in eis. & Pcetlt R, 18. Et egréffa eft gloria Domini a limine temph uper cherubim. 19 Et g. Simiitudo manus.) Ut cap.I meri fingulaus pro plurali, quafi dx- fclumh num,. 8. cat: ipfa funt uatucr animalia, qus Tiey Lü] 9. Ecce qtmtuar rat.e & c) Ut cap. videram juxta 3 uvium Chobar. cap. Veïrepb I. num. IS. I. num. I3. - dle; Cyfolizbz. ) In Hebr. eft, Tharfis, 16, Sed & 1þfæ jexta eragt.) juxta &t & Vide di&a cap. I. num. 16. ubi etiam Cherubinos. tüm Ü que fequuntur ufque ad verf. 13. ex- 20, | plicata ifta funt. I7. Spiritus enim vvite,Gc.) Eodem Dei fpiritu impellebantur rotz , quo Din 12. Corpus.) Rotarum. ,animalia, ut dl&um eft fupra cap. I. IT; (b] Colla, &/c.) Cherubinorum. num 20. 13. Vocavit.) Volubiles, Has rotas Pfïma x Deus ob velocitatem vocavit 222 19. Egre[fa eff gloria Domini.) Do- d p minus, quem de curru defcendliïe di- M nou g4/gal, id eft, velsbiles. ximus num. 4. IS. Elevata fünt Cherubim. ) Alis uafi volando in altum. Stetiz [uper C bemäzm.) Afcendit cur« Clþer 9, j Jp[um eft autmal.) Eft enallage nu- rum, & fedit in folio. A "Iteg L SGADUT X GXL 555 - 19. Et eleventia cherubim alas fuas , exaltata-funt a tetra Coram me: & illis egredientibus , rotee quoque fubfecutee funt; & ftetit in introitu portee domus Domini orientalis, gloria Dei Tírael erat fuper ea. 9 20. Ipfum eft animal, quod vidi fubter Däu"m Ifrael * jux- Supra ta fluvium Chobar, & intellexi quia Cherubim effent. I)- l. 21. Quatuor vultus uni ; & quatuor ale uni; & fimilitudo E u manus hominis fub alis eorum. R 22, Et fimilitudo vultuum eorum , ipfi vultus, quos vide- ram juxta fluvium Chobar , & intuitus e », orum , & impetus f fingulorum ante faciem fuam ingredi. C.A PU T.«XEL Aclveïfi/'s« S'esoniam : €? Pbeliiam , qui dicebant, pef?mum Ira- Gantes confilium. Nonne dudum zxdificatie füunt domus ? hec eft lebes, nos autem carnes , varicinatur illos, & quotquot molunt refipi[cere , puniendos; C? prophetante Execbiele moriuus ef? Pbeltias ; reliquias autem Ifrael. dicit fe redu&turum in ierram ipforum, & daturum eis cor carneum, ut colant, ac timeant Dominum. REU elevavitvie Ípiritus, & introduxit me ad portam do- mus Domini orientalem, quze refpicit ad folis ortum: À & ecce in introitu portze viginti quinque viri: & vidi in me- dio eorum Jezoniam fi m lium Azur,--& Pheltiam üljum Bana- jee 2 principes populi. Aaaa 2 o2 Di*' E 9. Elevantia.) Cherubitn eft ma- ne anima]Jis ; hunc autem cum fepius fculinum, fed LXX. & Grzci faciunt vidiflet , & quiete contemplatus ef- i neutrum. Hos fequitur $. Hieron y!n- fet , ait fe intellexiffe éfle Cheru- vertens eJevzztia. binos. ] Stent gm iutroifu , 6fc.) Sfetït, uübi 29. Jefutstus &brzzm, &76'.) Ipf() i/n- erat exitus, ut T'emplum plane defer- tuitu, & oculis indicabant fin Wa guli , fe tum a divina tutela inte]ligeretur. ad interiora properare. QO. lbfum eff aniumal. va'Vit ze.) Ut cap. 8. n.5. 2u plurali, ut. num. 15. )Singulare pro I: Elle litroduxit, 690.) Ab'atrio Sa- " darellexi , quta Coerubim effnt.) ln cerdotum ad portam orientalem atrii prima vifione ad flumen Chobar vi- laicorum, ubi conftiterat gloria Do- dit Ezechiel eadem rerum fimulacra, inini, ) fed non potuit ftatim propter xei no- V: I! qffänque ZJ;I';.) Maldonatus (i vitatem expreffam eo:um ideam con- putat fuiie Sacerdotes illos neci a cipere; ideoque ex motu animata anim- Deo deftinatos. Cornelius cum- i ra- Ü advertens appellavit communi nomi- do putat fuille prafettos viginti qua- $56 PROPHET E ECHIELIS 2. Dixitque ad me: Fili hominis, hi funt viri, qui cogi- tant iniquitatem, & tra&tant confilium peffimum in urbe ifta. üs. 3. Dicentes : Nonne dudum zedificatze funt domus7 haec eft lebes, nos autem carnes. iil* 4 Idcirco vaticinare de eis, vaticinare fili hominis. 5. Et irruit in me fpiritus Domini, & dixit ad me: Lo- f0 quere: Hzec dicit Dominus: Sic locuti eflis domus Ifrael, & Ga cogltatlones cordis veftri ego novi. 6. Plurimos occidiftis i in urbe hac, & 1mpleftls vias ejus 1n- 2 terf e&tis, na b 7. Propterea hac dlClt Dominus Deus: Interfe&i veftri, H 0f quos pofuiftis in medio ejus , hi funt carnes, & haec eft le- bes: & educam vos de medio ejus: II 8. Gladium metuiftis, & gladlum inducam fuper VOS, ait Ti Dominus Deus, rf 9. Et ejiciam vos de medio e)us., daboque vosin manu ho- p jl ;(hum & faciam in vobis judicia, IO.: Gla- &O8 tuor vicorum, (dn quos diftributa erat ftes, & intra illam, ft. ..mgamur obfi. &f Jerufalem, & v1gefïmum quintum fuifle dione, macerari, & vexari , & mori, omnium pregfidem , & gubernatorem ut carnes, cum fint in olla, & fub)e- urbis, & conv emffe ad portam tem- &o igne coquuntur, & abfamantur. ju pli, ut de Republica confultarent. De eis.) De viris hifce peffimum IQ gexoniam frium Azur,) Videtur alius confilium dantibus. «l ]e fuiffe a Jezonia, cujus mentio eft cap. 6. Pjuriaes occidiféis.) lniquis ju- &. II. diciis innocentes condemnantes , Wt W eft ui non Azur, fed Saphan n fxr fïhus fuiffe dicitur. fupra cap. 7. 23. & cap. 9 tha 0 ,2« Disirque ad ime. ) Scilicet fpi- Interfetli weffri .. þtrtt carnes.) ;ntus Qudü dicat. Non x(o:, eftis carnes 38 h Confzum peffmum. ) Quale effet in Jerufalem quafi olla coquende, & I hoc confilium mox fubjicitur, fed ob- fepeliende , uti vultis vos, o Judzi; fcure. fed carnes funt prophete , quos quafi n victimas Dei mactaftis : Vos vero ex fuperh 3- Nenne dudlum difícata. funt. do- IA m5 , 6c.). Aliqui ex Hebrao vertunt: Jerufalem abducemini, indigni , qui l Non im propinquo eff contriti0 , Adif in ea fepeliamini , occid- ndx in Re- XOph Ita Vatablus, & blatha, verfu Io. H Vl cemus 1gstuy. domos., Plf[ Pagninus. Hi ergo, qui mala con- g. Glxza';um metmfu) Chaldzorum filia dabant, metum populo exnnere Atfixmatio tacitam negationem inclu- conabantur ne timerent exitium civi- dens, quafi dicat : Non timui!lis c Ca- DH tld) [ tati imminens, quod mmabantur Ora- ptivitatem , fed gladium, id eít Ba- UGe d cula prophemrum. bylomcum bellum ideo utrumque vo- j Hac efó lebes, É&fc. ) Videtur fen- bis inducam, & gladlum quem ti- mpr EUR l fus effe: efto, verum fit, quod no- mebatis, & captxvntacem, quam non lüter bis minantur , adhuc tamen volu- timebatis. mus armis patriam tueri contra ho- 9. De medio ejus.) Jexuíalem. ( CATLUT Xb 557 Io. Gladio cadetis; in ümbus 1írael judicabo vos; & fcxe- tis, quia ego Dominus. e- ir. Haec non erit VOblS in lebetem, & vos non erms in medio ejus in carnes; in finibus Ifrael ]udlcabo vos. I2. Et ícietis, quïa ego Dominus: quia in præcepm meis .n non ambulaftis, & judicia mea non feciftis, fed juxta judicia Gentlum, quae in circuitü veftro funt, eftis operati. 15. Et fa&tum eít, cum prophetarem , Pheltias filius Bana- l: jee mortuus eit, & cec:1d1 in faciem meam clamans voce ma- gna, & dixi : Heu, heu, heu, Domine Deus: confumma- h tionem tu facis reliquiarum Ifrael? 14. Et fattum eft verbum Domini ad me, dlcens. & om- Is5. Fili hominis , fratres tui, viri propinqui tui , it nis domus lírael univerfi , quibus dixerunt habltatores Je- rufalem: Longe recedite aDomino, hobis data eft terra in poffeffionem. 16. Propterea lizec dicit Dominus Deus, quia longe feci h eos in Gentibus, & quia difperfi eos in terris: ero eis in fan- f &ificationem modicam in terris, ad quas venerunt. rl Aaaa 3 17. Pro- )f jdicia.) Juftam ultionem. itane cmnes vis peldere , ut iftum um IO. I» fizibus lfrael.) Adhuc alludit Pheltmm 2 ad lebetem, quafi dicat : non in olla, I5. Fratres tud , 65c.) Qui jam funt y id eft, in Jerufalem moriemini ; fed Babylone captivi, bono fint animo; y in finibus Iírael, hoc eft, in Rebla- nam.iis favebo. tha occidemini , 4. Reg. 25. 6. & Jer Quibus dixerunt.) Irridentes eos. "m 2. 7 Habitatcres ferufalem.) Quuinon dum ue jdicabo.) (,hald zlctjl'ar vof. erant in captivitatem abdu&i, & re- II. Hac.) Jerufalem. manebant in patlld. 12. Judicia Gentium. ) MOIeS & (l s untes. Longe receahte ) in Chdldædm abe- a fuperftitiofos ritus. 824 13. Cum jropherarem.) Cum fpmtu 4 Domrno. ) E templo, ub1 refidet prophetico elevatus hec, que narra- Dominus. i Vl viderem, ht Nobis data efl terra , 65 (:) Quanto Pheltia$, 8$c. ) Qui erat unus ex meliore conditione fumus nos , qui illis vwmtl qumq'xe reman m.us in patria, & Judæam pot- oruim Dis; Het, Heu.). Licet enim Phel-- fidemus ? | ndu p t tias ellet unplus a & de ejus nece 16. Lomge feci eos.) Permmms ab- iwidendum — efítet : tamen mn'emuxt duci in captwltdtem. 2" ) ropheta , tlmens, ne quod Pheltiz Éro eis in fantlificationem modicam.) é yüe m ! acciderat , toti etiam populo eve- In fanctuarium, vel templum, modi- niret. cuim. Vatablus vertit pancorum erit 0on Conþgmmat;anem te facis. ) ld eft pufillus, & afflidus grex , fed mihi 558 PROPH»ET. EZECHIELIS Ls Propterea-loquere : Hac dicit Dominus Deus : Con- gregabo vos de populis, & adunabo de terris, in quibus di- I fperfi eftis, daboque vobis humum 1írael. 18. Et ingredientur illuc, & auferent omnes offenfio s n nes, : cunétasque abominationes ejus de illa. jerem 19. * Et dabo eis cor unum, & fpiritum novum tribuam Eü 31.3.1n vifceribus eorum , & auferam cor lapideum de carne eo- nira us rum, & dabo eis cor carneum: i 35.26. L Ly 20. Ut in pra&eceptis meis am bulent, & judicia mea cufto-- diant, faciantque ea, ut fint mihi in populum; & ego fim eis in Deum. 21. Quorum cor poít offendicula , & abominationes fuas 1 ambulat, horum viam in capite fuo ponam , dicit fa ! : Dominus Deus. Tes 229. Ete Iieva,verunt cherubim alas fuas , & rota&e cum eis, & gloria Dei Ifrael erat fuper ea. P * * Tat de medio ciVitatis, ftätitque | 23. Et afcendit gloria Domini loco fuper montem, qui eíft ad orientem urbis. 2 24. Et fpiritus levavit me , adduxitque in Chaldzeam ad 4I tranfmigrationem, in vifione, in fpiritu Dei ; & fublata eft a me vifio , .q"uar,h Vidgram: Tam : 2$. Et charus. þQuia ex quo tempore de- Carxcarnez./m-) iVIoHE, obfequens, flexibile ad bonum. Ti [ portati fant , templum non habent ; ego illis fum pro templo; intra animi 20. Jsdicía.) Mlandata jufta. penetrale me colent, ut olim facturi Siut mibi in populum , &yc,) Ipfi fint funt Chriftiani. populus meus electus, & charus,& ego 2j ilorum unicus Deus. p AMUS 17. Leguere.) Judzis n Babylone Qüm Q captivis, ut eos confoleris. 21I. Offendicula.) Idola. Congregabo vos , 6$c.) Sub Zoroba- Viam.) Facta, & merita. C&p i bel, Efdra, Nehemia, & reducam vos lm capite fuo pozam.) ln capite eo- 40f], . Wffkm e Babylone in terram Ifrael. rum ulcifcar, puniens pro meritis. 19. Ingredientur iHuc.) ln patriam, 23. Montem, 6/7.) Montem Oliveti & in Jerufalem. intelligit, in quo ftetit, ut inde quafi QD( quá Offenffones, &$c .) Idola, quibug Deum ex edito loco fpettaret incendium ur- T q effendebant. bis, atque inde migraret in codum. Wt 19. Cor «mum.) Unanime , & con- 02 94. -dduxirgne. fentiens, in reftitaendo patrio cultu, ritus ex Jerufalem. ) Reduxit me -fpi- & fincera religione. Vie Spiritum nvvum.) Novam mentem, lp vifiene , €c.) H&c enim omnia il lud & voluntatem. per vifionem in monte, & fpiritu per- * Cor lapideum.) Durum, obftinatum a&a funt, Ezechiele non difcedente in malo. e Chaldæa, J L C 'A PUT XL& XII, ji 559 di 25. Et locutus füm ad tranfmi * mini, quae oftenderat mihi. g»ratyrivönäm omnia verba Do- SS) CAPUT XIL. . Pi Ed Ezeclbiel Juis fa&is po rtendit futuram ?erufa/lem x ;egis i €) Jius captivitatem , reliquis gladio, þ(äjiä, €? fame in Serulalem ( confumptis : oflendit .etiam viftonem propbetarum non cafjaim es - futuram , uec in longum differendam. T fa&tus eft fermo Domini ad me, dicens: E 2. Fili hominis, in medio domus exafperantis tu habi- T tas: qui oculos habent ad videndum, & non vident: & au- res ad audiendum, & non audiunt: quia domus exafperans eft. j 3. Tu ergo fili hominis, fac tibi vafa tranfmigrationis, & tranfmigrabis per diem coram eis: tranfmigrabis autem de que loco tuo ad locum alterum , in confpe&u eorum , fi forte afpiciant: quia domus exaíperans eft, 1ad 4. Et efferes foras vafa tua quafi yafa tranfmigrantis per a diem in confpetctu eorum: tu autem egredieris vefpere co- ram eis, ficut egreditur migrans. L] E s. Ante oculos eorum perfod M d bi pariätem ; & egredie- ris per eum, 1u€nS, )fï fmr 2S. d transmigrationem.) Ad ca;- COS, áàrcas, currus, &c. qüaläa con- ptivos, qui migrant in Babylonem, quirunt, qui domicilium mutant, & W cum quibus corpore degebam. Nam fupellectilem alio funt translaturi. cap. 8. num. f. ait: .Ege fedebam in Tranimigrabi per diem.) Vrans- domo mea , € fenes Juda fedebant feres has farcinas ,. & fupellectilem, mecmum. j w claro die, ipfis. fpeGantibus, ficque Itl mus exafperantis.) Rebellis, fic rem ipfis eventuram fignis exprimes. )]iveti 2. Do appellat gentem Jud&orum, 4 Vafa tua.) Supelledilem tuam. quafi dicat: inter-homines rebelles , Egredieris vefpere.) Ut hoc ipfo por- 3](11131 m u & immorigeros verfamini. tendas Sedeciam vefpere, ímo noctu um Qm' oeulos babent, 6$c.) Quui ex ma- capta urbe fügam initurum , ut patet litia peccant ; nam fatis intelliount, 4. Regum 25. 4.. & vident, Cap. 52. 7 .& Jerem. 39. 4 fé 4fPi' illud : quid facere teneantur, juxta Greur egreditur migrans. ) Solent —— Video meliora, proboque , enim , qui ex una domo in aliam mi- . Pef p Deterioya þquar um grant, per diem fupellectilem trans- 3. Vafs tranimigranonis.) Para tibi ferre, ipfi vero ommibus translatis , cedemt viatorium inftrumentum , v. g. bacu- ad vefperum migrare; vel noctu. lum, peram, calceos , penulam, fac- - 5. Perfode tili parictem.) Domus, D L 2 60 PROPHET. EZECHIELIS 6. In confpe&u eorum in humeris portaberis, in caligine át 1: effereris: faciem tuam velabis, & non videbis terram : quia: portentum dedi te domui Ifrael. 7. Feci ergo ficut pr:eceperat mihi Dominus: vafa mea L protuli quafi vafa tranfmigrantis per diem , & vefpere per- d fodi mihi parietem manu: & in caligine egreffus fum, in hu- meris portatus in confpectu eorum : lo g. Et fattus eft fermo Domini mane ad me ,- dicens : 9. Fili hominis, numquid non dixerunt ad te domus Ifrael, pI domus exafperans, quid tu facis? D Qu Io. Dic ad eos: Hc dicit Dominus Deu $: Super ducem onus iftud , qui eft in Jeruíalem , & fu per omnem -domum Ifrael, qua eft in medio eorum. f« 1r. Dic: Ego portentum veftrum: quomodo feci, fic fiet ilis, in tranfmigrationem, & in captivitatem ibunt. al 12. Et dux, qui'eft in medio eorum , in humeris portabi- in i tur, in caligine egredietur: parietem perfodient, ut educant N ber i. eum: facies ejus operietur, ut non videat oculo terram. tem * Infra 13. * Et extendam rete meum fuper eum, & capiet ur in 2 17'200 fage- f& & per illum exi , ut fighifäces Chal- Onss,) Gravis hzc, calamitofa , & dxos muro perfoffo irrupturos in ur- funefta prophetia.. bemn , & Sedeciam etiam per muri fo- Omnem damum lfrael , $9c.) Omnes R h ramen exiturum, ut eum feciffe patet Itraelitas Hierofolymis habitantes. Ali- Jerem. 39. 4. & 4. Reg. 25. 4- qui intelligunt de Ifraelitis tantum, qui Ut erant ex decem tribubus, & habita- 6. Iz humeris portaberis.) A fami- j liaribus ad hoc'conflitutis, ut fci- bant inter Judzos. & g lcet modum fuge Sedecig reprz- l. E dicta num. 6. qo portemtwm veffram.) yide 4. ht fentes , qui fuorum humeris elatus aufuoit. -I2- Dzux.) Sedecias Rex. l4 In caligime-) De noGe. Qui eff 4n medio eorum,) Qui inter fuos fcurras agit, nihil timens. TPton Faciem tuam velabis.) Sicut ii. fa- H l ciunt, qui pudore affecti videri no- " Facies ejus operiersr. ) Czcitate. fth & lunt , nec cognofci. Ita factum , ut ductus fit in Babylo- niam, quod predixerat Jeremias , & t Ll ia portentum dedi 1e.)) Pofui te eam non viderit, quod dixerat Eze- h quafi imaginem , & fpecufum rerum a j E u chiel. Gu duo inter fe pu nare cree futurarum fpoliationis urbis, migra- diderat Sedecias , ideoque p rophetis i tionis civium, excecationis, & capti- fidem non habuerat , ut notat Jcfe- diar vitatis Regis. Pheï phus. 9. Nwmauid mom dixerumt ,' &c. ? ) I3. Extendam retc'mem'n. ) Chaldzo- Iea,ü Numnquid non dicent ? quafi dicat, rum perf.quentium arte, volocitate , Ó utique dicenr. f&;,)æde. & induftria capietur. f(mmrg; dO. Dncem.) Regem Sedeciam, Ijfam. nom videbit. ) . Quuia oculos dl CAPUT XIT, 561 P o*mf? fa övll— a njiea2, & adducam eum in. Babvlonem in terram Chal« j daeorum , & ipfam non v1deb1t, ibique morietur. 14. Et omnes, qui circa eum funt, prsaefidium ejus, & 0d agminaejus , difpergam in omnem ventum: & gladium eva- Qr- ginabo poft e€os. uU /15. Etfcient , quía ego Dominus ,: quando drfperfexo il- los in Gentibus, & difleminavero eos in terris. 16. Et relinquam ex eis viros paucos a gladio, & fame & Lel. peítilentia: ut enarrent omnia fcelera eorum in. Genmbus, ad quas ingredientur, & fcient, quia ego Dominus. em 17. Et fa£tus eft fermo Domini ad me, dicens: u 18. Fili hominis, panem tuum 'in conturbatione comede. fed &aquam tuam in feftinatione ,. & moerore bibe.- fiet 19. Et dices ad populum terrae: .Haec dicit Dominus Deus ad eos, qui habitant n Jerufalem in terralIfrael : Panem fíum in folicitudine comedent jb & aquam fuam in defolatione bi- "ant bent, ut defoletur terra a multltudme fuay propter iniquita- tem omnlum qui habitant in ea. a 20. Et c:ïvuates qua nunc haábitantur , defolatze erunt , Ti terraque deferta: &-fcietis , quia ego Do»mmus 2t. Et fattus eft fermo Domini ad me, dicens : À 22. Fili kominis, quod eft pmverbjum iftud vobis in ter- ra lírael , imnef "dicentium: in lopgum differentur - d1es, & peribit h omms Vmo d * : nq 23. Ideo* abità ei eruet. Rex BdblenlS in Reblatïu feftinatione , fgmfïcat Judeos tempo- Vide 4. Regum 25. 7. Jeremie Jue re ObfileIHS' panem comefturos cunmy 89. T. anxietate , & pavore hoftium immi- l4. lp omnem ventum, & .)In omnes 11'3131.11"'0 1 i0te xegiones , & gentes. I9. J defolatiome.) Chald. /m ffu- Et gla:i'mm €'7.), Efficiam, ut ho- pore, LX X. im duteritu , id eft, de- ftis eos, quocunque pergant, fpemtxona Citat *1 fequa- vabylo' tur,"ut füpra cap E4. D IÀ .Ur defoletur.). Quia- defolabitur, & TMID 16 4 gladszo , ö'c J Qui. fcilicet vacua-habitatoribus reddetur, cladio, fame, aut pefte non pereant. p Ut enavrenut, 8$c.) Ut appareat apud 92. Proverbimm iffud.) Sermo, quent t Cre' vulgo ufürpatis, & ]a&dms ! ,hetl! barbaras gentes juftitia mea,, cum au- ditis eorum fceleribus, con'novermc je- J4 lmgsm. ) Eft miofis; minus fte a me punitos fuiffz. enim dicitur , quam . f' lenificetur. - In I8. Panem tuum in rvnwrännme fempiternum. Jde? comede , €&c. ) Comedere panem in Dies, &'c.) Calamitatis, & vafli- Cl a «onturbatione , & bibere. aquam in tatis & Prophetls prsdiecta, Bbbo ocilot 315/ ( Coun.Meuoche T«F. 1 J - (.562 PROPHET. EZECHIELIS TAQD (:':n nr1 mCnmo? " 2 21mgyc 237 —— À — N RU GCUNSS oX 9 — annm- ec dicit Demizns L XZUS S Quiefce. Te faciam proverbium iftud , neque vulgo dicetur ultra in [ lírael: & lo * |uere ad eos, quod appropinquaverint dies, & fermo omnis vifionis. 24. Non enim erit ultra omnis vifio caffa fü ambigua in medio filiorum Ifírael. 5 Qequ.e d.ivinati-o 2$. Quia.ego Dominus loquar , & quodcumque locutus Ihi fuero verbum, fiet, &nonprolongabitur amplius: fed in die- 10 bus veftris domus exa fperans loquar verbum, & faciam illud, dicit Dominüs Dens. D Vdl 26. Et fattus ett fermo : D omini ad me, dicens: It [ 27. Fili hominis, ecce domus Ifrael] dicentium : Vifio, prophetat. juam hic videt, in diïes multOs/ : & in tempora lónga ifte * Ü In. 28. Propterea di cad eo;g,:* Hec dicit Dominus Deus: Non- Ing prolongabitur ultra omnis fermo meus: verbum , quod locu- tus fuero, complebitur, dicit Dominus Deus. * g C APUT XIIL I Minatur. Dominus D) f eudopropbetis ex j[uo cerebro difz)inantifbus, populumque feduceutibus, fallam .promittendo. pacem ,' €? parie- qül - dem luto ab/que paleis linienda ) fimiliter , & filiabus Ifrael Yen de corde [uo prophbetantibus , & pu lvillos [ub omni cu- tl bito confuentibus. f in n 4l LLA fattus eft ferm o Domini ad me. dicens: Pu 0 - 2. Fih hominis , vaticinare ad prophetas Tfrael, qui hl Of prophetant:.& dices prophetantibus de corde fuo - . Audite Cügl verbum Domini: n en vem Terem 3. Heec dicit Dominus Deus: * Vae prophe ss infpión: 23. 1- bus nira h , qui )fecluunïur fpiritum fuum , & ,pihil vident. ^ jt&cr i4. 0. 4. Qua- Timie Peribir ommis wifoa. Wane, & f'«llf;E per Prophetas-meos þ1*æþïïxero , ante- lle faïæ- : J apparebunt Prophetis. quam moriamini , evenient. P efï: N . 23. Quiefcere. factam. .Q7. dn dies multos. )* De rebus non ciam. ) Ceffa're 'fä-þ- noftro hoc xvo, fed multo poft fu- 11] £uris. f; ( L:r['lg 24 Di'vt';zatz:o ambi 342.) Quia omnia, ) quz Prophetz przdixerunt, tam per- 2. E corde [uo^) Animi fui f gme-n- plea fpicue evenient, ut nemo poffit am- ta, non Dei verba. M bigere iimpletane fit prophetia, an non. 3. Sequantur [pritum: fuum, Gc. ) 6Fe QS. lm d;ebus veffris loquar verbum , Qui cum nullam a. Deo revelationem f (hm & facram illad.) Qug ig diebus veftris acceperint , pradicunt temere quid- " CAPUT X[Iï.- 565 f 4. Quaü vulpesim defertis, prophetæ tui Ifrael' erant, 5. Non aífcendiftis ex adverfoj neque Oppofü!ftls muruim Ü pro domo Ifírael, ut ftaretis in praelio in die Domini. 6. Vident vana , & divinant mendacium : dicentes, aít Dominus : cum Dominus non mlfent eos, & perfeverave- 0 runt confirmare ifernionem, 7. Numquid non vifionem caffam vidiftis, & d'lvmanonenï 0 mendacem locuti eftis , & dicitis : Ait Dommus cum ego non fim iocutus. i $. Propterea hzc dicit Dominus Deus: quia Iocun eftis vana, & vidiftis mendacium : ideo ecce ego ad vos; dicit Dommus Deus: 0, 9. Et erit manus mea fuper prophetas, qui v1dent vana,éc Ames fe divinant mendacium : in confilio populr mei non erunt, & 3. 6. in fcriptura domus Ifrael non fcribentur, nec in terram Ifrael jun ingredientur, & fcietis, quia ego Dominus Deus. Qu :xo. Eo quod deceperint populum meum;, dicentes: Pax , & non eft pax: & ipfe eedificabat parietem, illi autem hme« bant eum luto abfque paleis. Bbbb 5 rr. Dic f P i quld ilis in Tehntem , O«X m buccan 9. Ecce ego ad 'z;as) A poftopefis. venit. 'enio, ut vospuniam. Chald.habet : j Mirtam ram "A 17 700$. 4- Qnafi oulpes 12 defertis. ) Quuia eccule, & dolofe populum vaftant , |9« Mantis mea j Ultio mea. In Chal- fimulantes fe commoda, & utilia po- deo P/.:z(ga petent£a.mHiea.. u pulo loqui, ut ab eo lucrum aliquod Prophcras.) Falfos. repm tent. Qhuia etiam timidi peri- Imn conf/lo ) Ín cetu popuïx redeun-r qui culo ingruente hofti fe opponere non tis e captw itate. audent , fed quafi vulpes in fui$ ca- Et in feriprera , Ee.) B catalogo ydite vernis deh :efcunt. Ifraelitarum viventium , & redeun- $. Nez 4A'end;/z9u iex adver[o. j WVos tium e captlwtate nom fcribentur , etitd Pfeudoprophete nom oppofuiftis vos qUIZI morientur. prembus Deo, qui hoftes Chaldaos IO, Dienfet,par.) lnanem fecu- nnümittebat in mürum ruinze, id eft, Qu ritatem, & plofpemd*em populo pro- urbis. ]erufalem dirupt:m. In Hebh mittentes. n eft : Nom afcemdifiis 1m j/ä&ü?dä quæ Et dpfe.) Populus Ed feabar partetem,) Promittebat l)hmfïs fimilis eft illr, quam: habemus fibi j 11.!'1 atem ; j 001 Pfdl 105 18 S: A02 /'eh ef : cOH- paries enim domus oft i fr«&ione , quem locum videtur Pro- fecuros nos ab hOPlebo reddit. pheta refpicere. -Vide que ibi dl- Jl anten.) Pfeudoprophet'e xinmus. Confirma- f;gmen Lésmiebant duto , &c. ) 6 Per/;frvcrzzverunt, &c. ) Qu fa]- bant populi fecuritarem falfis, infir- fo dixerant, iterum atque iterum re- rmsque rationibus. In Hebrzo eft , ,6:) yone petiverunt, ut ea magis confïrmareuc.- Lieumt mefto,, fcilicet te&Onou Efh- A 54 . PROPRHE!(T. »E*,ZE CHIELIS rr. Dic ad eos , qui liniunt abfque temperatura, quod ca- urus fit : erit enim 1mber inundans, & dabo lapides preegran- des defuper irruentes, & ventum procelle diffipantem. I2. Si : * vobis: Ubi eft litura, quam liniftis? quidem -cce cecidit paries : numquid non dicetur " I3. Propterea heec dicit Dominus Deus : Et eru mpere fäe 422 p u — ciam fpiritum tempeftatum in indignatione mea, & imber in- undans in furore meo erit , & lapides grandes in ira in con- fumptionem. I4. Et deftruam parie tem , quem liniiïis,äbfque tempera- Ü mento, & adaequabo eum terraes, & revelabitur fundamen- tum ejus: & cadet, & confumetur in medio ejus: & fcietis, quia ego fum Dominus. - p fi r$. Et complebo indignationem meam in pariete, & in his, qui liniunt eum abfque temperamento, dicamque vobis: Non V eft paries, & non funt, qui liniunt eums - 16. Prophetz Ifrael, qui prophetant ad Jerufalem, & vie dent ei vifionem pacis: & non eft pax » ait Dominus Deus.. 16. Et x cere volunt, ut teeditas vitiorum non tum procelle, ventum vehementem , & procellofum. tüg appareat , fed inutilem fumunt operam. loq "bfaue palers.") Palee enim lutum, dn conmfumptionem.). A. d perditionem u od alioqui difflueret veftram. Per imbrem, lapides, pro- d Es 1 ringunt , & uniunt. , continent, ad- cellam, Chaldzos intelligit, per quos (ent XI. 4bfque temperatura.) Sine ad- Jernfalem everfurus erat. Ya mixtione palearum. — [nterpres dixit, I4. Revelabitur fendamentum.) Ever- ab[que remperatura, varietatis caufa. tetur ufque ad fundamentum, ita ut p illud reveletur, & appareat. IUS - Imber inundans, $0.) Signifïcat nul- lam vim humanam, nullum confilium Cadet.) Paries. divinze ultioni reftiturum, fed fe po- Confzumetur.) Is, qui parietent linit. Que tentia fua vindice omnia everfurum , LXX. habent in plural. Cozfgmemini. ( & difturbaturum. Conf In medio ejus. ) lIntra ipfum funda- pars Lapides pragrandes.) LXX. habent, mentum. . Vocat autem fundamen- A(9sc merpoóNsG , ingentes lapides,, tum parietis, id eft, fecuritatis ipfo- I uales e catapultis, & machinis ob- Vil f rum, Hierofolymitanam urbem, in qua omnem fuam fiduciam collocaverant. &xte) dentes civitates, in. muros, & do- DU NI ios folent ejaculari. Is. Cemplebo, &e.) Exfatiabo iram meam in demoliendo pariete, quem li; 9. diquidem ecce cecidit parie:.) dlmx Hebr. Ez ecce cecidit pasdes, &dificaftis, effundamque iram meam Numaquid non dicetur vobis, Gc. ? ) adverfus Prophetas, qui linunt eum. Nonne tunc hoítes irridebunt vos, Noz eff paries, &c.) Corruit murus fj ld cum zdificantibus, & linentibus. h interropabuntque fubfannantes, ubi fit l; fecuritas, & fiducia veftra ? I6. Propheze l/rael.) Non funt, i'.n- I3. Spiritum tempeftatum, ) Spixi- quam , Prophetz Ifracl, àfim n $65 QAPUïthm : l« »'79. Et tu. fili hominis, pone faciem tuam eontra filias po- 1 pulitui, quae prophetant de corde fuo, & vaticinare fu- s 'per eas, * 18. Et di c:; Haec di»öi.txDominus'Deuys:' Vae imæ confuunt h pulvillos. füb. omni cubito manus, & faciunt cervicalia fub capite univerfze aetatis ad capiendas animas, & cum caperent f animas populi mei, vivificabant animas eorum. . f 19. Et violabant me ad populum meum, propter pugillum hordei, & fragmen panis, ut interficerent animas, qua& non moriuntur, & vivificarent animas , C tientes populomeo credenti mendaciis. - juse non Vivugt«, men- 1 20. Propter hoc hs dicit Dominus Deus: Ecce ,egïS ad i pulvillos veftros, quibus vos capitis animas volantes, & di- rumpam eos de brachiis veflris: & dimitt h I$ olandum. " aæ animas, quas fl VOS capitis, animas ad v fépe d Bbbb3 r Et Y Y Vifionem pkci:, 13 -Prophetam pro- 19. V;olabauf*me ad ;;ppzln-m meum.y fpera promittentem. H Deliaquebant in me coram populo E 17. Pone faciem tuam. ) Vultum meo, dicentes : Hac d/cst Domumus , n tuum Oobfizma, audacter, & libere cum ego non. dixiffem, & me quodam- módo mendacem facientes, loquere. )nenm Contra félias populi fei.) Propheti- Propter pugillam . bordei. ) Minims das, qu& populum feducunt , przdi- mercedis fpe, PIO centes commenta animi fui, non Dei Ur igterficerent , €$c.) Ut pr&edice- quOS verba : funt qui putent Prophetidas rent interitum Prophetis veris, Dvet appellari hic viros molles, effemina- fanQis viris , qui morte digni non tos, qui falfa vaticinabantur, funt; vitam vero promitterent ]u- a u 1 I8. F« qu« canj:mnt.) Prophetides, dxis, & falfis Prophetis, qui occidendi Ur occiderent qua confuunt. funt. LXX. habent : copfdunt pulvilles.) Adulantur, ut enimas, quas nou oportuit eori, & falva- confcientie quafi fubjectis omni ex rent auimas, quasnon oportug: vtvere. gmiïli- gndi" parte pulvillis , quietz fint, nec ullis 20. Ecce ego.) WMenio; vel ponam 3meal rodantur aculeis.. Grseci pro pul- contra pulvillos faciem meam in ma- vilhs vertunt EvioAc;« , veftimenta lum, ut fupra num. g. propheto, & ; i rn qu?- exteriora, velamina , pretextus ad ob- pradico eis exitium. « tegenda vitia. 4nimas velantes,) Yd eft, ficut vo- Uziver[a atatis.) Cujuscunque or- ]ucres. 0 ir;lm dinis, & ztatis hominibus. Dirempam eos.) Abftraham, & di- | quem qeanm d capiendas animdf.»'.) Ad fallendum ripiam pulvillos. falfa fpe futurze . pacis. De brachiis veffris.) Dicit veffris, Et cum caperezt.) Cum perderent. & non zJWoerzm, quod ii, quos deci- quirus $ Vivifcabatt animas) Promittebant picbant, in eorum erant poteftate, animabus , id eft, hominibus vitam, Dimittam.) Liberas a reti veftro; ut n j & falutem , fed. falfo, volare poflint, quo voluexint, * PHROPILET. EZECHIDLI 566 2r, Et dirumpam. cerv1caha veftra & liberabo populum meum de manu veftra, neque erunt ultra in manibus veftrls, ad preedandum: & ícietis, quia ego Dominus. ff 23. Pro eo quod moerere feciftis cor jufti mendaciter, quem ff ego non contriftavi, & confortafts manus Impli ut non re- fi verteretur a via fua mala7 & viveret: P 23. Propterea vana non videbitis, & divinationes non dl- H vinabitis amplius, & eruam populum meum de manu veftra : 2 & fc1et1s., quia ego ] Dominus. - CAPUT XIV.. D Commmafur Dominus idololatris, qui veniunt ad proþhems m V per: eos confulant. Dominum , dzcens fe illos perditurum , & pro- Q phetas decepturum , uf re[poudeant juxta illorum iniquitates : D ANoe autem., Danzelem €? 3ob, [ua ju[litia liberaturos fe tan- Ut zum,C» nom impios de fame , malis befliis, gladio, C? pefle, tel quæ in populum peccatorem immittet Dominus : additur enam confolatio reliquiarum Jfrael. q T venerunt ad me viri feniorum Ifrael , & federunt co- ie E Tat me. 2. Et fa&us eft fermo Domini ad me, dicens: 2. Filt homlms, viri ifti pofuerunt immunditias fuas in cor- t dibus fuis, & fcandalum iniguitatis fusze ftatuerunt contra fa- D ciem fuam .,numqmd intezrogatus refpandebo eis? Í 4. Pro- ]ux / Mu fan D /O1. Md pradandum.) Pallive. Non res fculu:et ; & magiftratus; ht enim Ief ( amplius patebunt przde manuum ve- te;e creabantur ex fenibus. firarum. & Pofueruzt EÉpemtizo dit as /Twu £7c.) fPOm 22. Ma&rere feciffss , €fe; ) Prophe- Deäxa gerunt idola in animo fuo; Ils à tando et tn(ha, cum. ego nihil tale toti dediti. funt. idololatriz. Aquila aixiflem. vertit : DeZecavergzt idolaincorde [uo. i, D7 Confortaflis , &c. ) Prophecando ei Scandalum iniquitatit.) 9ic aj ppel- The Izta, & vitam ; eo quod daret vo- lat idola , quo cultoribus fms fint ldr]y bu, munera fcand*alum, hoc eft, quod faciánt eos tü . Vama noón videbiris, ffc.) Am- phus non pronhetabntxs, quia Occi- offendere, impingere, & ruere, fint- que occaíto omnis mlqmtatxs, calpæ dtrio dam vos, vel pefte, vel gladio Chal- Ícilicet , ac penz. eéixorum. Sratuernunt cóntra fkc:em fnam. fl N N EO It femiorum-) Webraifmus , pro 80 0 Ícant. Ut in iis oculos, & animum pa- ptu nonnull a femombus , primo- l; t flla - 567 CA PU T 'XIV. FYRaUI: A Ti^. /4. Proptér hoc loqüere eis, -& diócs 2 55 S7 T0 UC Utb x minus Deus: Homo homo de domo Ifrael, qui pofuerit im- munditias fuas in corde fuo, & ícandalum iniquitatis fuze fta- tuerit contra faciem fuam, & venerit ad prophetam interro- gans per eum me: Ego, Dominus ne immunditjarum fuarum: refpondebo ei in multitudi- ; s. Ut capiatur domus Ifrael in cord » e fuo, quo recefferunt a me in cun&tis idolis fuis. .6. Propterea dic ad domum Tírael: fizc dicit Doniinus Deus: Convertimini, & recedite ab idolis veftris, & ab uni- j veríis contaminationibus veilris avertite facies veftras. 7. Quia homo homo de domo Ifrael , & de profelytis ?q-u)i-« cumque advena fuerit in Ifrael, fi alienatüs fuerit a me, « pofueritidola fua in corde fuo, & fcandalum i niquitatisfuze fta- tuerit contra faciem fuam, & venerit ad prophetam, ut in- !) terroget per eum me : ego Dominus refpondebo ei per me. .8. Et ponam faciem meam fuper hominem illum, & faciam eum in exemplum , & in proverbium , & difperdam eum de 0- r?'ediofpopuli mei'& & fcietis , quia ego Dominus. o. * Et — 4- Home Lomo. ) Quilibet "iï:ömo, : ïn cuniles 1dol$ fuys.) ;Uf;i 'idOHS fui; ji eft Hebraifmnus. adhegrerent. " Per eum.) Per Prophetam. d« Homo bomo.) Quilibet homo , ut Refpond.bo» ei £m multizudime, t5c.) * fupra n. 4. Juxta multitudinem immunditiarum -Et de profelytis.) . Profelyti, id eft, 0 Ífuarum. Ut merentur immunditiz , advene vocantur Gentiles aliunde ad- & peccata ejus. ]ta per Prophetas venientes, ut inferantur religioni Ju- fj refpondebo , ut videntes non videart, daorum, & populo Dei. il?agnïw & audientes non intelligant, quz re- nus vertit: Er de peregrimo, qmi pere- fpondebunt Prophetz , & inde erro- grimabitur im Ifrael. Nam etiam ex- QX ris anfam arripiant. In Hebrzo eft : 10, tranei, qui inter Ífraelitas vivebant, j Refhondebo ei wententt . 4n multitudtne etiamfi legi non fe fubjeciffent, tene- jui namundittarum : [narum. Ecce ille ad bantur tamen ab idololatria abftinere. p Tmne venire audet anumum . habens »d Ter me. ) Non per Prophete ver- idololatria plenum. — Refpondebo igi- bum, fed per me, & flieella mea, fint tut, [ quz ei immittam. Vel fenfus eft: £05 ego ipfe pronuntiabo fententiam meam í ht 8. Urt-capiatur, 6c.)- Ut fuo defi- P derio , & affectui obfequens, & re- contra ipfum. d)l)ïf fponfa juxta. illum interpretans , 9. Ponam fadew meum [uper bomi- eo quafi laqueo capiatur jjatur. -', & deci- zem illum.) Sufcipiam contra illum ini- 1772) micitias, adverfariusilli ero. Frequens Pl . Im corde Hebraifmus, ut fupra c. 13. 17. & .te fu de foo-) Affegq ; & volunta- ]ercm-gc. 21. 10. «& 44. I1. 27. - 568 PRO*»—PHET..EQZECHIVELIS' 7 x erit. & loc: —— 2 [ 13 f-a. -£cub s fuerit verbum: Supa 9. " Ri pff) phem cum errav 13. 5 ego Dominus decepi prophetam illum , & extendam manum fà meam fuper i llum, & ä.-.eläebo eum de medio populi mei Iírael. 10. Et portabunt ini g uitatem fuam ; juxta iniqqïtatgm in- ?i terrogantis, fic i niquitas prophetse erit. 2 1 frael ame : , neque polluatur 1r. Ut non erret ultra donrus I in univerfis preevaricationibus fuis: fed fint mihi in popu- lum, & ego fim eis in Deum, ait Dominus exercituum. fo 12. Et fa&tus eft fermo Domini ad me, dicens : ^ i- 13. Fili hominis, terra cum peccaverit mihi, ut prsevai & cetür praevaricans , extendam manum meam fuper eam, L & U Supra " conteram virgam panis ejus: & immittam. in eam famem? & 4- 16.inter ficiam de ea hominem, & jumentum. - É 5 14. Et fi fuerint tres viri ifti in medi o ej us, Noe , Daniel, bu 16 & Job: ipfi jüftitia f1t1a.. liberab.unpxgnimäs fuas ,* ait Dominus exercituuni. Y 15. Quod & fi' beftias pefümaä induxero fuper tefrarh j ut äod non fit pertranfiens pel vallem eam, & fuerit invia, eo 16.Tres, n propter beftias. Ut pravaricerur pravaricans-) Väglde ]i Faciam eum im exemplam,) Faciam, &t ejas pona exemplo fit aliis. prævaricetur*. &i Et in proverbimm.) in fabulam, ut Conteram virgam pauts.) Sterilita- hr in ore fit omnium , ut cum grandem tem , & famem immittam ; corpus uafi b aculo fuftentatur- vindi&tam fignificare volent, pocnam enim- pafe, adi ilius appellent. Hadeni phra [ is habetur fupra cap. 4 9. Et Propheta,) Falfus: nam verus I6. & .c. 5. 16. & Lev. 26. 26. ubi Ti non erat. h&c eadem terre porna proponitur. Deeepi.) Decipi permifi , non re- 4. Im medio ejus.) l'erre, quv fa- dargui, cum poffem , toleravi ejus me aflligitur. Óf mendaces Prophetias, (& promiího- Noe, Daniel, & Tob.) Hos potimmum 1)10 ) Tunt, nes , üt per eum puniam interro- nominat, quia hi tres fao feculo, cantes, non me, fed idola, & falfos quafi foles juftitiz illuftres orbi pre- Ih illorum Prophetas. Exitum illi infe- fulferunt, & fuerunt falutis aliorum diln ] amantiffimi , ideoque Deo chariffimi, eoni ram, quem non expettat. Pecu- IOo. Portabunt imiquitatem .Pm;n.) & in oratione efficaciffimi. y Luent ponas igiquic:ätis us. liariter INNoe octo homines femen fu- [(mfr n juxta fuiquitatem gmtervogantis. ) turos generis humani diluvio eripuit. patra effus JEquali pena punietur Pfeudopro- Danie] Chaldeos magos ab imminente pheta, & qui eum confulit. inorte liberavit. . Job veniam impetra- 2] II. U& mom erret, ) Midens ahos, vit iis, qui ipfum-offenderant. Acerl unimas fuds,) Seipfos folum, non qui a me receflerunt; exraffe, & effe pu- ET nitos, quafi dicat : ut hac ratione [frae- autem alios. n lem a talforum vatum fequela liberein. I5. Er fmerit ipvis.) Pagnin, & Va- 2 tabl, vertunt , defelata, B[&L i3 4érra.) Mabitatores terie, CAPUT XIV. 569 16. "Tres viri ifti fi fuerint in ea, vivo ego, dicit Dominus Deus, quia nec filios, nec filias liberabunt : fed ipfi foli libe- rabuntur, terra aatem defolabitur. 3 ? 17. Veil fi gladium indüxero fuper terram illam, & dixero gladio: Tranfi per terram, & int * erfecero de ea þominem ,& jumentum : z 19. Et tres v iri ifti fuerint.in medio ejus : vivo ego, dicit Dominus Deus, non liberabunt fil z ios , neque filias : fed ipfi foli liberabuntur. $ 19. Si autem & peftilentiam immifero fuper terram illam , & effudero indignationem meam füper eam in fanguine, ut auferam ex ea hominem , & jumentum : äi 20. Et Noe, & Daniel, & Job, fuerint in medio ejus : vivo ego, dicit Dominus Deus, quia filium, & filiam non libera- ] bunt: fed ipfi juftitia fua liberabunt animas fuas. 21. Quoniam hzec dicit Dominus Deus: Quod & fi quatuor judicia mea petfima, gladium. & famem ,'ac beítias malas, & jl 'HS peftilentiam, immifero inJerufalem, ut interficiam de ea ho- minem, & pecus: * ^ G 22. Tamen relinquetur in ea falvati o educentium filios, & ide filias: ecce ipfi ingredientur ad vos, & videbitis viam eorum, & adinventiones eorum, & confolabimini fuper malo, quod jite induxi in Jerufalem , in omnibus, quae importavi fuper eam. q)üä 23. Et confolabuntur vos, cum videritis viam eorum, & u adinventiones eorum: & cognofcetis, quod non fruftra fece- I yi rim omnia quze feci in es, ait Dominus Deus. d - CAPUT Ti J6. Nec filios. Ne filios quidem Aliqui ex. clade evadent, & fuperfti- u tes erunt , - ui etiam educent ex hac proprios, aut S liberare pote- 1 runt. clade filios, & filias, ut in eis ferve- ao 317. Gladium snduxero , &fc.) $i cla- tur , & proy ftirps Abrahz. j al dem per imumiffos hoftes armatos re- - Jpff amgrediemtur ad vos. ) Abdu- centur captivi Babylonem , in qua -o,l'm?'? gioni inflixero. vos eflis. ffunhy 39. m famguine.) Ad effundendum k fanguinem, ad czdem, carnificinam Videlátss viam eorum.) Mores eo- y l- atrandam, & ut fanguis, id eft vita rum probros, ob quos alios punivi, effundatur. fed eos ex mifericordia fervavi. *jp?.li'f' QI. Swatuwor judicsa mea pe/fuma.) OCnfolabimini.) Midentes merito ca- pante * ptam , & incenfam Jerufalem, & ci- j Acerbiflima fupplicia, & flagella, qui- bus uti foleo. Sumitur judicium pro ves ejus abductos in captivitatem ob [ pena judicio decreta. eorum fcelera. Q2. Relinguetur s3m ea falvdtio., ) - Bsbl. cséma Com. Menech. Tozs. V. Rä.cbb: frufiva.) Non fine caufa. V - 579 PROPHETIZE EE CHEELIS CAPUT XV. — 9 I Sieut ignm de vite preecifum foli fer'vit igni , ita Sfudeos ob inve- derata peccam cum SFerujalem pradicit "" ! exurendos 1. T factus eft fermo Domlm ad me, dicens: 2. Fili hominis, quid fiet de ligno vitis, ex omnibus hgnis nemorum , qua funt inter ligna filvarum ? 3. Numquid tolletur de ea lignum, ut fiat opus, aut fabrica- bitur de ea paxillus, ut dependeat in eo quodcumque vas? 4. Ecce i igni datum eft in efcam: ütramque partem ejus con- fumpfit ignis ,& medietas ejus reda&ta eft in favillam : num- quid utile erit ad opus ? Ut $. Etiam cum elfet integrum, non erat aptum ad opus quan- hs to magis cum illud ignis devoraverlt, & combufï'eut nihil ex eo fiet operis ? . 6. Propterea heec dicit Dominus Deus : Quomodo lignum vitis inter ligna filvarum, quod dedi igni ad devorandum ; fic iorm lnp[ tradam habitatores Jerufalem.. 7. Et ponam fac:em meam in eos: de igne eg*'edlentur, & il Ht Conj ignis confumet eos: & fcietis, quia ego. Domlnus cum pofue- ro faciem meam in eos, V0ca tgo 8. Et dedero terram inviam , & de(olatam eo .quod praeva- [ N rlcatores extltermt dicit Domlnus Deus. Ü a L CAPUT J ;d fet de ltgno vitis? ) Solet que extremitatem , id eft, non folum en rQng Deus trequenter populum Ju- medietatem, ficut in ceteris lignis con- daeorum vineàm appellare, ut cum fuimpfit, fed etiam ämemu:dtes Nam 63n dicitur ]er m. 2. Q1.. Ego autezm plan- ex ceterls llfoUS extremxtate&, titiones- ?4 6 (Quia et- favs ze Wirzeam elcllam , 6$c. que aliqui manere folent, ex quibüs gO expeCavit, ut facerer uvam, & ahquxd operis, aut certe paxillus ali- Gone fecit. labrufcas , compamt illum l- quis Beri P(xCü a£ ex farmentis, quia Chan facillime ardent, nihil manet, lt ii gno infructuofo vitis, quod ad nul- lam rem utile eft, mfï "ut in ignem S. Ex co0. ) |Ex extremitate ali- st conjiciatur. qua , que combufta medietate fu- Ml Ex omniius ltgm: 016»iOrtupa. Pre pereüat Fa , ! omnibus lienis fllvefï:ubus & infru- M m ( Pouaw f;aem W'edm " Jc ) Vlde &iferis. fupra fuperiori capite n. . H ^ 2 Ut dependeat iu eo quodeunaue UAS. ) De igne cgicd;entur, €f fgnis 60,7/5- & Ahquod domefticum inftrumentum , met e05. ) Oi ex igne epreffi fuerint. 3 f;ye I ii ahqu a ful)l,ellc*; 1Ce1um COD]ILIT*D eos , ut Omfino u 4 Utramaque baritm-.) ) Hebr. weram- confumantur ; quemadmodum faxmen- dIito, * 'A€ at z ,Z E $73 ^X CUA POT. XVE ferujäzlem prius abjetctifrma , mirum in . mozlum a Deo. exaltam, lA offendit ingratitudinem Uarzcz idololatria, in qua & Samariam , & Sodomam Ji uperavit : idcirco tradet eam Dominus in vaflatio- nein , & in ignominiam omtiibus Gentibus : fer vabit tamen pacium reliquiis fuis. Ju PUM i fa&tus eft fermo Domini ad me, dicens: 2. Fili hominis, notas fac ïerufalem abominationes fuas, v T OELENEOS: Hæc dicit Dominus Deus Jerufalem : R adix tua, & generatio tua de Terra Chanaax : pater tuus Amorrhæüs, J- & mater tua Cethoea. "n 4. Et quando nata es, in die ortus tui, non eft praecifus vmbilicus tuus, & aqua non es lota in falutem, nec fale falita, d nec involuta paunis. I2 5 Non pegerCL fuper te oculus, ut faceret tibi unum de UUR od r * his, m fic torum extreuitates , qus media parte 4. uando gata e:,) Ortus Ifraetis igni confampta manere folenr, iterum fuit po mortem Jofeph ; tunc enim in ignem conjicimus , donec omnito in fhgypto multiplicatus eft, ut in- confumantur. Perfiftit in eadem al- ciperet effe non familia Ifraelis, fed [üe- legoria farmentorum. Ignem autem populus. vOcat afflitiones, & cal&m;taces * Ht Non eff precifus umbideu: us , G. ) Pfalm. 65. 12. Trasfrvimus per ignem, a Neglecta tuifti, & abjecta quafi abor- C* aquam, &Y eduxifhi mos m refrige- tlvum, non prxcifus umbilicus, non r:um lota, non falita, &c. Id accidit po- 2 pulo Ifraelis, cum fub Pharaone ty- UT Of as fac' 7erufalem &c.) Per htteras ranno male habitus eft. Nam Propheta folum erit B ibylone Sic imperatum lfa .Aqmz 202 es ora s fmutem ) Non ; con E H Anmmn.z populo o fGele- eft lota aqua ulla falutari ; folet enim :63p. 58* [^ recens natis infantibus lotio adhibe- Nam hz €O0rsm, [ones: ARadix 4444 É gentratio tua, tf c.) r ad ab&emendas puerperii fordes. *Gener"mo tua videtur elle de terra Aliqui vertun.c ANom es$ lota ad mus- qmbas diiiem. jj t 'Chanaan, ob .morum, & impietatis qvl! ümxhtudmem Nec fale [ahm) Solebant enim ve- Pater tuns Amorrbeus., 6c.) Licet teres recens natorum infantium COI- pora fale afpergere, ut folidiora fie- t d filia naturalis fis, o Jerufalem , Abra- rent, & conüruwerentur & ut omnis u he, & Sare, tamen per imitationem, /& mores v1derxs filia Amorrhzorum, uteri immunditia- ficc:dretur, & pra- cifi umblllcl vulnus fanaretur. W & Methzorum, quia eorum ftudia, & impletatem æmulaus Cethei , 5 Non pepereit fuper te oculus, ) qift five ethaei fuerunt una ex feþtem Nemo fuit, qui cum te ita abjectam, i, que Chanangam incolebant, jb gentil & expofitam videret, mifererezur. Va-* il 0 'mceq 1 Occuparetur ab .Hebrzis. tablus veitit: Noez c:/? aufertus tui ocu- Ü g 372 PROPHETIEX EXECHIE Lis his, mifertus tui: fed proje&a es fuper faciem terrae in ab- je&tione animze tuze , in die , qua nata es. .. 6. 'Tranfiens autem per te vidi te conculcari in fanguine tuo, & dixi tibi ,cum effes in fanguine tuo ;yVive,- dixi, inqugm, "E tibi: in fanguine tuo vive : 7. Multiplicatam quafi germen agri dedi te: & multiplicata es, & grandis effecta, & ingreffa es, & pervenifti ad mundum muliebrem : ubera tua intumuerunt , & pilus tuus gefmina?vit: | & eras nuda, & confufione plena. 8. Et tranfivi per te, & vidi te, & ecce tempus tuum , tem- pus amantium , & expándi amictum meum fuper te, & operui . ( ignominiam tuam. Et J uravi tibi, & ingreffus wfum pa&qm fit tecurg (ait Dominus Deus) & fa&ta esthI 9. Et * I z lus bominis. Notat /Egyptios, qui V. Multizplicatam /f'c"ut qermen agri, Jür quafi parentes Hebrzis eiíe debuiffent £jc.) Incredibillter, & in immenfum qua ob Jofephi merita , & tamen illos multiplicavi te. Ingreffa es, &fc ) Progre*ffa es , ado- lte runt. duriter , & immifericordite.r tracta- Jevifti , & ad tempus pubertatis & - Projetla es fuper f'actem terra.) Sicut pervenifti , ut nubilis efies ," qu« do] infantes expofiri projici folent. Vel xtas mundum muliebrem poftulat. Thea ficut infantes nafcendo effunduntur, Mundum muliebrem.) Sic appellat ls & abjiciuntür in terram. ornamenta , quibus nubiles puelle or- nup n abjetlione antma tu2.) Mite tug. nantur, ut fponfis placeant, armillas, & Proje&ta es , ut morereris, torques , monilia, inaures , &c. f I die, qua nata es. ) Coperunt Ubera tua intumuerant.) Ut folent enim [fraeli tz in /Egypto populus virginibus intumefcere, cum ad an- dfu l elle. nos pubertatis perveniunt. pulch 6. Tranffens.) Quafi Rex, qüig it Pilus tuus germinavit.) Pubes, qux viris decimo quarto', fominis duode- N carlb venatum , & in agro incidit in puel- i luda; ]am expofítam. cimo ztatis anno nafci folet. Honefto at j Vidi te conculcari in þngutfizertuo.) verbo rem turpei declaravit. Vidi. te in terra fanguinolenta jacere, Era: nuda , €6c. ) In. Hebr. zsda, ufr'h ( Jr&, ita ut a prztereuntibüs conculcari 69 retetla , id eft veftitu carens, aut lh .poffes. Vidi te fordidam, barbaram, tenuiter veftita. Sic exprimitur inife- Urg; incultam , miferabilem, fidei , legis, rià gentis in. /Egypto. gratiz , falutis, & omnium Dei do- g. Ert ecce tempus tuum : tempu: Qiar UR Y norium experterm. amantium.) ÍÉtas tua, qua virgines le Vrve , dixt , 2nquam , tibj.) Feci te a procis ambiri folent , jam nubilis vivere, cum omni auxilio deítituta eras, & nemo té, quia nuda eras, & díy ( f mifera, ducere volebat. Qu j l efies , & niorti expofita. lz fangmine tuo vive. ) LXX. ha- Expandé amidum meum fuper *e.) bent: 4e famgsmime tuo vita. Licet in Hebr. eft, .4/am mezm , id eit, ID[/ "voluteris in fanguine tuo., Éxcitaberis oram veftimenti mei ; quafi icat &lu, &V tamen ad vitam. lh f It Defponflavi te mihi ia uxorctmB* Mla- ""nq xel -CAPUT XVI. Y 573 9 Ft lavi te a & unxi te oleo. 4 qua; & empndävi fanguinem tuum ex te, 1O. Et veftivi te difcoloribus, & c.al*,ceaiii te iaïlthino': & U cinxi te byífo, & indui te fubtilibus. II. Et ornavi te ornamento, & dedi armillas in manibus [ m D tuis, &-torquem circa collum tuum: .12. Et dedi inaurem fuper os tuum, &- €irculos aurib'us t tuis, & coronam decoris in capite tuo- 13. Et ornata es auro, & argento, & veflit a 'es byifb, & po- j lymito, & multicoloribus: fimilam & mel, & oleum comedifti, ul & defccirg fatta es vehemente r nimis, & profecifti in regnum.- üm Qooec-5 I4. Et ritus enim expandens oram veftimenti mo,TIiCAWRAre, € ricAmIALO : fignifïcat fe. k in feminam apud Hebrzeos, hoc fi- fynagogam fponfam fuam, omni or- gno, & ritu accipiebat eam in con- namentorum genere donaffe. - jugem , ut patet Ruth 3. 9. — Vide Calceavi te iantbimo.) Calceis ian- 4gri, qu& ibi notavifnus. M . - thini, five hyacinthini coloris viola- lum niam fuam.) Nudi- Operut ignom: céi; i& enim erecis violas fignificant. ado- tatem , de qua num. g. texi veftibus, Alludit ad pelles ianthinas , quibus & fpoliis ZEeyptiorum. ltem. dan- teéctum fuit tabernaculum. ;mt'xs do legem, a : quæ meam divinam. diun, & protectioem 7 Cinxi te byffo.) Fafcia ex lino lhol'- j liffimo , & caadidiffimo. Ingre[fns. fuasm p«.clum tecu;w.) Fodus Sxbrilibus,) " l'enuibus, & d&licatis*. Y ;llat nuptiale tecum inii, I:cet pauper effes, II. Ornameato.) lVl'ulciplici orna- ]g 01* & miferabilis. milli mentorum- genere armillis , torqui- * F.iila es mihr.) Sponfa, & uxor. bus, &c. . Lavi te aqua, &fc.) Abfterff for- Armillas.) Brachiorum ornamenta. 'foknt des paupertatis , & originis tue , & I2. lzaurem füper eos.) Hebr. fe- ad MF pulch:am feci: myftice lavi te a pec- per mares tuas.; Mlonile intelligit in catis aqua gratie mez. Videtur al- fronte fuper nares pendulum. — Dici- lb, quæ ]udere ad locum Exod. I9. Io. ubi tur inauris, quia fimilis erat illi , quz duOAE ante &cdus cum Deo initum populus 10112&0 pendebat ex aure, inquit.D. Hiero- " juffus eft lavare veítes, ut ita fe mun- nymus, daret, & pararet ad legem, & pa- Circulos auribus,) lnáures, quarum ; MM &um cum Deo. forma circularis. f AU fe Uexi :6, £/c.) Novz nuptz lavari Coronam decoris,) Id eit pulcherri- tur i folebant, deinde ungi, ac deniqbepre- mam. Solebant enim fponfz coronari. tiofis veftibus indui, ut patet. Efther. Hinc illud Cant. 4.9. Vezi de Libano gnj? 2. I2. Kuth. 3. 3. ]udith. 10. 3 Vi- fpor[a , veni, coronaberis , & de fponfo lrgmeä detur fignificare unctionem Aaronis, lfa. 61. 10. quafi fpon]km decoratum qua illum confecravit in Pontificem €0Y024e " $1 facrorum. T I3. Pelymito.) Polymita veftis idem 10. Zeffzvi te di[colo fibzul)' Acu pi- eft, ac veftis diverfi coloris, quod " &is, & variegatis opere plsrygio. Hoc ftatim fequitur. ld ekts enim fignificat Hebraicum 5p* - Multicoloribus.) Hebraice *pp? &s- 'C M M ebma, vell recama, nnde Italicum r£ca- chma , ut füpra . 1o. rt ii ^ 5 lm 4 4 ,;IP-R-"Q PHETIE EZEC äIE LIS: I4. Et.egreffum eft nomen tuum in Gentes propter -fp?e-ciexn tuam : : C ] uia perfe&ta eras in decore meo, quem pofueram ü/l; l per te, dicit Dominus Deus.- f I;. Et habens fi duciam in pulchritudine tua, fornicata es in nomine tuo 5 , & expofuifti .forni;ationem tuam omn! trans- t eunti, ut ejus fieres. 4 16. Et (umens de ve ftimentis tuis, (1) fecifti tibi excelfa hinc inde confuta: & fornicata es fuper eis, ficut non eft fa&urp, neque futurum elft. e5 17. Et tulifti vafa decoris tui de auro meo, atque argento Q meo, quae dedi tibi: & fecifti tibi imagines mafculinas, & j - fornicata es in eis. 18. Et fumpfifti veftimenta tua muïticolotia,;& operuifti (2) D am eis. illas: & oleum meum & thymiama meum pofuifti cor Q — 19. Et (1) ;ui;,-]n Edit. Sixt. legitur : nieis) : : ..:(2") öpexuiüi illas. 144. veftita es eis. Qu illud colébas,, & ad illud ardenti de- Sibeilam . 6 cel. INon glandes, (üg zon cepas /Egypti, ficut cum adhuc fiderio ferebaris. —:barbara effes, & inculta, fed delica- q6. Erfumens de 've/iime?;nzä'., Efz) 'tum cibum ;:ut nobilis. Weftem pretiofam vertifiin ornamen- T fent Profeciffi iniregnum.) Hebreus ha- ta idolorum, & excelforum, in qui- "bet, frofperata es m'regnum, àd eft: bus profanaipforum fimulacra cole- I adeo profpere omnia tibi-mea provi- bas. Fortafle fienificatur ritus, & ld .dentia fuccefferünt , ut Regi nupferis, ceremoniasa Deo, ut ipfum colerent, & facta fis Regina. Cum enim prius acceptas, ad idolorum .cultum impie m iReges non haberes, eos tibi dedi. u- fuiffe translatas. Hïh .-ifxæä;&'.) LXKX. vertunt idola. que Jerufalem .eve&ta es in regni fe- 'dem , & caput. ,AHime inde-confuta. ) In -Hebr. eft, ii I4. Egre[fum eff nomen tium.) Yoclyta "ulticoloria, variorum pannorum fe- D m fafta. es, & fama gloriz tuz late diffufa. gmentis multicoloribus ornata, & in- n *s Uxop Prapter fpeeiem tuam, ) Palchritudi- duta /fecifti., quod impudice feminz mem vocat politiam , & rectam reipu- faciunt , quz amafios. fura ptibus »-ftlxis In; 'blice adminiftrationem, quam Regi- eleganter veftiunt. d ima Saba magnopere admirata eft. JFornicata ts fmptr ei.^) Cum : ei^;, 11;: W eï:r AX5. Habens feductam n .pulchrituui- "vertturit Pagnin.-& Vatablus. lls ^me fu. ) .Superbiens in .tua ;pulchri- 17 *Vafa decoris 12i. ) Ynfirumenta - Cdl 'tudine, me contempfifti. 'pulchritudinis tne; fic'vocat inaures, Ferzicata es.). Colendo 4dola. torques, armillas, & .cetera «mulierum O'nx Y a nominetuo.) atl libera effes., Oornamenta., x quibus idola fabrica- J4y, & tui juris, non mihi defponfata. runt, aut ornarunt, Velintellige va- ;pajk'ifli fafni:;z!iamma BLm , fjc.»;) fa templi, quez impius Achaz in idola tnj; ] Quafi meretrix, quz fe:omni tranf- onvertit 2. Paral. 28. 24. & , ceunti proftituit. I9. Odenm.mesm.) GQuod tibi dede- C U 4it ejus fferes. ) "Coneubina , quod- ram, & quod przícripferam , ut. lu- (l;u cernis meis infunderes. amngue novum idolum proponebatur, fe x P j« C A- PUT er. 575 ig. FEt panem meum, quem dedi tibi, fimi'am, & oleum ,« mel , quibus enutrivi te, pofuiftt in confpeQu eo 5 " rem fuavitatis : & fattum eft; ait Dominus Deus. rum in O'dQï'f * 20. Et tulifti filios tuos, & filias tuas -, ; quas generafti mihi, $ A : mmolaífti eis ad devora / ndqu: Numquid parva eft forni- C Catio tua ? u) 21. Immolàfti filios meos, & deditti ; illos conf: ecrans, eis.' 22. Et poft omnes abominationes tuas, & fornicationes, non es recordata dierum adolefcentiae tuse , quando eras nuda, & Z confufione plena, conculcata in fanguine tuo.: ! 23. Ét accidit Dominus Deus. poft omnem malitiam tuam ( Vä?, v&e tibi, ait 24. Et seedificaftt tibi lupana: $. 1, & fecifti tibi proftibulum i'n. j j -cunttis plateis. 2$. Ad omne caput viz sedificafti fignum proftitutionis tuze, & abominabilem fecifti decorem tuum: & divifitti pedes E l: 9. tuos omni tranfeunti, & mul:iglxi.caüi fornicationes tuas 26. Et Thbyniama meum. ) Quod mihi o£- Per omnem imalitam ruam.) Pof jn ferre deliebas. yr Oumems umalitiage imam. Ut hl»lbe't 'Ye- »I Pofuifi coram eis, &$c. ) xtus Hebrzus, & LXX. lendo in eorum honorem. . Ilmd :fdo- IO. Im odorem fuavitatis. )* Quafi .24. Lupamar.) Intelligit Qxca;g - fl & fana idolorum. J oblationem idolo gratiflimam , & fua- viffimi odoris. 23. .4d 'amne*' caput via, €fc,) Iu Er falum efP.) lta fe xes habet, ut omni bivio, trivio, quadrivio. Allu- l. dixi, neque id ne gare Pot;s, quia ego dit ad congfuetudinem proftitutarum Dominus fcio. meretricum , que- in Dbiviis, aut tri- fe 20. Quoi generafés viis fedebant, ut omne$ pretereuntés ^ m uxor*marito. :(;zi!:i.)' T'anquam f* ad libidinem invitarent. . 9ic legimus * deunolaft eis.) ldolis fcilicet. hamar more meretricum in bivio jb d devorana'um. Ut igne confu- fediffe, quo. Judas iturus erat. Ge- merentur ; fic enim [olebant filios E i nef. 58. F4. fuos idolis immolare 4. Reg. 16. 3. JEdsfecafit ffenum. proffitu ti&nis, fu. & cap. 17. t8. & alibi. n QI. JDedifi jle: cozfecrans eis,. ) Pa- 87.) Tuguriolum fublato figno, ué 1'95, qui preterirent , aegnofcerent ibi effe * gninus vertit, Ded;/ eos, ut/tranjï?:e ineretricein. [ntgllig it fanai um f^ceres eos per. ignem. illi. ut non femel diximus.: dglorums, ( 22. Poff ommnes farzicationes. ) Cum y4 omibus formicationibus, ut P—'zlïgninus, dbominabilem fecftá decorvem ttmm.j o & Vatablus. Sicut meretrices , que ex nimio , lon- Coucu cata, ia /.?v;guifze taoi. ) Vide goque ufu libidinis, fiunt fediffime. de dicta fupra n. 6. . Divoiffli pedes tuos. ) LXX. Diva« Im 23. ££ :zccia'it.) Hebr. Ufülf- [XX- ricqäi €rAzra id eft , proflituifti te; j honefto vexbo rem turpem fignificat, $76 PROPHETIE EZECHIELIS 25. Et fornicata es cum filiis ]Egyptiy vicinis tuis magnarum me. carnium : & mültiplicafti fornicationem —'tuam ad irritandum i 27. Ecc e ego extendam manum meam fuper te, & auferam f juftificationem tuam , & dabo te in animas odientium te filia- rum Palzeftinarum , quae erubefcunt in via tua fcelerata. I 28. Et fornicata es in filiis Afflyriorum , eo quod necdum fueris expleta: & poftquam fornicata es, nec fic es fatiata. 29. Et multiplicafti fornicationem tuam in terra Chanaan 0 cum Chaldaeis: & nec fic fatiata es,- 3o. In quo-mundabo cor tuum, a it Dominus Deus, cum facias omnia haec opera mulieris meretricis, & procacis ? 31. Quia fabricaífti lupanar tuum in capite omnis viee, & thi *excelfum tuum fecifti in omni platea : nec faCta es quafi me- Tà retrix faftidio augens pretium, D 32. Sed quafi mulier adultera, quse fuper virum fuutn in- ducit alienos. f&u ;äs: tu' autem de- 35. Omnibus meretricibus dantur merced " dift &q U5 25. Magnarum mrnium.j Dicit me- 28. 1» fflis.) Cum filiis Affyriorum Sic de du H taphorice /Egyptios majora, quam ce- eorum profanitates adimittens. teros homines, virilia habuiffe, quia Metfalina. multo major apud ZEeyptios, quam 21 apud ceteras Gentes erat idololatria. Ef laflata wirk , nendum [atiate Ticee Ht receffir. 27. Extendam manum , &c.) Percu- ])I'L l tiam , affligam , puniam te. 29. .!n ferra Chanaan. ) QIn | quam 3) 4f 4uferam juf:fmtione*m tam.) San- te ex /L Wa fificationem tuam ; hoc enim figni- gypto tmn&ulil , & in qua habitas. * ficat Hebraica vox nppn «eé«quech , dfï(i ü Wd quafi dicat: ego te quafi fancdam go. 4z quo.) QQua ratione SI/ [ meam fponfam ornavi auüro, argen- dabo ? -te mune E j to, byffo, & omnibus bonis , iisque Q 9. Faäriu&?i lupanar, 6c.) Vide IN I te quafi fan&ificavi, dotavi, ornavi. aid a fupra n. 24. [ üu I lt Haxc ergo omnma auferam. €ol Q fu"t l1 animas , £fc.) In defideria , ut te Faflidio augens pretium.) Qus m- pro voto abutantür. u ndl mia libidine fatiata mercedem auget. mln tü Fiiarum Palofinarum.) — lntelligat Ex Hebreo verti poteft : Quaff me- 3j ! oppida, vel cives Palzftinorum , inter vetrix , qua vilem fe facit ob mercedem. n E quos, & Judaeos vetus, & perenne Odium interceffit. Corpus non vulgafti, ut haberes, um- tdClalm de viveres, fed ex libidine. t[lm j Erubeícumr:.) Püdet ilas tui; licet Vici enim illz fint impudentes , funt ta- 32. Super virum [wwm.) Quo con- !j men te pudentiores. tenta non *ft, d0v Via £44.) Moxibus tuis. bidinis, cm-n» fit infatiabilis-Ii- Nþdq lj H C'-A PUS3SÜ XVE: m Yi difti merced'es cunGtis amatoribus tuis, & donz donabas SEe ut intrarent ad. te undique ad fornicandum tecum. -.94. Fat&tumque eft in te contra confuetudinem mulierum fornicationibus tuis, & poft tenon erit fornicatio:in eo enim quod deditti mercedes D in te contrarium. - ; & mercedes non accepifti ; fattum ett 35: Propterea, meretrix, audi verbum Domini. 536. H&c dicit Dominus Deus : i Quia effufum eft ses tuum j & revelata eft ignomini 2 tua in fornicationibus tuis fuper ama- tores tuos , & fuper idola abominati filiorum tuorum , quos ded fti eis onum tugrum& kin, fanguine ..37. Ecce ego congregabo omnes amatores tuos, quibus com- miíta es : & omnes, quos dilexifti, cum univerfis, quos ode- K ras: & congregabo eos fuper te undique, & nudabo ignomi- niam tuam coram eis, & videburit omnem turpitudinem tuam. 38. * Et judicabo te judiciis adulterarum, & effundentium *Infr- fanguinem : & dabo te in fanguinem furoris, & zeli. 23: I6 . 39 Et dabo te in manus eorum , & deftruent lupanar tuum,, | i & demolientur proftibulum tuum, & denudabunt te veftimen- tis tuis, & auferent vafa decoris tui,, "m & deräinguent te nuf dam , plenamque i'gno'min'ia ; ; de 4Oo. Et: 34- Pefé re nom &riffa;nimt*i'a».) AS'ci-- 7 licet tuz fimilis, ut nimirum meretrix tua , nt, in quo pec,calïi;, in hoc pu- niaris.. [ncd?igit publicam. infamiam, pretio.conducat amafios,uttu facis.. & contemptum , quo-habita eff Jeru- - 96. £ffuium eff es tuum.) Pécunia: falem , cum. Gentes. omnes cognove- pam tua in amatores tuos. rünt everfam eam effe propter abo- qllcl denda. tua.. Ignominia iua.),. Nuditas tua, pu- minabilia. fcelera, qux perpetraverat.. 38- J"duis adulterar um . c.) Vin- Super amatores.) LXX. 44v'4m4mre:.. j B£ fuper ido!a, &5c. ) Duobus. mo- dicabo te pena lapidationis , quafi adulteram ; tutu. gladii, quafi homici- dis revelata eft ignominia tua , & dam ; Occidift! enim infantes tuos Vile turpitudo tua. Primo, ex eo q»udd, cremando ,. & immolando. eos: idolo colebas: idola: abominanda ;. fecundo, IMloloch.: quod idolis immolafti fanguinem filio- Effundentium: fanguinem. ) Homi- ; f! rum. tuorum.. cidarum:. 37« Congregabo omnes amatores,6fc.) nget- qnt Im janguizem.) YIn cedem. Crudeli, Per ipfos amatores tuos ulcifc:r te^. & truculenta morte puniam te, ut fo- lefllï faciam ut Chaldei, quorum amici- lent mariti furore, & zelotypia incenfi ) j tiam, indeque idola coluitt: , Gentes: adulteras uxores occidere.. vicinas tibi amicis «que , ac inimicas 39. Defhuent lupamar zuum.) Chal- fibi- ageregent, & te obfideant. dii de&ruent excelfa & fana tu s £0 Niedabo 1gz20mintam tuam.) Pudenda: a. V - llls l de füpra n. 24.. D d IBiä/.. cuia Cons, Menoch.. Ton;, V. PROPQETHE EZEVCHIELIS 579 . 4o. Et adducent fuper te multitudinem, & lapidabunt te lapidibus, & trucidabunt te gladiis fuis. AReg.- 41. * Et comburent domos tuas igni, & facient in te judicia N Q'S,ü 9 r in oculis mulierum plurimarum : & defines fornicari & mer- cedes ultra non dabis. L .42. Et requiefcet indignati o mea in te: & auferetur zelus meus a te, & quiefcam , nec irafcar amplius. R E 43. Eo quo d non fueris recordata di - erum ad olefcentize tuse, j & provocafti me in omnibus his : quapropter & ego vias tuas l in capite tuo dedi, ait Dominus Deus, & non feci juxtja ícelera tua in omnibus abominationibus tuis. » ji fo 44. Ecce omnis, qui dicit vulgo prove 'bium, in te affumet — illud, dicens :'.Sicq.,t mater , ita & filia ejus. D h 45. Filia & ;Au/erent vafa decoris tui.) Orna- a te fecero, & þpro meritis tuis pu- nivero. menta tua, quz inftrumenta funt pul- . chritudinis tuz , quibus pulchra nunc Nec irafcar amplius.) Quia cum te efle.videris. — Vide fapra n. 17. fic dimifero , non tibi irafcar ad corre- ptionem, eum corrieci nolis fed tan- vocat opes, & tbefauros Hierofo- tum ad ultionem peccatorum vel non erant. lymitanos , quos "Chaldei direpturi [ amplius irafcar, quia indignationem meam in te femel exfaturabo. ; Sic ; 40- Addü[ ent fuper TE alpiindi. zep.) Vradent te multitudini lapi- 43. Eo quod non f'ueris recordata, &c.)) Ín J dandam. Beneficiorum, que in te plurima con-. ln Hæc altera effi, cum te mihi fponfam elegi. EAU . Ef comburent domos.) erat adulterarum pcna, ut ajunt He- Fias fuat) Scelera.