12A11700-5_6-1
author: Menochio, Giovanni Stefano

—

-

z

o

roeus d

E

Es

N

T-

.

T RUT MM r F ETE

H

-

z

TEcorcge Qu gt rP UPE

pE

23

TY

*s

REZESUUS

[

ov

mw'**.& L eoe

us

P

n

hm

"4

.

Ws d

FR

E

wru

Xl

Ts

i&

r

*

2

4

Ed

;

E

A eapit

E

T

Y

u

P

$H

y

r

n

»

"UR

A

2

iE

2

A

"

UE

(

2

^

-

-

n

ii C uccnal

»

-*

-

i

[

*

um

:

-

$

5X

';52

x

3

E.

w

a.

i«

M

P p

T

[

»

^

t

w

-

;

d

hs

!

P.

ä

j

:

$:

n

A

-

j

Tg;

c E

s

&

"-

d

&

;-

f

^

M

-

uN

s.

i*

*

t

3ä :

iE

-

"—

OAT

&

L.

E:

ao

p

$.

":

i

N

BN

:

-

z

m

At

N

*s

s z

s

2

du

r

M

x

P

pE

i

e

d

m

s

d

"Em

av

ao

A

r

AU

z

"

*

E

3

L ais

$U

-

*s

M

E

p

u-

E

a«

Ls

:

Es

A

21

L

H

$

-

4

B

':J

ii

d

E.

j

^ x

E

-

m

»

Vi

-a

[

m

eae

-

i

ïï

j

T Mul

I

x

RA

w

*

N

Pa

h

E*

2*

BA

E

35 R

7 .

hu

".

2

E

5

m

bt t

i

3

-

Xokese.

a.

U

a g

P d

"o

x

XY

t

dadet

A

-

( d

PA

11

i

$-

i,

À

TU

177

.-/J

PA

E

*

A D.

.E

T

J

&

J

A

rf

.

A

AUA

f

PT

1

i.

2n

2

P

*

:5

5

"

s

I

*

747f

;5íi

zf

( À

*

d

V

A

N»y

T

p

21

"

w

"

"

/f

Di*

i

*

dr

Ty

-

N

Y

Y

A

*

.

"/

d

4

^

vt

t

k

t d

AA

m

P d

s

7U

A

" od

r

Pl

7

924

/

r

n

D

WE

ts

hg

s

Ed

ii

RT

P

rA

x

d

x.(;':

af

-

T

"

d

T

H

*s

"

7

"

^

Phiau!

A

AM

À

$.

rP

"j'-"w-« d

X

ä

od

//

4

2

Y

a

Es

x

M^

us

A

A x

P

a

7

M

*

f

-

d

2

K &?

A.

;1

E6

w

X

" T

VA J

$

d i

,

24

Y

M

[

vt

Af

r

,

7

*

nE

E

A

.';

d.

4P5

Y )

r

,,:.J

^

"A

"]

Ed

vt

w a dl

*

1224

"

.

TT

d

a

m

ha

d.

v

rE l

X

?

27

///

Y

EC

ty

233

3

u

m

S

"

poA4

::

H

d

"

f

é£

£5

Pa

271

A r

ff

(

v

J

d

7

7—/

T.

"

v

n

s

m

du

A

æwä [«

m

M

bt

D.

( od

M

^

4

LA n us

p

"

r

m

a

;4

y

" YJ.

As p

i d A

v

CA

AH

u

Y

*

A

I

T

&

m

?

n

z

P rK a a aifa

X*

rE

-

^

E

"

:f

g

2

"

4

W

iA

*

v

À

a

s

At

t

s

us

m

a

M

H

Y

P

s

U d

«

f.

*oWs

LE L cac

GC

du

E

aE

n

$

of

ii Gol

246

Y

B

u

2 E

wv

42

x*

z.

;

P

MA

u

.

"rA

n

éer

um

*

-ä

MTM

2

2 W

A*

M

2

z

-a d

m

a,

n

y3

Á

r

t

p ^

Pl

J

*f u

.

z

**

m

-

:5

f s

£

4

i

dÀ

ff

f

v

A

N

-€—

vt

RUE

E

Y

pO

n g

v*

j

46*

P

*

Á

ul

,

pocud

(:

aX

Mi

gt

dn*

DA

El

s

o

A

o

-

p

T

d

^i

"gt

pE

;:;1/'

Yv

M

Ed

a

i

"

r

ul

P

"

w

(

d

E

b um r

w

-

'ï

p

v

*

.N;äï

od

K

w

AUL

E

äm,&n É

EM

EM

zi

df od

i

P.

T

r

n u

w T

35

Dd

"

-

n

pe

Qu

oM

d

p

g

**

yetr

n d

a

n

W

"s

" p

m

.;;

l

2 D s

v

J

2584

6t

.

8

u n

d

d g n

d

m

o

g

P ur:

»

WY

z

Deits

n EM

a.;-

u

" Es

CM L

EC at at

r r

E d

Paf acoitn

EM

-

w

N

T

a

RES

i

pE«

TM

Eu

H

o sE M.

r

te

t

t

(l C od

TET

D

u

bs

-

WT

ee

—

o t LE

w v

A

hr

:

p4

"u

s

ii I

n

p

;l

s

—

—

Tv

N

N

N M

2

ERN

N

am

—

E

b

X

I

SSS

EL

—

-

lm

^.

PTR ii

N

SN

L

K;-

d

DESR

M.

A

:-

ün-

-.L

——

hu sR

r

:-

—

M Q

CC

PV

SN

P^

m

:

Em

Em o

—ÀMÀ

VL --

À

——

E

— — m

ER

SSRMLS

u-

s

- HEEBÜE— ——

coi EPT

d

E

E d

l- A mRU

M

D a u

E :

- w m

—

t

—

—

——

Z

(.'

CORCUUN

w

'J

TTE a

YX

"

).e'*

.I*-

ECC ,f

g

vosw

N

À

"

ZZga

PA

N N

P N

s*

^

Xxx

NNS

.-

-

/C

A

-..—.

*

L

é.

— 7

m

Y

N

M

..

€

w

i

[

P 77

N

—

7

/ $^.

LY ..s

TT

NOCONOS

W

""

-

/

B

4

:

f

*

*

N

—

xx

N

-

zl

U

x)xx

225

-.is ——

ä*f D

—

r

Lt

—

Megnrt

/

& lt

4

7

d

-

——

,

é

7

;

—

tr?/'

M

4

H

(s

g

7

i

*

»

a 7

/

)

P

;rï

n

;

-

b .),,,C a-

k

$dj .y

j

A:

*

*

,

'-

//

-

t u

4

Y

b

4

/

/;y:.