£ua. "l )t. brai, fcilicét ignis, quo eas combu- - J capite tuo,) Utin caput fllLlllï re- exenme dundent, & capite fcelus luas. rant ; licet ejus . vix extet hCHt plum, nifi in "DUhamar, Genef. 38. Et nop feci.) Paxum te pro impietate l dd& punivi , gravius fupplicium merebaris. dCLLU 24. Deuter.13. 16. jubentur idolola- trarum domus, & urbes igne fuccendi, . 44« Qumnis, qui dicit, &c. ) Quis- B i U Facient in te judicia.) uftam ultio- quis volet eleganti aliquo, & vero. Ug t nem. Vocat jediciz, in plurali, quia uti proverbio, nullum melius, aut ve- li rius inveniet , quam fi de te dicat: multas plagas fignificat, Mi Mulierum þ/urim::rum. ) TNatio- qualis erat mater, talis efr filia, id Qu num multarum: Induecitur enim hic eft, talis eft. nunc Terufalem , qualis VN )M[ Jerufalem tanquam adultera, punien- femper fuit, plena fcilicet impietatis , N da coram alis mulieribus, ut difcant & fcelerum. Matrem voOcat veterem . iny aleno malo fidem fervare imnaritis Jerufalem ; filiam. vero novam, quia era At d] fuis, & fugere adulteria , id eü':;do- hec ex illa genita eft. Ira Maldona- 4& lolatriam. tus. Vel potius fenfus eft: ficut ma- hi Satiabö indignatio- ter tu3 Cethza , & Chananza ! feele- i [ 42- Requtefcet.) w gnem meam puniendo te. rata fuit, & ob peccata vaftata eft, - dttm Anferetur zelus mem-) Non amplius ita tu illam imitata idem pa;ieris exi- tium. Vide fupra n. 2. qul A zelotypia laborabo , cum divortium te lt l CXA»P UT XVL - $79 45. Filia matris tuze es tu ; quae projecit virum faum, & fi- Hos fuos: & ioror fororum tuarum es tu 1Cia » quae projecerunt viros fuos; & filios fuo * i t Amorrhzus. i : ma.ter veftra Cethaea, & pater vefter 46. Et foror tua major, Samaria, i;pfa-, & filize ejus, quee elus habitant ad finiftram tuam: foror autem tua minor te, quae habitat 2 dextris tuis, Sodoma, & filise ejus U 47. Sed nec in viis earum ambulafti , neque fecundum fce- tU2 lera earum fecifti pauxill leta ilis in emnibus vils tuis. rum'minu; ; pene fceleratiorg fecift Y 48. Vivo ego, dicit Dominus Deus , quia non fecit S—o-dom;a, ime foror tua ipfa, & filiae ejus , ficut fecifti tu, & filiae tuze. 49." Ecce hzec fuit iniquitas Sodomze fororis tuae, fuperbia, *Gem. E faturitas panis ; & abundantia, & otium ipfius, & filiarum ejus : 39.24« & manum egeno, & pauperi non porrigebant. j pv .-5o. Et elevatz funt, & fecerunt abomi & abftuli eas ficut vidifti. nat.iqn-es coram mez iumr I cone $1. Et Samaria dimidium peccatorum tuorum non peccavit: iut Dddd a -fed g non ionem 48. -FáRa matie tue er £m y fj"c) quam fämres tus, quod: tolerabile Sicit Chanansi , & Cethzi virum videri potuitfet, fed. multo majora de- fuum, id. eft Deum projecerunt ado- 1gnafti. w', 5' 6') 1 o rantes idolà, & filios confecrantes vitam meam. 9- Fivo eg 0.) Tef*co—rï & juro per. legi) idolis, ita & tu, quafi filia, id. eft , Wnitatrix eoxum- fecifti. 49. Seraritas pani.) GCiborum, &- 45, Soror tud ma jer Samaria.) Quia um f deliciarum , hoc eft comeffatio , && ficut Jerufalem. erat metropolís regni compotatio, t jJuda : ita. Samaria regni lfrael, five dinndantia.) Rerum omnium; ex decem tribuum. Unde eam vocat qua luxus, & deliciz. Qui* majorem , quia i Juda tanzum erant duz tribus. Ejiaram cjus.) Cixcumjectorum öp« H qe pidorum. Filia € Et manmmum eg &N* Y Q jecta funt. j5 ) Oppida, qua illi fflb-'* eno , Gfc. ) Nlif»erifcora ia dia in pauperes. fjia, ue babitant ad fmifieam U. ) So- Elevate funt.) In fuperbiam Orientem enim folem fpectantibus in elate Sodoma, & fliz ej us, id eff ! qn B pitiitb Jerufalem , ut fcribir Divus Hierony- vicinz, fubjecteque civitates, « imnus, Samaria ad finiftraii , Sodoma Coram me.) Contra me, aut me vi- u eratad dextram.. Vide fupra C. 4.11l. 4. dente. m Q 4A7- Sed' nec Z2 viit earum. ) Non [a 10002 ércut vidiffi.) Sicut audifti, & im TRU fuifti earum contenta. fceleribus, fed éffectu. vides, hoc eft in lacu Afphal- brevi tempore majora: perpetzafti ; ut tite fulphureo relicto. 2! fæ d ftatim explicat. "T 5I. Jufinfeaffs , €c.Y. luftiores effe r Pauxilum minu) Non fuiffi con- declarafti, dumv pejora flagitia com- tenta paulo minora Íceleza patrare, mifif, Vide Jerem. 2- 5. E 580 PIRO.PxHE"'I.'HI,ZE«EZE,C HIELIS fed vicifti eas fceleribus tuis, & juftifica&i forores tuas in omnibus abominationibus tuis, quas operata es. 52. Ergo & tu porta confufionem tuam , qua vicifti forores if 'tuas peccatis tuis, fceleratius agens ab eis: juílificatee funt enim a te: ergo & tu confundere ,& porta ignominiam tuam, quze juftificafti forores tuas. Y 53. Et convertam reftituens as 'converïïonei Sodomorum cum filiabus fuis, & converfione Samarize, & filiarum e jus 5 & convertam reverfionem tuam in medio earum,- d 54. Ut portes ignominiam tuam qua fecifti confolans eas. , & confundaris in-omnibusä (i $5. Et foror tua Sodoma , & filize ejus revertentur ad anti- quitatem fuam : & Samaria, & filiee ejus revertentur ad anti- I€ quitatem fuam, & tu iv tem veflram. j & ii—liæj:u;e, revertimini ad antiquita- y : $6. Non 52- Porta canþä/fon f;;. J LXX. - Revei-/v'o/ze Y m..) Captivos, qui rever- afine tormeutum. tentur. 44b eis.) Pro eis. u In medio eerum.). Una cum illis, Jf ifieate funt enim a te.) Eodem quafi non illas propter te , fed te ts fenfu hoc dicitur, quo precedenti ver- * propter illas liberare videar, Sieni- don 1culo. ficat Gentium converfionem ad Chri- MU lgnominiam.) Confafionem ,& pce- fti Ecclefiam, cui fe promptius, & Trát nam,-ut hoc eodem dixit ver(iculo. majore numero adjunxerunt Geritiles, The 53- Corzïuermriz.) Senfus totius ver- quam Jndzi. te J ficuli eft, deducam te, o Jerufalem, 084« Ur portes sgnomiutam tuam, € c.) liti e captivitate, ut cum Sodoma, & 5a- Videns alios venire ab oriente, & bri maria revertaris in patriam. Conver- occidente, & accumbere cum Abra- Phi tere converfionem, idem eft, quod re- ham, & Ifaac in regno Dei, te autem ducere captivitatem, id eft captivos. foras ejici, ut Chriftus dicit Matth. hab: Reflituens eas.) Sorores tuas , Sodo- 9. II. I2. Atque hac ratione^ foro- T mam, & Sámariam, hoc eft, captivos res tuas confolaberis , quia ex füp- 4 e Sodomis, & Samaria , fibi, & pa- pliciis tuis intelligent , fe levius, quam trie reftituam. ) Cozver[fone.) L XX.habent comver fro- ztexpe'ccav*' e. W 88. -44 autiquitatem fnam.) Ad pri- WT zem, quod fenfum: clariorem facit. ftinam libertatem , ad antiquam pof- ) Sodomorum. ) Per Sodomam hic ac- N cipit totam Pentapolim cum fuis pla- feffionem fuam, id eft, ad Ecclefiam ; non quod antein Ecclefia fuiffent, fed fei gis, quas filias appellat; Ex iisenim quod ftatus Ecclefix fit ftatus liber- fici Segor evafit incendium. Przterea vi- cinos , Mioabitas, & Ammonitas, qui tatis , qualem illz olim habuerant. Quo ex Sodomis ceenus ducebant , cum lta [ Et tu, 6f fflia tue revertimini.) Poft Quo nati- fint ex concübitu incefto filio- alias Gentes in fine mundi , cum ple- rum Loth cum parente, qui prius cum ,Ditudo -Gentium intraverit ; ad R dCer manp. 1I. 26. S).- f fnis habicabat in Sod()mis.x - UH CAPU T XVI. 581 * W *.$6. .N-o.n fuit autem Sodoma foro E 1 rtua audi.ta m ore ftuþ, in - lie fuperbise tuse, 65 57. Antequam revelaretu r malitia tua : ficut hoc tempore t in opprobrium filiarum Syrize, & cun&arum in circuitü tuo i filiarum Paleeftinarum, qu&e ambiunt te per gyrum. 58. 3celus tuum , & j minus Deus. gnomigiam tuam tu portafti, ait Do- üm l; $9. Quia hac dicit Dominus Deus: Et fac ? iam tibi, -i;icut defpexifti jJuramentum , ut irritum faceres pa &um : 60. Et recordabor ego pa&ti mei tec 1 um in diebus adqlefCänw tize tuze, & fufcitabo tibi pactum fem piternum. : ntï- 61. Et recordaberis viarum tuarum, & confunderis, cum f receperis forores tuas te m a J jores cum minoribus tuis: & dgbo la eas tibi in filias, fed non ex pa&to tuo. 62. Et fuífcitabo e go p?&um meum 1tecurþ,' & ícies, quia VO ego Dominus, Dddd 3 gf 63. Ut 6 Non futt «.- audita im ore fuo , nam in fcedere non folum erant pro- D 2 &c.) In die ;aperbie , id eft 4elicita- miffa premiorum, fed etiam commi- ( t tis, & opulentiz tue tempore, cum nationes punarum adverfus transoref- fores, ugm donis meis fuperbires ; non dignaba- Vel fenfus eft, licet a te de- Chri ris vel nominare peccatricem Sodo- fpectus, recordabor tamen pa&ti, & mam, quafi tu jufta effes, & felix promiffi uiei, & illud adimplebo Chri- 57& meo templo : fed nunc vides illam prz ftum Salvatorem mittens. Solent re- itlle te juftificari, cum revelatur tua ma- pente Pr ophetge lxta -FriRibL?s' admi- litia hoc tempore, ut fis'in oppro- Ícere. [2 brium , & contemptum S$yrorum, & Pattum femp . Philifthinorum, qui funt vicini tui. jternum.) NOVïi tefta- Abra menti, & Évangelii. Uterm 57- Sicut boc zempore, 6c.) LXX. 6I. Recordaber?s viarum fuarum.) habent, fícez sunc opprobrimm es frlia- Cognofces ex pacto illo fempiterno l ar'h Pum Syrie, Gc. foro Anbiunt, ) Circumdant. antiqua tua peccata ; per Evangelium - li f enim peccata co nofcuntur. S8- Scelus tuttz.) Penam fceleris. Confznder:is «) P udebit te tui, & an- quam Porta; tiquos mores tuos dainnabis. futuro. f£i.) Pormbis , preteritum pro Cum veceperis forores twas , t)c. (s 9. Et fac£am. )Pärtïcüla & redundat. Decem trbus; & omnes alias Gen- p Sicer dej?exlfi.) In Hebr. ePc, ffent tes: faciam enim illas ex fororibus fums fecifs , ut etiam habent LXX. id eft, ficut tu irritum fecifti pactum meum, filias; a te enim per baptifmum ge- nt " fed nerabuntur. Loquitur de Ecclefia fub Jioe quo promiferas fore, ut coleres me; nomine Jerufalem. f ita ego irritum faciam pactum tuum, Non ex patto ruo. ) "Non propter quo promiferam | POR facerem. -fore ,.Ut tibi bene s " pactum illud vetus , fed propter no- "m vum, . 60. Recordabor ego pa'1i mei.) Pu- 6298 j pa&um. ufcitabo ;cgä patum. ) lnibo niam te 'fecunduw patum meum ; 592 P ROAP-HET IE£ EZECHIELIS 6:3. Ut recorderis, & confundaris, & non fit tibi ultra ape- rire ós prae confufione tua , cum placatus tibi fuero in omni- bus;, qua fecifti, ait Dominus Deus. 1 CAPUT XVI. Pei þgrabolzzæn' de dualms dguz'lzfs, & plantata , ac crefcente vinea, que non profperabitur , declaratur, quod rex. Babylonis translato in Babylonem rege Sfoakim., con[lituet pro eo regem Sedeciam, qui reli&lo federe-cum Nabucbodonofor qnito, ad regem Agypti traus- fugit : quapropter a Domino tradetur in manus. INabucbodonofor., Babylonem morietur ibi : Dominus autem — | 65) du&tus in Jublimi bumiliato exaltabit Y bumilem. Wf ti iTm[nT fa&uä eft verbum Domini ad me, dicens : Ti 4. Fili hominis, propone aenigma, & narra parabolam ad doimum Ifrael, . 104 3. Et.dices: Haec dicit Dominus Deus: Aquila grandis 16& magnarum alarum , longo membrorum: duétu, plena plumis, ]o rk [77 & varictate; venit ad Li-þanum , & tulit z?]edulxlam'ced - lor [ od 4. Sunm- p e 65. Cönfti?ldri?x, Uc.) Videns tam exercitus , -quos ille fecittu. trahebat. Id H enim funt al& militares. Ya snulta beneficia congert in te, qux NX us ingrata fueras, & iram potius, quam Lomgo membrorgzm datiu.) L Dei benienitatem provocaveras. zen[a , quo fignificatur robur, & po- [.D 5 Nen [ft tibi ulira Aperire 0$.) Ncïn*' tentia , & amplitudo imperii, in quo V tü'v audebis amplius contra mie hifcere , longe, lateque dorinabatur. mullam habebis querele occafionem ; Plena plumt;.) Opibus abundans. Ig fed potius inultitudine, & rmagnitu di- Er varietate, ) Waris gentes lin- Qui ne beneficiorum obruta ftupebis , & cuà, & habitu fubditas in exercku lu il quafi obmutefces. - fub fignis habens. I Vesit &d Libamum, 6c.) Wenit in "n 2. N; g;nzn) Obfcuram fimilitudi- Itïdæ&tü, cujus terminus erat mons P — Libanus. Vel per Eibanum intelli- nem , five, ut fequitur, pa- n szabolam. gitur templum , & ipfa urbs Jerufa- l 3. 4quila grandi.) Scilicet NNabu- lem. Vide infra n. 22. bïli chodonofor magrus Chaldeorum Rex, Tulit snedullam cedri.) Hebrgi ver- tunt : TzLr.cscamen cedri , EuXX. v« Tnui] qui & propter celeritatem, & pro- LY pter rapinam , quam exercebat, aquila eniAexra 76 x£opa , Letiffimas quasque H vocari folet, ut apud Jer- c- 49- 40. eedzos. Per medullam, five cacumen ütm & c. 49. 22.- cedri Joachin, & Principes intelligit, Dref Aagnarume 4 Llaum. Y Multos ha- qui quafi medulla, & faftigium po- begs Íab fe populos, & numerofos pu erant. *dnu K CAPUT. XVIL € j .. 4. Summitatem frondi—um, ejus avulfit : &»,transport.avï t eam l- in terram Chanaan , in urbe negotiatorum pofuit illam. $. Et tulit de femine terrae, & pofuit illud in terra pro fe- mine, ut firmaret radicem fu pofuit illud. per aquas mgl.tas : in fuperficie LA 6. Cumque germinaffet, crevit in vineam latio j're.m humili ü flatura, refp Icientibus ramis ejus ad eam, & radices ejus fub qu illa erant: fa&a eft virgo vinea, & fru & emifit propagines. Gificavit in pglmites., - 7. Et fa&a eít aquila alter:ïi grandis, magni .s alis, multigqpe tf plumis, 4- Summitatem frand:;;;m. ) ,i)roce- 6, Crevit im 'viizednl,ldïiorem.) Ín riores ftolones ; alludit enim ad ftolo- Hebr. eft, Laxurummtem. nes, qui abfcinduntur ex arbore, ut 3 LXX- hfl- bent, zfrmass. in aliam inferantur, aut tranfplanten- Henmili ffatura.) Non crevit re- tur. Jechoniam Regem intelligit natüm annos tantum octodecim, gnum Sedeciz in altum; quia fub Re- lat ge Babylonis erat, illique tributa pen- - d tevram Chazaaz.) Chanaan hoc debat, fed crevit in latum, quidquid loco non habet vim proprii nominis, dis ante occupabat, poftea etiam occu- fed appellativi, quod zegeretiemen pavit, Regnum Judzorum, quod in fignificat , ut ftatim exponit, z zr- Joachin, & aliis fuit excelfum, ut ce- nis, bem megoziatorum , id eft, in Baby- [5 E itoribus. maoeno- drus, in Sedecia fuit humile, ut vitis, j lonem, quz negoti Rejpscientilus ramis ejus ad eam.) IMee- pere abundabat. .Nam & terra (b)h:t- taphora fumpta videtur ex arboribus, naan a negotiatione nomen accepe- bat.- rat. z quz fub tecto, aut aliquo alio impe- dimento fatz funt, quarum rami cum [ 3. Tulit de jän&ine ferra.) Po&quäm ftolones transplantavit , id eft Joa- in altum tendere non poffint , re- j curvantur, &. ipfam arborem refpi- chin, & Piincipes Babylonem trans- ciunt: fienificatur Judeorum regnum quo tulit, accepit ex femine cedrorum ter- humile Chaldzis illud opprimentibus. re Juda, id eft accepit. Sedeciam , D5 Radices ejus fub. 1lja erant.) Id eft lit- qui erat de femine regio Judeorum,pa- firmitas regni ejus a- Bahylonico pen- truus fcilicet Joachin, debat. Aliquas licet non altas radi- r fafuit :Üud iz zcrra.) In Judæa Re- ces agebat repnum Sedeciz. gem. conitituit. Frutlificavit £m pabzites. ) Radicem a Pro fémize.) Ut in eo maneret fe- 3015 men ftirpis repiz. vocat. Regem Sedeciam, vel ejus re- itefïi' gnum j palmites ejus filios, & regni Ur firmaret radicem , tc. ) - Ut fta- proceres , qui quoþidie mulciplica-' il biliret femen ftirpis regis fuper aquas bantur, multas. Emifft propagines. ) VTenjeriOres ra- | vep- Sgper aäua: ngltd:.) Hac metapho.- mOs , civium, & populi faccrefcentis, Ln ra aquarum videtur fignificare popu- i lum Judaicum, cui a i V. quila altera,) Regem IEgypgi ege Babylonis intelligsit, qui magnus quidem erat, jb praficiebatur Sedecias. fed minor, quam » ex Babylonis. jigls In fuperficie pofuit illad , €5c.) :Non Mag mis Alis, muleisque p!umis.)'Hæc " admodum firmo imperio, patenr ex fupra didtis a. 5. 384 ERQI?*H ETIZX E"'Z' E.I—CJ-H'IEL[ASt pl'timi's , & ecce viriea ifta quafi mittentes radices fuas ád eam, palmites fuos extendit ad., illam, ut irrigaret eam de areolis germinis fui. /../78. Interra bona fuper aquas multas plantata eíft : ut faciat frondes , & portet fru&tum, ut fit.in vineam grandem. 9. Dic: Haec dicit Dominus Deüus : Ergone profperabitur ? nonne radices ejus evellet; & fruttus ejus dittringet, & ficcabit omnes palmites germinis ejus, & areífcet, & non in brachio grandi, neque in populo multo, ut evelleret eam radicitus? Io. Ecce plantata eft: ergone profperabitur ? nonne cum tetigerit eam vent erminis fui ül arefcet 2 us urens, ficcabitur, & 1n areis g ( "X-ll.Et hl Mittens radices [nas ad eam.) R.adiceäg bur evellet, dicabit.. & Sedeciam repno erà- vocat Legatos, quos Sedecias n ifie ad Regem JEeypti, ut ab eo auxilium: Eru£us.) Filios ejus, quaft teneras q »eteret, Jerem. 2. I9. & infra n. 15. oliv& baccas , diftrin fo get , Adecerpet j Alludit ad. naturam: arborum, que im perdet ,. occidet.. T eam partem. radices, & ramos mit- Srccabit omnes palmites, ) Principes tünt, ubi aquam: effe fentiunt. Com- neci dabit, &. reddet quafi arentes Q mode utitur aquarum. fimilitudine ;, palmites. 3 JEgyptus enim aquis. INili rigatur. Arefcet.) Germen: ejus.. QU Ut irrigaret.) JEgyptus. Nom in brachio grandi , EH Non - Eam.). Mineam, Judeam fcilicet. erit opus Tnagna. virtute ,; aut. milite d De areolts. germinis fwi-) Ut ex fuis ,ad fuperandum Judzos, & JEeyptios ; fatis , qua: irrigationis caufa im areas nam primo conflictu id faciet Nabu- chodonofor.. diftin&a erant, aliquid. ex aquis , qui- Vel non. poterit. Rex bus abundabat, ad fe derivaret; Aqus Agypti, quamvis cum magnis. copiis autem; funt copix: militares;. veniat, Judaos , & Sede It)e dzis liberare. " ciam a.C ha;*- 9 la fevra bona fupfï';zqmzs-'mul-'- V0ca £45, Efc. ) Judea fertilis. eft , & re- Ut evelleret eam vadicitua? , Pen- ilius florere "poílet , tan- I2b U gnum det hxc interrogatio ab initio verfus, tum defiderari videbantur. milites ,. Nonne radites ejus evellet , ($c.. 2oquafi IH quos: ideo: Sedecias ab: /Eeypti Rege dicat: Nonne fecit id, quod. paulo qedec VeI fententia. eft,, noón poftulavit.. inte dixi , fcilicet nonne egit, & per- Chim defecir Sedecias ad: Pharáonem: ex ezit ut evelleret eam radicitus.? idque In inopia , vel regni oppreflione ,. quia: non magnis coplis ?. fd f benigne habebatur a Nabuchodono- Jo. £ ?5 í4 1n ]ib for, eratque terra Judez fertilis, & gone profperalitur ?. ) N?ul'lO WI lo dives; fed. ex ambitione, nolens. fubdi modo, fic verfu fuperiore. Nabuchodonofori.. Ventus. urens., lu B'abylonis.. j $iC appel]at, Regem Iün g. Ergone profherabitur ? ) Nullo Ttt]to modo profpere illi res fuccecent, eti- hj areis germinis fut , ffc) Eodem lC ^ loco, in quo crevit, in ipfa Judsa ; amft auxilium. petat ab /Egyptiis.. blhteL Nonze radices ejus evellez ? ) A quila nam.Sedectas, & ejus Piincipes in Je- UY illa prior,. id. eft,, Nabuchodonofor ,. richont'nis campis capti funt. 4. Reg. 141 xadicem , idi eft. regni? Judxorum r-o- 25. 5. Jexem. 42;.7. 8- : - lii | CAPU 'r XVIL - 385 11. Et fa&um eft v d rerbum Domini ad me, dicens : ls I4. Dic ad domum exafne T2—f*o zt*exitU zi u- Nefcitis quid iffa fignifi- cent? Dic: Ecce venit rex Babylonis in Jerufalem, & affümet at regem , & principes ejus, & adducet eos ad femetipfum in Ba- bylonem. 13. Et tollet de femine*'regn*'i, ferietque cum eo fædus,"& DIt ab €o accipiet jusjurandum : fed & fortes terrze tollet, ilo 14. Ut fit regnum humile, & non elevetur, fed cuftodiat pactum ejus , & fervet iliud. Jt 15. Qui reccdens ab eo mifit nuntios ad /Egyptum,ut daret fui fibi equos, & populum multum. Numquid profperabitur, vel confequetur falutem , qui fecit haec? & qui diffolvit pa&um, .-Ej numquid effugiet ? u 16. Vivo ego, dicit Dominus Deus: quoniam in loco regis, qui conftituit eum regem, cujus fecit irritum juramentum, & lera$ folvit p pactum, quod habebat cum eo, in medio Babylonis mo- rietur. ipes 17. Et non in exercitu grandi, neque in populo multo fa- 65 ciet contra eum Pharao pralium: in ja&u aggeris, & in ex- truc£tione vallorum, ut interficiat animas multas. Not 18. Spreverat enim juramentum, ut folveret fcedus, & ecce nilite dedit manum fuam: & cum omnia hzc fecerit, non effugiet.- r I9. Pro- ubit- ; Rex. JI2. Demuwm exafjeramtem.) Judzos quod n. 6. dixit, Huili fPutura refli- copté rebelles, & me ad iracundiam pro i x clentióus ramis Gs ad CA Chi voOcantes. Dic.) Nefcimus, 16. i» loco Regis, 65c.) In Baby- Po rabolam. ediffere nobis pa- lone, ut hoc eodem verficulo dicitur. jolisy 13. ToMe: de femine regni.) 'Vollet Non Pharaonis , fed 17. Et non in exercitu grandi, ö't.). haldeorum. '- qufï ! Sedeciam , eumque pro nepote [oa- P&HGO chim Regem conftituet. Non erit magnus exercitus Chaldzo- K Ferietque cum eo fedus.) Ut regnet, rum , contra quem pugnabit Pharao, tamen vincetur, P fed fibi fit vedigalis, quod quamvis in libris Regum non fcribatur, tamen I jalbu aggerts , &c.) Cum jecerit colligitur ex hoc loco. Nabuchodonofor aggerem, nihil [e Kulo gusjurandum.) Fidelitatis. terit Pharao Sedeciam juvare. V .e] Fortes terra follet , €$c. ) Principes repetenda eft negatio, ut fenfus fit, f multos apud fe retinebit, Joachim fci- neque in jactu agzgeris, aut vallorum, licet, & ejus filios, ut regni vires de- ut multos Chaldzorum in:erfïciat. E;o(ïfm* bilitet, ut dicitur verficulo fequenti, .I18- Spreverar.) Sedecias. * & eos quafi obfides habeat. f«ramentum, &c.) F / A idelitati s Na- " iB ^ ; i Je I4. Ur fét regnum bumil-.) Exponit, buchodonofori praeftitum. g M - Bibl. cum. Com. Menoch, Tom. V. Eeee 586 PROPILETIE EBEZECHIELIS I9. Propterea haec dicit Dommus Deus: Vivo ego, quoniam juramentum, quod fprevit, & LOt:uUS,th grævamcatus eft, ponam in caput ejus. * Sup. 20 E excpandam fuper eum rete meum, & comprehende- I2.IO. tur Infra in fagena mea: & adducam eum in Baby]onemg & judlcabo eum ibi in praevaricatione , qua defpexit me. 273 21. Etomnes profugi ejus cum univerfo agmine fuo gladio cadent: refidui autem in omnem ventum dlfpergentu & fcie- tis, quia ego Dominus locutus fum. 34. Hsec dicit Dominus Deus: Et fumam ego de medulla cedri fublimis, & ponam : de vertice ramorum ejus tenerum diftringam, & plantabo fuper montem excelfum , & eminen- tem. U 23. In monte fublimi Ifrael plantabo 111ud & erumpet in h germen , & faciet fru&tum , & erit in cedrum magnam: & ha- bitabunt fub ea omnes VOlucres, & üniverfum volatile fub &n umbra frondium ejus nidificabit. 24. Et fcient omnia ligna regionis, quia ego Domïnus hu- Pen miliavi lignum fublime, & exaltavi lignum humile: & ficcavi lignum viride, & frondere feci lignum andum Ego Domi- a nus locutus fum & fecl . atb * CAPUT vio Et ecce dedit manum f(uam. ) Fædus Deus Nabuchodonofon qui de cacu- &: inlit cum Phamone mine cedri fumpferat, ut regnum Ju- E D 9. Ponam im caput ejus.) Ulcifcar fed non bene fucceftit: da plantaret, ut verfu 5. dictum eft, $ in ejus capite. Deus fe ldem QO. Rere menm. ) Chaldeorum co- facturum dicit, & bene fucceffurum; &19 pias. Sic fupra c. 1I2. r3. & infra fümet enini de medulla cedri , id eft tür c hT de nobiliffino regiz familix genere türo j'udzmäo ) Puniam. tenerum Iiolonem , id eft Chriftum, dn pravaricatione,) Tropter pravari- & plantabit eum in monte Sion, hoc L eetionem, ut eft in Hebrzo. . eü in Ecclefia, &c. Alludit tamen D Qa de[pexit me.) Miolato juramento ad "Zorobabelem, qui erat ex filiis, (pes Wtelh per nomen meura facto. feu nepotibus ]echomæ, cui data eft Pro fugt ) Pngzttm , ut vertt Judes prefedura foluta Babylonica Quod Vata.blus lethlCth tur» fE "Agmine fuo.) Exercitu fuo. 23. Faciet frutlum.) Faciet homines d Ip omnem vestum.) In omnem mundi fideles, fan&tos , & beatos. plagam Omnes volucres.) Reges, & populi, ac Et fnuetis , 8c. ) Cum videritis potiffimum fanécti, qui caleftia cogi- téboj, omnia ad unguem evenire, ut pre- fant & e terra ad celum evolant. Dtover di&ta funt. Sub unbra frondium cyuc .) Poteftate, paff( Q2. S$umam ego.) Pronomen ego & protectione. verm emphafim habet ; opponit enim 1e 24. Qmmia ligna regionis. ) Omnes Yum P e a at $97 CC OACPUT XVHL l ortaäz'i, /ni- Reje&a SYudeorum parabola , dicit, quod fiius non p quitatem patris, nec. contra, [ed quisque f[uam ipfius portabit : g. quod fi impius ponitentiam agat , Jalvabitur : juftus "vero , fi fuam 0 deferat. ju[Litiam , damnabitur : bortatur ergo Domz'nmf lo ad ponitentiam , €&?. cordis inno- valtionem. fa&us eft fermo Domini ad me, dicens : jl I. ET 2. Quid eft, quod inter vos parabolam vertitis in pro- p verbium iftud in terra Iífrael, dicentes : *Patres comederunt "Jer a uvam acerbam , & dentes filiorum obftupefcunt ? :29- . 9. Vivo ego, dicit Dominus Deus, fi erit ultra vobis para- Iü bola haec in proverbium in Tírael : ha 4. Ecce omnes animae, meze funt: ut anima patris, ita & füb anima filii mea eft : anima , quae peccaverit, ipfa morietur. Eeee2o «. Et h entes etiam Barbarz , non folum 0. Frvo ego, 6c.) Juro per vitam cav"l j H s idar, qui domeftici funt, & quafi meam , quod efficiam , ut ulterius non of arbores hortenfes. 3 utamini parabola iíta, quia efficiam , Lignum fiblimeJ) Sedeciam, qui fe ut unusquisque aut propter fuam ini- YT violato jurejurando niímium extulerat, 4 quitatem moriatur, aut ob fuam jufti- & rebellavert. tiam falvus fit. F'ilii propter peccata caou Exaltavi lignum bumile.) Chxiftum Dominum. parentum, nifi iisdem & ipfi tenean- j ]U tur, non in animo, fed in corpore m &b Siecavi li;eumm awuride.) Sedeciam, puniuntur, quia de corpore parentum ; j & regnum ejus, quod virere videba- quiddam funt, ideoque ufque ad ter- tur, & florere. murgity tiam , & quartam generationem eos 1ide fec;)) Faciam , prsteritum pro fu- - punit Deus Exod. 20. 5. quia ufque e[iefe turo. ad quartam generationem cenfent;ur :iüum ! Lignum avidum . 6fc. ) Hierofoly- veluti potfeffio patris effe. ma, quze deftructa fuere, reffituam , " hoc 4* Omnes auima mes fant.) Omnes gt opesque ipfis dabo : fenfu fublimiori homines, & eorum vita in mea fünt intelhgit regnum Davidis in Chrifto, pofteftate ; ego vitz, & necis potefta- od quafi arbor exaruiffe videba- tem Hhabeo. du * tur, fed manebat adhuc occulta radix n Jnima, qua peccaveiir. ) Homo, Jetie. qui peccaverit. Non eft hxc fenten- D. Av alolam vertitis in proverägüm.) tla generattim de omnibus perfonis, In Hebr. eft : parabolizazis pa- & temporibus intelligenda , fed ac- 0j Uü? ('I.c zabolam banmc, id eft , ufurpare foletis comodate. ad id, de quo agebatur; lia hu prove-rb'wm inter vos. agebatur autem de penis, quas Ju-* Patres comederunt, €7c.) Patres pec- dzi propter peccata Manaffis fe luere IIJHC 1 querebantur. Refpondet Deus, fore, '()temte, caverunt, & nos eomm filii pro ipfof- rum peccatis ponas damus. gt non amplius propter peccata Ma- ' Omnes 588 PROPHETIE EZECHIELIS $. Et vir fi fuerit juftus, & fecerit judicium, & juftitiam, 6. In montibus non comederit, & oculos fuos non levaverit adidola domus Ifrael, & uxorem proximi fui norn violaverit, & ad mulierem menftruatam non accefferit: .. 7. Et hominem non contriftaverit, pignus debitori reddig *—Ifaiæ derit, per vim nihil rapuerit: * panem 58- 7- IMatt. & nudum operuerit veftimento : fuum efurienti dederit, 2535 8. Ad ufuram non commodaverit, & amplius non acceperit: ab iniquitate averterit manum fuam ; & judicium verum fece- rit inter virum, & virum : 9. In pra&ceptis meis ambulaverit, | & judicia mea cuftodie- rit, ut faciat veritatem : hic Deus. juftus eit, vita vivet, ait Dominus f 1o. Quod fi genuerit filium latronem 'efï'andehtexm fahgui- nem , & fecerit unum de iftis : .Ir. Et haec quidem omnia non facientem, fed in montibus iU -comedentem, & uxorem proximi fui polluentem : ( — I2. Egef lu naflis puniantur, fed fui quisque pec- 4b iniquitate avertit manum /Emm.) f cati peenas luat; aut quia jam fatis A. rebus inique gerendis manus abfti- penarum propter peccata iVlanaffis nuerit: fi nihil per injuftitiam, & ini- Inj datum erat; aut quia fatis ipfi pec- catorum habebant, ut imerito de illis quitatem fecerit. judicium: verum fäce;:it. ) Juite ju- Vi Deus gravillimas penas fumere poffet. dicaverit. .6. Inm montibus non comederit.) Car- D nes idolis facrificatas. 9. Judteta me;? enffodierit.) Eft ejus- dem rei repetitio, & inculcatio; idem Oculos' 202 levaverit, &c.) Adoran- tal di, vel invocandi caufa. Oculos enim meis ambulaverit. enim eft, quod dixerat : Iz. praceptis Yif levare proprie fignifïcat auxilium po- U: faciat veritatem.) Officium, ve] ftulare, nt Pfal. I20. 1. Levaw; cca- debitum virtutis. Ut ad regulam ]e. dos maueos sm montes, unde venier auxi- linm mihz. gis mez actiones fuas exigat, * He- 1'1 : Dosztis . l, brzi quidquid rectum eft, veritatem füpi ftitiofe colunt. [/rael. ) Qpi Ifraelite fuwl—jer- vocant. TY V.ta vivet.) Certo vivet, non d mulierem,/meig/lruamm.) Quod Qu vetitum erat lepe Levit. c. 20. rg. morietur propter peccata Manaffis. Ti &t 7. Contriffaverit. In Hebrxo eft, IO. Feæ:'t'/.) Filius. opprefferit , ut etiam habent LXX. Unum de ;jff.) Mialis, qug paulo N !!C Pignus debitoris reddiderit, ) Qui ante commemoravi. dl ün pauper fit. Huic enim ex chari- I II. Ef hac quidem onmia. ) Bona, tate pignus reddi jubet Jex. |Exod. que dixi, non facientem filium ge- fn'ï de 22. 96. nuerit. l g. -drmaplins.)) Aliquid: fupra fortem; L2 montibus comedentem ll IO s Bt. ) Hæg. hoc eft, ut vocant capitale, fupra explicata funt n. 6, Ü lod & CAPUT XVIIL 589 . I2. Egenum, & pauperem contriftantem, rapientem rap'i; it nas, pignus non reddentem , &ad idola leygntem oculos Sgos, A abominationem facientem ; ] .. 13. Ad ufuram dantem, & amplius accipienterh : numquid vivet ? non vivet. Cum univerfa hazec deteftanda ; ib fecerit : morte morietur, fanguis ejus in ipfo erit. . 14. Quod fi genuerit filium, qui yidens omnia peccata t fui, qua fecit, t muerit, & non fecerit fimile eis: patris d I5. Super montes non comederit, & oculos fuos non leva- verit ad idola - dp'mus Ifrael, & uxorem proximi fui non viola- jj verit : 1 16. Et virum non coritriftaverät, pignus non retinuerit, & rapinam non rapuerit, panem fuum- efurienti dederit, & nu- dum operuerit veftimento : ;ul 17. A pauperis injuria averterit manum fuam , ufuram, & |bus fuperabundantiam non acceperit, judicia mea fecerit, in prae- ceptis meis ambulaverit : hic non morietur in iniquitate patris fui, fed vita vivet. W 18. Pater ejus, quia calumniatus eft, & vim fecit fratri, & malum operatus eft in med ;4n.) ip populi fu1, ecce mortuus eft in at iniquitate fua. * x iti- 19. Et dicitis: Quare non portabit filius iniquitatem patris? Videlicet, quia filius judicium, & juftitiam operatus eft, omnia du preecepta mea cuftodivit , & fecit illa , vivet vita. 20. * Anima, quze peccaverit, ipfa morietur: filius non por- Deut. Leu . jdem tabit iniquitatem patris, & pater non portabit iniquitatem filii; 24.16- juftitia jufti fuper eum erit, & impietas impii erit fuper eum. 4Reg. 2I. S : 14.6. Eeee 3- 2.Par y, d 254 an l I3. Morte morietzr.) lnfelici morte In :'niquitate.j Propter iniquitacem. * fle- rapietur, nec ei proderit patria virtus. at 18. Morznuus ef?.) Morietur propter Sangnuis ejus in ipfo eriz.) Luet fan- iniquitatem fuam, guine, id eft, morte fcelera, quibus I9g. E? diciti.) Quod fi dixeritis, j0fn meritus eft, ut necetur. Ípfe fibi caufa quod fi quis veftrum a me petat, cur ; ff erit mortis. Vel fenfus eft. Paonas non portabit filius iniquitatem patris ? perfolvet fanguinum, id eft , homici- Refpondeo, 4»ia juditiwm, E5 jufi- ; p&llïo diorum , qux perpetravit: ficut alio- Ham eperarus ejt. rum faneuinem fudit , ita fanguis ejus QO. aduima, qua peccaveriz. ) Homd fundetur. qui peccaverit. . BO[I& [ 14. S; genuersr. ) Latro jam di&gs ( fufitia iuffa fuper eum erit.) Juftus y ge-l n. Io. & fequentibus. referet mercedem juftitie fuz, fcili- I7. Superabuudanttam. ) Hoc eft " cét vitam , ut impius mortem pes j nam injuflitiz, quod n: g. dixit : «dmplius "n acceperit. - PROPHETIXE EZECHIELIS 590 /41. Si autem impius egerit poenitentiam ab omnibus pecca- tis fuis, quae operatus eft , & cuftodierit omnia preecepta mea,. & fecerit judicium , & juftitiam : vita vivet, & non morietur. 22. Omnium iniquitatum ejus, quas operatus eft, non recor-- dabor: in juftitia fua , quam operatus eft, vivet. * Infr. 23. * Numquid voluntatis meze eft mors impil, dicit Domi- 32.33. nus Deus , & non ut convertatur a viis fuls, & vivat? JI. 24. Si autem averterit fe juftus a juflitia fua, & fecerit ini- 2.Fet. cuitatem fecundum omnes abominationes, quas operari folet 3. impius, numquid vivet? omnes juftitiee ejus, quas fecerat, non recordabuntur : in praevaricatione, qua praevaricatus eft, &in peccato fuo , quod peccavit, in ipfis morietur.. Infra 25. Et dixiftis: Non eft aequa via Domini. Audite ergo 33.20. domus Ifrael : Numquid via mea non eft aequa, & non magis vice veftree pravae funt ? * 46. Cum enim averterit fe juftus a jufti tia fua, & fecerit I iniquitatemj morietur in -eis: in i*gjui'citia, quam operatus eft, morle:ur. * b 27. Kt cum averterit fe impius ab impieta:e fua, quam ope- ratus eft, & fecerit judicium , & juftitiam : ipíe animam fuar Y d vivificabit. .48. Confiderans enim , & avertens fe ab omnibus iniquita- tibus fuis , quas operatus eft, vita vivet, & non morietur. IX 29. Et dicunt filii 1frael: Non eft eequa via Domini. Num- cef-ii quid.via mese non funt aequae, domus l1frael, & non magis Ihjn via veftrae pravse ? domus 30.'?/Idcirco unumquemque juxta Vias:fuas judicabo Ifrael, pun 292. Nom recordabor.) Ut eam con- 24. Non recordabustur. ) Ut eum 2. demnem. coram Deo faciant juftum, & gratum, legn; & vita dignum. [y In juffitia f[ua-)Propter jaftitiam faam li 23. Numquid voluntatit mea eff , &$c.?) d 25. Non efl aqua via Domini.) lta AÁn o morte impii deletor? Recte videtur impiis ; palato enim non fano Popi hoc f heologi de voluntate Dei ante- etiam cibus optimus non fapit. ; Cat, o6. Morietur z eis. Propter eas. m i cedente interpretantur. Nam volun- tate , quam vocant confequentem , Q7. Vivificabit, (fc. ) LXX. Cuffo- Rtind vult Deus mortem impii , fiquidem diez, € fervabit in vira. &0n& inortem illi infert. » d 29. Ef dicuni.) Et tamen dicunt, l; - Ef mom ut comvertatur. ) Et non vel quod f1 dixerint. tii; potius, ut converteretur : malo , ut 30. fuxra vias fuas.). AGiones fuas; Z homo ab impietate fua fe avertat, & opera fua. " W eft Non erit vobis in vutnam) Peccatum fibi profit, quam ut perftans in male Vi tem' fadtis ponam in fe accexfat, non erit vobis caufa ruine mortis. Pt Qchg 1 E CAPUT XVII. & XIX. 561 Tfrael, ait' Dominus Deus: *Convertimini, & agite pcenite n- *Matt tiam ab omnibus ini 3* quitatibus veftris, & non erit vobis in rui- Lucme: [ nam iniquitas. 31. Projicite a'vobis omnes preevaricationes veftras, in qui-3: 3 bus praevatricati eflis, & facite vobis cor novum, & fpiritum novum, & quare moriemini domus Ifrael? * UP; 32. * Quia nolo mortem morientis, dicit Dominus Deus: 2 : g revertimigi , & vivite. Intra 55.Uf- , CAPUT XIX 9. Pet. l; Parabola leene leunculorum defignat captivitatem vregum S'oacbag, 3 9. C? "foachim : item preteritam civitatis Y'erufalem felicitatem 70 (s defiribit , prajfentemque calamitatem fub parabola vined. t tu affume plan&ctum (1) fuper principesr Ifrael, elt E 2. Et dices: Quare mater tua lecena inter leones cu- bavit, in medio leunculorum enutrivit catulos fuos ? 9£ 3. Et eduxit unum de leunculis fuis, & leo fa&tus eft, & di- n dicit capere praedam, hominemque comedere. ii EE ii« (1) affume plan&um. z Edit. Sixt. additur : fili hominis affume planctum. 31. Qüare moriemini.) i hoc fe- .Vide dicta ;. Paralip. 3. n. 15. vo- jl ceritis, nihil erit caufz, cur moría- cantur etiam leunculi, quia juvenes mini. erant, & quia comparatione Davidis, lagis I.A Sfume plantium , 8c.) Deplora, Salomonis, Jofie, aliorumque prio- mus & luge calamitatem Princi- rum Reguim exigui fuerunt , atque fub pum lfrael, lis regnum collabi copit. 2. Mattr fua , €c.) Jérufalem, que 3. Eduxit.) Chaldzus habet, evexits ; um legna dicitur ob nobilitatem, audaciam, id eft, extulit ad regiam ufque digni- aturt & fevitiam incolarum. tatem. , Joachaz intelligit, qui & Sel- Izter leoges cubavi.) Vicinorum lum di&us eft, quartum filium Jofix, ]u populorum Reges intelligit , quafi di- quem Jofia mortuo populus fibi Re- l ('&HO cat. Olim Jerufalem citra ullum me- gem conftituit. tum verfabatur inter Reges Gentium, Leo fatius eft , €$c.) Factus eft Rex, en perinde atque lexna intrepida intér qui poteftatem haberet homines occi- leones. dendi " (lr fimul indicat fa(tum fuiffe I:rzlmedio lemzwlarum.) Cum leun- crudelem , qui populum vexaret, mul- culis; inter leunculos. tosque innocentes occideret, ut figni- .icu,nt ! Enutrivit.) Mebr. mm3*3 ribberba, ficatur 4. Reg. 23. 32. E fecit matum j foths id eft, zulrzplicavit catulos fuos , bre- coram Domino, juxta ownia » que fece- vi tempore multos Reges genuit; nam rant patres ejus. exiguo fpatio temporis fuerunt Reges Hominemque comedere,) Oceidere, u& Joachaz , Eliacim , Joalm , Sedecias, habet Chaldaus. rtiS: * 562 PROPHMETIE EZECHIELIS .4. Et audierunt de eo gentes, & non absque vulneribus fuis ceperunt eum : & adduxerunt eum in catenis in terram /Egypti. jf $. Quae cum vidiffet, quoniam infirmata eft , & periit expe- tIs &atio ejus: tulit unum de leunculis fuis,leonem conftituit eum. 6. Qui incedebat inter leones, & fa£&tus eft leo, & didicit praedam capere, & homines devorare : fü . Didiot viduas facere, & civitates eoru m in defeftum adducere: & defolata eft terra , & plen " itudo ejus, a voce ru- Urt gitus illius. B& g. Et convenerunt a dverfus eum gentes uhdique de pro- vinciis ) & expanderunt fupe s r eum rete fuum: in ,vulne;*ibus ft earum Captus elt, 9. Et miferunt eum in caveam, in catenis adduxerunt eum en ad regem Babylonis: miferuntque eum in carcerem, ne au- lan diretur vox ejus ultra fuper montes Iírael. Io. Mater Io queseeme tr Y 4. Audierw;;t ae ea.) Audierunt 7. Viduas facere.) |Occifis earum l ejus famam, quod fcilicet ferox efiet, maritis, & bonis occupatis. IH & ad bellaà concitanda proclivis. Cruitates eoruz4.) Hominum , quos cund Alludit ad ^ morem Populorum ; occiderat. tu u cum enim audiunr leonem, aut aliam Er plenitudo ejus. ) Et que erant «füp feram in agro verfari, & grailari, in terra; incole, qui terram implent. atbor fa&a manu conveniunt, ut illam oc- 4 voce.) Propter vocem, eo fcili- 3d01: cidant, aut capiant. cet. comminante , & feviente multi H -Geztes,). /oypti. deferebant civitates fuas, & fe fe alio Y fc Non : absque 'vulnertbus fuis.) Lofa- conferebant , fuga confulentes faluti di üt rum.gentium ; ficut leones non fine fuz. ql u g magno periculo capi folent. Adduxerunt-eum. sm catenis.) Hoc 8. Comvenerunt adverfüs eur gemtes, &6:.) Babylonii fuis copiis, quafi xeti W pu eft, quod dicitur 4. Reg. 23. 33. viz- receperunt Joakim , & adduxerunt ine f xitgne eum , (fcilicet Joachaz ) Pbarao E Nechao iz Rebla. eum in Babyionem. Ip wulzeritus earum , &c. ) 'Tam eut, ( Qua.) Lesna, id eft, Jerufalem. activis , uam paffivis, id eft , vul- [2 lefermara eft.) Oxbata filio fuo , & nerans , & vulneratus. mml Rege Joachaz. e Periiz expe&d-t: oejus.) . Cum vidif- Q. -Miferuatque eum im caveam.) lo LT Veg; fet res fibi, ut fperaverat, non fuc- Hebr. eft, . pzferuzt eum im carcerem , 1 »ym ceffiffe. i catfemis , ut vertit Pagninus, & Talit unum.) Alterum leunculum , Vatablus. LXX. /» camo , & s2 ca- U. l. Vez, Ops J id eft, Eliacim;, qui etiam dictus Joa- i ' kim , patrem Joachim, vide di&a fu- ANe audiretur vox ejus. ) . Alludit fad pra n.2. ad metaphoram leonis, qui in mon- N 6. Incedelat inter leone;.) Kex factus tibus rugire folet , omnesque beftias doimm; e &Dti. eft, & potentiam ad ; ptus fimilem ee- perterrefacere, teris Regibus. l) l. 7(,] CA'PU'T-^xi. 595 Qs Io. N ater tua quafi vinea'in far;g'uinex tuo fuper aquam p lan- . tata eíft : fruttu * X tis. s ejus, & frondes equ creverunt ex »a:qtïis; mul- i m 11. Ét fa&tee funt ei virg:æ folida&e in fceptra äomih'antvium; at & exaltata eft ftatura ejus inter frondes: & vidit al fuam in multitadine palmitum fuorum. Fitqdinean D um 12. Et evulfa eft in ira, in terramque proje&ta, * & ventus *Ofce us 13.1$ urens ficcavit fru&tum ejus: marcuerun t & areia£tee funt vir- gseroboris ejus: ignis comedit eam. - 13. Et nunc transplantata eft in defertum, in terra invia, & |bus fitienti. : 14. Et egreffus eft ignis de virga ramorum ejus, quivfru&um um ejus comedit : & non fuit in ea virga fortis, fceptrum domi- aÜ Gmmem nantium. Plan&us eft , & erit in planttum. CAPU'E atet l0. Marer tu4, 6c.) Jerufalem ma- I3- Tramplantate 12 defertum.) In ter veftra, o Reges Juda. Babylonem translata , ubi omnium amum In fangeiae («9. j lu progenie tua rerum eft indiga, ac íi eflet in folo regia ; mater tua regio fan ouine fe- arenti, & deferto. caundiílina fuit, multosque f iiOs er qu : Siticnt;.) Sine aqua. gum generav it. I4- Egreffus efl 1gnis, &.) Hoxc non- Supcr aquam pl;mtzzm.' Q-uæ epinr nuli de lfmaele ínterpretantur , qui etant arbores humorem bhabent, telicius kaïm- adolefcun*t, ex virga , aut trunco ramorum ejus | [Llh' egreflus, id eít ex regio fanguine pro- F. Firga fä/i?læ i fcepera.y Ut ex genitus, Godcliàm , & omnes Ju- multi illis fceptra R-gum fleri poffent, quaft dxz0o9, qui cum eo in Judza reman- f, li dicat: multi erant ex re folati gio femguinc-,; fcrant , interiecit, & velut ignis af- ui Reges effe polfent. fumpfit, ferem. 41. 2. 3. & 4. Reg: Exa tatà eff f atura ejur, &c.) Facta AMii fie explicant , Egr.ffus enith eft procera, & alias arbores celíítu- eff 1;7,5 , id eft , poena, qus eam con- aü rei dine füperans. fumpfit , ex iniquitate Regum ,. ac . Et vidit , 65c. ) Vi'd'en,dov fibi pla- Princip'm ejus proceffit. Alii, egref- cuit, & faperbivit. " fus eft. Bedecias ex genere ejus repio, Tan 12- E'U,:.![:fk' t,"? 18 1'7'43 ) Viife'a: Jera- qui , quafi ipnis, omne regnum ejus yil falenr im ira Dei excifa, & quafr vi- tis eradicatx eít fub Sedecia; devorivit, quia ciufa fuit excidii , & ultimus Rex. Fentü arens ) Hoftium: Chaldao- . Non fuit i ea.) Non remanfit. W') I rum imp etus. Vi*ga) fortfs [cepirum dominantiwn.) i ( 7 Siecavir frütum ejes. j Vilios & yus, * Qbui in, regnum fuccederet; nam ca- opes Jerufalem. exhanfit.. povi du&i funt i, qui jus habebant ï in u Virgasroborts ejus.) | Mirga roBu"—— ad recnum. 5 H Ajd fte , & valide, & folid: in. fceptra plä?')&/ $ g/;l : v cri; p pfgnffum..)i I&. dominantium, ut dixit num. prace- rufalem plangitur, & plangetur. Hic j mOIï* denti. Hi.e.rofolymæ' plin&dus diu durabit " .pdiis lgni.) Divinz nltionis.. eritque jugis; & continuus. Bibi. esm Cäm. AMezocb, Tqm, y ! OFPÉff 594 PROPHETI!E EZECHIELIS CATPUT XX | ADominus negat fe fülüis Ifrael refponfurum,, quia 6'99 in Egv*)to &U in. deferto, £? in terra. promi[Jonis praaricati funt ipfius man- — data , & zdola coluemm, quibus [epe comminatus ef. mala , fed pepercit , ue nomen ejus blaspbemaretur inter Gentes : nuunc aaiem Jof! bec omnia dicit fe eos repocaturum ad terram fuam,in qua-- fibi /ewmnf jubet etiam propbetare contra l i Jaltum meridianum. T fa&um eft in anno feptimo, in quinto, in decima men- £ "E fis: venerunt viri de fenioribus 1frael, ut interr ogaxent «Dominum, & federunt coram me: 6 2. Et fa£tus eft fermo Domini ad me, dlcens $ Wt 4. Fili hominis, loquere fenioribus Iírael, & dices ad $084 Hæc dicit Dominus Deus: Numqu.d ad mterrogandum me vos veniftis ? yivo ego, quia non refpond»bo vobis, ait Dominus Qu ,'Deus. tne 4 S1 judicas eos , fi judicas, fili hommls abommauones pa- frum eorum oüende eis. s. Et dices ad eos : Hzec dicit Dominus Deus: In die qua £legi lHírael, & elevavi manum meam pro ftirpe domus Jacob, Ia & apparui els in terra /Egypi.& levavi manum meam 1,10 els, dicens; Ego Dommus Deus vefter: af 6.In &i ünt. 1 N 4n30 /äpnmn.) Tmnsmml atto- &. Te die, qua elegi , €&c. ) Quo dï H] nis Jechoniz. tempore elegi Ifrael, ut efiet mihi po- P()pn Jn qwizte.) Scilicet menfe, qui. Ju- pulus peculiaris, ut. dicit Deut. 7. 6. litm jius eft: hicenim quintus eft a Vlarc- Ü ttij tio, qui primus Hebrzorum ePc menfis, E£ elevavi mmanum mcam. ) Often- $ Exod 12. 9. dens potentiam , opem, « auxilium meum MOyfi, & Hebræls ,manu mea f0s ï Viri de femzoribus. ) Legatl ia percntiendo Pharaonem, & /Egyptios, ö"qx Sedecia nmiffi, de quibus fupra c. 14. dfl' ey Ut isterrogarent Domingm-) Per me ab eorum "Tyrannide liberando, & educendo Hebrzos. Vel elevavn I Prophetam Dominum confulerent. manum, idem eft, quod juravi, ut : d smterrogaudum vos "veniffis ?)) intra num. I5. * ldy ïmt Pxonomen vos emplmfim habet, quafi dicat: vos homines fcelerati, fimilis ä J Appa ; 6 m terya I g)prl ) Tn He- Jocus fupxa E 14 7 breo eft: Cgnitus [nmnterra ypei ; D üm 4. $: judicas cos. ) An JudlCdS, id nam multlplucx ]ïIOdlglnHHn aenere Qs eft , quid ceffas judicare, & coarguere potentiam meam Hebizis, & fhg z bllh O ) tr um eorum. eos ? oftende illis abominationes pa- peis , qu1 me lbnombant, pateteci [ Tüm f€ (491,;7 OC APUCT OXX 595 6. In die illa levavi manum meam pro eisg*ut educerem eos de terra /VEgypti, in terram quam provideram eis, fluentem g lacte, & melle: quze eft egregia inter omnes terras. 41 . 7. Et dixi ad eos : Unusquisque offenfiones oculorum fuo- ld rum abjiciat , & in idolis IEgypti nol jan Deus vetter. ite pollui: ego quinus* i 9. Et irritaverunt me, nolueruntque me audire : unusquis- que abominationes oculorum fuorum non projecit, nec idola Agypti reliquerunt: & dixi, ut effunderem indignationem meam fuüuper eos ; ; & implerem iran meam in eis, in. medio terrae AEgypti. t Tent , *g, Et feci propter nomen meum , ut nor violaretur coram Gentibus, in quarum medio erant, & inter quas apparui eis,, ut educerem eos de terra /Egypti. - Io. E 09 jeci ergo eos de: terra /Egypti, & eduxi eos in defertum.. Ir. * Et dedi eis praecepta mea, & judicia. mea. oftendi eis, " Lev.- : VOS I$.5 jnus quase faciens homo, vivet im eis.- la H Yle , 12." Infuper & fabbata mea dedi eis, ut effent fíignum inter Io. me,& eos: & Nfci-rent.,? quia.eg o Dominus fancCtificans. eos. 3 *Exo spu Efff o 13 Et 20.8. 3l* ; Qu 6.. Fluentem latte , 65 melle-; Chana- IO. Ejec/.) -Hebr.» eduxt . H i aCOba nzam.regionem fertiliffimam.. II- Precepta mea, 65 judicia 25 Vel o &5 7- Offeuffones oculorum: fuormm abji- idem duplici hoc: vocabulo fignifica- rz'ät.,).: Ín Hebrzo eft , atexinationes tur, vel per pracepra ihtelïigïtm' lex eculorum: , idola ,, que abominabilia: decalogi , per js4ieza reliqua iandata &t funt, & quz offenfio funt,. & fcan-- a. Deo populo data; "Vel precepta dalum colentibus ea ;; ad quz- tamen: funt ea , qux' ideo oblipant, quia'ita QO populus ftuitus oculos: attollit ,-auxi- conftituta funt, ut vulgo appellamus hi o* lium ab. eis fperans; fic fup. c: 19.. 6.. jus pofitivum: judicia autem ea funt, Lj &oculos: [uos mom levaverit ad 4dola. "l qu& in fe naturalem. habent zquita- ()üen- 9. Ef dixi.) Pene cÓnftitui, copitavi tem, & dicitur jus naturale.. luxilium eos penitus- delere ,. cum adhuc. in. Que fagiens bomo vrver mmreis.) Qu JEgypto effent. Hoc fienificat effun- fatis eránt, ut quicunque ea faceret, n n 9 t05y dere indignationem. mortem- non. incurreret , quam lex ejanl M Laplerem.). Saturarem iram: meam.. mea minatur.. 9. E* feci, ) Nom que facere cogi- I2. Sabéata mea.) Dicit in plurali [ taveram, fed ea , quz feci , ut eos de faVi ] fab6222 ,. quia fepe, hoc eft fingulis JEcyptiorum fervicute liberarem. hebdomadis fabbata recurrunt, & no- Ut nom "wiclaretur , &$c.). INe nomen mine fabbatorum alia.etiam fefta com- meum infamia.laboraret apud Gentes;. prehendit.. | In He' | /WM fi eos non liberafiem , quos audienti- -U eflenr j?gnum. ) Ut creati a. me bus omnibus gentibus me liberaturum. mundi memores effent, & me facro Promifemm.- otio colerent ; & cogitarent me Deum UA «pparut ei. yem j Vide d-i.&a- n. . illorum efíe, qui eos fanctificare poflum. 596 PROPHETIE GESUEEPDCHIELIS & 15. Et irritaverunt me domus Tfrael in deferto,'in preeceptis meis non ambulaverunt, & judicia mea projecerunt, quae fa- p ciens homo vivet in eis : & fabbata mea violaverunt vehemen- füm ter: dixi ergo, ut effunderem furorem meum füper eosin de- ferto4 & coniumerem &os, T I4. Et feci propter nomen meum, ne violaretur coram « Gentibus, de quibus ejeci eos in confpeétu earum. qu rgs. Ego 1gitur levavi manum meam fuper eos in deferto,ne Do inducerem eos in terram, quam dedi eis, fluentem la&e & - melle, preecipuam terftarum omnium : : .X6. Quia judicia mea projecerunt, & in præceptls meis non bl an*buïaveruntj & fabbata mea violaverunt : poft 1dola enTm ( lil cor eorum gmdlebatur. « 4 17. Et pepercit oculus meus fuper eos,ut non interficerem - €os : nec confumpfi eos in deferto. Omr 18. Dixi autem ad filios eorum in folitudine : Ín præceDtls &d patrum veftrorum nolite incedere, nec judicia: eorum cufto- 0do: dlatls,, nec in idolis'eorum polluamini. yi E. 9. Ego Dominus Deus vefter: in praeceptis meis ambulate, dim - JUdlCla mea cuftodite, & facite ea, a 20. Et fabbata mea fan&tificate , ut fint fignum inter me & ; & fciatis, quia ego fum Dominus Deus vefter. 01 Et e.xacerbaverunt me filii, in præcepüs meïs non am- 2 Cat Í bulaverunt, & judicia mea non cuüodlerunt ut facerent €a, Cxten qua cum fecerit homo, vivet in eis* & fabbata mea viclave- Tum runt: & comminatus fum, ut effunderem furorem meum fu- Das per eos, & implerem iram meam in eis in deferto. pem 22. Averti autem manum meam, & feci propter nomen llani fenfdx meum, ut non violaretur coram Gentlbus, de quibus ejeci eos füm in oculis earum. & il 23. Iterum levavi rfianum meam in eos in folitudine, ut di- T fpergerem illos in nationes, & ventilarem in terras : lu ? m Y 24. Eo I3. Ef irritaveruz: me, 60, ) WMide 17. Pepercs? oculus mzeus ) Hebraif- firn i ttala dica n. 8 mus, eorum intuitu miferatione mo- ) I5. Levavi manum meam.) Id eft: tus fu m. HCH) ego igitur juravi, juxta illud Pfalm. QO. Ur ffut ffgmum,8c.) N .dita n.12. 04 II Omäw ]/4;'4'(!1 m a "HiÉA , f [eslr. 23. Levavi manum mmm) Ut jura- C ;ntro:bum 4m requiem meam, rem , vel ut minarer. ' IO]O[ 16. P/ft idola, €£c.) Quuia toto cor- Ventilarem.) ldem, quod difperge- de, & mente texebanyur ad idola co- rem ; qui enim triricum ventllac in 0m; lenda primo, area , illud fpargit, Lepgra [ CAPUT XX.. 507 Dtus *$4. Eo '*quodljudicia- mea non feciffent, & präecept.amea re- f probaffent, & fabbata me * a violaife.nt, & poft idola patrum fuo- a rum fuiffent oculi eorum. de '25. Ergo & ego dedi e - is praecepta non bona, & ju dicia, i quibus non vivent: rafti " 46. Et pollui eos in muneribus fuis, cum offerrent omne, quod aperit vulvam, propter delitia fua: & iCienf , quia ego Dominus. N * , T 27. Quamobrem loquere ad domum líraél, | fili höminis; & dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Adhuc &.in hoc 20n blasphemaverunt me patres veftri, cum fprevüïent me con- temnentes: nfm 48. Etinduxiffem eos in terram,fupef quam levavi manum feif meam ,ut darem eis: viderunt omrem collem excelfum, & omne lignum nemorofum , & immolaverunt ibi viétimas fuas & dederunt ibi irritationem oblationis fuze, & pofuerunt Ibl »Xis fo- odorem íuavitatis fuce , & libaverunt libationes fuas. 29. Et dixi ad eos: Quid eit exceltum , ad quod vos ingre- late, dimini? & vocatum eft nomen ejus Exce » lfum;usque ad hànc d jem. - X Ffff4. 4 2 25»; Dedt eis precepta noz ä-onaij Vo- Pr'auptc;r deli&a fua.) Ut lpflsfu; af cat pracepta nom bona leges, ritus , máinibus concremantes filios fuos, de ceremonias fervandas in. cultu idolo- ; 005 rent. fe propter d.e'li&a— fua penas fume- ye fum , a gentibus excogitatas , quis Deus dicitur Hebixis dediffe , quia 27. -Adhuc & in boc.) INon contenti j fü- in idololatriam labi, is, que fecerant, majora fecerunt. P ermifit eos Vel illarum obfervationi f bjicere. Blafphemaverun:.) ln Hebr. eft, pro- ffiet fenfus eft: tradidi eos in manus ho- bris me affecerunt, LXX.adiracuzdiam Provocaverunt €. j 608 flium, qui illis tributa imperarunt , & alia precepta admodum gravia, Cum: Jg)rew]ent 2e canten;mmte:.) & moleftia impofuerunt. Prior fen- Hebrzus habet , o pravaritan effent gt dl* fus melius coheret cum fequentibus. z me pravaricatzionem , cum non con- tenti fuis prevaricationibus, Nom $6na.) Eftmiofis; plus enim & fceleribus alia addiderunt. peccatis,l fignificatur , quam dicitur. Precepta ) EO imala , peflima, moleftillima. 2g. Et t5 " fi facri- xiffem. q';zxt]äm.) Et cum indu- *e6. Pollu£ eos.) Pollui permi g f0 ficiis fuis profanis, fuperftitiofis; & Lew.rvi manum.) Mide fupra n. 5 fcoleratis. Dederaunt ibd frvritationem oblatiomis j MP f&«.) Pofuerunt oblationes fuas, que Cum offerrent.) Ydolis, ac prefertim f, me irritabant.' - ft )ma- Moloch cremantes filio 3 fuos. Omne quod aperie VulUAm. ) Omne -29. Quid eff excelfum ?) Quid fibi vulc hoc nomen ? aut unde venit? pup" primogenitum, quod mihi offerri pre- meym. enim altare non ita vOCatur. j 9 ceperam , "Exod. I3. 2« 598 PRO PHETIXEX EZECH IELIS 30. Propterea dic ad domum Ifrael : Hzc dicit Dominus 3! Deus : Certe in via patrum veft Y li g 'orum vos. polluimini, & poft offendicula eorum vós fornicamini :. . 3r. Et in oblatione donorum veftrorum , cum traducitis fi- inco lios veftros per ignem;vos polluimini in omnibus idolis veftris a usque hodie: & ego refpondebo: vobis, domus Ifrael ? Vivo ^ JJ ego, dicit Dominus Deus ; quia non refpondebo: vobis. pol 32. Neque cogitatio mentis veftrae fiet dicentium : Erimus f0n ficut Gentes lapides. , & ficut c,,og,nati:onesy.. terrae ;ut colamus.ligna, & 1 Inm Q 33.- Vivo ego,d icit.Dominus Deus, 'quoni'am, in fnahuf forti. hi & in brachio extento, & in furore effuío regnabo fuper vos. Uan 34 Et educam vos.de populis, & congregzabo- wos de.terris, E in quibus difperfi eftis, in manu valida, & in brachio: extento, & in furore effuüfo regnabo fuper vos. E ü j 55. Et adducam vos in: defertum. vobifcum.: ibi facie ad: faciem.. populorunr,, & jud'i(:abon * Dopi & at Sicut: judicio: contendi adverfum patres. Veifros in de- ifb terr&: Igypti, fic judicabo vos, dicit Dominus Deus. Yelro "47 EL pdüu» pelem Yta: inrerogat: Deus;, ut- ipfi fibi tacitis Errmus: ffcut: geziesy Gf £»). Idololatrze 94:£us cogitationibus refponderent.. Hoc:no- erimus ,. ut. Gentiles.funt , & nobis, ut men: ex: idololatria: noftra: natum. eft. illis ,. bene erit.. i "Vä Is à Eodem: modo iuterropgavit Deus Ada- 33- In manu forti.). V elitis , nolitis, H Lpl mum: Genef; 3. Ir.. uis5 1"ndicavit tibr, regnabo in: vos; ( regam, vos in virga 3 l 4nod nudas effes ?- VeY fenfüs.eft;. Cur ferrea. Sul))yc Hoc fignificant tres: plirafes, Tünc f ad: excelf. potius; itis.,. quam: ad' tem- qua. hoc loco ponuntur,. ianus fortis; plüm. meum.? q brachium: extentum,, furor. effufus..- ate eximii 27 ?id; in: excelfis. videtis 34- Edecem vos de populis.), Inter Ui v Et. vecatum: eff! nomem ejus: excel[nm.) quos, Chaldaeos: fugientes. ,. difperfi l r Ex Judeorum confuetudine.. eftis. . Retraham vos ex fuga ,. tra- Vànn: 30. Vo: pellismizi-) Non, qui7 me dam: vos. Chaldzis ,. ficque in. furore j ] re liic. rogatis. captivi: in Babylone, fed triftiby regnabo. fuper vos.. fratres: veftri,. qui funt. Hierofolymis, '385. In defextsm p*opulorum.j In'quo ln pro quibus jamjam. vaftandis rogatis, non funt. populi.. ^ & confulitis. Deum.. Dfl | Offendicula.). Idola. Jidicabor volifeum.) Hebr. Difceprabo volifcum, &. convictos vos punam. Forgicamint.) ldololatriam exercetis; Eacre ad faciem.) Quafi par cum Qu 31-Tradncins.ftisos veffros per 192em.) pirb, juftitie: caufe./ mezs confifus. lijit q Quuo ritu, ut. fepe: dictum eft, idolo 20 VelI folus cum folis, fine arbitris, ne Q Moloch. filios. offerebant. ,. &. immo- gentes- videant. ponas ,. quas de vobis dluæ labant. Ífumpturus fuüm ,. & Ixtentur. ttdem 32: Ni*qm eogitatio mentis-veffra fiet.) j 35.. S;eut judicio conrends, 657.) Sicut tdoli. Vobis non,fugcedec:g:Onfiliumv.veRmm. legum. mearum. transgreffores. patres ted ttaly D CAPUT XX. 509 Ts $3. Et fubjiäam vos fceptro meo, & ind'uc(am vos in vin- poit Culis foederis. L ; 8. Et eligam de vo bis trþansgreïï'ores,(& impios, & de terra lsf incolatus eorum educam eos, & in terram Ifrael non ingre- (s dientur : & fcietis, quia ego Dominus. /10 --39. Et vos domus Ífrael, hzec dicit Dominus Deus: Singuli ITO]US poft idola veftra ambulate, & fervite eis. Quod fi & in hoc non audieritis me, & nomen meum fanctum à & : ;Pol.lue.rit-is ultrua in muneribus veftris, & in idolis veftris: 40. In monte fantto meo, in monte excelfo Ifrael, ait Do- otti, minus Deus, ibi ferviet mihi omnis domus lífrael: omnes, in- (0$ uam, in terra, in qua placebunt mihi, & ibi quaeram primi- JTIS, tias veftras, & initium decimarum veftrarum in omnibus fan- onto, &ificationibus veftris. 41. In odorem fuavitatis fufcipiam vos,cum eduxero vos de ')bot populis, & congregavero vos de terris, in quas difperfi eftis, & fan&tificabor in vobis in oculis nationum. 43 Et ; d ;e&rosohm punivi in deferto, nec ut nomen meuim polluatis, dum me Ü» fimul cum idolis colitis, & illo ore; p E paffus fum eos in terram Promiffam J/ pedem inferre in peenam peccatorum, quo idola invocatis , meum nomen quibus juravi 4n ira mea, ff introibunt ufurpatis. jolatre a O In wonte famílto m Eo; t&e. -- Ite, $2 requiem meam. Vfal. 94. 11. ybis, Ut la deferto terra fgypti.) At-tingentb fi vultis, fervite idolis ; non enim 'H*ngptum. mihi cultus vefter neceilarins e(t, quia n0llti$y 0937. dnducam vos 22 vinculis faderis.) venict tempus, quo domus Ifrael, id 1Y irg:l Subjiciam vos legibus meis, quibus eft, ii, qui non peccaverunt, quique hrales, nunc foluti effe videmini; cogam vos ex hac calamitate fuperítites fuerint, ftare pactis. Vel fenfus eft, percu- & omnes Chriftiani veri lHfraelite, qui ; i'ortiS: tiam vobifcum novum fcedus, ut di- a per domum lfrael fignificantur, co- . ]nte xit Jerem. 31. 33. ut hoc ad legem lent me. jien Evangelicam , & novum Teftamen- tum referatur. Solentenim P.rophetæ id eft, Ecclefia', &i quam vetus x-'terra), forort triftibus lzta adimifcere, ut alibi etiam fantta pre . fignabat. monuimus. dostiam. ) LXX. Primitias decima- 38. Eligam.) Àd pocnam. rum. Hebrmgus habet: Primitzas mune- [ qié rum "vefrorum , Nel onertum veflrorum ; De terra incolatus. eorum. ) Ubi ad tempus habitant. De judza fc licet, veftii fcilicet debiti , five illa debeatis (j quam ipi in perpetuum fibi manfuram ut decimas , five ut primitias, five jaths ut vota, C« ? fuiiie gloriabantur. OQEfUSI :39* Amäulaz'e.) Conceffio elt , quafi In vmnilus fantificattonitus "vefirts-) dicat, fequimini mores veftros, . qui In omnibus fan&is facrificiis vefiris, Is ï?e tandem vos p rdent. Ite, & fervite decimis, oblationibusque eritis mihi Q VP idolis, fi quidem non auditis mc. grati, quaíi thymiama fragrantilfi- * Y Gicit -Quod fí & iz boc , 8c.) Quali dicar, mum , & odoris faaviffimi. malo, ut apeite idola colatis , quam u 4l. Sanlgicutoi. ) Dalitie ycolalr. - 600 PROPHE'TIJZE ELECHIELI - 4n. Et fcietis) quia ego Dominus, cum indüxero vos:ad terram Iírael: in terram, pro qua levavi manum: meam ut darem eam patribus Veitrls. (i 45. Et recordabimini ibi viarum veftrarum, & omnium fce- 3 lerum veíltrorum, quibus polluti eftis in eis, & difpliceoitis vobis in confpe&tu Veiïro in omnibus malitiis veftris , quas fe- ciftis. 44. Et fc1etxs, quia ego Dommus, cum benefecero VOblS prOpter nomen meum, & non fecundum vias velftras malas, ] fl neque fecundum fcelera veftra petfima, domus hrael ait Do- minus Deus. 3' 45. Et factus eft fermo Domini ad. me, d cens : ; ID te 45. Fili hominis, pone faciem tuam contra viam Auftrl, & fülla ad Africum , & propheta ad faltum agri meridiani. P4, 47. Et dices faltm meridiano: Audi verbum Domini: haec CitQo dicit Dominus Deus : Ecce ego fuccendam in te ignem , & m comburam in te omne lignum virice, & omne lignum anidum : rnon extinguetur flamma fuccenfionis, & comburetur in ea Theun omnis facies ab Auftro usque ad Aquilonem. 48- Et videbit univerfa Caro, . quia €go Dominus fuccendi U. eam , ncc extinguetur. "de Erdqu: N.4u3; Domine Deus : ipfi dicunt de me: APUP gmueener Numquid non per pamoolas loquitur itte? T 42 Levavimamnum mteam. ) Vtile n.5. e47- Omne D rmz W &fc. ) Nvllo ex- Still 43. Dipücebitis vobis.) Peenitebit cepto., Per hfr"n viridia nxtelhglt Diur vos. $ic fupra cap. 6. num. 9. -"bónos cives 1*e1 arida malos.- Sient- ficat urbis incendium. Re- Af// 44« Screris. ) Exnenentu, folus Vide 4- Tiüméro enim Deus peccata remittit. - xpe- gumn. 25. g. riemini me peccata remittere, & eo- Iammzz /u'/nf!oms ) Vehunens Ph par plum à rüm penas. flán ma , ignis multum faccenfus. Per Sanc 6. Poue fatiem tuam.) Obfïxmam flammam intelli igit gladium , & quod— facie, libere, & intrepide vaticinare. libet: aliad. fupy liciüm urbi divinitus y I illatum. - ECCE e(y Qutra vam d. /97'1 ) Contia ]eru- Hj falem , que Babyloni, ubi Propheta OQmais facres-) deqml pulchrvm Mm haan! at, Auftralis erat. eft. Vel omnes hominum factes erant Il QQm $zi la .) "Continenter, & uenti Ora- fame extenuatz , pallidz, quodam- Wt H tione lo. quere , ut Deuter.:32. 2. Fhmt modo- combu(tz. Qnres m* 70: ([ayz U2 RCIUTL. 49. 44, 4, 4.) In Hebreo eft, unica dictio dolentls, ant adimirantis. Mide AQt Y m * d africum.) ldem eft, quod ad A'u- Cipite ftrum. - dicta Jerem, 1. 6. "A G ATH zgrt meridiani , ffc ) IC Per parabolas loguitur , 6c. ) : Ajunt n fPGcrf appe]lar, tetram Ifrael, eo quod fit me delirare, ideoque parabolica , qux telere e montofi, nemoxofa, & meumonalrs nec intellipuntur, nec inter fe gohæ- Babyloni, xent , leqm. pl'() td lii L ( P4 a*x a R 6oI « u .CAPUT XXL Faticinatur .hbrrendym', ac multiplicem gladian&' /*x Íct- vähturum' fuper jltis ïerufzz lem , & füper filios zimmor., 4 rege Babylonis : qui :fe' landem etiam. in Terra fua judicandus eff., : . penitusque dilfipandus. obis fattus eft fermo Domini ad me..dicens: lis, 2. Fili hominis pone faciem tuam ad Jerufalem, & po- ftilla ad fan&uaria, & p ropheta contr a humum ffrael, - 3. Et dices terree Ifrael : - H&ec dicit Dominus Deus : Ecce ego ad te, & ejiiciam gladiu m meum de ya*gina.. fua; & occidant ,& In te juftum, & impium. 4. Pro eo autem quod occidi in te jüi)ïïum;, & h? circo egredietur gladius meus de va gina fua ad omnem car- ii nem ab Auftro, usque ad Aquilonem 1m $. Ut fciat omnis caro, quia ego Dominus eduxi gladium a meum de vagina (ua irrevocabilem. 6. Et tu fili hominis ingemiíce in contritione * Iumborum; endi & in amaritudinibus. ingemifce' coram,eis.; P 7.Cumque m : Oke f^ciem tuam.)) lVi'de,di'&/a" )Uf p 4- Pro eo autep quod occidz", & capite fuperiore num. 46. Quia occidere decrevi juftum , cgï ) a Stila. ) Vide dicta eodem capite, impium ,. idcirco e gredietur gladius num,. meus: de vagina fua.. Ajgt 44 fanciuaria.) — Propterea plurali SW' numéro utitur, quia tres erant tem- -b Auffro n[que ad: Aquilonem. ) Utc ec graffetur per totam Judeam, qug a. Pli" partes ,. quarum unaqueque tem- Dan urbe fita ad Aquilonem, porri- plum appellabatur, fcilicet anctum, gitur ufque ad Berfabee , Tme & San&num Sanctorum , & atrium. Auftrum. quz eft ad. pa 3: Ecece €go ad t£e.) Scilicet venio. uOd' 5. lrrevocabilem, ) Quem némo initus Ecce ego mittofurorem meum contrate revocare, aut impedire poterit, do-- Ejicism.) Educam. nec percufferit omnes gentes , Jufum , 6 impium.) Deus enim funt . : quz hrcm rum.. ab Aqxlilone ufque ad Au- éran in communi clade, & excidio (quale a erat. Hierofolymze ) involvi permittit 6. l» conrritione —læmb"omm. ) Geme fontes, & infontes, non autem id vehementer, ita ut ob fafpiria, & ge-- facit in clade particulari , ut dixit capite I8. 4. & fic hec duo loca videantur. mitus lumbi tibi conteri, & difrumpi í yide in fpeciem contraria inter fe conci- Im amaritedinibus , 6$c. ) — Amare. liari poflunt. Vel per juftum in- Juber Deus Prophetam non folum u tellipe eum , qui fe juftum putat, & : quæ pro tali venditat, licet fit injuftus, vaticinari. verbis, fed etiam geftibus, & a&ione ;OW' " Dsbl. eum Com. Meznoch, Tom. V,.— Gzgg -- u - 602 ?ROPHäTïE-EZECHrELIS 7. Cumque dixerint ad te: Quare tu gemis 9 dices : Pro a11- ditu: quia venit, & tabefcet omne cor, & diffolventur univer- fs manus, & infirmabitur omnis fpiritus, & per cun&a genua fluent aqua&e : ecce venit, & fiet, ait Dominus Deus. R3 9. Et fattus eft fermo Domini ad me, dicens: TU 9. Fili hominis propheta, & dices: Hsec dicit Domi Anuä fac Deus : Loquere: Gladius, gladius exacutus eft; & limatus. 10. Ut caedat vié£timas, exacutus eft, ut fplendeat, limatus po eft : qui moves fceptrum filii mei, fuccidifti omne lignum. füj ir. Et dedi eum ad levigandum, ut teneatur manu: iíte exa- cutus eft gladius, & ifte limatus ve&,, ut fit in manu interfi- MIli ür Clentis. : 12. Clama, & ulula, fil i hominis , qüïa hic fa&tus eft 1n po- dir pulo meo, hic in cun&tis ducibus Iírael , qui fugerant: gladio. mur, traditi funt cum populo meo, idcirco glaude—fup.er fe . I3. Quia - ( ! P;.,, zuditu, ) Propte.r «rem au- -U fMendear.) Et fplendore fuo ho- ditam , propter id , quod ex Deo ftes percellat. 3 at audivi cito contra Jerufalem effe ven- " Qui moves fceptrum flii mei.) Apo- Vd q £urum. ? ftrophe eft ad ipfum Q ladimm, ut ait t fc Qwuia venit 7) Clades, qæiaxh ventu- D leronymus , qua n 1 dicat: Tu, o H ram audivi, prope adeft. - gladie , abuchodonoforis es, qui UT Tale[oer.) Pavore deficiet, & quafi aufezs fceptrum filit mei, id eft, qui ]u Irquefcet, perdis xegnam Judz,& Ifraelis fili mei. p Succidifià amme lignam.^) u es, Diffolvemtur untver[a manus. ) . Pre M £lmore.- qui omne lignum fuccidis, id eít, M Ok Omnis fpiritus.) Anim& vioor, de- omnes homünes in toto regno Juda l: trucidas. feret animus corpora, vis animum. Wot Flueut 4qma.) Ucinam intelligit; 1I. d leviganälum..) Adlimandum, dinm hoc enim iis accidit, qui magno ter- vel poliendum, ut facilius manu 'mi- 3(]&:1] gore percu!fi funt, licis teneri polfit. Ifge exacutus eff , &c. ) Et jam li- Qakia Veniz , &7 ftet. ) Quod ego audivi, 91 m & quod vobis prenuntio. Tnatus, politas, & exacutus eft. [ ]hh Q. Gladtss, gladiuss & c.) Gemina- I2. Hic.) Gladius. £io fententiam confirmat, & dolorem Faülus eff. ) Fiet, preteritum pro Uum ( tsf indicat; folent enim dolentes verba futuro, graffabitur in. populum meum. hn repetere , ut Jerem. 4. 19. Venrrem Le cuu&is dacibus Lrael , qui fu- meum , 'ventrem mettr doleo , GL 4.R.eg'- gerant.) ln Sedeciam , & Principes PEF nl l Ina I9. caput meum, caput meum dofeg. Jerufalem , qui eum eo fugientes ca-- Ti Exacurtus efl E$. [imatus.) Periphra- pi funt, & occifi. Jer. 59. 10.. Alii fis inftantis belli eft; folent enim nii- interpretantur de iis, qgi fugerant in n Ajmyptum. Jer. 43. mm'y(]( lites imminente pugna gladios acuere, ; In [//; posire. Plaude fuper femur.) Percute tanu- IO. U? cadat villimas.) Ut cives Jeru- femur tuum more hominis admirag- HWWI tis, & dolentis. cafi()ne' falem cadant vi&im,æ divini fureris. k ES, qd CAPUT XXL 605. lu 14. Quia "probatus eft: & hoc, cum fceptrum fübverterit,, 3 & non erit, dicit Dominus Deus. u I4. 'Tu ergo fili hominis propheta, & percute manu ad ma- mum, & duplicetur gladíus, ac triplicetur gladius interfe&to- rum: hic eit - gladius occifionis magnee, qui obftupeícere eos uB facit, " Ín omnibus 15. Et corde tabefcere, & multiplicat ruinas. ts portis eorum dedi conturbationem gladii acuti, & limati ad L fulgendum, amitti ad czedem. M Ió. Exacuere, vade ad dexteram 1 ; five ad finiftram , quo- 1 cumque faciei tuae eft appetitus. 17. Quin & ego plaudam manu ad manum, & im L i 3 s pfebpï ine po dignationem meam: ego Dominus locutus fum. dio I8. Et fa&tus eft fermo Domini ad: me , dicens z I9. Et tu fili hominis pone tibi duas vias, ut veniat gla- Jur dius ,Ggg,g, 7- [ lo 13. Quia p?oä;atizs- eff.) Guia pro- Gladit acuti, 8'0;) Propt'e; gïä-. batus mihi , & gratus eft hie gladius.. dios acutos,. limatos., fuï gentes ,, quos: Vel quia probus eft, politus, & aptus, timebunt.. po ut fcindat, & occidat. L at Jhoniti ad' cedem. ) Q'uem jam miles j, 0 Et hec , cum feeptrzne [uboerterir. ) de balteo fufpendit, uv paratus fitad. Gladius hic fe cmdem: Vel oladius amictus ad cz- qlll Juda . fuccideris. probabit, cum:reggum- dem, eft gladius limatus, & acutus, qm Er nom erit.) Ita: ut non fic: mel & diligenter in. vapina, quafi in fuo: | O I Percute mamu ad mauum.) amictu reconditus,. ne retundatur acies,. d More dolentis ,. atque admirantis com- donec ad pupnandum expediendus fit.- lode manus femel, fecundo, tertio. Vel amictus manu ca ]udü P ad. feriendum, pul.uym—, tenentis: utat D: Hieronymus: triplicem. gla- du dium ,. triplicem INNabuchodonoforis I6. Exatuere, &c. ) DatDeus opiiba- adventum fignificare: primum, cum nem gladio Nabushodonoforis , ut j J0! Joakim fibi vedigalenr fecit 4. Rep. eat, quocumque voluerit!, five ad j l Ea T. Secundum , cüm Jechioniam dexteram , five ad finiftram ; quafi di- captivum duxit, ibid.n. I$5. '"Fer- cat, libere, qua.volet, quaqua ver- tium cum Sedeciam: oculis orbatum fum graffabitur occidendo Chaldzus. Facies 2ua.y Aciei tug.. 1 pïO tranftulit in. Babylonem 4,.-Reg. 2I. 7- T Hic eff gledins cccifomis Hagne.) Ef appetitus. ) lmpetus tuus , & Per gladium hune triplicem fiet occi- Chaldzi ferientis. 1 ft[ fio magna prefertim fub Sedecia: I7. Piaudam wanu .;d"m;'mum, &e. WPCS — Facit. ) Faciet, prefens profuturo: Exultans,& infultansJudzis, & ex indi-- $ ( Mi I5. Multiplicat vuisas. ): Cadavera gnatiore in eosdem manus-complodens,. mortuorum in terra cadentium. Í9. Pone rib$ duas Uias. ) Defcribe "]' [ lm omuibus portis corum dedi comtur- im charta, latere, vel tabula aliqua mm bat;onem.) Mhulü in portis fügs oc- duas vias, per quas Nabuchodono- cafionem quzrent , fedincidentin ho- for, & ejus exexcitus in Judzam ve- a ftes , qui eos percellent & occident, nire poteft.. 604 PROPHETIE EZECHIELIS dius tegis Babylonis: deterra una egredientur am bae:& Ea " ia v' -* ; Capiet ConjeCturam , in capite vize civitatis conjici et. d .20. Viam pones ftra mon, & ad Judam in Jerufalem munitiffimam. , ut veniat gladius ad Rabbath filiorum Ani- vet 21. Stetit enim rex Babylonis, in bivio, in capite duarum viarum, divinationem quazerens : .c.o.mmifcens fagittas inter- int rogavit idola, exta confuluit. ^l 22. Ad dexteram ejus fa&ta eft divinatio fupcr Terufalem Dam ut ponat arietes, ut aperiat os in caede, ut elevet vocem in hum ululatu, ut ponat arietes contra portas , Ut comportet agge- 2'! rem, ut aedificet munitiones. ho v 23. Eritque quafi confulens fruftra oraculum in oculis eo- dam rum, & fabbatorum otiu P m imitans : ipfe autem recordabitur jniquitgtis ad capiendum. f . 24. Idcirco fmemo Ut veniat gädiu:.. ) Päf .quas vias Omnia divinationum genera ,« Deo venire poffunt Chaldei , ut dixi. -rezente, fuadebunt, ut dextrum iter [idton De terra uza. ) De Babylorie.. infiftat, & Jerufalem petat, ac ea d Manm capiet conjetluram. ) Modus patret, que fequuntur. divinationis defcribitur n. 9r. ibi, 4rieres.) Infirumenta, & machinas 1 mer COmppmefeens f;tgitf.zz.f 4 626. fren. bellicas, quibus. olim urbes expugna- |da espite wia eivitatis. ). In biVio, bantur. nifis, ubi due vig coeunt ad duas civita- "peyiat 0$ 17 c&de. ) Ut canat ce- ttiquit £es ducentes , altera in Jerufalem, al- à0ian tera in Rabbath,. leufma contra hoftes; ut clamore fuo üt yos milites excitet, & acuat eorum ani- 2O. Piampones, 87.) Alteram viam mos. ad pugnam. d o) defcribes , qus ducatin Rabbath I ï)(:s Alteram , que in Jerufalem. | p ulslatu.) Clamores militares in- b telligit. LXX. haþent, In clangore oI. Cb?hmt:/lens /;4 git fA$. ) Genus for- £uba., 8&, It titionis fienificar , quo etiam nunc Comportet 4gge;*e$, ö'c.) Uc f'ït: in 1t o multe gentes uti dicuntur; conjectis ipnit obfidionibus urbium, que aggere cin- JM"Q V enim fagittis in pharetram, fcriptis € untur, & munitionibus ad parandam arum rerum , que eli?ende funt, j ecuritatem obfidentibus, & ne poffint » nominibus , . puer aliquis unum extra- elabi , qui obfefli funt. Chala] | hit , eáque res eli U Ch ?* gitur, cu jus nomen 23. Eritque quaff confilens. frufiva habet infcriptum. oraculum.) Videbitur Nabuchodono- u $ Jaterrogavit idola.) Deum fuum Bel, for Judzis operam perdere, & fru- difragw vel Nebo, vel alia colebantur, » qu& a -Chaldæis ftra idola fua confuluiffe , ignorantes gt non idola, fed Deum fortes ita mode- lg, Exta con[uluit.) Perhzcenim Gen- ratum, ut NNabuchodonofor Hierofo- tempy tiles divinabant confiderando vi&timx Ho](;[h lymitanam expugnacionem-eligerec. Cor, hepar, &c. & eorum fitum, colorem , &c. Sabbatorum otium. initans. K Vide- «6. Á bitur illis nihil agere , quemadmodum Ve] W 29. d dexteram ejus fatla eff di'i/i,- nihil agunt , qui labbatum. obfervant. BUUTTM Pario, ) Super Jerufalem cecidit fors. Recordabstur im'guim(i: »&c.) llle Cütonte [ileg di CA P; U*'I-1 XXI. 665 T ^4. Idcireo haec dicit Dominus Deus : Pro eo quod recï)l;l dati eftis iniquitatis veftrae, & revelaftis praevarieationes ve- Wt Ítras, & apparuerunt peccata veftra in omnibus cogitationibus veftris: pro eo,inquam, quod recordati eftis, manu capiemini. um 25. Tu autem profane, impie dux Ifrael, cujus venit dies in tempore iniquitatis praefinita : 26. Hzec dicit Dominus Deus : Aufer cidarim, tolle coro- lem nam: nonne hzc eft 4 , qua hum'ilen? fublevavit, & fublimem n humiliavit ? 3 27. Iniquitatem, iniquitatem, iniquitatem ponam eam : & hoc non factum eft. C0 dam ei. ; donec veniret cujus efc- judicium , & tra- : Itür 28. Et tu fili hominis propheta, & dic: Hze ? C dicit Domi- Gggg 5 nus I) memor juramenti a Sedecia violati ob- Nonnue bac eff, &c. ? ) Hzc cïdaris, De fidionem urgebit, ut capiat Jerufalem. hec corona , quz nihil fecit jufte? D. ] jter 24. Pro eo, quod recordart effss, & c.) Hieronymus interpretatur, fe4 bumi- TET Vatablus ex Hebrzo vertit , ee quo4 lem , id eft eum , qui humiliari de- im memoriam reduxiflis sntquiratem vt- bebat , /s£lewavit, E& [ublimem, id eft hitas ram. Senfus eft; quia commemo- raftis, propalaftis, . ja&aftis veftras eum , quem fublimari oportebat , 2z- gt niliavit. Vel fententia eft: hxc co- iniquitates ( ita ut etiam hoftes eas rona humilem fublimavit Jechoniam , z audiant, & execrentur) juflum elít, qui cum vinctus effet, eductus eft e ut vos eis tradam.. Publicas enim cla- e fup carcere ab Evilmerodach, ut regna- af des ob publica peccata immittere fo- ret 4. Regum 25. 27. & Jerem. 52. 51. lec Deus. Aut te o Sedecia , cum humilis efles, j lt« In omnibus cogitationibus vefíris.) ld ad regnum evexit 4. Re 24 19. [ ld eft, rebus cogitatis...In Hebrao eft, eundem te, cum in fublimi gradu ef- im ommibns eperibus vefiris, ut vertunt fes, de reeno de o jecit, id eít ovccaïigj) frin Pagninus, & Vatablus. fuit, ut caderes. i Manu.) Chaldxorum. ) Cif p 27. Intquitatem, iniquitatem , 6c.) ndam Twu autem profane.) Hebr. 55H Proponam, & omnibus oftendam ejus IOBïnt Chalal, id eft pollute, vel morte digne, iniquitates multiplices, eo ipfo, quo ut Chaldeus, & Hebrai interpretan- eam per Chaldzos puniam, deprimam, & ad terram incurvabo. 'y;g/h'ü tur. Sic vocat Regem Sedeciam fc- jono difragum. - Er hoc noz fatlum eff, €&c.) Hocnom Cujus venit. dies)) Punitionis. fiet, non omnino dejicietur corona re- L h- rgntes - In tempore iniqaifa»tis praffnita.) Eo gni Judaici. jole tempore, quo tu inique juramentum Donzec veniret.) Donec veniat. violafti prefinita a Deo. . Cujus efl judicium.) . Nabuchodono- erOfO' 26, Atifer cidarim,:-lle coronam, 65':) for, cui ego judicium tradidi, id eft, 'äi.de- Vel pro eodem accipit cidarim, & quem judicii, & 'ultionis mez admi- coronam: velcidarim vocat pileum, niftrum feci. odutt coronam vero fafciam , five diadema O8. .4d filios .4mmon. ) Pro Xhetat. pileo 'ci'fc-umdu&um. contra Ammonitas, qui Judzos cogna- ) lk - L PROPHETIZE£ EZECHIELIS 606 nus Deus ad filios Ammon, & ad opprobrium eórum, & dices: Mucro , mucro evagina te ad occ1dendum lima te, ut interfi- Ja Cias, & fulgeas, 29 Cum tibi viderentur vana, & dwmarcntur mendacia: / *ut dareris fuper colla vulneratmum impiorum, quorum venit H dies in tempore iniquitatis prefinita. 3oc. Revertere ad vaginam tuam ia loco, in quo creatus eS, in terra nativitatis tuae judicabo te, & I. . gr. Et effundam fuper te indignationem meam : in igne fu- roris mei fuffidbo in te, daboque te in manüs hommum infi- av pientium , & fabricantium interitum. 32. Igni eris cibus, fanguis tuus erit in medio terrae lex- dici vionitraderis: quia ego- Dominus locutus fum. fti, Hi 4G f ido diadidc d D n CAPUT (ies t tione fanguinis fibi vinctos, & loco Ammonitarum ,. eque ac ante fuper dedi vicinos, cum a. Chaldzis vexarentur, colla Iudæomm datus fuifti. xxrxlemnt Vide Jerem. 49. 1. Iz rempore mquntatx:, &c. ) Ho Oppraarm/n eorttz. ) Quo ]ud*eos fordi tempore , quo inique an'ebds, a Deo affecerunt, exprobrantes Judeis, & pre nita. 6] Deo eorum, quaft imbelli , quod Na- 30. Reveriere ad 'vzegmam ?Ham. ) àd ef buchodonofor fupra num. 2I. ad eos Revertere, o Rex Pabylonis in terram ' deflexiffet , quafi Ammonitas non au- tuam victor, fada Judgorum czde ; fus inv 1dere Idem predicit Sopho- ibi enim pumdm te.. tias cap. 2. 8- 3I- las :gne furar;: mei fnflabo z EvagsaA te.) In Hebrazo eft ,* £va- 2/VC ze, 6c.) O mucro, in fornace quafi gmatm ad jmgnlationem , Yd enf gla- ignita, & fufflando accenfa, igni te D.« dius jam paratus eft, & diftriQus ad tradam , ut confumaris, Itd San- occidendos Ammonitas: |politus eft, étus Pxeronymus tunt : Unde allqm ver- Cll J ut lulgeat, & ad interfciendum ap tus lenem j[luroris m fufflabo im u fit.. Hzc- clades Ammonitis evenit £, id eft, furorem ieum quafi faf- Tm quinquennio poft everfam ferufalem, flando -magis , ac maglb accendam quia Ammon:tarum ope feftultus Ifma- in te. $ Qv Ili m:a el, contra voluntatem Babylonii Re- Inffpientium.) Barbarorum, qui nul. U s $, principatum judgw invaferat, 4. lam perfonarum rationem habeant. 3 egn. 25. 25. Jerem. 41. L5. ls RCCE Fabricantium mreritun.) Miachinan- ty, 20. Cum tl vide«cntur vAHA, ü'c) tium interitum , crudelium , qui nihil Hicig, Taterim. dum idola, & divini tui cogitant. præter ca dem , & fangui- eonfulti refpondebant, eladium ad te nem, qm in cedibus faciendis verfati, $ 4 Chad i xabatur;. fon venturum , gladxus contra te pa- periti funt. Cndb f 32- lgni eris esbus , &c. ) T & Ut d4wrzs) Ó mucro, gladxo peribis, ita ut nulla fit amplms Te fe ( tii memoxia. lClF]r p Super colla vulseratorum. Vopiorum.) "tht d M Pa n 607 est CAPUT XXIL - i I/?ma narrat. [celera Sferofolymis perpetrata , propter qua dicit !H Je fuper eos effulurum indignationem fuam : niarratque fcelera fa- u cerdotum, principum , þfeudoproþbemmm ac populi terrae, ut mullus imventus Jit, qui pro avertendo furore . & Doniini Je opponeret. . 'T fa&um eft verbum Domini ad The, dicens: jus 2. Et tu fili hominis nonne judicas, nonne judicas nf civitatem fangumum 2 5. Et oftendes ei omnes abominationes fuas, & dices: Hzec bli dicit Dominus Deus: Civitas effundens fanguinem in medio. fui, ut veniat tempus ejus; & que fecit ldola contra femet- ipfam , ut pollueretur. 4. Ín fanguine tuo, qui a te effufus eft, dehquxih : & in idolis tuis, quae feciíti, polluta es: & appmpmquare fecifti JUT L] LI dies tuos, & adduxifti tempus annorum tuorum. propterea dedi te opprobrlum Gentibus, & irrifionem univerfis terris. fupet 5. Quae juxta funt, & quce proaul a te trlumphabunt de te. "w | Fo fordida, nobilis , grandis interitu. 1D€0 6. Ecce principes Ifrael finguli in brachio fuo fuerunt in te ad effundendum (anguinem. 7 ) erraltd 7. Patrem, & matrem contumelus aff'ecerunt in te, advenam calu- WU 2: Ozze ]zwllcm , €&c.? ) Quid cef- Aduxifls tempus, &fc.) Eft elusdem j m fententiz repetitio. fas judicare , cur non corri- gl ps,«& coargms civitatem? Vide fa- Opprobrium gentilus , 6c.). Qu in- gnl t pra capme 20. 4 fultabunt tibi, irridebunt, defpe&uz | 911 Qivitatem fanguimum. ) jerufalem habebunt. r S. Qua juxta fant , 6c.) "Tam vi- "4 fanguinolentam , & homicidis ple- nam bunt de te. cinz , quam remotz gentes triumpha- 1['1 fü 3: Cuitas.) Scilicet eft hec. Ie medio f4;.) Publice, & impune. Sordida, nobilis.) , O infigniter im- Ut veniat tempus. ) Ut homicidiis pudens, o nobilitata fceleribus. Gr/md;s ipteritu.) In Hebrzo eft, fuis accerfat fibi punitionem fuam. gnt- Coztra ffmetlp/km ) In fuam per- nulue 6'07117'11'1071[! , quæ Vdrllb Clddl- hl ]2!1' niciem. bus , hoc eft, fame, gladio, pefte 4- Apprapmquare fecifs dze: £u05.) contereris , & interibis. Chald. D4es izteritus tui. Multlph- 6. Simguls 12 brachio fze.) Quisque i(m(fm' vedd" ) candb fcelera fecifti, ut citius pum- pro fua virili parte conatus eft in te rem te, quam decreveram ; ut enim homiecidia patrare. fiej & dicitur Pfal. 54. 24. Virz fanguinum 7« Contriffaverunt.) In Hebreo eft,. mem dimidiabunt dics fs. epptefferunt , ut. etiam habent LXX, 608 'PROPHET'-I.ZE?E'Z;—E,CHI—/EXLIS Calumniati funtin m É edio tui , pupillum & Viduam contrifta- verunt apud te. ex 8. Sanctuaria mea fprevifti, & (abbata mea po Wuifac : 9. Viri detra&ores fuerunt in te ad effundendum fangui- I nem, & fuper montes. comeder 0 in medio tui.. 2 unt in te, fcelus operati funt for IO. Verecundio ra þatris difcooperuerünt iB te, | immundi- I tiam menftruatee humiliaverunt in te. etti / a*.]c:r. II. " Et unusquisque in uxorem. proximi fui*operatüs eft 57 n abominationem ,& focer nurum fuam polluit nefarie, frater yi fororem fuam filiam patris fui oppreffit in te. plu: ün 12. Muneraacceperunt apud te ad effundendum fanguinem: flanc ufuram, & fuperabundantiam accepifti, & avare proximos tuos quie calumniabaris : meique oblita es, ait Dominus Deus. 13. Ecce complofi manus meas fuper avaritiam t uam, quam Inel fecifti, & fuper fanguinem, qui effüfus eft in medio tui. y» 14. Numquid fuftinebit cor tuum , aut praevalebunt manus medi tuae in. diebus , (igra fum, & faciam. quos ego. faciam tibi? ego Dominus locutgï I5. Et difp 2j ergam te in nationes, & ventilabö te in FErra55 & deficere faciam immunditiam tuam a te. Dlutz [ od - 16. Et ts g. Santlmuaria mm.jT'empï-um meurm.. quod tanquam nefarium lege prohi- Vide dicta. fuperiori capite num. 2. bitum erat. Levit. 18.19. & 20. 18. 0 fuy 9- Viri detratleres.) ln Hebrzo eft, II. Y Eas adulterando. Operatses efl abomimationem. ) U Viri: fraudis , falft teftes , qui pecu- lal nia. corrupti contra. innocentes falfa I2. Mgnera acceperunt.) Muneribus uf j dicunt teftimonia , corrupti judices innocentes W qe quibus. 'eonyn fan- condemnarunt. : Tnorte üc ')vn guis. fundatur.. Super montes: comederunt.) Idolorum Superabtundantiam. ) Aliquid ultra 1. ] fácrificia, quz in: montibus H fortem , ut faciunt ufurarii. T& libus offerebantur.. l) & 'COI" AT lmn 4vare.) Avaxitiz caufa; ut aliquöd * Tlelor IO.. Verecnndiora patris J;:kaaperue- inde emolumentum reportares. - runt.) Monetta periphrafis inhonefti I3. Comploff manus meæ:.) Admira- 4 xnd.,] inceftus ;. id. eft, filie cum patribus , tus fum, & dolui propter avaritiam COl'um & filii cum matribus, aut novercis fuis ellbllï $| tuam. Vel, fignificans me tibi iratum, Tayjt concubuerunt, contra quam lex na- & vindictam minitans. 3 Vi turalis: dictat, - & Mofaica precipit 14- szquid(/uf!nebäf cor 16 c.?) WCrer Levit. r8.. 8. Turpitudinem . wxoris p^- Quuafi dicat: mifella, fu Of'lne: perbula, exfisne Iris tb non difiooperies z turpitudo eniza ferendo mala futura ? * patri: m e,ä. Mantus t24.) Mires tus. mx " lls lumnusditiam menfiruata: humiliäve- Diebus.) AiliCtionis. Wotan fn TMH - :16. ) Immundam fluxu men- I5. Ventilabo.) V. dicta c. 20. n. Q &5 QV CC/; ftruo oppreferunt in te libidinis caufa, Deficere faciam.) Vinem imponam Fi( il R CKPUT XX 6og É t6. Et poffidebo te in co jl ezo Dominus. * nfpectu Gänïium & f-cik(—es, qu 17. Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens : lh 18. Fili hominis, vería eft mihi domus lfrael in fcoriam : n omnes ifti 2es, & ftannum, & ferrum , & plumbum in medio fornacis, fcoria argenti fa&ti funt. . L L di .19. Propterea haec d icit Domi nus Deus : Eo quoci verfi eftis omnes in fcoriam et ; propterea ecce ego congregabo VOS in medio Jerufalem , tT 20. Congregatione argenti, & sris, & ftanni, & ferri , & plumbi in medio fornacis : ut fuccendam in ea ignem ad con- flandum. Sic congregabo in furore meo, & in ira mea, & re- L 05 quiefcam: & confldbo vos. 21. Et congregabo vos, & fuc »cendam VOS jn igne( furoris Fiti mei, & conflabimini in medio ejus. 22. Ut cenflatur argentum in medio fornacis, fic eritis in us medio ejus : & fcietis, quia e go Dominus, cum »e&'uderim in- LU dignationem meam fuper vos. 23. Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens : 15 24. Fili hominis non com- pluta in die furoris. ; dic ei: Tu es terra immunda, & . 45. Con- E immunditie tue, purgabo, & expia- facer: -folent, conjiciam vos in for- ht bo fuppliciis fcelera tua. nacem , ut purgemini, ficut impuram 16. Poffidebe :e im confpetim Gem- n argentum conjici folet. n ) Hum.) Sic mundatam, & expiatam, Requie[cam.) Definam vos punire , quaft hzreditatem, & periculum meum cum omnino conflavero, atque ex- 1bUS ad me revocabo, & e ca piavero vos.. Requiefcam, & con- ducam. ptiyitate re- ;orte flabo vos, ordo inver " t fus , conflabo ; Ig. Verfa'eff briäi' v . In fcoriam.) & requiefcam. yltra Ifrael prius erat quafi argentum, quia 21. b:medio ejus. ) In medio Jeru- fanguine nobilis, moribus cindidus, falem, in qua ut in fornace f:onüabii- quod religione fplendidus , dives etiam , & mint. abundans opibus: nunc verfus eft in 2 Dic &i.) Jerufalem, vel Judez; fcoriam , quia. faa. idololatria, & fce- ld* refpicit enim id, quod dixit n. ID itanm leribus bona hzc omnia vel obfcu- Congregabo vos 13: medio Teru[alem. Til ) ravit, vel amifit. Scoria funt fzces, Tu es fevrA immunda.) 'lerram & recrementa . inetalli, immundam vocat rupes, & alia, qu "Omnes 1f0s at ET. Panpum, Efc.) Non nulli funt ufui. Huic com $J) p æranmr ho- J u funt amplius pretiofum arpentum, fed mines nullius frupis. in vilius metallum , aut in fcorium * Non compluta n die furoris. ) Iu 1nutati funt. quam Dominus iratus pluviam non 20. Congregafione arvgemti. 6f dis, mittit, vel non mittet, ut fit przteri- &c.) Facam, quod fabri argentarii tum pro futuro, Vel plüviam nosm m B3bl. cu» Com. Menoch. Tom . Vs hhh onaff 615 PR ö P-.H.-E,TUE EZECHIELIS 45. Conjuratio prophetarum in medio ejus, ficut leo rUgiEns, rapiensque praedam, animas devoraverunt, opes, & preium D0 áacceperunt , viduas ejus multiplicaverunt in medio illius. 26. Sacerdotes ejus contempferunt legem meam , & pol!ue- nc runt fan&uaria mea: inter fanctum, & profanum non habue- at runt diftantiam : & inter pollutum, & mundum non intellexe- runt: & a fabbatis meis averterunt oculos fuos , & coinquina- bar in medio eorum. 7 N Müich. 27.* Principes ejus in medio illius, q uafi lupi rapientes pree- (i 3.L dam ad effundendum fanguinem 5. & ad perdendas animas, & 5ojh. " ^5 avare ad fe&Ctanda lucra. S N [ 3 28. Prophetze autem ejus lini ebant eos absque femperamen- to, videntes vana, & divinantes eis mendacium, dicentes : Haec dicit Dominus Deus, cüm Dominus non fit locutus. calumniabantur calumniam, & rapiebant . 29. Populi terra violenter : egenum, ] .& pauperem affligebant, & aqvqnam op- * ia absque judicio. P primebant'calumn' 3o. Et Gta Dl admififti ,. per quam fignificatur Prc- cibos mundos, & immundos, lege pro- 4' hetia. Viue fupra c. 21. 2- hibitos non diftinxerunt. 4 fabbatis meis, &c.) ld eft negle- 25. Conjuratio Prophetarum , 8c. ) xerunt obfervationem fabbati. Vel, Incipit omnium ordinum flagitia nu- Y merare, ac primo loco Prophetarum, cum viderent populum fabbatum vio- tnqn juorum tanta erant fcelera, ut ad pa- lare, & onera portare die fabbati , ut m fe gl tranda im urbe homicidia confpiraffe dicitur Jerem. 17. 27. connixerunt. viderentur, Dum enim pacem, & res Coinquimabar. ) Profane tractabar & profperas populo pollicebantur , in ab eis. fCXhCe: caufa erant , ut veri Pr01)hetæs-QUi 2 44d. perdendas animas,) Àd vi- enim ! findi bellum, captivitatem, mortem , urbis, tam eripiendam. templique incendium pradicebant , 29. Liniebam: eos ab[que tempera- tibus Occiderentur. tos dl zento.) In Hebr. eft, a/f2ue [ale, id Tum c] Animas devoraverunt,) Vitam mul- " eft, fine paleis; quia, quod in car- St L tis ademerunt. nibus eft fal, hoc in luto . funt Opes, E5 pretium . accep erunt.) Ut ad paleg ; ut enim fal carnes , ita pa- 277 opuli volugtatem vaticinarentur. jl leg lutum confringunt. Senfus ergo Qsra Viduas ejus , &c.) In caufa fuerunt, eft. Prophete vanas populi opini&- ut multis viris occifis, vidugrum nu- nes vanis vaticiniis confirmabant. ' Z merus crefceret, Ts 26. Sanünsaria mta.) Cur utatur 29. Populi terra.) Vulgus. EOmm Calumniabantur calumniam.) N ehe- numero plurali, vide cap. precedenti menter fraudibus , & calumniis de- CQIIVm num. 2. N um&m ; Inter. fan&um , & profanum. ) Inter diti erant. res Deo oblatas, & ceteras. "AUfque. judicio.) Injufte, contra jus, d a8. Ipter pollutum , G mundum. ) Inter flgniiïaL r« hE CA PU CQ XXIL & XXIII. 611 1 »30. Et quaefivi de eis virum, qui interponeret fepem, & ün ftaret oppofitus contra me pro terra, ne diffiparem eam : & non invenl. j ar. Bt€ fï'udifuþer eos indignationem meam, in igne irze u mesa confumpfi eos : viam eorum in ca put eorum reddidi, AC ait Domiqus Deus. Ia CAPUT XXIL . )C« Sub jfgum multz'þlz'cium fluprorum duarum meretricum Oolle , & 5)& Ovlibe , ac putiitionis earum o[flendit Dominus vvariam idololatriam Samarie , ? Jerujalem, propter quam tradendi funt in : oppraf at quarum funt idololatriam dC Xbm'um -Gemz'bus, imitati. bant 1. ]7 T fa&us eft fermo Domini ad me, dicens : 1 0p 2. Fili hominis, duse muheres filiae matris unius fuerunt, 5. Et fornicate funt in JEgypto, in adolefcentia fua forni- catze funt : ibi fuba&ta funt ubera earum 0. Et , & fraCtae funt.'frxam- 1n3e pubertatis earum. 4. Nomina autem earum, Oolla. C pl'O Lmïajqi', & Ooliba fo ror ejus "us H z tüinor z negle g0. BQui inrterponerer [ epem. QUi fefe. Matris un-ius.)- Synagogz , vel Sare Velo tanquam fepem opponeret inter me, uxoris Abrahami, a qua tam decem n Yi & populum , ne eum perderem , ficut tribus, quz regnum Ifrael, quatm re- at ul' fe olim Aaron oppofuit Num. 16.489. unt lique dug, que regnum juda con- & Moyfes Exod. 32. Dicit 4e eis, flituebant , originem ducebant. a&abM fcilicet quos reprehendebat ; alioqui 3- Formeata funtim JEgypro-) Idola enim Jeremias, Baruch , & alii viri coluerunt. M t fandi fe interponebant , Deum pre- Im adale[centia.) S'ub:MOyfe , cum cibus placare ftudebant , & propter Hebrzorum respublica adolefceret. eos dilitata, & mitigata eft fudxo- Subatla funt ubera earum, 8 c.) Vir« l,H rum. clades. ginitatem amiferunt. Ubera enim fo- L Sf&;'ret OPPJFIWv) | In Hebr. eft, £5- i Ut ret im vupiura. Mide dicta c. 13. n.5. lida, & turgentia funt fignum virgi- p I nitatis, laxa vero, & quodammodo 3I. Ef»d:.) Mfundam. Similiter fracta, & fubacta corruptionis. 00 eetera prateríta ponuntur pro fütuxis; Mamma pubertatis.) Qu tempore [us er de re enkn futura comminatur. pubertatis turgere coperant. Q pin! Viam eorzm imcaput eorma reddidi.) i 4- Oolla major) N ox Hebzaica :-1;5,-3*:.3 Eorum peccata in ipforum fupplicia Abolaah. fignificat Lebiraculam fetum convertam, ut dignas de illis pocnas fic appellatz funt decem tribus, quod yae fumanm , ut fupra cap. 9. 10. — Deus in illis non habitaret,. fed ipfz Jlis ie 2. [ Mis wwlieres , && c.) Dus mulieres fibi habitaculurn feciffent, in quo co- duas centes, duas refpublicas lebant vitulos aureos. Dicitur »ajor, qui p quia mumerofior, eontinens fcilicet fïg.nifïc:mt, fcilicet Juda , & Ifræfl. 23 612 . PROPHETIE EZECHIELIS minor: & habui eas, & pepererunt filios, & filias. Porro earum nómina, Samaria Oolla, & Jerufalem Ooliba.: eu Imu. ,. $. Fornicata eft igitur fuper me Oolla, & infanivit in ama- tores fuos, in Affyrios propinquantes, . - fati 6. Veltitos hyacintho, principes , & magiftratus, juüenes cupidinis, univerfos equites, afcenfores equorum. foi 7. Et dedit fornicationes fuas fuper eos electos, fil ios AH.'yQ riorum univerfos: & 1n omnibus, i Ia : n quos infanävit, in .imä- munditiis eorum polluta ett. qui 8. Infuper & fornicationes. fuas, quas habue;raï in ZEgypto, non reliquit* nam & illi dormierunt cum ea in adolefcentia ejus , & 1lli confregerunt ubera pubertatis ejus , & éffuderunt & fornicationem fuam fuper eam. I 9. Propterea tradidi eam in manus amatorum (uorum, in €0 b 1 . by i d manus filiorum -Afff.lï', fuper quorum infanivit libidine 10-* Ipfi &m decem tribus, cum alia du.as tantum 7uv?nf: £up id!ni;.) AmabilAes » Ye- haberet. nuftos. 7. Dedit fornmicationes fuas. ) Pro- Qoliba, ) Hebr. njv'zpnæ abolibah , qua vox ügnifïcät* tabermaculum meun ftituit fe illis, qui ex omnibus Affy- 32 ea4, quod bene convenit regno Juda, riis lectiffimi erant. Djf lm ommibus, 9- quos im[amivit, €$c.) Chal i quo erat templum,& veri Dei cultus. Quem Mabureas?) |Ón matrimonio , ante- In omnium eorum , quos adamavit, quam adulterium committerent ; tem- idolis polluta eft, Redundat vox eo- l'àidi rum per Hebraifmum. Etvox ezzi- Qà th pore fcilicet Abraham, I(aac ,& Ja- ab LJ" cob , & deinceps. £us refolvenda- eft per ewniem. Pepererunt filhos, 69 fflias, ) Nalde l]mmunditiis,) Sic vocat idola. C ptll snultiplicate funt. 9. Infuper, E fornicationes faas, 6$c.) Yifat s TMM Samaria.) -Decem tribus, qüarum . Simul cum idolis Affyriorum , qua caput Samaria. L admiflt, retinuit idololatriam , quam bje 8. Super me,) Contra me, qui eram extulerat ex /Egypto. iUT Cender yir ejus, Dormierunt cut ea , €c.) 0 Orrupe- dn[anivit.) Deperiit amatores fuos. runt eam, cum virgo effet, & fuperfti- Hd -fpyrtos propinquamtes. ) Menientes tionis expers, Tàne ad fe, ut in fine n. I2. & fibi confc- pnis, Confregerunt uä.c;r;z, &fc.) Vide di- deratos. Ita loqu'tur: non quod eos &a num. 3. p amayerit, fed uod illorum 1dola co- — Effsderunt, 68c. ) Docuerunt illam d MP luerit; quod enim de Atlyriis dicit, de omne genus idololatriz fuz. idolis intelligendum eft. Q. Proprerea.) Scilicet ut jufto judi- Tur 6. Veflites byacintho , ) Sicut cio ab iis puniretur, quos amaverat. U fcminz incendi folent lJuxu veftium , Cepit enim Rex Affyriorum Sama- honorum nominibus, juvenili «tate, riam , & decem tribus in captivitatem Ep; corpore vegeto, fic lfraelitas pellexit duxit 4. Regum 17. 6. & 18. 10. SDTW Ailyriorum potentia. Super quorum libidine infanivit.) Ut I2 yide 4-. Reg. fupra num. $. ] IOHm 8. 24. -lfa,."lo. g: Ti il CAU XXIiL 614 o ro. *Tpfi dïfcooperueruht ignominiam ejus, filios, & filias* Sup. ejus tulerunt, & ipfam occiderunt gladio: & fa£tse funt famofze 16.38. Í 2 Tla mulieres, & judicia perpetraverunt in ea. VE uod cum vidiffet foror ejus Ooliba, plus quam illa in- Q6S fanivit libidine : & fornicationem fuam fuper fornicationem fororis fuae. l 12. Ad fil ios Affyriorum praebuit impudenter, ducibus, & iffi magiftratibus ad fe venientibus, indutis vefte var'a, equitibus; qui ve&tabantur equis, & adolefcentibus forma cun&tis egregia. " ptO, I3. Et vidi, quod polluta effet via una ambarum. fiId 14. Et auxit fornicatienes fuas: cumque vidilfet viros de- "u n pi&os in pariete, imagines Chaldaeorum expretlas coloribus. r$. Et accinctos balteis renes , & tiaras tin&tas in capitibus i eorum, formam ducum omnium, fimilitudinem filiorum Ba- bylonis, terreeque Chaldaeorum, in qua orti funt. (Ipü 16. Infanivit fuper eos concupifcentia oculorum fuorum, & mifit nuntios ad eos in Chaldaeam. ) v i7; Cum- Hhhþ-ï Pro IO. Jpf.) Id eft Affyrii. riis dicitur, de'idolis Ailyriorum ins My- Difcooperuerunt ignominimm ejmr ) telligendum e'f, . Chald. zz4itatem,id eft fpoliaverunt, I3. Et vidi, quod polluta effes, &tc.) éc) quemadmodum- fi amator adulters Vidt Jerufilem pollutam efle, quem- nvit libidine fatiatus eum- fpoliaret , nu- admodum Samariam, ülþilesqtze' utri- ox & damque relinqueret. Fortaffis etiam usque mores eíte. . u alludit ad captivitatem ; folent, enim I4. uxit forn cationes. ) '.Uc dixit captivas mulieres feminudas in capti- etiam numer. II. Non tantum eft vitatem trahere v 2 mnitata fororem , fed etiam flagitiis illis abufi fuerint. i&or'es ; po&quam ) fuperavit. ,qe ijkm) Samariam. Cumque vidiffet viros, &c.) Non qgod Occiderust gladio.) WMaftaverunt, in- revera viderit, fed declarat nimiam qu&m cenderunt, exciderunt. ad idololatriam proclivitatem , per fi- m* Fatle (upt famofe. ) M ulieres. Sa- militudinem libidinofiffnz mulieris , getl* marie factw funt celebres miferiis, que'non folum, quos viros prafentes, fed etiam, quos in aliquo paricte, aut penis. (l di fudicia perpetraverunt.) AMiyrii tan- tabula egregia forma depictos videt , quam Dei miniftri judicia in ea exer- amare folent; fic enim Jerufalem, cum nunquam Chaldzos vidiffet, ficut Sa- ; llhm cuerunt, dignas de ea poenas fumpfe- runt. maria, quz cum illis feedus habebat , "41. Qaod cum viäijï-r.) Fornicatio- fed folum de illorum idololatria in- ]udl nes fcilicet fororis fux. - audiffet, eam imitata eft, OU 6d Fornicationems füam.) Auxit. ( I5. Aceintlos balteis. P Defcribiti ha- Sororis fue.) Samaris. bitum Chaldzorum. I2. .4d fs Affyriorum pralust. ) Tiaras tinlas;) Chaldzus habet ga- Ut U Proftituit fe filiis Adlyriorum. leas tinctas , intellige ornatas vartis ) monui fupra nüm. 5. quod de Affy- plumis, 614 PR"OPH'ETIæ;.E'ZECHI-F-ILIS. 17. Cumque veniffent adxea"m/ ülii.BabyIOnvi's ad cubile mam- no marum, polluerunt eam fítupris g fuis, & pOllqta eft ab eis, & faturata eft anima ejus ab illis. 9 & 18. Denudavit quoque forni cationes fuas, & difcooperuit ignominiam fuam: & receffit anima mea ab ea, ficut recefferat p anima mea a forore ejus. - Uf 19. Multiplicavit enim fornicationes fuas, Axw'eco*rd.ans. dies Q adolefcentize fuse , quibus fornicata eit in terra /Egypti. Y 20. Et infanivit libidine fuper concubitum eorum , quorum für carnes funt, ut carnes afinorum : & ficut fluxus eg.orum; fe . fluxus eorum. * & & H 41. Et vifitaft i fcelus adolefcentize tuse, quando fubä&aifunt in Égypto uberatua, & confrattze funt mammzee pubertatis tuae. ts 22. Propterea, Ooliba, hzc dicit Dominus Deus: Ecce ego fufcitabo omnes amatores tuos contra te, de quibus fatiata eft Dem anima tua: & congregabo eos adveríum te in circuitus $3 23- filigs,Babyl—o-ni; & univerfos Chaldzeos, nobiles, tyran- 1 nosque Ttn Df 17. "4 cubile .!namwarum-.iï H&braïcïæ xima habent genitalia. 'Pl'ac: meta- vox ty"317 dedim , & mammas, & phora fignificat idololatriam — Chal- I amores fienificat 3 fignificat ergo cu- deorum maximam fuiffe ; Judzos ve- bile amatorium, in quo folent ama- ro ad illam fectandam maxime pro- 241 Totis tores concumbere , fic vocat fana, clives. Vide dicta fupra c. 16. n. 26.- Ài & delubra , in quibus Judei idolis Fluxus.) Seminis. facrificare a Cháldzis do&ti funt. . 9I. Viféraffi , €c.) Renovafli vete- tudin Saturata eff anima ejus.) Exfatiavit rem in /Egypto idololatriam tuam, d, Tibidinem fuam. p ut Deus puniret fcelus Xadolefcentiæ: 18-.: Denudavi? quoque fornicationes tuz. potef f»45.): Publice, & palam tdola coluit. | Quando füäæ&a,-ö'c.)ï Vide dicta L Rece/Tit anima mea ab ea^) Cum vi- upra num. e te IY poted derem illam adeo impudenter fe pro- 22. Oclióa.) Jerufalem. ftituere, cepit me illius faftidium , & Amatores £40:,) Chaldzos. . edio. illam habui. " De quibws fatiata eff anima tua-) lm 19. Recordans dies, €"c. ) Adeo wt Hebr. 4 quibus difceffif amima tua , punir in memoriam mihi revocaret d;er z4o- Eye uafi dicat : ficut meretrix amafio Jefcentit [ua, quibus farmicata eff i í atiata alium quzrit , ita tu fatiata 4tjey ferva £ g'yp-t*i id eft, ut pumrem in Chaldzis, ab eis ad Acgyptios fugis. æNlï/ deuf. ) ] veterem. idololatriam. illa non folum recentem, fed etiam lm cmcuhu.) - Ut. te obfidione cin- gan t. mew& 20. le[amroit libidime fuper. comcubi- 23- Fijes Babjlonis, t$c. ) Repetit HUHqu 12 eormz.) In concubitum eorum. ea, quae dixerat n. 192. '.l—a'fï dicat P Ure Y T Quorum caries-) IMembra genitalia. quos adamafti , contra te fufcitabo. Ptf U carnes aff20ruzz.) Similes carnibus Nomiwatos, ) Celebres , inclytos. CAtqt afinorum, qui inter oines beftias ma- l()nena LXX. óvopa 0s , eodem fenfu. t CAPUT xx. 615 nosque & principes, omnes filios Aiï'yriormfx 2 'juv'enexs,fdrm.a & egregia, duces, & magiftratus E univeríos x P ; grincipes principum, lt & nominatos aícenfores equorum : 24. Et venient fuper te inftru &i curru , & rdtz, multitu—do Tàt populorum: lorica, & clypeo, & galea armabuntur contra te undique: & dabo coram eis j ]les clis fuis. qdicjumz & judicabunt te judi- 25. Et ponam zelum meum in 'te*, quem exercent. tecum in Ufti furore: nafum tuum, & aures tuas praecident, & quae reman- Iff, . ferint, gladio concident: ipfi filios tuos, & filias » tuas. capient, & novilfimum tuum devorabitur igne. ynt 26. Et denudabun it te vefcimeptis tuis, & tollent vafa glo- Ua rie tus. 27. Et requiefcere faciam fcelus tuum de te, & fornicatio- q idi .nem tuam de terra Z£gypti: nec levabis oculos tuos ad €os, & JEgypti non recordaberis amplius. fat 28. Quia hac dicit Dominus Deus: Ecce ego tradam te in " manus eorum, quos odifti: in manus, de quibus fatiata eft anima tqa. vett 29. Et Chal- gv 24. er;'n, € reta.) Curribus, & Et qua remanferint..) Reli(iuum rotis. corpus. n ,Jl Meltitudo gopulorum. ) Cum multi- Novifffimium tumm , 6/c.) Urbis reli- . £udine poptlorum , ut habent LXX id quias intelligit , templum , palatia , í vete eft , cum magno exercitu. pr&toria, regiam,; [ Dabo coram etis judicium.) Dabo eis 26. Denudatmunt te.—) Spoliabunt te, EH us poteftatem puniendi te. tollent a te omnes thefauros , & pre- Jedicabunt te judiciis f[uis-) Punient tiofam fupelle&tilem. . d te pro fuo arbitratu,. Vafa glerz«.) lta vocat ornamenta quia in spram muliebria , quibus fcem/ne gloriantur. poteftate eris. 25. Ponam zelum meum im te. ) , Le- Quzlibet cujuslibet rei inftrumerta lum vocat zelotypam vindictam, fivé Hebrzi vafa appellant. m) punitionem ex zelotypia manantem. 27. Reqmuiefcere faciam. ) Ceflare Exercept , 6c.) Exercebunt, Hebr. faciam , tollam, auferam fce]us tuum. "74 facientem tecum im furore. Non levabis oculos., 65 c.) Idola non fati;lta Nafum tuum, &6 aures tuas praci- coles. Vide ditta fupra c. 18. 6. ' degt.) Quod adultere a maritis, & JEcypti.) ld eft idololatriz, quam i in Ajgvpto didicifti, Referendum eft p Q meretrices ab iratis amafiis pati non- hoc ad Écclefiam Catholicam, in qua nunquam folent, ut, qux forma pla- cere voluerunt, jam auribus, & nafo proprie hec prophetia perfecta eft. zepffl'c recifo turpiffime appareant: figni- .28. Eorum, quo: odifl:. ) Hoftium diat v tuorüm Chaldeorum , quorum libi- bo ficatur Chaldzos omnis generis de- A honeftamentisi Jerufalem , &^ eorum dine, id eft idololatria ,olim fatia- ;ïytos- rempublicam, & cives affecturos. ta es. " *s 616 PROPHETIE EZECHIELIS. . 50. Et agerit tecum in odio, & tollent omnes labores tuos: J & dimittent te nudam, & ignominia plenam : & revélabitur ignominia fornicationu mtuarum',.fcelus tuum, & fqrnicatio- ( nes tuad. . Qu 3o. Fecerunt hzec tibi, qui a forni»catayes poft Gentes, inter l quas polluta es in idolis earum. If i 31- In via fororis tuze ambulafti, & dabo calicem ejus in * manu tua. * ftn 32- Hae c dicit Dominus Deus: Calicem fororis tusze bibes C profundam, & latum : eris in deri funï, & in fubfannationem, qu3e eft capaciffima: Titie if ;. Ebrietate, & dolore repleberis : calice moero £ * ris, & t/ri-/ lii ftitize, calice fororis tuae Samarice. . .34. Et bibes illum, & epotabis usque a d faeces, & fragmen- 7 ta ejus devorabis, & ubera tua lacerabis : quia t thyo ego locutus fum , ait Dominus Deus. GL^ nara 35. Proptereahzc dicit Dominus Deus: Quia oblita es mei, fcelus óre & pro J 'ecifti me poft corpus tuum, tu quoque porta Tüm, ( tuum, & fornicationes tuas. - 56. Et ido] lO ]à 20. -dgemt fecum m odso,) Kioltiliter. Qzua eff capaci/fiza.) ExKHebr.bene 5 Tollent , 6c.) Spoliabunt te oinnibus i N vertas : 42 eff capaci/Timns, fcilicet ca- bonis, que magno labore, & longo Lix. Sed nofter interpres dixit czpa- QCare tempore tibi parafti- eiffima , qnia apud Hebrzos calix eft p Et revtlabitur , 6c7) Omnes gentes &2 * generis fceminini, quod genus ipfe re- aL cognofcent, te propter peccatum ido- tinuit etiam in verftone Latina ; calix 3D- 4 3Jolatriz puniri. ergo capaciífimus idem eft, quod hoc lutn im 40. Fecerunt. ) Fac'ent , przteritum eodem verficulo dixit, calicem . pro- daz 4701 ts a pro futuxo. fundum, & latum. * Fernicaia es poff gentes. ) 1dolola- 33* Ebrierate , 6c.) Large potabe- phetgg triam adinifiti cum idolis gentium. ris hoc calice amaritudinis, doloris, Ctidem & triftitiz. N d dI. I2 via fore;is, 65c. ) Imitata es Quis mores fororis tueg Oollz, id eft, ido- 94« Epo!ztäii*ufäue d faces.) Plane tanquam lodatriam decem tribuum. exhauries, hoc eit, extrema mala pa- WeTünt à tieris. Dabo calicem ejn:.) lisdem te peenis TU hos. atficiam , quibus illam affeci, duceris Fragmenta ejus devorabis.)) Ita tibi 3. ? in captivitatem , ficut illa duéta eft. calamitatem , & malorum calicem in- TU n al 22. Proiuudum, 6 lazum.) Qui ca- geram, ut non folum, liquorem , qui þünef;dow Tix profundus, & latus eft, quia plu- lo continetur, fed etizm ipfum cali- h q rinum peenarum capit, quafi dicat: cem cogam te vorare. inaximis ülppliCüS afficieris. Ubera tua laceralis. ) 'Tundes pre "5 Er;s in derifum, $. [nbfannationem.) dolore pecus tuum, & cutem lace- li H In fibilun, & ftuporem , vt alibi rabis. 1. loquitur Scriptura, omnibus miran- LE 35. Projecifhi me poff corpus. tuum.) ,r]Eï I tibus calamitatem tuam, nec tamen Poft tergum, ficut folemus poft ter- [U sniferantibus. gum rejicere, qua oblivifci volumus. ^fyy aOr g CAPUT . XXIIL. 617 56. Ét ait Dominus ad me dicens: Fili hominis, numquid 95 üt judieas Oollam, & Oolibam, & annuntias eis fcelera earum ? - /31. Quia adulteratze funt, & fanguis in manibus earum, & cum idolis fuis fornicatse funt' infuper & filios fuos, quos ge- t nuerunt mihi, obtulerunt eis ad:devorandum. 38. Sed & hoc fecerunt mihi : Polluerurt fanétuarium meum in die illa, & fabbata mea profanaverunt. ln 39- Cumque immolarent filios fuos idolis fuis, & mgrede—- bes rentur fanttuarium meum in die illa, ut polluerent illud : etiam haec fecerunt in medio domus mes. * elty 40- Miferunt ad viros venientes de longe, ad quos nuhtïum miferant : tt- itaque ecce venerunt, quibus te lavifti, & circum- linifti ftibio oculos tuos, & ornata es mundo muliebri : 41. Sedifti in le&to pu lcherume & menía ornata eft a:tetez neni- thymiama meum, & ungücmum meum pofuifti fu; er eam. B n 42. Et me Stehes fuum , ö'c ) Penam fcele- 39- Etiam bac ficerunt , €:.) Étiam lus rum,«& mrmcatlonum tuarum, id eft, in tempio meo idolis facrificaverunt , .M rdolaia riz. adeo fuerunt impudentes. Ita factum Numaquid judicas, ch ) Curnon effe patet füpra ex cap. 8. I0. & Je- bene ju d icas, quin judicas , quid cetfas ju- leW 7- 90. & cap. 25. IHH- ( a ch(.areJ id eft, fententiam contra illam 4Q. Mz/ärmr ) Nuntios, aut literas. u ptoauntmr , fic fupra , cap. 29. 4 Veziemtes de longe. ) Ad Chaldæos*, j d « 22.2. Ailvmo:,, JEcyptios, ex quibus ido- jfc 1 lolitriam dldïcvrü']t. 3 A«dulterate fsz.) Per idolo- calit latriam "Fezeruznt. ) jJam nóon amafii, fed od hoc SAUTpUui:o um Umanibu farzmz.) Cruen- jurati hüfïes tni fnrentes , (& ruen- tas adhuc habent manus fan« guine Pro- "g tes in perniciein tuam. phetarum, & viroruin Juftoium quos Quiéus te Levifiz, 6c.) In . quorum qe Occiderunt. gratiam te lavifti « &c,. ut meretrices jojoJT55 Quos gemmerumnt 77:4:.) ()lu()c; mihi taciunt , que amafíis PI&CGIE ftudent.. :mqvam uxores inarito nxnnore de- Czr. umi 1/12/?1 /1,/,0. » Vide dz&a ije xPAüe buerunt, obtulerunt idoli S, üt in eo- Reg. 9. 30- 1& p* rum.hor'f)rem iene devor 'arentur, Jmmdo muliehrz. ) 'Vfuhebrlbvs Or- 35-. Peolaer ub fantluarium meum. ) namentlb I à tlbl Tusn alis peccatis, tum in templo 4I. Men[a.) Solent mulieres, que jcum W* ponendo Baal, & idola. ftndent tozmæ , juxta lectulos fuos jny quf. Im die ila.) Eadem die, qua filios menfaám habere cám pigmentis fuis ,^ jn "lle cremaverunt idolo IMoloch, aufi funt & mundo mulhebri juxta quam fe inoredi temp!um meum, lliudque pol- ornant : -fignificatur hac. metaphora ldES Prï luere, ac inz ivricare. ftudium idololatrici, & fuperftitioft n fice Sabbata mea profanaverunt.). Quia cultus, quem Judszi uülp.bant. non mea fibbata, & fefta ; fed Baa- ]is obfervaverunt. T/.))'*?Zldmd m!u/y.) Quod mihi adàá- p ) lere debueras. / Ea )oü ter^ 'l",' cum Com, Mecnoch. ïom. V. d 1 618 PROPHF;TI'IZE EZECHIELIS . 42. Et vox multitudinis exultantis erat in ea: & in vitis, qui de multitudine hominum adducebantur, & veniebant de de- ferto, pofuerunt armillas in manibus eorum, & coronas fpe- n ciofas in capitibus eorum. 43. Et dixi ei, quze attrita eft in adulte H Cabitur in fornicatione fua etiam hzc. ïiis : Nunc forpi- 44. Et ingreífi funt ad eam quafi ad mulierem meretricem :. n fic ingrediebàntur ad Oollam , & Oolibam, mulieres n-farias. 45. Viri ergo jufti funt: hi judicabunt eds judicio adultera- rum ,& judicio effundentium fanguinem: quia adultera funt, M. & fanguis in manibus earum. (1) 46. Haec enim dicit Dominus Deus : A n dd'uc ad eas multi-" i l tudinem, & trade eas in tamultum, & in rapinam : [ uoEt (1) —In Edit. Sixt. additur : & :Eum idolis fuis fornicate funt. Ef unguentum meun,$c.) Idem que- in captivitatem cum fornicationibus ritur fupra cap. 16. 19. Oleum menum, fuis. In vulgata noftra editione vox & tbj!mz';mäa pojuif]s coram eis. Ferzicalitzr idem eft uod Perforzi- 42- Vox multitudinis exmltamtis. ) calitzur ,1d eft, fornicationes fuas ab- Hymnos, & laudes deorum fuorum canentis. folvet, & illis finem imponet, quafi ; dicat : ita eam puniam, ut non am- fim Erat i2 ea.) Ooliba, id efï, -]eru- plius fornicetur. falem. 5. Viri ergo jufls funt , €$c.). Pagh. Et ig viris) Mochis , qui ad eam & Vatablus vertunt: £z viri jaffi viu- conveniebant, ponebantur armille in dicalunt €as judicio adulterarum, &yc. 1mmanibus eéorum. Vocat autem viros juftos Chaldzos, j d(:s Venuiebanr de deferto.) Non tantum qui Jerufalem, & Afílyrios , qui Sa- Tifere fpeciofos , & nobiles Aflyrios, fed mariam expugnarunt; non quod jufti defornies etiam ZEthiopes, & agare- effent, fed quod in ea re divinz ju- Ut ad ftitie miniftri. le*x nos incolas deferti adamavit Ooliba , Cüdl( & eorum fuperftitiones admifit. gudicio. adulterarum,, t9c. ) Ha Pojuerzzt armillas 5 5:) Quod OQo- pena, qua adulerz , & homicida. $ afhm libz, & Oolls fororis ejus intempe- puniri folent, fcilicet. ut lapidentur, rantiam oftendit in cultu idolorum ; aut comburantur. Vide fupra cap. óte fafte enim funt fimiles meretiici ar- 16...38. De millas, & alia ornamenta amafíiis fuis Sauguis s manibus earum.) Wide | 0n; largienti. dicta fupra n. 57. BR 43. Et, qua attrita eff in adalteriis. 46. Adduc ad eas multitudinem. ) 49 Hebr. Q« ipveterata eff, fcilicet Ool- i Predic fore, ut maenus ad . eas Chal- p tl le , que prior peccare copit. Vel daeorum exercitus veniat. P[LH Oolibam intelligit, quafi dicat, que Trade.) Prsdic tradendas. ch( jam diu adulteriis dedita eft. I fusmultum. ) Mlebrgus habet, 47 e1üm Nunc fornwabitur , €c. ) Matablus commotionem , id eft, in cifperfionem, vertit ex' Hebrzo: N»w»c egredrentur in exilium, juxta minas Deut. 28, 25. 4 fornicationes ejus , & ipfa ; id eft , ibit & Jerem. 34. 17. &45 d — CAPUT XXIL & XXIV. 6r9 qui d ( A.4*7. Et lapidentur lapidi'bus popülorum, & confodiantur gl diis eorum : filios, & filias earum interficient fpe. —— 7",1 & domos ea- rum igne fuccendent. 48. Et auferam fcelus de terra, & difcent TOl : omnes zarm;liiar&?s*3 ne faciant fecundum fcelus earum. 49. Et dabunt ícelus veftrum fuper vos ,& pä*ccata idolo- £T rum veflrorum portabitis: & fcietis, quia ego Dominus Deus, rios, (2 -€ AP-UT XXIV. J, Sub fisura olle , eleioribus carnium partibus , ac offbus plene, vt ignique admote , € Jub figura mortis uxoris. I-gechielis , pro qua jujjus eff uullum facere lu&tum , fignificat Dominus: domum lJfrael R 4n exitium tradendam , filiosque, ejus irucidandos , nullo Jequente. lu&u. pre . animi (OniDUs Jiupore. je VOX 1.[7 T fa&um eft verbum Domini ad me, in amo nono, in ufa:-m'- menfe decimo, decima die menfis, dicens : ]s ib- ; quall 2. Fili hominis, fcribe tibi nomen diei nujus, in qua con- yn al« firmatus eft rex Babylloni.-s'adverfum ]erutalem hodie. Iiit 5 | Pagn .3.Ef: / i'l/in' p, 6^ 4.7., Lapidibzus popu ornm.) ld eft cla- latio eodem plane die;.quo INabacho- des, quam populi Chaldeorum illi donofor Jerufalem obfidere caypit, us adgos u ov inferent, erit loco Japidationis, quam patet ex 4. Regum 25. I- ubi ita le- od ]ü,m ut adultera merita eft, Alludit. ad 1a- gimüS-: Fallum eff amtem im anmo go- ritz ]u pides , quos machinis obftdionalibus ne regni ejus ( Scilicet. Sedecim) 4e- Chaldzi in Jerufalem jaculati funt. cimo die menfis, wens Nkäucbadunajkr Rex r Oc: a Ag. -uferam.) Vi fappliciorum, & 'omicidæ'» afflictionum. Menfe deciszo.) Qui noflro Decem- N Scelus.). Idololatrie. -— brt refpondet. identul n a De terra.) Juda, & Ifrael. 2. Seribe :b4 momen, 66c. ) Nota Ürones vimlieres-) Onnes civitates , hunc diem diligenter, quo Nabucho- & provineisz. donofor contra Jerufalem obfidionem ) V)(þ ponit, ut Judaei, qui tecum in ca- 49. Seelus vef/rum.) Sceleris V'efärï, WZ]W- ) pænam. ptivitate funt, cum viderint te ufque 4 Ch'dl' Peccata, ) Peccatorum pocnam , fu- in Chaldea videre, qua Hierofolymis fiunt, credant te elle verum Prophe- leum veftrorum. ment de vobis penas pro merito fc'e:- tam, & dictis tuis fidem accommodent. P ub P Confrmatus eff. ) Matabl. Cerrobo- N2 szo;-) Tr:fn-smi?gmti?onis ravit fe , id eft fua caftra pofuit, & ufont IA joachin, qur & Jechonias di- munivit Rex i 28'2 j &us eft, fa&ta eft [5 zechieli hec reve- Babylonis ady erfus Je- - rufa.lemv 6oo o D X &t p fï -v d P-HE TT ho ELECHIELIS 3. Et dices per proverbium ad domum irritatr/cem parabo- lam; & loqueris ad eos : Hsec dicit Dominus Deus : pore ol- ]s 0T lam pone,inquam, & mitte in eam aquam. 4 Congere frufta ejus in eam, omnem partem bonam fe- mur & armum, ele&ta & offibus plena. e p 0r $. ngmüïmum pecus affüme , compone quoque ftrues of- fium fub ea: efferbuit co&io ej üs E & dnco&a funt offa illius in medio ejus. » 6. Propterea hzec dicit Dominus Deus : Vee civitati fan- guinum, ollae, cujus rubigo in ea eft, & rubigo ejus non exi- DC vit de ea: per partes, & per partes fuas eglce eam , non ceci- dit fuper eam fors. & ! A " Sanguis N 3. Per proverbium.^ Parabolice, ut Diícotla fämt 66. ) Swnncatux pref- vertit Ptgmnus, & Vatablus. furam obfidloms ita mvahturam, ut d dommsm irvitatricem. ) Ad en- etiam offa percoquantur; id eft, ut Ó 101 tem, & urbem ferufdem mihi rebel- fortiflimi, & opulentiflimi Judzorum dUl lem, & me exafpemntem., fame, pefte, & bello confumendi RU. Poze ulam. 3 evera . ollam ponere fint. in jubetur Ezechiel, ut non tantum ver- Ie emedio ejus.) Scilicet olle. um bis. fed etiam fa &13 pmphetet Ot- medio Jerufalem. la eft Jerufa lem, carnes cives, coqui 6. Gvitati fangimum. ) San(ruma- Chaldzi. /^ rix, homicidiis, & innocentium fan- dit 4. Conmpere frufla. ) ! Scilicet carms guine redundanti. LXX h&bent, Mirte 4m eam dzwfa— Cujns rubigo eff im ea. ) Olla hzc ?585. &þx rubieine plena fienificat Jerufalem , & Pdu Ümznem bartem bozam. ) Si frn ificat C&dlbUS, & fceleribus. repletam non optimum qt iemqne militem, & Jectif- poffe nifi igne purgari, ac proinde poiti eain, $u imum quemque civem in urbe truci- & m eacives a. Chaldzis con- üum dandum cremando:» fd Ou lella., €X oïäus pleua. ) Maxima Ru&zgo ejes. ) Impletas, & obfti- fipm quæque membra, 'que offibus- plena natio. eile folent. Per partes , €5. per partes.) Per par— P tes, « fipillatim ollam evacua , fi- &l i . Pingeiffimum pecus.) Significan- &"Hl' tur incole ditlores, & Tiutiorós, 'Tnlüx.dtlll Cdd dVera civium non omnia Compome quoque, Jc ) Offa hic li- flmul & eodem tempore , fed fuc- Dïa ja gnorum vicem implent, & cum lig- ceffive unum poft. alium ejicienda ib il nis ardent, & catnes coquunt; ex ita ut tandem nullus fuperftes rema- quo fïrrnnfïccv"ur offa innocentium cx- neat dily Cat forum, Judaos-in civitate (qux per ol- Non cecidit . [nmper. eam fors.)) INon llice lam defienatur ) inclufos pelfoqul & ^ortito occidentur, ut aliquando fieri illos obfuhoms circumf(tantis mcenixo folet , ut decimus , vel .centefimus $ ( $ lu u Ti excoquere. qulsque moriatur , ed omnes fine ul- Efferbust. coddio. ) Aqaa efferbmt & lo difcrimine hac (;la.dp uwolv«.ncuu Ü ebulliit. Hlimc lo c A;P U T XXIV. 621 350 7. Sanguis enim ejus in medio ejus eft, füper limpidiämäm e g petram effudit illum: non * effudit illum fuper terram, ut pothit ; operiri pulvere. ;Í 8. Ut fuperinducerem indignationem mEam', & vinditta ul- cifcerer: dedi fanguinem ej x of- operiretuf. us fuper petram limpidiffimam, ne "Y tllius 9. Propterea hzec dicit Dominus Deus:* V3e civitati fangui- ïNdh.,. 23 L] num,cujus ego grandem faciam pyram. - Hab. f Io- Congere offa, quze igne füuccendam : confumentur car- [ .lk L*' 1.12 6xi- nes, & coquetur univería compofitio, & offa tabefcent. C&C- II. Pone quoque eam fuüper prunas vacuam, ut incalefcat, & liquefiat ees ejus: & confletür in medio e - jus inqu*;.inamen- npyis tum ejus, & confamatur rubigo ejus: od 12. Multo labore fudatum ett it de ea nirnia ; & non exiv J pref- rubigo ejus, neque per ignem. - am, u 13. Immunditià tua execrabilis ; quia mundare te volui, & e&, üt non es mundata a fordibus tuis: fed nec mundaberis prius, dgorum nationem meam in te. jmendd donec.fluiefcere faciam indig - liiis 14.Eg9* j. h Ed ytitt- 7. Sangugisxenlm ejm.) 'Quem effu- »Mm'rt;p/ica lgna, [uccende z gkem, fapra m iaf dit h. 5. vidimus offa cum lignis adhibe- In medio ejus ef. ) Maanifeftus eft, ri ad incendendam ollam , & coquen- das carnes. Jl hst «& publicus; cedes, & fcelera fua ita d 1 patravit ,' ut nulla ratione . abfcondi Unrvería compofttio. poflint. carnium in olla. J Commixtio tm 001 prone Super lmptdi/imam petram.) Du- Offa tabefzent. ) Ipfa etiam offa ita igs " rum filicem , aut marmor , qük)d coquentur , "t folvantur in partes. fanguinem non ebibit , atque ideo ve- LXX. habent. £Aerre05 (epuóg imui- : K obfti ftigium illius diutius permanet. — zuafur jus, ut fit cum diu olla fer- 9. Ut fuperinducerem , €c. ) Inde fa- vet ad ignem. &um eft, ut indignationem meam ei fu- II. Poxzequoqueeam. t$c.) Carne ex- par ptt . EM CUA 1 f périuducerem. A empta, & confumpta, ipfum xs ollz Dedj.) Dabo.- igne liquefcet, & olla cum fua rubi- n omm? Sangsuinenm ij,' gine abfumetur, id eft civibus c«fis: £] f ab illa effufi. ) Penas fan guin;s ajcient ipfa urbs Jerufalem . incendio confu- 2 Super ! limpidifffggam petram. ) Quafi . metur.; .: lo r dicat: ficut publice I2. Nez exivit de ea nimia rubigo, j blice a me punietur. peccavit, ita pu- Malitia Judeorum ne i No gne quidem ex—l : )7') f Q- Civitati fauguinum. ) Civitati fan- cofta, & fublata eft. guinarie , & homicidz , utfupra n.6. I9 Donec quiejcere faciam. ) Donec Jï"'fll n 267 J exhaufero omnem iram meam , & fer- äna Ó jus ego $grandem frtci.fzm Uram.) Illaíncenfa. vorem illius fedavero in caput tuum Y p .ald. | ]'TO'. Congere ?[4.) Hebr. & Ch illam efümden,do. 622. PROPHETIX EZECHIELIS. T / d 14. Ego Dominus locutus fum: V eniet & faciam : non y tranfeam , nec parcam , nec placabor: juxta vias tuas ,(& jugta adinventiones tuas judicabo te, dicit Dominus. Is. Etfa&um eft verbum Domini ad me, dicens: li 16. Fili hominis, ecce ego tollo a te defiderabile oculorum tuorum in plaga: & non planges,neql—l«e plorabis, n&qgue fluent ? lacrymee tuce. K 17. Ingemifce tacens, m ortuorum luctum non facies: corona Q tua circumligata fit tibi, & calceamenta tua erunt in pedibus fe tuis, nec ami&tu ora velabis, nec cibos lugentium comedes. - 18. Locutus fum ergo ad populum mane, & mortua eft uxor D mea vefpere : fecique mane ficut preeceperat mihi. din I9. Et dixit ad me populus : Quare non indicas nobis, quid ifta fignificent, quse tu facis ? &0) 20. Et dixi ad eos: Sermo Domini fa&tus eft ad me,dicens: €0t a1. Loquere domui lfrael : Heec dicit Dominus Deus: Ecce eftri, & 22 ego polluam fgn&uariu1n meum , fuperbiam imperii v — defide- B ?' i 14. Pezier.) jam adeft ultio , & 17. I;zgemtf/?e f4cen:.) Apud te, ut dies vindi&te decreta. nemo te audiat, Non tranítam. ) Non. pretermittam Mertuorum luttum.) Exequias. Corona tua circumligata fiet tibi. ) Fa- D opus implere , quod verbis minatus — fum. fciam istelligit , qua pileum facerdo- j5 a Viar tmas, 6c.) Per vías, & ad- tes coronabant. Alhi cefariem inter- lia pretantur, quam vetat folvere , aut $u invenitiones , mores, & prava ftudia timet intcllig i« tondere juxta ritum lugentium. judicabo re. ) Puniam te. Caleamenta tUa erunt im pedibgs diti I .16. Ecce Ego , &c. ) Proponit aliam £üi.) INudis pedibus non incedes Oi paraxbolzrm $ qua fienificat - tantam more eorum , qui verfantur in luctu. QHEU omnium perturbationem , confterna- Nec amitia ora wel.'tbiy.) Nec os ves 01 e tionemique futuram, ut nec urbis ex- 22 fteteges ; fïcubgullati hointnesficiunt. tone eidium , nec fuz quisquam uxoris , Nec cióos ingeniium, 6$e. ) INon pa- autfuorum liberorum interitum luceat. rabis epulum funebre , -.nec. il in- tte & D e J!c- nm 7/ 4 erabile oculorum tucrum.) Quod tereris. potel feit tibi vifu. jucundiffimum eft; fic vocac Ig. Lecutus [um , 6$c.) Scilicet, quie mfïdn uxorem, ut explicat n. Ig. mihi Deus dixerat (& ut eventus ea Q^ Ia plage. ) Oubito interitu: majo- vera elie oftenderet , eodem die ve- ff'lem Cum rem enim dolorem affert mors impro- fpere mortua eft uxor mea. Uï'u, vifa , quam que longzo pr&cedente mane locutus. effem ad populum , ipfa &Px M morbo, animo jam erat percepta. vefpere-uxor mea mortua eft, id eft t65 ' fubito ádinodum.' Chaldeus habet peffe, Hebr. wwerre Thütu "DIoeWta. 2QI. Ecce polwaw. ) Per Chaldzo- 2 ] No» planges , &76) Ne-vpl'angïzt-s';* rum ingreifum. F-) t[/W | Superbiam tmperií: v cffri. ) Cnjus cau- &c. futurum pro imperativo more lpfe laC & gloriari, l&um Hel)r?:oruxn. fa fgperbire fuletis, CAPUT XXIV. 6 5 ont 3 10f defiderabile oculorum Veifïrörum, & fuper quo pavet anima X veftia: filii ve ftri , & filize veftrae, quas reliquiftis, gladio Ca- dent. . 22. Et facietis, fi 6ut feci: Ora ami&u non Velabitis, & cibos li lugentium non comedetis, jent 4. Coronas habebitis in capitibus veftris, & calceamenta in pedibus: non plangetis, neque flebitis, fed tabefcetis in ini- Qu quitatibus veftris, & unusquisque gemet ad fratrem fuum. übus 24. Eritque Ezechiel vobis in portentums juxta omnia, quae les fecit, facietis ; cum venerit iftud: & fcietis, quia ego Dominus Uxor Deus. - 25. Et tu fili hominis, ecce in die, q ua tollam ab eis ;ärtitu- dinem eorum, & gaudium dignitatis, & defiderium oculorum quid eorum fuper quo requiefcunt anima&e eorum, filios, & filias eorum : * o Fcce 26. In die illa cum venerit fugiens ad te , ut annuntiet tibi: i& 27. In die, inquam , illa aperietur os tuum cum eo, qui fu- git, & loqueris, &enon filebis ultra: eris qug eis in portentum, & fcietis, quia ego Dominus. , Y CAPUT De[iderabile ocu;;ai'um veflrorum.) Cu- 95. Fortitudinem eormum. ) 'Tem- , )fe jss afpectu maxime delectamaini, ut icato- 7 plum intelligit, quod erat municiffi- fupra num. 16. mum: fic pum. or. appellavit fzper- y intete Sujer quo pavet anima vefra.) Quod bam fortitedinis ecrtm , ut habet He- fe, a timetis, ne pereat, vaftetur, incen- breus, & LXX. " datur; eft enim amor caufa timoris. Gaudium di;gnitatis.) Cujus dignita- szfflälli Quas reitquiflis.) In Jerufalem; lo- te, majeftate, & religicne gaudetis. d quebatur enim-iis, qui erant Baby- Defrderium oculorum. ) Mide dicta ; od ]one. " num. I6. t OT. 0sv 22. Faciet;s ffewt. feti. ) Prw turba- Requie[cunr. ) lpfi confïduht. f tione, ac terrore; & quia in captivi- Q6. Cu»a wenerit fugiens - ad te.) ggn Pï!' tate eftis, ubi ritus veftrosfervare non Nuntius e Jerufalem , qui ex ejus cla- g u* poteftis , . ac ne lugere quidem COiTA- de evaferit. mode. 27. -perietur os tuum.) Cum nun- cuem eve-. ( qll'l 23 Coronas , £. ) Pileos, aut ce- tius narraverit omnia ad un 5 2 m) 83 fariem; Vide di&ta n. 17. niffe, ut przdixifti, tunc fidentiusad qie v* Urnsquisque gemct ád fratrem þmm) cives tuos loqueris ,' & fides concilia- C T'acitus apud fe; alii alios-afpicien- bitur novis prophetiis. ff pH tes ingemifcent taciti, doloremque Erisque ei$ £m portfntum.) Intelli- 1 xde mutuus aliorum afpectus augebit. gent te in portentum fuiffe. Velquic- Q4- Errque. Ezechiel vobis in porten- quid deinceps illis dixeris, portentum 0- vh )] tum.) In fignum futarorum ; nam que effe exiftimabunt, do&i jam experien- ipfe faciet, eadem vos facietis ut etiam tia, & malo fuo. Dicent te rebus dictum eft num. 22. ipfis przmonftraffe ipforum fortem. 419 Cau 1 H * 624 P k,o PHE'T I?E ELE CHIELI s*' COAPUT XXV Regibm'lzm Z"mnon, Moab, Idumaee , & Palefline minatur. Do t mitus exitium, co quod filios Ifrael afflixerint, & de ipforum Id afiétione exultaverint. 