$

AÉ

.

:

d

— —

p

$ lp

. LI

:

w

d-

|

T $

:-

-

*

"$,

À

|

,?

w u d

2

P

9-

]

,0

P d

E

Z

,p'..

2

E

T Ir

j

7"

$

,0, *

t

l

f

£

4

pj

*

"

4

h

h

-^

:

e

-

M EUN,

N

ge'

*

;

/,,r

"

/,

&

rü

x*xxï

J

.'I

p

7

/ J

|

xj

)W

d

X

IN s

N

r

p d

Z

i

;'

$

P

El

^* ^

|

:

"w **

T

*

[ 33

As

oX

)5.4

Fs

N

.

d

$f

A

9

3,'

L

R*

N

.

Á

z

rf P

£

A

0',

v

A CUX

L

-

a

xx

,;l

7

À

3

A^

e

"ww

*

í

UB Tübíingen

-

ff

"w

;;

/ä

f

"

"

5/

x

M.

,r/

y.

(* N

X

(

4/

;

27j

*

p

x&x

X 3

Ji

(

i

^

:

;

l

xx» N;

N

.

o i

MO

s

4 EM

xx

22

V

1

'6*

É

N

;

?.

Uf ^

a

:

/,

b

t

!

& W

Z

N

"

Lj

Avxxx;

v

""

ri

L

/

$5 NS

N«

YsN

XN

*

s

»

"u$

AA

"

A

d

TO

5

T. N

i

V

i

*

N aN

-t*

lYi

p

mj/

/

N

x;t

MA

*

xX

4, *

*.

b

«*

n

J

ää

—dÀ

$9*

h

:

hd

v

7

L

vnd.

DA

"J

.

E

E

x*x

,

:

'-

9-

"

A

. D

w

h.

D

7

j

/

i

NN yta

7

Pr d)

h

1

á

"

4

& /// 'aäiiä £

p d.

x

" 'l/ri

-

2€

2

nl

"

:

Mes

9 ,.

i

r

J

^

d& ü

r

Á

,I'r,,

N

W

—

.:'

7

-.y

r

45

t

. AR

-:,

w

w s

od

w

—

;/

^

-

* 8

A

—

-

M o

p

y

Xx

s L N

UET

A

gt

x

l"

('l

rAl

A XX

N-&

l-

z

N LR

pX

," 4

N d

-

E

:$.

-4

s. À

aP

"

4

/

d

p

:$S

4 ;

-e-

— n

^ l',,

Dd

Q X

-

——

7

af

L

" -

EEE

T

"m

CA

tl

NUTPo o l

i

É

..

G

- »

T

"

I M

7

p -

Mi -

A

RX

D. f

IG

vt

X

"

n fa.

/

Dj

/

du

"-

U

N

CO

ES

r

at

*

N

N)

Y

*

u

N

T

^

N

'H

N

*

N

SEM

r

H

W

M

hw

w 1

AS

//

4 AU

N

*s

wu

X

bt

r

N

1

- o

$?5

EM

4*

t

VN

a.

N .

u

A

N

b

N

NioN

N

b

aw,m

E

N

N

/Io

N

P

Bo

D NNS

w

X A

&

CT

X

$ .

w

äæ,

PO

—

i AR

Z

B

bSS

E I

M

-vl

N

N

7 ]

LT

f

/'a RE

Wedye

w

&

T

m

WW

LA

FA

J—

N

VN

B

N

&

^

"at

m

d

ii

DC

i

,/../ U.

( N

N

W

v N

4

PT

v a

V ]

, B.

^

,

-

N //,.

N

|

[

/

I^

IN

w.

P d

— u

z

&

3»,

h. s

.

V.

"À

L

a "

xx x

"

9T —

b.

- l

me A.

i d

2

*

M

E d

-

ld 1

Nl

T

T/

**

X

«

^ $,

l.

V

*

ww

Z

4*

N

M

à

t

H

-

:

$

,PD

N V

SSSN

*

x

hod

hd

Lj

$

nl

RUR

S

4ü*—v

a

:

T.

E

,,.

f

x.

Es

wf

M M

$m

P

m»l&u

.QH .11

-

Y

-

|

s£

",

»..

m

Ed

—

m o

.xl.

*

a

EE

d

H

"d

[

/

d

d

ais pint

r

I w&xnxl'vx

E

P d

-

r d

.

7

-

a

H

TM

-s

^ "7

á

í

A

IN

*,Q-xxxx

—

T

N

$

,

*

DN

i

4

,

i

,c

ES

*

40/7

NS

d-

N

* l

U/

a?

1

jÍ^

".

*

«,

Yveom

IVP

x

Mi

H...N

r d

[

w

1

D

H

M

L

S

W

T

?

**

A

-- w

Kxx

"i

h.

-

N

$

-—- x

SN

34

us

-

—

R

//

S N

^ W

?

3

B

i

x»

w

-

.w-

Y

rA d

H?

"fs.

:W

n

n

R

W

M

H

"44

3ües

W

fl

-t

38.

"w r

M

s

"

xx

"

/7/

N

R

Z

b E.

I

m

N

l

N

N

N

TE

X

e

-

C .

— m

XMM&X.«

7/

E d

OU

R

w

E p

mdx

o

h. t

* D

L , f

L od

,

2f

$—

lTR

NS

—

IUA.

/

m

$,

].5

Ó

-

"

l/a a

& o4E,

" ——

j

B

lSLe-

ET — i

kæxX

4

- i

nE

PT

-

p

TEOITTN

XOM

NU

p

d

-

m

h.

—Ifd

-

R.

w*

— l-

';

h

«

$,

Q .