1. TT fa&us eft fermo Domini ad me, dicens : d)ï 2. Eili hominis, pone faciem tuam contra filios Am- t mon, & prophetabis de eis. 3. Et dices filis Ammon: Au dite Vex-bgïnï Domihi Dei: Hzc dicit Dominus Deus: Pro eo quod dixiíi: Euge, euge It fuper fanttuarium meum , quia pollutum eft; & fuper terram Qu iMfrael, quoniam defolata eft: & fuper domum Juda, quoniam du&t funt in cáptivitatem. Ie 4. Idcirco ego tradam te filiis orientalibus in haereditatem, - & collocabunt caulas fuas in te, & ponent in te tentoria fua : gla ibent lac tuum. ipfi comedent fruges tuas: & ipfi b $. Daboque Rabbath in habitacu lum cangelorum , & filios nus. &n Ammon.in cubile pecorum: & ícietis, quia ego Domi 6. Quia hac dicit Dominus Deus: Pro eo quod plaufifüt guo r manu,& percuffifti p & 0n ram lifrael: e'de5 & gavifa es ex toto a;fïe&u fuper ter- ld m 7. Idcirco ecce ego extendam manum meam fuper te, & d Vdeth tradam te in direpthionem Gentium, & interficiam te de po- pulis, & perdam de terris, & conteram: & ícies, quia ego &t "u Dominus. g. Haec 3'('5 ( al:n, E PO)W f«cicm tmam.) pxX: Obfry- z. Rabéatb.) Pxecipuam Ammoni'-»— u la ( 924 "aciem. Íd eft firno , tor- tarumm civitatem. Qux vO, ac minaci vultu intuere Ammo- Philadelphia.' | pottea di&:&?&f & Tum i nitas, conftanter, « interrito* vultu 1 6, PLufifti manu, &f perculfifti pede.) dd hml illos al 10(;1181*8.' Pee I5titia, fic fupra cap. 6. 11. Pez- Ile] 2 1:';5:6, €s gt id efït Á Bene", bent [u774 0 m;z(mm AA . 6 allide pedem dzorum clàde, & ever- Luum. Ex contruio tamen affecu; Wütits gavifi eftis Ja m&rom fione templi: fimile eft 'illud Pfal. uütrumque enim contrario modo afte- dt civa 3 ^A. .'2[- Gi facimus, & dum vehementer lzti, Chaïdæïsi u & dum veheme L 654 er dolentes fumus. iC eti; 4- Fs orz'mt;zli!äus..) "itior quibus vaftati funt. Maldonatus de s Genftium. X Gentibus. " De Arabibus interpretatur , quod bene Lbaterficiago t€ de popttss. ) Toli:æm te de nuimero populorum; delebo te ita, ü)(igHm cohzret cum fequentibus ; nam Ara- n bes paftores erant , & fecum greges ut non fis amphius populus ; delebo fuos, & camelos agebant Nomadumn meimnoriam tur, ]'üt/xt more. Perdam.de tehi&.j) Ut non fï.s am- QU li. dp bareditatem. ) In pofleffionem. plius in terra. bj X CAPUT XXV . 625 9. Hæc dicit Dominus Deus : Pro eo quod dixerunt Moab & Seir: Ecce ficut omnes. Gentes, domus Juda: Jt- 9. Idcirco ecce ego aperiam humerum Moab de cwztat:bus, de civitatibus, inquam, ejus ; & de finibus ejus, inclytas ter- rze Bethiefimoth, & Beélmeon; & Cariathaim. 10. Filios Ouentls cum filiis Ammon,& dabo eam in haere- ditatem, ut non fit ultra memoria fili 1orum -Ammon in Gen- M tibus. 1r. Et in Moab faciam judicia:. & fc1ent, quia ego Dominus. jel 12. Haec dicit Dominus Deus : Pro. eo quod fecit Idamoea Uge ultionem, ut fe vindicaret de filiis ]uda, peccavitque delin- af quens, & vindi&am expetivit de eis at 13. I.dcxrco hec dicit Dominus Deus : Extendam manum meam fuper Idumaeam, & auferam de ea hommem, & jumen- t tum, & faciam eam defertam ab Auftro, & qui funt in Dedan, fuà: gladlo cadent. I4. Et Efiu enim di- Tios 9. Seir.) Idum-ea IO. lezzs 0* 1enris, ) Chaldzis, fiVe Gus eft. Seir, quia pilofus: inde re- Axabibus , fcilicet : aperiam humerum, iter pandam , ut in regionem Moabi- Jfht — gio, quam incoluit vocáta eft ab eo N/el fenfus. eft, Seir, &eque ac Edom , vel Idumza. tarum ir rump ant. « Conjungit cum Moabitis vicinos Filios orientis vocabo. Id mxos. De Moabitarum malis vi- Cum füliis .emon.) Sicut adduxi De Idumszis orientales contra Ammonitas, ita ad- o de Jerem. cap. 499 idem c. n. 7. diucam contra Moabitas. epe Ecee (iczar o:mnes gc'/zte'! 9) Nec Dabo eam. ) Kemonem Ammonita- rum, loquitur i mixtim de Anmonitis, j &0 Deum , néc quid aliud egregium prs & Nloabltls Hee alits (re']tlb us habent ]um::, fed ut quare mox ad 'V.[oab alig gentes obnoxii calamitatibus , & p redit. Chaldzis fubjedi funt. In bereditatem.) Chaluæls vel Az..- mofile idae 9. Jperiam bumerum Moa. ) Hume- bibus in pofleffionem. rum,five latus aperire, eft aditum facere II. Factam J:td;czd ) Moabitas pu« ad fïrmdïum & munitiffima loca, ut ho- niam. Pedf) 1 PCI ftibus pateant. Habent enim arces,urbes I9. Fecit ldumnaa nultioncm. ) Idu- f/f?" munitz , & propugnaculà fpeciem hn- mzi , cum Judea: a Chaldzis vaftare- imerorum. Hzc ergo vocat Lzmeros tur, occ1debant Judeos fupientes, ut CUT p i de civitatibus, id eft cthatum Moab ; fcribit Abdias c. z. n. 4 & abdu- fic etiam dorfum montis appellamus &is, vel occifis Judgis Idumzi Ju- et mtl , editiores ejus partes. dzam occuparunt, ut ait jeremias gmu» De fmiiws ejms.) De civitatibus, cap. 49. 2. inquam , qux in finibus ejus funt , ex 13. Extendam manum "meas. ) Per- jonte enim munitiflimz effe folent. cutiam eam, plagis affciam. j t h Ab Au/ra, 6c. ) In. Hebr eft ,. 4 duoclytas tevra ) Hebr. Gleria zerre, &c. erat autem . T'heman i qux tótius regionis |Vloabitarum no- Thbeman , biliffimz funt, fcilicet Bethiefimoth,&c. urbs primzrialdumzorum adAuftrum: fh al Bill,cum Com. Menoch. Tom. V. Kkkk Z - 626 PROPHETIE EZ.'E.CHI'ELI'S-, - i4. Et dabo ultionem meam füper Idumszeam per manum populi mei 1frael, & facient in Edom juxta iram meam, & fu- Torem meum: & fcient vindittam meam, dicit Dominus Deus. n 1;. Hec dicit Dominus Deus : Pro €o quod fecerunt Pa- laeftini vindictàám, & ulti fe funt to H [l to animo, inte;*üeientes? & implentés inimicitias veteres : [à 16. Propterea hac dicit Dominus Deus: Ecce ego'extendam manum meam fuper Palzftinos, & interficiam interfe£tores , u & perdam reliquias maritimze regionis? A7. Faciamque in eis ultiones magnas arguens in furoi*e, & (Uf fcient, quia ego Dominus, cum dede * d vindictam meam fuper €os. Tv z CAPUT XXVI. per urbis þrædz'cïit D'owäinüs everfionem D Tyrzi intlyta vaftatione Sferu[alem exultaverit. , €0 quod þzper üi i ÉLLT fa&üm eft in"undecimo anno, prima menfis, fa&us' e—þiï: j fermo Domini ad me, dicens : ; 2. Fili hominis, pro eo quod dixit Tyrus d e ïei*u!alem: Euge E confractae funt , imple- portze popglorUïn, convería eft ad me bor, defgrta E. N x 3- Pro- üque fignifïc:at propheta totam Idumgmam, W f ruüm, utapparet I Reo. 5014 .H D 110 ab Auftro ad Aquilonem ( hujusenim his legionem fibi con f cripfit avid, limes. videtur fuiife Dedan ) ab hofti- & ab iisdem orti Crete; videntur, " ls B.'gf bus vaftandam , & omnes "Idumxos unde LXX. hic eo nomine , & So- 'mgem G. gladio perdendos. phon. 2. 4. pofuerunt. I4. Per "um um popul mäi.) Vide- .Rc"lz'qums maritimne regionis.) Pale- Quenti tur hoc factum poft reditum ex Baby- ftinos, qui erant accole maris medi- ]Wllül'c lone, licet in Scriptura non narretur, terranei. - JUS ; g fortaffe per Miachabzos. V ide I. Ma- Y. PN wendeciszo : Pmiio, "rangmigra- &verfa. chab. 5. 3. tionis Jechonigz, & regni Sede- J u Scienz. ) Experientur. ci$.4, quo anno a Chaldzis ex Veniämï pugna- Qum q5. Paeffiz;.) Ab Idumsis tranfit ta, & everfa eft ferufalem. ad Paleftinos veteres hoftes Judeorum. Primamenfí.) Scihcet'quinti » quan- Gen Vinditlam.) Injuriarum , quas fe pu-. gït, W tabant accepiffe a Judais. do 'l'yrus jam accipere intra viginti Sf'[ll: dies potuerat nuntium Hierofolyiz S Lapleutes inimánia:s ) Cumulum expugnate; hec enim capta eft nona ls €0 hunc addentes antiquis odiis , & ma- die menfis quarti precedentis, ut ha- pter mul leficiis. betur 4. Reg. o5. r. 16. Inte.vfa&or&:. ) Paleftinos, ui üt al)ud H Q- 2. E»ge. ) Ut Ammonite e : capite 4 & in populum meum fevierant. In fuperiori num. 3 perbole brzo eft, t-yry35 cerctàra , quod no- &T fem 2. Confraile ,ftmtg port po;ularuk*i.) men proprium eft partis Phi?i&hino. Poxts Jerufalem , per quas ompnes un- r liw Cpulus r] l N * C APU XXVI. 625 lm E Proþferea hæc.d*icit DomïnusDeus : .Ecce ego fuper te, T'yre, & afcendere faciam ad te Gentes muitas, ficut aicendit uY mare fluttuans. : h 4. Et diffipabunt muros Tyri, & deftruent turres ejus: & i& radam pulverem ; . ejus dg ea, & dabo eam in limpidiffimam pe- tram. jat $. Siccatio fagenarum erit in medio maris, quia ego locutus 655 fum , ait Dominus Deus: & erit in direptionem Gentibus. 6. Filiee quoque ejus, qua funt in agro, gladi N o interücien— . tur: & fcient, quia ego Dominus. z uia haec dicit Dominus Deus: Ec pet f ce ego adducam aä 'Tyrum Nabuchodonofor regem Babylonis ab Aquilone , re- gem regum , cum equis, & curribus, & equitibus, & coetu, N populoque magno. r .8. Filias tuas, quae funt in agro, gladio interficie:, & cir- cumdabit te munitionibus; & comportabit a EE Eul & elevabit contra te clypeum. N d 9. Et vineas, & arietes tempera $ bit in murqg..tues, & turres nog d. d* tuas deüruet? in arm;tura íu * À Kkkk2a 1O. Iqun- — npie Pro B. S:eca:io fig'en;rum.) Non erit u- dique populi in urbem inflaebant. tilis, nifi ut pifcatores retia fua inea Quafi dicat : mercatus,, feu nego- hs tiatio Judeorum occidit. Vel popu- expandant , ut ficcentur. av d — Jos appellat ipfos cives Jerufalem ob Íp medio meris.) Erat enim "Tyrus infuja-juxta continentem. entuly ingencem éjus multitudinem. &5 Conver[a efl ad me ) illa p opuli fie- 6. Filie quoque ejur.) Milinora op- quent ia, & nepotiatio.. pida illi fubjecta intelligit: nam He- lelor.) Ejus opibus , & mer ci- brei metropolim matrem , minores | Pal me & vero urbes illi fubditas filias appel- madþ bus ; nam ]efu-falem— deferta eft , everfa. late folent. 3 $uper te. ) Contra te , fcilicet : hs 7- Regem ngtim. ) Ita vocat RE & oceni szma dam ultricem ma- Babylonis , quia. multos Reges fibi iv Qede " veniam, aut exten num. fubditos habebat , ut apparet ex 4. 59 X(THA Genres msltas.) Chaldeos intelli- Reg. cap. 25. 28. & Jerem.. 52. 52. it, ut explicatur num. 7. Ali Alexandrum Magnum intelligünt, 1af v il Sieut afcendit mare ffatiuans.) Mili- qui poft Nabuchodonofor 'T'yrum ex- tares copias fluctibus- comparat , pro- pugnavit. 9101 U 1e xer multitudinem , & ferocitatem, 9- Vineas. ) Exant vines quafí ma- sE n09 ni corbes ex viminibus .contexti, j ht ut apud Jerem. 46. 8. & 51. 42- Radam pulverem gjuf..) Eft hy- quibus obfidentes fe tegebant , & iis perbole ; efliciam , ut ne pulvis qui- tuti ad muros accedebant. lta Veget. , ( jtt dem remaneat in ea. lib. 4. cap. I5. ltali appellant Ga£- bzonz. " dp bwpidiffinam petram.,) Ut nudus :l') fcopulus remaneat, Arietes.) Vide dicta fupra cap. 4.n.2. n u [ 628 PROPHHETI.'ZX EQXECHIELISS 1O. Inundatione equo*'um ejus operiet te pulvis eorum: a d fonitü eqmtum., & rotarum, & curruum movebuntur muri t tui, cum ingreftus fuerit poztas tuas quafi per introitum urbls dithipatae. fü ir. Ungulis equorum fuorum conculcabit omnes plateas tuas: populum tuüm gladio caedet, & ftatuae tuae noblles in terram corruent. i 12. Valftabunt opes tuas, diripent negotxatïones tuas, & de- - fü firuent muros tuos, & domos tuas preeclaras fubxvertent 5« E po lapides tuos, & hgna tua, & pulverem tuum in medlo aqua- * ['u rum ponent n" * Jer. üt 13. * Et quiefcere faclam multitudinem canticorum. tuorum, 7-34*: & fonitus cithararum tuarum non audietur amplius : i 14. Et dabo te in limpidi ffimam petram, ficcatio fagenarum eris, nec aedificaberis ultra: quia ego locutus fum, ait Domi- V nus Deus, * r5, Heec dicit Dommus Deus Tyro: Numquid-non a fonitu ruinze tuze , & gemitu interfe&orum tuorum, cum occifi fue- - "rint in medlo tul, commovebuntur infulae ? 16. Et defcendent de fedibus fuis omnes principes maris, & auferent exuvias fuas, & veftimenta fua varia abjicient, &. Inter induentur ftupore: in terra fedebunt, & attoniti fuper repen- ]oo tmo cafu tuo admlrabuntur. IX Et Iu i bf?u Tcmpemä:t ) Adaptabit , ita appli- LXX. habent, /miflantiam fartitudi- C'H)lt ut murum. v101enter qudtlant, zis fu. id e('c qmdquld fortitudine fiiy, J & ejiciant. tua compamül tibi. Àe armatura fmz.) Armis , & ma- I2. L«pidestuos , & ligna tua , & €.) AC | chinis fuis. * Materiam everfarum, & du*uptarum lod €dium in' mare propcxen: Quate IO. luundatione equorum. ) Miultitu- quod; dine eqmtatus 13. Quie[sere. ) Celfare faciam o- Opertet te pelvis. ) Qul ungulis mne cenus lxtitiz. [r7, d equorum in nubis morem excitabitur. 14, Et dabo,65c.) Vide dita n. 4. & s. Pid i n Move&zmtur muri fu. ) Solent enim Nec ad/ffcaberis. ultra.) Per longum equi, & currus prztercurrentes do- tempus .non zdificaberis ; nam ^[fa. Tent. mos tremefacere. 23- I7. dicitur E yrus inftauranda I8 Quaff per introitum urbis d;['pam.) poft 7o. annos. E W Que jam deferta eft ,. & à nemine 15. 4 fosita ruima fu. ) Propter Q q cuftoditur; quafi dxcat, ingredietur fonitun, & tmgerem &t5 nemine refiftente. Cammoveb;mtur ) Concutienttr, tre- M mefient, fic n. Io. dixit, mavebzmtur Ti II. Sratut tua nobiles, ) Tmphæa tua, vel lmagmes cldrorum virorum: murituti. fenten aluqm de turribus mterpr etantur. 16 Defcendent. de. fedibus fnu.) Ut d) lüttirm E 629 CAPUT XXVI. ]: d I'; Et affumentes fuper te lamentum, dicent tibi : Quoïno-' nuri do perifti, quae habitas in mari, urbs inclyta, quee fuifti for- 1Tbis tis in mari cum habitatoribus tuis, quos formidabant univerfi? 18. Nunc ftupebunt naves in die pavoris tui: & turbabun- L05 tur infulee in mari, eo quod nullus egrediatur ex te.- rg. Quia hzec dicit Dominus Deus: Cum dedero te urbem s f defolatam , ficut civitates, quae non habitantur, & adduxero fuper te abyffum , & operuerint te.aquae multee : ; i -. 4o. Et detraxero te cum his, qui defcendunt in lacum ad iqua populum fempiternum, & collocavero te in terra noviífima ficut folitudines veteres, cum his qui deducuntur in lacum, ut non habiteris : utty «gorro;cum dedero gloriam in terra vivgn- L tium j . 2r. In ni hilum redigam te, & no'n,eris., & requifita non in- afut Jori venjeris ultra in fempitemum ; dicit Dominus Deus. (onitü 0n l fue Kkkk 3 ! CAPUT HEMN interra fedeánc morei ;ig.', Dedero te de/älatkm.)RedegerO " - ugeätiqm. Vide - in folitudinem. Jeb. 3. 15. 1I1- immenfum. repet Primcpes maris.) xPrihcipes vicina- Abf ) Exercitut rum infülarum, que in mari funt. jup£ muíte. ) Copiofiffimus exer- citus. Vide diécta num. 3. Exnias fuas.) Pallia faa,uteft in He- brzo. Veftes excimas. LXX. habent, 20. Derraxero. ) Hebr. Defcendere E iviitid- miiras de capitibus futs. - fecero. Veftem füam a lacum.) i sutudi Veffimenta. þzq xaria. ) vel inferni. n foveam | fepuli:hri * acu pictam. Indaentur flupore.) Wefte lugubri , A. populum [empiternum. ) Ad mul- TE 6[') qui pre dolore titudinem mortuorum , qui non rez j qualem . affumunt , Icduentar, fi- quodammodo ftupent. furgent ufque ad finem mundi. m 0* cut diplide coujufone fza, wt ait In terra roviffema,) Ynferiori , fcili- Pfaltes.- cet in fepulchro, & in inferno. Sicut foitudimes weteres. ) Similem 240 Í7. qument;&s f'aper 1e lamentum.)La- ruinis antiquis , mentabilem querimoniam inchoantes. uarum vix ullum f 18. Naves-) Infule, vt vertunt LXX. cernitur veftigium. pam fed idem eft; nam intelligit infulanos, Cum dedero gloriam im terra viven- faurane tium.) Cum terram Ifrael reftituero qui navibus "yrum veniebant, & emporium illud frequentabant. in priftinam gloriam. — "T'erram ifrael Pavoris tui.) LXKX. ruzma tua. appellat tertam viventium., quod in ea-coleretut Deus verus, & vivu $5 entt J Tarbabentur in[nle. ) Wt ejusdem fententig repetitio. & qiod in ea fepulti effent.fideles, & W L uod nullus egrediarmuy ex te.) Quod jufti fuo tempore sternz vþitæ refti- nimirum fis deferta, & civibus vacua. tuendi, - (x;h) U £0 7TF R-'OIPHE';FIJE,,LE;Z'EC HIELIS ] CAPCT XXVIH.. J yri urbis mxa'ritz'mæ, ac opulentiffime ruina. defletur , en&rmfisï C que regione ad eam deferri Lmem'bus, que a qua , olent. pïeu T 'fa&umleft verbüin Domini ad me, cücenä La N .2. Tu ergo, fili hominis, affume fuper T yrum lamentum. TU 3. Et dices T'yro, quae habitat in introitu maris, negotiationi populorum ad infulas multas: Heec dicit Dominus Deus : O bell 'Tyre, tu dixifti: Perfe&ti decoris ego fum, . . Tiatu — 4 Étin corde rnaris fita, Finitimi tul, q u ui te aädi?ïcave- I! rtunt, impleverunt decorem tuum: 7 $. Abietibus de Sanir extruxerunt te cu ní omnibus tabulatis 7 maris: cedrum de Libano tulerunt, ut facerent tibi malum. tincta 6. Quercus de Bafan dolaverunt in remos tuos : & tranftra H tua fecerunt tibi ex ebore Indico, & praetoriola de Infulis Ita- r àtdes llæ. P. X tés g 7. Brffüs banti A Hebrzo ad.verbum elít, omnes tzas Fa 2 Asf me fuper Tyrum lamentum..) : Hl Lamentab:lem querimoniam £ulas , id eft utrumque tabularum ordi- fs hi inftitue ex commiferarione tante cla- nem. Naves enim dios habent ordines De tabularum. Omnes navium, id eft do- tür w dis T'yriorum. $- Fa introtitu marti. ) Hebr. s« morum tnarum tibule ecant abiegna. F?I 3 balitas juxta offia, id eft portus maris. Malum.) Aliqui intelhigunt tem- Dat1 e Negotiatient poputorum. ) Dices 'T'y- plum Jovis Olympii , u X i& ro edificata. & alig in Ty. á YO ; zego'zaitomi populorum , id eft, qüe 0 cum omnibis populis negotiatur uf- 6. Baf[zs.) Kegio eratin tribu Mä— menif':. que ad remotiffimas iniulas. naffe nemoribus ,. & quercetis abun- dans. Vide Ifa. 2. 13. remige Dixifli : perfetlé decoris. ego fum.) fedilia. ! tipho Nimium tibi plaufifti , vifa tibi es o- Tranfíra.) Sunt remigum I mnium urbium pulcherrima. Ex ebore.) In Hebrzo eft, ex dente, UP mt 4. E£ ;m. corde maris fita. ) Atque fed ea voce ebur notatür , ut videre juxa ideo munitiffima, & inexpugnabilis. eft. 5. Reg. 10. 18. & alibi. l?*olo Finitii tui.) Populi, qui regio- Preroriola.) Cellulas intelligit , qua teph. nem fibi vicinat habitant. in navibus zdificantur. Hac autem Impleverumt decorem fuum.) Sido- metaphora fignificantur palatia urba- Aï'&di( lin. nii, qui te edificaverunt , omni te na, & fuüburbana,. quare LXX. ver- Varch ornamentofuin genere cumularunt. tunt, Zoemoes fffueffres. $. -Abietibus , €c.) Loquitur de De in[ulis Italie.) Ex pretiofa ma- k Ty urbe 'lyro tan IHM quam de navi abi-eg:i- teria allata ex transmarinis regioni- WS' e bus zdificata. bus, ad quas '"Tyrie naves ibant fol- ais De Samir.) Sanir, vel Sarion eft ventes Italiam verfus.. 'Tales infulz, mons Hermóni , qui Sanir dicitur, id & regiones funt Cyprus, Creta, Si- mi!äibu COnfne eft nivofus, quia nivibus femper riget. cilia, & ipfa Italia; quare Chald&us 9. $ Crem omnibus tabulalis uwaris. ) ln vertit , De zu[ulis "pnlia. ?165 Gf CAPRU T. XXVIL. 63I 7. Byftus varia de.-JEg.ypto textá eft tibi in velum , ut pone- retur in malo: hyacinthus & ( * purpura de in,fuïl»is -.Elrifa fa£ta funt operimentum tuum. .8. Habitatores Sidonis, & Aradii fue runt ïïfemiges» tui: fa- pientes tui, T'yre, fa&ti funt gubernatores tui. 9. Senes Giblii, & prudentes ejus, habuerunt nautas ad mi- nitterium varie? fuppelleCtilis tuze: omnes naves maris, & um - nautee earum fuerunt in populo negotiationis tuae. j0ni .. 10. Perfze, & Lydii, & Libyes erant in exercitu tuo vifi bellatores tui : clypeu natu tuo. m, & galeam fufpenderunt im te pro or- VC« OS fuos in Et. F;ïïii Aradii cum exer'ckitu'tu'ro erapt fuper mur circuitu : atis ^. Byþ;s varid.) Variis coloribus Phaenicig, cujus mentio Pfal. g2. g. j tincta. Gebal, &^ .dmomon , €$ -4malech , erant- fita Texia eff tibi in velzm:) Significat que Giblii nobiles fabri lignarii ; nam ]a- aulzai, veftes omnis generis , tape- cum Salomonis templum zdificaretur, tes ele canter elaboratos, fs o vquales ,He- ipü ligna preparabant, 3. Reg. 5. 18. bant in ./Egyxl)to. Prudemtes viri.) Scilicet Gebal. 4 I Hygeinikus, 85 purzura-) Lana,& pan- Habuerunt nautas, Cc. Hoc eft, ordi nus hyacinthini, id eft, violacei coloris. ipfi navi prxerant, & fub fe nautas inea De m;:';,z;;*Esz;;z.*) Aliqui interpretan- habebant, qui navis fupellectili , & tur infulis Gracis. bklifa enim fuit ejus inflrumentis utebantur , prout tdo- ag filius [avan, a quo culta, & nuncu- navarchi , ( gubernatores impera- tem pata eft Grecia, que Hebraice dici- bant. In'Hebrso eft, Saspiemtes ejus tur javan. Aliraliter. Nihil eft certi. ieflauraverunt im te rimas tuas. Boni Ty Operinentum fusm.) Quali operi- enim confiliarii, aut gubernatoris eft Ma mento: videmus trireníes infterni , cum curare ne corruptelz , quafi per rimas, remiges ceifant: fignificatur hac.me- in navim reipub. fubeant. byt taphora omne veftimentorum , & au- Omnzes zaves, 6c.) Non erat ne- Ixorum genus, quo uteba ir Y vyirii. ceile , ut longe ad negotiandum,ires; ld 9. Aradi.) Incole inful& ^ Arados nam toto mari ad te .naute, tmerca- 4f idere juxta. Tyrum , cujus meminerunt toresque confluebant, & merces in * Ptolomzus, Plinius, Aranus, & emporium comportabant. Stephanus de urbibus; dicta eft ab q'lil IO. Perís, €&4 Lydiz.) Omnes gen- i tei Aradio, qui fuit nonus filius Cha- tes ferviebant tibi; ignobiles quidem naan, Genef. Io. 18. Significat na- in artibus fabrilibus, ut Sidonii , A- nbï varchos, &gubernatores navinmfuif- vat radi, Giblii; nobiles vero,. & for- fe 'l'yrios homines fapientes, nec ex- tes in bello ; ut Perfe, & Lydii, & ternis hominibus ad gubemandas na- Afri, qui témpore belli prafidio tibi me Ves eguifi& : ad remigandum vero, jofit* erant; tempore vero pacis fufpenfis Ms * & alia fervilia opera alienigenis ho- clypeis, & galeis ornamento. j minibus, ut 9idoniss, & Aradiis uti If Er;mtf:fper muros tzos. ) Cufto- nj2 confueviffe. 9j« diebant te , ficue Helvetii nünc pie- E Sezes Giblii.)' In Hebr. eft ; Se- rasque aliarum gentifim urbes cufto- jgis nes Gela4l. Porro Gebal civitas eít dirke folent. T d 639 PROPHETIE EZ ECHIELIS circuitu: fed & Pigmsei, qui erant in turribus tuis, pharetras b fuas fufpenderunt in muris tuis per gyrum: ipfi c om pleve- runt pulchritudinem tuam. di 12. Carthaginenfes negoti atores tui, a multitudine cun&a- rum divitiarum , argento, ferro, flanno, plumboque , repleve- u yunt nundinas tuas. Lii Mofach ; ipfi in(l 13. Greecia, Thubal, & tores tui, manci- pia, & vafa eerea adduxerunt populo tuo. Tu tua rI4. De domo Thogorma, equo / $,& equites, & mulüos ad- duxerunt ad forum tuum. 15. Filii Dedan negotiatores tui : infulee multee negotiatio inanus tuae: dentes ebur Ita] $ neos, & hebeninos commutaverunt in pretio tuo. M iator tuus propter multitudinem op&üm 16. Syrus negot tuorum, gemmam, & purpuram, & fcutulata, & byflum, & Wt fericum , & chodchod propofuerl.mt inkmercatuftuo. pno iadim, qiiod nofter vertit zmles, e- ögmæi.) I(ï eft, pugratores , fi.c di- LA preta Ci Zmo mwypuüg , id eft a certamine, quorum genus proþrium Syl'iæ aptum [XY & pugillatu, quo valebant. In He- ad bellum,- & velox ad curfum. Vi- marga breo eft, tc»35D3 £g4"madim, quod alii D de Pinedam de rebus S»alomonis lib. Chaldzus vertit Ceppadoces LXX.. eu- 3. cal) L] 9 . D & ce ffodes. 2 IS. F pedan.) dX . (Fi/f'i xR/:a- ; p 12. Cartbag imenfe:.) Carthago enim diorzm. filii, & cólonia fuit 'Tyri, ltaque Negotiatio Pdodi fuÁ. ) "'Tecum ne- * Ij -?mpu fr,equens erat commercium inter duas gotiantur. WVeniebant emptum ope- I'Um, has urbes. ra manuum tuarum. V ver A mnnultitudine.) Pre multitudime. Hebenino:.) Fattosexhebeno, und Is 13. Tbhabal. ) Id'eít; Ibert, Hi- pretiofi lieni genus eft vulgo notum. titndin fpani, qui nati ex T'hubal filio -Ja- Chaldzus, & alii vocem Hebraicam phet. Alii Italos effe putant. — Vide cvaamnm [|eesem, ipudt di&ta Genef. 10o. [2) À tantur.- pavones int:eärpre- Ill o - Rüafcen * Meféch.) Cappadoces ex Mofoch, lg pret;o tfuo.) Pretio a te nume- z t m filio Japhet fic appellati. . Genef. Io. 2. rato. .14- De demo.) De natione, & gente. 16. Propter mulzz'tudinem: eperum.) h ; A]i Udfds Thogorma. ) ld eft Phrygiæ. te miro artificio fiebant. Ut fibi compararet merces , que in ?im ( Germáanos interpretantur. Equites. ) lum milites , tum auri- Scutulata.) Squamatas veftes, & Ij gas, qui equos , & curwus. regunt. quafi fcutis diftinctas. Vel fcutulatze AQUIIOI 40& Ín Hebrzo pro egwoes , eguires , vmulor, veftes dicuntur «4mó 46 exvrdw«c, kj funt he tres voces ,. tcvp"p /xfm, quod quafi virgis diftincte fint. [ta- to":535 perafchim , ty "8 peradio. li dicunt: Lavoro farto a "vergate. l]»mo ( ET Prima vox /z/fz fignificat equos com- Cbodchod. ) " Fatetur D. Hieronym. l QGfæ munes, & curules: [L 74rzfcbzzz equos nefcire fe, quid hoc nomen proprie i fignificet, ideoque illud non eft inter- 1JCqJe militares , acres &'be-llicofos ; LL Pe- hij t ^ CA PUT XXVI. 63 3 08 17. Juda, & terraTfrael ipfi inflitores tui in frumento primo, balfamum eve- dinis tuis. ,& mel, &o'leum, & refinam pvropofuerunxt; in nun- » n 18. Damafcenus negotiator tuus in multitudine operum tuo- leve- rum, in multitudine diverfarum opum, in vino pingui, in la- nis coloris optimi. ' anc- 19. Dan, & Graecia, & Mofel, in nundinis tuis propofue- runt ferrum fabrefactum - üa&e, & calamus in negotiatione y at tua. H 20. Dedan inftitores tui in tapetibus ad fedendum. tiatio 21. Árabia, & univerfi principes Cedar, ipfi negotiatores erutit manus tuze: cum agnis, & arietibus ; & hoedis venerunt ad te negotiatores tui. * * erurm 22. Venditores Saba, & Reema, ipfi negotiator'es'tui': cum ,« univerfis primis aromatibus, & lapide pretiofo; & auro; quod fpropofuerlunt in mercatu tuo. — .]Uday 23. ;Haran, pretatus , fed integrum reliquit, quod Z,/W j e LXX. fecerunt, Srate. ) Eft myrrha flillatitia, qux ; apm,m Aliqui gezmma;, aut puriffuna eft , & optima; ita dicitur im. V margaritas vertunt, . alii carózezlum, &n0'TS cate , quod ff//are fignificat. alii re£szum , ali edamazzem. Nihil CaLamus. ) Non elt cinnamomum , eft certi.: fed aliud aroma odoratum, .de quo jli I7. Frumento Prz"ma.) Ol)tïlï;O. Plin. 12. c. 22. ' I9. Iz multitudese operzym tuorum. ) dg negottatione ?ua.) In nundinis tuis. Propter multitudinem pretiofarum re- cum f 20. Dedan.) Mide fupra n. I5. n ope rum, quz miro artificio-in te liunt, ]n faperibns ad. fcdendum. ) 'lapetes ut verf. 16. intelligit, quibus infternebantur cur- In multitudine , €$c.) Propter mul- rus: Quare in Hebraeo eft, /z pannis gOtl i titudinem diverfarum opum , quae pretiofis pro carribus. apud te funt , ad te venient Damafce- 21. Cedar.) Arabie regio in Aga- ii ni negotiatores, vel fen?us eft, Da- renorum folitudine, fic appellata a p maícenus negotiatur tecum omni ge- Cedar filio Ifmaelis. nere mercium. Negorzatores aezanms tmc.) LXX. ha- lp wimo pimgnui. ) Vino generofö, bDent, zp/f megotiateres 1Mi per manum gmt/n) Chaldeus, & Rabbi Salomon , v;- :uAm , 1d eft tecum mifcent commer- num cotum interpretantur. cia, e tuis manibus merces 'lyrias , qu 4 u 9- Dam.) Uxbs in finibus [frael ad accipiunt, & ipfi viciffim in mdnus Aquilonem , cujus mentio r. Reg. 3. tuas tradunt, aenos, arietes; &c. e&eï, 20. & ali»i. quos tibi vendunt, quippe paftores. rl . Mefel.) Loci nomen ; ubi is*(ïxt, o Y /)*I 22. S$aba , E$ Reema.) Sábseorum nemo explicat. Vatabl. accipit Mo- o'ens, thure, & aromatibus nobilis, t fel ,' ut appellativaàm nomen, & ver- REEIDR vero urbs eít Arabie Felcis, "dUL tit, Grecus-vagabundus, hoc eft , huc T Onym Primis aromatibus. ) Optimis . pre- lia - iWlucque difcurrens negotiationis caufa. tiofiflimis, or OPl Bbl eum Com, Menoch. Tom. V. L11l eü mtef i 634 PROPHE TVIJE E/ZECHIELIS 23. Ha'raïn', & Chene , & Eden, negotiatores tui : Saba, Af- (Ur fur , & Chelmad , venditores tut. 24. Ipfi negotiatores tui multifariam involucris hyacinthi, & & polymitorum, gazarumque pretiofarum, quae obvolutae, : uf ^i aftri€tee erant funibus: cedros quoque habebant 'in negotia- tionibus tuis. À l tür, 25. Naves maris ,,pränqiþes tui in negotiatione tua:. & repleta es, & glorificata nimis in corde maris. ?] 26. [Iraquis multis adduxerunt te remi ges tui: ventus au- plor ÓÍler contrivit te in corde maris. 27. Divitiee tuze & thefauri tui, & multiplex inftrumentum Qua tuum, naute tui, & gubernatores tui, qui tenebant fuppelle- . j &ilem tuam , & populo tuo praeerant : viri quoque bellatores p tui, qui erant in te cum univería multitudine tua, quae eft in lon medio tui: cadent in corde maris in die ruinse tuae. 4 — 28. A & on 23. Haraz.) Charrx Parthorum. feminini generis, ut oftendit vocis 35 Hebraice terminatio: Vulgate edi- Ie Chene. ) Urbis nomen eft, quod hoc aves tuz tantum loco reperitur in facris Lite- tioni$ fenfus effe poteft: 3 ris. LU XX. terzam Chanaan etle puta- funt principes tui, id eft principem , hiluy verunt. - primumque locum tenentin tua ne- Eden. ) Regio Syrie amceniffima gotiatione, ut videantur efle princi- juxta Damascum , ut colligitur Amos pes tue mercaturz. 1. n. 5. ex Hebrzo, ubi Adamum for- Repleta. ) Divitiis, & populo. 2 matum , In corde maris. ) Negotiatione ma- [477, j)utant. & paradifum fnilïe multi Tbus rtima. Hebr. 7 med;o marium, MA llur. Affyrii. dicit, quia 'Tyrus erat infula. P Chelmad. ) haldeus Mediam inter- 96. lp aquis mulris. ) In aquas mul- attplin Cender pretatur, vox Chelmad hoc tantum tas, id eft in altum mare ,. & in ejus tia , At loco legitur. pericula adduxerunt te remiges tui; 24. Multifariam.) ln omnis gene- id eft cives tui, qui putabant fe pro- EUR ris mercibus, in omnimoda varietate movere felicem ftatum tuum. gentim mercium. , Qann Fentus .ufler. ) Nabuchodonofor ^ Involecris. byacintbi.) Cum ïnvo- intelli it, qui per Auftrum ventum 3 li lucris, quibus lanam , & pannos hya- procel j ofum fignificatur. 'Vel dicitur t Ts Vitity cinthini coloris portant: hec involu- etiam Aufter, quia-expugnata Jerufa- cra Italice appellamus Baile. lem , que 'T'yro eft ad. Auftrum, ad pra c Polymiterum.) Meftis , aut. panno- oppugnandam '"Tyrum ipfam progref- - " 2 rum vaàrli coloris filis contextorum , fus Nabuchodonofor. !kþrf ) WOf & variegatorum. 1p corde maris.) "Yyrus enim erat Q5. Naves maris, €fc.) Navestus infula , ut diximus 'verficulo fupe- $« inter reliquas , qu& ultro citroque riori. m if Cet m commeant, & per mare difcurrunt, 27. Maltiplex infirumentum tuum.) precipuge funt. In Hebrzo enim eft, Omnis tua fupellex. à tàn In corde maris.) . In ipfum' pelagus. Obm , Naves tu& , "ywory fret^ , ffjncipes - CAP,T XXVII 635 M 58. A fonit E u clamoris gubernaf:prum tuorum co-nturbabun. tur claffes : , 29. Et defcendent de navibus fuis omnes , qui tenebant re- pth &U mum: nautae, & univerfi gubernatores maris ?n terra ftabunt: otit- .. 8o. Et ejulabunt fuper te voce magna, & clamabunt amare, & fuperjacient pu tur. lverem capitibus fuis, & cinere confpergen- 3pieta 31. 'Et radent fuper te calvitium, & accingentur ciliciis : & EM plorabunt te in amaritudine animze ploratu amariffimo. 32. Et affument füper te carmen lugubre, & p ^ langent fe : nturt Qu:e eft ut Tyrus, quae obmutuit in medio maris ? 33. Quse in exitu negotiationum tuarum de mari implefti XOTeS populos multos: in multitudine divitiarum tuarum, &/popu- eftit lorum tuorum , ditafti reges terrze. 34. Nunc contrita esa mari,in profundis aquarum opes tuze, & omnis multitudo tua, quae erat in medio tui, ceciderunt. ET i vodi 35. Univerfi habitatores infularum obftupuerunt fuper te: & reges earum omnes tempeftate perculfi mutaverunt vultus. jg d yes tu 36. Negotiatores populorum fibilaverunt fuper te: ad ni- yopett hilum dedu£ta es, & non eris usque in perpetuum. tya Llli25 CAPUT ! Pïiflci' : 28. .4 fonitu.) Przfonitu. obmutefcere ,. pro ita perire, ut ejus jl Conturbabuntur claffes.) Qua longe memoria nor remaneat, exempla ha- ione me ftabunt in mari. bes Ifa. 51. 1. Jerem. 25. 57. fify u 20. Defcemdemt de mavibus. ) Non 33- In exitu negotiationum tfmarum, amplius navigare poterunt, vel de- & &c.) Exportatione mercium per ma- m'as m fcendent, ut humi jaceánt luctus gra- re populos imp lebas , vel ; ut eft in cinds tia, ut patet ex fequentibus. Hebr. f2zurabas. [i e$ tül ; SO. Superjaciemt , &6c.) More lu- Populorum tuo-um.) Civium tuorum mercimoniis deditorum. In-Hebrzo r fe p gentium , qui pulvere ,. & cinere afper- gebantur. Vide Jofue 7. 6. Job. 2. 12. eft, mercium rarum », Vel megotzatio- gt 3I. Radent fu»er te calvizium. ) Al- 3229 2982* 3Y, ter mos lugen—tium rafura capitis cal- l venmm 34- Nunc contrita es, &7c. ) In ma- 'el—diCitur vitiium facere, & cilicio indui, ut r| videbaris tibi inexpugnabilis , fed u fupra cap. 7. 18. Chaldei in mare projecerunr cives, [! 32. Af[ament fuper| :e carmem [m- & opes tuas, muftt s d ! Progr tationem. gubre.) inflituent lugubrém lamen- 35. Tempef/ate perculff. Y 'T'ua cla- de perculfi timuerunt ,^ne idem fibi Qus ef? ut Tyrus ? ) Quznam urbs accideret. fj tam miferabilis eft ut '"T'yrus? qua li- Murzverun: vulitus. ) Ti;nore exe cet munitiffima , & mari undique cin- palluerunr, &a, tamen everfa eft. 36. ssibilaverunt. ) Vel: uafi ftu- 7 WJW') Oimerutt. ) Deleta eft, periit. He- pentes, vel potius quafi irridentes, T bræ»i dicunt filere , aut tacere , aut Non eris 'fzjque se perpezuum. ) ln » 6 3 , 6 FxgopHETIAJE"IE.ZUECH[-ELIS 1105 CAG'UUT XXvit fap Ruina regis T i , maximá gloria prius exaltati , ob nimiam z'p/ïw j cifo ^ Juperbiam , aliasque iniquitates : fimiliter C vaflatio Sidonis , ac ke*dzszz'o Jilioru m lrael in terram [uam, vaflatis ipforum inimicis. aK * u Ur 1. Tj T fa&us eft fermo Domini ad me, dicens: iC 2. Fili hominis, dic principi Tyri: Hzec dicit Dominus qu Dcus : Eo quod elevatum eft cor tuum, & dixifti: Deus ego II fum, & in cathedra Dei fedi in corde maris: cum fis homo lera ?& non Deus , & dedifti cor tuum quafi cor Dei. D 3. Ecce fapientior es tu abíconditum a te. T Danieley: omne fec:retum i;orx eft ftmi 4. In fapientia, &'p?udentia tua fecifti tibi fortitudinein: & 1j 'IIA' acquififti aurum , & argentum in thefauris tuis. $. In mulütudine fapientize tuze, & in negotiatione tua mul- daos, tiplicafti tibi fortitudinem: & eleva:um eft cor tuum in robore ftitim tuo. Sa;f 6. Propterea haec dicit Dominus Deus: Eo quod elevatum palch eft cor tuum quafi cor Dei: , ( tua fa.ïi 7. ldcirco ecce ego adducam fuper rteïalieno»s, robuftiffi- &f .mos b i In Hg longum tempus ,- fcilicet ad 70. annos, 3. Sapientior tum es Daniele.) 'Tuo Tatien, ut dicitur Ifa. 23. 15. vel fenfus eft: fcilicet judicio. Hinc apparet adeo nunquam ad priftinam gloriam , & jam fuiffe celebrem , prafertim 'in lüer gq Opes redibis. ; Chaldza , ubi Ezechiel vaticinabatur, li n lt 2. P Rrincipi Tyri. ) Hac ad literam fapientiam Danielis, ut proverbio de de Rege 'Tyri dicuntur, fed homine fapientiffimo diceretur , /zp;- ! àta ut Luciferi ruing conveniant, cu- eztior D agiele. An Jà Coraxn jus fuperbiam Rex fuerat imitatus. Oine fecrerum.) Nullum fecretuimm 0mo Eo quod elevatum eff cor tuum.) Sen- te latet, ut tu putas. n tentia fufpenfa eft ufque ad verfum fe- 4. Ip fapientta , €9c.) Sapientia, & m L: ptimum , ubi completur. Glca t [ intelliventia tua , ut tibi videtur. Io. j Dixifi.) Apud te, id eft cogitafti Fortttudinem, ) Opes, fubftantiam, te fimilem effe Deo. divitias. Cïïcumc Im cathedra De£ fedi.) In loco edi- In thefauris [uis.) Quuod in thefau- Drepy ul d] to , & inacceffo , in hoc excelfo thro- ros tuos repofuifti. £v no eminentis rupis mari undique cin- S. Fortitudinem. ) Divitias, wt . aph, &e;.ficut Deus in colo, quo nemo prscedenti. We ][0, f pervenire poteft. hz rolere ru0. ) In opibus tuis ; pro- "'fffan &f Pul Dedifli cor tuum quaff cor Dei.) In- pter opes tuas, aliqui per robur mili- entes fpiritus, & tares copias intelligunt. P W 2 & 1effes Deus, lanixr(xos geffifti, ac 7. 4lliexos.) Gentes barbaras , Chal- te impi ( Ciï,m( / h COCWXBUT XXKVir. 63* anosyG'entium : & nudabunt gladios fuos fuüper pu lehritud: AA e 1 fapientise tusze, & polluent decorem tuum. Jlyi .8. Interficient, & detrahent te: & m ü orjeris in interittf OC- if ciforum in corde maris. 9. Numquid dicens loqueris: Deus ego füm —, Coram inter- ficientibus te: cum fis homo tium te? ; & non Deus, in manu Kogcid.en- RE 1o. Morte incircumciforum morieris in manu a 10us * lienorum. : quia ego locutus fum, ait Dominus Deus. eqo 1r. Et fa£tus cft fermo Domici ad me; dicens: Fili hominis, N leva plantctum fuper regem Tyri: 12. Et dices ei: Hec dicit Dominus Deus : Tu fignaculum j elt fimilitudinis, plenus fapientia, & períe&tus decore. 15. In deliciis paradifi Dei fuifti: omnis la pis pretiofus ope- ; LUIL3 r?z.nen— mul« deos, qui inter omfies gentes robu- cem, & miferabilem vite exitum for- bore ftitlimi funt. tiuntur. Italice diceremus , . Morirzs Super pulchritudinem , &e. ) Contra come um Iurco. * Vel. ri&ftt. circum- cifos; ideo volo, ut incircumciti ti- ym pulchritudinem tuam , ut auferant abs te, quidquid pulchri , & pretiofi bi mortem inferant. tua fapientia tibi videris comparafle , de maasn alienorum. ) Chaldeorum & foxlent decorem tuum. tl gladiis. 1105 9. lerevfecient , 69 . detrabene te.) II. Leva Han&nm. ) Plange magna In Hebrzo eft, 447 foveam defcendere voce , ejula. Tu facient re; in ab);iïum tui maris de- Io. — TM þ'gnacultmy ffnilitudinis.. ) adeQ mergent te. Id eft annulus fignatorius optime - m In imteri.u occiformm. ) Mlorte vio- lenta, & multis confoffus vulneribus, guratus, quafi dicat: dilizentiffime batilly cuftodiebaris, ut annulus fplendidus Jt0 de Numquid dicens legueris, 6c.) multe artis. V«l tu eras expreífa ima- An jatabis te effe Deum, cum fueris O, re exhibita ,* fimilitadinis , id t P d coram interfectoribus tuis, cum fis eft perfetiffime idez, potentis, & fa- yetunt homo, non Deus, & in manus eo- pientis principis.. Vox Hebrea tnmn rum veneris, qui te ot:cid?nt? quafi chotem , verti poteft, ffenans , fcilicet dicat: nullo modo. ( & IO. Mor:e incircumctforum. ) Abin* numerum ubinteBigendo vocem m35n echnir, quie fummam ,. & numerum circumcifis occideris , quod apud He- [;tiam, brzos ignominiofum erat , fic dixit fignificat, id eft, tu eras clandens, & in fummam: redipens numerum, ho^ Saul armigero füo 1. Reg. 3I. 4. uod Italice diceremus ,. Za Jom s4, Evagina gladium tuum , C percute me, il compendio di tuste le perfertioni me forte venianl incircumcifi if , & 1u- y h zerffciant mey, siludentes mili. — Hunc I3. d» deliciss par adiff, 6c. ) Adeo felix eras, .& adeo omnium bonorum fenfum verba fequentia confirmant. 3 lp manu alscnormim.. N el fenfus eft, mor- copia affluebas, ut in paradifo terre- [ nj* ftri effe videreris, omni genere pre- te impiorum , quales funt incircum- cifi , morieris, qui plerumnque infeli- tioforum lapidum coopertus. (hi- x 658 PROPHET. E-'Z.ECHIELQI'S piet rimentum tuum ; fardius, topazius, & jafpis, chryfolythus, & onyx , & berillus , fapphirus, & carbunculus, & Smaragdus: Teji aurum opüs decoris tui : & foramina tua in die, qua conditus l €s , praeparata funt. D tlati 14. 'Tu cherub extentus, & protegens, & po fui te in vmo"nte ine SanCto Dei, in medio lapidum ignitorum ambulafti. fupe E 15. Perfectus in viis tuis a die conditionis tuze, donec in- venta eft iniquitas 1n te. 6 16. In multitudine negotiationis tuae !repleta funt interiora 20 2l tua iniquitate, & peccaíti: & ejeci te de monteDei, & perdidi te, o cherub protegens, de medio lapidum ignitorum. pheta 17. Et elevatum eft cor tnuum in decore tuo.: perdidifü fa- 2 " pien- Sidor p uvim opus decoris zi ) Auro arti- fan&usDei.« Ve] fenfus eft: quemad- Iu ficiofe, & decore elaborato te con- Y modum Cherubini in. "l'enpli Hiero- decorafti. folymitani adyto erant, (quod voca- & 2010* Et foramina tua, &fc, ) In Hebrzo eft. tur mons fanctus ) ita tuin Joco , qui fcitnt Opus fympamorsm tuorum , & ti- videbatur ad vim omnem inacceilus. biarum tuavum im te. m die, qua crea- Lapidum ignitorum. ) Gemmarum 24[ zus fisfla y preparata fuevumt. ld eft, micantium, & refonantibus in domo tua omnibus bus ornàbaris. quafi fulgurantium, quiq—k Dis & Qui ad inftrumentis muficis , natus es, vel I5. Pefetlus in viis ?i5 ) Potens regno admotus. itaque nolter Inter- eras, & quidquid volebas, effectum — pres foramina pro fiftulis pofuit, & dabas; ad voluntatem, & nutum tibi JÁite tibiis, que foraminibus plenz funt. omnia fuccedebant. ita Maldonat. eiàm zz: "Tympana ! hic aliqui effe volunt mar- LXX. habent, Fusfi immaculatus £m V5 ac. garitas, quibus una tantum eft facies, diebus fuis. Ab .infantia didicifti be- um p & ab ea rotunditas , inverfis pla- ne, & perfecte vivere , & virtutis iter [j b » Fora- $ 2 $ nities , tefte Plin. 1. 9. c. 35. aïiquandiu tenvifti. l t inina aptem fun-r:/iVIargaritarum linez. 16. lz muítitudime megotiattoms.) 'Jfïfei'/'.r, Italice dicimu's, Filze di peste. Propter mulititudinem negotiationis , Ij. !u I4. Tz Cberub. ) Similis fuifti Che- divitiarum , "& ex negotiatione AOntem zub propter fcientiam , & decorem ; conficiuntur, quafi dicat; mercatura, nam iuifli, ngmlzm Jfmilitudinis , & divitix fuerunt tibi caufa , & oc- quim ( ? Tüdycz plemus fapientia , E perfetims detore, cafio avariti: , injuftit'z , luxus , fu- ut dixit n.-12. Comparat etiam Che- perbis, & omnium vitiorum. Vel] üt t p tüb, quia quafi fubalis populum fuum QUi conf. fenfus eft: cum ex negotiatione tuà , COn agmn protegebat, ut ftatim duobus epithe- & juftis commerciis rem. facile pof- &is declarat, exzs»rus, &* protegems. fes facere, repleta funt interiora tua, 19 Ni; Alludit etiam ad Cherubim, qui erant Tl 1d eft,thefauri tui iniquitate, hoc eft Cä, Ovn àn templo Salomonis , qui extentis alis rebus male partis & zaptis. propitiatorium protegebant. De medio lapidum ignitorum.) Gem- W t Ip smumte Sanédlo Dci.) 'Iyrus fita 41 POW& maatas veftes abftrahens a te, & o- $i erat intra fines terrz fan&m, fcilicet mnem regium cultum, & ornatum, in tribu Afer , licet nunquam Hebrzi 17. lz decore tuo.) Propter decorem CJH df ter « E(g allatn Poiïederïm » ideo. dicitur imons tuum;, quo in fuperbiam elatus es, " lOquor. CA PUT xxvi.. 639 hus, pientiam tuam in decore tuo;in terram prqjeci- te: ante faciem - dus: regum dedi te , ut cernerent te. ditus 18. In multitudine iniquitatum tuarum, & iniquitate nego- tiationis tuse, polluifti fanctificationem tuam: producam ergo 10fite ignem de medio tui, qui comedat te, & dabo te in cinerem i . fuper terram in confpettu omnium videntium te. x l- 19. Omnes, qui viderint te in Gentibus, obftupeícent fuper e:n'hili fa&tus es, & non eris in perpetuum. riord 20. Et fattus eft fermo Domini ad me, dicens: :rdidi 21. Fili homi nis, pone faciem tuam contra Sidopem : & þr;,.- phetabis de ea. fi - 22. Et dices: Hzec dicit Dominus Deus : Ecce ägo ad te, Sidon, & glorificabor in medio tui: & fcient, quia ego Do- minus, cüm fecero in ea judicia, & fanCtificatus fuero in ea. luemöd-þ 23. Etimmittam ei peftilentiam, & fanguinem in plateis ejus: [ Hiero- d voc & corruent interfetti in medio ejus gladio per circuitum . Ícient, quia ego Dominus. eO, wqïïi iccelius. 34. Et non erit ultra domui Iírael offendiculum amaritudi- ymarum nis, & fpina dolorem inferens undique per circuitum eorum, ml qui- us: qui adverfantur'eis: & fcient, quia ego D.ominus De Potens 25. Hazec m tibi "Alate faciem Regum der)) f;. ) Eff- Gioriftaker.) Puniendo te gloriam n ciam utin confpectum Regum capti- meam oftendam. aldomt. vus ducaris; ficut Sedecias in confpe- Crum . fecero im ea. judicia. ) Cumr in gt i at be &um Regis Babylonis du&tus eft, . 4. te juftam punitionem exercuero. Mu- Reg. 25. 26. X tat perfonam veluti convertens Ora- rtisitét Ut c-emercnt £e tionem ad auditores. v erertií. ) LXX. Kut der;'mze- , Ez fantlsfrcatus f'uero.) Cum eam pu- ;mfaw?f-w) I8. Polluif; fantlifrcationem tuam. ) niens declaravero me juftum effe, ac jatons Montem fan&um Dei., in quo tan- fanctum. - iU ti&ïioue quam Cherub. effe videbaris. 25. Sangu 71 '"em.) Moftilem gladium,, atl Producam ergo ignem , 6c.) Faciam, quo fanguis effundetur. & o üt ex peccatis tuis pena nafcatur, ^ 94.. Offendicedum amaritudinis, ), A- JxuS x fo qua confumaris ; ficut aliquando xdes maritudinem , &- dolorem afferens. ii Vd Sidonii enim, & vicinz gentes, & conüagranf iene dominante. jone 10 39. Nibili fatbus es. ) In nihilum cum infefle erant, nocebant amicis, icle p redactus : In Hebrzo elt, zerror eri5, & cum amicez , inalo exemplo & . fua- thïæ 05 ideft, omnes, qui te viderint, timo- fionibus ad idololatriam invitantes. Z hoc rem exemplo tuo concipient. Uzdizue per cireuitzm. ) 'Tollentur OI. Pone faciem tuam-) Converte ad Comnes.fpine , que in circuitu Ifrael Ge]/nt Sidonem orationem tuam , & libere, funt , illique dolorem inferunt ; Si- ") donii, "T'yrii, Moabitz, Ammonitz, g u conftanterque loquere contra illam. Omamlm . Q2. Ecce ego ad te.) Menio ultor, Idumai, contra quos capite 25. 26, 7l dECOE & 27. vaticinatus eft. vcl/ loquor. æm& ESA' 649 PROPIVïïE T. 'EZ-E*--C HIE'L-IS' 25. Haec dicit Dominus Deus : buan'do congfegavero do- f mum Iírael de populis, in quibus difperfi funt, fanttificabor in eis coram Gentibus : & habit Ihit : abunt in terra fuxa*,jquam dedi fervo meo [Jacob.- 26. Et habitabunt in ea fecuri: & zdificabunt domos, & fu plantabunt vineas, & habitabunt confidenter, cum fecero ju- [i$ dicia in omnibus, qui adverfantur eis per circuitum: & fcient, s *p ! quia ego Dominus,Deus eorum. * 1 CAPUT XXIX 4Ce| Zd*ver&s regem ZAgypti , ac regnum ejus fn folimdihem redzgek- (€ C0 dum, pof? quadraginta tamen annmos revocandum, licet non ad pri- jam. Terra /Egypti datur Nabucbodonofor, eo quod Cutm ! Einam glor L (-]b eum Juo exercitu laboraverit deva[lando N Jum Jyrum. übi fre 0111 [ N anno decimo, decimo menfe, undecima die menfis , Dter- r :] factum eft verbum Domini ad me, dicens: lii 10 dj 2. Fili hominis, pone faciem tuam contra Pharaonem regem ! dp(x JEgypti, & prophetabis de eo , & de /Egypto univerfa : hx! Tieq 3. Loquere, & dices : Haec dicit Dominus Deus : Ecce ego ad te, Pharao rex Z£gypti, draco magne, qui cubas in medio mhmm i me- alio ille fuminum tuorum , & dicis : Mc?us eít fluvius, & ego fec metipfum. 4. Et E f Q5. Quando congregavero , Efr. ) temporis, quod & alibi fupra. non d m; Téds g Omnes gentes fanctum me , juftum- feme] notavimus in aliis prophetis. ü üïi:yïl i; que efle cognofcent , cum viderint Decimo men[e.) Decembri. .. Judei me populum meum longa captivitate, enim annum inchoabant a Pafchate, ti ) ml] propter ejus peccata puniville ; puni- & menfe Pafchali,, fcilicet Nifan, DO i qui plieitio ) tum vero, & emendatum in veterem eft Martius Exod. r2. r. ftatum, poffeffionemque reftituiffe. 9. Poze factem tuam. 9. hu jus $ervo ;meo fuperiori c. n. or. ) Vide di&a' 4 fm; 1fraelitico. Jacob. ) Popullo meo 'I';ïgg ]U( Regem JEgypti. ) Qui Vaphres eo Quim d. 26. Cwm fecero judicia.) Cum 311- tempore dicebatur. Regnavic hic an- ftam vindictam fumpfero de omnibus nos 25,tefte Herodoto, tantaquefuit Viathas adverfariis eorum. ejus fhperbia, utdiceret, ne Deum -J.m':m L, gem E'JM)V quidem ipfum poffe illum regno fpo- ; 1. JN amno decina.) Trangmïgratio- hare. Pt Quem nis Jechonig, & regni Sedecis. 3- Ecce ego a ,dfe.,) Vide dicta fu- f 4 Przcedentes Prophetie contra "Ty- periori cap. n. 22. rum face funt pofterius, fcilicet an- qnlm Ci',e Draco magne.) Draconem magnum no undecimo Sedecie , ut patet ex c. vocat, n azzim, certe, balenam, tUt in ( 26.n. I. ltaque non fervatur ordo aut crocodilum , qui alias gentes, fi- iä i I- CAPUT XXX.- 641 o do- x 4.x Et ponam freenum in maxillis tuis : & agpglutinabó pifces Qicabot fluminum tuorum fquamis tuis, & extraham te de medio fíu- n dedi minum tuorum, & univerfi pifces tui fquamis tuis adhzerebunt. ry, E. It £. projiciam te in defertum, & omnes pifces fluminis tuis * fuper f CUVA 2601 s. & 6 em terrae cades, non colligeris, neque congregabe- 10 - ris: beftiis terrse, & volatilibus coeli dedi te ad devorandum. fciett, 6. Et fcient omnes habitatores /Egypti, quia ego Dominus: * pro eo quod fuiíti baculus arundinéus domui IHfrael. - * Ifaize. .. 7. Quando apprehenderunt te manu, & coníra&tus es, & 536. 6. laceraíti omnem humerum eorum, & innitentibus eis fu per rlttt- te comminutus e85 & diffolvifti N -"omnes renes eorum. 8. Pro- al jri L sss T cut 1gägnus piscis parvos , devorabat; ces grega]äs, uni fuum Regem ha- ut declarat n. 4. fimulque alludit ad bent, eumque fequuntur, & cum eo Nilum celeberrimum /Egypti fluvium, capiuntur. - ubi frequentes erant crocodili. (—8. Projiciam te m Jæ/ärtüm. ) Ber- Qui cubas ia medio flaminum tuorum.) feverat in metaphora pifcis , qui ex menfis, Inter. rivos Nill, qui longo tracu aquis extractus , & in aridam proje- uno alveo progreffus , /initio. Deltz ? Gus , continuo moritur; fienificat er- in duos fe ramos findit. go fore, ut Rex JEgypti ex Nilo, T quafi pifcis extrahatur , & in Chal- H Meus eff fluvius.) Meus eft Nilus & mea eft /Egyptus, nec alium do- dzam aridam terram captivus duca- cce eg0 . minum agnofco, quafi diceret cum tur, ibique moriatur, neque colliga- alio illo p ) medto haraone, Equ. 5.2. Ne- tur, ficut boni pifces colligi folent , f9. Dominum. id eft, non fepeliatur, fed a beftiis, fj m Ego feci ememetipfzm.) Scilicet Re- l atque volucribus devoretur ; fimilis lo- gem magnum , qualis fum , induftria cus habetur infra c. 32. 4. mea; ex Hebrzo verti poteft, Egofe- 6. Pro eo quod fu;ffi baculus arun- fiprz 0 ci mibif. quafl dicat, mea fapien- dineus, €$c.) Baculus arundineus in pf fj j , A joi tia , induftria, & potentia. Nilum per proverbio erat, deque homine dice- totam /gyptum derivavi, quze ex- batur, qui cum prodefle vellet , no- paíctates cebat ; ficut baculus arundineus , qui Nifdna qul plicatio bene convenit cum yerfïculo 9. hujus capitis; dum eo innitimur , íractus manum Framum, Hamum. ) ut eftin He- perforat. Vide Ifaiam c. 36. & 6. V ide di&ä brzo; loquitur enim de Pharaone tan- 7- anndu apprebenderznt te mdnz.) uam de magno aliquo pifce ; ut de Cum ]udei auxilio tui uti voluerunt. r ? Leviathan apud Job c. 40. n. 19. & 20. Confratlus s. Noluifti , aut non yic Dic 7 Hamum autem vocat hoc loco Re- potuifti auxilium illis ferre , quiacum fi i gem Babylonis, & ejus exercitum, exercitus Pharaonis ex IEgypto in Ju- fie [jemm per quem ZEgyptus valftata eft. deorum auxilium egreffus eilet , five rerr!LU fPO 4gg!zztin4£o'pi/€'e:, £c.) Ut fcilicet metu, five a Chaldzis profugatus fubditi tui JZEgyptii tam principes , in /Egyptum redit, ut Jerem. predi- l dl&* ! quam cives, & plebeii, tibi jungan- Xit c.37. D. . Laceraff? omnem hu- 5 merAMm. "Fotum brachium ufque ad tur in. clade, & captivitate ,. quam TU at inferent-tibi Chaldzi: alludit adpifi humerum : qua dicendi formula often- ale HU * Mmmm Bidi. mä Cam, Menoch. Tos. V.. at ! - — 642. f'RöP HETIZEE ;E CHIELIS g. Propteräa haec dicit Dominus Deus: Ecce ezo adducam teT fuper te gladium, & interficiam de te hominem, & jumentum. g Q Ltentterra Agyptiin defertum , & in folitudinem, & fcient, quia ego Dominus ; pro €o quod dixeris: Fluvius meus ult eft, & ego feci eum. & IO. Idcirco ecce e go ad te, & ad flumina tua: daboqu& ter- I55 ram /Egypti in folitudines, gladio diffi Pc"*?m ; & turre Syenes usque ad terminos ZEthiopiae. q iI. Non pertranfibit eam pes hominis, neque pes. jumenfi , in eradietur in ea, & non habitabitur quadraginta annis. 1^. Daboque terram ZEgypti defertam in medio terrarum ! defertarum, & civitates ejus in medio urbium fubverfarum, Cite & erunt defolatee quadraginta annis, & d 4 GD ifpergam I£gyptios in nationes, & ventilabo eos in terras. D0n .13. Quia hzec dicit Dominus Deus: Poft finem quadraginta qua annorum congregabo JEgyptum de populis, in quibus difperfi H fuerant. : I4. Et I4t lj dit, Judzos plane ZEgyp/tiis incubuif- illam : eft Hebraifmus , qüalis ille iem fe, & fpem hanc irritam plurimum Luce:922. 27. Ego autem iz medio íllis nocuiffe. veffrmn [um , fien us minifrar, id Vr -Fe- eft fimilis vobis. N aC Diffolvifià omnes renes eorum. ) Nam qui in media £0 I cifti , ut fracto baculo conciderent, alióruia turba eft, illis fimilis eft. cum renes illis diflolverentur, ac de- f& ficerent ; qui enim renibus dolent, Ersst defolata , €9c. ) Hebr. Ergnt Is Per ipf;z dejä!:tfia qeadraginta amnis. e En non poffunt fine baculo ftare. his annis, quando fcilicet,. & a quo xenes autem vires fignificantur , þOtu quafi dicat; cum tu illis auxilium, reftituta fit /Egyptus, nec infcriptu- Ikm ri, nec in Jofepho , nec in aliis Hi- lC] V]ï quod promiferas, non premflitiffes, ftoricis quidquam legimus. Quz ve- non potuerunt ftare, & Regi Baby- V di lonis refiftere. rohic dicuntur de defolatione /Egypti, Dà » auxefin quamdam, & exagperationem. Jomu á . Pro eo quod dixeris , 69c.) Vide Continere videntur; nam plane redi- "A dicta fupra n. 50. gere /Epyptum in folitudinem non erat AO. Ecce ego ad re, ) Contra te ve- f nio vindex fcelerum tuorum , fic fu- e re Chaldzorum, & fimilem expli- t"'-m';,-ih ; cationem requirunt alia loca prophe- C ] Pra n. 3. tarum , in quibus dicitur Jerufalem -cf'ä 4 furre Syezes, ) A princ ipio ufque Quen; adfinem. INNam Syene principium erat plane defolandam , in quatamen con- lo ftat femper aliquos habitatores fuiíle » DWI regni /Egypti, ut Solinus aitcap. 45 vide Salian. tom. 5. anno mundi 3451. intermare Rubrum, & Nilum: - fuüim. Ío. OC thiopia vero in finibus erat /Ezypti ad fuetnc occafum meridionalem. Veniilabo.) Idem fignificat , quod ü I2. la zedío tevrarum. defirtarum. ) difpergám , qui enim ventilat , verbi Repttg Pimilem ceteris terris delertis Kaciam l N gratia , tr.isicum ; illud fpargit. Qu CAPÜT XXX. Icm I4- Et reducam captivitatem JEgypti, & collocabo eos in LOm terra Pbatures, in terra nativitatis fuze; & erunt ibi in re- , € gnum humile : [CUS .15. Inter czetera regna erit humillima, & non elevabitur ultra furer nationes; & imminuam eos, ne imperent Gentibus. e (Ef« -36. Neque erupt ultra domui Ifrael in confidentia, docen- jenes tes iniquitatem, üt fugiant : & fequantur eos: & (cient ; quia ego Dominus Deus. .nentï 17. Et fa&tum eft in vigefimo, & feptimo anno, in primo; jn una menlis ; fa&tum eft verbum Domini ad me, dicens: atum 18. Fiii hominis , Nabuchodonofor rex Babylonis fervire fe- rum, cit excrcitum fuum fervitute magna adverfus Tyrum ; omne jos I caput decalvatum, & omnis humerus depilatus eft, & merces non eít reddita ei, neque exercitui ejus de Tyro pro fervitute, gpintà qua fervivit mihi adverfus eam. » 19. Propterea heec dicit Domi nus Deu's: Eccé ego dabo ,fperfi Mmmm 23 Nabu- dtes L : 14. C;z,atifuimt:m.)captivosä*:gyþtïb& ficuli fententia eft. Frangam yires Agyptiorum, qui Judsos docent ido- lp rerra Phatsies.) Mide dicta Je- jíis ille gem. 44. Í. Civitas erat verfus me- lolatriam , & alias iniquitates , ut ] mfd.iü zidionales &ij/pti partes , longiffime Ifraclitz in eis amplius non confidant, ut, 1 a Chaldza. [taque fignificat fore, ut nec ad eos confugiant. metia €os reducat ufque ad poftremam par- 17. Vigeffmo jeptimso 4nne, ) Vranf- echoniz. lt tem JEgypt. migrationis J I Izrer cafera. ) 'Regna.» * dm primo.) Mienfe, qui dicitur Ni- 27 fan, & Mazrtio refpondet. j Dt Erit bumillima.) Actritis viribus,accifa yotentia. Uza menfis.) Prima die menfis, fic ( quo ^ Nen elevalitur uitra.) Scilicet per una fabbatorum primam diem poft [cripti fabbatum, id eft primam hebdoma- fis H* longum tempus. Nan poft ducen- tos annos rediit ZÉgyptus ad prifti- dz diem fignificat; ponitur enim nu- us ve nam potentiam , & gloriam fub Pto- merus cardinalis pro ordinali. !] L mptl, I9. Servituze magna, D) PVIagno Jomeis, qui cum Antiochie Regibus cum labore, ita ut nullus miles effet, topem Afie de imperio concertarunt. y l 15. Neqse ergnt Wlira ,. G$c. ) Non qui afliduicate geftande gales non el- jon erä,i fet calvus , & comportatione ligno- amplius confidet. in eis. domus Itrael, p epr cum viderit eos dejectos, & fractos, rum , alienaramque rerum ad expugna- p quemadmodum non confidimus in, ba- tionem neceflariarum non haberet at- ,mmem tritos humeros. culo, poftquam fra&us eft. ïïn COH' " Docezzes iniqætatæm.) Ut Egyptii De Tjro. ) Quia imminente 'Lyri ; fole* doceant eos iniquitatem propter con- expugnatione Tyrii opes fuas vel cor- fuetudinem , que intér ipfos erat. ruperunt, nme venirent in manus ho- iijb BI / ftium , vel Carthaginem, aut alio nae Ut fugiant.) judsxi in Eoyptum. » od Repetenda przcedens negatio ho cfen- vibus tranftulerunt. fu, Non erunt in confidentia , ad I9. Date.) Ponam, con ftituam i& B,v verbi quam confugiant, Itaque totius ver- terra./Egypti - - 644 PROPHE'TIE EiECHrELIS Nabtlchodonofor regem Babylonis in terra JEgypti D& acci- piet multitudinem ejus, & depreedabitur manubias ejus, & &C diripiet fpolia ejus ; & erit merces exercitul illius, 20. Et operi, quo fervivit adverfus eam : dedi ei terram ptum nus Deus. dioc JÉgypti, pro eo qucd laboraverit mihi, ait Domi 21. In die illo pullulabit cornu domui Ifrael) & tibi dabo bes € apertum os in medio eorum , & fcixenï, quia ego Dominus. CAPUT XXX. ij A öhmes urbes. zevypti per ïegem Bal?ylam'slfvþjïabunmr. Conte I.T! T fa&um eft verbum Domini ad me, dicens : dle H 2. Fili hominis, proph eta, & dic: Hsec dicit Do,.minus Deus : Ululate , vae, vee diei: [] E 3. Quia juxta eft dies nubis, tempus Gentium erit. ,& appropinquat dies Domini ; /die"s P u , 4. Et veniet gladius in JEgyptum, & eritpav or in /Ethiopia; Centi füper cum ceciderint vulnerati in /Egypto, & ablata fuerit multitudo n illius, & dettru&ta fundämenta ejus. $. IEthiopia, dibesises, Accipiez multitadinem ejus. ) Capti- 3.R guxta ei a!iei.)ApptOþinquat dies. L vam ducet /Eeyptiorum multitudinem. Dies Domini.) ln quo Domings de vicima Manubias. ) Spolia , id eft dona JEgyptiis ultionem fumet. JEegyptiorum diripientur a Chaldzis. Dies nubis. ) Dies triftis, mceefta ; UE Merces.) Pro fervitute , cujus ime- funefta, fic Latini diem infelicem vo- Csl D. Hi: minit verficulo precedenti. caftt diem atram. DN QO. Et eperi. ) Servituti, l,abbriu.k Tempus gentium. ) Chaldeorum , QUOS Ded; ei.) Scilicet,operi in mercedem. quo fcilicet tempore Chaldzi often- &n] OI. J2 die illa.) Vaftata .äg'ypco dent in /Egypto potentiam fuam , & D faciam, wut cornu, ideft, regnum quidquid volent , . facient. Ve] erit m lfraclis reflorefcat , Cyro . Judzos in tempus gentium ulcifcendarum & pu- qa 1 CU niendarum. h3 4A4, ÀX patriam dimittente; Vel fignificat ad &H macnam diegnitatem provehendum 4. Ip JEtbiopia.) JEthiopia /Eeypto tll IPe Danielem inftar Jofephi. VXide Da- ad meridiem , &. occafum vicina eft; niel c. 6. 2. 65 fienificat ergo tantam /Egypticalami- T;ài dabo es apertum. ) Loquendi tatem futuram, ut Ommnes vicina gen- B inter eos libertatem ; cum enim vi- tes contremifcant; unam enim gen- u Injs derint Omnja, que predixeras acci- tem pro omnibus pofuit. 41 .diíle, credent tibi , poterifque aper- Et ablata fuer.t mitiltitudo :Hius.) te, ac libere loqui, & non ficut ha- Plebs ejus in. captivitatem ducta,, ut En hun l &enus per parabolas, cap. precédenti num. Ig. h]/ p ]Lulate,) O JEgyptii, & ceteri» Deffs utla fundumentaejus.) Ita ap-; quorum cladem hic predico. pellat urbes, & arces bene fundatas & munitas, Alii principes intelligunt, alii [U N G Va dici.) Id eft, o diem illum mi- U t ferabilem, & funeftum, quo JEgy- leges; nutrique enim funt fundamenta prus vaftanda eft? C re-ipub*licæ, & policiz. nux C&]ï EAPUT xxx. 645 CCl* 6 Ethi-opia.,'& Lib ya, & Lydi, & omne reliquum vulgus, ,& & Chub, & filii terree foederis, cum eis gladio cadent. 6. Hzc dicit Dominus Deus, & corruent fulcientes /Egy- fat ptum; & deftruetur füperbia imperii ejus, a turre Syenes gla- r dio cadent in ea, ait Dominus Deus exercituum.- j000 7. Et diffipabuntur in medio terrarum de olatarum, & ur- D bes ejus in medio civitatum- defertarum erunt. $. Et ícient, quia ego Dominus: cum dedero ig hem in JEgypto, & attriti fuerint omnes auxiliatores ejus.' 9. In die illa egredientur nuntii a facie mea in trieribus ad conterendam Jthiopiv confidentiam, & erit pavor in eis in : TU die ZEgypti, quia absque dubio veniet. 1o. Haec dicit Dominus Deus: Ceffare faciam multitudin em (je5 JEgypti in manu Nabuchodonofor regis Babylonis. 1r. Ipfe & populus ejus cum eo, fortiffimi Gentium addu- centur ad difperdendam terram : &.evaginabunt Qpio gladios fuos todo fuper /Egyptum , & implebunt terram interfeCtis. I2. Et taciam alveos tluminum aridos , & tradam terram in loJ *. Mmmm E Trbanus J : d& 5 Lydi.) Ex Lyda urbe Pale(tinz, 9. Eäredientm- vrzzmziir,þ lt 3 ibunt s de vicina JEcypto , ubi $. Petrus AG. nuntüi ex /Épgypto per Nilum in /E- 9. 34. 4Eneam paraliticum fanavit. . thiopiam , qui nuntiantes JEeypti va- veftt, Chnb. ) Symmachus , ut auctor eft ftationem, & cladem , /Ethiopiz ni- -D. Hieronyimmnus, Arabiam effe exifti- mis fecure , & fibi confidenti. rerro- mv rem incutient. mavit; funt, qui putent eos.elfe , rom » quos Ptolomzus Chubios appellat, Afa:z'ä ea. ) ^Dicit : Deuä a facie & in Mariotide collocat. oüen- fua profe&turos , quia ejus confilio , & la Et fílis serra faderis,) Omnes alii, providentia profecturi erant. ] edt qui cum JEgypto confederati -funt. I Trieribu:. ) "riremibus: vox eft &pr LXX. habent ,. E? teflaments mei , Greca renjexc, quam Vulgatus Inter- & Hebrzos cum Deo federatos in- pres aliquando retinet. 1 telligere videntur. In-eis. ) fEthiopibus. g à & 6. Fuleientes Aïgyf?tw?z.) Ü mnes lp die £ .ypri ) Calamitatis Z/Eoypti. yumi- igentes , qux ZEgyptiis auxilio effe fo- 10.. Ccffare f aqpam, &c.) Faciam, ut lent. Nabuchodonofor omnem /Egypti mul- g Imperii ejus.) Scilicet, J"gypti. titudinem captivam ducat , vita ut ter- l gen' 4 turre Syenes ,. €c. ) Per totam ra deferta maneat. la manu Nabuchodemefor.) Mlebraif- ljus-) JEgyptum , ut dixit cap. precedenti IO. 5 * mus. Per Nabuchodonofor. d,«u: nutm. ls medio zerrarum.) Mide di&a II Adducenm;- ) iMea voluntate , & nutu. a ! ) fup. €. n. I2. . 9. Cam» dedero iggem.) Cum fecero, I2. 4lveos fluminum. ) Canales in- AHJ Mi i ut Chaldzi totam ngyptum igne in- telligit, per quos NNili aqua ad agros fit f Hos ia cendant. Alii metaphorice omne ge- rigdndüs artifbiciofe derivatur. aridos faciet ceifante agricultura, vel nus calamicatisþ itgnem vOcari putant. 646 PR"oPHE*r-fæ E.ZE-CHAIELISV 1j manus peffimorum : & diffipabo terram, & plenitudinem eju Z i manu alienorum : ego Dominus locutus fum. * "Zach. q l fepti '13. *Haec dicit Dominus Deus: Et di fperd am fimulachra .,, & ceffare faciam idola de Memphis, & dux de terra Zgypti 2 : i.g.g. . non erit amplius, & dabo terrorem in terra /Egypti. p:t liga I4. Et diíperdam terram Phatures, & dabo ignem in T'aph- nis, & faciam judicia in Alexandiia. . : poi P 15. Et effundam indignationem meam fuper Päï'uf'ium robur :1 TLIOA L AEgypti, & interficiam multitudinem Alexandrige. fed c 16. Et dabo ignem in /Egypto : quafi parturiens dolebit Pe- lufium, & Alexandria erit diffipa 3 ta, & in Memphis anguítiae [2 quotidianze. vvl 17. Juvenes Heliopoleos, & Bubafti gladio cadent, & ipíe dii at captivse ducentur. 