Bo

IU

NAN

LI UWP s

m

hst u

—À

d

j (b

E m

l/

N

Y U

WE

K

-*

"

—

,

du

lF'rll.!!Id

CU o m o EE

" — u

W

B

—

-

Vowit t bt a REUIRIONSE ET du o

T

—

ia

uY

d

A

[-3

"

Ww

?,.(//,

u-f

S

A

MNM(D.!

f

X.—

F

E

—

P d

ó

]

d

^

J

$

^

lIBLIA

BAC

AC

CXINI

L. MENOCHII E S T.

COMMENTARHS

.El)ITTO

NOFITER REVISA

TONMYS Y

C O N.LhLNE N

PROPHETIA.M

ISAIAE

*

3*

BARVCH

JEREMIAE

*

EZECHIELIS

E ( r E

NIENNAB AVSITIREIAE

TyrIS ET SvMTIBVS JOAN. THOM. TRATTNER, SAC. CaoEgs. REG

MaA]. AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAE

MDCCLVY

(

lr

[

/

H

CM

D

au

N- Bpos

Qï

2

,

Op

JNCS

d

]

777

AU

Fij

r

//f

ab

f ]

S//lz

HEF*Q

tm,

li

*-

OPHETI

PR

A

LSAÀA I

(CAPUT PRIMUM-

T empus . qu

o propbetavit -l[aias fuper. S'udam , €&? Sferufalem ,

qu& ob Juam ingratitudinem , aliaque fcelera , omni ponarum ge-

nere à Deo percula , nou ef? ad eum revera : quamobrem dicir ,

miferrimam imminere ipfi defolationem: vi&time , C? folemnitates

ipfius vejiciuntur ; C? quid facere debeat , ut in gratiam a. Deo

recipiatur ; rurjum ob defe&ienem a prifTina *oirtute. in varia

pecccata , gravem vindiam , C futuram tandem ipfius li-

berationem , €&?. in feliciorem flatum re[titulio-

nem aticinatiur.

»

T.

Ifio Ifaïäe fili Amos ,

- quam vidit fuper Judam, & Je-

rufalem , in diebus Oziz, Joathan , Achaz, & Eze-

*

V

chiee, regum Juda.

2. Audite , coeli , & auribus percipe terra, quo-

niam Dominus locutus eft. Filios enutrivi, * & exaltavi: ipfi o5

autem fpreverunt me,

1I. 3.

;

3 . Coggo-

I$10.) Revelätio ; vifum,

Ozi«.) Quinquaginta duobus annic

five res vifa , non oculis

regnavit 4. Keg. 15. 2-

Q

ul

NV

corporis, fed imentis. O-

joatban. )

1 fexdecim —4. Reg.

lim autem Prophete F;-

15. 33

dez£zes dicebantur.

Vide

-cbaz. ) Qui etiam fexdecim. 4.

L. Reg. 9. 18.

Reg. 16. 2.

- Jfa1a.) lfaiás

idem eh, ac S/;Zm De-

Ezecbia.) Qui viginti novem 4. Reg.

"astit.

[]

18. 2. Ex quo colligitur, diuturno

Filis 4205 Non illius, qui eft tertius

tempore facrum hune Vatem pro-

3

inter Prophetas minores, fed alius, qui

) hetaffe.

ab Hebrzis creditur fuiffe frater Ama-.

"Audite Cxli.) Aliqui de celi, &ter-

fix Regis Juda.

r£ incolis accipiunt, Angelis fcilicet,

& hoininibus.

Alii verius de ipfis

Super Judam , 65 Jerefalem.

) Perti-

nentem ad regnum Juda, & Jerufa-

cclis, & terra; utitur enim profopo-

Jem, quz regni erat |Vletropolis.

*-. peiá ad inanimatas creaturas, ut ora-

- Brbl. etma. Gom. dMenech, Zén. E'.

?

5 uT H ET. ISAIX

"3 ch;)gnoþvïït bos poffefforem fuum , & afinus pr'æfepe do-

mim iur: Lirae] autem. me non cognovii, & populus meus

ti

non in:ellexit.

4. V&& genti peccatrici, þogulo'gravi iniquitate , femini

nequarm, filiis fcelerads: d-reliquerunt Dominum, blafphema-

f

verunt Sanctum Ifrael, abalienaii funt retrorfum.

$. Süper quo percutiam vos ultra, adden:es praevaricatio-

nem? omne caput languidum, & omne cor meerens.

)

6. A planta pedis ufque ad verticem, non eftin eo fanitas:

vulnus, & livor, & plaga tumens non ett circumligata , nec

C

Curata medicamine, neque fota oleo.

7. IBfta

p

tio plena indignationis gravior eva-

Dereliquerunt bominum.) Ad idolo.

dat.

Verba Moyfis repetit Ifaias

latriam converfi,

H

ex cap. 52. I. Deut. ut fignificet jam

- Blafphemaverugt.) Fattis, & verbis;

illa veniffe tempora , quxz Movfes pre-

nam idolorum cultores facti, Deum

viderat, everfa pietate, & juftitia, le-

re ipfa blafphemaverunt: blafphema-

ge in folis ritibus remanente.

Sic &

verunt etiam verbis, hymnis , & lau-

verfus Io. eft ex verfu 31. dicti cap.

dibus falfa numina celebrantes. In He-

Ta]

Deuteronomii.

brzo, & apud LXX. eft, 244 ;racuz-

Quonium Dominus locmius eff. )

Conveniunt hzc

Quafi dicat.

diam provocaverunt.

ln

Non ego, fed facra,

Chrifto, quem Judai blafphemaverunt,

& divinaMajeftas hzec . edicit per me.

Vocantes vini potatorem, in nomine

Filios, E$c.) Intelligit Judxos fui

Belzebub Dzmonia ejicientem &c.

de

Tur

temporis, quos potiffimum Prophete

Santlum Ifrael.) Deum Ifrael.

fns

verba perftrinpunt, licet aliis etiam

Abaliemati jïmt retror]um.) A veri

acommodari' poffint.

Dei cultu recedentes.

tem

li

Enptrrrvi.) Sic Ofes r1. 4. dicitur :

S. Super quo?) Quiorfum ; ad quid,

Et ego quaft nutricius Epbragm, porta-

cum fitis in malo obftinati? Vel fu-

4am eos in brachris meis, t$ nefcierunt ,

per quo membzro , cum jam nullus no-

H

T

7uad Curareg eof.

v& plage locus pateat? Vel quo ge-

tior

Ex«ltavi. ) Alui, crefcere feci, &

nere p

ïægæ ?

adolefcere,auxi beneficiis multiplicibus.

Orne caput languidum, 6$c.) Allego-

Spreweruzt me.) Chaldmeus, rebel-

ria corporalis xgritudinis perditum

larunt contra me.

ftatum Judeorum, & peccatorum mor-

t

3. Cognovir. ) Co

n

Ofcere folet.

bo corruptum defícribit.

j

B

.Præ]äpe Domin;. )

Dominum prefe-

Caput languidum.) fgrotum, male

fieg

pis; eft enim hypallape.

habens. Videtur capitis nomine Prin-

m

Me n0z cognovit, ) Effe Dominum

cipes populi fienificare.

u0

Cor mügrenms.

Ut caput Principes,

fuum, quia contumax fuit, & rebel-

ita cor Sacerdotes fignificare videtur.

NT

lis, & non eft veritus fpernere me.

Non intellexi:..) Mocem meam, cum

Mzrens idem eft, quod zzffrzum , ut

Cuc

ex Hebrzo vertit Pagninus.

vocarem , juberem , minarer, obfe-

crarem.