19. Et in Taphnis nigrefcet dies, cum contrivero ibi fceptra & ge JEgypti, & defecerit in ea fuperbia potenticee ejus : ipfam nu- þes operlet,filiæ autem ejus in captivitatem ducentur. 10 I9 Et praam du multitudine militum Chaldeorum, veï 15. Pelqþ'uml robur J[gyptt. ) Ervz'lt; U 1]!'1 JEgyptum fterilitate percutiendo , enim Pelufium oppidum munitiffimum, po ttem . & portum habens amplum,& fecurum ; Exi aquarum i ncrementum , quo fecun- datur, prohibendo. ideoque navibus frequentiflimum. tempeg Peffzisaorum. )Chaldseorum crudelium. I6. Dabo iguem in &gypto.) Incen- Titm, T. Plenitudinem ejui. ) Quidquid in dam. zïgyptum. Xims, terra eft, & illam. implet , ut funt nguliie quotidiana. ) Vatablus ex Prim homines, & cetera animantia, arbo- Hebreo vertit , ven£ezt anguffie in- Tefond yes , AC rrdiw, Pagninus, Im die. Alii Tor- 21. by J"ulienorum, ) Chaldeorum barbaro- puna terdiu.) Confregþ tuin. 17. . Helopcleos,) . Heliopolis Lurhs [)!æh'?.-:ä; 13. De Mempbis.) Celeberrima, & eft Azgeypti eadem cum "T'hebe. Helio- dæOS a notilima eft urbs /Egypti fita non polis idemeft, quod, Civ/tasf?/s, quod nj], 3;4 longe ab oftiis Nili, quz nunc Cai- in ea effet fiiaulicrum, & templum folis. Ch.ti:k-?g rus dicitur. Bubafl;. ) Mel potius Pzdaffz ; nam Hebraice eft p5 Péefet. Uxbs eft tDeripr Non erit amplius.) Ad longum tem- : fr&&u pus, nimirum ad 4c. annos, ut dixit c. prope Peluüum ad oftium orientale las Præcedenti num. I3. INilic 4 pofir, I4. Terrem Phatwres.) Mide dicta Et spfz ) Et ux ;)raes eorum : ut vertit E(Cf p fuperiori cap. num. 14. & Jer. 44. 1. Pagninus. nvfl"'ls W Dalo igaem £ T:zpbni:.) Combu- I8. Nzerefc & Ce£ dies.) Obfcumbitur ; vertetur in noctem pre hominum tri- Vllïesgï. tam 'laphnis, vel Tanis antiquif- * [f fimam Agypti urbem , ut patet u- ftitia, fic Amos. g. 9. dicitur: Occis D H«U mer.-I3. 25 * dez [0l tm meridie. Nubes operiez.) IMiceror ,. & triftitia , um , Faciam judi €i4 , 8c.) Graviter pü- n » üt w n dies mHbis, tempns. genttntw» L li fiam Alexangh'ïanf: CA PU Te XXXB 647 1 Qs - 19. Et judicia faciam in IEgypto, & fcient, quia ero Dominus. 20. Et fa&tum eft in undecimo anno, in primo menfe, in Idhita, feptima menfis , fattum eft verbum Domini ad me, dicens: 21. Fili hominis, brachium Pharaonis regis /Egypti confre- Loypti i: & ecce non eft obvolutum, ut reftitueretur ei fanitas, ut Taph- ligaretur pannis, & fafciaretur linteolis, ut recepto robore poifit tenere gladium. t tobur 22. Propterea htec dicit Do 4 minus Deus: Ecce ego ad Pha- L l: : ium €e Ed Taonem regem /Égypti, & comminuam brac ; us forte, t Pe fed confrattum ; & dejiciam gladium de manu ejus. ,guüi*æ :23. Et difpergam. Zegyptum in Gentibus, & ventilabo eos in terris: f 24. Et confortabo brachi& regis Bzbylonis, d abequ? gla- n dium meum in manu.ejus, & confringam brachia Pharaonis, cepttà & gement gemitibus interfc&i. coram facie ejus. 25,. Et m Du : 19. 7"dicia fizcz:am »6c. ) Vide fu- d povg «l TéTapt»OUG , u) TSQ C'WPTE | 1 k pra nuimn. 14. » Teip£y0ug , fortes 65 extemtos , £ etiam d QO. n uudecimo '47?720.) sztivitatis confrailos, lenfus eft: confringam u- ? * nam . alte- ) but Joachin , qui fuit etiam undecimus, ac trumque brachium ejus illimuiny poftremus regni Sedeciz 4. Reg. 25. rum jam confracum eít, quod eft 2. Ex hocetiam loco patet ordinem ;ars ijla regni, que illi ablata eft, a eürum; Ym temporum non fervari, ut fuperiori c. 1 rivo . /Egppti ufque ad flumen Eu- num. I. monuimus, & alibi etiam di- k jhratem.. Alterum vero fecundo bello ) [ncete ximus. cgnfiiügæn, id eft 3 uod reliquum ablus &* Trimo menfe.)- Ni 'f:m i un*1 Martio eft regni, tollam, ita ut neutra jam refpondet. manu gladium tenere poffit. Vulgate .Hlfl/tf M' QI. Brachium .. . cozfregi.) Jam noílrz editionis fenfus commodus eft. iii 7- coníregi vires Pharaonis Nechao, cum Omnino frangam brachium ejus, quod preliacus eft Charcamis contra Chal- ideo facile fiet, quia quamvis fuapte i us dxos anno 4. Joakim Regis Juda 2. Pa- natura forte fit, tamen* jam quaífa- ,. leio- ral. 35. 20. quafi dicat: Rex /Egypti tum eft, & debilitatum fuperiore bello. jj quo' Chaldzis refiftere non potuit, quia ex 25. Et difpergam.) Wide fuperiori ham fühf»'. cap. num. I2. [ nam fuperiori przlio memorato detilitatum, & fractum habet brachium, id eft de- 24. Confortabo Er zchía. ) ]uvabo LUE bilitatas vires , ut gladium tenere non eum, vires ei fuppeditabo. r - Gladium meum.) Cui nemo refiftere poflit. Ecce non eff. obvalutum , €c.) Vul- poseft. — Vocat fuum , quia minifter d v mt neris nondum fanati allegoria fignificat erat juftitiz ipfius , & vindex injuria- vires /Egypti nondum reftitutas effe. rum ejus. gb * 92. Cemminu.m óraciium rjm*, ö'c.) Gemezt. ) jJungendum cum zzer- imm r Ex Hebrxo verti poteft, & cezfr;z- fefEi, id. eft, vülnerati lethaliter /Egy- g 0 gam brachia ejus , & . ferte & eonfra- ptii gement, & ejulabunt. . um , ut eft in aliquibus editionibus . Coram facie ejus.) 'Tum Pharaonis, gilttit) LXX. in quibus leginus ; ro/g leXv- tum Regis Babyloqis'. j PROPHRETTIE EZECHIELIS 648 2$. Et confortabo brachia regis Babylonis, & brachia Pha- 6 TUnt raonis concident ; & fcient, quia ego Dominus, cum dedero gladium meum in manu regps Babyloms, & extehueut cum Tünt Coetu fuper terram /Egypti. 26. Et difpergam /Egyptum in nauones & ventxïabo eos in bl l terras, & fcient, quia ego Dominus. tione T0 CADIUD FT. XXAD d ( Sublimitatem regis Pbaraonis cum ZAffur comparat, €? utnusque D0n à fiimilem pradicit interitum. &Que T fa&um eft in anno undecimo, tertio menfe, una men- Tnlat fis, fattum-eft verbum Domini ad me dicens : g. Í 3. Ril hormms., dic Pharaoni regi JEgypti, & populo ej 'us: ftondi (Tant Cül fimilis faétus es in magnitudine tua? Ecce Affür quafi cedrus in Libano * pulcher ramis, & 10 ! frondlbus nemorofus, excelfusque altitudine, & inter conden- fhas. fas frondes elevatum eft cacumen ejus. tQUe ( 4. Aquae nutrierunt illum, abytfus exaltavit illum : fumina II ejus manabant in circuitu radlcum ejus, & rivos fuos emifit ü bu ad univerfa ligna regionis. — $. Propterea elevæta eft altitudo ejus fug)er omnia ligna re- gionis; & multlphcata funt arbufta ejus: & elevati funt rami fcentes* | 6.Cumque lmpem g ejus prae aquis multis.- 6d odem anno, UE N azzno unacctmo) 4 odgga, Oc.) Per aquas, & flu- t lone v Xer quo faperior prophetia, fed duo- mina Nilus videtur defimmu, unde T'dbantwr bus menfibus poft. Vide di&a cap. Jgypto Éecunditas, & divitie pro- 41l veniebant. Vel per aquas Regis prec edenti num. 17. Valg,/u Ua menfís.) Prima die menfis, ut Aidlyriorum diyitias intellige, qulbue sh m cap. 29. 17. Vide ibi dicta. affuebat , quæque illum in tantam al- hr & Q. CH /'m//l.c f4tlus es ? ) Cui te mtudmcm excrefcere fecerunt. h.hï() j poterimus compu*axe? adeo tibi ma- Er rivos f4os.) Suas divitias; poft- D. ïr-u onus efie videris, o Pharao. quam enim ea, que fibi neceifaria - ^5 Eece Affer ,05c.) Ipfe Pharao , & erant, acceperat, in alios Reges, & ['Ifïr!mm ]Enypm vocantur hic Aflur , etiam Vel certe regna, qu& fupexemnt ; e?tundebat, & ing lfai. 52. 4. Vide ibi dicta. ficut ex precipua arbore , cum fatis " mav,,, 1pfef iïwrmmm Rex intellieitur, quod rigata fuerit, aque folent ad alias mi- m[]/v It Venua VIQGEUF nores derivari. lOncm Quaf? cedeus , 6c. ) Sicut. cedrus B. $uper omnia lzgmz regionis.) Pha- $h d alias Dibani arbores altitudine faperat, rao Fa&us eft major ceteris Reglbus *5 dh ita Aflur ceteros R« ges gi()rm divi- Muleiplicata (nnt. arbufta ejus.) Ra- m ejus, ut eft in Hebreo, & apud M il lin tiis , potentn Vp eïbüle Pulcher ramis.) Ramorum pulchri- LXX. fortaffe nofter Interpres per D Vücari tudme, amplitudo, & extenfio impe- arbufta intelligit ftolones , & novas ti videtur finmfïcan. foboles circa radicem arboris fuccre- qupl*ïq lE h Ugm - CAPUT XXXI. 649 ha 6 Cumque extendiffet umbram fuam, in ramis egus fece- odetü runt nidos omnia volatilia coeli, & fub frondibus ejus genue- Cutd runt omnes beftize faltuum, & fub umbraculo 1111us habitabat. coetus Gentium plurlmarum. E eo5 i 7. Eratque pulcherrimus in magnitudine fua & in dilata- - tione arbuftorum fuorum : erat enim radix alhus Juxta aquas ultaö. 8. Cedri non fuerunt altiores illo in paradlfo Del, abietes 3 non adaquaverunt fummitatem ejus, & platani non fuerunt eequee frondibusillius: omne lignum paradifi De1 non eft affi- * i met milatum illi, & pulchritudini ejus. r uoniam fpeciofum feci eum, & multis, condenüsque ) C us* frondlbus : & semulata funt eum emma ligna voluptatis, quae erant in paradifo Dei. i5 & Ic. Propterea haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod fubli- gndEn ma:us eft in altitudine, & dedit füummitatem fuam virentem, atque condenfam, & elevatum eft cor ejus in altitudine fua: vama 1. Tradidi eum in manu fortiffimi Gentium, faciens faciet ei: Ju*cta Jmpletatem ejus ejeci eum. etti 15. Et M iE fcences, fenfus eft: dilatati ä'unt Enes di Dei, & montes Dei, id eft altif- nnam imperii ejus. fimi, & quafi dicat: nullus hortus "utique 6. 1m ramis $us , Ur ) Insejus di- tam fertilis reperiri poterit, ut cedros tione verfabantur, ejus tutela prote- altores habeat. 5 & - ebzmtm omnes gentes ; fimile habes "Lietes, o Hec omnis abietum, Dan. . IS- & plaranorum allegoria idem figni- unz p eats Volatz/æ celz.) Per valatil;a antel- ficat ; nullm fuifie fcilicet Re"r 145 ligit magnates; per 4effzes falre; ple- Regi Aifyrim, aut immperii amplmud&-— , qmbu» bmn ( centes feras, barbaras, quas ;ne, aut frlona fimilem. [ intam à Pharao , vel Affyrius. domuit. Q. dmutlata fust. ) Inviderunt &i tt 7- Eratque puu:l;errzm.as ) Pulcher- omnes Principes, & Reges, qui erant 122 ol rima cedrus; fed dicit mafculine g« né eiara «herrizius , quia per cedrum banc, Re- in Paradifo Dei, id eft, qux ;Hombd..m divitiis, honoribus, &c. fore gem in telhm:: Io. Dediz fz'mzmzmtem fzam. 'ff&') ?Imdaüät , dm magnitudine.) Propter ingentem cum ht Iu magnitudinem , & ramorum expan- Id eft, ut Vatabl. vertit, po/uz , fci- fionem licet ex faperbia, faff;eimm feun inter j d conden[A , !d eft, Rlpdtuä erat denfa 9. n pardd;/ä Dez.) Quam plantaffe anultitudine Regum & nobilium, VNS) lu Deus dicitur Genef. 2. 9. ubi credibile Quribus eft altiffimas fuifle cedros, poteü efle 31. Zradidi.) Fradam, pratexitum hyperboïe Alü putanr paradifum pro futuro. :]5 ) & ;q)ud - Dei . vocari generahter amcenilfimum Foruiffimi.) Regis Nabuchodonofor, urpre quemque hortum, fieut dicuntur ce- Faczens jaact ) Quldgmd x9olue- ltal Cum Con., Merock Tom. V. Nnmnun oj f 650 PROPHETIXEX EZECHIELIS atl -32. Et fuccident eum .alieni, & crudeliffimi nationum , & mina & projicient eum fuper montes, & in cunétis convallibus cor- ruent rami ejus, & confringentur arbufta ejus in univerfis Liban 16 rupibus terr&e : & recedent de umbraculo ejus omnes populi x - eum a terrae , & relinquent eum. * folata .33. In ruina ejus habitaverunt 6*mnia volatilia cocli, & m ramis ejus fuerunt univerfze beftize regionis. * pred n altitudine fua ömniä I I4. Quam ob rem non elevabuntur 1 fetins ligna aquarum, nec ponent fublimitatem fuam inter nemorofa, atque frondofa, nec ftabunt in fublimitate fua omnia, qua& 1r- CUb e rigantur aquis; quia omnes traditi funt in mortem ad terram [ as ultimam , in medio filiorum hominum, ad eos, qui defcen- * 1':» uX 1 dunt in lacum. ludg dit 1;. Heec dicit Donm:nus Deus; m die,. quan/d—o defcen ad* . bus ejus o plandus (pera; rit, faciet. illi ; habebit e/nim illum . 6; Prius aves, & beftiz , id-eft, Jamitati: in poteftate. Principes, & populi fub cedri hujus fem. | umbra verfabantur, nunc illi ftratz , fs Juxta impietatem , €/c.) Ut merita erat ejus impietas. id eft, Affyrio.everfo infultabunt, de- 4ctt, Qu Ejet) eum.) E regnö , & vita, fpicient, conculcabunt, & fpoliabunt. tm illag IQ. Succidemt, &$c. ) Perfeverat in Iq- Quamobrem , 6c.) Hoc exem- ufb plo territi alii Reges non efferent fe, tem abyf metaphora; loquitur enim de illo tan- ne cadant eodem modo. quam de cedro. Vel potius ficat l; Crudeliffzni. nationum. ) Chaldsi , fenfus eft, quafi dicat: fic enim pu- i, oj nió impios, & fceleftos , & licet fe qui alias gentes crudelitate , & ferQq tormR cia l'uperant. ipfos attollant, tamen eos deprimo , EL Projicient eum feper montes. ) Ex- & dejicio. P«' 0//!.7, Ícindent ejus regnum, ut cedrus pro- Ligna aquarum.) Quse aquis , hoe cera in dorfo montis fecuribus deji- eft, divitius abundant. 1 nef N 3 dellerayi citur. Nec ponent fublimitatem , &/c.) Vide ; z Ommbus N lLe umiverfís rupibus terre, ) Rami dicta num. Io. Com,ig Quia omues tradi : funt, &fc)) Quia ejus in faxa , & rupes delati contrin- omnes tradentur in mortem. , T0 egï. : entur, W eH,J) Recedenz de umbraculo.) Fugientab Ad terram nliimam.) Hebr. ssfimam, Tntem - eo omnes vicing , & confcderatx id eft, ad fepulchrum, &' infernum , 1 t t i. gentes , qu£ in illius auxilio confide- relegati fun Le smedio e TU i bant, & quafi aves in ejus ramis ni- ffliorum hamim;m. ) Cum VA dulabantur, vide fupra num. 6. aliis, vel inftar aliorum. hominum I In vuina ejus.) In trunco hujus communium, plebejorum, ignobilium. ? 0nyj £edri proftrate. Vide di&a.cap. 29. num. 12. Hebrsi alü RW Halitaverunt.) Habitabunt, prg- filios viri vocant nobiles ; f/jes vero teritum pro futuro. bominum vocant plebejos, viles. Cütiente: : I In lacum. ) In fepulchrum, five in 4 Volatilia.) Magnates, & Princi pes T'in * eju AJAMiyrio fubditi , confc:derati. infernum. . Beffi«. ) Id eft plebeji, vide dicta Qualem " I5. gzgagdo defcendiz.) Defcendet. - Cf d CAP UT XXXI. 641 ,& Qt- ad inferos, induxi luCtum, operui eum abyífo: & prohibui flu- inina e J eríts jus, & coercui aquas multas : contriftatus eft fuper eum . Libanus, & omnia ligna agri concuffa funt. )pgli - 36. A fonitu ruinze ejus commovi Gentes, cum deducerem eum ad infernum cum his, qui defcendebant in lacumn, & con- ia folata funt in terra infima omnia ligna voluptatis egregia, , praeclara in Libano, univerfa quae irrigabantur aquis. af:qure n I7. Nam, & ipfi cum.eo defcendent in infernum ad inter- 10f fe&tos gladio, & brachium uniuscu & It D E jusqge fedebit fub umbra- V . culo ejus in/m,edio nationum. MC Nnnh 5 IceI- ^ Y Pa 18. Cui Liduxi. ); Inducam. Con[olata- funz , €$c.) Omnes alii po- Lutilum.) Ob mortem Affyrii omni- tentes , Reges, & Principes fimiles edi bus ejus amicis, & toti e à jus gegioni amcenis, & irriguis arboribus, & iis, —— plan&um inducam. quer in Libano funt, qui' in inferno Operzi eum abyffo.) Miultitidine ca- erunt, videntes Aflyriorum Regem in id'eüï lamitatum , & ipfa abyffo, id eft, in- eundem locum defcendentem , con- hoj ferno. Ín Hebrmo eft: /zgere feci folabuntur-fe , : quia folatium- eft mife- nl'iïtæ j abyf[umsoperire feci fuper emum vviraginem ris focios habere. ff d* facco, quafi dicat, lugere faciam abyf- I abunt. Íum illam, qus radicibus ejus aquas Nam £5 dpfí cum eo de/&ndmt, exettte fufficiebat , fupra num. 4. lugere au- €c.) In Hebrzo eft: eziam ipff cum eo t fes tem abyffum, eft aquas non habere, de[cenderzmt in jnfernum. Idem ha- ficut lugere terram , eft eife fterilem. PotiuS bent LXX. utrumque verum eft: ty- ym p lfai. 24. 4. ac fi dicat: mortuo Aily- ranni enim preteriti defcenderunt , & [icet f riorum Rege exhaurietur ejus zrarium, defcendent in tartara., * ita , ut lugere videatur. P:imO ! n Probibei flum:ina eju:.) De quibus Ef &mc;l,ium zmimcujmque * Efc ) j, hot ne Ícilicet hanc cedrum rirarent, Id eft, uniuscujusque eorum, qui in deficcavi eam , arefeci, & privavi inferno erunt, requiefcet, hoc eít, con- omnibus bonis. ) Vide folationem aliquam capiet ex przfen- Coztrifiatus eff fuper eum.) In He- tia ejus, tanquam ex umbra. Sole- breo. eft $ Nigïf/&erg f?;*ci propter enm, mus enim, cum quiefcimus, cubito in- ) Q;lia id eft, pulla vefte indui Libanum montem, in quo altiffima illa cedrus niti , quafi dicat: quemadmoduin 'in ,;/Ws hac vita füb umbra ejus, id eft. au- emum ] erat, id eft, Affyrius Rex. Per Li- Coritate quiefcebant , ita in inferno banum intelligit totum regnum, quafi ejus pocna veluti umbra recreabuntur. dicat : induam: totum regnum pulla Cun Vel fenfus hujus verfus eft : Nam yminum & higubri vefte propter mortem ejus. & illi cum eo defcendent in infernum Er omnia lpgna agrz , €c. ) Omnes ( ubi funt , qui gladio funt interfetti ) piium. alii Reges audito nuntio terrore con- Hebrat quicunque in ullis gentibus fuam vim i vt cutientur , vide fupra n. 14. illius tutele fubmiferunt. Fradis Af- vi]fi' .16. .4 faniru. ) Propter, fonitum fyriorum rebus facile fuit Chaldzis ruinz ejus , ftridorem , fragorem , Syros , eorumque vicinos cladibus f u qualem edere folet magna arbor, cum cefa cadit. * maximis afficere, —Vide lfa. I7. 4. qnd 652 PROPHETIXE EZECHIELIS- " y8. Cui affimilatus es, o inclyte , atque fublimis inter ligna fEïIE ( 1 voluptatis 2 Ecce deductus es cum lignis voluptatis ad terram ultimam in medio incircumciforum dormies, cum eis , qui in- b terfe&i funt gladio: ipfe e j ft Pharao; &.»-vap*i»s multitudo ejus, teb gïicit Dominus Deus. i r ^CAPUT XXXID.- fani 6 Pharäo quantumevois fublimis , conterendus efl a rege Babylom's * vill cujus vaflatione plurimi veges ob[Tupejcent , pluresque fiatioties L] cum eo in aby[Jum detrabentur. fecf;r ff&n | T fa&um eft duodecimo anno, in menfe du&decïmoQ in *E una menfis, faCtum eft verbum Domini ad me, dicens: gl tenel 5. Fili hominis, atfume lamentum fuper Pharaonem regem & dices ad eum : Leoni Gentium affimilatus es, & erin I£gypti , draconi, qui eft in mari: & venti labas cornu in fluminibus g.] ContT tuis, & c,onturbabasr aquas pedibus tuis, & cqnculcabas flumi- I0 na earum. ? Sup. er te &orum 4. Propterea hæ; dikcit Dominus'Deus: * Expandam fup rete Igilg-o z u pest 17. ; Dente 2 18. Cni 4]/;'»;;'14114: e$? ) Quafi di- Draconi.) Ceto, balenz. II cat: Voluifti o Pharao affimilare te Ventilabas corzu.) Kerociebas , & Veniet quafi cornu ventilabas, & agitabas Aifyrio , & cedro : fed neutrius glo- — riam affecutus es , & cum utroque eos, qui te infirmiores erant; hac ea- ruente corruiíli. dem. fignificatione utitur Home d I'US- ],7:;; Qem lignis vwoluptatis. ) Cum aliis verbo I.Lsgo'c/zgm. Conturbabas aquas , E5c.) Similis fe- " tim fre Regibus. roci tauro ingredienti liiv pidas aquas, fite ad ] l1 medio inci cumciforum. ) Yd eft, dm, i morte infidelium: Chald. peccaterum , quas bibebant minora animalia, & dzos, vide dicta fupra cap. 28. Io. illas turbanti. Metaphora fignificat Pharaonem ful)exbuln omnia bellis $ Is Ipfe efd Ifharao.) Quafl dicat : hic mifcuiffe. X oiftes nis , triftis exitus erit Pharaonis ,. Principum , & omnis populi ejus. , Flumina earum.). Aqnarum fluenta, u uibus fitim fuam fedabant. Alludit Aqua viy lodecim8 amnno.) A-transtnigra- ad. Nilum , qui turbidis eft aquis, Cs *[upr:x *I-DI cuim exundac, terraàm omnem Oope- ley tione Jechoniz. CUlv Im sna men[is.) Prima die menfis , rit, & confundit. vide dicta fupra cap. 29. 17. $. Expandam [uper tevete.) Loqui- Vétibys j 2. Aff«me lamentum.) Ynítitue car- tur tanquam de leone , & tanquam $. Bs Tmen lugubre. de balena , propterea utitur nomine ben[ fä;; g Leomi Gentium.) Quafi dicat , quod retis, quo ferz, & fagene, qua pit- eft leo inter beftias, hoc tu es inter ces capi folent, ut fupra cap. I2. 1 3. 7' 0.0] t? eXïiDd'() ge-ntes. H 4 & cap. 17. ?o. cap. Ig. g. "CAPET XXXIL 655 ia rete fneum in multitudine po l te in fagena mea. pulerum multörüri.*n, & extraham j 4. Et projiciam te in t erram : fuxperwfacie—m agri abjiciam te, 6s - & habitare faciam fuper te omnia volatilia coeli, & fatarabo de te beftias univer(íze terrae. €. Et dabo carnes | tuas fuper montes, & implebo colles tuos fanie tua. 6.-Et irrigabo terram foetore fangu Á inis tui'fuper montes , & [ valles implebuntur ex te. jüfos Ifate 7.* Et operiam, cum extin&tus fueris, coelum, & nigrefcere * l! I5.10: : . faciam ftellas ejus, fol em npbg tegam , & luna non dabit lu- ]oel2 o i men fuum. IOo O& icens: 8. Omnia luminaria coe li morere-faciam fuper te : & dabo 3 I5. tenebras fuper terram tuam, dicit Dominus Deus, cum ceci- Matth tegem. 24.19- e, U derint vulnerati tui in medio-terrae, ait Dominus Deus. 9. Et irritabo-cor populorum multorum, cum induxero jnibus flum- Contritionem tuam in Gentibus fuper terras, quas neícis. - Io. Et ftupefcere faciam fuper te populos multos, & reges eorum horrore nimio formidabunt fuper tey cum volare cce- E p tee perit gladius meus fuper facies eorum : & obftupeícent re- paspettt pente finguli pro anima fua in die ruinae tua&. 11. Quia haec dicit Dominus Deus : Gladius regis Babylgnis veniet tibi, iebaä ) & I2. In ug'lt'dbas Nnnn3- Hom?ïüs Iz änuktitudine poputorum. )»'Solet videantur, quafi tu prius fplendore enim frequens populus fimul conve- tuo hec omnia colluftrares. dinilis fe- nire ad leonem, aut balenam capten- 9 Vuineratt t4/. ) Exercitus tuus dam. vulneribus confoifus. jus 80985 Per—populos. intelligit/ Chal- lm&lia ! daos. 9. lriftabo.) Non tam ira, quam ] | [irrniücau . Projiciam te in te;r;am.) Alludit metu concitabo , & percellam. sj bellis | Cum induxero contririonem, 6 c.) Cum m'x& ad pifces, qui capti in terram proji- ciuntur, ut moriantur , quia extra famam cladis, & exitii tui fparfero T HUenm D aquas vivere-non poffunt: fimilis Io- ufque ad gentes, ne de nomine qui- dem tibi notas. , Afudi cus fupra cap. 29. 5. g Habrtare faciam fuper te.) Infidere j o5 Smpe]äere facidm.) P-rä; terrore. cadaveri tuo , ficut folent aves cada- Super re.) Propter te, exemplo in- g 0 veribus infidere. cap. 30. teritus tui idem fibi timentes'.! Vide. ; qum S. Samie tia.) Pifees enim non Ha- Volare.) S crihgi, comfcare, vibrari,' y t at mlm bent fauguinem , fed faniem. Super facies eorum : ) Ante faciem tl gomime 9. Operiam, &c.) "Vantus ubique eorum. [ qn p te extincto luctus erit, ut. ccclum, fol, -Pro antma fua. ')Q Vite fuz me- N 1j I2. If & luna, omnesque ftellz obfcurari tuentes.l j — ! 654 PROPH"E'fIJE,E;ZECHIELIS' to. I 33. In gladiis fortium dejiciam multitudinem tuam * inex- eft, at pugnabiles omnes Gentes hae, & vaftabunt fuperbiam /Egypti, AT. & diffipabitur multitudo ejus. Y ] H . ti, qu I3. Et perdam omnia jumenta ejus, quae eränt fuper—aquas Indrcu plurimas, & non conturbabit eas pes homini;' ultra, neque a.l ungula jumentorum turbabit eas. ü " 14. Tunc puriffimas reddam aquas eorum, & flumina eorum fepulch quafi oleum adducam , ait Dominus Deus : 1 ( 15. Cum dedero Terram JEeypti defolata m ; d—eferetür au- eiï. mult tem terra a plenitudine fua , quando percuffero omnes habita- feli, c; n erra tores ejus ; & fcient, quia ego Dominus. 16. Pian&tus eft, & plangent eum : filiee Gentium plangent ^4. Tl eum, fuper Zgyptum, & fuper multi * tudinem ejus. plangem ?Ui y 0 ' eum, ait Dominus Deus. ; Icircur 17. Etfattum eft in duo decimo anno, in quihtadei:ima men- in terra fis, fattum eft verbum Domini ad me dicens: qui deft L .18. Fili hominis, cane lugubre fu per multitudinem ZEgy pti: D & detrahe eam ipfam, & filias Gentium robuftarum, ad terram ultimam , cum his, dui defcendunt in Jacum.. rckurn-' fpeciofior . 19. Quo pulchrior es? de fcendfe , & dormi cum.inbi videtis, e €1ilis. " 20. In Go lQw Ia. Fortium.) Chaldæorrum.ï Tupes Pjangeut eum.) Eam, id eft ngy- Ormi * Inexphgnaliles omnes gentes ba.)kn He- ptum : Vel plangent eum,id eft car- CUI]ULW brzo: Foertiffni geutium omaues Hlb funt, men illud 1.7gubr73, & plan&us, & lu- at cap. 50. II. &us formulam ufurpabunt. R N 0. ]y 18. Bu« erast [mper aquas plurimat,) I7. Duedecimo anno.) Eo dem annïo,r Quz paícebantur in pratis, & agris, vide fupra n. 1. qui aquis ex Nilo derivatis rigantur. Quinta decina menfís.) Ejusdem, ut turs üt fdp Non contzuibabit eas , €69c.) INon erit dixerat num. I. hoc eft quatuordecim G-Iddiu: i on& Ch; deinceps homo , aut jumentum , quod diebus , poftquam illi diceretur, AF VetitDaos aquas turbare poffit, ut in aquacio- fume lamentaum., pne fieri folet. 18- Legnbre. ) Carmen, qu;&le Ca- 1 '4"7'"?711 Clem 1ü n 3 14. Periffezias veddam.) Quia nemo ni folet iis , qui in fepulchrum de- *rit, qui eas turbet. mittuntur. Tovptun ««^afí oleum. ) Claras, perfpicuas , Detrabe eam.) Prxcipita, detrude Al- Läa,f( * in infernum, id eft, predic fore, ut ü Càjfs. & quietas ficut oleum Wieros delc 15. Plenitudine fua. ) Habica:oiibus, in infernum precipitetur. M. n hi enim implent terram , ejusque funt Er fiias , €$c. ) Urbes aliarum gen- lm quafi plenitudo. tium vicinarum. ld- o i. 7- 16. Plantius ejf.) j Hic eft plaictus , ln lacuw), €9 ferram u!iimam.) In id eft lamentum , & carmen lugubre, infernuin, ut ca pite' precedenti num., tu 'vlt'/lze/"-?f quo plangent /Egyptum. id. ( I9. t ffnd,'f/lzl- : enti 21j ] File pentium.) -G iles ,-]Egypcii j I9. Qzuo pulchrior es, &$c.) Cui te, & fKeoypto Hnicima regna. AEgypte , prafers ? quo altior, quo [. sgladio/in ) LA CCAPRUT XXXLO 553 Iney. oo. In medio interfe&torum &ladio cadent , gladius datus Qypd eft, attraxerunt eam, & omnes populos ejus. - 2r. Loquentur ei potentiffimi robuftorum de medio infer- Aquis ni, qui cum auxiliatoribus ejus defcenderunt, & dormierunt i incircumcifi, interfe&ti gladio. neqie L 22. Ibi Affur, & omnis mu'titudo $jus ; 1 n ch*cuitu illius CorUrm fepulchra ejus : omnes interfe&ti, & qui c - ciderunt g/adio. 23. Quorum data funt fepulchra.in noviffimis laci : & facta tur at eft multitudo e'us per gyrum fepulchri ejus ; univerfi inter- habiti- fe&i, cadentesque gladio; qui dederant quondam formidinem in terra viventium. a anpent .24. Ibi ZElam, & omnis mu ltitudo eius per gyrum fepuchri— fui, omnes hi interfe&ti, ruentesque gladio : qui defcenderunt hangent incircumcifi ad terram ultimam: qui pofuerunt terrorem füum in terra viventium, & portaverunt ig a m " pominiam fuam cum his; qui defcenderunt in lacum. Egypti: pofuefunt cubile ejus in uni- 25. In rpedio i—nterrfe&()rum, verfis terratm A akior tibi cidic, & cui-ieghum aciemic Nabucho- fpeciofior es ? E.cce quo citcutt videris, eo profundius rues, quo fpe- donofor, adjutus a Cyaxare, & Medis. ciofior, eo in tetriorem locum cades. In circuitz illius.) Regis Atfur. s. It Sepzelehra ejas. ) Scilicet multitudi- d Ob fuperbiam ergo tuam defcende, d Eer & dormi in fepulchro, & in inferno Ld nis: fepulchra eorum. * cum incircumcifis, & vt habet Chal- 2 Data.) Pofita. i di cir daus , eum peccatoritbus. Ip noviffimis laci.) In profundiffima TP u- fovea; in terra ultiina , ut dixit n.18. OO. Inm medio imterfetlorum , 6c.) More eorum, qui gladio inteificiun- Et fadla eff multituda , €£c). Allyrii jgm 000 tur, ut fupra €. 29. I2. vide ibi dicta. in inferno juxta Regein fuum' fepulti uSdema Y ladius datus eff.) Nabuchodono- funt, quia omnes , ficut ille, interfecti fori, & Chaldxis. Vel g/adzo dzta eff , ut funt, cum in hac vita omnibus ho- ijordecit vertit Pagninus,& intelligitur Agyptus. minibus terrori fuiffent. érettll y T . 94. lói &lam.) IElamitarum Rex & Attraxerunt eam.) Detrahent, deji- cient , ruere facient. Vel attraxerunt fic Italice dicimus, Z/ Zwrco, pro L'ur- que 9 in /Ecyptum os gladii , & in mortem. carum Imperatore. IElamita funt duun. & Perfz. 2I. Lequentur ci.) Quafi gratulan- di caufa: gaudebunt enim de ejus ad . Sepulchrz foi-) Sepulchri JElam , fe- 4, d inferos defcenfu? ut dixit cap. przce- pulchri ejus. ic fore, ? dentj, num. 16. verba, quz loquen- ' Fortaverunt ignominiam feam.) Cum enim aliis terrori fuiffent, ionominiofe . tur, omittit , fed ea intellige ex Ifai. jarm f 14. IO. fore hzc, aut his fimilia : ££ mortui funt, ficut. ceteri , qui defcen- J £u "vulntratus es, 0 Pharao, ffcut G nos, dunt in lacum, J fece- i mf ) defcemdifli ad nos , &e.. -98. Pefuerunt.) Qui eos inter at 9 22. 11;.) Inter incircumcifos, & occi- runt, aut demones , qui homines im- Íos oladio in terra ultima, ut dixit n.18. ios in infernum deducunt. Culx te, 'f) Affur.) Rex Affyriorum , quem ce- Cubite ejus. ) Regis Perfaþrufn, & jl v quo 656 PROPHETIXE E.ZE?CHIELIS verfis populis ejus: in circuxu ejus fepulchrum illius: o mnes qui hi incircumcifi, interfe&ique gladio : dederunt enim terro- conf p rem fuum in terra viventium, & portaverunt ignominiam fuam cum his, qui defcendunt in lacum: in medio interfettorum lücu pofiti funt. 31 26. Ibi Mofoch, & Thubal, & omnis multitudo ejus: in cir- titud cuitu ejus fepulchra illius, omnes hi incircumcifi, interfecti- t que, & cadentes gladio: quia dederunt formidinem fuam in b terra viventium. Ihiy j * 41. Et non dormient cum fortibus, cadentibusque, & in- fà0, circumcifis, qui defcenderunt ad infernum cum armis fuis, & pofuerunt gladios fuos fub capitibus fuis; & fuerunt iniquita- tes eorum in offibus eorum : quia terror fortium fa£li funt in M terra viventium. 717 og. Et tu ergo in medio incircu mciforüm tonæreris,. & T0U5 ( dormies cum interfectis gladio. ? iil 29. Ibi idumzea, & reges ejus, & omnes duces ejus, qui dati ii funt cum exercitu fuo cum interfeCtis gladio, & qui cum ihcir- cumcifis dormieruüt, & cum his, qui defcenderunt in lacam. 3o. Ibi principes Aquilonis omnes, & uni.verük venator es, u /amultitmdinis, que cum, illo ad infef Et fuernnt ieiguitutes eorum, €fc.) ros defcendit. (Qui gladio ufque ad offa confixi ini- X.E' Dederunt euim tevroregm.) Que hic quitaturme fuarum penas dederunt; de äd. £0 habentur, clara funt ex proxime didis. cetero vero honorifice, i& f n ïO.l'!—:it?r oc- p 26. M fecb.) Cappadox. cubuerunt. Quia terror , 8c. ) Hoc 'en, quod ULE Thubsl. ) lberus, vide fupra cap. 27. 13. & ibi dicta. proxime faüperiore verficulo dixit : N ua dederunmi, &fc. ) Quia ahos Quia dederunt jormf;/irgm fnam dn ter^ ana, TA UIOBILuM. - Dater f eladio occidebant, gladio occifi funt. 27. Non dormienr. ) Non fepelientar. 28. Et ru ergo. ) 'O "Pharao, hifce COram | Qun fortibus, 8c.) Cum illis incir- tyrannis, atque occifis, &que in pcena, Vettt g cümcifis, ac viris fortibus, qui non àcin culpa, & tyrannide focius cum Hfaniy, eis fepelieris in imo inferno. i ignominiofe, fed gloriofe , ac fortiter in bello occubuerunt. Comparat eos dp medio eucirciumcijoru.) More in- prm : non cum juftis, & tis, qui natura l ? circumciforum. WMide di&ta cap.29.I2. 29. J ddumen, £7c.) ln inferno P&Hm anorte moriuntuür, fed cum dis, qui 17] lti uumvis impii effent, & incircumcifi, erunt Idumxzi zque, ac. Aflyrii , /EJa- quod d & gladio anterfeCti, tamen gloriofe imitz, c. clarus eft hic vérficulus FG*U ex fupra dictis. ceciderant, quafi dicat fore, ut pejore ^ OC epi etiam illi conditione fint. 3 O. Prinezpes Atguilonis.) Aliqui de 94 b |Cum Aarmis fs55.^) Cum qu'ibus ad Babyloniis intelligunt; ahi de Syriis, tæn m fepulchrum. deferzi , & tuinulari anos & Sidoniis, qui /£gypto Aquilonares Tüm f U érait. Sic Jonathan fepultum eíle le- erant; alii de utrisque. Up t .'V.mdmrf.r.. P T Àyranni, qui aliormh gimus, 1. IVI.aþïlab., 13. 29- Et&/( CA P*U TXXXIL & XXXIT. - 657 )mnes /üis v qui dedu&i füunt cum interfe&is, baventes, & in fua fortitudine tett0- confufi: qui dormierunt incircumcifi cum interfe&tis gladio, (uam & portaverunt conf M ufionem fuam cum his, qui defcendunt in fum . lacum. 41. Vidit eos Pharao, & confolatus eft fuper univerfa mul- 't dite titudine fua, quae interfeCta eft gladio: Pharao, & omnis exer- ríed- citus ejus, ait Dominus Deus. & m n 32. Quia dedit terrorem fuum in terra viventium , & do I mivit in medio incircumciforum cum interfe&tis gladio : Pha- & ra0, &vor-nnis m'-ultit'udo ejus, ait Dominus Deus. uis, & CAPUT XXXII jquitt t if Si jþeculatur vifum imminens malum non annuntiaverit , reus erit pereuntium : quod fi anmuntiaverit , folus is; qui fibi non cavit , 1is, & reus erit. — Juftus quoque, fi [uam deferat jufHitiam, damnabitur, & impius, fi comcertatur, Jaloabitur. — INec confidant de terra Jfibi ]ui däti ' » incit- - data in po[JejJionem :. quoniam. propter fuas iniquitates per- lacürh dentur , & terra in folitudinem atore» redigetur. * l s 1gr T fa&um eft verbum Domini ad me, dicens: uUlls 6[') p f y ili« 2. Fili hominis, loquere ad filios populi tui; & dices ad.eos: Terra cum induxero fuper eam gladium, & tulerit lerunt; & populus terrae virum unum de noviffimis fu )r;iter oc » is,& conftittïef-it eum fuper fe fpeculatorem : * S R di, 'quod EE bona, & corpora venantur, quorum 22. Q;z;ia ded; fefrarem'metlm,-ffc;) n in T* pater fuit Nemrod magnus venator Quia , id eft, equidem ego Deus, ut coram Domino, Gen. 1o. g. Chald. olim dedi per eos terrorem Judzis, & j404 hi vertit 5/202:7;, vox enim Heobr. r7»y3 alis viventibus, quos afllixerunt ; ita e n Pæna, rffdonim , utrurmque*fïgnifïcat; $;do- jam illos puniendo, & deturbando ad cius * jf nizm , Íi accipiatur ut nomen pro- tartara , ipfum ; Omnes tyrannos prium ; veza£orem , i ut nomen ap- pariïer texrebo. M orc ff pellativtm. In wedio zneircumcsfertag.) Ut/fupra upa) ln [ua fortitudine confuff.) HOC.. eft, num.-2g. |n 19 feti um quod dicit n. o n 2.- ]il Portaverunt covfuftonem /z'mm) Q uod ldos populs tai. ) jJudeos popu- lares tuos. m vaiciis hoc eodem verficulo repetitur.. Terra,5e. ) Hebraifmus, fic re- 31. Ce»folatus eff.) Cum videret fe folvendus cum fuper terram gla- aMqit tam multos, & tam magnos pena- dium induxero. i de S)»'Iil& rum fuarum focios hat -,I.ïabere, üt capite De mvviffzi.) De infima plebe. »kquil fup. num. 16.- Specularorem.) In-'edita aliqua fpes- Bibl, c;fm Com. Mcmach.. Tom.F. - Dooo mus 1 » Z *PVR*OPHE'TI'kZE' ZECHIE LIS 658 3. Et ille » viderit gladium, enientem fuper -t;erram, & ceci- 4 1* nerit buccina, & annuntiaverit populo : tem mj 4. Audiens autem, quisquis ille eft, fonitum briïccinæ ,& vertim] non fe obfervaverit, veneritque gladius, & tulerit eum : fan- giini d. guis ipfius fuper caput ejus erit.. . M 1 $. Sonum buccina audivit, & non fe obfervavit, fanguis T ejus in ipfo erit:fi autem fe cuftodierit, animam fuam falvabit. pietas j 6. Quod fi fpeculator viderit gladium venientem , & non fit2bi infonuerit buccina, & populus fe non cuftodierit , veneritque in Qu gladius, & tuleri£ de eis animam: ille quidem in iniquitate * 1. íua cap tus eft, fanguinem autem ejus de manu fpeculatoris re- f f quiram. 5 185 i'peculator.em dedi te domui Ifrael: dentur *Sup. 7.* Et tu, fili homin Tietr. diens ergo ex ore meo fermonem , annuntiabis eis ex me. 317. au r $. Si me dicente ad impium : Impie, morte morieris: non titent fueris locutus, ut fe cuftodiat impius a via fua : ipfe impius . LÀ B in iniquitate fua moriet it marn . fua requiram. ür, fanïgqihem autem ejus de manu ' í * Vità Vi 9. Si autem annaunti ante te ad impium, ut a viis füis convet- 16 tatur, non fuerit converfus a via fua, ipfe in iniqujtate fua ei : ]'.1( ' morietur: porro tu animam tuam liberafti. * nis, dic ad domum Tírael : Sicloeuti- ü E to. 'T'u ergo, fili homt eftis, dicentes: Thiquitates noftrae, & peccata nofera fuper Domi IS. nos funt, & in lp fis nos tabefcimus : quomodo ergo vivere poterimus : * "H T Io* Dxic quiat p ] eula, ut quz ab hoftibus fiunt , con- r Sangninem autem cjus , 6c.) Specu- Jüdic) rempletur. . latorem propter mortem illius puniam, LA 3- Gíaditmm, ) Arm atos hoftes. ut homicidam.- ". Specslatorem dedi te)) Ut fi quid TUxta Cecintrit buccima.) Ut hoc figno in- telligant cives hoftium adventum. periculi incidiffet, populo imminere vi- udiens autem , quis deris, illi nunties, exaltans quafi tubam quis .i/lf'* eff. ) vocem tuam , ut dixit Ifa. 58. r. H Ect aliquis 2udierit. Non cavefit Ex me.) Meo nomine. ? MIE Nem fe ob[ervaverst. üYQ fibi , ficut fpeculator admon:bat, IO. óclocuti effis, dicentes. )Idef, Sanguis ip[iuas , 6$c.) Ipfi erit mortis dicete foletis. Wa Super nos fumt. ) XUrgen!: nos ad Y0S n caufa: perbit vitio fuo. me]l )Q 6. Tu'erit de eis animam*) * )Aliquem moztem , opprimunt nos, illisque con- ex eis occiderit. tabefcimus. dVar llle auidem in: intquitate, 67 ) Qui Quomodo ergo vivere pavtcrimk:'? ) l gladio occifus eft, merito, ac pro- Videbantur hoc Judzi dicere ex qua- feit pter iniquitatem fuam . gladio eft in- dam defperatione, ita fequentibus ver- teremptus , cuin propter peccata Do- bis illos eri H bonam, git Do:pinus ad fpem Im](c jainus hoftilem gladium immittat, ls s x J ) p xxxur C AP & eec d 11. * Dic ad eos: Vivo ego, di&&t Domínus Deus : nolo mor- * suy, tem impii, fed ut convertatur impius a via fua; & vivat. Cor- 18.25- dne, & m : fan- vertimini; convertimini a viis veftris pleiïimis, & quare morie- 32- inini domus Iírael? 12. Tu itaque fili hominis, dic ad filios populi tui-: Tuftitia fanguis falvabit, jufü non liberabit eum, in quacunfque' die peccaverit, & im- pietas impii non nocebit ei, in quacumque die converfus fue- , & non neritque ,rit ab impietate fua, & juftus non poterit viyere in juftitia fua, in quacumque die peccaverit, * tquitate * 1 Xoris fe« .15. Etiam íf dixero jufto, quo d vitä vivat, & confifus in ju- ftitia fua fecerit iniquitatem, omnes juftitiae ejus oblivioni tra- dentur, & in iniquitate fu2 quam operatus eft, in*ipfa mo- j Ifadd: tietur. * * X IDf 14. Si autem 'dixero impio: Morfe morieris, & egerit pos- rjs: 200 uftitiam, nitentiam a peccato fuo, feceritque judicium, & j e jmpils 15. Et pignus reftituerit ille imprus, rapinamque reddiderit, le manu L datis vitde ambulaverit in man ,nec fecerie quidqu.amx injuftum z vita vivet, & non morietur. L convet I6. Omnia peccata ejus, quze peecavi t, non —iïmpüta*buntu-n tate 10à ei : judicium , & juftitiam fecit, vita vivet. 17. Et dixerunt filii populi tui: Non [ ett æq;ui/ -ponderisrvia iconut Domini, & ipforum via injufta eft. [2 fUpEI' 18. Cum enim recefferit juftus a juftitia fua; fef:er?tque ini- ) vivete quitates , morietur in eis. j* DiC Ig. Et cum recefferit imp ius ab impietate* fua , fec;er*itqque* judicium , & juftitiam, vivet in eis. ) 20. * Et dicitis : Non eft re&ta via Domini. "Unumquem qüe * Sup. j puniam, 19.25. vobis , domus Ifrael. U ii juxta Vi.&S fuas judicabo de 41. Et O,poyo b minae Y* m II. Nolo mortegz.) Nloiïl.em ,Íi fieri juftitiz opera;, e—xvqu-ibu-S"cete;a iniel— 2! poffet. Hoc' Theologi de antecedente lhseantur. ) Deivoluntate interpretantur.* MandAts Uvita.) Vitam pre conciliant, & cternam.. fentem- f!') Ide&, Quare moricmmi $) Quafi finetis vos mori, eum pof[htis, mores in 17- Non eff aqus pouderis.) Non eque, melius emendantes , vitam vefiram non recte nobifenm ,id eft , cum piis, "I . fezrvare ? & impiis agit Dess, Qui male dilpo- pque o I3; Quod vita, Vivat. ) $i perman-- fiti funt, etiam juftiffima decreta non ;gïjl"m ? ) probant. J.feiit in. juftitia fua. Er ipfarum via , &c.) Cum ipforum | re ex qüä' xibos VF 14- eceritque judicium 6 jïtfiti4M«.) : potius via non. reca fit. Innocenter, & jufte vixerit. 20. De vobis. ) jung;e-ndum eum ,j n 15. Pigmzsh rejiiueriia-») Ponit. duo ünltmth«f*m[]]f& 660 PROPHETI EZECHIELIS 4I. Et fattum eft in duodgrln-o anno,in decimo menffea in ? quinta menfis transmigrationis noftrae, venit ad me, qu1 fuge- qu rat de Jerufalem , dicens: Vaftata eft civitas, - befti 22. Manus autem Domini fatta fuerat ad me vefpere , ante- fpeu 28 quam veniret, qui fugerat : aperuitque os meum, donec ve- * niret ad me manre, & apesto ore meo non filui amphus. ü Uog . 45. Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens: 24. Fili hominis, qui habitant in ruinofis "his fuper humum Ifrael, .Unus erat Abraham, & heareditate* fuim loquentes ajunt : poFedlt terram : nos autem multi fumus, nobls data eft terra fuas, 0. in poiï'efïionem. a«. Idgirco dices ad eos : Haec dicit Dominus Deus : Qui te TU in fanguine comeditis, & oculos veftros levatis ad.immundi- rum. tias veftras, & fangumem fundms : numquid: terram hasredi-- quis tate poffidebitis. - 26. Steüiftis in gladiis veftris, feciflis aBommatlones,& unus- COT2] quisque uxorem prox1m1 fui polluit, & terram haereditate pof- Cunt fidebms 2 füa In á Pl 27. Haec 3. od fono 2I. Decimo menfe.) Menfe Decembri. id. non effe mirum , eo quod uni 4^ 3j' Transmierationis mpr&. ? Cum Je- Abrahz Deus illam promiferit : illiau- chonia 4. Rerr 24. 12. tem pre& Abraham funt multi. Quafi füx Venit ad me, qu: fugerat. ) Expu- dicant: fi Abraham cum trecentis ver- nis fe inter tot infeftos homines tu- nata jam 'urbe, .ut piædlvemc illi Jeus fupra cap. 24. g6.,qui locus re- tàri potmc multo m'mls nos tanto cognofcendus eft, ut, quem nunc ex- plures jus no&rum retinebimus. plicamus, inte lng&cm ut vertit Pan'nmus Super 1j Tael.) Super humum Ifrael , Q2. Mazzus auten Damzm, Ut ) Con- firmaverat, & roboraverat me Domi- 25. Qui m fangume comeditis.) Cum nus. Vel afflavit me Dominus fpi- fanguine comeditis carnem ; fanguinis [ yitu prgphetico. enim efus lege vetitus erat, Levit. ^ Apermtque 05 znezm. ) Dedit mihi I9. 26. Jeïllm loquendi libertatem , ut mihi fuerat g, Ocnlos veflros. levatis. ad zmmundtä P()lhcmus £i45, €fc*) Ad idola oculos levatis Chäm« Douec veniret ad me mAHe , 6c) orandi caufa, G»M Ut cum nuntius Vide fupra c. 18. n. 6. V [ aptæ civitatis mane Sanguinem funditis , &c. ) Patrantes veniret ad me,. jam divino fpiritu homicidia.: "m aj plenus,libere concionarer ad populum, 96. Srerflis im gladiis.) Confidiftis 2 24. Qui babitant 1n rusnofrs brs, Gfc. in armis veftris, Chald. $ Ste-t;-/izs 2m lünts In ruinis Jerufalem, & Judex a Chal- fortitudine 'vefra Vel parati fuiftis | dais everfe ; quafi dicat, hi reliti a gladus, promptique ad effundendum allhio Chaldzis in Judxa, cum dolere de- angumem innocentem. Jüxtam Q ]dl berent, gaudent, quod pauci ipfi to- -Lominationes. ) Et quas jam me- tam ]udæam (int poffeffuri, dicuntque moravit, & quas fubdxc f [L Of E * CAPI /xka. 661 enfe, ia 27. Hzec dices ad eos: Sic diNt Dominus Deus : Vivo e;hgo, LaX u fepe- quia qui in ruinofis habitant, gladio cadent, & qui in agro eft, beftiis tradetur ad devorandum - ; qui autem m prefidiis, & L fpeluncis funt, pefte morientur. Inec ve- 28- t dabo terram in folitudinem, & in defertum, & defi- [ f OT * Ü ciet fuperba titudo ejus: & defolabuntur montes lírael, eo quod nullus fit; qui per eos tranfeat. humum 29. Et ícient, quia ego Dominus, cum dedero terram eo- teditate rum defolatam, & defertam ; propter univerías abominationes » eü tetra fuas, quas operati funt.. . $0. Et tu, fili hominis : filii popul i tdi, qui loquuntur de y : Qui te juxta muros, & in oftiis domorum, & dicunt unus ad alte- omundi rum, vir ad proximufn fuum loquentes: Venite, & audiamus, E heeted quis fit fermo egrediens a Domino. 31. Et veniunt ad te, quafi fi ingrediatur populus, & fedent & Unus coram te populus meus, & audiunt fermones tuos, & non fa- ate pof ciunt eos : quia in canticum oris fui vertunt illos, & avaritiam * fuam fequitur cor eorum. 32. Et es eis quafi carmen muficum, quod fuavi, dulcique i gt M fono canitur, & audiunt verba tua, & non faciunt ea. 00d ul 33. Et cum venerit, quod praedi&tum eft (ecce enim venit) jt: iav j Qu func fcient, quqd prophetesj fuerit jnter eos.. :centiS u ymins t gos tinto [iu$ m [fmel, CAPUT & Oooo 3 ,'iti!-)cul.n fs pI LeVlt' 27. ui m ruinofií babitant ) -In — - 3f- Quafi ff imgrediatur populnus. ) Jerufalem, & aliis oppidis, & vicis a " Veniunt ad te confertim, &- turma- Chaldzis femidirutis. tin , & magna multitudine , ac fi uni- . immä"d';' ] " ]evatls Gladio cadent.) Godolias enim cum verfus populus coniiuerec ad te. Í B0 fuis occifus eft ab Ifmaele, & po& eum alii multi a Chaldzis. In cauticum orts fui vertunt ;b5 ) Puraa 29. Eo quod.) lsa ut. Rident, contemnunt, vertunt.in jo- GüH caünticum tuas minas, & Conüdims g0. Loguunmtar de te , &c.) Oblo- conciones. yetil ;'; [ uuntur, irrident te, ut otiofi, & ifis f anniones in foro. facere folent, & juxta muros, quo conveniunt ad con- 32. Et eis quafí carmen muficum.) '.mdendum fabulandum , quia locus apricus eft. Audiunt te voluptatis caufa, non ut WMel juxta' muros idem eft, ac intra ex fermonibus.tuis proficiant , & mo- . $j jam ne domus parietes. res emendgnc. * P, v 562 RZECHIEL IS RMNORETETI A?'E* &t /r [] CAPU XXXIV. fun t l quam Ex hmlniliusf paftorum , qui neglecto grege 4 tant&m,"quæ fua funt, quarunt , dicit. Dominus , f& oves fuas liberaturum : . quodque eas if judicio pa[cet , Jufcitaturus fuper eas Jeroum Jium David, [ub. T fünt quo in omni terre ubertate fecure P "afcantur : offenditque gregem Oi quaf | fltu.?z elle bopu lum Jfrael, & fe Deum?. | L * dpjorum. tes 1.; | T fa&um eft verbum Domini ad me, dicens: - 9.] Q ». Fili hominis, propheta de paftoribus : Ifrael: pro- fts £ i J er. pheta, & dices paftoribus : Haec dicit Dominus Deus: *Vze , pattoribus Iírael, qui pafcebant femetipfos : nonne greges a tes f m * I5.3 ,s. pattoribus pafcuntur ? - T0f € 4. Lac comedebatis, & lanis operiebamini , & lqi;od* cra'iüim u erat, occidebatis : sgregem autem meum non paífcebaftis. QV€S | . 4 Quod infismum fuit, non confolidaftis, & quod eegrotuih, D. non fanaftis, quod confra&tum eft, non alligaflis, & quod ab- In me je&tum eft, non reduxiftis, & quod perierat, non quasfiítis, &l Ib fed cum aufteritate imperabatis eis, & cum potentia. 1n dje ' s. Et difperfze furit oves meze, eo quod non effet paftor : & 13, fattze funt in devorationem omnium beftiarum agri, & difper- &i fe funt. ; Mtael eges mei in cunttis hwntibus, & in uni- 6. Plrravgrunt er verfo pafloribus. ) "Tum laicis, ut Ripendïä Ípoliantes populum accipie- Princi;)z "I funt Reges, Principes, Ma- bant: per carnes h:ereditates , quas Tét d giftratus , tum facris, ut in. veteri r per homicidia, & iniqua judicia-ca- pallon; Teftamento er H ptabant. Unde fubdit : Qxod craffam Io, & Sacerdotes. ant Pontifices, Scribg?fï erat , ocetdebatys , 656, ni(), E Qui p4 Cebant /äm*etiþ/z':ïs,«) Lace, & Quod' craffum: erat , occidebatis. ) hibe carnibus gregis mei, id eft, qui fuam, Divitibus mortem inferebatis, ut eo- Pürey) v non popul mei utilitatem quzrebant, rum divitias raperetis. j eum palftoris ofiicium fit, non fe ipfum, 4. «jedum.) In Hebr. efty mrn43 Rfüg:z'; fed gregem fibi commiiium pafcere. niddachat , id eft dejeCtum , verbi gra- a 4. Lac cemedebatis.) Ver lac intel- tia, in foffam; vekin avia, & devia: Ipitus l*ig—i poteft ftipendium Sacerdotum, & perditam , & vagantem ovem intel- Df Prophetarum ; paftor enim jure lacte licit. Qï/; P. grepis vefcitur. Nem quis pafeir gregem, Cws potentia.) Cum. fevitia, ty- 9) offie E de lalle gregis mon manducat ? inquit; rannice. ll E D. Paulus r. Corinth. 9. 7. 6. Erraverunt greges mei P eunétl i« Lanis operiebamin:, 5c.) Per lanas üry k [ j meontibus^) "um confugiendo ad idola L fignificari poteft , guidquid prater fua hoj N in montibus , Fllln fugiendo fzvitiam * [| C A PUT XXX!V 663 verfo colle excelfo : 1 & fuper nnem faciem terï'æ d]fperü funt greges mei, & non erat, qui reqmreret : non €rat, in- 1 Jl quam qlll reqmreret, lt u n Propterea paftores audite verbum Dom1n1 x 8. Vivo ego, dicit Dominus Deus, quia pro eo quod facti Ld [ funt greges mei in rapinam, & oves mecd in devorationem n omnium beftiarum agri, eo quod nón effet paftor: neque enim D quzefierunt paftores mei gregem meum, fed pa(cebant patto- res femetipfos, & greges meos non pafcehant, 9. Propterea paftores áüdite verbum Domlm : 1o. .Hzec dicit Dominus Deus : Ecce ego ipfe fuper pafto- |: pro- tes requxram gregem meum de manu eorum, & cefífare faciam , *'VT €os, ut«ukra non pafcant gregem , nec pafcant amplius pafto- fC965 d res femetipfos: & liberabo gregem meum de ore eorum, & non erit ultra eis in efcam. eralfum ir. Quia hzec dicit Dominus Deus Ecce ego 1pfe reqmram i oves meas, & vifitabo eas. TO Um, 12. Sicut vifitat paftor gregem fuum in die, quando fuerit jud 2b in medio ovium fuarum dlmpatarum fic Vlütabo oves meas, vIilus, & liberabo eas de omnibus locis, in quibus difperfze fuerant in die nubis, & caliginis. for: & lg. Et educam eas de populis, & congregabo, eas de terris, difpet & inducam eas in terram, fuam : & paícam eas in monubus lírael, in rivis, & in cun&tis fedibus teiræ. in Ut EI I4.In NÓ verlo / Prmczpum per omne peccati genus a Viffrabo ea4s.) In Hebrxo eft, Qua- ; acph re& divinz. legis femita deencmtes, 7472 €A$ á qu i I2. Íz die mubis, Efcal;gzm:) 'Tem- "paftorum incuria , & negligentia. Jdicia« t IO. Zcee. ego. ) Subintelligitur ve- pore calamitatis, & captivitatis. 44 m nio , avzt aliquid hujusmodi. Chald. 13 Educazr tas de po;w/zs) Ex ca- habet : Super gwema:w es mittam fu- ptivitate Baoylomca ; Iterg ex Ammon, rorey 520Um. duti! ldumza , /Egypto, C. quo fuguen- , u Super p;z/[ore:) Contra pclPCGrGS tes difperfi ezant. Judsi. Requiram gregem meum.) FKationeni leducam eas im terram fuam.) Per exi "Lorobabel, & Efdram , vel (qui fen- m I»is gam, cur grex fit perditus, & dií- TU Nïm fïpdtus , AX pæms a paftoribus re- fus füblimior eft) per Chriftum ad & d OVM POJC«'HTI Izta Ecclefie pafcua. Ceffare faciam, 6&c.) Amovebo illos In montibus lfrael, im rivis.) quue, [2 n ab officio paftorum. tam in moptibus, quam in vallibus: vltldy II. Ecce ego , &/c.) Chriftus loqui- fignificaz Ecclefiam per totum terra- tur, & fe venturum gpromittit, 44 rum orbem effe diffundendam. Sedibus terra.) Habitarionibus terra, 4 6 yidt oves , qu& perierutt, domnus lfrael, Mat- ut in Hebrxo. ad idolà thzi 15. 24. fgi g al o 664 ?ROPHETI ( ZÉCHIELIS & I4. In þafcuiis'urb**errimi's' ï(E. fcam eas, & in montibus excelfis: 2 Ifrael erunt pafcua earum : ibi requiefcent in herbis virenti- qui pl bus, & in pafcuis pinguibus pafcentur fuper montes Iírael. erit eis 15. Ego pafcam oves meas, & ego eas accubare faciam, di-- », ] Dad cit Dominus Deus. ? 16. Quod perierat, requi ram, & quod a—bjeäy"tum erat, räduf : 2) L cam ; & quod confrattum fuerat, alligabo, & quod infirmum peftma fuerat, confolidabo, &. in Glti quod pingue , & forte , cuftodiam : & 1. E pafcam illas in judicio. : » 17. Vos autem greges mel ; haec cïicif Dominus Deus: Ecce deducar ego judico inter pecus, & pecus, arietum, & hircorum. y. ^ hen fui 18. Nonne fatis vobis erat pafcua bona depafci ? infuper & reliquias pafcuarum veftrarum conculcaíftis pedibus 'veftris 5 . o Do e05 de. & cum puriffimam aquam biberetis, reliquam pedibus v'—e'&ris turbabatis. 4 ( E . 19. Etoves mea his, qu& conculcata pedibus veftris fue-: ftie te / que ujl RRR rant, pafcebantur: & quee pedes veftri turbaverant, haec bi- U bebant. »j E 40. Propterea haec dicit Dominus Deus ad vos : Ecce ego L ipfe judico inter pecus pingue, & macilentum : 2 h» 21. Pro eo quod lateribus, & humeris impingebatis, & cor- 11;;'1 nibus veftris ventilabatis omnia 1 ? lcüt ante. nfxrma— pecora, donec difper- l demojiy, gerentur foras: " auten 225. Salvabo gregem meum, & iïon erit gltfa in ,rapïnafffï ? & tem LQ;* judicabo inter pecus, & pecus. P/OO' h 23* ET Dai Al 14- lm Pn:fcul's 'uäerriml.s, &J'c. ) Da- 19. Hss , qua cozculcata pedibus ve- Qx ï*m eramentorum, verbi Dei , &c. ffris, 6c.) Notat eorundem ayaritiam, ILer im 15. Accubare faciam.) Reqn qui nihil pauperibus largiebantur, nifi ts o ; &t habent LXX. fefcere : corruptum , lacerum, inuctile. .[J/J 16. Abjellum.) Mide dicta num. 4. 20. Pecus pimgue, &5c.) Pecus.pin— TET dg judicio)) ]ufte, & fapienter. gue funt divites , macilentum vero item; 17. Inrer pecus, €& pecus.) Inwer bonos, & malos ; inter.agnos, & hircos. [unt pauperes. qu.'em h 2I. Lateriltts, €'c.) Cubitis, & hu- 25, h, I18. Nenmue fatis, &c. * ) Contra di- an( :h vites loquitar, qui cum laute vive- meris pulfabatis, & cornu petebatis rent, que ipfis fupererant , perdere alias oves, donec extra pafcua ejice- - LUE retis ; metaphora ex bobus fumpta, Los & malebant, quain pauperibus e]arg*iri'; €H/ wentionem facit folius eleemofynz qui infrmiores cornu petunt, & ex LITU l,p-— pretermifiz , quod unum peccatum loco pàáfcuo ejicere folent. XWR loco omnium ponit, ut Chriftus Matth. 292. Judicabo imter peeus & fcm:.'-) " 25. 42.- Efurrui, €$ mom dediff)os mibi Vide fupra num. I7. : d U)] amandncare , 6e. / 3!5 (4j; [ CAPUT:XXYIV. * 665 xcelfis- 23.* ET SUSCITABO SUPEMEAS PASTORFM UNUM, * ifiis irenti- qui pafcat eas, fervum meum David : AO. If« rael erit eis in paítorem. ipfe pafcet egs, & Ipfg N ee m d 24. Ego autem Dominus ero eis in Deum, & fervus meus David princeps in medio eorum : ego Dominus locutus fum. i d- 25. Et faciam cum eis paCtum pacis, & ceffare faciam beftias rr.16. irmurm peffimas de terra: & qui habitant in deíerto, fecuri dormient 14- im:& in faltibus. 26. Et ponam eos in circuitu collis mei benedi&tionem, & : Eete deducam imbrem in tempore fuo : pluvize benedi&tionis erunt. ]. 27. Et dabo lignum agri fruétum fuum, & terra dabit ger- per & men fuum, & erunt in terra fua absque timore: & ícient, quia eltris;. ego Dominus, cum contrivero Catenas jugi eorum , & eruero eos de manu imperantium fibi : : veltms - 28. Et non erunt ultra in rapi n ham in Gentibus, neqüe be- ftise terrze devorabunt eos: fed habitabunt confidenter abs- 's füe- que ullo terrore. &c bi 29. Et fufcitabo eis germen nominatum, & non erunt ultra te ego : immi- 93. Paflorem unum.) Non multos & cot- Plavie äe;»;edi&ianir. ) Fertilitatem , ficut ante ; nam hactenus zafferes saul- & fccunditatem conciliantes. Intel- Qifpet- t demoliti funt vineazm meam. Nunc ligi hoc poteft de pluvia doctiine P autem tnittam illis Chrftum päüo-' & Evangeii'cæ.' rem bonum , qui gezer aztmam . fuam ,& 222 gfviäm /tzif. JOJ.D., IO«-Tl. Q7. Catemas jugs eorum.) Q uod dz- Servmumm weum Davuid. ) Chri&uln mon, & peccatum impofuit hominibus. De manu imnperantium.) Demonis, , d Davidis flium. QS. Patium P;z,fi.s'. Novum Lefta- mundi, carnis, peccati. Alludit ad T^ captivitatem Babylonicam ', quze fuit variciam, mentum , quo Cluiftus humanum ge- ;i fymbolum captivitatis peccati, & vi- nus D'eo reconci iaVvIt tiorum. gtur, Beflias oj * ) VWitia, & homi- pnum i 29. Germes naminatum.) Nobile : i;u,ac demonum pote- eCUS.Pin' ftitem ; a demont poteftatem, quod totam Judsorum gentem illu- quata hat i£ in honunes. ítrabit, Chriftum , qui egrediezur Ze »adice Teffe. lfa. 11. 1. Q^. Pezam eos, &/c, ) Faciam, ut Omnes ge;tes, qux in circuitu collis Leminsti fame. ) Non minuetur iS, & hu- mei, id eft, Jeru'alem habitant, bea- propter famem eorum numerus ,n0n 7eteb'(lt'ls "Ls tos eos predicent. Vel, 6 pozam eor, - morientur multi eorum fame, ficut & 2«4 f^mtimcircuitu cclis mei, bine- ante, nec ferent Opprobria gentium. didiiszem, ut vertit Vatablus efficien- in Écclefia multiplex eft cibus, ac j £ do, ut non folum ipfis, fed vicinis "prafertim Euchariftig , & falutaris etiain eoróm omnia profpere fucce- doctrinz. Gen/fum.) Do&tinz. f (;W"') danr, m gratiam vicini boni. Bié. eum Cos, Mezoch, Tom. V. Pppp : TA 666 PROPHE-TIEEZERECHIELIS 3mm1nut1 fame in terra, ne,cfue portabunt ultra opprobrium puin oderj centium. 30. Et fcient, quia ego Dominus Deus eorum cum eis, & 7.] ait Dominus Deus. felm 1pfi populus meus domus Ifrael : *Joan. 41. * Vos autem greges mei, greges pafcuae meze, homines T 10.11« effis & ego Dominus Deus Vefter, dicit Dominus Deus. ïUl:7 Cagen C APU XXXV. ol Tiabia fve ldumeorum futura. vaflatio , co quod populum Monm Seir , f Dei afflixerint. D CTUnt T fattus eft fermo Domini ad me; dicens : I! 2. Fili hominis, pone faciem tuam adverfum montem * jux Seir, & prophetabis de eo, & dices illi : hibe; 2 "Hsec dicit Dominus Deus : Ecce ego ad te, mons Seir, I5, & extendam manum meam fuper te, & dabo te defolaturn at« que defertum. ua, Qt 4 dey 4. Urbes tuas demoliar, & tu defertus eris, & fcies: qula ego Dominus. D fmm $. Eo quod fueris inimicus femplternus,& concluferis filios l] Ifrael in manus gladii in tempore aiïïx&loms eorum , in tem- folitd pore IanUlïatIS extremeae. 6. Propterea vivo ego, dicit Dominus Deus: quomam fan- —* * guml fatrgg Qqüem t A. Vos autem, 6c. ) Éft inver- E Ecce ego 44 te.) ChaM. Ecce ego d Ju G j fus ordo , 1c in rectum verten- enitto furoreg mems /ät;zer fe. dus. Vos, o homines, eftis gregis 5. Eo 7uad fueris inmmicui. ) («lula &6 um mei , & pafcug mez ; quafi dicat , ü"um perpetuas llïHTHClL!dS cum POPH]O meo &uifig oves, & greges, de quibus hactenus gellifti; heres odii, quod Efau in mw, : Jocutus fum, non funt pecudes, fed jacob geffit. vos domus Ifrael, qui homines eftis, Concluferis , Von E2 o UIAMUS gladi;. ) Iduma & paltor vefter ego fum Dominus Concludere in manus gladit ,. eft tra- *T 107 11 Deus vefler. dere in poteftatem, & manus cladii , ut fcilicet ab eo cedantur. H')L 163— bm ( Ju faciem tuam. ) Merte te, À. p w tionem tuam converte, vel cerunt Idumzi, qui quo tempore Chal. QU& a dzi Judeos perfequebantur , eos , qui üc &l5 intrepide, libere , & obfirmata facie ad fe fugiebant , cedebant. loqnere Izzgumztzs ) Pa,næ iniquitatis, ld$ s Adveríus montem Seir.) Id eft, Idu- tolerabant. quam lr!r'm rm/; mam. Synecdoche , ex parte totum. 6. Sanguini.) Cemdi, vel fanguina- Nam Seir mons erat in ldumesa, cui riis hominibus. In Hebrzo eft, fa. RUTIM -Efau illic habitans, qui Seir, id eft, B g gumem f'«ciam te, id eft tuo fangmnc It D hirfutus erat, nomen dedit, Genef. omni ex parte cruentabo te. S$ic dici- 39. g. g. mus Ltalice; zj feró tutto fangue. P[ "s le t & CA P,U-T XXXV. 665 Qorrüth guini tradam te, & fanguis te peKequetur, & cum fanguinem oderis, fanguis perfequetur te. & & 7. Et dabo montem Seir defolatum " feram de eo euntem, & redeuntem. : atque;xdeferfum, & au- Vortines 8. Et implebo montes ejus occiforum fuorum : in collibus Us, tuis, & in vàllibus tuis, atque in torrentibus inter fe&ti gladio cadent. 9. In folitudines fempiternas tradam te, & civitates tuse non habitabuntur : & fcietis , quia ézo Dominus Deus. fl IO. Eo quod dixeris: Duc gentes, & duse terree mesx erunt, & haereditate poffidebo eas : cum Dominus effet ibi. II. Propterea vivo ego, dicit Dominus Deus, quia faciam montem juxta iram tuam, & fecundum zelum tuum, quem fecifti odio habens eos: & notus efficiar per eos, cum te judicavero. n5 Seit, I2. Etícies, quia ego Dominus audivi univería opprobria turm, at tua, q uze locutus es de montibus lírael, dicens: Deferti, nobis ad devorandum gati fünt. a qui I5. Et infurrexiftis fuper me ore veftro ; & rogaftis adver- fum me verba veftra : ego audivi. B ris fUnos 14. Hcec dicit Dominus Deus : Laetante un iverfa terra, in n folitudinem te redigam. Ppppa 15. Sicuti jatm (an: guim Sanguis per[eguetur 1e.) Sanguis , CHf Dü?zinü; effer. ibi..) th'ln terra / quem fudifti, expetet de te vindiétam, fan&a effet, & quafi Dei domicilium Vel Judzi, quos odifti, & perfecutus pr ()pter tem d, Ee p es (cum támen eos , ütpote ex eodem rufalem. plum, quod erat in Je- ; Quia fanguine, quo tu, procreatos, amare I1. Fachemjuxta iram tuam.) Ixafcar debuifies ) viciilim perfequentur, & tibi, ficut tu iratus es filiis Htrael , & opulo meó interfictent te. j Bín 1 iratus tecum agam, ut tu iratus cum $. Mentes ejus.) Montes Seir , id illis egiüi. eft Idumsz , de qua nunc in fingu- Zelum tutiiz.) Aimulationem, & in- ; qiiii-) lari loquitur, nunc in plurali , intel- vidiam contra fudaeos fratres tuos. i ! f:& u us EI ndivi ; ligens ejus cives , & incolas. Quem feciffi.) Quem exercuifti. 0C lt IO. Dw4 gemtes.) ld eft ldummza, Norzs ej'didï.) GlOriHC&bOF. que jam mea eft, & Ifrael, quam nunc Cum 1 j licavero.) Cum punivero te, ; ore C Judzis abeuntibus occupabo. Vel per 12. Deferti.) Scilicet montes Judzs , 005 q duas gentes intelligit regnum juda, a judzis jam occifis, vel abdut&tis. & régnum Ifraelis. 13. doforrexiffis, &fc.) Supexbe con- us qu tra me locuti eftis. * 3 Hareditait poffide!o , 68c. ) Judeam invadam vactam pofieiloribus abdu- Derogaflis , 6c. ) Detraxi(tis mihi ] fanr ii Klis in captivitatem. Vide di&ta Je- per verba veftra, qu£ adverfum me o dl rem. 40. I. ubf acitur de vicinis po-' £ i jactaftis ; iis enim gloriz mez dero- ) ï*"guin.e pulis Judeam a haldmis vaítatam oc- ga iS. , "i dic* cupaze tentantibus. l4. Letanmte uiverfa ftfra.) Sicmt (MXW 4 668 PROPHETIE EZECHIELIS E I$. Sicuti gavifus es fupgf hsoeredicatem domus Ifrael, eo vallibu quod fuerit diffipata, fic faciam tibi : difipatus eris mons Seir; depopt & Idumza omnis ,.& ícient, quia ego Dominus. Cuitum m CAPUT XXXVL 2611 m Quia populus. Dei erat in opprobrium Gentibus, eo 'quyo(l propter Vetfa, paudo, Jua peccata difberfi elJent in captivitatem , dicit Dominus, 10 Dro- Ttarert: pter illum, fed propter fe reduCturum eum in terram fuam ;; quod- 6] d ul que Juper iplum ejfundet aquam mundam, faciens eum in fuis bü& & preceptis ambulare , magnaque frui Icee elicitate. confufi ld I. "TU autem, fili hominis, propheta fuper montes Ifrael ,& i Suil dices: * Montes 1frael audite verbum Domini. Tleam, 6. 3 f'onem 2. Haec dicit Dominus Deus: Eo quod dixerit inimicus de vobis: Euge, altitudines fem & W funt nobis: Piternæ in h e;ereditatem da—tæ e fru&um 3. Propterea Vati'ci'nare, & dic: Hzec dicit Dominus Deus: t Véniz Pro eo quod defolati eflis, & conculcati per circuitum, & facti 9 Q t &ccip in haereditatem reliquis Gentibus, & aícendiftis fuper labium lingugze, & oprrobrium populi: i& E lia 4. Propterea montes Ifrael audite verbum Domini Dei: ? H3ec dicit Dominus Deus montibus, & collibus, torrentibus valli- j Deg —2 35'[! ; & Tuir u tu, cum terri Jada vaftaretur, Ixta- permanent, & qui deinceps femper tus es ; ita cum tu v3ftabcris, omnes noftri tuturi. funt. Ia gentes Ixtabuntur. Hoc explicat ver- Ia hareditatem date pwzt voli:. ) (indisy; Idumzi, Ammotrtitz, & Moabite co- bz ficulo fequenti. ( '.Illx fe I&. Si& faciam t;b;j,) Efficiam, ut enati erant Judeis ; nam [dumxi ex i dade h alie quoque gentes tuo gaudeant in- Efau, & Animonitz, & Moabitx ex i teritu. Lot genus ducebant ; itaque mortuis, T Qu Eif(fry(,;! I.S( d per TOZfÍes, De montibus , aut in captivitatem ductis Judzis, pu- T v4). vel ad montes. Montes vocat tabant fe quafi jure hzreditario in eo- æqu : '14bt rum pofiefliones fuccedere, ut figni- necdochem. toram judsorum regionem, per fy- ; 6" LUF!&IL Vel imontes accipit pro ficat Jerem. c. 49. 1. vide ibi dicta. incolis Judvx xegionis montofx , per Conctlcart effis.)) Vos, o montes !5 lii me tonymimn. udæ'()s (*x*m lfrael. In Hebrao eft , A4bfórbuerunt d duj Q. JInmim:ctus. ). Idümæus, Ammoni- vos vicine gentes. ( "me ta, Moabita, ut dixit fapra c. 25. 3. - "Afcendiffis [nper Labium.) Fati eftis q Altitudines fempiterne.) Montes an- fabula populi, & inateria fermonum xe! us tiqui terrz Ifracl, qui nunquam com- ( L(L 3j omnibus gentibus , fuiftis proverbium, planantur , fed in eodem feimper Rgttu ficut predixerat Jerem. cap- 25. 9. Q ldl [aj. Juto "CAPU T XXXVL 669 wl, 6 vallibus , & defertis, parietinis, & urbibus dereli&tis , quae n53eir, depopulatee cuitum. font, & fubfannatee älreliquis Gentibus per cir- $. Propterea hoc dicit Dominus Deus : Quoniam in igne zeli mei locutus fum de reliquis Gentibus, & de Idumzea uni- vería, quae dederunt terram meam fibi in haereditatem cum b gaudio, & to tv jr- ftarent: to corde, & ex anyimo: & ejecerunt eam, ut va- l lqgod- . 6. Idcirco vaticinare fuper humum Ifrael, & dices monti- i ; tU bus, & collib us,jugis, & vallibus: Hzec dicit Dominus Deus: Ecce ego in zelo meo, & in furore meo locutus fum »€0 quod confufionem Gentium fuftinueritis. 1. Idcirco hac dicit Dominus Deus: Ego levavi manum frad & meam, ut Gentes, quae in circuitu veltro fupt, ipfa confu- » fionem fuam portent. iicus (e $. Vos autem montes Ifrael ramos veftros 'ge*rminetis ,& m däftæ fruétum veftrum afferatis populo meo Ifrael : ut veniat: l Prope enim eft, « Deus: 9. Quia ecce ego ad vos, & convertar ad vos, k& arabimini, . X ïä&ï & accipietis fementem. r jabiurm 10. Et multiplicabo in vobis hom »ines , omnemque domum ates, & ruinofa inftaurabuntur. ini Del: Ifrael: & habitabuntur civit Pppp3 iI.]'EE entibUs, vill- - 4* Padetinis.) Parietina eft paries vobis inimicz fuam ferant ignomini- vetus, & femirucus, five parietum am, & pcnas luant opprobrii, quod -/ ruina. intulerunt vobis Judzis. p fanpe r. In :gne zeli, (7c.) In ardore ire 9. Ramos veffros germinetis, E$c.) & indi 5 enationis minatus fum Idumais, Significat florentem ftatum Judzorum j ulie.) poít reditum ex captivitate, & Ec- & aliis gentibus excidium, quia ipfi gabitt Q in clade judxorum exultarunt, & jJu- clefis poft adventum Chrifti. fduasi &f dzam quafi fuam invaferunt. Prope enim eff, u ventat.) Tempus Ejecerunt eam.) MHabitatores ejus. imrminet liberationis e captivitate. yfoabite &* 'Q. Ecce ego ad vos.) Scilicet, o Ju- Ur vaflarent. ) Diriperent. eorum udæïïv p &que , ac terrz fpolia. dxzi, veniam ; & ut habet Chald. 25- p4rebo , non quafi ultor , fed quafi ario 04* 6. Lecutes [4m.) Contra gentes vo- beneficus pater, ut omnia necefiaria üt igi bis inimicas ; quod ad confolandos jgi lt vobis fuppeditem , ut explicat infra Judzos dicit. gum, 25. 0 mOHw Eo , quod co nfupan.;m, : &f'c. ) Quia Arabimini, 6c.) Alloquitur montes orbter p contumelis, & injuris ab ilis af- lf fetti eflis. Ifrael, quibus promifit arationem, & ationem , cum prius inculti, & de- Bu &;efh 7. Levavi manum meam, 6c. ) Ju- ferti fuiffent , fignifcatur hac meta- g gm ravi, quafi elata manu ; quafi dicat: phora fpiritmalis animorum cultura, ( gf!)mtm " fan&e juro fg&urum me, ut gentes ?uæ eft in Ecclefia.- 670 PROPHETIE EZECHIELIS 1i. Et replebo vos homipibus, & jumentis, & multiplica- 1j buntur, & crefcent: & habitare vos faciam ficut a principio, Tuxta bonisque donabo majoribus, quam habuitflis ab initio, & fcie- 20 tis, quia ego Dominus. H qu 12. Et adducam fuper vos homines, populum meum Ifi'ael*,, pülis & heereditate poffidebunt te: & eris eis in haereditatem , & 21 non àddes ultra, ut absque eis fis. Trael 13. Haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod dicunt de vo- 45 ^é bis: Devoratrix hominum es, & fuffocans gentem tuam: I4. Propterea homines non comedes amplius, & gentem Nn p fantu tuam non necabls ultra, ait Dominus Deus. 15. Nec auditam faciam in te amplius confufionem Gen- 2 e& md tium, & opprobrium populorum nequaquam portabis, & gen- tem tuam non amittes amplius, ait Dominus Deus. Gen fan&if 16. Et fa£&tum eft verbum Domini ad me, dicens : ^ 17. Fili hominis, domus Ifrael habitaverunt in humo fua, & polluerunt eam in viis fuis, & in ftudiis fuis; juxta immun- Univer ditiam menftruatz facta eft via eorum coram me. u 18. Et effudi indignationem meam fuper eos pro fanguine, mlln Xai quem fuderunt.fuper terram, & in idolis fuis polluerunt eam. 6'* I9. Et l. Sicmt 4 primcipio. ) Cum fcilicet I i, & in ter- Nom comedes aemplus.) Non I0. 4 eduxi vos e terra H*ïgy objicietur tibi, quod homines come- raàm Juda introduxi ; R)/t el anteqpmnï das, quod fis, veluti hominum vora- ]uka in captivitatem abiretis. 20 Et Bontsque donaio m,zjariäzts.v')* Spiri- g0, quia non patiar, ut habitatores gteff dj tui in te deinceps occidantur. tualibus, quorüm majus eft pretium, Càptivit quam temporalium. 15. Cowfuffonem Geztium.) limomi- pü//f.w-,: 12. $uper vos.) O montes Ifrael. 714 , ut vertit Pagninus, qua fcilicet Tnt, w ] te gentes affecerunt. Homises.) Videles , qui in Chriftum tent, & C €redant. E Non addes ultra, uf aä/äu'e eds fís. ) 17. Domus Ifrael.) Yraelita, J.ud.æi. of lo bume fua) ln Judza. Ecclefia enim. tiumquam deficiet , m , hqffïi fuos femper habebit cives. Alioqui Vs fzis.) Pravis fuis moribus.. D ln judza poft hoc vaticinium omnino vaftata eft a. "L'ito. Joxta tnuntaditiam , Efc. ) Mulieri H vd D I BI tuenftrüa parienti fimilis fuic apud me, B 13- D"c-vomffix /;omz"mzmu) LOqufrut hïl A IN de terra lírael tanquai de müliere , ficut maritus uxorem fuaimn exhorret, Cun i cui crimini detur, quod fibos fuos cum menftruz patitur, quia immunda eft ; ita ego exhorrui populum lfrael * & Q comedat, aut in JeGo fuffocet, quia i(le permittebat cives fuos occídi, & ab propter ejh$ immunditiam , idololJa- & Qieitn hoftibus opprimi. Videtur etiam al« triam , homicidia , &c. lGltme, ludere ad i. d nger. 13. 33. derra Ig. Er n idolis , €0c.) Et proptex ltà ar;yn Te deverat. babitateres- idola , quibus polluerunt texzam, . ^rhini d eleüus, Á - CAPUT XXXVL 67t splicz- InCpo, 19. Et difperfi eos in Gentes» & ventilati funt in tei'ra Si juxta vias eorum, & adinventiones eorum judicavi eos. & Ície- 20. * Et ingreifi funt ad Gentes, ad quas introierunit; & pol- * ifaie luerunt nomen fantctum meum, cum diceretur de eis : Po- «2. s. | lirael, Ont. pulus Domini ifte eft , & de terra ejus egréffi funt. n & 21. Et peperci nomini fan&to meo, quod polluerat domus * ?* . Ifrael in Gentibus , ad quas ingreffi funt. devo- "m 22. Idcirco dices domui Ifrael: Hzec dicit Dominus Deus: Non propter vos ego faciam, domus Ifrael, fed propter nomen gentem fan&um meum, quod polluiftis in Gentibus, ad quas intraftis. 1 Get- 25. Et fanttificabo nomen meum magnum , quod pollutum eft inter Gentes, quod polluifis in medio earum : ut fciant &ger- Gentes, quia ego Dominus, ait Dominus exercituum, cum fanttificatus fuero in vobis coram eis. 24. "'ollam quippe vos de Gentibus, & congregabo vos de 110 äïï*'y univerfis terris, & ad ducam vos in terram veftram. minüt 25. Et effundam fuper vos aquam mundam, & mundabimini ab omnibus in quinamentis veftris, & ab univerfis idolis veftris . guines mundabo vos. r; eart 26. * Et dabo vobis co r novum, cïz fpi.ritum novum pon am * Sup. i in II-Ig. ) Nor I9 Aa'inþ"/ve—:ztimäs.) O pera. non eft ergo Dominus Deus eorum judicavi.) Punivi. g CO* tam potens, ut illi putant. üm VOM? . 2o. Et ingreffi. funt. ) Cumque in- 2I- Pepercz.) Parcam., abitatore? grefli effent ad gentes , ad quas in Nomini fantlo meo.) Ratïbneln ha- captivitatem abierunt. bebo nominis fancti mei, non patiar, p Pollzerzmt , €$c.^ Occafionem dede- ut diu inter gentes polluatur, fed re- ) Ignmi,-: .runt, ut pentes nomen meum polliue- ducam eos ex captivitate in terram a lal rent, & contumeliis afficerent, dicen- fuam, non propter eorum merita, fed tes, me non potuilfe vos e manibus propter nomen meum, ne diutius pol- hoftium liberare, non intelligentes vos luatur ,- & impotens exiftimer. ;, [itei non hqflium virtute, fed meo per- 23. Santiificabo.) San&um, & ad- miffu , juftoque judicio fuperatos , mirabile illud oftendam. Ti vel polluerunt, & ignominia affece- Cum . favtlificatus fuero, €4 c. ) Cum runt nomen meum fceleribus, & pra- nomen meum fanctum effe oftendero vis ftudiis fuis. vobis liberandis ,. illis cernentibus. 1 ud mey Cum dicerctur de ej.) Cum . tamen Sanftificare nomen, eft eximere illud eXhVOff m de eis diceretur : populus Domini ab injuriis, & probris hominum, fic irmudea eft ifte, & veniens e terra, que. fan- pollui, eft probzis affici. ïum]&ae: Qa dicitur, quod illis ad fanctitatem incitamento effe debuiffet. Vel quafi 25. Ef effundam [uper vos dQ ? i(iOlO)äs— mundam , €c. ) Sionificat aquam ba- 1 ita argumentarentur gentes: populus ptif-.r. atis, qua Chri tus mundavit Ec- Domini eft hic, & tamen de terra fua clefiam , per. davacruss r egenerationis, eje&us, & in captivitatem ductus eft ; ad Ephef. 5. 26. [(lm!r 672 PROPH&ETI;IE EZECHIELIS in medio veftri: & auferam cor lapideum de carne veftra, & Y z * Qu dabo vobis cor carneum. 47. Et fpiritum meum ponam in medio veftri: & 'faciam*, queix 71! ut in praeceptis meis ambuletis , & judicia mea cuftodiatis , & j í operemini. domu: 28. Ft habitabitis in terra, quam dedi patribus veflris: & homin eritis mihi in populum , & ego ero vobis in Deum. - ) 29. Et falvabo vos ex univerfis inquinamentis veftris: & tibuse vocabo frumentum, & multiplicabo illud, & non imponam - Tun, vobis famem. 5 30. Et multiplicabo fru£tum ligni, & genimipa agri, ut non portetis ultra opprobrium famis in Gentibus. 31. Et recordabimini viarum veftrarum pe fümarum ítu- ] fítu de en diorumque non bonorum: & difplicebunt vobis iniquitates veftrae, & fcelera veftra. !/7] (z ? 32. Non propter vos ego faciam, ait Dominus Deus, notum qui | fit vobis : confundim : ini, & erubefcite fuper viis veftris, do- mus Ifrael. 33. Hec dicit Dominus Deus: In die, qua mundavero vos ex omnibus iniquitatibus veftris, & inhabitari fecero urbes, & inflauravero ruinofa, a offibus 44. Et terra deferta fue rit exculta, qua quondam erat de- folata in oculis omnis viatoris, N 3 s. Dicent: terra illa inculta, fa&ta eft ut hoxtus voluptatis: * :'('N) & civi l(X;D munitae fe- 36- Gf tates defertee, & deüitutæ,'at,que fuffoí derunt. 56.Et dümaj. E 96. 4m medio vefiri.) ln corde ve- tes non exprobrent vobis, quod fame ia 1Toriamini. ftro , aat in vifceribus veftris. 4 lique Cor [«piceum.) Duium , & in. vi- 1. Et recordabiminz , &c.) Partim ti Ept D tia obfrmatun , quod nullam piz, fuppliciis caftigati , pax w m devincdti Jcter novo liberatonis: beneficio , -peccato- Yobi & falubris doctrine impreiïionem ad- rDfÓ ini CusLe rum veftrorum vos pcanitebit. x Pïäm 29. Vocalo frwzentum.) jubebo fru- 32. Nen projter voi-) S&ed propter M ]rZ mentum copiofe provenire, non tam nomen meum, ut dixit n. 22. £ulaaia. ) Domos femirutas, d d"m l corporeum , quam fpirituale ,. dabo 35. tind i vobis copiam gratiz, Sacramentorum, quibus fignificari poifunt anime, quie W in peccata corruerunt. QUi yer ac piefertim Euchaxiftiz, quibus ani- 4. Er2z ä,t:/u"/;.'ï(t in 0('14["'! , 556', ) 3 L ma pafcatur, & delicietur. Tüm n Nos impomam wobis famem. ) Non Ut patebat omni tranfeunti. inducam famem fuper vos. 35. Munita feictrusi.) Nunc munite funt, & tutz, fedeie dixit, pro tu- 30 U 30. Erulum ligni.) Vruttus arbo- 5af. ':f] zum. tas efíe; qui enim tuti fant, fedent Olemribs quieti , & animo curis foluto. Opproirium famif im gentibus-) Gen- lia CAPUT XXXVI. & XXXVII. 673 iü j n.& 36. Et fcient Gentes queecumque derelittze fuerint in cir- fa C2 cuitu veftro , quia ego Dominus aeificavi diffipata, plantaw- que inculta, ego Dominus locutus fim, & fecerim. ld ; 1 37. Heec dicit Dominus Deus: Adhuc h oc invenient me domus Iírael, ut faciam eis: Multiplicabi eos ficut gregem Is j5 hominum , inm: & 38. Ut gregem fanttum, ut gregem Jerufalem in folemnita- tibus ejus: Sic erunt civitates defertze, plenæ gregibus. horm- ;ponam num, & Ícient, qma ego Dominus. Ut non QUAT-UT XXXVII Jn figura aridorum o[fium ïevmfcentzum defignat J?lzos J[rael , qui n, t qu IN de omni pro[peritate defperant, reducendos in terram fuam : €? per duo ligna conjuncia fi fignificat unum fore regnum Sfuda , €& Ifrael , ! totuTi gm Jub uno rege ,.ac pa/ïore David obfervaturi fint mandata ris, do- Demini, qui cum ipfis pactum feriet Jempiternum. or0 V05 ubebï A€ta eft fuper me manus Domini, & eduxit me in fpiritu Iu Domini, & dimifit me in medlo campi, qui erat plenus oiïï bus: t de zEt thä E ^6 Genres.) Ammonitz, Moabitz , gregibus ovium, qux ad facnüca*l- niba fe Idumæl, 2 yrii, * 1d0m 209 dum adducuntur (quem gregem fan- A nacungue derelita fucrint.) Quia 5 &um vocat) fic erunt omnes urbes; fupra delendas effe dixerat , € Cäk) que ante dirutz, & deferre fuerant, 25. ufque ad 29. ;;Ienæ glcolbus homm um Y Partm E;0 Dominus locutus fí fm & fecertm.) devincid Scient gentes, quod ficut locutus fum, MAT zus Domini)Non videtur hoc : vobisque promifi, fic re ipfa- feci, loco prophetiam folum figni- D ccato ac prazftiti. ficare, ut fupra c. ^^5 . 22. &dml, ^ lgvenient mt, tfc. ) Exorabor fed manum ipfam Dai, qua vifus fibi l PIOPWF a domo lfrael, exaudiam eos, & ob- eft Propheta apprehendi, & in cam- tinebunt a me, ut faciam eis, quid- pum deduci, ut idem contigit cap. g. at num. 3. tuxt enim hzc mentalis vifio, d qll'g qum p etiverint. non reahs translatio. n Sickt gregem L /fammz,m ) Crefcet eo- rum numerus, ut crefcere folet nu- Ip [piritu. Dorini.) Significat, quod ITR 4 mero capitum grex Ovium. dicebamus , nimirum non corpore , jf 36. Ur gregem ferufalem 1n folemui- fed mente, & fpiritu fe raptum a Do- c f mnäm ejus.) Sicut Jerufdlem tribus mino, vel z fpzzzu idem eft, ac vir- ( i folemnibus anni temporibus plena eft tute, & impulfu Domini. s' fá « Bild. cum Com, Menoch. Tom.V. Q 4434 b 674 'PROIPHETIAE—EZECHIELIS Tfrael 2. Et circumduxit me pgr ea in gyro: erant autem multa noftra valde fuper faciem campi/ficcaque vehementer, e * * * n 4. Et dixi tad me: Fili hominis, putasne vivent o ffa- ifta? tus D) Et dixi : Domine,Deus, tu nofti. 4. Et dixit ad rté : Vaticinare de offibus 'iftis, & dices eis: (e fer Tfrael Offa arida audite verbum Domini. $. Haec dicit Dominus Deus offibus his: Ecce ego intro- W veltra mittam in vos fpiritum , & vivetis. 6. Et dabo fuper vos nervos, & fuccreícere faciam fuper D quiec vos carnes, & fuper extendam in vobis cutem: & dabo vobis fpiritum, & vivetis, & ícietis, quia ego Dominus. ego D« " . 7. Et prophetavi ficut praeceperat mihi: faCtus eft autem fonitus, prophetante me, & ecce commotio: & accefferunt 16 : ; füper offa ad ofía, unumquodque ad jun&turam fuam. g. Et vidi, & ecce fuper ea nervi, & carnes afcenderunt: & alteru! domu extenta eft in eis cutis defuper, & fpiritum non habebant. 9. Et dixit ad me: Vaticinare ad fpiritum, vaticinare fili & e?tlu hominis, & dices ad fpiritum: Haec dicit Dominus Deus : À quatuor ventis veni fpiritus, & infuflla fuper interfe&os iftos, [ & revivifcant. z Io. Et prophetavi, ficut præceperat mihi, & ingreífus eft anda, ( &po of in ea fpiritus, & vixerunt: fteteruntque fuper pedes fuos exer- &e p citus grandis nimis valde. irpe domus ettm: 1I. Et dixit ad me: Fili hqminis, offa haec univería, fic g Ifrz-zä j fa 4 3. Putäme vivent offa ;44? ) INon perinde , atque fi anima ventus effet ; Jüsmod; quzrit, an effent vite reftituenda in non quod ventus fit, fed quod ven- fe fpeg. to , id eft , fpiratione, & refpiratione ' 4 ultima refurrectione, fed an mox ef- fent vivificanda. vivamus : fic dicitur anima in fan- CItts & T« zoffi.) Cui omnia aperta funt , guine effe, quia fanguine maxime vi- 1 ego ignoro. vimus. . *X eQtoy A quatuor ventis.) Ex omni parte: [ ümi]e S. Sprritum.) Animam. 9. Sonitus. ) Strepitus O ffium, que defïgnat quatuor præcipuas mundi pla- ameram movebantur, & alia ad alia accede- g:5, ex quibus quatuor precipui venti U w im bant. ant. €,05 tïlu( Prophetante me.) Cum adhuc pro- Ir. Ugiverfa domusl/facl.) Domum YiCe Y0 phctarem. Nondum loq:endi finem lfrael fignificat, que fuit in Babylone Gs feceram , cum effectus prophetiz fub- captiv a, quafi in fepulchro fuii'et mor- I j fecutus eft. tua, Applicat parabolam Judzis in Vuuï, : Conmmotio.) Offium, aut terrz red- Babylone captivis, qui de fe, fuoque hn c dentis: offa, quz prius erant fepulta. reditu . actum putabant, neque plus ICit Qs 9. 44 fpiritum.) Jubens fpiritum ve- efTe fpei , ut in libertatem, & patriam Véltum nire in offium cumulos. Loquitur redirent , quam ut offa mortuorum v —Á— CAPUT XXXVIIL 675 n multa Ifrael eft: ipfi dicunt: Aruerunt offa noftra, & periit fpes u noftra, & abíci(fi fumus. h i I2. Propterea vaticinare, & d ices ad eos : Hzec dicitDomia nus Deus : Ecce ego aperiarh tumulos v efttos, & educam vos C65 els: de fepulchris veftris, populus meus: & in 1írael. F m vos in terram 13. Et fcietis, quia ego Domíinus, cum aperuero fepulchra 0 intto- veftra, & eduxero vos de tumulis veftris, popule meus: 14. Et dedero fpiritum meum in vobis, & vixeritis, & re- 1 füpet 0 YObIS quiefcere vos faciam fuper humum veftram: & fcietis, quia ego Dominus locutus fum, & feci, ait Dominus Deus. 15. Et fa&tus eft fermo Domini ad me, dicens: t aucem efferunt 16. Et tu, fili hominis, fume tibi lignum unum, & fcribe fuper illud: Judze, & filiis Ifrael fociis ejus : & tolle lignum mnt: alterum, & fcribe fuper illud : Jofeph ligno Ephraim, & cunctee domui Ifrael , fociisque ejus. jatit. 17. Et adjunge illa, unum ad alterum tibi in ! ignum unum ure fil eu:À & erunt in unionem in manu tua. Qqqag 2 18. Cum ?05 1'005; arida, & putrída revivifcerent. Deus 16. Lignum unum.) LXX. wvirgam effüs elt ergo oftendit fe & hoc, & illud eff- unam. VPer duas virgas , quarum hic cere pofle. mentio fit, duo fceptra fignificantur , j exet- ruernnt offa moffra. ) jJam . diu duo regna, nimirum Juda, & Ifrael. $ periimus , que fpes poteft fupereffe? uda , 6/c.) Sceptrum, regnum tri- , domu fic dicebat iMlartha , quatrideanus eff, bus Jude , & Beniamin, & evi, que Tfrael tribus domum David fecute funt. — jem feret. joann. 11. 39- quafi hu- jusmodi mortui fufci:andix nulla ef- efeph ligno Ephraim.) ld eft, ut ha- as d fet fpes. bet Chald. Jefephb, qus eft tribus , vel qod v&t Abfeffi fumns.) Ut arbores xadi- vegnum. Bphram. — Per. Jofeph autem, citus excifz. & Ephraim intelligit decem tribus, -efpifütione ] nj &11.- 129. De féipulehris 'vejqrik.j Loquitur vel folam tribum Ephraim , quz fuc- uxime V* ex eorum Opinione ; putabant enim ceffion's caufa fuit, quia Jeroboam fe fimiles efle mortuis, quorum of1ta auctor illias ex tribu erat Ephraim, aruerafit. Idcirco dicit. Deus fore, per i p* Ephraim autem filius Jofephi qundi ^ ut etiim fi in fepulchris fint, tnde domum autem ifracl reliquas novem eos educat. Vel fepulchra metapho- tríbus, quz fe illi affociaverunt. gpii rice vOcat captivitatem , urbes, car- 17. Iu lignum unum.) ltà ut lignum unum eile videatnur. Per fimilitudi- jDunrr ceres , ubi captivi cencbaritur. ; hr 14. Spiritz.cm meüm;) Spiïifüm iio- nem conjunctionis duorum lignorum et mof* p vum, quem fe illis daturum díxerat ín unum predicit futuram per Chri- ii l$ f ftum duarum, & decem tribuum re- fupra cap. przcedenti num. 26. & 27. 7 fyoque ficut dedi fpiritum meum , id eft, conciliationem ; Chriftus enimm fecs? ventum oflibus hifce. Hir4que Hnum, ad Ephef. 2. I4. non g D Humum veftram.) judzam. folum jJuda, & Ifradl; fed Judzos ( p&ttlam -- nOIWOrum m 6 ( 6 PROPHETIZE EZECHIELIS * 18. Cum autem dixerint ad te filii populi tui loquentes : j Nonne indicas nobis, quid/in his tibi velis ? in qu 19. Loqueris ad éos: Hsec dicit Dominus Deus: Ecce ego & f affumam lignum feph, quod eft in manu Ephraim, & :ribus & Do PAU Iírael, qu& funt adjuntte: & dabo eas pariter cum ligno Jgda, & faciam eas in lignum unum , & erunt unum in mauu e51à ejus. TiCam) 20. Erunt autem li 27, in oculis eorum. gna, füper quze fcripferis in manu tua, ; yie c2I. Et dices ad eos: Hzec dicit Dominus Deuä : Ecce ego atiumam filios Ifrael de medio nationum , ad quas abierunt: cum f congregabo eos undique, & adducam eos ad humum fuam. *Toan. 22. *Et faciam eos in gentem unam in terra in montibus 19-I6. Ifrael, & rex unus erit omnibus imperans: & non erunt ultra 4 1//777 duz gentes , nec dividentur amplius in duo regna. 25. Neque polluentur ultra 1in idolis fuis, & abominationi- fidi f bus fuis, & cun&is iniquitatibus fuis: & falvos eos faciam de ii univerfis fedibus, in quibus peccaverunt, & emundabo eos, ** & erunt mihi populus, & ego ero eis Deus. Á AO. 1. 1 Jerem. 24. * Et fervus meus David rex fuper eos, & paftor unus erit omnium eorum : in judiciis meis ambulabunt, & maodata 23. : Supra mea cuftodient, & facie.ljxt ea. 25.Et l UM 2423. de &, etiam', & Gentiles, ut. docet Divus fit credentium omnium cor unum, & Paulus ad Gal. 3. 25. & ad Colott.3.11. anima una. Y g Iä- Liguum fefeph .) Vribum, &Je— In moztibus I/?ael.) In Ecclefia Ca- tholiqa, gnum Jofeph, five dccem trionum. tholica, quz fupra montem pofita ab- Cabatu euod e/f U Mard lïphraim.) Quia fcondi non poterit. prixxn-us Rex Ifraelis Jeroboam, & fere Rex zmus. loe. ) JESUS Chriftus Rex hrili n alii fequentes fuere ex tribu Ephraim. ]udsorum. : Dawd Unde Chaldzus vertit; qu& eff trzbus 2 De univerfts fedibus.) De omni- Eþ/vraim. üpra $, bus habitationibus, & locis, in qui- bj » fe Da£o.): Ponam, jungam. bus hadenus captivi habitarunt , & Téntum ; l1p manu ejus.) Dei, Hebrzus habet, aliarum gentium exemplo peccaverunt; In manznu mea, eodem fenfu. Fa&cum commifti enim /Zzt rzter gentes, €$ dj- Qntia pe eft hoc per Chriftum, qui zmulatio- OE dicerunt opera eorum.. Pfalm. 108, 3'5. o t TIund; nem inter judaeos, & Samaritas fu- Servzus meus Davt4.) Chri $us Sadit ftulit, & utrosque in Ecclefiam con- filius David, ut fupra cap. 34. 23. & cordibus animis conjunxit. 24. vocabíervum Ífium, quia loquitur mems 1 2O. lm oculis eorum-) In eorum con- de illó , ut de homine David filio. Verfn feq' 27. b fpe&u, ut ea videant, & interrogent ; Paffor snus erit omnium.) Fietenim quid fignificent. omninm ovile, & unus paftor, qui H&b!tdbo Q2. lm gentem unam. ) In unum erit Chriftus Dominus. T enii Af populum Chriftianum , in quo non Judiciis mess.) Praceptis meis, ut ha- it difcrimen Judai , aut Gentülis , fed bent LXX. dbem iC » hs CAPU T XXXVIL. & XXXVIIIL. z 677 IAUM 45. Et habitabunt fuper terrami Y uam dedi fervo meo Jacob, Daa-- in qua habitaverunt patres veftri, M habitabunt fuper eam ipfi, o.14. Oan, -Ce p & filii eorum, & filii filiorum eorum usque in fempiternum : 5« v .TIDUS & David fervus meus princeps eorum in rpetuum. aK Q ligno 20. *Et percutiam illis foedus pacis, pa& fempiternum erit* Píal. n a eis: & fundabo eos, & multiplicabo, & dabo fan&tificationem & 109.4- 6. meam in medio eorum in perpetuum. . Q i, 27. Et er.t tabernaculum meum in ei s: & ero eis Deus,&f&an, I2:34- ipfi erunt mihi populus. cce n 28. Et fcient gentes, quia ego Dominus fan&tificator Tírael, jerunt: Fum fuerit fan&iücatio mea in medio eorum inï pelrpetuum. CAPUT XXXVIII. yontibus ynt ultr? Habitantibus pof? redutlam captioitatem fecure filiis Jjrael in op- jpationl- pidis fuis , adducet Dominus novi[fanis diebus conira eos Gog cum ciam de - ingenti exercitu : fed & bunc cum fuo exercitu mul(is )bo €05, - cladibus poflea confumet. I.TI7 T fa&us eft fermo Domini ad me, dicens : or unus Infra 2. Fili hominis, pone faciem tuam contra Gog , terram ma;däï& papt gg.Eï Magog , princi ipem capitis Mofoch & Thubalï,x&- vaticinar t Apoc. / Je eo, Qqqq 3 : 20-7. : yuf, & Q5. $eper terram.) 1n Ecclefia Ca- minus fub augufüiffime Euchar-iüfiæ tholica, qux per terram illam figni- facris fpeciebus. dl Caj ficabatur. 29. Sanüifcario mea,) Vide n. 26. pofkl i Ufague f fempreernum.) Quia regni Chriili non erit finis Luc. 1. 33. 2. [Onze facierma ttam.) 'Verte te, stl M David fervus mens..) Chriftus, ut converte orationem tuam, aut " increpide, & libere fapra n. 24. kloquere , fic fzpe Deon [: — 96, Fedus pacir. ) Novum "Tefta- fupra. [ ii qll & mentum , quo Chriitus pacificavit Contre Gog, €7c.) Pralium cujus camnt , " omnia per fanguinem crucis füz, ad mentio fit hoc capite, eft prxlium An- eccaverun.; Colefl. r. 20. tichrifti contra Ecclefiam. Gog vero, vel eft ipfe Antichriftus, vel primarius f"!('!, [: ] Zundato.) Brabiliam. n 105 9) | Sanllifestionem meam.) Sacrarium ejus Rex, & Dux belli; Magog eft hrillus meum, templum meum, ut explicát exercitus Antichrifti , qui conftabit 2422 verfu fequenti. Scythis, "Turcis, "T'artaris , vel. na- ü loqülm tionibus barbaris, & crudelibus inftar Q7. Erit tabernaculum mcum sm eis.) ; Flio Habitabo in cordibus eorum : Chri- Scytharum ; nam Magog effe Scythas letgmm ftiani enim funt templum Dei, ut ait colligitur ex Genef 1o. 2. ubi filius D. Paulus 1. Cor. 3. 16. 17. eftetiam Japheth vocatur Magog, a quo inha- 'Tabernaculum Dei apud . fideles , quia bitata, & nominata eft Scythia , ut do- g gtihy ifl Chriftianorum templis latet. Do- cet Jofephus lib. I. Antiq. cap. I1. 6 m 4 $ PROPHETIJE EZECHIELIS 3. Et dices ad eum : Hzec dicit Dominus Deus: Ecce ego 2 ais r 1 s pulis t ad te Gog principem capgigf Mofoch, & Thubal, . FORT de pop 4. Et circumagam te, & ponam frzenum in maxillis tuis, & 2 9 À educam te, & omfem exercitum tuum , equos, & equites ve- Wt opei füitos loricis uni s, multitudinem ma T tecum. gnam, haftam, & cly- peum arripientium'& gladium. Io. ] $. Períae , ZEthi 265 ftp galeati. j opes; & Lybies cum eis, omnes fcutati & IT. ] m 6. Goi ier, & univerfa agmina ejus, domus Thogbrma, latera EU quiä Aquilonis, & totum robur ejus, populique multi tecum. ffuro, Y 7. Preepara, & inftrue te; & omnem multitudinem tuam, nt quae coacervata eft ad te: & efto eis in praeceptum. tuam fü 9. Poft dies multos vifitaberis: in noviifimo annorum venies Rov e po- CQopit,. ad terram , quae revería eft a gladio, & congregata eft d pulis Genacw I$ $ T CrtraU Mtzgog.) þEt contra terram ex Gomer filio Japheth Genef. ro. 2. 16 ens Magog. * ut jofe ecce ad. phus interpretatur lib. 1. Àn- " Principem captitis Mefoch, €$c.) Quit tiq- Cäp. 6' t Ut follas Gog erit Princeps, & imperator Regis Thocorma. ) P 'hryges. ATlii G'ärm d- fübfagg Cappadociz , ux Moftoch dicitur: nos, alii Armenos, alii Cappadoces interpretantur. Alii putant Mofcovitas. x Thubal.) Aliqui volunt effe Hifpa- Latera 4quilonis. ) Incole Aqui- lm erim , fiam, ali melius Iberiam Aquilona- lonis. difs, A rem , Scythis vicinam. ". Prepara,ty inffrue te.) Eft ir- Fichril?um, 3. Ecce ego À le.) Scilicet venio : rifio , quafi dicat : prepara te, & 1 n ut fupra c. 250. 2 n exercitum. tuum ad bellum , ut fimul 4 Circumagam 16 .«.) Éd hifteron pereatis. Antictrit proteron, pro ponam frenum in ína- Effo ilts in preceptum.) Efto illorum 4 mp;, xillis tuis, & circumagam te tanquam Dux, & Imperator. equum , ducam , & agam , quocunque $. Toff dtes multos.) Ad fnem mun- Qam, du fue voluero , faciam de te , quidquit mihi di, quod Divus Joann. Apoc. 20: 7. libuerit. NNon permittam te nocere, dixit poft mille annos, pofito nume- )ifl cui ego voluero. fO certo, pro inceito. lllüfe temp Educam te.) Deterra tua, tanquam V.firaberzis.) Punieciis a Deo. 10, uf pifcem ex aquis, injecto hamo , vel Iu n'av';jäma ;mm*.»«um.) Prope diem Hj I tanquam equum de ftabufo injecto &z- judicii. ltatoree te no, utextra terram tuam perdam té. V.n£ee Ad ferram, ) Adverfas Ec- Eliu&d " / cleíiain. ussfd Czdetux enim Gog cum Antichiifto Tüm ul juxta Jerufaleim , ut E&tee Apeealip. Qué revevfa cff a gladio.) Liberata ?il 20. 8 L a cedibus, & perfecutione, quas paífa n if 1 Veflitos Lorigis unive:fos.) N atablus, fuit a lyrannis. Menies ad eos, Cfter à indutos panoplia , iÀ eft, Omni. armo- quos Chaldzus enfis reliquos fecit , Q Ousí NI rum genere a Capitead pedes. — ltalice ad Ecclefiam fanguite Martyrum cru- tie;, D dicimus : Zrzzati da capo & piedis. éntam. Iludit ad Jerufalein, id eft Citus pitum (,'(,nl]» MÉ 6. Gomer.) Galate , fic appellati Judxos e Babylone reverfos : ]erufa: An»* li CC ATUT XXXVI. 679 *epo l pulis multis ad montes Tfrael, qui erunt deferti jugiter : haec de populis edu&a eft, & habitaburNj N n ea confidenter univerfi. * i & e $ Ye 9. Afcendens autem quafi tempeftas v & quafi nubes, — ut operias terram tu, & d. & populi multi t d- tecum. omnia agmina w IO. Hzec dicit Dominus Deus: In die i]fa afcendent fermo- i& nes fuper cor tuum, & cogitabis cogitationem peffimam: II. Et dices: Aícendam ad terram absque muro : veniam Iatera ad quiefcentes, habitantesque fecure: hi omnes habitant fine muro, vectes, & portae non funt eis: tum; 12. Ut diripias fpolia, & invadas praedam, ut inferas manum tuam fuper eos, qui deferti fuerant, & poftea reftituti, & fu- venies per populum , qui eft congregatus ex Gentibus, qui poffidere de po- coepit , & effe habitator umbilici terrae. pulis 13. Saba, & Dedan, & negotiatores 'Tharfis, & omnes leo- rtecumanciat nes ejus dicent tibi: Numquid ad fumenda fpolia tu venis ? [ 102 ecce ad diripiendam praedam congregafti multitudinem tuam, À* ut tollas argentum , & aurum , & auferas fu pelle&tilem , atque fubítantiam , & diripias manubias infinitas. Germie »padoces IA4. Pro. lem enim eft typus, & fymbolum Ec- IO. Ad[cendent jï-:rmone:.) Hebraif- ; Aqui'n mius , ide clefie. Adde proprie venturum An- , in animum induces , ii tichriftum, & Gog ad Jerufalem, quia cogitabis. in Jerufalem regiam fuam collocabit II. 4 terram ab:sque muro. ) Ad t Antichriftus, & juxta eam cum fide- at ii Ecclefiam , ut eam oppugnem, que libus confliget, & cedetur. fine muro, & fine vectibus effe dici- illorum d montes I/rael. ) In terram fan- tur Quia arma militia uoffra non [uzt am. carzaliz. 9. Cor. IO. 4 Ad ]erufa- offl mu- Qu fuerunt deferti jugiter.) Septua- lem eiam, quz eo tem?ore erit mu- c 0T ginta anni captivitatis, immo diutur- ris, & propugnatoribus deftituta. niore tempore , fcilicet a Chrifto, & I2. Ut inferas manum , 6c.) Utat- (j nime ''ito, ufque ad Antichriftum. fligas Chriftianos, qui in Judxa a Hac.) Werra, id eft, homines ha- 'Turcis oppreiffi, & quafi deferti vi- bitatores terrz. xerunt, fed poftea jugo excuífo fue ï;e qum Ednutla eff, 6&'c.) Exocata eft e gen- libertati teftituti funt; unde videtur tibus , educta eft e poteftate Chaldzo- anteipfum Antichriftum terram fan- ss F rum, aliornmque populorum, & Re- &am a. Chriftianis recuperandam. um infidelium, ita ut in ea cives con- Umbiliei zerra.) M ocatur Judxa um- Libemm " denter, ac fecure habitent. bilicus terre , vel propter fertilitatem, u1 p?.ïl:! jl 9 Haféf tempef/as venies, E5 —qzw/t' vel quia in medio terrarum , que tunc nubes.) Duabus hifce metaphoris im- habitibantur, effe videbatur. petum fignificat, & multitudinem exer- Ia. Saba, £f Dedan.) Sabszi, & u n citus Antichrifti : fimile eft Dan.11.40. Idumzi; nam Delan Idumzz civitas l'lde [ & Jerem. 4. 15. erat, ut conftat ex c. 25. 13. & 37. I5. 68o PROPHE'TIJAE EZECHIELIS 20 L 14. Propterea vaticinare, fili hominis, & dices ad Gog: ee Hsec dicit Dominus Deus Z Numquid non in die illo, cum h a— bitaverit populus us Iírael confidenter, fcies? per f & fübi I5. Et venies d 3 co tuo a lateribus Aquilonis tu, & populi tuet 1 multi tecum , afce rïfores equorum univerfi, coetus magnus, & j 4I. | exercitus vehemens. 2 gadu 16. Et afcendes fuper populum meum 1frael quafi nubes, ut operias terram. In noviffimis diebus eris, & adducam te foum« 3.I fuper terram meam: ut fciant gentes me, cum fanctificatus fuero in te in oculis eorum , o Gog. &i 3 17. Haec dicit Dominus Deus: Tu ergo ille es, de quo lo- &i Üx Qum cutus fum in diebus antiquis, in manu fervorum meorum pro- phetarum Ifrael, qui prephetaverunt in diebus illorum tem- l 1 porum , ut adducerem te fuper eos, ii IP IS. Et erit in die illa, in die adventus Gog fuper terram ; Yfrael, ait Dominus Deuis, afcendet indignatio mea in furore meo. / Ál Wi 1[)1 v I9. Etin zelo meo, in igne i rze mez locutus fum. Quia (iit iUj in die illa erit comxno;io magna fgper terra-m Iírael : 20.* Et 0i my ll Negotiatoris Thav[is. ) Maris , aut - 16. In aovi/mis dicbut.) Ante diem 4 Charthaginis , aut " harfi Ciliciz. judicit. Vide fupra n. g. Leones eju$ Ownes Principes quos Terram imeam.) judzam. Ur fciant gemzes "e , €5c.) Utomnes per metaphoram leones appellat. Si- 1 gnificat fore,; ut omnes hzretici, qui gentes intelligant me effe Deum , cum antiquas cum Ecclefia inimicitias ge- me fanc&um juftumque oftendero te : occidendo, vide c. 28. 22. & 36. 23. Gog.p rebant, Antichrifto adhzreant, eum- 17, [» manmu * - Propherarum. ) que ad fpoliandam Eccl:fiam cohor- Daniel enim c. i Em tentur; nam bi, quos nominat, ini- Per prophetas meos. gtm/i; Ó g. & o lfaias, Jereiias , multique mW'G T. mici Judeorum erant, ut apparet c. alii, quorum fcriptanon extant, pro- 25. & 27. I4. Nmnquz'd? ) Hebr. & LXX. phetaverunt de Antichrifto, ejusque tia— iVdic Nonmne ? exercitu. Ut adducerem te [uper eos. ) Hebr. "lï. E Cum. bebitaverit gopulus meus Ifrael.) "od adducerem te fzper eos. C Cum Chrifiani quiete habitabunt in efn terra fancta. Ig. [ndignatio méa im furore meo.)) V ehementer , & v$Sque ad furorem tra G $ces. ) "Yunc fcies, & videbis, indignabor. Dicit Deus fe contra Gi quz hic de te predico , o Gog, im- lm Ecclefiam vehementem indignationem pleri. Chald. Sc£es siziozem porenrie concepturum, quia permittet eam ab onficis mee, LXX. cos[umrges contra eum , Antichrifto. valde vexari. 95 fcilicet Ifraelem.. 4.4]* l9. Lecutus fum.) Dixi, ftatui. ay, 15. 4 Laeteribus Aquilonis.) Éx Scy- Com»notio magna. ) :"Deféribit &nem t&hia ; alii ex Babylone, mundi fub Aatichrifto, ut |Matth. 24. La"tm Blb[ t CAPU T XXXVIII. & XXXIX. 681 o. *Et commovebuntur a facie mea pifces maris; & volu- M Matth 1 Gog cum ha- cres coeh & beftize agri, & omn reptile, quod movetur fu- 2429. Lucae per humum , Cunctique hommes7 qui funt uper faciem terrae, 2I.25. x popul & fubvertentur montes , & cadent fepes; & omnis murus COI- ruetin terram. L ignus, & 21I. Et convocabo adverfus eumlin cunüls montlbus meis | tubes, gladium,ait Domirus Deus: g:adlus uniuscujusque in fratrem fucam fuum dirigetur. ufica 22. Et judicabo eum pefte, & fanguine, & ímbre vehementl, & lapidibus immenfis : ignem , & fulphur pluam fuper eum, quo lo- & fuper exercitum ejus , & fuper' populos multos , qui funt cunr eo. um pro- um tem 23. Et magnificabor, & fanälücabgr & notus ero in oculis multarum Gentium , & fcient qu1a ego Dommus terratm » fürore CAPUT XXXIX. Ad]ucez' Dominus Gog contra Ifrael , fed zp/äzm cum totó ejus exer- , Quà citu ibi perdet ; in cujus fepultura feptem. menfibus occupabuntur ad mundandam zferm:n Doininus filios I/eael propter peccata zp/b- —— 20 "M . rum tradidit in captivitatem , Jed reducet eos in terram Ante diem Juam ad nominis fui glorz]ïcaüwem., U autem, fili hominis, vaticinare adverfum Gog, & Vromtes dices : Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego fuper te am, CUm Gog principem capitis Mofoch, & Thubal : 3. Et &52 2I. Er:t enim tunc tribulatio HIAgHd, dinis, ut LXX, verterunt , vel etiam Jetanm qnualis non fust. ab qmitio mundi r.e/qh:e veris lapidibus. g enm C [o3o) Santliftcabor. ) San&us, & ju- multiqu modo , neque frer. Vel per commotio- 413' nem, terremotum intelligit, ut fequen- ftus agnofcar, & predicaborin fan- unt, p ; tia indicant. &a me&a nnpuormm usQ' Notus ero. ) Chald« Mazifeffato po- QI. Ewm.) Gog , quafi dicat : con- fenfiom "meam. citabo alias gentes, aut potius ipfos ) Har. ejus milites inter fe tumultuantes con- OU asremi) 'Tu ergó- perge ea- ey dem fzpius inculcare , quo. al- r n a) tra Gog , qui eum cedant. tius | fororen Gladius uniuscujusque ,| €6c. ) Va- lizc omhnia lmpumamm anifnis. Super fe. ) Contra te veniam, ut fe contra ciàm , ut n[)fi fefe mutuis vulneribus PUPH.IT* te. natiorem «onficiant Principem Mp:tz&, . ) Id e& fum- cem ? 22. 7114'1:4:50 ) Puniam. mum Principem, qui es caput Mofoch , Sangnuime.) Caede, & ftrage. id eft, Cappadocis, & ï hu ïai, 1d (uttl l,alþm'/äzzs zmmenjt.f) Ld!zlcdäuf gran- eft, lberaæ. jic finet Erkx Dibl. cum Com. Meznoch, Tem. V. fu. T y/ PROPHETIE£ EZECHIELIS 682 (ent de cv Et circumagam te, & educam te, & afcendere te faciam de lateribus Aquilonis, &/Adducam te fuper montes Tfrael. : dabunti n 4 füos, à . Et percutiamJfrcum tuum in manu finiftra tua, & fagittas tuas de manu dexlera tua deiiciam. u E ehrum : 4. Super monteslírael cades tu, & omnia agmina tua, & obitupe populi tui, qui fuht tecum: feris, avibus, omnique 'Volatäli ) & beftiis terrze dedi te ad devoràndum. omnem T I L $. Super faciem agri cades : -quia ego locutus fum, ait Do- minus Deus. ptem m 6. Et immittam ignem in Magog, & in his, qui habitant in n 20mina infulis confidenter : & fcient, quia ego Dominus. ii 7. Et nomen fanctum meum notum faciam in medio pop! Hu. E Iinnz ii il mei Ifrael, & non polluam nomen fantctum meum amplius, & fcient gentes, quia ezo Dominus fan&tus Ifrael. Ut Em 8. Ecce venit, & fa&um eft, ait Dominus Deus : hzec eft pien w E dies, de qua locutus fum. 9. Etegredientur habitatores de civitatibus Ifrael , & fuc- honitis DollnCt cendent, & comburent arma, clypeum, & haflas, arcum, & 16 N fagittas, & baculos manuum, & contos, & fuccenQent ea igne feptem annis. m.T neque fucci- Ortti v 1o- E þon —p—orta bunt rli(gfia de regi.oni-bus., dent 9Ó Conyen O Dicit 94 Circumagam -f?, E Vide dl—r pe eft, ut fiat, quod I-(..ræ«dixi» n €&a c. fuperior n. 4- autem prope elie, quia mille anni T. Dai Educam :16.) A l]i vertunt, j fcct- apud Deum ficu: dies una, ut D. Pe- d dam te, ali [extabo re, ideft, fex £rus interpretatur 2. epift. cap. 3. 9. tudite d plagis atficiam te, fcilicet Peüex, fan- uemadmodum D. Joan. dixit novif- ieübor , « uine, imbre, lapidibus grandinis, fimam horam efle T. epift. c. 2. 1. i 9. Ef egredientur , 86) Cefo ÁÀn- VOGbitu: 5 gne, &fulphure , videc. prxceden- Mádetur tamen eífle idem 67!, 'cï'fp ti n. 23. tichrifto, Gog, omnique ejus exerci- fenfus hujus verficuli, qui fuit cap. tu, tanta erunt ceforum fpolia, ha- Va 'Z:'f "m - fte & arma, ut Judei ex omnibus Fikbrem : fuperiori n. 4. unde per recapitulatio- urbibus venturi fint, ut ea diripiant, lem f&llm nem eft repetitus. 3. ereum tunm.) Potentiam tuam. & feptem annis fatis eife poflint ad t&tnt 6. I» Magog.) in regionem, ter- comburendum, ut aliunde ligna quz- Qu ij rere opus habituri non fint. Videtur Valli f tam, & exercitum Gog, & in infu- las fubjectas, vel confederatas Ma- efle hyperbole, & fynecdoche, qua lm f €eoo numerus certus pro incerto ponitur, I2. B, . Non. polluam. ). INon permittam uod in numero pr&fertim feptenario U. p pollui, id eft, prophanari, « blas- apud Hebrzos fieri confuevit. Aerum. phemari nomen meum amplius ,- ut Baculos manuuem. ) Quos mihtes L per Gog ,. & Antichrifti victorias, manibus geftant ad pugnandum, du- Vil 4X impietatem ha&tenus pollui permift. ratos, & Præufcqs igne , vel ferro Iu nltO. 1 8. Ecce vemit , & fattum eff.) Pro- prefixos. J E 1779 » r CAPUT XXSIX. 685 (e factam | Qu de'n-f; de fa]tibu& quoniam arma fuccendent igne, & depr s Tfrasd. dabuntur eos, quibus praedze fuerant, && diripient vaftatores N &ogitts fuos, ait Dominus Deus. ir. Et erit in die illa: dabo Gog locum!n O minatum fe püï- n t & chrum in Ifrael : vallem viatorum ad Orientem maàris, quae e volitili obftupefcere faciet praetereuntes, & feptlient ibi Gog , & omnem multitudinem ejus, & vocabitur vallis multitudinis Gog. 1, t De 12. Et fepelient eos domus Ifrael, .ut mundent terram fe- k ptem menfibus. abitant 1 I3. Sepeliet autem eum otnis populus | terfosn.- & eri'it. eis nominata dies, in qua glorificatus fum , ait Dominus Deus. 1ip popull 14. Et viros jugiter conftituent luftrantes terram, qui fepe- mplius, & lant, & requirant eos, qui remanferant fuper faciem terrae, ut emundent eam : poft menfes autem feptem quzerere inci- . baec elt pient. 15. Et circuibunt peragrantes terram : cumque viderint ós ääg & IUC' hominis, ftatuent juxta illud titulum;: dor 1ec fepeliant ill.udi acum, X pollinétores in valle multitudinis Gog. - x ezigne 16. Nomen autem. civitatis Amona, & mundabunt terram, 17. Tu ergo , fili hominis, haec dicit Dominus Deus: Dic ommi volucri, & univerfis avibus, cunttisque beftiis agri': que f'dCCl- eää irite undique ad vittimam meam, d Co,n.vel;xiae,,]?repel'atej conct RArrr4 quam z Xb Dlle j m le anni II- Da£o Gog locum nmomimatum. ) hoftilis exercitus. Iï-taque dies ille ce- lebris Chriftianis. , 1 Qui ex ejus fepulchro , & ex multi- r * J OP 2 ! tudine hominum , qui eum illo fepe Id« Quarcreinciprent. ). Quia þrifmïä É i Ixli 10v ll lientur, nominatus erit, & celebris ; feptem menfibus cadavera paflim oc- .2 10 vocabitur enim , v«lhs multitudimis current, nec opus erit obvia quxrere. IU Cdo Gog , ut. paulo poft dicet. I5- Sratuep? juxta sed titulum.) £ € (s exer Vallem viatorum. ) Frequentem , & Ut cognoscatur effe os humanum, ]Jit, 1 celebrenr, ut a multis videatur, val- & fepeliatur. 1 fl*() pibu Tituluan.) Defixa, verbi gratia, in exy 0f lem fcilicet ,, qua viatores ab oriente t d dlrlplmt, tefidunt ad mare Genezareth. terra fude , aüt aliquo alio figno. UG& ï 0l u a -Qua obffupe[cere faciet , €c. ) Qu Pollinttores,) Qui: curantfunera , & gna QU cadivera fepeliunt.: yl li i vallis fluport erit viatoribus ob co- 16. Nomen autem cZUitAtis. ) Juxta piam fepulchrzorum. ochts q quam fepelictur Gog cum fuis , voca- 0 ofitul ; 12. Domus Jfrael.) lraelitz. bitur .4moz2 , qu& vox idem eft, ac Ut mundenz terrama ) À fotore ca- - " multituda ejus« LiXX. vertunt. moNouy- 1 fepten/ Q daverum. l ]ev Seprem menfibus. ) Miultis menfibus: terium. 9eiov , id-eft , fepulchretum five cccme- ! jites du- videtur effe numerus definitus pro in- 17. Vizuam meam.) V ictimam vo- 14 pdilmï definito. Vide di&ta fupra n. 9. cat Deus magnam hoftium ftragemr , . qd RP quam juftitis füe quafi immolavit. 13. 17 qtml glorifeatus /mea) Scrage y, 684 PROPHETIE EäZEC"HVIELISx . E quam ego immolo vobis, vittimam grandem íu per monteg lfrael: ut comedatis carngih , & bibatis fan: uinem. tionem ua cor 18. Carnes fortidm comedetis, & fanguinem principum L] terrae bibet s: arietum ) & agnorum , & hircor . 21 | 4» uni, taurorum- inumic que , & altiium, & pinguium omnium. D gentiur 19. Et comedetis adipem in faturitatem, & bibetis fangui- nem in ebrietatem , de vi&tima, quam ezo im'volabo vobis : s* tranil 20. Et faturabimini fuper meníam meam de equo, & equite forti, & de univeifis viris bellatoribus, ait Dominus Deus. ramfu 21. Et ponam gloriam meam in Gentibu$ : & videbunt omnes 3 1 efder gentes judicium meum ,. quod fecerim, & manum meam, quam pofuerim fuper eos: fInus 22. Et fcient domus Ifrael, quia ego Dominus Deus eorum, a die illa, & deinceps. » Prutje 1 23. Et fcient gentes, quoniam in iniquitate fua caþta fit do- longitu mus lírael, eo quod dereliquerint me, & abfconderim faciem meam ab eis, & tradiderim eos in manus hoftium , & cecide- ihalam n Ü hi : rint in gladio univerfi. u la 24. Juxta immunditiam eorum ; & fcelus feci eis & abfcöndi faciem meam ab illis. 245. Propterea haec dicit Dominus Deus : Nunc reducam T captivitatem Jacob, & miferebor omnis domus lírael, & affu- ] Q mam zelum pro nomine fantto meo. " 26. Et m »6, E I8. -rietum , EY agmorum , ; ö'c) deincleps fcient lfraelite , id eft fide- li Ducum, & Principum, quales arie- les , me Deum illorum ovínipotentem Wolitqd tes in gregibus , & tauri in armentis ; elfe, qui eos e malis eripui. i Pnbüiï 23- la iiquitare. ) Propter iniqui- & privatorum militum , qui per agtios, tatem fuam. Vitite & hircos fignificantur. fs ben Altiliem , € pinguium. )- Eosdem Capta fét.) Du&& fit in captivita- dem c Duces, & Principes defignat, qui tem pniten: pingues dicuntur, & fapinati , quia 24. Juxta b5nmundittam. ) Ut me- Y Aptitam divitiis abundantes, & bene habiti. rebantur peccata. a R 2OO. S$zeperommen m eeam.) fVlenfam Q&. Reducam , captivitatem. 74(:05.) *l fuam vocat Deus . vallem illam multi- In libertatem aíleram filios.. Jacob, (00s h Tiu n! tudinis . Gog plenam cadaveribus, de & l1frael, qui captivi tenentur, con- Cam RUS qua num. II. " regaboEcc'efiam meam,& ab hoftium tvrannide liberabo. Y oI. Pomam. ) Oftendam. Em, W judicium. ) Punitionem. Affumam: zelum. ) "Lelabor populi 34-4 L»'z' Mauum meam. ) Stragem , quam mei Judaici falutem , nom propter eo-. in hoftibus feci , rum merita, fed propter me, & no- T0 m ] potentiam brachi 1 lte di mei, quam oftendi. men meum, ut nominer fidelis, & 22. Er. fczent , 6c.) Et dieilla, & tifericozg pater. * d ofte tits I'* L: 685 CAPU-T XXXIXLK&S XL. Thoftes 26. Et'poytvabunt confufionem fuam ,& omnem praevarica- tionem, qua preevaricati funt in me, cun] habitaverint in terra ncipum fua confidenter neminem formidantes : ? üforum- . 43. Et reduxero eos de populis; & congregavero de terris inimicorum fuorum; & fan&iüætus '.fuer'o in [ 4 e eis, in oculis s fanguil- gentium plurimarum. VObl : 28. * Et fciert, quia ego Dominus Deus eorum,'eo quod'Sup. & equite tranftulerim eos in nationes, & congregaverim eos fuper ter—25f23' Deus. ram fuam , & non dereliquerim quemquam ex eis ibi. t omnes 29. Et non abícondam ultra faciem meam ab eis, eo quod £n, quim effuderim fpiritum meum fuper omnem domum Ifrael, ait Do- minus Deus. CAPUT XL s Gorum, Propbetäälendz'tw* futura reedificatio civitatis, cum men[ura in uf do- longitudine, latitudine , & altitudine fingularum domus portarum, » faciet tbalamorum , froniium , fenqirarum , veflibulerum , cubiculorum, ; cedde- & graduum : item menluratio quatuor menjarum ad immolanda . sfcondi gazopbylacia cantorum, € [acerdetuim, jacrz)ïcz'q i rurjum * * ac ve[libula templi. redocam N Vigeümo quinto anno transmigrationis noftree in exor- ILI ,af s, quartodecimo anno poítquam d-io anni, decima menfi Rrrr percuffa w Bt o6. Er portabunt , &yc.) Venie't i o8. Nom dereliguerim quemquam ex / il df lis in , mentem fuorum peccatorum eis . ibi. ) De przdeftinatis loquitur. multitudo, & eozum illos poenitebit , Sic dicebat Chiiftus Joan. 17. 12. Pa- ïmpozentem & penitentlam , quam afilicti capti- ter , quos dediffs mihs , mon perdids ex yul. €/s queuquam. vitate non egerunt, agent. liberatio- r i nis beneficio provocati quando ad 20. Noz aä/äonddm. ) xNon/ deferaml fidem conveifi tuerint , contundentur, Ecclefiam. j CRPtiVim*, Eo quod effuderim fpirizum meum.) penitentiam azentes peccatorum ante Eo quod toto animo amaverim Éc- agnitam verititem Pdtk atorutin. ) U n Q7. Redmxe o co$ de »opulis. ) Inter clefiam , eo. quod effufiffme Eccle- quos Jadzi £uerint difperfi, tum per fiam dilexeiim. Vel intellige fpirï- etii ?4[0&- ) tum gratig , juftitie , fantitatis , vel Titum , tum per Antichriftum , redu- ios ]^ cam eos a i fuas fedes, & ad. Judzam, Spiritum Sanétum, | Charitas epizs Des LUE Y ; tum corporalem , tum potius fpiritua- diffaja ef ia cordibus noffris per Spiriz- p o lem, id eft ad Ecclefiam Chritti. n Sandum, qui daius eff. nobis. ad San&itcains fuero. ) Cum . oftende- Rom. 5. 5. bor ? ) ro me Deuin effe, nam fan&us abfo- N vige/z'mo quinta anno tm:-z.rmi;g- "2 iQUA lute dicitur Deus, itaque fan&ificari * raiioni: noffre. ) Qua Ezechiel prül 0. cum ]Joachim Re cge traductus eft.a Uéy * & eft oftendere fe Deum etie , ut fupe- 5 Hdehsæ Nabuchodonofore in Babylonem. riore cal)j;e num. 16. & 23. X y y, ( m » 686 PRäOPäE;&IE E'ZE C.H'IE.LES * * percuffa eft civitas :in d pfa hac die fatta eft fuper me manus (uis,. e ilinc. Domini ,& adduxit (q0 0 2. n vifionibus anüur i adduxit me in terram ITfrael, & dimifit me fup er montem éxc » elfum nimis: fu i $1 per quem erat quafi eedi- ficium civitatis ver£entis ad-Auftrum. 1n m menfi 3. Et introduxit me illuc, &-ecce vir, cujus erat Species quafi fpecies seris, & funiculus lineus in manu ejus, & cala- qut mus. menfurz in manu ejus: ftabat autem in porta. É i dcen 4. Et locutus eft ad me idem vir: Fili hominis, vide oculis * tuis, uno ï:g x ( Im exordio amni. ) Meenfe primo, Accedit , qyu'—odj tot a Salomone/ re- latuii qui dicitur Nifan, & Martio noftro - ges tanto tempore ex ingentibus, qua "Jzefpondet, in templum inferebantur, tributis , & g. Percuffa eff esitas. ) Capta. Jerufa- donis multum adjeciffe templo proba- lamo bile eft. d lem a Nabuchodonofem , & incenfa Porro templum $alomonis A. E N ana cum templo. oftenfum eft hic Ezechieli defcriben- tus hic Manus Domini.) - Affllatus fum fpiri- Mel miifa eft. ad. me dum, ut populus excitiretur ad po- extmm tu. prophetico. nitentiam ejus templi commertnoratio- &dificin fimilitudo manus Domini , ut c. g. 3. ne, quo fe carere intellivebat pro- &ex ( liuc.) lm terràmr lfrael, ut dicitur pter peccata fua, "ut ad illius in- ebrgi verficulo fequenti. Ítaurationis fpem erigeretur. Dein- Q. Iz vtf(wiäw Bol Y Spiurituï pro- de, ut deflructo templo a Nabucho- phanus p;;pï à phetico , Vel magna quadam , donofore, ejus idea extaret , juxta Cücitur admirabili viftone. quam novum templum eadem forma Sup.r montem excelum nimis. ), Su- hs Íuo tempore rezdificari poffet. per morntem Moria , in quo Safl"omxop Vergentis ad Aduflrum. j Quia Eze- Cumqu templum conflruxit. chieli venienti ab Aquilone, fcilicet a Cubitur Etq ucfl - adiffcinm civitstis. ) . Yem- Babylone, Jadea, & templum eragt. litity plum —Hierofolymitanum — intelligit, ad uftrum.: juod propter atriorum amplitudinem, muri & d. Etoeve hr An*el'u"s habens l'x"iuï's 1 & & ipfius fabrice arduam molem, fpe- " ciem quafi civitatis referebat : tem- formam viri: isque vel IVlichael, tem- Vv U pli, & Ecclefiz prxfes, vel Gabziel, ln *, plumne Hierofolymitanum Ezechieli de quo Dan. 9. 21. temn] oftenfum fuerit , an aliquod aliud, ll : controverfia non levis eft inter hujus Qaæ/ijþecies .zris.v)' Politi , & ful- p x gentis fignificatur pulchritudo, & tendal; lociinterpretes , probabilior videtur eorum fententia , qui docerit ipfam fortitudo Angelorum. quodcl'l Funtcinlzus 1'!1*76;(.'.) EXX. thiaplui: 4 OF p templi Hierofolymitani formam, & cementariorum , quo architedi , & lu al at menfuras defcribi ; quod fi quezdam auguíliora dicuntur, quam ut tem- ce&mentarit uti folent ad explorandam À AL L rectitudinem parietum. Áf« lo Salomonis, aut Zorobabel con- Calamnus menura.) Menforius. De- venire videantur, id ex de caufa ac- atru ] cidere, quiatypum cum antitypo mifcet fcribit archite&iäguram. W ( r propheta , templum fcilicet cuin Ec- 4« Vide oculis zuis, &c. ) Diligenter A p clefia Chrifti, ad quam frequenter afpice, & attemte audi omnia, ani- Uiffe Jj niente avolat , Aülen " moré PrOPheE;u'um.r "ioque theþrva, quz oftendam tibi. pf [ Ü * - CAPUT 687 | manus tuïs; & auribus tuis audi, & pone cor um in omnia, quse ego oftendam tibi: quia ut oftend a dunifit q ntur $ibi, 2ddu&tus es h.uc;: : annuntia omnia, quase tu vides , domui af adi- $. Et ecce murus forinfecus in givcuitu domus undiqué, & t ex cubitorum, & palmo: & in manu viri calamus menüu; : Species menfus eft latitudinem zediffCii calamo uno & h- * aïtitudinlem quo- que calamo uno. 6. Et venit ad portam , quae refpiciebat viam Orientalem, & € Qculis aícendit per gradus ejus, & menfus eft limen portze calamo — À —— füis, uno latitudinem, id eft,limen unum calamo uno.in latitudine: mone r& 7. Et thalamum uno calamo in longum, & uno calamo in latum, & inter thalamos, quinque cubitos : bus, qu ibutis , 8. Et limen portse juxta veftibulum porta intrinfecus ca- lamo uno. ]o probt- 9. Et Salomonii Er ecce muras fersujecus. ) Mu- Limen.) Hebraice eft "o fzzp!a-;quaïx defcribere rus hic five peribolus erat tertius, vocem aliqui 7o/es interprzetantur , fed y ad pee extimus , qui cotum claudebat Vtempäi idem eft ;; eadem - enim eft utriufque efhoratio" edificium., poftis, & liminis, && fu peïli-minaris* opat PïO- Sex cmbitermm . C9 paimo. ) Duplex crafhties. Mis u Hebrzis erat cubitus, facer, & pro- 7. Et tbalamum.) Id eft unumquem- l. D(f m' phanus. Sacer longitudine fuperabat que thalamum; fex enim erant , tres Nabacho- prophanum palmo uno. Itaque cum ex una parte portz , (& totidem ex dicitur,f2x ez£itorum , 69 palzo: fen- altera, ut dicit infra n. J2. erant au- 4, a m forima fus eft, fex cubitorum non quorum- tem thalàmi parva cubicula, ubitem- [2 cumque, fed eormm, qui vulgarem pli cuftodes habizabant. Ut bene hzc itï : Eze cubitum fuperant uno palmo. intelligantur, veftigium templi pictu- il « 4 Et men[ns eft latirudinem, 6$c.) Y am ra expreífum prg oculis habendum, n erant. latitudo, quam altitudo hujus extimi quod habes apud Villalpanduim. fl muri erat urfius calami; erat enim re- Et izier thalamos, 6$c. ) Murus, & liquis muris interior. fpatium quod inter duos thalamos in- g hb 6. Qua relpiciebat iam Orienta- tercipiebatur, erat quinque cubitorum. g, feme l. ) lüteligit portam precipuam 8. Limen porta jaxta veffibulum por- ] Gabridy templi, quasfpectabat Orientem ,. & t infrinfeéus, €fc. ) Limen fcilicet per quam exeuntes Orientem verfus porte verfus atrium , in quod per por- r & f tendebant. Habebat autem unum- tam illam patebat ingrelius. Erant td0, & quodque atrium ternas portas, unam enim he porte, quales effe folent por- ex oppofito frontis cempli, que fpe- tz urbium, que duplices. funt,- guic &abat Orientem , alteram, ad latus porta una urbem ipfam refpicit, & Aquilonare , tertiam ad ineridionale. tell ; appellari poteft porta interior , alte- 1orandäm A fcendit per gradusoims. ) Areaenum f ra refpicit campuimn, feu viam, per atrii | iraelitarum erataltior atrio gen- quatm venitur ad civitaten, & voca- inter has yru$ p tium omnium extimo, ideoque adil- ri poteft porta exterior. lam per gradus afcendebatur, quos duas portas eft fpatium , five area, fuiffe feptem habemus ex LXX. qui Ü iam facer textus veflibulum vocat. Jiigre habent, qwa refpicicbare orientem iz [e- P Orta igitur interior habebat limen Iliä ] a,m- ptem gradiéns. menfura calami que , ut exterior n. jj ibl 4 688 PRO-P'H LEX EZXZECHIELEIS g. Et menfus eft v ibulum þäz*tæ o€to cubitorum, & fron 1. tem ejus duobus veftix fecus. j ;Qb Is : k'feftibulum autem portae erat intrin- 16 ] Io. Porro thalämz ored ad viam Orientalem, tres hinc, & qu * tres inde : meníu riuna tti & menfura una frontiuni ex tem T ^ e : b utraque parte. ante trj II. Et men f us eif latitudine m- Iiinfmis; portae decem cubi&dQ " | rum , & longitudinem port& , tredecim cubitorum. : & p 12. Et marginem ante thalamos cubiti unius: & cubitus unus guopt finis ut 1 s 1g. | rimque : 'thalami gutem feg. cubitorum erant hinc; & inde. ä—inemþ ! mi usque ad te&tum .13. Et menfus eft portam a tecto thal Crmcscerep-s ejus , latitudinem viginti quinque cubito 7 2 rum : oüium contra faste al oítium. Frogtes 2 Cubitos, & ad frontem 14. Et fecit frontes per fexagint Srmmad t 15. Et . Hiïïit atrium portae 'undixquef Perlarc:'uiïum., f' 74)75?4&11 o Vefiibulum porza otfo .cnäz'*torum. ) I2. Er margimem, €$c.) ijebmi'ce lag Scilicet longitudinis. , Foxnix enim, eü*x 5133 gebsl, que vOx terminum ignificat , & hoc loco accipitur pro jf Ahila 8 quæ" ante unumquemque: thalamum it fullm arem veftibuli imminebat, octo erat fpatio, quod erat inter portam , Á &PPQ cubitorum ; licet enim thalamus unus unum ordinem thalamorum, id eft Er d | fex tantum cubitos haberet, fornix ta- cubiculorum una ex parte muro. ad- , men, qux innitebatur poftibus inter hzrentium, &alterum ex altera, quod cndom fe diftantibus cubitis octo, totidem unius cubiti fuifle dicit. ^ Hujusmodt ménlurg 'lres cubitos habebat k)ngïtudinis, margines, five fpatia ab architectis &t ( autem erant fornicis quafi partes , cum Italis appellantur, Memérertz. I 4 tres effent thalami , ut dictum eft, & Ef cebitus unus ffnis utrinque.) Pi- dm g, id eft terminus ; cubitus unus ante unumquemque thalamum fua ef- 7 . tss f fet fornix, five fornicis pars, odo utrinque terminabat thalamos , id eft cubicula , eaque ab invicem feparabat. €ubitorum Iongitudinïs-.x iem, : Er frontem ejus.) Per. frontem ac- Hiuc 6 indej) "Eres hiuc, & tres uf qu cipit columnas, feu potius femico- ihnde: tres ex una parte, ( tres ex Tius Poræ altera. lumnas veftibuli, qua-inter thalamos pitium£ exant difpofite. , Has aitfuifie duorum I3. Ee men[z: Bfb portam, €5c.) A. 16. F. cubitorum i& latitudine, five craffitie. tecto, thalami, quod eft ad Aquilonem &t x porte, ad tectum thalami , quod eft Veflibulum autem porta erat intrin- SQS lr féeus-) Yd eft, inter duas portas. in meridie, accipiendo totam Jatitudi- Tittr II. Er men[nus eff latitudinem , &c.) nem fabrice cum fuis.thalamis & at ! Menfas eft latitudinem ejus fpatii, tecto funt viginti quinque cubiti. 4des | Tth quod eft ab oftio unius thalami ufque Ofium contra oflinm.) Oftiam tha- érOn ad oflium alterius thalami e regione, Jami unius oppofitum *erat oftio thà- T'?U/ u df ne: & ex adverfo pofiti; hoc enim fpa- ]ami alte rius. r* T tium fuit decem cubitorun. I4. Fecit fi ontes per f»:xa(äinm ctebi- j me hCl Longirudinem porta.) Poxte altitu- :0:.) Fecir, ld eft metiendo defigna- t"(h ä] 3 ümenm. vit, ipfaque menfuræf oftendit frontés hij , BRBv43r 689 « y A iton at usque ad fa 1em Jittife Y 15. Et ante faciem portze, quee pertiri veftibuli portee interioris, quinquaginta bitos 16. Et feneftras obliquas in thala is, & ntibus eorum, inc, & quae erant intra portam undique pe RI 2 itum : fimiliter au- lUm ex tem erant & in veftibulis fene per g yrum intrinfecus; & ante frontes piétura palmaru cubifof 17. Et eduxit me ad atrium ex it;eï'ifu-sv, &äc&e gazophylacia, & pavimentum ftratum lapide in atrio per cir i cqitum : triginta US unus gazophylacia in circuitu pavimenti - * inc; & 18. Et pavimentum in fronte portarum , feeundx:üxi lopgi:;tu- dinem portarum erat inferius. tedum N : g. Et Contta füife altitudinis fexaginta cubitorum. Et aute fromtes priluya palmuarum. Y F'rontes aliqui interpretantur eo/smzas,, In Hebrzo eft, & po/7 pa/me , id eft Yontem mmachus vertit z«eacáotig, quas unicuique pofti , aut columneg infculp- j E J Hieronymus ím commentario Czr- &x erant palmarum figurz, ideo pictz d cumfhautias xeddit , Syorzachus, inquit; palme variis in locis templi,, ut fi- id. eft, Tobraice aptenprezatur. circumflanzias ., gnificaretur templum Deo a Salomo- zrminum ffantia quadam , €$ terre folo eretia ne ere(tum ob eximias victorias- Da- in fublme. Videntur eile ex, quas vid. codlitus: conceffas.- t Qro um, « Itali appellant,- Pz/zffrate.. X7. Eduxis me. ) Ex poita, quam , i* Er ad Frontem , €c. ) /Équali fron- defcripfit; indeque' egzetfüm 'duxit in té , id. eft , altitudine columnazum nüro i atrium exterius. 4 qLIO(. cin&um erat undique atrium; par Et ecce , €c.) Vidi atrium , cajus xiusmoct menfura columnarum- ordinibus erat atrium. cingentibus. pavimentum erat.ftratum 'IaPide , Clk— ;Chiæ&iï ca quod . erant zazophylacia difpofita. ! 13. -dnte faciemy 6c. . Quuemadmo- Gazepbylacia.) Cubicula Levitarum, dum n. r5. menfus. eft latitudinem in quibus ipfr, & Sacerdotes habita- 7;25-) H- totius fabrice porte per latitudinem , ts U05 bant, & gazas, & fupellectilem tem- ;, i* ita nunc éandem metitur per longitu- pli affervabant. . dinem , itaque a facie anteriori por- Srratum bapide. ) Ín | FHebrao eft ,mbät tz, ufque ad. faciem . interiorem alte- & a "su nzfpe, que vox fignificat pru- a. 21 riusporte veftibuli, totuminterjectum 245, & fenfus eft, pavimentum ftra- fpatium fuifle quinquaginta cubitorum. tumr fuiffe lapid 16. Femeffras otliqnas. ) Gu fcili- V e prunas colore rgfe;»— g.)à re;nt/e; vilonet cet extrinfecus angufíte erant, intrin- fecus latz; has $ymmachustefte D. 19. £ pzz'z'*)fm—entum;) Latitudopor- (UOJ e ticuum, qua utrmque procurrebat « Jatt iptud Hiéronyio appellat ro£isag , 404 fci^ lbl hcet , zeffar [agittarum. anguflums 1m lJateribus. portarum , -erat quim»:magin-» jdl «des (umem nnmmifiant, ut idem D. ta. cubisorum , quanta. nimirum. erat ) t Hieron. interpretatur. Nifi fortaíffe IO'ngïtu.do poxrtarum. 1.115(3 Tofse' dicantur , quod ita facte funt, la fronte portarum.) d latus porta- [no m ut per eas arcubus fagittas in cjrcum- rum , üt vertit vatablus.- jectos hoftes impune liceat. ejaculari. li Erar igftius) Exathumilus. Wa- nfi [I/ Itali appellant Bz/efriere; tablus vertit Pavzmentum i nfemuæ,- ( f 1001 Bibl. cum Com. Mfmck,- Tom , V. Ssss 1;&-: EZECHIELIS 690 PROP 19. Et menfus e latitudinem a facie portze inferioris us- n que ad frontem atri terioris extrinfecus, centum cubitos ad x ter2 f Orientem , & hilonfm. 2 2e ?. 20.. Portam quo« refþicigbat viam Aquilonis atrii prta exterioris , menfus t tam ougitudine, quam 1n latitudine. 2r: Et thalamos $jus tres hiri ,& tres inde, & frontem ejus, em. ( s . & veftibuium ejusl iecundum men.uram port2e prioris, quin- quaginta cubitorum longitudinem .jus, & latitudinem viginti z z dema quinque cubitorum. * quinqt 22. Feneilrae autem ej US , & veftibulum, & (culptura fe- cundum fnenfuram porte, quae reípiciebat ad Orientem., & qe a p feptem graduum erat afcenfus ejus, & vettibulum ante eam.- cubitol . 23. Et porta atrii interioris contra purtam Aquilonis, & M. Orientalem, & menius elt a porta cubitos. 3 usque ad portam centum fronreï » 24. Et eduxit me " ad viam 'Auiïralaem, & ecce porta, Lquæ lem, ( refp Iciebat ad Auftrum : & menfus eft »fronite'm ejus, & vefti- *« 2j n bulum ejus juxta menfuras fuperiores. flras ejus, & vettibula in circuitu', ficut fene- 25. Et fene ftras ceeteras: quinquaginta cubitorum longituc?ine, & latitu- dine Q Cübito dine vigintiquinque cubitorum. z "26. Et in gra ftibu- M dïbus feptem afcex?dgbatur ad eam, & ve Cobota . lum d U & 0. E 19. Latitu'dineä, Aream ; five fpa- cät ad Orienten"x ,ad Aquilonem, & tium, quod architetti cavadiam vocant. ad Auftrum, Haéctenus defcripfit por- Orta at A facie porta infertoris.) . À princi- tam Orientalem, nunc tranfit ad de- " l0ne j j & d pio portze orientalis, quz in*gxcerius fcribendum Aquilonarem. Qüm, atrium inducebat. 23. Ef porta armii intericris , &fc. ) Ànferioiis.) Portam atrü exterioris Hifce duabus poitis atrii exterioris P inferiorem vocat ,, quia cum templum Orientali ,^& Aquilonari, quas deli- ll*teüïg'u in monte fitum eíiet , atria exteriora neavi, refponelebant ex adverfo alix ER port interioribus erant humiliora, & ad duz porte in atrio interiori, & idem Tenfnris hec per aliquot .gradus ai;oendebatur. dicendum-de tertia porta, .qua erat attrii interioris.) Levitarum. j ad Auftrum, de qua fequenti verficEz-f 3.L d Orientem ,. 6f ad Mauiionem. ) lo loquitur. ftrup Cavsdium illud quadratum erat, & Q5. la circtiti. ) ]ünge cum feze- centum. cubitos habebat ab Oriente féras , hoc fenfu , & vec/fióula , & Tenc- $u yrocedendo in Occidentem , & toti- fhras im circuite. latiis Ír Clilcet . dem ab Aquilone p ;;egrediendo in Quinquaginta cübstormm y 6c.) Qux Auftrum, fcilicét erat longitudo veftibuli ; ut ü QO. Pertam quoque. ) "Tres erant por- latitudo viginti quinque , ut patet ex ürta fupra di&is n. 13. & 15. H(f t€, qux in atrium exterius induce- Balitm 26. 