Ven

6. 4 planta pedis, €5c.) In toto cor-

b

4- Gravi int'quimte.) Gravato.

pore politico non eft fanisas.

$

Senini nequam.

Plaga tumens.) Ob faniem fcilicet, &

tibus , & fceleratis,

) Filiis degegeran-

oj

pus: plaga faniofa,pundenþa,& putrida.

CAPUTIL

3

Z

». * 'Terra veftra deferta, civitates veftrse fuccenfee igni: "Infr.

1

ram coram vobis alieni devorant , & defolabi- 5- *

JS

regionem vel

3

tur ficut in vaftitate hoftili.

nl

g. Et derelinquetur filia Sion ut umbraculum ín vinea , &

r

ficut tugurium in cucumerario, & ficut civitas, quae vaftatur.

9. * Nifi Dominus exercituum reliquiffet nobis femen ; * Ro,

Q«

* quafiSodoma fuiffemus, & quafi Gomorrha fimiles effemus. 9. g.

Qio. Audite Verbum Domini principes Sodomorum, per- "óÓen.

1924«

Sl

cipite auribus legem Dei noftri populus Gomorrhze.

2

1r. * Quo mihi multitudinem viéctimarum veftrarum ,. di- « J«

fa

cit Dominus? plenus fum : holocauíla arietum ; & adipem 6.'2o.

Amos

D

pinguium, & fanguinem vitulorum , & agnorum , & hirco-

$- 2t.

rum nolul.

12. Cum

15

]i

TA -2

u

Nona eft circu;v;z'lz'g'atrd,. &5c.) Nulhï/siv

cas aliquas reliquias , gentis noftre

u

femen.

]e

fuit, qut plagam hanc veftram cu-

: Mn-

raret.

teriiffemus.

Qnafi Sodoma , &ic« ) Fundi'm

J

Fota oleo.) Affufo oleo mollita , &

xC

Tenita.

IO. Przmcipes Sodomiorams. )

Ita

vocantsr judei , qui peccatz S$o-

fb

. Terra "lfe]frzt

| deferta.) Ha&enus

domorum , & eorum caufe fuerünt

j

de Judeorum peccatis, nunc de eo-

rundem: punitione verba facit.

Sen-f

féperbia y faturitas panis, 65 abundan-

Iiz., 65 athnune iþflü'f 6!]7547"772 f;]l,':"fäïa &

fus eft, terra veftra deferetur, fcilicet

quod mantas egeuo , 6 pawuperi nem por-

g

tempore captivitatis. Bab/ylonïcæi ; de

hac enim e

fermo.

rigebant:; ut ait Eozech. c. I6. v. 49.

u

ä*tïo—v

fed etiam quia nefando vitio Sodomz

Aieni.) Extere, & barbare n

fuerunt obmoxii , ut patet capite fe-

[r-

nes. devorabunt, vaftabunt vobis fpe-

0

&antibus , gementibus, & prohibere

quenti, cum dicitur : Peerís alzenfs Ad-

"*

non valentibus.

beferent. n. 6. & quia in füis fceleri-

bus fuerunt effrontes, & impudentes

9. Filia Sion.) Jerufalem.

zque, ac Sodomite; hoc enim eft,

3'0

jin

Sieur mmbratulem im winea.j Sicut

quod dicitur cap. 3. n. g. — Pecearumz

tibernaculum , five tectum trondibus

fusm s quafr Sodoma pra

:

»

abfconderuzt.

dicn'v?rwff aec

opertum , in quo ante vindemiam vi-

alt

nez cuftos degebat, ut uvas, & fru-

Legem Dei noffri.)

Id efï;- quz fit

&us a furibus , & beftiis tutaretur ,

voluntas Dei, quam ego vobis predi-

i

co, m"wn b non folum legem ,

uod collectis uvis disjicitur ,-& dif-

üs,

Ipatur.

ed in genere conftitutionem;, inftitu-

- Im eucumeraric.) ln horto, in quo

ticnem , feu doctrinam notat, qua do-

j

cucumeres, pepones , cucurbite pro-

cemur de voluntate Dei erga: nos-

n

l:

"d-

veniunt, qui, ut vinez,, cuftodes ha-

II. Plemus fum.) ld eft, fatur,q

bent ad te:xipus.

fi dicat, naufeam mihi pariunt, quia

of

Sicur civitas , qua waflatur.). Sycnt

impuro corde, & peccatis pleno ea

civi/as defclara, ut vertit Pagninus.

offertis, & quia in externis facrificiis

[:

omnem fancitatem ponitis ; internam,

d

g. Reliquif]et noiis jemcnf. ) ; Pau-

PROPHET ISAï;E

4

12. Cum venitetis ante confpe&tum meum . quis quæf' vit

haec de manibus veftris, ut ambularetis in atriis meis?

13. 'Ne offeratis ultra facrificium fruftra: incenfum abomi-

t

nati:o eft mihi.

Neomeniam & fabbatum, & feftivitates alias,

non feram, iniqui funt coetus velftri:

Ü

14. Calendas veftras, & folemnitates veftras odivit anima

mea;: fa€ta funt mihi molefta , laboravi fuftinen:.

f

1;, Et cum extenderitis manus veftras , svertam oculos

meos a vobis; & cum multiplicaveritis orationem, non exau-

*Infr. diam: * manus enim veftrze fanguine plenze fant.

4

599*

l.

€t.

16. * Lavamini , mundi eftote, auferte malum cogltatle-

Aclk.

num veftrarum ab oculis meis :

qu1efc1te agere perverfe.

17. Difcite benefacere: quaerite judicium: fubvenlte Op-

preffo, judicate pupillo, defendite viduam.

d

fi faerint

j

18. Et venite, & arguite me , dicit Dominus :

$

peccata veftra ut coceinum , quafi nix dealbabuntur: & fi fue-

xint rubra quafi vermiculus, velut lana alba erunt.

Vi

Ei

ecmmt

I9. S1

E

que vera eft, & neceflaria, negli-

14 Calendas.) Neomenias.

gentes

Odivit anima mea,) Odivi ego.

Nolyi.) Pro zole, non mihi placent.

Laboravi [uflinens.) Cum tedio, &

12. Cwm veniretá, Gc. ) Quis ex-

moleftia fuftineo , defeffus fum fe-

fpectavit, aut po&ulav:t hzc a vobis,

rendo.

cum veniretis ante confpectum meum

15. Cum extenderitis mants.) Oran-

in tempïunl)L)&X habent: Wegwe ve-

tes 1ne.

2ALIS , at 4;p4rmm mibt.

Sanguine.) Sanguinis effufione , &

-U 4mäulxzretu 2m AtTHs meit.) Quis

Íceleribus um f: mgumls nomine figmü-

efivir, ut in atriis meis ambularetls,

cantur in

CY IPCUI a.

Md aE .. lasll pedi . dipie

&

ea frequentaretis ?

16. Malum cogitationum veffrarum.)

I3. Izcezfsen.) Mictimeg mihi incen-

Mala veftra confilia, & inffituta.

In

Hebreo eft ;

fz, & cremate ; potefttamen etiam

malum operum veflrorum,

accipi pro thymiamate, quod etiam

- Quiefcite. ) Definite.

mcendebatur

I7. fudicium.) leqmme utrius

Neomeniam.) Novilunium, five Ca-

litigantis: caufa jufta fit, & nolite ob

lende eft prima dies cujusque menfis,

munera, favores, aut metus injuftam

1x celebris, & fefta erat facrificiis,

ferre fententmm

&

cldngore tubarum. VideNum.29.II.

Jdicate pupillo, ) Pumilum injufte

Non feram-) Ferre non poffum.

oppreffum defendite, & pro illo fen-

dniqui, 5c. ) Quia cotus veltri ini-

tentiam pronuntmte.

qui fünt, eum fint hominum impio-

Ig. Ef venite, Ó arguite me.) Sl

rum, & in peccama obftinatorum ; &

uia convenitis non tam ad facnfïcan—

h&c feceritis, arguite me mfïdelltacm,

& inconftantie , nifi vos in gratiam

]

um , quamn ad potasdum, & luxu-

recepero, & nifi praftitero id , quod

rmndum.

fequitur.

P

EX p

"

k

19. S3v

olueritis, & audieritis me, bana'—'t;e'rræ comedetis.

20. Quo

d fi nolueritis, & me ad iracundiam provocayveri-

l

tis: g

ladius devorabit vos, quia os Domini locutum elt.

»

21.

Ouomodo fa&a eft meretrix civitas fidelis, plena judi-

cii? juftitia habitavit in ea4 nunc autem homicidae.

r

32. Argentum tuum verfum eft in fcoriam ; vinum tuum "mif

frum eft aqua.

s

)

A

25. Principes tui

"ixnüd'eïes , focii furum : omnes äiïiguht

munera: fequuntur retributiones. * Pupillo non judicant ;

* Ter.

r

Sä 289

& caufa viduse non ingr

editur ad illos.

f«

Sotupu:

A3

24. Propter

$; fz&rikt peecuta wefra, ub cotti-

ad adulteros, in&e ue ad fxþ*au/des*, &

zwm , £$c. ) Sifuerint peccata. veftra

injuítitias deflectendo.

n

in modum coccini fanguinea , multa,

Civitas frdelis. ) Jerufalem, que an-

& eravia , plane diluentur. . Dixi n.

tea fidelis Deo quafi marito fidem

Q

uinis nomine

fan(te fervabat.

15. fan

ft

eccata fignifi-

cari.

H

uic ergo in

rlp

ens allegoris

Plena judicii,) Qus juftos, & jios

$I

git, fi fanguine, hoc eft peccatis.pla-

judices habuit , & jufta tribunalia.

ae füeritis imbuzi , & tincti, ita ut

Nunc amtem bomicida.) Sciicet fa-

omni ex parte coccinei fitis, &c.

&i funt, qui juftitie cuftodes effe de-

- Coccinum. ) Dicitur a cocco,

Ef

byiffent.

22. Argenttbn tumm , Gec.) Argen,ti,

autem coccus , de quo hic, granum

& fcorie allegoria fignificat magnam

;

tinctorium.

Vide 'Plin. lib. 9. cap.

morum mutationem in deterius fa-

AI. & Diofcor. lib. 4. c. 43. In hoc

Qam , multiplicesque in Rempublicam

n

grano nafcitur .vermiculus, quo ad

corruptelas invettas.

tingendum infe&ores utuntur. Color

hic vuleo dicitur Cr«z« Ífcilicet a

n fcoriam-) Scoria;eftxexcrementuzm

Eft autem coccus vox

& fzx argenti.

P

if

»1anis iffis,

Vinum tuum mixtum

-eff aqua.) Ja-

6

3reca xóxxog, qu granum fignifieat.

ftitia , && probati mores mag

na ex

n

[

aff vermmulus., ) Eft xepetitio

Nulla

ejnsdem fententiz.

s

parte corrupti ,. & depravati.

In

eft in te fincera virtus.

un,

9. 84 volueritis , 6f audieritis me.)

Hebr. eenztumacess

$i meam elegeritis fervitutem , & me

25, Infrdeles.

LXX. snobedsentes ^

fan&te colueritis.

Chald. re£elfes.

T1ü$

Boma terr4. ) Fructus £err

'æ* Cha-

funt immorigeri, contumaces, qui trul-

ob

Aaam.

la difciplina regi volunt, fed pro libi-

t

- 90. Gladïm, &c.) Exterarum gen-

dine cuncta agunt.

tium Babyloniorum, & poftea Roma-

Socis furwm. ) Quia ut fequitur,

ulle

pmnes dslsgunt munera.

fn

norum , ut inquit D. Hieronymus,

N

Retributiones. ) Nel intelligit mu-

abfumet vos.

Quia 0i Domizi £

orcutum '6]1.) LXX.

nera fimpliciter, vel fignificat vicif-

i

Q5 enim Domini locutum efd hac.

fitudinem ; nam magiftratu impuni-

àu$y

ratem tribuente , facinorofi homineg

Ea

21. Quemedo. ) Nota eft admiran-

dona viciffim retribuunt.

tis, & cum admiratione deplorantis.

lUO

Falla eff meretrix.) d idola, quaü

Nom imgreditur. ad sllos. ) | Quia ?.

-

6

//PR'OPH'E.T&" ISAIZ/

24. Propter ho'c-*-., ait Dominus Deus exercituum , fortis

Tfrael: Heu , confolabor fu

de inimicis meis.

per hoftibus meis, & Vindicabor

25. Et convertam manum meam ad te, & excoäüa-m ad pu-

rum ícoriam tuam , & auferam omne ftannum tuum.

26. Et reftituam judicestuos, ut fuerunt prius, & confi-

liarios tuos ficut an

urbs fidelis.

tiquitus : poft haec vocaberis civitas jufti,

l

21- Sion in judicio redimetur , &;»reduc:gnt eam in ju ftitia.

28. Et conteret fceleftos , & peccatores fimul: & qui de-

reliquerunt Dominum ) confumentur.