4d eam.) Pm*tem. bant , eodem pláne opere fa&æ, fcili- P aj - CAPUT XL 69I - Yoris us al- hir;cï. & ibitos ad Jum'a-ü.te fores ejus, & caelatae palmae ei nt; una tera inde in fronte ejus. [ .97. Et porta atrii interioris in vi Auft menfus eft a )n's atril tum cubitos. porta-usque ad portam in via Auft tirudine. Et introduxit me in atr intzïriu s'ad portam Auftra- 28. m €us lem , & menfus eft portam jufta menfurasXuperiores. ls; qUi- & frontem ejus, & véttibulum ejus eis- 29. 'Thalamum ejus, - 1 vigint dem menfuris, & * fene [tras ejus, & veftibulum ejusin circuitu, quinquaginta cubi tos longitudinis; & ;l-ati«tudinis Viginti quim xurg fe ntem, & que cubitos. 3o. Et veft ibulum pef gyrum ïöngi'tudine viginti quinqu'ef te eam. cubitorum , & latitudine quinque cubitorum. * ] i ofils, "E t veftibulum ejus ad atrium exterrus , & palmas ejus in ? cetiturt & o&to gradus erant, quibus a(cendebatur per eam. 32. Et intro duxit me in atrium interius per viam Orlenta- ras fuperiores. rtà; gue lem, & menfus eft portam fecundum menfu ,&ve "Thalamum ejus, frontem ejus, & veftibulum ejus ficut * 1&41- fu pra, & feneftras ejus, & vettibula ejus in circuitu, longitu- cot fene & latitudine viginti quinque dine quinquaginta cubitorum; & latit- cubitorum. * ejus, 1d eft, atrii exterioris, & palmse 44. Et veftibulum L ; veltibt- caelatae 1 nde : & in o€&to gradibus aícen- lu n fronte ejus hmc,"& i as EC fus ejus. Ssss p / illa fpatia vacua , QUæ iþter thalamos 27. Et porta atrii intersoris , ö'c) ylonett, & Porta atrii Levitarum , quz erat e re- magni veftibuli erant, quorum unum- jripltpo* gione portz atrii exterioris, quam ha- quodque quinque habeat cubitos lati- yfit ad d tudinis, ut dixit n. 7. longitudinis au- enus defcripfit , diftabat cubitis cen- tem vinginti quinque ; hec enim erat tum. . Mocat aü- ï)aïi:, ö(f') 29. Interius.) Atrium Levitarum latitudo maenr veftibuli. ; giterloI tem hic veftibulum fpatium , quod intelligit , ad quod patebat ingreffus conftabat ex duobus oppofitis fpatiis yi d Il' per portam eodem opere, & eisdem vario li menfuris cum fuperioribus." quinque cubitorum, quz inter thala- & yem mos erant, alterum ex uf parte, H gr &t 29. Iz. c"irmiz"zz. ).»Vide dicta n. 25. & alterum ex altera, & przterea ex fpatio vacuo- magni veftibuli. t verfiCU 4o. Longitudine vigints quinque culi- fOlUuM . 6:. ) Villàlpandus legit , 32 l& atrines interjti:.—) Ín. idem Q.zziyzguagintzz*.cuäz'ta: longitudinis , & illad atrium Sacerdotum, & Levita- LA latitudiyis Uiginti quinque cubitos 5 quia rüun, ad quod nunc ab Angelo. in- y, U troducitur per portam orientalem , fcilicet eadem erat omnium portarum azchitectura, & dimenfio. Sed cum ut fupra n. Ig- inductus fuerat per :) Qut Vulgáta confentit textus Hebraicus, portam auftralem. Afibul.s 7 D. Hieronymus, Vatablus, « alii In 33.. Thalamum ejus , & frantem ejus.) y pl "Hebrmeo eft, Tbalamos, 65 .frontes þ&lïimï Maldonatus & Corn.'a La- ejus, utir.öf( D. 29. & n. 36. | pide ajünt Vefcibula, vocari quatuor 692 vþROPH T'IJE--EZ.ECHI;E'LIS' 45. £, Et introduxi e ad portam , qnz: refpiciebat ad Aqui- lonem, & menfus e ai110 1 d fecundum meníuras fuperiores. 36. 'Thalam S5 frontem ejus, & veftibulum ejus, & lon onem feneftras ejus per c ; lengitudine quinquaginta cubi- á pott torum , & latitudine lgint! nque cubitorum. 37. Et veftibul ejus reípictebat ad atrium exterius, & cze- Vi2m latura palmarum FA temp dibus afcenfus ejus. fronte ejus, himc,l;& iïxdef, & in o&to gra- & Ó ^./.58. Et per fingula gazophylacia oft j facert rum : ibi lavabant holocauftum. z iui;i in frönïtïi.þus 'pofta- fl 15 39. Et in veftibulo portae, duze men fze hir;c, & duse mentze nf inde: ut immoletur fu X per easholocauftum & pro peccato, & * 4- pro deli£to. ht 4o. Et ad latus exterius, quod afcgndic «ad* oftium porta, Cem qua pérgit ad Aquilonem, duae meníze ante veftibulum portze, ducze meníae. , & ad latus ,a&erum * 41. Quatuor menfze hinc, & quatuor menfze inde : per la- Thatja 1 tera portae oCto menfze erant, fuper quas immolabant. frenta, ideirer 42. Quatuor autem menfíse ad-holocauftum , de lapidibus alini | quadris extru&tee : longitudine cubiti unius, & dimidii, & la- | dtalice titudine cubiti unius, & dimidii, &.altitudine cubiti unius, 4 fuper quas ponant & - r«z;—'pic& L | yafzg, in quibus immolatur holocauftum, " £ * victima. iteref , Er labia earu phriaz m palmi unius, reBexa'ïintrinfecus per cir- In cil 44. Et at i cuitüm : fuper.menfas autem »cil.rnes ?bl.ationi& f38. E; per fngula gazopbylacta , &f« ) dem fimiles poftes, fuper quibus ex- | mini!b p w Singuli thalami, five gazophylacia panfe. pecudes jugnlibantur in holo- lh & habepant fua oftia,, per quz ex atrio cauftum, vel pro peccato, vel pro igno- Oflàre victiinz immolande in illa infereban- xantim delicto. [ta Villalpandus, & k tur, ut in ipfis earum inteftina, & Corn. a Lapide. a M carnes]avarentur ante earum oblatio- lexn 40. d latus exterins. ) Meftibuli. Y rt]w nem, &.concremationem. .Ad hoc Suod afcendit , £5c.) la. loquitur, t Wt enim extructa erant fena hec quia ad portam per gradus afcende- ld lacia, five thalami, - gazOpþy- batur, pergradusocto, ut dixit n. 57. qv 39- Et i veffibule. ) Inte riQri, Ve- Cerdo meimoratz. 42- Quatuor Amter) men[e, ) [am Ua ftibulum portg vocat, quod portz Ws eminentia tegitur, quod duplex -erat, Super quas pa)umt Vaja , c. ) 'Tas il alterum interimus, alterum exterius , in lia vafa e : z n t cultri , phialz, quibus uütroque quaterne erant menfz , . 1d eft, fanguis vi & imarum excipiebatur , ace- -q 11] Cübje univerfim ofto, ut ait n. 41. quafi di- tabula, fcutelle , quibus thtus, fimila, ts cat: in ipfo veftibulo interiori por- & fal, duibus afperg enda erzit: victi- t$& erant dug menfz , hinc ad binos ma , imponebantur. pO poftes, & duz menfz illic ad. toti- E Ld&ia tAr t ) la vocat cy- HEi)l u E * M,-—x " p *u. Li J ! j ,CA'TPIU"I;..X.ï*.. 693 d Aqi- m in 44. Et extta kþortäm interiorem ; gaZ0 «h"y'laciia* cantoruü atrio interiori, quod erat in latere rtcee r icientis ad Aqui- ejus, d lonem : & facies eorum contra viamyAu d m , una ex latere 1 QUb port» Orientalis, quae refpicieba Aquilonis : 45. Et dixit ad me: Hoc € azophylacium, quod refpicit US, & cæ' viam Meridian : odo gre- templi. am, fac,er.d.ozum, erit, qui excubant in icufftodiis N 46.. Porro gazophylaci üm, quod refpicit ad viam Aquilonis, us port facerdotum erit, qui excubant ad minifterium altaris, 1fti funt filii Sadoc, » menia niftrent ei. qui accedunt de filiis Levi ad Dominum, ut mi- KCAL» i 47. Et menfus ?e&:aï:rium löngïtüdine centum cabitorum, & [] latitudine centum cubitor ] DOTtæ, ciem templi. Qm'per quadrum & altare ante fa- ; alterurm Ssss - 48. Et Ls pEI' 1& iatia menfarum ,. five earum äddï?a- refolvetur. Hoc gazoþhylaci:um, quod menta, & ornamenta fuperiora, que refpicit viam meridianant, facerdotum jl idcirco erant reflexa; h&c enim erant eft, qui cuftodiunt euftodiam templi, oalini unius. Noftri etiam architecti iibl id eft, quoerum munus templum cu- ji, & talice appellant, £« ezzafz. ftodire. Gazaphylacium autém vocat 44. Extra portam 1ntersorem. ) Quue numero üngulæri unum cubiculorum jj unluss " Q uafi dicat : aultolts refpicit atrium interius. ordinem , ita Maldonatas , & Cor- ingrefius atrium interius vidi gazo- nehus. At Vilialpandus in delinea- phylaczia, id e&, cubicula Cantorum. tione citàta , unum tantum .cubicu- IÍAn cubiculis juxta portas (quz n. 17. lum attribuit cuftodiz templi, & rur- u E ait fuilfe triginta ad fingulas portas) fus unum cuftodiz altaris, cujus men- / miniftri cempli hibitabant , alii in aliis tio in fequenti verficulo, & duo' hec pro cujusque officio, & dignitate. In cübicula in eadem ferie conftituit cum , qpibus & Xur jn 100 lis ergo , qux erant ad portam aqui- cubiculis Cantorum , ita ut cubicu- lonarem , Cantores habitafie" dicit. lum cuftodiz templi fit ultimum 'in vdpioigoe Ita Maldonatus, & Corn. a Lapide. ferie verfus meridi:m ; cubiculum ve- dP il (s D Villalpandus in delineatione fecundi ro cuítodie altaris fit ultimurm in fe- Ve&igii templi cubicula Cantorum con- rie verfus Aquilonem. fbl flituit fuper portam orientalem , per 46. Ifti funt fílii Sadac.) Ex ene- ia Joqnis jgg al quam patebat inoreffus ad atrimm fa- re Sadoc, qui illuftris fuit Poncifex cerdotum. tempore Salomonis, primusque in. e- g dT Uza ex latere perta.?) Unä feries , jus templo facrificavit, && munia fa- p!ü/ä' ) dl »nus:'ordo cubiculorum erat verfus cra Obivit, & Salomonem in Regem illud latus porte orientalis , quod ad inunxit, & confecravit. 4 y Aquilonem profpiciebat , alter autem 47. 4trium.) Interius , quod erat TO qul Du cubiculorutn ordo erat verfus Occi- Sacerdotum , & in quo erat altare J epatm. dentem ; h&c refpiciebat Orientalem holocauftorum, hoc ait fuiife centum this fl portam , ille occidenralem. cubitorum longitudinis , & totidem jj gt It . ]atitudinis. 5 (45. Hec ef? gazaþþ)y/aciumk Hebraifmus, qui clarius hoc pa&o 4 vocat Cy u Atare. ) Holocau&orgm N /" X P d x — 694 . /P ROP HETLIE EZECHIELIS , E .48. Et introduxit*? e in veftibulum templi, & menfus eft Qs cubi vefiibulum quin "ubitis hinc, & quinque cubitis inde, & & trium cubitorum fcptem Q latitudinem po um gubitorum hinc, P 5 j Kt inde. - autem v jatitodine 49- Longitudinem ibuli viginti cubitorum, & la- m titudinem undeci C ubitorum, o&to gradibus afcendebatur j E adeam. Et colu f nínae e»ränt* in frontibus ; una (hin'c,— & altera nem Iter inde. - - ó, Late CAPUT XLI eminentia ; Difpofttio readificandi. templi jux?d pa?;es fz';fzgulas.q bis pet c T introduxit me in templuim, & menfus eft frontes, fex tem Pm; UER R a u cubitos latitudinis hinc, & fex cubitos latitudinis inde, latitudinem tabernaculi. procurrente 2. Et latitudo portze decem cubitorum : erat, & latera portee riorem tety enat viglnt': : quinque cubitis hinc, & quinque cubitis inde, & menfus eft Cubitos. d&c longitudine [ae! L d | ejus quadraginta c.tubitorum, & latitudinem vi- hinc cabiti ginti cubitorum. * que, usque. 4. pE lenritudn p Usque a x: 9. Vefilulum templ. ) Portïcum 2. lib. 5. c. 46. àit fuiffe decem . cum dübitorum o intelligit ipfi templo adherentem. Vi- dimidio, atque ideo liberum fuilfe r 'g. I fro; de dic Asg. Reg. «06- n. 3. fÍcriptori decem , aut undecim nume- poltes hinc. Quizoue eubitis.) INon loquitur de rare; $ qualitef enim ab utroque di- dinis duorg toto veftibulo; nam hoc fuit longum ftabat. thitudim viginti Cubitis, latum undecim , ut E£ columss erant'i;—z frantiäu;.'-) VDe ittélit v ait verficulo fequenti, fed loquitur de hifce columnis multa diximus S.Reg. U explicas muro, qut utrinque claudebat vefii- 7. an. I$ & deinceps, qus vide: A. 4j bulum; Villalpandus, appellat poffem 4 ngi;; vefiluii , Chaldsus , fremtem veffitutz. I« [N tezlum. ) In primam templi (tomm, Hujus iuri utrinque.craflitiem hic de- partem , quz dicitur Sanctum. 4hie fdu feribit , quod fcilicet utrinque fuerit Mezfus eff fronres. ) Poftes* porte mbl part craftus quinque cubitis. templi. qum jim Et latitudinem porta trium cubito- Latitudinem tabernaculi.) lta appel- W G;*ïhcce- j rum.) Quantum ipfa Iatera , aut hu- lat fuperliminare, quod, cum planum ïpþe : lre ea meri porte extendebantur ufque ad elfet, & extenfe cortinz fimile, por- B Parjer angulos interiores, erát trium cubi- tafn obumbraret more tabernaculi. Q. Latitudo porta decem eubrtortum Ht t torum, vide c. fequenti n. 2. U ldfif!ta 49- Longitudinem antem, 6c.) "Tan- erat, ) Quanta fuerit altitudo. non di- "t virva ta erat longitudo veftibuli , quanta citur in facro textu, fed Villalpan- zdis ipfius l:titudo, cui pretenfum ; dus conjicit fuiffe viginti cubitorum , ftbpelli erat ipfum veftibulum. dupla fcilicet proportione ex archite- quf. par Ef latitudinem nnudecim cubitortm.- &orum regulis. At 3. Reg. 6. 3. dicitur fuiffe latum Ef latera porta.) lta vocat partes 899 nfon NI n cubitos decem. Vil!dlpandt:s- parte parietis a lateribus pgrtæ relictas , & * üitin fi? E E a $ RUT "Xur 605 us eft 5. Et ïntrogreffus intrinfecus menfus ;eft in fronte portee duos cubitoss & portam, i, & fex :c":'ubi.torum,-& latitudinemi p/ortæ? toum feptem cubitorum. .4. Et menfus eft longitudinem inti, cubitorum , & latitudinem ejus viginti cubitog ante4atiem templi, & dixit 7&13' ebatür ad me : Hoc eft San&tum fa orum. alteta s. Et menfus eft parietem domus fex c läïtorum,-&flatitu*di» nem lateris quatuor cubitorum undique per circuitum domus. 6, Latera autem, latus ad latus, bis triginta tria, & erant eminentia, quae ingrederentur per parietem domus, in lateri- ' bus per circuitum , ut continerent, ? & npn' .attinger.ent parie- $d tem tem pli. inde, procurrentes ufque ad angulum inte- erant ampliora ;—näm muri, quo plus riorem templi : latitudo enim templi attolluntur , ex. regulis architecturx portæ minus craffi fiunt. De hifce cubicu- erat viginti cubitorum , porta lata erat fus e& cubitos decem, relinquebantur ergo lis nonnulla diximus 3. Re c.6. em v- 5. que vide. Adverte tamen loce hinc.cubiti quinque, & inde alii quin- que, usque ad angulos interiores. indicato 3. Regum haberi hec cubi- Longitudinem, 6c.) Longitudo tem- cula fuifle quinque cubitorum, quod j D de fecundo ordine verum eft, veletiam ,P..lj-*usque ad Sancta- San&orum erat E m Cum itorum quadraginta. deinfimo, fi dicamus infima cubicu- L Ie fronte yorta duoscubitos. ) Duo la fuiffe quatuor palmorum cum di- n Tulle uii y fuffe pol es hinc, & inde, & erant latitu- midio, ita ut & quatuor , & quin- dinis duorum cubitortim. que cubitorum dici polfent. que di Laritudigem porta. )"Lacerä portz 6. Latera autem. ) Cubicula parva "u intelligit usque ad. angulos interiores, inter geminum parietem |intercepta, ut explicavimus n. 2. & c. fupgriosi de quibus fuperiori verficulo, erant jl HRC bv n. 48. - fexaginta fex. vide B 4- Long: tudinem ejw. ) Sah&i San- Latus ad latus.) Significatur conti- &orum. nuatio cubiculorum circa templum, qenpi . amre faciem temibi.): Merfus eam Sic Italice dicimus , 4« »z lato al* al- um templi partem, quz fanftum dicitur , £ro; da un capo al altro. , portz quam jam defcrijfit. lta loquitur, Et eranz eminentia, &c.) Cum fa- bricaretur murus templi , relicte funt ut fignificet , fe latitudinem templi | appd appellare eam , que fanftum: refpicit. in eo prominentie, qua cazes ab ar- Planum chitectis vocantur, fuper qas trans- , pOl' rietis templi. S. Parietem domus.) Craüicigxn pa- verfe trabes cellarum innite antur, cull - Er latitudinem lateris.) Latera vo- ita ut neceffe non eflet mürum perfo- z cat parva cubicula, quew circa tem- rare , ut tabulorum tigna illi immit- non d plum.erant, inftituta ad reponendam terentur. Vide di&ta 3. Reg. 6, . 6. s)?m Italice diceremus. Vi erano certe emi- i fuppelle&ilem facram , & u eflent «rm » quaü parva quedam oratorit. Ait ABenze, CbeCcaminauamo per'ii muro del j at ergo, inferiora hec cubicula iuiffe la- tempio , Lafctate , acctocché veggeffero l; titudinis quatuor cubitorum ; n um qux fravi, 4cci0 mom- foffe ntce[[ario ca;gfc-: part ear li ne' murt. * & eä erant in fuperioribus contignationibus, 481 i » * 696 PR O PHE T'ïæjE 4LECHI ELIS V x Bo eapeunee s 7. Et platea erat in rotundum , afcendens furfum per coch- p.EL leam, & in coenaculum templi deferebat per gyrum : idcirco refpicier o r d latius erat temsglgjp in perioribus , . & fic de inferi:oribgas Ties aute afcendebatur ad fup iq- medium. e 9. Et vidrin do altit tum, & 811'1' PGT/ C1 rcüjtüm , fundata la- e LA * * 13 Z tera ad menfuram ] ami fex c itorum fpatio L) &aud ! 9. Et latitudingn per parietem lateris forinfecus quinque dinis cer cubitorum, & erat interior domus in lateribus domus. 14 L: 10. Et inter gazoph ylacia latitudinem viginti ;ubiþorum in feparatur circuitu domus undique. ir. Et oftium lateris a d orationem : oftium unum ad .€fiam 1. Et quod er; Aquilonis, & oftium unum ad viam Auftralem, & latitudinem Centum loci ad orationem, quinque cubitorum in circuitu. - - Iz.Fit [ fut quie 'Plgta*k.) Ka apþe.llïat l-æiizudinem Ut' eraf Paterbor domus ; "fe. . In 1. 0. dido xotundam cochlez. Dus fuerunt hu- Hebrzeo eít, 8 imservallum quod erar jusmodi fcalx ; cum enim cubicula il- Dominti cubienlorum , qua eramt sm teg- I £ tm, lu la' parva eflent pexvia, & ab uno in plo , fubaudi, quinque etiam cubitorum aliud. pateret ingreffus, plures fcalas, erat, id eft, quinque cubitorum erat rm, fiye quam duas, hinc & inde in duobus fpatium , quod deinde in cubie rm jam d tributum eft. À u!t;; templi lateribus fieri neceffe no« fuit. P i, quod Ip cenactlum templi,) ln faperioza '*Xo. E£ zmfer gaz,ap/äj[atik lrztii eubitorum, tabulata. Ver]umm uem.) id eft plateam , quafi dicat: 00 ab Laitus erat !'em;'[æm i j?tpcrioriäu-:.,) platea quzdamvicinti cubitos Tata erat u Quuia imuri in inferiori parte craífio- mter gazophylacia atriorum, & prz- eem, ts Qu 1 me xes, itaque quidquid afcendendo. mu- dicta cubicula templo adherentia, zi craffitie ^detrahebatur ,. Jatitudini qua undique totam domurh cingebant 4 "Háre : cubitorum fuperiorum. addebatur. ab oriente , ineridie, occidente, Um, Quig J & ad Qcci — Tenedism. ) Pes wedium tabulatum, aquïionef In hac platea orabant fa- &.per medium cubiculorum ordinem, cerdotes. Unde de ea dicitur Joel. diey qy fic 3. Reg. 6. g. dicitür: Ezper ce- Q. 17. snter. veféibulum t$ . altare .(1n Aütm gdif ebleam: afcendebant im medium. eanacus hac fcilicet platea) ploraéuzt facerdotes. ÁQUe Cs dum , €$ 2 medso in tertium. 1I. Ef effium daferis.) Oftia cubi- U5 uingne —.8- Aitirudinem. ) Suprema cubicu- culorum. 9 dling c la, que omnium erant aitiffima. Ad oratiozem. ) Obverfa erant ad 13 Ef " Fundata- /4;67;1.-) 1n Hebzzo eft , locum hunc orationis, quem diximus. Benfmy fi fosdamenuta thbalamorum , five cubicu- Oftlium unum , 65c. ) Ponit fingula— TL j Jorum. Fundamenta vocat pavimen- re pro plürali, id eft, oftia eorum li lgtt, tju tum fapremorum cubiculorum. $igni-* eubiculorum ,.que ad Jatus Aquilo- Orittt ia À ficat ergo fuprema cubicula fex cubi- nare templi erant', Aquilonem re f)i-: | Qo- tOrum We tos habuiffe tam in longitudine , quam ciebant; oflia vero eorum cubicu Oteitud. in Jatitudiude. rum, que erant ad latus meridianum, Ttig ; Omr 9. Bt laritudintm. ) Varies cubicu- fpectabant ad meridiem. hem Cmp], forum extrinfecus quinque habebat cu- Et latitudinem loci ,6«.) Et przdicti I s 4/1','1 bitos in ?æcityd&ine- loc.i ; five c11bigïxlorutn.,laciltudinem: 1 QUæddm '!.(umc - d : C A*P U T XLL* 697 t eoch- Yirco ; 15.. Et ædiücium*,-.qü*od erat feparatum, verfumque ad viam refpicientem ad mare , latitudinis feptuagipta cubitorum : pa- nioribus ries autem aedificii, quinque cubitor'um latitüdinis per circui- tum , & longitudo ejus nonaginta cubitópam- m qdara—la.- E 13. Et menfus eft domus ] On zitudinem., centum cub it"orum*, lm & quod feparatum erat zedificiu m, & paril tes ejus; longitu- guinque dinis centum cubitorum.. ^ »r 14. Latitudo autem ante fac iem d'omuS', & ejus, quod erat Rs orum in feparatum contra Orientem, centum cubitorum. t 15. Et menfus eft longitudinen: zedificii contra faciem ejus, advum quod erat feparatum ad dorfum : ethecas ex utraque parte P. mdinem centum cubitqrum ,& temglïum. interius ; & veftibula 16. Li- pE u 2 i E eon fuit quinque: cubitorum , uti etiam mium hoc edificium feparatunm, orien- tem. refpiciens. lata. erat; cubitos cen- 6[. ) IH n. 9. dictum eft.. , qund n 19. JEdiffcium.) Quod erat fepara- tum, hujus autem platee longitudinem: nt n u eumt. Ita appellat zdificium. cella- n.20. vi g*inti"'cu-bitisïdefïhi vit.- cubitorutmt rum ,. five cubiculorum, & oratorio- - Comtra. ar'ientäm.-) Contra atrium' otum etat rum jam dictorum templo adhzren- interius , quod erat. im orientali parte tium , quod ait fuiffe longitudinis 7o. refpectu - templi.. 1 cubiflxïa eubitorum. I5. Lengitudinewm adifcii 7 €fe.) 7 l/:fl'f Verfumque ad viam refpicientemy, &c.) Atrii porticum ,. quz triplici ex late- f dicit: Quod ab oriente tendebat in occi- re aquilonari, occidentali , (& meri- 10 Jata erat diano' edificata erat circa templum. dentem; tam in latere Aquilonari , ), & p quam in meridiano.. ConirA factemr €jus- ) E regione: dherentudy d mare. ) Mare vocat: occiden- templi.. tem, quia Judeis mare mediterraneum 4 derfwm.) Guod edificiunr erat; 1 cmgfbmf eft ad occidentem. ;idente j poft templum in parte occidentali , & gpbatt Paries autem ediffcit, 85c. ) Hujus quod. etiam erat.ad latus aquilonare;. autem xdificii paries, qui domum un- & meridionale; siar J« [ altatt dique cingebat , latus erat, vel craf- Erbecas. ) Id eff, porticus. Corn. a: [ /Ziffdwlf' fus quinque cubitos, longus vero, id Lapide ait effe vocem Chaldaicam a eft, altus cubitos nonaginta. radice pmy zaraq, id eft, avulfrt , ora a i Et men[us eff domus, &Jc. ) Qbu'as abruptt , quod s fcilicet porticus. a. re- 4 ennt il menfuras fingillatim ,. & perpartes fue- liquo templi «dificio: eífet: feparata, rat executus, nunc in unam fummam nec illi adhereret. D. Hieronymus in commentario habet £x9£rac, & quid. j noua colligit , ejusdemque longitudinem ab (ia eom oriente ad occidentem centum cubi. eà voce fignificetur explicat : &x9£rac torum fuiffe docet. Ipfa enim domus inquit, Koma appellaut folarím de ce- Ü Aqllllü uaculorum parietibus eminemtia , frve ynem Iu f longitudo , & oration's locus , & pa- cabi rietes, omnia fimul fumpta longitudi- müHia ab e0, QUi £a Drimis IBUEHI y nem complent centum cubitorum. qua mounulh Gracorum i£oSac vocant. ü N (2U Qu Hzc ille. I4- Lanudo autem , & c. ) Etxpla.. Cepium cul , rædl&l sea quzdam , quz jacebat ante exi- itorum. . Täntæ fcilic&t»t Bibll,cum Com. Menoch. Tom. V. d tit (f sjine 698 PROPHETIE EZEC HIELIS ^36. Limina, & feneftras obliquas, & ethecas in circuitu pe: qo.I Bo tres partes, contra uniuscujusque limen, ftratumque ligno 1. per gyrum in Circuity : terra autem usque ad feneftras, & fe- neftrae caufze fupes«ottia. tta alp. 42 95, ] .i7. Et usque ad domum ; t:efiorei*n , & forinfecus , per omnem pariete eus d m ,*fn circuitü intrinfeg:us ,& .£Qr«i,nfecus.,x.ad . menfuram. parete Coram 19. Et fabrefa&ta cherubim ,& palmse, & palma inter che- fub, & cherub, duasque facies habebat cherub. - 2 ] 19. Faciem hominis juxta palmam ex hac parte, & faciem ts leonis juxta palmam ex alia parte, expreffam per omnem. do- quein 2o. De ïnum in circuitu. Qu g 3. ] latitudinis , quabte 'erat fe'mplmä E£ fenefira fc,lakjfs feper. offza.)F'ene- cui commenfurabantur, 'ita ut area fire vero templi , que fuper hujus- pan quam 6 in medio 3ntercepta quzidratüm zqui- modi pariete aperiebantur, ab eodem laterum eüicgr.eï: centum cubitorum ex ita abfcondebantur, ut ex atriorum fecus, omni latere. " avimento inferiori videri non poífent. 26. S ](7 el fenfus eft: Fenefirg claufze tri- Ef templum interius , Gc. ) Atqu hinc, : adeo menfus eft templum interius , & plici operimento , fcilicet. cancellis , Atriü veftibula. [ valvis, & aul«is, aperiebantur fuper As l altitadine oftii orientalis domus. . 16. Limima , €$. feneflras , &fe. ) CX Repetit, qus dixit capite fuperiori , I7. Ef usque ad domum interjorem.) ut indicet Angelum ibi particulatim , Id eft : aperiebantur feneftrz modo 20- Df hic communiter menfum effe per tres explicato per Par'ietes exterioris doníus lg/?ü( , partes, id.eft, per tria latera, fcili- usque ad parietem interioris; nam in Ütentaft interiori feneflre non erant. u al cet imeridiem , aqu'ilpnem, & Occi- dentem, Et feriníecus, €c. ) Forinfecus erant rpm , Fenefiras obliquas. ) De quib um feneftre fuo ordine difpofitz. C Quant Ietrinfecns , &Y forinfecus ad mmen[u- gapite fuperiori pum. Io. t&m ( Gontra uniuscujusque (ipen. ) Quafi v4m.) QGQue fenefire tam in parte, erat a dicat: poftibus domus fingulis refpon- quz foras prefpiciebat , quam in ea, 2f L debant fingula limina, vel tabulata u intro, debita proportione facte hrgo d. fingulis tabulatis. Villalpandus in erant, ut fieri folent feneftre obliquz, ) U l 1 uff)'qj paraphrafi ait limina hic appellari la- vel ad menfuram , fcilicet eamdem o- mhnes factz. Ivtifíeat quearia,quibus porticus erant contectz, Wm yi Stratumque ligno, ,€£c.) Poftes ve- I8. Fabrefatla Cäcftaäim.) In parie- ln ro domus, vel paraftates operieban- tjbus templi infculpte -erant eífigies '—in&Qrw tur tabulatis: ze&u/is cedrizis , inquit Cherubim, & palmarum, ita ut al- i & ea Chaldeus , cubiculorum in circuitu ternatim fibi fuccederent. Cherubinus, : Y eoder laterum jam dictorum, fcilicet meri- & palma, ( rurfus alter Cher ( gbi- &t on. diani, &c. nus, & palma. Wamertie derra autem usque ad fenefivas. ) Duasque | facses. "babebat — Cherub. ) Íd eft, paries erigebatur usque ad Nam alie due in ipfo pariete, .cui 22.. 4 Dottam; feneftras dotmus , que fuper altitudine adhzrebant, abfcondebantur. Ap- viginti quinque cubitorum al)eri.ebatur parebat ergo tantum facies. ücef. iþognmis . D7 q in pariete meridiano , & Aquilenari. & facies 1eog1isn W d. C*A-PU; T XLL,;. 699 X per z 20. D*ä terra dsq ue ad füperiora portæïcherpläfm, & palmae lo ceelatee erant in pariete templi. &t 21. Limen quadrangulum, & f acies* fag&uariï; afpe&us 'coï;- — trz afp-Ctum. ,pg 25. Altaris lignei trium cubi'torüm aftitudo : &l*on.gitudä ET ejus duorum cubitorum & anguli ejus, & longitudo ejus, & parietes ejus lignei, Et lo v/eu:tgs-ï eft ad me: ,Hæcä:' eft rge'nfæ d coram. D'omino. 23. Et duo oftia erant in templo, & iiïn fa,n&üarföï. aciem 24. Et in duobus oftiis ex utraque parte bina erant oftiola, fi dü- quae.in fe invicem plicabantur: . De .bina enim oftia erant ex utra- — que parte oftiorum. * 25. Et caelata erant 1 n ipfis ofci—is ten&p*li cherubrm, & fcul- :.)Fene- ptura palmarum, ficut in parietibus quoque expreffa erant z dluju quam ob rem; ) eoderm ' & groffiora erant ligna in veftibuli frohtg;forine triorum fecus. ! obliquze, & fimilitudo palmarunt poïïem. " 26. Super qua feneftree g t hinc, atque inde, in humerulis veftibuli, fecundum latera do- cells, thn y lu Inus , la:;-itqdipem que parietu 'Yttt j3 CAPUT rirttt.) 2 modo ;;.o; De terra ) De pavimentb;» eft quafi menfa , in qua thymiama ,. Ufgut ad: [uperiora: porti.) Sciicet quaft grata Deo efca' offertur. — Vef s (lorus Okientalis: templi, que eratprecipua, ità loquitur Angelus menfam panuur. fa. if & altitudinem habebat.viginti cubito- propofitionis oftendens; qu& erat in eo- rum;,id eft, ad. altitudineme porte ,. dem Sané&to. us eratt &ï-lquanta, erat altitudo- Ortz:, tanta Duoe oflia, &t.) Geminz Fores;. etiam Cherubinorutm ,. & T P almarum W dicat, tam San&i, quam- San- erat altitudo: éti Sanctorum oftium. unumquodque j Paftey o1. Limez: 7!:405*&74 gtzlitm(-)ï In. He- binis claudebatur foribus.- Mu brzo eft,' ut vertit Pagninus, Tem- 24.. Et: s2 duobus ofliisy 6c. ) Infinz ne fia ph wterque: pofis erat. quadvangulus , eulis foribus rurfus erant alie bins.pli- aique fienificatur portam templi fuiffe qua- catilesfores;. Itaquein uitoquoque oftio o 0v dratam ,. non fornicatam..- erant quatuor fores ,. due ex una par- te plicatiles , & totidem ex altera; Ertfacies fuedparii, &tc.): Sandü n p.:lrie- San&torum, & Sanüi facies ,. utpote 28. Eb groffiora erant- [1g59a-,. €$c.)) j ! e[ügiä & eandem fpectabant'ceeli regionem; Liena, ex quibus fa&z erant fores;, m il & eodem afpectu videri. poterant., ut nimirüm fculpturas- admitterent.. :mbmu)' erant omnino fimiles-difpofitione.;- or- / 26. Super que j?ne/t'r—æ.) Vatablüs hr namentis, incruftatura.. vertit, Praferea. feneffra ,. Ícilicet. in. 02.. Altaris lignei.) Quod erat ante lateribus veftibuli.: (Jrm ) qu pdrtafu Sancti Sanctorum , quod: altare Obliqua. ) Vide. di&ta 4'0& : 16.. d incenfi ,. five- thymiamatis: dicebatur.. Ia bumerulis vcffibuli. , Im lateribus Pn Hec efh anet[a.) Vel Angelus loqui- veflióuli, ut.Pagn. vel, fmper ldatero Omlms j portes veflióndi ,, wv. Vatablus.. tur de altaxi thymiamatis ,. «&. fegfus ELIS 00 *PROPkETLEEZEGHi L É lTri GCUATPUT. XÉIE erant C0 sque, qua ad fac.rorWz ufüm f | ertinent : bus, & ( : J;Z)evïgdzyaþbylatiis., ceteri L) " At readificandis. n via af 1. [; T eduxit me-in atrium exerius per viam ducentem ad o1nta qué b.nsa &2 Aquilonem, & introduxit me in gazophylacium, quod erat contra fe T paratum ædi.üyc'ium, & contra zedem vergentem Qquinguat / ad Aquilonem. Centum : . 2. Ín facie longitudinis, centum cubitos oftii Aquilonis, & . Ftt latitudinis quinquaginta cubitos. predient 3. Contra viginti cubitos atrii interioris & 'fconktrla' pavimen- Io. In tum ítratum lapide atrii ext ? grioris, ubieerat porticus juncta Oriental porticui triplici. .4. Et ante gazophylacia -;deathbu;la'tib decem ncubitbi"um' la- cium ga . E titudinis, ad 1nteriora re: fpif.ciens /-viæ cubit unius. .Et oftia Z eorum ad Aquilonem. t 5. Ubi erant gazophylacia in fu p-erioribus '"hum'iliöra * quia lumng mar fuppor abant porticus, quae ex illis emingbant de inferiori- X fulciebs eminebanr bus, & de mediis ægii*icil, b5 Tri- furpeynt. 12 ,,Semndibn latera dpmm.) Eránt pal- & in gazophylacia, five exedras præ- lpremg cc tollebantos mz, & Cherubim, ut in lateribus dictas , refpiciebat ex altero latere pla- Sandi: quid fint hec latera dixi fu- team viginti cubitorum, quz erat in- ' .Tfl/,j( pra n. 2. & ut in reliqua latitudine rer veftibulum, & atrium facerdotum, qui ta :11 Ut ummam ul J parietum , intra-ipfum San&um. : & quz totam undique domum , id eft, N amrimm exterius. ) In atrium lai- templum cingebat. COIZ!igngyi( Et contra pavimentum , &c. ) Re- IROafione corum ex atrio Sacerdotuin, & Levitarum. fpiciebat ex altero latere porticum , UE Gazopbylaeium.) Gazophylacium vo- que in atrio Aquilonari. Ooccidentalis t & 1 erat. £t "o ,';4 cat ordinem gazophylaciorum omnium. Contra feparatum adiffczum. ) Quuid Ul; erat porticus , &c. ). Erat caftel- licet fupgk-ic intelligatur nomine feparati edificii,dixi lüm, velporticus quadrata, qu& erat in P J"G[D[erf á cap. fuperiori num. I2. medio porticuum trium , fcilicet occi- * ! P,*'g:['i Contra &dem , &c. ) E regione ejus dentalis ; aquilonaris, & méridiansz. i ) p It partis tem 4. Via cubiti unins.) Deambulatio m . ) Quà ciebat, pli; qux Aquilonem refpi- media lata erat decem cubitis ad pa- b'icula (ü')g 2. In facie longitudinis , €$c. ) Ea rietem, fed ultra utrinque adhuc ha- .norib]R : pars atrii Aquilonaris erat longitudi- bebatviam, & fpatium unius cübiti, vel ïPf:? erant nis centum cubitorum , extabat adhuc uno cubito. : Iatitxld,ixlis rlOïEg COIU; quinquag:nta. V.. Hói eramt gazophylacia , MM ) üm e& M 3. Centra viginti cubitos , . ) Ca- Exedrze, five cubicula faperiofa hu- tie, fie í miliora erant, quaminferiora; ab his altitudiue j ftellum , vel quadrata porticus, de enim fuftineri debebant. qua fequitur hoc eodem verfu, ex qua tertio. aditus patebat , & in ambulacrum, Quia [upportabaut , &$c.) Quia co- 7' Eï PE,. VOCW i 4 * VH-C APUT KXLI.. 7ol - 6. Triüegä enim erant, & non habebant columnas, fcixt erant columnzae atriorum * propterea eminebant de inferiori- etitoyi bus, & de mediis a terra cubitis quinquaginta. 7. Et peribolus exterior fecundum gazZop hylacia, quee erant in via atriil exterioris ante : ntem ad ggzo.ghyla-cia : '10ngit/udo ejus quin- quaginta cubitorum. |- * , quud 8. Quia longitud o erat gazop hylla'ciom-m' atrii exterioris tgeaterm quinquaginta cubitorum : & longitudo ante faciem templï centum cubitorum. s lonis, & 9. Eterat fubter gazoph : jlacia hzec introitus ab O fri*fän'te i ia-» v gredientium in ea de atrio exteriori. - avimer- 1o. In latitudine periboli atrii , quod 'erat contra viam s juna Orientalem, in faciem sedificii feparati , & erant ante sedifi- cium gazophylacia. orum l- 1r. Et via ante faciem eorum, juxta fimilitudinem gaz ophy- Et ollia "bt 3 lacio- * : qui.a lumnz meridianz, quä's'fupportaban't, dicat: murus orientalis hujus ædli.fïci'i & fulciebant ipfz porticus infimz, Jongus erat quinquaginta cubitis ficut pferior eminebant ex ipfis, &- contra&tiores & ipfa gazophylacia longa erant $o. furgebant, quam poftes inferiores, & cubitis. s fupremz columnz adhuc exiliores ex- 9. Er longttudo ante "facïem temp!i-. ) xedraä piæ' tollebantur , quam mediz. "Tranfit ab exedris. Aquilonaribus ad ) latete p d 6. Trifega £mim erant , &6c. ) Tria. meridi;mas. Metitur ergo latitudi- qg erat I quafi cabulata erant.per triplicem co- nem atrii interioris àb wdificio Aqui- gcerdotllma lumnarum ordinem; five tres erant lonari ufque ad Auftrale oppofitum, centum cubitis. qm, i & contignationes, trabeationes, & co- lumnationes ex triplici columnarum 9. Gazoplylacia bac.) Auftralia. ferie, una alteri fu 1o. Je latitudine periboli, &c.) Lo- g.)Ne ppofita, fubprdi— yoiticti nata, & fubftructa. quitur de peribulo, feu muro trium Qccidenwhs Et non. babebant columnas , &$c.) Sci- cubitorum ( eufus mentio apud Jofe- phum de bello fud. lib. 6. cap. 6. ) licet fupe;iora ccnacula. -Hebr. fnt Caüe.l' Proprerea emimebagt. ) ln qu'a atrium facerdotum cingebat , yg d l?l eft, Preprerea deczfum efl 4 — fumpre- diftinguebat ab atrio laicorum , loqui- tur autem de mnuro Auftrali, quáfi al 0 mis, ypre iferioribus,: & mediis a m im?' terra ; quaíi dicat: Neceffe fuit cu- dicat: latitado hujus porticus , d- bicula fuperiora effe humiliora infe- Tmuri meridiani ambientis atrium )eambuwm cerdotum , cujus aditum , & portam s * rioribus; quia columnz eorum, vel . adhic 3 ipfe erant contractiores, quam inte- dixi fpectare orientem , procedebat riores columne , & ideo ficut detra- verfus occidentem coram latere dex- $ gilit,* tero zdificii feparati, id eft templi, &um eft aliquid fupeiioribus de crafli- & anteillud Jatus meridianum zdificii, h) tie, fic neceffe fuit aliquid demi de hu altitudine in fecundo ordine, & in five templi erant gazophylacia, ficut erof tertio. a Jatere Aquilonari. r p np II. Ef via ante faciem , . ) Vide 9. Et peribolus exterior.) Peribolus ï di&a fupra n. 4 Y Q-ula 9 vocatur murus , "vel feptum ,. quafi —— ] L 702 PROPHETIE EZECHIELIS lïacio'rum,xquæ erant ii via Aquilonis : fécundum longi»tu- "E dinem eorum,fic & latitudo eorum : & omnis introitus eo- jamos n 1. E rum, & fimilitudines, & oftia eorum. 2 12. Secundum oftig gazophylaciorum, quae erant in via re- mos in fpiciente ad Notum : oftium in capite vide, quae via erat ante 1.E veftibulum feparatum per viam E rientalem ingredientibus. lamos m 13. Et dixic ad me: geszophylacia Aquilonis , & gazophyla- ap. De cia Auftri, quze funt ante eedificium feparatum , haec funt ga- per cira zophylacia fan&a : in quibus vefcuntur facerdotes, qui appro- jatitudint Qusrium pinquant ad Dominum in fan&ta fanCtorum: ibi ponent fancta fanttorum , & oblationem enim fanctus eít. ' pro peccato , & pro deli&to: locus 34. Cum autem ingreffi fuerint facerdotes , non ägredlilen- Curia ] tur de fan&tis in atrium exterius: & ibi reponent veftimenta fua, in quibus miniflrant, quia fané&ta funt: veftienturque anplue veftimentis aliis, & fic procedent ad populum. 15. Cumque compleffet menfuras domus interioris , eduxit me per viam portze , quzxe refpiciebat ad viam Orientalem : & LTMN menfus eft eam undique per circuitum. i6. Menfus eft autem contra ventum Orientalem calamo tile 2 Et« menfura,. cuitum. qu-inggn.to,s Calam?s in calamo menfurae per cir- r7.Et Cs folendeb: Secuädum longitedinem, U c. ) Quan- Feffibulum.,' ) Hebr. eft 593 geder , ta erat Aquilonarium longitudo , aut id eft peribolus,. feu murus. feparans latitudo., tanta erat etiam. Auftralium. facerdotes. a. Jaicis. R0 Cilimp. Qüm vu]gan Omnis sntvoitus.). Introitus., & exi- 13. Jdifiium feparatum.) la vo- Quitque, tus Hebrazis idem eft, quod forma, cat templum , quod ab atriorum per- Drintong ordinatio , difpofitio , & menfura. ticibus. erat abjunc&um:. Ere ffosslitudánes 69 oflia eorum , &fc..) H Rille cubir lz Santla .Sautlorum. ) Scilicet exi- quiu, j Nede cum fequentibus , hoc fenfu: ftentem.. Gazophylacia, que erant in parte À- 97 panemf* Suanchla S&n&brum* )1 Car- tOïllm qu]dn quilonari , erant ad eamdem fimilitu- Tl hig i lt al Giffimas.. nes Deoimmo].-tt.as , aC propterea San- i Culbity dinem , formam , & modum zdifica- 0. 8 b tà , qua Auftralia , fed etiam 'o&ia. eo- I4- Nom egrediemtur. ) Sacris ve- f?lfg xumdem.. E flibus induti. al àbid 12. -4d Nétwa.) Ad A ü[ïrum.. aliüs le&'eüdm i 15. Domts snter j0ris.) Scilicet tem- Icpetm Offium im cdpite wie , t$c.)). E difi- pli, & omnium atriorum , & gazo- cium. hoc: auftrale: afcenfum . habuit a phylaciorum, &c. vocat enim hoc lo- D'xio qui fronte: occidentali ,. gradusque ejus.du- Tonum Y at co domum.interiorem totum templum, t u) C"ï H xit in ambulationem mediam fuperio- atria etiam exteriora complectens , rem , qu& procurrebat occidentem comparatione periboli, &muri, quem VO:X;-l verfasfecundum:] onpitudinem peribo- nunc incipit metiri. futtoy TOr m "t (s li feparantis laicos a. Levitzis.. 16. Calamq wnn[ura , Gc, ) Masi l lt EN L N CAPUT XLI. & P L 2 £ E z longitt . 37. Et menfus eft contra ventum Aquilonis quingentos ca-. Qitüs eo- lamos in calamo menfuraeé per gyrum. $ ; 18. Et ad ventum Auftralem menfus eft qäingentos cala- it via te- mos in calamo menfurse per circuitum. j erat ante 19. Et ad ventum Occidentalem men [ d ï-?:ïs eüxqui'ng*entos Ca- ntibus. - lamos ia calamo menfurze. 120p l- 20. Per quatuor ventos menfus eft murum ejus undique c fünt ge per circuitum, longitudinem quingentorum cubitorum , & ii appto- latitudinem quingentorum cubitorum, dividentem»in;ter«fan'- ont fanda Quarium, & vulgi locum. : locus CAPUT XLHL - ecrediete Gloria Domini apparente. audit Propbeta, quod fülii ]/rael mon eftimenta entutque amplius pollueut nomen. Domini , &? que fint men[ura aliaris , ac Jacrificia ad ipfum [eptem die lms ; s edusi expiandum. :zal*em ' L T düxit me talem. ad portaæ, qua Lrefpicieb'a't* ad viam 'Qri-en- : Melnt 2. Et ecce gloria Dei Ifrael ingrediebatu r per viam Orienta- T dt« lem: & vox erat ei quafi vox aquarum multarum, & terra us fplendebat a .maj'eftat,e. equ; a, ^E " Hl y ys feparts mo calamo, quiþfex cubitos. habebat, peribolo duorum 1f1i11ium calamorum cum vulgaris non haberet plus, quam continebantur, hactenus defcriptio , & quin que. loca extra templum communia, ) I2* Quisgentos calamos. ) ld eft, ter prophana. . giorum p** IB mille cubitos habebat quodlibet latus D portam ,65c.) Portam Orientae quadrati. 'otus ergo murus, five lem intellige atrii exteriOris. Glict &* totum quadratum habebat in circuitu 9. Gleria Dei. ) Figurailla gloriam bis mille calamos, id eft, duodecim Dei referens, quam vidit, & defcri- m ) C millia cubitorum. 22 S(m pfit fupra c. 1. c. 8..& c. 1. 01)&8! QO. Qzauizgentorum cubi:arum.) Cor- Ingrediebatur per viam Orientalem.) nel a Lapide , ,cum Maldonat, & Quia Deus fol eft juftitiz , Oriens Gcrs aliis legendum putat calamorum, ut nomen eft illi; & quia per viam - rienralem recta ibatur in SanCtum San- fit repetitio , & quafi generalis com- coctte 10 plexio quatuor precedentium dimen- &orum , ubi erat fedes ejus. fionum, quatuor verficulis preceden- Vox erat ei. ) Non Deo , fed ejus gim ) tibus comprehenfarum. in. Hebrzo glorie, id eft, Cherubinis, quaáfi deeft vox eséitorum , dicat: Cherubin , cum currum hunc it nl & eiïc tantum " jv 7uin gen£orum. P Dei gloriofum , ipfumque Deum in eo L0 quem Inter fantiuar: um., 6 vulg: fotum. ) refidentem deferrent, alarum conculfio- ne fonum edebant fimilemfono aquarum Inter templum , & atria oxnpia ; qux ji ) Maxl 5 s P 704 ^ RO PHE T I*-'j'E. EZECHIELIS. * Sup. 3;,*Et; vidi vifionem , fecundum fpeciem, qduam videram, füos UX 9. I. quando venit, ut difperderet civitatem : & fpecies fecundum pollueru Supra 2fpe&tum , * quem videram juxta fluvium Chobar : & cecidi fecerunt I. 1. fuper faciem meam. 9N 4. Et majeftas Dom!ni ingreffa eff tem - fs TefU - pïum*:-per viam PQT:tæ) uw refpiciebat ad Orieatem. 10. Tu s.-Et elevavit me fpiritus, & introduxit me in atrium inte- & corfü rius: & ecce repleta era* gloria Domini domus. r. t 6.' Et audivi loquentem ad me de domo, & vir, qui ftabat domus, juxta me. ptionem 7. Dixit à d me: Fih homin.i's,. locus folii mei, & locus ve- Dem eus ftigiorum pedum meorum, ubi habito in medio filiorum Ifrael Corum : in aeternum z & non. poluent ultra domus Ifrael nomen fan- ilins. & It &tum meum ipfi, & reges eorum in fornicationibus fuis, & 1] lli in ruinis regum fuorum , & in excelfis. in cirqui 8. Qui fabricati funt limen fuum juxtalimen meum, & poftes 15. [fl uos bebat qul imindaritirum-,l quae dum. iiïgex-, fe, & Ditüs in J ad littora,. & faxa: alliduntur, fre- enim. Deus fü-p'e't alas Cherubin, & pedes fuper propitiatorium habebat , 10 CIrqgit munt & ftrepunt.. . : ut fepe loquitur fcriptura Pfalm. 79. Et zerra: fplindebat . &:.) Ejus cla- . Qu Jkde.c ];;lper Cberuäim, &6c. N xitate. & lumine: illuftrata.. Habito.) Habitabo, ut eft in He- é t qum 3- Quam videram..). Capite fcilicet breo, in quo habitare decrevi, ut DECNET L.8. & Io. 3 verfer fn medio filiorum Ifrael. e Dotigs p Cecidi.. ) Obftupefadus fplendore meum ! k].. | Et non polluent. slira, 6$c.) Quia g:ioriæ. Domini.. poft reditum e Babylone Judai am- LR 7S.. In: atrzum. i;»zte»rim'.)-SacärdOtgllne plius idola non coluerunt. 'lHiF fomen 6. Et andivi. ) Deum. mihi e San- Fornicatzonibus. ) Idololatria. qmdem, " &to. Sanctorum loquentem. le ruie:s Regum fuorum. ) In cada- * ll; Etvwir.) Angelus aliquis, ille for- veribus Regum. — ''emplum enim, & mm, & taffe, quem viderat c. 1. 7. cujus afpe- loca f'dCl'Zl C()fltä&u cadaverum con- n.OI,] tämen 1 €tus. erat , quaft apeilus. aris caudentis, taminabantur. Alluditad Amon, & LE quod, propterea. eft valde verifimile , Manaffem Reges, qui fepulti funt in I'*l' Ollun quia ftatim. num. feq. Dci perfonam hortis fuis prope templum 4. Reg. 21. n Wtir f Íuftinet. Corn. a Lapide putat ver- 18. Cadavera nofter interpres ruinas ba illa, /eces [oló; mei , €6c: a Deo t iirio appellat, ut etiam a. Grzcis dicüntur Tüic ? prolata , fed Ezechieli, qui ob fra- 7FT OULT G. U] ?n À gorem , quem. excitabant. Cherubin, In excelfés. ) In quibus idololatria V. 02 H CR & ftuporem mentis propter res illi exercebatur. Tnw Qu objectas. non bene dicta perceperat , 9. Fabricatt funt, €$c..)) Reddit cau- We htïh*l ab Angelo, qui illi adftabat, repetita. fam, cur templum polluerint, quia da 7« Locus folii met. ), Scilicet hic eft, cum juxta templum fuas «des habe- &t y t Cu in templo nimiram, & przfertim in rent , Ícelera, que domi. fux perpetra- GXETIm propitiatorio. bant, in templo perpetrare putabantur. nlhm Lecus vweffigiorum , Q'e.) Sedebat tam à Alii cuni D. Hieronymo ita expli- 5 B;g ^ (s Q : l & CAPUT XL-II(I:' 705 rideram, & cundum fuos- juäta poftes meos: & murus erat inter me, & äos: polluerunt nomen fanttum meum in abominationibus , quas X cecidi . fecerunt: propter quod confumpfi.eos in ira niea. : 9. Nunc ergo répellant procul fornicationem fuam, & rui- l poytæ, : nas regum füorum a me: & habitabo in medio eorum femper. ro. Tu autem, fili hominis? oftende domui Iífrael templum, vm inte« . & confundantur ab iniquitatibus fuis, & metiantur fabricam. 11. Et erubeícant ex omnibus, qua fecerunt: Figuram jui ftabat domus, & fabricce ejus exitus, & introitus, & omnem defcri- ptionem ejus, & univería praecepta ejus, cunttumque ordi- loc&s Ye nem ejus; & omnes leges ejus oftende eis, & fcribes in oculis om Hrael eorum : ut cuítodiant omnes deícriptiones ejus, & praecepta (Qen f'dn' illius , & faciant ea. g s us & 15. 1fta eft lex domus in fummitate montis ; Omnis finis ejus dn circuitu, fan&tum fan&torum eft: haec eft ergo lex domus. Agoftes 13. litee autem menfurae al taris in cubitu veriffimo, qui ha- fuos r ——á bebat cubitum: & palmum : in finu ejus erat cubitus ,& cu- - bitus in latitudine, & definitio e J jus usque ad labium eius, & abin, & . in circuitu, palmus unus: haec quoque erat fofía altáris 14. Et Pfalm. 79 2 » m; 6e. cant: cum juxta templum meum ha- dtin He bitarent , non fuerunt aliis meliores : LI. Exi£&:. , €5 introifus.) l otam figuram, rationem & orditiem fabrics, lecrevi, Ut fed potius polluerunt nomen fanéctum eft Hebraifmus. Vide fupra c.42.11. [radl meum, ideoque cez[ump/f eos im ira Præ,æp 4 Qu fe *e/'—w-') Leges, & xitus fa- ze4. .lNon ommis, qui peccat , pol- crificiorum. - Judæi am --luit nomen Domini; imo nec omnis I2. Ifa ef lex demus.) MHwc eft quidem, qui graviter peccat ; fed il- at templi defcriptio, & delineatio. le polluit, qui cum nomeh ejus pro- Omnis fenis, &c.) Hi funt fines, !l [naev fiteatur, & ejus fBidem fit amplexus, hic terminus , & peribolus templi, jn enim non tamen vivit, quomodo vera re- jeum C0 ligio vivendum efie dictat. quem dimenfus fum c. 42. n. 16: & Przci pue feq. qui fummitateim montis Sion am- | Àmoty vero polluunt à , quorum profeflio biebat, immo & fj oatia monti adja- ii f fanctior eft, & juxta illius fantita- centia, tem minime vivunt. Sznilum Santílorum n ,EW. ) Locus hic pre n* 9. Forgicationem.) ldololatriam. i fanétiffimus eft. d dic'üntur Rzgi.&z;tf.) Ut exp]icavi n. " 13. -4lrarzs- ) HOIO&:»mRMum. l0. Offende domus Ifrael tezitlum. ) Verz/femo. ). Perfectiffimo, & exa- x 1 idololüffïa Annunta illis templi reftaurationem , Giflimo. eisque magnitudinem, & fieuramde- Qui habebat culitum, &* palmum. ) Hfï' clara, && fac eos fuis manious illud Rg(ïdiïF J Quafi dicat, cubitus de quo loquor, anetiri, ut cum ejus amplitudinem per- eft-cubitus facer, qui prophanum pal- æ'l?:) fpexerint, pudeat eos fuarum iniqui- mo excedit. Vide dicta c. 40. 5. ratum, qui pro tot peccatis , tor & y f!*etfa da ffnm ejus,erat eubitus. ) Sinum yui^ pur tanta acceperint beneficia. appellat captivitatem in marmorxeo pa- J Biél. cuma Copm. Menoch. Tom., F. uuu X 706 PROPHETIE EZECHIELIS d Wi füntt 14. Et de finu terrze usque ad crepidinem noviffimam duo offeratu cubiti, & latitudo cubiti unius: & a.crepidine minore usque ad crepidinem majorem quatuor cubiti, & latitudo cubiti unius. 1 E 15. Ipfe autem Ariel quatuor cubitorum ; & ab Ariel usque Sadoc, : mihi vi ad furfum , cornua quatuor. & .16. Et Ariel duodecim cu bitotum in longitudine pär duo- 20. t decim cubitos latitudinis : quadrangulatum zequis lateribus. Tiua Cjus er Qam inc 17. Et crepido quatuordecim cubitorum longitudinis,' p or. Et quatuordecim cubitos latitudinis in quatuor angulis ejus, & corona in circuitu ejus dimidii.cubiti ; & finus ejus umius cu- Combure 2 E biti per circuitum : gradus autem ejus verfi ad Orientem.. eus V. - tum pro 318. Et dixit ad me: Fili hominis, haec d?citDominusD tulo. [ escns vixhe nto excifam , altare cingentäm; [;c:if)itur," ut proxime, fed ban5Nn 2 düenio cujus profunditas, ut etiam latitudo haariel, id eft , /eo, De;, quod fcili- cubiti unius erat, in quam fundeba- cet in eo quatuor animala eífent in- 4 E fculpta, leones, aquile , &c.. Vel tur fanguis victimarum ,. qui per fub- dotes f ! terraneos meatus emittebatur in : tor- quiod inftar leonis cruenti , oves , & rentem.. tauros , &c. qui facrificabantur , quo- 25. Se damiodo voraret. vitulum Et defmnitio ejus, ffc.) Claufura, five margo , corona, & uafí can- 16. Arielduodecimcubitorum. ) Ariel Oïïerem, erat quadratum , & unumquodque la- celli, quibus finus ille, fivefofía fan- 20. Se guini excipiendo deftinata fepiebatur , tus erat duodecim cubitorum. lati.erant palmum unum. p7. E crepido quatuordecim cubito- Itplebur — Hac 714'07!!8.) Hzxc igitqur. rum.) Crepido major cui innitebatur I4. Ulque ad crepsdinem novi/]ïmdm.)— Ariel , cujus crepidinis latitado erat, feq*a&::&io*g; omni ex parte Azrielis latitudinem fu- Crepido alraris erat. duplex , altera in- i H ferior, altera fuperior: hic fermo eft perans cubito uno, cum ergo Ariel N *A'x&f'.üm de interiort. Vide fïguram altaris latum effet ,duodecim , neceflario cre- pido quatuordecim habuit. U iftrg apud Villa]lpandum pagina" 388. t acrum Ef latitzudo cubiti suutts , ) Erat Coroza. ) Coronam vocat coroni- la lice itin crepido hxc alta duos cubitos a pa- dem, five limbum inftar corone am- Ubi vero finieba- 19' D-ZLII' vimento templi. bientem fummam Arielis fuperficiem, f lDtog- turz, & quafi gradum con(tituebat in & quatuor ejus cornua. h altari, lata erat cubito uno. Sipus ejus. ) Cujus meminerat n. 13. ODf jctriy, /Zr?ed;m; Qatzor óubiti. ) : Altitudinis , lati- repetit enim , quod ibi dixit. u Tihi I tüdo vero eadem, ut in crepidine in- Gradus antem, Gc. ) Quibus afcen- s debatur ad altare , quod altum erat . Qs feriori, .'X (0?: 3. Jpfe autezm dricl.) Ariel eft fu- cubitos decem , cum crepido infima iCe ï elfec duum cubitorum , inedia vero QT prema pars altaris, utrique jam dictz 119:0 Dv grepidini innitens. In. Hebrzo eft quatuor , ut etiam quatuor erat ip- 1e Pnrnr" ON0n Parel , id eft, mozs Dei , quia fum XA:riel. 9. Hi femt ritus altasis. ) MHofce lj /Fþ , in atrio facerdotum ante templum in-" 4 u fni ftar monticuli eminebat.. ritus in facrificando fuper altare ob- joa?' Quatuor cubitorum. ). Altitudinis. fervabitis , ut illud expietis , confe- "r , 'ng,. fXh Al 4b Ariel, j In. Hebrzo. Ariel non cretis , &-fanclificeris, — Ritus hos in a iejr P c- APU T XLHL. 7 91 tam duo. Hi fünt ritus altaris; in quacumque die fuerit faBricatum'; ut usque ad offeratur fuper illud holocauftum, & effundatur fanguis. ti ua1US. 19. Et dabis Sacerdotibus, & Levitis, qui ftnt de femine el usque Sadoc, qui accedunt ad me, ait Dominus Deus, ut offerant mihi vitulum de armento pro pcccato. üatuor COf- per duo- 20. Et affumens de fanguirte ejus, pones fuper4q teribus. nua ejus, & fuper quatuor angulos crepidinis, & fuper coro- jnis, p nam in circuitu ; & mundabis illud, & expiabis. 21. Et tolles vitulum, qui oblatus fuerit pro peccato : & ; Qus; & 4 urus Cu- combures eum in feparato loco domus extra fanCtuarium. 4 !teml 22. Et in die fecunda offeres hireum caprarum immacula- tum pro pecca ys Deus: i t0; & expiabunt altare, ficut expiayerunt Vi-n vi- . l tulo. —— —— 25. Cumque co mpleveris expians illud, offeres Vitulum de "O armento immaculatum ; & arietem de grege immaculatum. ! od Iclli j dient i f 24. Et offeres eos in confpettu Domini: & mittent facer- d dotes fuper eos fal, & offerent eos in holocauftum Domino. ,&c.ï & Ls Oïesä 25. Septem diebus facies hircum pro peccato quotidie, & antor, U vitulum de armento, & arietem de pecoribus, immaculatos offerent. m Ard nquodque li 26. Septem diebus expviabunt altare; & mundabunt illud, & yrarm. " implebunt manum ejus » Uuuu Ed 27. Ex- jojn tf j inniebatu? fequentibus prefcribit, & ex Levitico &6 g6.« 16. 27. erat anm hac yuriado h M iterat. Hic ergo proprie fancit ritam publica akaris, & loci a Chaldzis virdine fervandum in confecratione altaris. contaminati, & prophanati expiatio, m erg( P ) Aff victimam vituli , (urio (* Ut offeratur fuper tillnd bolocazf nm. ) & confecr.tio per a?Ce Ut facrum fit, & fuper eo holocau- juxta ritum prafcriptum | Lev. 16. 27* fta licest immolare. CExtra fanüuarinm. ) Extra atrium vOC" c(ïï'()m facerdotimn , uod. dicitur fanctua- 19. Dabis.) Mos ritus a me. pre- f orofi? i fcriptos- rium ,« quia fanctificatum & confecra- u Ü )thae hy Defc mine Sadoc.)W .di&ta c. 40. n.46. tumerat fanguine vituli ceft. * Accedunt. ad me. ) À altare meum, Q29. Hircum c;z,)rgr;zm.*) Teneïïum, E- mme[dtn 13 wt mihi miniftrent, & facrificent. & matris ubera adhuc fucentém. 11'&1 QO. Conmza g'm.) Altarns. rat hec fecunda viftima expiatoria , n & confecratoria altaris. Qxlll)uj ot. Comäzzre.r.) Hebr. comburen:, " gm fcilicet facerdotes ; nec eniin folus Eze- dponaculatsm.) Non cecum, non re o ! pf chie- omnia hzc per £e ipfum przfta- claudum , non aliqua ex parte muti- mel lum, nom fcabiofum; &c. xe poterat. ro r eïdf ll' Ip feparato loco. ) Nam qxerzum ani- .23: Cumque camtt:/evfri.s',) Cum expïa- malium infertur [amguis pro peccato rm tionern, & confecrationem abfolveris. o 95. Faties, ) 9: crificabis. 4 ) I Ob janfta per. Poutifecem , borta corpora cve- ïi)eï j ol mentur extra caffra, ut ait D. Paul. 26. Imp!e'ämzt amum qfr!;,) Con- ad Hebr. 13. 1j vide Levit. 4. 12. &Plem ! h in fecrabunt illud, rï'rapslaqio áccepta Klrus À r PROPHFTIA& EZECHIELIS "08 € 57. Expletis autem diebus, in die o&tava, & ultra, facient 1 don facerdotes fuper altare hoicacauha véftra, & quae pro pace ot- ferunt, & plac.'atus ero vobis, ait DUmmus Deus. Mi GAPUT XLIV. & quo Porm fanttuarii claufa qua folus' Deus ingreditur : znczrcumczf Cur carne , & corde non ingredientur Janiuarium. mec Levite ,. qui o zdgla Jecuti funt , Jed bi miniflri domus erunt : filii autem Sadoc /acerdat j mgredzem*ur & borum leges - Do £ — ponuntaur. [írze VT convertit me ad viam portze fan&uarii extenous, quæ Ia refpiciebat ad Orientem, & erat claufa. IDuf 2. Et dixit Dominus ad me: "Porta haec claufa erit, & non & dí aperietur,.& vir non tranfibit per eam : quoniam Dominus Deus 1frael ingreffus eft per eam , eritque claufa principi. ftodt 3. Princeps ipfe fedebit in ea, üt comedat papem coram Domino, per viam portse Veülbuh mgredletm & per viam Ciüs eJuQ egredïetm. Ed 4. Et Tim lítae 2. Erit cla»[a. ) Populo fcilicet. — a confecmtlone facerdotum, quorum 7 manus vel oleo, quo confeudntm, Nam fiCeldOtE'S per illam tranfire po- implentur, vel victima , a aut re obla- terant. portaq ta, quam dum manu apprehendebant, Ncn apérietur. ). Sex'diebus perheb- Cum Q domadam, fed tantum fabbato. Ita- Vide 1 Deoque offerebant, facerdotes fiebanz. &niS j Q7. Facienr.) Sacrificabunt. que Cdl)lte 46 nuim. i. lemmus Erif B £r qu& pro pace.) Hoftias pacificas, claufa fex diebus ,. in :Iwwu.r epus fff, & incolumitate fu- qu&s pro pace, die autem fablati apertetur. ub tura 1mpetmndd , vel pro jam adepta Eritque claufa. Principi.) d eft, in [OLRU gratias agendo immolabant per fa- ufum Puncqns, non ut ingrediatur i cerdotes. per eam , fed ut fedeat in ea, ut fta- 0 l em tim fubdltur ( fe» I T convertit /3oe.) Menfor, & 3. Princeps.) Cum faciis intererit. X architectus Angelus fcilicet, Sedebit i ea. ) Infiftet in limine Qhte t de quo c. 40. 4 [o] hujus porte; ipífi enim ex privilegio Santluari exterioris. ) Id eft , atrii. 1/!7 j conceditur, ut ad locui facrum pro- prel ha Nam fanctuarium interius erat 1pfum pius accedat quam populus. Sedere ünt templum, San&um fcilicet: & San- apud Hebrzos idem firhificat, quod &um San&torum. i C(*ITHTIOIRH manere. ItdhCe dlCelelüüq, Caje s Hüep. Et erat. claufz.) Poftquam gloria S; fermará 4/14 Soglia dignefla porta. Dei per eam ingreífa fuerat. Hæc Ut comedat panem, 6$c.) Ibi victima- q ï)m" enim per eam apertam inoredi vifa eft LD N ruüm partesedet, quas extra cemplum prophetz c, 43. 2. edere non hcebat. [ce »I"b QW | D — CAPUT XLIV. 709 " ht Je Qi« 4« Et adäuxït me per viam portse Aq uilonis in confpe&zi .domus, & vidi, & ecce implevit gloria Dglþirïi 'do'mum—Dg- mini, & cecidi in faciem meam. 5. Et dixit ad me Dominus : Fili hominis, pone cor tuum, & vide oculis tuis, & auribus tuis audi omnia, quse ego lo- [ if quor ad te de univerfis caceremoniis domus Domini, & de cun&is lezibus ejus: &- :f lj pones »cor'tuu.m in vlis templi per F. omnes exitus fanCtuarii. . u 6. Et dices àd exafperantem me domum Ifracl: Hæcdicif . Dominus Deus Iírael. * : SufÉiciant vobis omnia fcälera veftra.domus x 7. Eo quod inducitis filios alien os inc/ifcumcii*os kcoi"de, & ;que incircumcifos carne, ut fint in fan&uario meo, & pollüant do- mum meam, & offertis panes meos, adipem, & fanguinem: M mifus . & diflolvitis pa&tum meum in omnibus fceleribus veftris. 8. Et non fervaftis precepta fan&tuarii mei: & pofuiftis cu- pl. ftodes obíervationum mearum in fan&tuario meo vobifmetipfis. coratil Vl am . 9. Haec dicit Dominus Deus : Omnis alienigeria, incircum- cifus corde, & incircumcifus carne, non ingredietur fan&tua- rium meum,om " enus, qui eft in medio filiorum , Et X nisy filius ali - 1o. Sed '!frael. ,Uuuu 3 fahed QU (s Per viam par-m*lvqäiäuli ; 503 r Suffictant volis.) Sufficiat vobis huc- lfn*a 20 "'portam communem Laicorum una ufque fcelerate e ciffe. 5 cum ipfis egredietur, & ingredietur, 7. Inciregmctfos.) .Ac proinde pro- p heb vide infra cap. 46. num.,3. .De loco phanos, quibus in fanctum locuin in- 0 ha ^ o Regis in templo vide , quz dixi gredi fas non eft: per incircumcifos ih E"t Reg..8. num. I4. autem corde fceleratos intelligit.: i ffa Ojffertis panes meos , (5c. ) Offertis 4. Per viam porta Aquilonis.) uuia porta Orientalis claufa erat, ut dixit mihi panes, ( vi&timas , quas ab alie- Hüa t nuüm. 2. nigenis accepiftis; hoc enim vetitum yeliutr erat Levit. 22.'25. ubi dicitur: De i Ct?.- In confpecta ä'amm.) Hebr. z cozfpe- um .temlþZi n Ua alienigena non oj['ereti; pases Deo veftro, & qiidquid aliud dare volucrit , &. Pone cor tuum.) ()bfgrva dili- quia corrupta, 66 maculata fünt oxmia. l nreïent' center , & attente. 1 hmme lInp viis templi.) Utbene mente com- 9. Pracepta fagtluarii meti.) Nequs ao alienigena in templum meum ingre- mVlle prehendas , qux in templo gerenda diatur, Deut. 25 ^ 3* um D! funt, quibus locis , quibus ritibus, Godut Olfervationum inearum. ) Yn Mebr. () ceremoniis , qua Sacerdotibus in- eft, cuflodie mes, id eft ad cuftodien- 5 J grediendum, & egredien lum , quouf- dum templum ; & atria mea. cae mü ) que pro o orediendut u ; n pol-)ulo ; & Prin- Vobismetipffs.) Pxo arbitratu ve£ro, ( cipi, &c. non pro mea voluntate. 9 9. Eurus alienus. b Qui non eft fi- d pl um 6. 44d exa[perantem.) PIW.Ve irritantem » : fceleribus fus. lius Ifrael.. - yato PROPHETIELG b5Z£ZECHLIEELIS 1o. Sed & Levitzee, qui longe recefferunt a me in errore filiorum Ifrae], & erraverunt a. me poft idola fua, & porta- H e [ ï verunt iniquitatem fuam. quar 1I. Erunt in fanCtuario meo seditui, & janitores portarum N domus, & miniftri domus : ipfi ma&abunt holocaufta, & vitti- neat mas populi: & ipfi ftabunt in confpe&u eorum, ut mlnlftrent ! els. ex rone 12. Pro eo quod miniftraverunt illis in confpe&u idolorum * fuorum, & fatti funt domui Ifrael in offendiculum iniquitatis: E idcirco levavi manum meam fuper eas, altDommus Deus & 20 fed to portabunt iniquitatem fuam. 15. Et non appropinquabunt ad me,ut facerdotio fungamur aI :mlhl néque accedent ad omne fan&£tuarium meum juxta fancta eitot fdn&orum 256 fed portabunt confuhonem fuam & ícelera fuay quze fecerunt. Vi TO If 14. Et dabo eos janitores domus in omni mlmüum ejus, Vicia ) & in univerfis, qua fient in ea. 15. Sacerdotes autem , & Levxtæ filii Sadoc, qui cuftodie- pollü runt caremonias fanétuarii mei : cum mazert filii Hfrael a 1 me; ipfi accedent ad me, ut miniftrent mihi: & ftabunt in Judica confpetctu meo, ut ofï'exant mihi ad;t)cm, & fanguinem, ait - HUmb Dominus Deus. 2)] 16. Ipfi ingredientur fanéctuarium meum, & ipfi accedent ad (f nj menfam meam , ut mmlftrent mihi, & cuílodiant ceeremonias l |0TO meas, E I7. Lumque tàm 13 10. Im errove flliorsmm Ifrael. ) Ab- potuiflent, pm*femm cum magna erat n repti , & ipfi exemplo reliquorum victimarum multitudo , ut.in dedica- 1 - 4 lfraelitarum ad. cultum idolorum. tione templi fub Salomone. J(Uï n Ef portavwerunt iniquitatem . [uam.?) IQ. Proto,quod miniffraverzmt :llzs ) lffïwüf Particula & ponitur. pro zdeo, quafi Qui: populo in idololatria fervierunt, dicat: ideoque peenam fue iniquitatis ideo. 1111 etiam ab idololatria revoca- TAE veft reportarünt captivitstem* Babyloni- to, perpetua fervitute obftricti erunt. EY iene h 1 "] cam, adhuc a me alio genere penzs Ia (pr adiciulum mzqu:mhs) Occafio ll at pun'emux mlqaxtems II. E:wur £m fantluario meo ditui $; Lewavi manum meam.) Elata manu- iir; t YViims €6c. ) Miniftrabunt quidem in tem- juravi. )len 1*10 fed in vilioribus, & 1gnob1ho- I3. Nom 4þp70pmquaäunt éfe.) 35 ribus minifteriis, qualia funt zdituo- cerdotio excludentur, & functioni- Hl(rh bus illius. 18 [11 rum, janitorum, &c. dpff maaClabwat holocauffa , C$c. ) Ex Portabunt comfufronem [uaum.) NO- At ö hoc apparet in hoc munere Sacerdo- tati ignominia, & in vilibus miniíte- "HentaTot riis occuj )ati. ( tes a * evitis fuifle adjutos; nam Sa- cerdotes tanto labori pares efle non féelera: fua-) Ponam fcelerum. I'*ffo mlm IU' CAPUT XLIV. 5 f0 I 17-: Cumque iingredientg.r portas atrii interioris, veftibus Ofta lineis induentur: nec afcendet fuper eos quidquam laneum, quando miniftrant in- portis atrii interioris, &* irtrinfecus. TUm 18. Vittee line& erunt in capitibus eorum, & fen.inalia l- | 1&1 - . meaerunt in lumbis eorum, & non accingeptur in fudore.- opulum, ttent 19. Cumque egredientus àatrium exterius ad -exuent fe veftimentis fuis, in quibus minift:averant, & re- oturm ponent ea in gazophylacio fan&tuarii, & veftient fe veittimen- 1581- ia $ tatis- I$ tis aliis, & non fan&tificabunt populum in veftibus f 4- 20. Caput au c em fuum non radent, ne«c , d jue comam nutrient: .fed tondentes attondent capita fua, - ant üt 21. Et vinum non bibet ani $ vfacer dos, quando Viïrsgreifurus iaf d eft atrium interius. i " à 225 * Et viduam , & repudiatam non accipient ,uxores,' fed'*Lev. " virgines de femine domus Ifrael : fed & viduam, quze fuerit 17-1&" 05 vidua a facerdote , accipient. 23. Et populum meum docebunt, quid fit inter fanttum, & pollütum, & inter mundum, & immundum oftendent eis. toQIe tod 24. Et cum fuerit controverfia, ftabunt in judiciis meis, & fckel a jnt H judicabunt: leges meas, & praecepta mea in omnibus folemni- - tatibus meis cu&todient, & Sabbata mea fanttificabunt. ]. d 25. Etad mortuum hominem non ingredientur, ne polluan- ient d .tur, nifi dd patrem, & matrem, & filium, & filiam, & iratrem, '& fororem, quas alterum virü À mofitd» m non habuerit:in V*qufbus Ccon- gmqu iäiminabuntur. 25. Et xSue 15:1,1:1 eï'ïti 17. r interioris. ) -Atrii Sacér- dant. Non ita cingulö fe aftringant, ut , dedict- dotum. ad miflifteria apti non fint, X expediti, s) "Tunica enim linea non aftricte nimis, k f ed aliquaatum 1 4 áxe, ul I!ZH ) Veffibus linet érat veftis communium Sacerdotum , IQ. ANen Jantlifeatuas populum.) Ne j iab -ex lege Exod. cap. 29. 8. populus, cui fas non eft, veftes fan- r In povtts atrit interiori.f.) Intra por- &as tangens noxam contrahat. j g tam atrii Sacerdotum, & Levitarum. 22. Sed Éj viduam.) Miduam tamen, (ccifo Et intrinjecus.) In Sanéto adolendo 24- Srabunt n udiciis m*ei:l) Leoi- thymiama , accendendo lucernas , & bus, & preceptis meis infiftent, ut ponendo, & ex eorum prefcripto »judicenc, litesque fitionis. auferendo panes propo- difceptent. /[u I8. Fit£a Lnes.) In orbem convo- 25. Ne pollaantur.) Ne legalem im- ii lute, & implicatz , ut etiam nunc munditiam-contrahant. Lev. 21.2. orientalibus populis geftare mos ejt. Qzua alterum . virem wuon babuerit.) 