.29. Confundentur enim ab idolis, cuibus facrificaverunt:

& erube(Cetis fuper- ho.»rti's , quos elegeratis.

3& Cum

pauperculis. viduis nibil fperant, ideo-

Urbs. fídelis. ) Deo , im ejus unius

queé eas non audiunt, aut pro illis

fide, cultu, & obedientia perfiftens.

X

non judicant, cum injufte vexantur.

24. Hem.) id eft, v« , ut ean-

27« In judicio redimetur.) lfrael per

dem particulam. Hebraicam *$37 4ez

Cyrum liberabitur e Babylone poft ju-

ene ta-

ftam | fatisfa&ionem , fcilicet pcenam

fupra vertit interpres n. 4.

feptuaginta annorum captivitatis. tole-

VI

memn etiam. vertitur, Hen ; fimulque fi-

gnificatur Deum quodammodo. invi-

ratam : illa enim hic vocatur jz4fcium,

[

quia Dei jufto judicio eis fuit infli&ta..

tum peccata noftra punire.

Plenius, & verius hoc factum eft per

Con[olabar. ) Sumpta vindi&ta ; fic

enim juftitiz mez Igfz: fatisfaciam.

Chriftum , qui Z» ja47c;/o , id eft , ex

rigida juftitia fatisfecit, & redemit Sion,,

d

Q5- Excoqmam ad purum,, & 'c.) : Pur-

id eft, Ecclefiam Judzorum, & gen-

hn

gabo. te camino tribulstionis

.« tan-

tium, quz copit inSion Jerufalem.

&

quam metallum purgabo,

Quid. fit

Ícoria dixi num. 22.

*

Reducent eam, 6Gc. ) Captivitatem

reducent in Jerufalem, & regent eam.

T0

Auferam omne fF'annum tuun-) Ita ut

in juftitia.

purum: remaneat argemum..

'erba.

iunt Det irati peccatis ,. fed. pr

ou . Can.fere!.,) Dominus.

]u

Á

OPitii;

Confmnentur.) Paupertate, & eru-

ar

pecc,amribus'.,

26. Ut fuerunt prius.) Ut nimirum

mnis. ciptivitatis in Babylone.

Qui

fan&ti fint, & integri, Juftitiz cultores:

.99-. Corfundentur enim: ab :dolu. )

Pudefient ob idoli , que coluerunt,,

D

eximii, quales fuerunt [Vloyfes, Jofue,,

bur

&c. Impleta eft hec prophetia, cum

nec potuerunt ab illis liberari.

poft captivitatem Babylonicam dedit

Sauper bortis.) I*IörtOS, & lucos in-

aL

tellio

WE

Deus populo Efdram , Nehemiam ,

it, im quibus colebant idola, &

Machabzos , & hujusmodi ; & poft

præ?

ertim obfcoenum Be

elphegor , five

eaptivitatem Romanam Apoftolos, &c.

Priapum.

Vide 2. Paralipomen. c..

ün

"

15. n. 16

CrPas juffr.) : Sclicet. Chüfti z

€um hic nafcetur , docebit ,, & fán-.

Elegeratis. )

Ad colenda idola ,,

Qificabit te: in Hebrzo eft, Civies

vel quorum fuperftitionem — admife--

ple

jf

ratis..

fud

-

«

CAPU T-I«XIL

v

I

!N

40- Cum fueritis velut quercus deflue

7

ntibus folijis, & Veïu'ï:

hor:us abfque aqua.

do veftra ut favilla ftupp? , & opus ve-

]«

41. Et eri: fortitu

Itrum quafi fcintilla: & fuccendetur utrumqueümulj & non

l

erit qui extinguat.

CAPU—T IT.

b

ZAd smontem. domus IDomini fluent: omnes gentes , &? de Sion exibil

d.

lex, nec ultra. bello moleftabitur: domus *vero facob ob idolola-

Q«

triam , avaritiam, & reliqua fcelera abjicietur : [uperbi bu-

miliabuntur , €? folus Dominus exaltabitur.

f

rbum, quod vidit If2ias filius Amos, fuper Juda, &

I. VE

Jerufalem.

[f

3.* Et erit in nov

iffimis diebus praeparatus mons domus Do- Mich,

((5

mini in vertice montium, &

elevabitur fuper colles, &fluent 4. 1,,

ad eum omnes gentes.

[2

li, &dicent: Venite, &afcendamus

3. Et ibunt populi mu

u-

ad montem Domini, & a

d domum Dei Jacob, & docecit nos

LI

m

vias fuas, & ambulabimus in femitis ejus : qui

h-

a de Siqn exi-

lm,

bit lex ; & verbum Domini dc Jerufalem.

E

u

XT

2. Er erir.) Particula & per He-

&

30. Velut qz;ercw; 6c.) Que qudn-

braifinum redundat.

ny

dain florens, jam in hyeme, aut fe-

nio defrondefcens , marcefcit, arefcit,

de noviffemis dieäud.')

d

D

"Tempore

de

& emoritur.

Mleifiz.

Hortus aLf;

«ze dquzt.) Qui fine hn-

Praparatus.) E

retus, fundatus, mu-

f

more aret,

&

alidus eft.

nitus, ftabilitus ; hoc enim fignificat

tb

X fqu

D. Fortitudo veffra.) Fortitudinem

Hebrzum 1353 zachez.

Judxorum vocat eorum urbes, muros,

Mons Domus. Domini.) Ecclefia.

In vvertice montium.) Quia Ecclefta

i

arma, arces, & prexcipue idpla , in

dignitate, gloria, doctiina, & fan-

quibus fpem habebant.

étitate non folum gentilium , fed etiam

Optis veférum.) Ornatum intelligit,

pompam , & cultum, quem exhibe-

Hebreorum templa, & facra fuperat,

]t,

bant idolis, opes item , & florentem

Flueut.) Sponte current , Dei gratia

ftatum ; quem malis artibus vobis

juvante, ut ad perfcctam legem. pol-

fint eniti.

J

paraftis.

Quaf

fä;ntil/xz; ) Quxs ítatim ex-

Omnes gentes.) Aliqui ex omnibus

tin&i evanefcit

gencibus.

t

Erbum. ) Revelatio , Prophetia.

. d montem Domini. ) Ad Chri-

ftum, & Ecclefiam.

— Super Jada, &Y ferufalem.) lm-

cum ex

ll

lendum. tempore Mefliz ,

d dommum Dei 7/1::06.) Ad domum

[juda nafcetur Chiiftus

veri Dei, quem Jacob coluit, que eft

if

"

Ecclefia nova.

, Apoftoli, &

Ecclefta.

9

PROPHET ISAIA

4. Et judicabit gentes, & arguet populos multos: & con-

flabunt gladios fuos in vomeres, & lanceas fuas in falces: non

i^

levabit gens contra

ad praelium.

gentem gladium, nec exercebuntur ultra

j

5. Domus Jacob venite, & ambulemus in lumine domini.

/6. Proiecifti enim populum tuum j domum Tacob : quia re-

pletifunt utolim, & au

ris alienis adhaeferunt.

gures habuerunt utPhiliftiim , & pue-

Ó

7. Repleta eft terra ar

gentq, & auro: &—non eft finis the-

.

*

faurorum ejus.

Y

ie

9. Et repleta eft terra ejus equis: & innumerabiles quadri-

gs ejus. Et repleta eft terra ejus idolis: opus manuug fua-

T

rum adoraverunt, quod fecerunt digiti eorum.

9. Et incurvavit fe ho

j

mo, & humiliatüs eft vir: ne ergo di-

Y

lmittas els.

R In-

al

Deceb;t.) Deus Jacob, Chriüusc

guati, & incraiï'a'ti recalcitrarunt. Vel

ambulabimus illam fexvando.

Vias [a4$.) Legem fuam, per quam

xepleti funt-idolis, aut peccatis.

-ugures.) Augurii nomine quamli-

De Sion exibit Lex.) Non Judai-

bet magiam , (& divinationem | intel-

ca, fed Chriftiana, lex cratiz.

ligit.

loq

Verbum Domini-) Evangelium, Evan-

Pueris alienuu ad/;æþr:;nf.) Per þæde-

:elii predicatio.

raftiam , & nefarium Sódomisg cri-

Wi

4. Judiczbrz.) Reget,dominabitur.

inell.

Hebrzi quipiam per natos

alienos intelligunt doctrinas, & in(ti-

4hr guiet populos.) Scribas, Pharifzos,

tuta Gentium.

aliosque infideles , & per Apoftolos

[

Spiritu San&o plenos, ergwez musdum

Lj

Rephta eff zerra argerzt? ; 6c)

«e peccato, Joan. 16. g.

INotat TJudeorum avaritiam, & infa-

Tor

Conflabunt gladios füos $m "womeres.)

gabilem cupiditatem divitiarum.

Ceffantibus difcordiis, & bellis.

Q. Repleta eff terra ejus equis, Gc.)

riol

Nec exercebuntur ultra . ad preimum. )

.etuerat Deus Hebrgorum Regibus,

(

Erit fumma pax per longum tempus,

d

& magis populo, ne fibi equos , &

&

vel femper fecundum legem Chrifti,

quadrigas multiplicarent, Deu

'

ter, 17.

quia precipitu

r charitas, & mutua

num. I6.

VoQ

dilectio.

9. lucurvavit

fe-) 1dolis,

Dn

S. lm htmine Domini.) ln lumine

Hemno. ) Plebejus.

t

Evan gelit.

Humtliatts.) ldem eft, quod incur-

lr

6. Projectféi euim populum tuum, &$c.")

vavit fe, fcilicet ad oranduüm.

Quafi dicat , propterea populum in-

Vir.) Scilcet primarius, & Prin-

vito, ut ad Dominum convertatur ;

uafi dicat.

Cep3,^f3

;

lam proceres ,

quia tu Domine populum tuum a te

uam plebs cólunt idola, humiliando

2

deficientem projecifti, &c.

;

e coram illis.

hn

Domur Tacob,) Ifraelïtas.

Ne ergo dimittat ei.) Xn Hebr. eft:

p

Repleii fust, ) Opibus, & impin-

Nen ergo dimirtam eit , quaü" Deus hie

, IB

* I^

E

-

-

* x*

CAPUT IH

9

T

of

-^. ïngredere in'pétram: & abfcondere in foffa humo a fa-

cie timoris Domini, & a gloria majeftatis ejus.

i

incufvabïtür

Ir. Oculi fublimes hominis humiliati funt , &

altitudo virorum:'exaltabitur autem Dominus folus in die illa.

n

12. Quia dies Domini exercituum fuper omnem fuperbum

[

i

& excelfum: & (üper omnem arrogantem: & humiliabitur:

13. Etfuper Omnes cedros Libani fublimes, & ere£tas ; &

It

fuper omnes quercus Bafan, *

lfos, & fuper omnes col-

14. Et fuper omnes montes exce

les elevatos.

n«

i5. Et fuper omnem turrim

J

-excelfäm*,- & fupeä;* omnem m

rum munitum,

di-

16, Etfuper omnes nave

:s»Th;irüls, & i'uper-lomne, quod

vifu pulchrum eft.

mítas hominum , & humiliabitur

17. Et incurvabitur fubli

n

altitudo virorum , & elevabitur Dominus folus

*fn die Hil]a.

Vd

19. Et i.do«-lapenitus ,c.opteren-tur:

*I.Ig. Et

T

l

loquatur. Éx zelo hoc ait Ifaias. q

15. Cedros Liä;zn'i. V'Sþuperbos, ela-

d. perde Domine tam fceleflos, ex-

tos, ,& potentes defignat, qui inter

alios eminebant , ut Cedri Libani,

(e

fcinde idololatras. Vel dictum eft 2;-

em

miizs, pro .Dimiztcs, prophetice.

aut quercus Bafan , inter humiliores

it05

arbores.

IO. lg petram.) ln fpeluncam.

Bafazn. )

Regio überrima , & letif-

Y

- Foffa bseno.) ln foffis latita.

M fatie timoris Domini.) & facie ter-

fima pafcuis, in qua quercus pro-

fo)

cere, & ramos late explicante

!

S Pr?-

f

roris , id eft, terzibili Domini.

veniebant.

Eta gloria majeflattis ejus,) Qu glo-

Iq. Ef faper omne: montes , 6ft. )

riofam fuam juítitiam oftendet in Ju-

Allezoria montium , collium, turrjum,

fr.)

d&os, cum eos perfequerur, & occi-

murorum murnítorum , «&, navium

us

det

er Chaldeos fortes, pugnaces,

"l'harfis , fignificantur fuperbi, elati,

&

& gloriofos milites.

Itaque

haldzi

m

I

vocantur £/zer five terror, & gloria

faftuofi, viribus , & divitiis fuis

1

dentes , gloria, & dignitate. fpecta-

Domini metonymice. quia a Deo 1iffi

biles.

:

terrorem incutient. Judzis, & in eos

16. Naves Tharfrs. ) Naves maris.

gloriofam Dei: vindi&tam exercebunt.