2 Chaldeis 7zzr«, LX d . Gidares.. Quz fecundo non nupferit, g il [e In /;m/ore.) EXX ä/iOleütgr; qui In quiäzs costaminabuntur.) ln iis enim violenter aliquid faciunt, facile fu- confanguineis licebit illi fe cor;tami- anu * "I2 PROPHETIE EZECHIE I,,-QLI -l o6. Et p'o&quam fuerit emund;atu55 'feptäfn dies numera- buntur ei.: V l / i 27. Et in dié i ntroitus tui in fan&tuarium ad atrium interius, ; lf ju ) ut miniftret mihi in fan£tuario ; offeret pro peccato fuo , ait ^ Dominus Deus. «(uii *Num 29.* Non erit autem eis haereditas, ego haereditas eorum: & futt 19.20. pofleffionem non dabitis eis in Ifrael ; ego enim poffeffio eo- Deut. rum. " 18-1. 29. Victima m & pro peccato, & þro deli&o ipfl C01h€den-t: t & omne votum in Ifrael ipforum erit. * l C( *Exo. .. 5o. * Et primitiva omnium primogen! torum, & omnia liba- finiq 29.2€C menta ex omnibus, quae offeruntur, facerdotum erunt: & pri- C n mitiva ciborum veftrorum AE ! dabitis'facerdoti', ut reponat bene- dictionem domui fuse. Bentos *Iev. & captum à befria de aVibus, & de 51. * Omne morticinum, in fübi 22- 8- pecoribus non comedent Sacerdotes. CAPUT Lrr m , oblationes, & primitiz, que mihi náre , eos debitæ'kpietatis caufa fepe- offeruntur. De| Jliendo ; ut habetur Levitici loco. ci- lonia | tato. Hxc autem de minoribus 9a- 29í Dre peccd!ü;) lHoRiam pro pec- cato oblatam. lean c, cerdotibus intelligenda funt , non de 777 fummo, qui ne fuper patre quidem, Ovane vorum.) Quidquid Deo fuerit aut matre contaminare fe poterat, ut confecratum. ^ Vide dictà Lev. hac diif , cap. ( nam di dicitur capite illo 21. Lev. n. Io. Q8. numi 95. 29. 96. Pofiquam fzerï! emundat us, äfc) 20. Ef primitrva omuium primoge- Præfcrip:g Tf.af;,-dff.m : Poftquam difcefterit, & feparatus tue- niterum.) Eftpleonafmus; eadem enim. rit a mortuo , (nunc enim emundari funt priritiva, que primogenita ; quafi dicebatur, ficut per preféntiam con- dicat : primitias. omnes five anima- &PMAZ( *& Dropor taminari ) feptem dies numerabunt ei, lium, five fructuum, & frugum terrz quibus emundetur, nec illi liceat ad obtinebunt Sacerdotes. Qitino . Primitiva ciborum veffrorum.) Mebr. SW;[T;]QU templi minifterium accedere. Alii pu- tant poft completum emundationem paffarum veflrarum , id eft panum con- *téttr [) adhuc prefcribi "hebdomadam , qua fectorum ex primitiis frugum veftra- : F'g'*"r'm ruim. QUintg o abítineat a miniftlerio, fed nova hzc Primitias enim: panum 'offere- eifet fanctio ; nihil enim tale habetur bant Sacerdoti. in. Pentecolfte. HUS, h&!beg án Levitico. Ut reponat beneditlionem ,. €$e. ) Ut i df in« Q7. la die tutroitus fui.) Quo die Deus benedicat domui tuz, copiam Vitis tioml—m tgï. primum inzreflus fuerit in fan&uarium. bonorum omnium largiendo. ; ls WU T ]i Offerer pre peccato [zq.) Decimam aT. Omzae mortiti;»';ium.) Hsc non partem ephi fimnilz, . folis Sacerdotibus, fed omnibus etiam i Lev. 6. 20. ïlt præcipitur. : Tüm [vm Judsis vetabantur, Lev. 5. 2. & 11. Sed maxime Vi Q8. Nom erit éid$ Laereditgs Ut II. & 17 15. & 22. 8: & Cery : du prefcribitur Deuteronom. g. 11. «X Sacerdotibus , quos ceteris fanctiores, i ln Num, 18. 20. & puriores efle decebat; propterea Unt y uj Ego emm po[fe/Fo. eorum. ) . Poffi- tanquam proprium ipforum preceptum hon ( n.C] debunt,enim , & illis cedent vidi- l hgc loco repetit. iil nlg-,,c * "i UM a 713 [2 CAPUT XLV. 'Jnv terra divifiene, fe E Tius aratis Domino þïinzz'zi'is, a[fignanda eft certa portio Sacerdotibus , Levitis, civitati, ac principi : Jervandaque , att «quitas in ponderibus , menfuris, primitüs, & Jacrificiis ; qua n& Jaerificia offerentur. primo ,. ac feptimo die primi menfis , &? 0 €0- in folemnitatibus Pafcbe , ac : aberna- culorum. dent Unique coeperitis terram dividere fortito, feparate pri- j* mitias Domino, fanctificatum de terra, longitudine vi- |rba gintiquinque millia, & latitudine decem millía: fan&tificatum ; n erit in omni termino ejus per circuitum. bene 2. Et erit ex omni parte fan&tificatum quingentos per quin- gentos, quadrifariam z per circuitum: & quinquaginta cubitis & de in fuburbana ejus per gyrum. 3.Et 1. Erram dividere.) Scilicet poftIi- pienc-ia eft ; nam- fi de calamis intelli- us mihl berationem e captivitate B;iþy- gatur, adeo ampla erunt fpatia , ut lonica. n Hebr. eft, ewm fecerstis ufibus illis, quibus hoc capite defi- r p terram cadeére ia bareditatem. nantur , neceflara rnon videantur. Serzito. ) Dicit ferz;ite, non quod N am fpatium Sacerdotum fexdecim 9 hiert hzc divifio facta fit adhibitis foitibus leucarum in longum ftuiffet , fex in la- a, p ( nam divifa et ex Dei arbitrio, & tuimn, quale fpatium deferviffe ufibus pr&fcripto ) fed quia vocaverat 4«- templi, vel habitationi Levitarum Je- rediiatem 5 h&reditas autem forte di- rofolymis, non eft verifimile. Si vero ;rimqgf- vidi folebat. - ; lm enim de cubitis fermonem effe dicamus, fpa- Separate -Primitid.? Damina.) Separa tium Iongum fuerit duabus leucis cum ; anume te proportionem terrz , quz offeratur dinidia, latum una le Domino , & illi fit facra. uca; quod e;HZ m tuT9 on- probabile. - Santliffcatum.) Ut fanctificetur, c Santüsficatum erit in omni.täi'mt'no.) í Her. fecretur Domino pars illa terrz.- 'Totum hoc terrg fpatium fanQum Viginti quingque millia.) Calamorum, pum COl erit, non quidem ita ut templum, ne- ) v n quantz longitudinis effet. calamus u- que ut templi peribolus, fed ita-ut ü 0&61'6' :us, habes fupra cap. 4o. num. £, terra Sacerdotam , in quorum etiam ] Quz de ingentibus hifce terrz por- üufum , & habitationem jubetur hec U tionibus templo , Sacerdotibus , ,Le- prima portio feparari. l'empli enim vitis, laicis, civibus , « cetera, af- ambitus, quod in medio hujusce pri- j Copïain fignandis, dicuntur, nunquam effecta m portionis fitum erat, non habe- dederunt Judzi , vel propter vicino- bat nifi quingentos calamos per fin- T rum infeftationes , vel propter metum gula Jatera, ut patet ex '€cap.-42. n. Cyri , aut alias hujusmodi caufas. 16. & 'fequentibus. P Vel certe allegorice. de Ecclefia mi- Q. E£ efil ex ommi perte fancifrea- L gui litante, aut triumphante accipienda fun,0c.) In Hebrao eft, erusz ex i funt. Fortaíle etíam menfura hec boc pro fantittate, id eft ex toto majori - o non de calamis , fed de cubitis acci- fpatio fpatium quaquaverfus quadra- )f?äcerm ( Bi6/0 €unm Caml anofbo TOW- yd 714 P.ROPHETIA:;, EZE-,CHI'EL:IS $. Et a menfura ifta menfurabis longitudinem vigintiquin- , - que milium , & latitudinem decem millium, & in ipfo erit templum , fanftumque fan&torum. —— 4. San&tificatum de terra erit Sacer dotibus miniftris 'fän&ua- rii, qui accedunt ad minifterium Domini, & erit eis locüs in domos, & in fan&tuarium fan&tisatis. j s. Vigintiquinque autem millia longitu dinis, & decem mil- lia latitudinis erunt Levitis , qui minifcrantvdomui :ipfi poffi- L debunt viginti gazophylacia. ( . . . s dabitis quinque -millia latitudi- . 6. Et poffeffionem civitati nis, & longitudinis vigintiquinque' millia, fecundum fepara-- tionem fan&tuarii, omni domui Ifrael. * 7. P-rincipi quoque hinc, & inde in feparationem fän&uariig -- tum defignabis, qüo.d fit pro fan&i- licet civitatis'.,, & crivium— Jerufalem tate, id eft pro templo, & ejus atriis. laicorum dimetitur, eamque in lon- Quingentas per q(tingentos.) -Spa- itudine partem forti Sacerdotum, & j evitarum facit, fed in latitudine an- tium quiügentorum calamorum.ex o- mni latere. guüiorem, nimirum quinque inillium Is [uburtana ejm.) Signifïcat inter calamorum feu cubitorum. Secundum: feparationem. fanttuarts , ipfam templi periodum, & Sacerdo- tum habitationem tuiffe fpatium quin- &'c. ) Quemadmodum longitudo vi- quaginta cubitorum per circuitum, in ginti quinque millium fanctuario eft attribita. quo fpatio, & reverentiz, & fanttitatis ! E caufa, & ut-templi pulchritudo . ma- Oi domui Ifrael.) Omni tribui ; €«Dccidemns. h gis appareret , nullum erat edificium. nam ex omhi tribu habitaturi erant 3. A men[ura iffa.) In menfura ifta, in Jerufalem. hoc eft calamo, : five cubito , cujus 0. Principi quoque.) Dabitis fuum proxime Tmeminerat. locum , & fpatium ut ceteris , fed p* culiare, & Principe dignum. 4. Sanifrcarum de tfwïd.) Spacium hoc viginti quinque millium, &c. erit . Hinc , 6 inde.) Àd meridiem, & ad fanctificatum de terra, id eft. ex tota Aquilonem ex utroque latere. Latera terra Juda, ut in eo conftruatur tem- autem dicebantur proprieMeridianum, * L atj pluin, & domus Sacerdotum. & Septentrionale, quia longitudo ab fa]a T Vig;nti quinque amutem millia. ),,Alïa Oriente in Occidentem fum:batur. preter illa , quge Sacerdotibus affigna- In /Z—pdnztianem f;'mäï*u:trii.) P&lgni- ta funt. 0 Jubet enim hic Levitis tan- nus, & Vatablus vertunt , jsxza fe- tundem fpatii admetiri, quantum ad- parationem , vOCat autem feparationem menfus eft Sacerdotibus. fortem feparatam , quafi dicat : poft Poffidebunt "viginti gazophylacia, &tc.) .fortem , quam jufft feparari. primo In atrió Sacerdotum ; neceffe enim Sacerdotibus ;; dende Levitis ; teitio erat, ut dum per vices fuas miniftra- civitati & civibus, quarto loco fepa-. ä bant, ibi eque ut. Sacerdotes fua ha- rabitis , & defignabitis locum Prin- berent habitacula. cipi. Sequens figura rem ponet ob 6. Er po[fcffonem civitatis , &fc. ) oculos, que etiam melius intelligetur "'erram hic fortem , & partem. fci- ex iis, q?æ C. 48. dicenda. funt. - LJ CAPUT XLV 715 H]n Septentrio erit [ Sors Dan lu- ; * Sors Afer. $1Q 5 Sors Nephthali. * Sors Manaffe. fril- Sors Ruben ofi ä D Sors Ephraim. Sors Juda. Wli 7 t a Portio Principis. Longxtudo Vlglntl qumque qnillium- calamorum, * feu cubltorum. naril ssmmmstit ]a- a l, ufilem ? Jore e ium ca ]i llhium . cala- ]lhum cala- ine atl* Y niltutl Sacerdotum, hat v * eu cubitorum. do « * n ADCORRD . . quinque mill no *f L ti quinque mi * feu cubitorum. D Civitas l tium Civitat ! * feu cubitorum nti . inti quin que m! 'SUOLI() embul ; Occidens. "'emplum- 1 Portio Levitarum, l enat * morum , x do vigin morum, morum , j fnum * Portio l f p* ongltu Longitudo vigi L Portio fervien- i Longitudo vig n&ad 4 Latitudo decem mill [act Latutudo decem mill. .Latitudo qumque mlll calam. * feu cubitor al&m. * feu cubitor. calam, * feu cublcor mmum, — ÁÁ— qudo i [ Portio Principis. at P Anrm' Longlcudn viginti quinque millium C'ihmorum, * feu cubltorum. T f' * Sors Bem àmin. PUA 2. Sors Sinieon. i p j p 3. Sors Iffachar tertlo 4 Sors Zabulon. cO [epï 5. Sors Gad m Prm Onct 00 'SoIprIo ]A i V * XXXX 24 n "715 PROPHETIE EZECHIELIS & in poffeffionem civitatis, contra faciem feparationis fan&tua- rii, & contra faciem poffeifionis urbis: a latere Maris, usque de co ad Mare, & a latere Orientis usque ad Orientem : Longitudi- & I-?o nis autem juxta unamq uamque partem a termino Occidentali & d& usque ad terminum Orientalem. t 8 8. De terra erit ei poffeflio in.Tfr ael: & non deþopulabun- ttiunt ader tur ultra principes populum meum : fed terram dabunt domui Iírael fecundum tribus eorum. 9. Haecdicit Dominus Deus : Sufficiat vobis principesIfrael: Tirzel. iniquitatem , & rapinas intermittite, & judicium , & juftitiam .. facite, feparate confinia veftra a populo meo, ait Dominus Deus. IO. Statera juíta, & ephi juftum, & batus juítus erit vobis. u f Ir. Ephi, & batus eequalia, & unius meníurae erunt : ut ca- . c H ïatam | *Exo. plat decimam partem cori batus, & decimam partem cori ephi: & p,'cv; [o, 13. Juxta menfuram cori erit sequa libratio eorum. Ü &t dai evi- — p ,* Siclus autem viginti obolos habet. Porro vigin:i ficli; 2 YOt ipf; . hodiem Nut n *& Vigintiqginquey ficli, & quindecim flCli mnam faciunt 3- 47- 13. Et tit .VE[AH pellant C'a;zt;'uz faciem feparatioyis. fantina- àgros populi, au * 16 Si t eum tributis oneret, i, 65c.) E regione fortis facre, & & opprimat. dráchm, fortis, ftve poffellionis civitatis. Sed terram dabunt.) lpfi Principes, preto A larere maris ufqüe ad mfzr.e.) Por- aut qui terram divident , feparata por- z tioneSacerdotum,Levitarum, &P rinci- Quàtuor tio Principis a latere maris, hoc eít Dory; ex parte occidua protendetur in lon- pis,reliquam terram populo diftribuent. tnna Cor xum occidentem verfus, ut etiam ex 9. Sufficiat wolis, ffr) Hac&enus pteïe.a Yi parte orientali extendetur verfus'orien- OEpreiïüï'e' populum meum, tres P*m tem. Non explicat , quanta futura Separate confinia vefhtza.) Ut veftris tfes alia fit hec longitudo , fed videtur fuitle limitibus contenti, alienos populi ve- ftri non invadatis. Tum qp; viginti quinque millium calamorum, d ' Qu feu cubitorum , quante fcilicet erant IO. Starera jufla , €&0.) Commendat ii latitudines trium defignatarum portio- Principibus menfurarum,ac ponderum equitatem, quia illi funt,qui ea minuen- Quinque num, fcicet Sacerdotalis , Levitice , Cima; (1' & Civitatis; hezc enim quinque mil- di, & augendi auctcritatei habent. C&l)]ntm. lia habebat latitudinis , ille vero fin- II. Epbi , 65 Latus.) Pares menfurg erant ephi, & batus, fed ephi erat Dlx fui gulz decem. Qund& n juxta unamquamque partem. ) Ad aridorum, batus liquidorum, contine- Qu fe latus uniuscujusque partis, Sacerdo- batque ephi-modios tres, ut etiam batus. talis, Leviticz , & Civitatis. j'xta. menfíuram . cort. evit &2u4 - li- UOdeclm 4 termino occidentali , 6$c.) Àb oc- bratio.) A;qua ad pondus divifio, & Mnay cidente in orientem , üive e contra ; ad corur accommodatio, quafi dicat : hec enim efít longitudo, ut patet in utrumque ad rationem cori exigetur, T&cis ; tabule delineatione, IQH fcilicet ut ephi, & batus fint decima 9. De rerra erit ei poffe/fo. ) Prin- pars COri. Primiia. ceps vivet ex parte terre, quam feor- I2. Vigimti oboles.) In Mebr. eft, Oi Ofltend, fim ei affipnari jubeo , ne invadat m2 ] w b/dime grab, id eit, litig plu s s C AV'P U:F XLV. 77 (s 13. Et hee funt primitice , quas tolletis: fextam partem ephi üsque de coro frumenti, & fextam partem ephi de coro hordei. itudie 14. Meníura quoque olei, batus olei, decim pars cori eft: entall & decem bati corum faciunt: quia decem bati implent eorum. 1$. Et arietem unum de grege ducentorum, de his quze nu- abun- ,triunt Tfrael in facrificium ,*& in holocauftum, & in pacifica, donui ad expiandum pro eis, ait Doininus Deus. 16. Omn j Cipl in [(rael: lírael. jis populus terrae tenebitur primitäis his prin E hitam OXXXX 3 17. Et : Deus, v'0DS. graza filiqua, Putat Mamonatüs avo- nus daret, quam par erat. Jubet er- r o ce Hebraica 553 gerz. vocem deri- go ut fexagefima p*ars frugum pro vatam caratz;, qua utuntur aurifices, primitiis Deo detur; jubet enim dari i ephi: & pharmacopolsz. Sed, probabilius fextam partem ephi, quz eft fexagefi- Id Hebrzorum tradi- eft derivari dmó rà» xseurío» ; qu& ma pars cori. vox ipfas filiquas fignificat. Inimo tio confirmat , que docet pro primi- hodieque in aliquibus Ícalie partibus, tiis, nec minus, quam fexagefimam, i ut Venetiis , grana illa filiquarum ap- nec plus, quam quadrggeümam par- — '13. E pellantur caratz. Vide intra Luc. 15. tem dari polte. 16. Siclus, five ftater, erat tetra- I Men[ura quoque olei, €6c.) Ju- 5 Oneley drachmus , zqualis in pondere, & bet hic in fexagefimam partem faring, pretio quatuor Julis Romanis, aut que pro primitiis offertur , mifceri rurcipes quatuor regalibus Hifpanicis. centefimam partem .olei. Nam de- n p &Prad- Porro vigtnti ffcli, €?c. ) Hoc eft, cima pars bati, five ephi eft centefima aqmna continet fexaginta ficlos. Pro- pars cori. Corus enim continebat de- (tribuent, pterea vero divifit fexaginta ficlos in . cem batos, five ephi. Vaenos tres partes, quia in iVina , five Mina 15. De grege dmentarum.) 'Q—ui du- tres aliz menfurz continebantur, qua- centas oves habuerzit unam dabit Deo j vdiris rum una undecim ficlos habebat, id in facrificium. ;opuli ye eft, quartam partem minze, fecunda De his, qua nutriunt Ifrael in facri- vicinti, id eft tertiam; tertia viginti ficism.) E pinguioribus , quales elfe debent , qui ad facrificinm deftinantur, onderum -quinque, id eft tertiam cum duode- cima; fingulz etiam he menfurg vo- ut Num. I8. Ig. 32. prscipitur. j mite -cabantur MMinz, atque ideo quadru- 16. Tezeiilur . Principiz) Sacer- fhabette j mfnfuræ plex fuit Mina, prima quindecim , fe- dotum has primitias dare, ut ipfe onus €unda viginti, tertia vigintiquinque, fuftineat offerendi holocaufta, & vi- ephi al quarta fexaginta Siclorum. Sic Medio- &imas in Sabbatis, Calendis, aliisque , C lta Cornel. . lani duplex eft libra, altera unciarum feftis pro toto pop:lo. ia bl duodecim,altera unciarum viginti oCto. a Lapide. Sed. verius videtur intel- / um : Mnam.) Mox eft Greca ; nam p ligendum hoc de Piincipe politico, divifioa Grzcis idem eft, quod z/z« Latinis. cujus erat ex his primitiis curare fta- ,f i . I3. Ha [unt primitie, 69c.) "Vaxat ta facrificia pro Sabbatis, Calendis, j erige primitias frugum ,. verbi r.' tritici , reiiquisque folemnitatibus , exemplo j t hordei, &c. Deo, & Sacerdotibus 'Salomonis 5. Regum 9. 55. & alio- offerenda , ne aut Sacerdotum ava- rum Regum 4. Regum 16, I5. Vide yir. d . Eftium ad hunc locum. ritia plus exigeret, aut laicorum mi- j " E 718 PROPHETI/E. EZECIHIELIS H 17. Et fuper principem erunt holocaufta, & facrificium, & libamina in folemnitatibus, & in Calendis, & in Sabbatis, & £, Cat in univerfis folemnitatibus domus lfrael: 1pfe faciet pro. pec- cato facrificium, & holocauftum, & pacifica ad explandum p1o domo Ifrael. I8. Hzec dicit Dominus Deus : In primo menfe, una men- P(u fis, fumes vitulum de armento immaculatum, & explabls fan— &uarium. ZI.J ( Ig. Et tollet facerdos de fangume, quod erit pro peccato- !ng ul & ponet in poftibus domus, & in quatuor angulis CrQPldmIS altaris, & in poftibus portee atrii interioris. 20. Et fic facies in feptima menfis, pro unoquoque qui igno- ravit, & errore deceptus eft, & expiabis pro domo. .21. In primo menfe,. quartadecxma die menfisj erit vobis Paíchee folemnitas : feptem diebus azyma comedentur. 1 22. Et faciet princeps in die illa pro fe, & pro unlverfo po- Opts pulo terrae vitulum pro peccato. Tum: 23. Et in feptem dierum folemnitate faciet holocau&um Do- mino feptem vitulos, & feptem arietes immaculatos quotidie fabi 2b feptem diebus: & pro peccato hircum caprarum quotidie. & pQ 24. Et facrificium'ephi per vitulum, & éphi per arietem fa- porta ciet, & olei hin per fingula ephi. 25. Se- $ bar 17. Super Prmc:pem erunt- bolocau- Qui loqmtm de facrificio pro igno- ij f^. &8) Hoconus fuftinebit Princeps rantia, cujus mentio Lev. 4.2. & 22. Sacerdotum, ut ipfe ex primitiis a po- & cap. 5. 17. & alibi. 0le i iói pulo oblatis, vi imas fuis tempori- Italice di- Expiabis pro domo.) Hebr. & LXX. (,U(th bus facrificandas fufficiat.- Expiabis domum , id eft templum ob- tem (j ceremus , ffará 4 carico del Prmczpe latione facrificiorum. tüm f a dei Szzcer/an 91. ln primo mez[e.) Mide dicta n. 18. Dter] po I8.. In primo menfe .) Nifan , qui Septem diebus azyma comedenttr. ) ptam partim IMartio noftro refpondet , par- Juxta legem Exodi 12. num. 15. k'Pïd tim Aprili. 22 . Faciet.) Sacrificabit Princeps, Usa menfts.). Pxima menfis, cardi- non per fe ipfum, fed per Sacerdo- C Hln Sicut di- nalis numerus pro ordinali. tes, ut patet ex his , qua dicuntur Ie, p citur, &ma fabbatorum , id. elt, prima cap. fequenti num. 2. fehtaterum. QH uctidie feprezm dieius, ) Quo- Imilg « 19. De /LGgmrfe.) Sacrlfïcn, vel tidie feptem vitulos, & feptem arxetes, 3. de f piaculi, quod erit pro peccato. idque per feptem dies. Vi In pofHbus domus. ) In poftibus templi. Hircunm CADTATHI. ) Vlde dicta cap. el E£ in quatuor augulis crepidinis.) Al- 43 num. 22. $us ] taris. De crepidine altaris vide dicta 24. Sarr;/ïrzum epbhi , Efc ) Offeret L tb fuprà cap. 43. num. 14. ephi fimile cum fingulis vitulis, & ztri dnterioris.) Atrii Sacerdotum tantundem cum fmguhs arietibus. De àd h 20. Pre «noquoque , qui 1gnoravit.) ephi dl&um eft fupra n. 11. t Qm vt in f CAPUT XLV. & XLVI : 719 & 2$. Septimo menfe, quintadeäima die menfis, in folemnita- i te , faciet ficut fupra diéta funt per feptem dies, tam pro pec- XC- cato, -qgam pro holocaufto, & in facrificio , & in oleo. pro CAPUT XLVL * Ven- fate P?ïta þlfz's Sabbatis , ac Calehdz's aperienda , €? que bolocaufta bis diebus offeret princeps, quavve porta ipfe, aut populus templum At ingredietur, el egredietur : de [pontaneo , &? quetidiano priucipis lints belocauflo : de ipfius dono filiis , aut fercis dato: loca, in quibus | þcerdozfgs coquant fa erificia , €? minifiri vilimas L m. . populi. 1 (Obls «H £c dicit Dominus Deus: Porta atrii interibris,*quæ' re- - fpicit ad Orientem, erit claufa fex diebus, in quibus opus fit: die autem Sabbati ap p M * ; e.rietur?/ fed & in die Calenda- rum aperietur. |pe 2. Et intrabit princeps per viam veftibuli portze de foris, & ftabit in limine portae, & facient facerdotes holocauftum ejus, Yidie & pacifica ejus: & adorabit fuper limen portae |vi ? ,& egredigtur-: porta autem non claudetur usque ad vefperam. jl fa 3. Et adorabit populus terrse ad oftium g,Se portse illius in Sab- ) 1900 ba,t;s, & iIll Calendis, coram Domino.. 4. Holo- & Ole; bi».) Continebat zmtem r Til interioris.) Atrii Sacerdo- duodecim 7339 Jegie; 3395 /eg au- I.'A tum. Hxc eft porta claufa, I tem tantum liquoris capiebat, quam- de qua dixit c. 44. n. 2. & 3. Hanc u ob tum fex ovorum putaminibus conti- jubet hic aperiri Principi in Sabbatis, neri poteft. taque z/z , continebat & Calendis. "as feptuaginta duo ova. Cornelius a 2. P;inceps.) Rex. 1174 Lapide in Opufculo de menfuris do- Per viam veflibult porte de foris. ) n P5 & : cet Hin olei continuiffe Libras 13 Per portam orientalem atrii exterio- ris , quod Principis erat privilegium, icerao I?;r ffngula ephi.) .Cum fingulis ephi ut per illam ingrederetur ; populis hicontu? fimilz mifcebit unum hin olei. ingrediebatur, &'egrediebatur per por- Quo - Q985. Septireo men[e.) Menfe Septembri. tam Meridionalem , & Aquilonarem. In folemnitate.) "labernaculorum. Gtabit im limine porte.) Ut etiam aneteh Vide Lev. 23. 39. N fupra c. 44- n. 2. & 3. dicitur. S;cut fzpra.dicla funz.) Num. 5. 23. Facient Sacerdotes.) Sacrificabunt. f at Tam pro peccato.) ld eft, & quod Adorabit.) Sacrificiis prefens erit, attinet. ad facrificium pro peccato, & preces fuas ad. Dominum lfundet 0ffet & ad holocauftum , &c. ut dictum ftans in limine àtrii interioris. :uliï ! & eft num. 21. & deinceps, faciendum Egredietur. ) Sacris expletis , aut ys P* elfe in folemnitate Pafchz. cum : fuæ. facisfecerit. pietati, "720 PROPHETIXEX EZECHIELIS 4. Holocauftum autem hoc offeret. princeps Domino ; in n die Sabbati fex agnos immaculatos, & arletem immaculatum. at pa f) ü€ 5. Et facrificium ephi per arietem : in agnis autem facrifi- cium quod dederit manus ejus: & olei hin per fingula ephi. fua, f 6. In die autem Calendarum vitulum de armento immacu- que p lat um: & fex x agni, & arietes immaculati erunt. ?. Et ephi per Vuulum ephi quoque per arietem facxet fa- quo crificium : de agnis autem, ficut invenerit manus ejus: & olei l) hin per fingula ephi. partem ] : fac ] 8. Cumque ingreffurus eft princeps, per viam Vefhbuh por- tzee ingrediatur, & per eamdem viam exeat. 131 holoca 9. Et cum intrabit populus terrae in confpe&u Domini in folemnitatibus : qui ingreditur per portani Aquilonis, ut ado- 16. alicui- ret, egrediatur per viam portze Meridianae : porro qui ingre- dmu per viam portae Meridianae, egrediatur per viam portae pofiide Aquilonis : non revertetur per viam portae, per quam mgref- I"l fus elt, fed e regione illius egredietur. Tüm iu IO. Prmceps autem in medio eorum cum mgredxentlbus Vertetu ingredietur, &-cum egredientibus egredietur. lsss 1r. Etin nundmls,& in folemnitatibus erit facrificium ephi U NT per vitulum, & ephi per arietem : de agnis autem erit facrifi- cium ficut mvenerlt manus eJus. & olei hin per fingula ephi. fU& àcult r2. Cum 0€1rr p fn,ez Ncom claudetur . ufque ad -ve:/fe W. ) 9. Porze. ) Orientalis, ut. dictum Sed aperta remanebit , ut liber pateat eft nim. 2. Y O profpe&us populo ante temph faciem Q. Ip confpetin D^mmz) Iu atrio. mam f adorare volenti. Eerediatur per viam porta meridiae spxïl [/ B. Sacrificium epbi per arietem.) Hoc n4, 66.). lta ftatutum: eft, ut in tanta teï th. explicatum eft c. füperiori n. 2 populi turba facilior, & expeditior TnCey Íe agnis autem , €/c.) ld eft, liba- eflet tranfitus. Wllenr men, & menfuram fimilz ad agnos, 10.- Jp sedio (orttm.) Per portam quos immolabit Pxinceps, non pre- O;ientalem ingredietur , qux media pRtletur ] Ícribo : det ipfe tantum , quantum eft inter meridionalem , & feptentrio- &t, T. volet , ita tamen , ut olei hin per fin- nalem. W Av ] Mn 4 ula ephx fimilz, qu& dare voluerit, Cem tngrealrenlem ingredietur, G9c. ) hUum addat, & mlfceat. Eodem tempore , quo alii ingrediun- Gu H büldin a a M. ) Vitulum tur, etiam ipfe ingredietur; & eodem adhuc la&tentem , ficut fuperiori cap. tempore, quo alii egrediuntur, & ipfe f'mhæ & num. 23. & cap. 43. 22. dixit hir- em.edlet;ur P d$. cum caprarum. In Hebr. eft, Es II. In nundimis) la feþ**::, ut eft bovis, five VAacc , id. eft &dhuc mma- in Hebrzo. Cnfd ;31 mane V trem fequentem , ut lac fugat. Sacriffcium ephi per virul«m.) Mide 10chqt / 7. Epbi , 6c.) Mxe patent ex di- dicta fuperiori cap. 1. 24. & hoc cap. &is nutm. 5. num, 5. (at þ&ï f' ibl ^ ( remaeqte m ass r "or CAPUT XLVL 01in -X35., Cum autem fecerit princeps fpontaneum hoïocauüdm, latumn aut pacifica voluntária Domino, aperietur ei porta, quee re- fanfi- Ípiciet ad Orientem, & faciet holocauftum fuum, & pacifica ophi fua , ficut fieri folet in die fabbati 8 : & egredietur, claudetur- 1InaQu- que porta, poftquam exierit. 13. Etagnum ejusdem ànni.immacu latum faö'/iet Xholoc-*k:a'uftum ciet fee quotidie Domino: femper mane faciet illud. & olei .14. Et faciet facrificium fuper €o cata mane mane fextam partem ephi, & de oleo tertiam partem hin, ut mifceatur fimi- ]i pot« lge : facrificium Domino legitimum, juge, atque perpetuum. 15. Faciet agnum, & facrificium, x& ol/eum cata myane— mgne : jini m holocauftum fempiternum. : t ado- 16. Haec dicit Dominus Deus : Si dederit princeps domum dnge alicui de filiis fuis: haeéreditas ejus , filiorum fuorum ier.it', |porta poflidebunt eam haereditarie. 17. Si autem dederit legatum de hæf&difate fua un-i fervo- ingrefw rum fuorum, eritillius usque ad annum remiffionis , & re- ntibus liis ejus erit. Vþrætur ad principem : haereditas autem ejus fi 183 Et ; ephi Sz'cutþim.)enerir TRATUS eju:.) : Pr.O 15. Et facrifrecium.)- Id eft, -libakmen, facri- fua facultate. Vide dicta n. 5. ut precedenti verficulo. à epi! Q/ei bin, 6c.) MHoc explicatum eft 16. Herediras ejus-) Ejus filii, cui , Qurn cap.'fup?riori num. 24. . eam dedit, quafi dicat : transmittet . didom I2. Cum fecerit.) Cum obtulerit vi- fiülius ad pofteros fuos hanc heredi- &imam facrificandam per Sacerdotes. tatis partem, a patre Principe dono Ton acceptam. .Loquitur de parte bono- mtridl'd" Spontaneum äo!ackujium.) Cum prz- rum regalium, ut patet ex verficulo ter facrificia illa, & holocaufta, qux : in [.mta Princeps in feftis juífus eft offerre, fequenti. ,q;editi()ï voluerit aliis diebus fponte fuum ho- 17. Legatum. Pt Donunn, ut num. locauftam , vel facrificium offerre , precedenti. aperietur illi porta Orientalis, ficut in N feftis. l'ofpontaneum LXX. vertunt, Ufgme ad annum rem:jïmi:. ) Ufque ad annum Jubilzi, quo tempore pof- ï?tentriU' Ó oAoqyías, conjefronis,non-peccatorum, fed laudis, & gratiarum a&tionis. feífiones ad priftinos dominos revo]- Afl Ó [') vebantur, Levit. 2 5. I3. conftituit I4. Sacriffcium. ) Iatelligit libamen difcrimen inter pofíeffiones a Rege ggredi[m' eott fimile, & olci, ut fupra num. 5. & datas filiis, & datas fubditis , nam n & ipfe cap. 45. nüm. 24; datz filiis transmittebantur ad hzre- Cara prAHe "mane. ) Singä;;lis diebus des; date vero fubditis (quos regis revérentiz caufa fervos vocat) non f'.f, J Eü mane. Vox eaza eft Greca x«ra, quod fignificat /cunnm vel per , quafi di- transmittebantur, fed anno Jubilei ad ») Vide cat , per fingvla mane. Regem redibant , ut dictum eft. Bilh eum Qom. Menoch, Tom. V. — f Ca?t' Tyyy "o [5] L. PROPHETIJXE EiE CHIELIS 18. Et non accipiet princeps de haercditate populi per vio- lentiam ;. & de poffeffione eorum : fed de pofleffione fua hze- reditatem dabit filiis fus: ut non di 1 4ni fp?ïgaïur populus meus / ünusquisque a poffeffione fua. d Ig. Et introduxit me per ingreffum, qui erat ex latere por- üiri, t&e, in gazophylacia fan&tuarii ad* facerdotes, quce refpiciebant f ad Aquilonem , & erat ibi locus vergens ad Occidentem: 20. Et dixit ad me: Iíte eft locus, ubi coquent facerdotes pro peccato, & pro deli&to : ibi coquent facrificium , ut non L eiferant in atrium exterius, & fan&tificetur populus. 21. Et eduxit me in atrium exterius, & circumduxit me per domu; latus 51 quatuor angulos atrii & ecce atriolum erat in angulo atrii; , atriola fingula per angulos atrii. 4 ] 22. In quatuor angulis atrii atriola difpofita, quadragiüta d vj Üri cubitorum per longum / )« triginta pe;* latum : menfuree gnius quatuor erant. . ( Um n 23. Et paries per circuitum ambiens quatuor atriola : & culinse fabricatae erant fubter porticus per gyrum.. Per aU 24. Et dixit ad me : Haec eft domus culinarum 4 ,in qua s üsque quent miniftri domus Domini vicï.timas populi. m & fenes, tranfin Qon po IADA a E((g á pan da CAPUT templi : &tium & 18. Per violentigm.) Wi fuübditos T vfr. " &äxþe nefas eft. Vide fimilem phrg—/ Ql QIüg opprimendo. fim fupra cap. 44. I9. Inen à & Ut zon difpergdfur , Efc.) .Ne exci- 2I. lz atritm exterius.) In atrium que lo dant, aut dejiciantur privati poffeffio- populi. ne bonorum fuorum. "triolum , €fc.)) (&h&r f In angulis quätuor. SZHV I9. Per ingref[um.) Per portam erant quatuor atriola feparata coquen- de/ ? Aquilonarem. dis carnibus facrificiorum deftinata. qn Q.m f Ex, latere.) Ad latus porte Orien- 22. Men[ure untus quatuor erant. ) talis atrii Sacerdotum. Erant quatuor hec atriola ejusdem 4d Qry, Vdflls 20. Santl ificetur paplglus.) Noxam plane menfurz, ejusdem latitudinis , & per conc:*aþat tangendo, quod illis attre- & longitudinis. POF'dm à ia :)e*::e *:Je* 723 Yi0- - G A UT; XLVIH. lg. N "Aque fübter limen domus egïezlz'em'es; & in latus Zeihplz' dextrum defcendentes , efficiuntur torrens , qui tandem son . polef]. transoa- por- dari , &? Janat omnia , ad que pertigerit, babens pifces, €? arbores bant . fru&iferas : termini terra Jantie , que duodecim tribubus ] : J/rael, €&? advuenis. dividenda eff. d lotes non T convertit me ad portam domus, & ecce aquce egredie- "E bantur fubter limen domus ad Orientem : facies enim domus refpiciebat ad Orientem: aquae autem defcendebant in : pet itril; latus templi dextrum ad Meridiem altaris. .2. Et eduxit me per viam portze Aquilonis, & conve rtii:- me gixäta ad viam foras portam exteriorem, viam , quze refpiciebat ad / Orientem : & ecce aquae redundantes a latere dextero. unius ; 3. Cum egrederetur vir ad Orientem , qui habebat funicu- ]um in manu fua, & menfus eft mille cubito 5 s: & t?aduxit me per.aquam usque ad talos. 4. Rurfumque meníus eft mille, & traduxit me per aquam ]a CO usque ad genua : $. Et menfus eft mille, & tyfaduxit me per aqüam usque ad renes. Et menfus eft mille, torrentem, quem non potui per- tranfire: quoniam intumuerant aquae profundi torrentis , qui non poteft transvadari. ; .yyy)? 2"" 6E P D . Copvertzt gme ad viam foms.) V.am*ï' i portam domus.) Templi Ori- entalem. blus vertit , & circuzre rae fecst 12 Viam Ecce ag egrediebantur.) Villal- foras, dacentem ad portam. exterzoren, pand. ait fuiffe has aquas fubterraneas (fcilicet Aquilonarem ) zz viem , qua tendif im orzentem. Italice diceremus, templi , que per canales dudm in yUT atrium Sacerdotum influebant, qua- mi fece girare pev. di fuori, dalla porta / l rum ufus erat victimis lavandis , & Sez£entriozale all Orzentale. folo cruore infecto. Sublimiori ta- Et ecce aque redundantes.) Ile ipfz, j p quas viderat verficulo fuperiori per men, & potiori fenfu videntur hg aque fignificare baptifimum , gratiam, dexterum templi latus defluentes , & i gtrium & do&rinam Chrifti. templum circumambientes ad portam ^ Sulrer limen domus.) Yn Hebr. eft, orientalem redibant. uamüï de fub limine demus , id eft de loco, 3. Cum egrederetur vir.) Angelus qui erat fub limine domus. fpecie Architedi, quem videram ca- mn*atä- d Orientem.) Eluebant Orientem & pite '40. 5. a verfus. 5. 4qua prefundi torrentis,) InMe. 9. Per viam porta quilonis. ) Per brao eit, daus nabationi: , Md eft, ejusdem. UT poxtam Aquilonis, que non poterant trajicinifl natando, £ 124 PROPHETIZ EZECHIELIS 6. Et dixit ad me: Certe vidifti, fili homin .is. Et eduxit iói me , & convertit ad ripam torrentis. & tür, L 7. Cumque*me convertifiem, ecce 1 Iy) n ripa torrehtis ligna t€ 0f multa nimis ex utraque parte. $. Et ait ad me : Aquse iftee , quze egrediuntur ad tumulos defic fabuh Orientalis, & defcendunt:ad plana defer ? fs : intrabunt quia mare, & exibunt, & fanabuntur aquae. us j 9. Et omnis anima vivens, quae ferpit, quocumque venerit torrens, vivet ; & erunt pifces multi fatis, poftquam venerint po iluc aqus iftae dupli nerit torrens. ; & fanabuntur; & vivgnt omnia, ad qua ve- : l4 IO. Et ftabunt fuper ill as pifcätoräs, ab Engaddi usque ad E Engallim ficcatio fagenarum erit : plurimae fpecies erunt pi- Cadet æ. *fciqm-ejq;, ficut pifces maris magni, multitudinis nimi 4 ILÍa Hoc aquarhm incremento fignificat nentur ,& que prius in eo mortua los, do eligant res Judzorum poft templi reftauratio- erant, revivifcant. ^ Alludit ad Jor- nem, vel potius Ecclefiz per Chri- danem; hic enim ingreditur una ex ban g um ex parvis initiis incredibilem ac- arte mare mortuum, « ex alia egre- hzi jj d 4b E ceffionem accepturas. itur, ejusque aquas ex parte dulcio- pl a 6. Certe vidiffi , &c.) In Hebr. eft, res reddit, convolvit quoque, & ef- [ipiü a an vidifi? id eft, an diligenter ob- .ficit arene tumulos. Mare mortuum fervafti torrentem hunc, ut ejus figni- funt infideles, & peccatores, qui ba- ditur ; i Wï/umin ficationem , quam tibi explicaturus ptifmi aquis falutem recipiunt & vi- potefi fi fum , intelligas? fi non bene obferva- tam, & ut opera faciant Ch/riüiano i, audi myfterium, quod his aquis homine digna. alibi n hoc t2ni fignifïcatur. Q. Serpit.) Verbum Hebraicum y3ty W Jorda 7. Ligna multa nimis.) Axbores þlu- farats , & reptare in terra. fienificat, rimz, myftico fenfu, recipue & ad & natare in aquis, ut in hoc loco , inmdd literam intento, ligna C hriftiani funt, nam de pifcibus agit. - Sf(idfi« aquis baptifmi regenerati , & plan- Quocunque venerit forrens, vrvet. ) tradia p tati fecus decurfus aquarum, ut fru- Si aquis fuis torrens illam circum- Tem m &um fuum dent in tempore, Pfal, 1. 3. fluat, vivet ; accepit enim aqua ba- lCCéntar. II- Ill Vel Jigna funt virtutes , fides , fpes, ptifmi ex Chrifti latere fluens vim ho- charitas, &c. que aqua doctring Chri- minis viviEcandi; corpus enim tangit, i verlg fti rigatz fructus ferunt. ut.ait Auguftinus tra&. go. in Joan- UM gog | 9. Qua egrediuntur ad tumulos, &c.) nem, & cor ab/zit. aqu, QU H aque, que ex templo eeredientes Erunt pifces multi.) Chriftiani, qui Ut fluunt verfus Orientem , fuo 1e curfu ex aqua, & Spiritu San&o rena- Quià. v vehementi trahunt . arenas, & earum fcentur. mnniä li tumulos er unt in alveo fuo , & de- tiCOI'u m " IO. P/fcatores.) Pifcatores Apoftoh Ícendunt a planitiem folitudinis , in- funt, quibus Chriftus dixit: vezite T p: eredientur mare mortuum , & exi- poff me , factam vvos fferi pt[catores bo- bunt ex illo, ita ut aque maris, be- minum.- Matth. l Qnirn ( I9.. Capiunt autem Apoftoli (agenis fuis bonos, & ma- b fl neficio aquarum :orrengis hujus fa- Qus, & CAFU T XLVVIT. " xit 1I. Tn littoribus autem ejus, & in paluftribus non fanabun- tur, quia in falinas dabuntur. L L] i I2. Et fuper torrentem orietur 1 n ripis ejus e'x-;utraqu'e pat- te omne lignum pomiferum, non defluet folium ex eo, & non lo deficiet fructus ejus: per fingulos menfes afferet primitiva, bunt quia aquae ejus de fan&tuario egredientur: & erunt fructus ejus in cibum , & folia ejus ad medicinam. » nerit - DU$, in quo 13. Hzc dicit Dominus Deus : Hic eft termi lerint poffidebitis terram in duodecim tribubus Ifrael : o V€ .quia ]gfeph duplicem funiculum habet. 14. Poffidebitis autem eam finguli deque ut frater fuus ; fu- £ ad per quam levavi manum meam, ut darem n patribus —Veftris & ! cadgt terra l?æc vobis in po H'eiïionem. t I;.Hij i. hn Yvyy s los , donec veniant Angeli, qui bonos dum her&tici, & peccatores puniun- fmortua feligant , & a malis fecernant , ut tur, fal ceteris fiunt , 44i2 peffilente Evan il Jor. 5 gelica parabola declaratur. Mat- . flasellato, f'itus fapientiar eriz, Prov; ma D thal 13. 4- À I9. 25. i qu. -b Engadds u[que ad Engallim.) En- I2. Nom defluer folium ex eo,) Allu- dulcio- dit ad Pfal. r. 3. & folium non defluet. gallim ait 9. Hieronynus, ef£ zz priz- ,&d cipio maris mortus , ubs Jordanis smgre- Per ffaguíos men[es, &$c.) Singulis r ditur ; Engaddi vero ubi fiaitur, atque menfibus novos fructus afferet. qui bie con[umitur. Ubi fit Engallim non Et erunt frulus cjus im cibzm ) Apti, LA v poteft non effe obfcurum, cum illius ut fint cibus falutaris. D. Hieronym. hriftiato alibi in facris. Literis mentio non ftt : hoc. ad Scripturam facram accommo- hoc tantum ex hoc loco habemus effe davit, cujus hiftoricus fenfus in ci- bum eft, myfticus in medicinam, quia )ny ad Jordanem, & àd partem Borealem of Engaddi. B eo mores corriguntur. z lo SZcCatz0 /;;gemzrum erit.) 'Toto hoc 13. Hic eff zermings.) Hec eft men- tra&u pifcabuntur, & poft pifcatio- fura, ratio dividendi terram , qux fci- ; w"!/l!. ) nem retia ad folem exPandenc ; u$ licet in fequentibus prefcribitur. | qirome ficcentur. 3ofepb.) "Tribus Jofeph, qu& bipar- CO IL 4s dtoribus amtem.) 'In Hebrzo tita, & duplex eft eribus, continens aq a tribus Ephraim, & Manafíe. 3 V.ïth' ad verbum eft, Cezefz ejuny. E5 paludes n u ejus mon fanabuntur.. Non dulcefcent Duplicem funiculum, &c. ) Dupli- aque, que extra torrentem, & mare cem fortem , aut- hezreditatem. INota n o* phrafis, fumpta ex veteri ufu agros fuerint, quo aqua templi pervenient , jiusi, qi uia extra Ecclefiam non eft falus, funiculis metiendi, unde illud pfail.lg., omnisque Philofophorum, & hzre- 6. Funes ceciderunt mihbi im pracla:is. 1&0 teni .ticorum do&rina amara eft. Cono- 14. Simguli eque ,. w frater funs. ) as APOM ) fa, & paluftria homines fignificintin JEqnalem fcilicet terre portionem , fuis peccatis , & vitiis acquiefcentes ; fecus fub Jofue in terre partitione " qie hi enim difficile fanantur. factum fuerat, nam majori tribui, & fur P In falinas dabuntur.) Aqueille fe- plura capita cenfenti plus terre da jem tum £uerat. 1 þiun ( m gnes, & paluftres falinis apt erunt (j L ^ z qa6 þRöPH,E TIE EZECHIELIS 1;. Hic eft autem terminus terree : ad plagam Septentrio- !j nalem,.a mari magno via Hethalon, venientibus sedada. Contt. . 16. Emathy Berotha , Sabarim , quae eft inter terminum Da- lo« mafci, & confinium Emath, do 20. terminum Auraen. " mus Tichqn' , quee eft juxta donec 17. Et erit terminus a Mari usque'a'd atrium Enon terminus 2t. Damaíci, & ab Aquilone ad Aquilonem : terminus Emath 22 plaga Septentrionalis. E &ceef 18. Porro plaga Or1 entalis de medio Auran, & de medio Crünt Damaíci, & de medio Galaad, & de medio terree Iírael , Jor- dent danis difterminans ad mare Orientale, metiemini etiam plagam N Orientalem.r 19. Plaga poïïgxï Super quam levavi manum meam,efc.) I7. Er erit revminus. ) Atque ita Quam juravi me pa&ribus veftris da- terminus , id eft menfura plage Se- turum ; folebant jurantes manum in ptentrionalis erit a mari iediterraneo altum tollere, quafi Deum teftantes , ufque ad atrium. E ij Nomen loci. In vera elle, qua dicebant. Ufgque ad atrimm.) fancha Cader.) '"Sortitione, non. cujusque Hebrzo eft. Haffer Ezon , id eft ufque ! ad átrium Enon; nam $m cLarfer Wi l electione, ut dixit cap. 45. I. I5. Hie efó autem terminu:.) Hac atrium fignificat. Enon erit terminus Damafci.) Locus, eft magnitudo, aut hi funt termini, vel.urbs prope Damafcum , quz erat & fines terre. dividendz. Defcribit alter terminus terrm ifrael ex altera prius & definit univerfam terram , ut parte juxtà montem Ancülibanum, du- l E*[ poftea in «quales partes dividat:ur,'u.þ éta linea reéfta a mari mediterraneo ad iecit Jofue 13 3. - radices ÁAntilibani verfus orientem. 4 mari magio.) Ab ea parte maris x 4b quilone - ad. Mouilonem , $c. ) mediterranel, qua& ad Septentrionem A parte Aquilonari maris mediter- .H vergebat, eam enim plagam nunc—de- 1im€S . C fcribit. ranei ufque ad partem. Aquilonarem C g Syriæ. Via Hetbalen.) N eniendo ab Hetha- Terminus Ematb. ) Ad Aquilonem Tiigm L Jon in Sedala utraque enim urbs terre terminus ex una parte erit-Haf- Ym erat in finibus tribus fuda, Vénientin n. 34;.. E fer Enon , altera ex- parte Emath. palma, & cap. fequenti n. 1. Atque hi fünt fines tótius plagse Se- 16. Emath, Berotba, ) Aliqui repe- ptentrignaäis. Tiomipe ] tendum putant ex fuperiori verfu ver- I8. De medio Aduran.) Limites O- [Q!N 4 bum veziemiéus, ut fit fenfus Ve- rientalis Chananez erit linea, que de- Qie ad nientibus Sedada, & Emath, & Be- ducitur inter. Auran, Damafcum, Ga- Cs nl laad , & erram lfrael. - t rotha, &c. " Alii putant. fenfum effe, I$ 0 in illa plaga erant hz urbes, Emath, d mare Orientale, €c.) Ad mar tlbüx Y & Berotha , &c.- Tünortuum , aut ad ]acum -Genefa- NUm DN ue eff imrer terminum. Damafci. ) reth , utrumque enim Oxvientale erat, I "epy Quz fita inter fines Damafci, ut ver- & Mare .propter magnitudinem vo- Tuty Ri tit Vatablus. cabatur. : Jordzmifi ab uno in alte- rum. fluens Orientale Domus Tichom, ), Unum nomen eft m Phgam cf:z'- r loci. minabit. 20. n Cidmt&lis, 727 (J^CAPUT XLVI. & XLVIIL tto 19. Plaga autem auftraiis meridiana a 'Thamar usque ad aquas contradi&tionis Cades : & torrens usque ad mare magnum & n hac eft plaga ad Meridiem auftralis. . * . UX .o0. Et plaga Maris, mare magnum a confinïof per directum, donec venias Emath : haec eft plaga Maris. ! QIUS or. Et dividetis terram iftam vobis per tribus Ifrael. matl 25. Et mittetis eam in haereditatem vobis, & advenis, qui accefferint ad vos, qui genuerint filios in medio veftrum : & d 10 erunt vobis ficut indigenz inter filios Ifrael : vobifcum divi- , ]or- - dent poffeífionem in medio tribuum Ifrael. à :l Rs igam 23. I n triou autem qpacumque fueri ) g t advena, ibi dabitis m pofieffionem iqlvli ,ait Dominus -Deus. q ] ue 1td 0g. Se CAPUT: XLUHL xraneo Divifio t»/erm- fan&a in duodecum. tribus: ubi fint primitie, €8 — oci. It Jan&uarium : locus Sacerdotum , ac Levitarum ; menjura croita- l ufque - fis in quadro cum fuburbanis ;. po[Jejfo principis ; & duode- elutjet cim poria croitatis juxta duodgcivn [/0C05, tribus. ug u IT; T hec nomina tribuum a finibus Aquilonisljuxta viam : alera yn, d terminus ie0 d Hethalon pergentibüs Emath ; at1fium Enan Dam a*;"c-i yen. 44 canfnia per direllum , €&7c. ) Ab , 66 I9. Plaga antem Aufvalis meridiana.) neditel* Times, & terminus verfus meridiem, hoc ipfo mari, quod confinium , & & ad Auftrum. terminus Occidentalis eft, verfus E- pnareim Thamar.) lNomen civitatis, ita di- math re&a via; ideft, ufque ad an- güünem -& a multitudine palmarum ibi pro- gulum Septentrionalem , Occiden- :R'if de" venientium ; Zizzzr enim Hebr. eft talem , aut ad Occidentem vergentem. palma. Vocabatur hec civitas alio QQ. .Mittetis eam in hareditatem. ) Emafh nomine PaLzaria. Miflis fortibus dividetis, & hzredi- M v tabitis. - Ufque ad aquas contradittionis Cades.) , Ufque ad defertum Sin, ubi erat lo- Et advenis, E€£c.) P rofelytis , qui fä at O - cus, qui vocabatur Cades, quique ad populum Dei aggregare voluerint. ü£ e Apparet fermonem efle de Ecclefia ; ]if (à judais.ob aque inopiam, murmuran- tibus, 44qua contraditl ronis dj&qg eft, nam Efdras, & Nehemias profely- Nurm. 20::3. & feq.- tos lIfraelitice h&reditatis participes TU Torrens.) Qui ex deferto veniens non fecerunt, & Efdras a Sacerdo- . Geno tio ejecit alien l l e juxta Rhinocoluram in mare medi- äenas Judaeis admixtos; terraneum delabitur. Vide n. 34. 5. 2. Efdre 7. 2 173 ) VG & ibi dicta. I. Omina tribuum.) Nomina pof- n JPew feflionum fingularum tribuum. $0. Plaga maris.) '"Verminus Oc- " cidentalis, A (inibus Aquilonis. ) Ab exuemo -- hy "o8 PR(P)PHET.IVJE EZ;ECHIE'LVIS Ào Damafci ad Aquilonem juxta viam Emath. Et erit ei plaga titud Orientalis Mare, Dan una. " ? 2. Et fup Iermi nilli num Dan, a p faga Orientali usque ad pla- z erit : gam Maris, * fer una. * num II 3. Et fuper termi m Afer, a plaga Orientali usq u'g ad p*IaQ gam Maris, Nephtali una. dier fili] 4. Et fuper terminum Nephtah ; à plaga Orientali usque ad plagam Maris, Manaffe una. p $. Et fuper terminum Mana ffe, a plaga Orientali usque ad T. plagam Maris, Ephraim una. 6. Et fuper terminum Ephraim , a plaga Orientali üsque ad quinc plagam Maris, Ruben una. longi 4. Et fuper terminum Ruben, a plaga Oriental lium i usque ad plagam Maris, Tuda una. [ - 14 8. Et fuper terminum Juda , a plaga Orientali —'usqxue ad pla- transf gam Maris , erunt primitide, quas. feparabitis, vigintiquinque "R millibus latitudinis, & longitudinis,ficut fingulae partes a plaga Vigint Orientali usque ad plagam Maris, & erit ían&tuarium in me- jn füb 16 dio ejus. 9. Primitice, quas feparabitis »D-om.ino: longitudo Vigint.iQ fenta, quinque millibus, & latitudo decem millibus. : QUa rdotum : ad Quatur E Hae autem erunt primitiae fan&tuarii face Aquiilonem tüor m * fine, & limite , —CBan anes ve*rfus qguod' f&mper ädditum etianr in fe- Aquilonem. quentibus intelli O atur) erunt portio- 4 n /9;:[072; g ) Vide nes fan&tnario , & Levitis, & Civi- Yüm ten j«x4 wviam. Het €ntem - dicta fuperiori cap. num. I5. tati, & fervientibus ei affignate, ut Erit ei plaga Orientalis mace?) E.xunt patet in figura, quam exhibui capite Ium d illt termini ifti, plaga nimirum Orien- d g 45. & hec appellari etiam poteft lon- in Üci; talis, & mare, longitudo fcilicet ejus gitudo , quia totum fpatium , quod erit ab Oriente in Occidentem. tres memoratz portiones fimul fumpte Tüm dece -Dan «z«.) Dan érit prima tribus, occupabant, erat vigintiquinque mil- ln Orient I $, & prima fors. lium calamorum omni ex parte. Q. Er fupek termunum Dam, G« ) Sicut ffngule partes.) Peculiares fin- Buf Proxime poft terminum , & fortem ulis cribubus attributz ab Oriente du- tlum, GlHO Dan fecundam partem accipiet Affer, cuntur ii Orientem:. püm d fic etiam explicanda funt, qusz fe- 9. Priminia 6 c.) Portionem Sacer- Fl!l!d quuntur ufque ad verficulum octayum. dotüm infelligit , de qua cap. 45. n. 3. C *41 Q g. Guper zerminum fuda.) Voft pof- 10; d Ag::i,ünfm.) À Meridie ad D.n bitir j feffionem tribui Juda affignatam, Aquilonein, loquitut de portione Sa- A playa. Ofiental) ujoque ad p!agam cerdotuim feorfim fumpta, qux fic Tg, llj saris, (c. ) Ab Oriente in Occiden- fpectata 1011gitüdihem habebat a Me- Ws , tem per calamos 25. millia, feu. cu- ridie ad Aquilonem , ut patet. if ta- tlgua &him bella exhibita c. 45. il ( bitos ( juxta dicta cap. 45. nu»m. I. —-&Jo( - * CAPU T XLVIIL. 729 lus Aquilonem longitudinis vigintiquinque millia, & ad Mare la- titudinis decem millia, fed & ad Orient.m latitudinis decem millia, & ad Meridiem longitudinis vigintiquin pl E i gue millia3 & erit fanétuarium Domini in medio ejus. pla« 11, Sacerdotibus fan&tuarium erit de filiis Sadoc, qui cufto- dierunt c&eremonias meas, & non erráverunt, cum errarent filii 1frael, ficut erraverunt, & Levitae. ead 12. Et erunt eis primitize de primitiis terrae fanttum fantto- exl rum , juxta terminum Levitarum. 13. Sed & Levitis fimiliter juxtà fines facerdotum viginti- jead quinque millialongitudinis, & lati:udinis decem millia. Omnis longitudo viginti & i quinque millium , & lgtitudo decem mil- e d lium. * ! «34. Et non venumdabunt ex eb, neque mutabun$, h'eq'ue traonsferentur primitiae terrce, quia fanCtificatae funt Domino. pl nque * r$. Quinque millia autem, quze fuperfunt in latitudine per vigintiquinque millia,prophana erunt urbis in habitaculum, & * plaga y | me in fuburbana: & erit civitas in medio ejus. 16. Et hae menfüurae ejus, ad plagam Septentrionale m quin- "Inti« genta, & quatuor millia: & ad plagam Meridianam quingenta, & quatuor millia: & ad plagam Orientalem, quingenta, & quatuor mil ['Hd tuor millia. lia: & ad plagaïn. Occidentalem, quingentà, & qua- * jnem 17. Erunt "T tione Levitarum , ut videre licet in Ja' mure,Gc.) À portione Levita; ;ortio« rum tendendo ad mare, id eft Occi- fzpe jam memorata figura cap. 45. & : Ciri- dentem 'verfus, erit latitudo calamo- patet ex eodem cap. 45. num. 5. KT l rum decem umillium. I3. d Ó Lewitis, €fc. ) Repetit, (4 pité l Sed &Y ad Orientem.) Ut ab Oriente quod cap. 45. num. S. habetur Qe f lon» in Occidentem fpatium fuit calamo- Levitarum portione. rum decem millium ; ita ab Occidente Qmnis lon gimda.) Utraquä longitu- qn in Orientem totidem numerabantur. ympt? Levitarum. do, tam portionis Sacerdotum, quam Ia md' II. Sacerdotibus [antiuarism, erit. ) Sancificatum, totum fcilicet hoc fpa- I5. Per Wigintianinque millia.) Lon- tium, quod fuperiori verficulo defcri- gïtudinis. iB ftt nte du ptum eR.- P,ophama eruzr. Non facra , fed 2707 £ $adoc , Uc.)-Vide dicta laica. S[CCï' cap. 44. I5. * | fupra 16.. Menfaura ejus-) Scilicet civitatis. 13 bitur il I2- Er erunt eis primitia 6 c.) Da- 1 i Quingenta, E quatuor millis.) Cala- j(ie i is par$ totius terrz fandiffi- morum ; quantuin etiam habebant j ed mz,; ubi templum erit. longitudinis alia tria, ]atera ; ita ut guéxta termimum Levitarum.) Con- totus civitatis ambitus eflet decem , & u fr à We' tigua enim erat pars Sacerdotum por- octo millium calamorum. lr] t&. Bibh, eum Com. MeBoch, Tom, V, Z2z2 v A — - 4 730 PROPHETIZE EZECHIE,ILIS * ", 'Erunxt,.autem füuburbana civitatis ad Aquilonem ducenta 2.] itis in quinquaginta, & ad Meridiem ducenta quinquaginta, & ad Orientem duc D & inte w enta quinquaginta, & ad.Mare ducenta quifx- | quaginta. 51 18. Qu od autem reliquum fuerit in longitudine fecundum gum (k primitias fanCtuarii, decem millia in Orientem, & decem mil- 3. ] lia in Occidentem, erunt ficut primitide fan&tuarii, & erunt ER fruges ejus in panes his, qui ferviunt civitati. LI . entes autem civi tj ] IO. Serv1 itati , opera buntur ex o1nnibus't1fi- d pag bubus Ifrael. ) ; . ! 20. Omnes prímitiee vigintiquinque millium; per viginti- sd plag quinque millia in quadrum, feparabuntur in primitias fanttua-. y. E rii, & in poffeffionem civitatis. e 1 £ d phg 21. Quod autem reli quum : fuerit, principis*erit ex omni. h) E parte primitiarum fan&tuarii, & poffeffionis civitatis e regione &eitf Lj vigintiquinque millium primitiarum usque ad terminum Orien4 horedit talem: fed & ad Mare e regione vigintiquinque millium usque 3 H ad terminum Maris , fimiliter in partibus principis erit : & &l p erunt primitiae v E .fan&uarii , & fanttuarium templi in. medio ejus. Béttw, r1 . !02 Dg. 3 L motu ab Oriente' in Occidenrx:em ten- : 17 *Suär)rbanar eivitaiis, &c.) Spa- tres'a g tium proximum civitati. -dere'videtur ; fi alia ratione interpre- *VI Un I8. Quod autem veliquum fuerit, & c.) temur, in alias plures incurremus, "Occupabat fpatium illud prophanum, -& majores difficultates in explicatione m in quo urbs cóllocanda erat , 25. fuperiorum. . . milia 'calamorum lo tudinis ,.ut Sicut primz tia fanfluarii.) Id eft, ut 22 D, dictum eft num. 15. * cap. 45. 6. etiam hoc loco eft in Hebrzo , juxhtz« &c) ld urbs autem non occupabat plus qumh "eblationem fantlau. pam, & quinque milia calamorum; ergo fu- Erunt [ruges im panes, €&c.) Alentur pererant decem millia calamorum ex inde miniftri urbis ,' miniftros autem Sücerdot Qitatis uno latere (cum urbs effet in medio) urbis vocat, qui publicis officiis fun- 'ünem tri & totidem in alio; de h gebantur: Cs erit. nunc loquitur.- .ifce vfpat-iis IQ. Serwientes anutem, 65c. ) Jubet Q 4 Secundmm primitias [antluarit. ) In miniftros civitatis ex omni tribu eligi. t Viïücuï Hebr. eft, juxza oblationem fantlam, 20. Omnues primitit , 6c.) Omnes . » id eft juxta portionem Levitarum , portiones Sacerdotum , Levitarum , quem d ad num-?&ï. quz refpectu partis civitatis fancta erat. & civitatis, (imul fumptz , viginti- 24. y Im Orientenm & n Occtdentem.) quinque millia calamorum habent ex -Tuxta figuram defcriptam cap. 45. vi- omni latere per quadrüm:. 25. $g 9t U]Pfä dentur potius he duz portiones fuitfe OI. Quod reliquum fuerit, Principts atlis ad Aquilonem , & ad Auftrum ; fed érit , 6c. ) Quomodo hoc intelligen- dixit in Orientem, & Occidentem , dum fit, patet tum ex figura pofita eum 809 , Ts vt quia linea menfprans naturali quafi c€. 45. tum ex dictis eodem cap. n.7. Cg. 1 CAPUT XLVIII 3f N centa U ad 245.:De poffemone autem Levitarum , & de pof"efüone civi- &atis in medio partium principis: erit mter terminum Juda, à quii- & inter terminutn Benjamin, & ad principem perjinebit. 23. Et reliquis tribubus: A plaga Or1entah usque ad pla- ündum gam Occidentalem, Benjamin una. m mil 24. Et contra terminum Benjamin , a plaga Orlentah usque ; Crunt ad plagam Occideptalem Simeon una. bustti 2j. Et fuper terminum Simeonis, a plaga Orlentall* usque ad plagam, Occidentalem , Iffachar una. 26. E& fup.r terminum Iffachar; a plaga Orientali usque Vlngl ad plagam Occidentalem, Zabulon una. andute 27. Et fuper texmmum Zabulon, a plaga Orlentah usque . &ad plagam Maris, Gad una. X Ornti g. Et fuper terminum Gad, àd plagam Auftri in Merldle - Terioné ! & erit finis de Thamar usque ad aquas contradnïtxonls Cades, n Orter hacereditas contra mare magnum. [ usque 29. Heec eft tcrra, quam mittetis in fortem tribubus Ifrael erit Q & hse partitiones ear um , ait Dominus Deus. medio 30. Et hi egretfus civitatis: A plaga. Septentmonah qums 'gentos, & quatuor millia menfurabis. 2^. De 3r. Et portcee civitatis ex nominibus tribuum Ifrael, portae d tresa Septentrlone, porta Ruben Una, porta Juda una, porta Qtem ten. Lev1 una. $ e jnerpre curremus, p 32. Et L)Ph(;a 1016 22.. De po]ef yone autem. Levitarum, n gt ut De Thamér, &c.) MVide dicta cap, ræo,]llxm £/c.) Id eft, quod fupereft poft. fum- fuperiori num. 19. fenfas eít, limes ptam, & defignacam partem facram auftralis plage, erit ab urbe "Thamar -Sacerdotum & Levitarum, partemque ufq ie ad aquas contradictionis. Alentut hos yt civitatis, & intercipitur inter poflef- Haereditas comtra "mare magnam. ) fionem tribus Juda & Benjamin, Prin- LXX* hdbent ; Hareditatts u/äue d yfícis fut- c1pls erit. Ptare magizum, id ePc portl()num tri- AA plaga Orientali,6$c.) Sequen- bubus diïïgnatarum ; que ab Orziente ]ubet tes Verficuh habent eundem fenfum, yibx dig! ir Occidentem, ufque ad mare medi- terraneum tendebantur Qinn& quem fuperiores initio capitis ufque ad num. $. 30 Egreþ: c£UitALi$. ) Quatuor J ew dl'lmi 24- Coztr a.) JuXt"i. urbxs latera , in quibus funt porte vlglmi' Q9. Saper terminum.Gad, ffc ) Id quibus exitur. habeüt Ü eft, ultrà poffeffionem Gad. erit fimes Quiccentos Ef quaruor j ) Qua- auftralis terre tribubus diftributz , ter mille-quingenti calam', ut fupra ]7,-;)1[/»" 5 cum fine poffeffionis Gad erit. etiam num. IÓ. repetit enim colhgens in nm " 10611 finis verfus meridiem tocms terrg lfrae- epllOgum ; qu&e ante dixerat. lmcæ. J 03P uT b X 3* L 5 PROPHETIE EZECHIELIS CAPUT XLVHTI. 32. Et ad plagam Orientalem, quingentos & quatuor millia ; & portee tres, porta Jofeph una, porta Benjamln una, pmta Dan una. 33 Etadflagam Meridianam , quingentos, & quatuor mil- ]ia metieris, & portee tres; porta Simeonis una, pou:a Iffachar una, porta Zabulon una. * 34. Et ad plagam Occxdentalem quingentos, & quatuor millia, & portae eorum tres, porta Gad una, porta Afer una, - * porta Nephtah una. $. Per circuitum, decem, & o&o mllha, & nomgn civita- tis ex illa die, Dommus 1b1dem. MVERUCTTNZUHÉS l 35. Decem 6f ofto millia. ) Quater - mm1, in qua. Dominus eft. "T'alis eft enim quatuor millia quingenta , funt: Ecclefía, cui dictum eft: Ecce ego *o- decem, & octo millia. 6g/cum fum ufgue ad con[umma- Et nsmen civitatis ,-6c. ), Nomen tionemfaculi. Matth. 98. 20. civitatis ex ea die, qua «dificata fuerit, erit, Deminus :ä:dem, id eft civitas Do- É* Ld / - Ed ( m Cj R— 1 9 K 2 i W x* ) ;W;r Q* ) 2 (!s ») DANI ï u e. ORE * - l UT ANO: B] NA NiCg M Tin 3 AX AE N CUM $- E E N " g p du [ 3 N MO k x h 5 SSSS l' ; 4 ] 51 P /f. Wm m - R f | d N ,49/ d a L m — Es P a udipe D D , * E à ä | v 2 ï D st AX ///r R À ä- " 4 p L — — p X "- ^ - D * av j h E55 j » a f N j 7 /!/ $A &v jh N / m A s XY d d - 14 1 ! EM a 4 " ,!o L x * 'ä.s T ( :-, :-—Rc— wOLIS ( À u Ro " .i',' £* á ! P i.! "a n — R Es /f '( $5 E g 9 ! j d d $ 4 d , n /' u a W,'! T as P d ; E 'r *,j /'æ 3027 wix PA 1 ! w - a T X , f,/, ', i N — ä /' ; : !1: R E d - y/ // R i " ub LP & [ At o , od 1 r À * ( À P b Es .* -.-- //1/ 74 AX .. " d 7 . VAUDN * "n x 4 / NN ! Y -- " -Q) N X 4.*.y : d':. | m — N 7 3 ^ E o at t a. N " hER — T l poma m Y ag a - -- g. W N 7 a. - I* a L - n - U — x d Fe — -Ó - H d D. P - : x-; P " SÉe - M :.: * . $. J /A4 - s5 95 h i " e ] P r l"/ —— r d d *oii A d & P^ XX ; m ! j ; m la E d u // v s pI P :' / / 4 s d d weoc T 'y : 22 l ïl, ! . Is $* 1* - s g » :g $ r),';! H J Ew. , r u ", ] ï'- 4 Zs $5 z * ;'. L '/,l P K'A ^ $r $** $ 9. / N « " $$ " i //, /.--/',-J'— AE '9:,, 77 a a P d m ; 4€ OW w — x* NV :i « N (2 MV Y g — [ V d La2 d T S- d o hs : X' / 9 P d ? «r. T - - ' D us ; EL . ul n ..' * A» P /4 C«dP i QUP zI€ p m W I / " d * P AM : * p ï " P s p ct- WE - E ) - E 3 d EE I RUTEUTT 2 i/ . N T Y !// L Z f N P T d d AL o d 1 // '"i Bcs Eu /7. , J ^ d us UM I Wa d Ls | h x t bs ! : . - b N - NU £ 4 h aA 24 -- ^ N fam 3. E 2 E R i r ass r A & W* 1 - *- 44» &E; ;. d -- - A 3R 4 d d VX Rs 4 ht i H E d " E v TU EO T m j2 —* u 5 D t5 z d. " " * r s o " E ( d. 2 f 2 26 E kl . 25 a j f 2 n X $ 7 7 5 ^ a a " £ um $: E 25 v5 m H lo 2j 5 b ( A P 7 27 ia z fe firpt ( s d o D. UE zi 13'; n ^ T YP ZA 12 2 * J,l;,s? a A 1 PA E « - " . ^AV a ii at Es j j2 2 ; 2 z 2 5 j5 - ;: o at .-;*P P * de ä*' " j o " $ A a 2 m T EH i d5 m - : o rl 4 2 (2 E 2 P E. As Á e b 37 2 P J T 2 "d t ? ces a z d D 5 s 7 ; Ya d m u ib s 7 s 2 x ) Riv ia 5 o o 2 Á d. "AE din Md L. 4 A. at p WA u * Dd d & o ';- s a p 1 4 ( ( o f 2 . 47395 J . ij U LP OA d af : "i r vj z $ £5 p at d ar ij ( 1f A L« A 2 U 7 (2 . P RE RE U D £T $ H z d v r Oa Es PA m - 4 Y : 2 - x i Y P V À 2f £ d p VA I A2 E w LE Vs v ) Z 2 d [ 2 u- ^ pX i p d v5 z 5 f M 271 :j n 2 FA T$ 54 » j £ A H R v Es 2 d 27 J d f f th 3* 27 * z s j h R P D. d u n m d ; * T ? 721 n n j i 2 5 J 2 Z E u) í v o "p o 5 o r E 2 Af as Á [ : ? A u Y p d . A RA P ,i"x- $6 " 2 r E n 2 d E5 2 d 3. AAE T u 2 - L d ) [ z Ü 4 ". u ü E x £E x : P " a 2 5 125 ; "d - s Vs X * d s £ 7 Csl 3* É A5 t " . d J o m i i n pE b * - : , Pa d d d- (s e 34 a 2 n X vt r J . 42 " (g á jh: e " A A 2 " 6 j » . * , ho 4 3 i N * " d J $ M gt 22 d v 7 3 5 M o A 1 u M H J J A o DAT 4 , j A ? E 4 Z T / i x 3S zv 5? d s 26 2 i AT 25 ATE A d d. 4 1 4 24 M v M v * $ T " . * j x $ 23 Rienm s " i $. ? a 1 5 2563 [5 ? 4 23 3 WE 1 j * m 2 ; gä, j uT 35 * j » f c] » * 2 a i5 ia b 3 p ^ (2 2 ( $4 " | * 2 ;, v " T * 2 2 " 4 o s s Es * i . E v i. D | P -T z d ( 5 1; 2 : [ n D j 5 D C "M 5$ o d D £ & 2 $ " s 5 2 * * u d x N d 7 $& du i d i tn. d R j s ( M Vs 1 A V 7 jj :' A:,', * ? (s N * p ,? " ïj ; Ef n MA 2 d VET aA » qu i2 3 CA ^ i $4 ian 15 X C £ ex. u E 924 E & d p - A d 25 ^ » - £. 2 U s * d 5 rb d 54 .E f« LE ia n v D. v P j 2 i AE du d j f5 * ,ä 4 t o 58 x À X $ d 2 z. p . 2 E^ 1 E , 7 ) f E , *5 g L f - " :.;F U J : uB xf ai" £ X E. i jj 2 E 2 5 D ( d 5 $Y 2 7j j ^i . U r xv 3 J 205 $E 1 ^L " 8 m 7 d I d 4 * g ; z LR -- du 2 m bód A 3 - LA B . L x lod V 49 : P "s & Em tj As 94 g u zb . ? 2 j^ "d z " RU EuE u v A ? t 2 7 X p * * C j i* . * $ 9 2 b E. s * D E " x z i r ( [ & m u- E a , s 2 * ia * s K d "s a "d * £ 4 N Z & E. 7 LY s 2 I 43 t d z t L 6t 2 2 i is« É i 3j : 5 ^ 42 j PA D AX 23 : 27 " o d Ua p H x 2 A ia bat n i C 222 T - i r E ;: d M L .3? U T. E A Z 3 g v 5 gfþ s U & i EX j 2 p^. r2 $ E 5 )5 aof n 4 . v " u od d d ij ; 25 1 "u- 6 » P P ( NU A i : z m * RI "u) d u 9s D2 - A o P u i L. t i E & d E : 2 l ? 2 RA t "d ia d LA t . D d. h dc ( d . 4* i d C o ^g P d i vt E ."bæ ïï k "s £. s J 5 x z I E. j - 9- s $ ] C " OA. * Ticg . d r iE -6 z 2 A " ;, 5 s n ; Y d / " E / Ea r 4 n - j E ;:, 8U n Vi " " d $i : s E 5 us P 4 ä&. s qu j . s Ls d r . , Ü s * s i T 6 z f V 72 É E 1 it 1 EC m 2 xf L d - P. vid E d M r d ?f r "$ s » 2 125 VR * M r j d t d " A ää" m ts x E & * * t DA i en ao d u N X E m À i»ï?g W 7 ER i ^ " 2 A * xl g 2 $ D N MT As Bo 7 AREN P. m 4 UE $ "i 3A .ï:*« [2 D *» $5 102 d m D 52 UE J KC " Vi T * r z. f "Sä"l' j d 3 ia 9U n W y: r p i . $u 23 i N N um u ; [ A E pe i E N r t . ;« : Ü 74 ss Y LY 3. E r * £ "" z ;. k s H * 4 * r :,' zo* o p 3 ? 7) Xésc p 4 - $ us . UE ii hs A f £ 4 M i, 5 j À j a p5 "o D H T E 1 A f i j i U ;; ^ z. 2 F t EE : d M d E Y ia . AE 4 $ - lu n AUR ii n * n " i as A c*i Y* £s 4 25 ^ ia r » " u x N n 24 [ M B n ? [ N 21 du ; d Kgl iv r " i t ) " n i d u 5 "n p L. P 2 AE 24 T2 $5 ? A " j X ol $ D KT 5 & N UE J AUE 1» * DÀ i z ^ V iM ; T 2 N d 5 4y Z 1in D. ,'.1, » LL ?. r 71 M TAR ab [j /n Lon 5 . / CM rA P i » T d A ;! LE TIr A " UM 5 M. £ 3 u $ ^ " 7 A d n n du 2 as 1 st d m 4 [/ 4f m P j : H . :; V », dN " od W a vt A , i uf P i d f r UP In m 9 15 [ Ug M t H E d n r ) /*7 ia " i ^ C "1 d s , »y m R P * t us » 11 d d Pa a i W . d n : jj Vi 2 n / 3 hat p $ D ) * t n i A MUU j ; * 7 / ä:. j 4 2 X d i ui vt » TET LY [ 4 H du 7 j ,'. 5 E AT ; L M A j d f H s T D4s / U - » h ET i f H i 7l j / j T r tio X P * " ;, $5 J j 1 Ó hh ", d. B s ! 1 2 N - 0l 5 " E * ; J » P^ P. » j 3 n [;, (;; [ 2 d t 21 CR M ( Ü AE EE 247 *i E C du " LA It » A 6l j k Ws a j s s Qu : n 3 * 8 WE i Pss E A A UR $v 2 i MT at La M oolaadio t E PE orti co ii IIBL SOAC UA R 19 CXTNI VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset 17 d d MENOCHII E S J 16 Focus O Balace Q JH 15 COMMENTARHS N -* M EDITIO NOFVITER REVISA | 10 | T0 MVS$ V 2 C O N Ll N RE N 5 | PROPHETIA.M | ISAIAE * BARVCH I JEREMIAE * 3R EZECHIELIS 5 E ( m a Vr C n m r m ) a m ) u) s l MIENNAB AVSTRIAE Tvris ET SvMTIBVS JoAN. THOM. TRATTNER, SAC. CAES. REG - H ERN IUI " MAJ]. AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAD MDCCL V. ö Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com