Sic 'Tyrus infra cap. 23. num. Io. vo-

(f*

1. Oculi fublizes.) Superbia.

catur Fila zari , ubi in Hebrao eft.

Homisi.) Plebeji,ut fupra num. 9.

Filia Thar[iss

if

Humiltati [anz.) Humiliabuntur.

Omne , quod-wife pulchrum eff..)

(

"iritudo.) Elatio, fuperbia.

Omnes gloria , & dignitate con-

mdo

Virorum.) Nobilium, & procerum

fpicui.

populi.

- 17. Íocurvalitur.) Dejicietur, hu-

miliabitur.

"

[27. Dres Domini.) Vindex.

hie

P d

B;&/ ceum Com. Menoch. Tem. V.

B

.

72 a

*

lo

PROPHET. ISAI4

*Ofr. — yo. * Et 'introibunt in fpeluncas petrarum, & ih vordgi-

jo. 8.

nes terrze , afacie (x) fortitudinis Domini, & a

Luca.

*

gloria majeftatis

23.39-

ejus, cum furrexerit percutere terram.

Apoc,

20. In dieilla projiciet homo idola argenti fui, & fimulacra

6. 16. auri fui , quae fecerat fibi, ut adoraret talpas, & vefpertiliones.

241. Et ingredietur fciffuras petrarum , & in cavernas faxo-

rum , a facie fortitudinis Domini, & a gloria majeftatis ejus,

cum furrexerit percutere terram.

22. Quieícite ergo ab homine , cujus fpiritus in naribus

ejus eft, quia excelfus reputatus eft ipíe.

CAPU T IIL

f

Futura .?udæomm ob fua peccata gravis afflilio , ac defertio ,

H

& puerorum : atque eff eminatorum . dominium: peccata. [uperio-

rum arguit : item fuperbiam, & curiofam la[civiam jïliarum»

lh

Sion in ignominiam «ertendam predicit.

hi

1.I;Cce doóminator Dominus exercitunm auferet a Je-

f

rufalem, & a Juda validum , & fortem, omne robur

il

panis, & omne robur aqua:

2. kor-

(

(1) Fortitudinis: pro bac vote , qua erzam.

edif. Sixe. formidinis.

giccurrit'in'-vär/.u IIfblegimr im

q

I9. letroibunt in (eluncas petrarum.)

rio vos moneo, & przcipio, ut ciuie-

W

]udzi timore perterriti, &c. eft idem,

fcatis a vexando, & occidendo Chri-

quod dicum eft fupra num, 10o.

fto, qui homo quidem eft, fed etiam

di

20. Projicier homo Idela, €6$c.) Amo-

Deus fcelerum vindex.

re auri, & argenti non prohibente,

Cujus [piritus im maribus ejus.) — Si-

C!I

nec religione idoli prius culti, adeo

jficatur magnanima ira, indignatio,

timor illos urgebit.

Vel fi

nificatur

&

vindicta, quam in fuos hoftes Chri-

i

vexationem daturam intelle

4

um , &

ftus exercet.. Hebrzum nv 252 nafum

Is

ferio ad Dominum cónvertendos Ju-

fignificat, aut furorem, « excande-

deos, abjectis idolis.

Ícentiam.

fut

i:'dl

Talpas , E$ vefperriliones.) Quos có-

Quia execelfus —repumtm ef ipfe. )

luerunt /Egyptiorum exemplo , qui

Quia reputatus eft excelfus, & Deus

viliffima queque animalia pro Diis

fublimis, qualis revera eft.' * Verfi-

Q

culus hic in Hebrxo fic fe habet: De.

habebant, de quo fufe S. Auguft. de

dU

. Civit. Dei lib. 4. c. g. & r1.

jffnite vobis ab homine y eujus flarus im

lus

22.

jefcite ergo ab bemine, €5c.)

mafo ejus ; mam 1m quo reputatur 1pfe?

Eft prop

p

etia de Chrifto:, ut fentit

& fententia effe poteft : Nolite fidu-

ciam in ullo hominum ponere, cujus

Origenes , Hieronymus , & Veteres

Rabbini.

Frequenter enim Propheta:

vita ab aere pendet, quo interclufo pe-

i

ad Chriftum avolar, Senfus eft,quafi di-

ribit. Quantilli enim ille faciendus eft ?

0b

cat * Cum hoc capite vaticinatus fim

I« f,Cce emimy, &*c.) Prophetat ex-

Chriftum erecturum Ecclefiam quafi

tl

^ cidium Judxorum per Titum,

montem , & domum Domini, &c. fe-

& Vefpaflanum, occifum ab eis Chri-

P

*

CAPUTIm.

ri

?l

2. Fortäm, & virum bellatorem

R

, judicem , & prophetam ,

u$

&ariolum , & fenem:

3. Principem fuper quinquag

inta, & honorabilem vultu,

Tà

& confiliarium, & fapientem de archite&tis, & prudentem

a

eloquii myftici.

4. Et dabo pueros pri

Egcä.

minabuntur eis.

zgcipäs;* eorum , & effoeminati do-

.

IQ- I69 :

5

$. Et irruet populus , vir ad virum , & unusquifque ad

Js

proximum fuum: tumultu

;

abitur puer contra fenem , & igno-

bilis contra nobilem.

6. Apprehendet enim vir fratrem füuum domefticum patris

j

fui dicens : Veftimentum tibi eft , princeps efto nofter, rui-

Il*

na autem hjæ'? 'f,ub manu tuà,

B23-

-.

. 7. Refpon-

efficacitate. : *Vokac elo

I,'ctlun, ita tamen , ut. pleraque ,. qus

"um myïïi-

hic dicit, adaptare fibi poffent Judei,

cum, quia myftice, id.

-

l',

arcane, &

[

Z

qui erant tempore Ifaie, & hzc ab

latenter in animam irrepit , &' eam

qt

illo audiebant.

[

fle&tit.

"Iheodetio

.-x.'elïtit 1 prudentem

r

Validum4, & fortom.) Omne Pr-gefi-

,incant;zfm:em.

dium virorum fortium.

4- Ef dalo pueros Principer.) Quod

in

magnum Reip. malum eft, juxta illud

Robur pantit, €& robur 4qtu.) Omnem

commeatum intelligit , quo vita hu-

Ecclef. 10. 16. Ve tibi terra , cujus

üt»

mana fuftentatur, & robufta red-

Rex puer ef

li«

ditur.

:

am

Effeminati.) Notat libidinem , &

2. Tudicem. ) Md

gi&ratt?n1ï, -Pfin-

pederaftiam Principum tamJudzorum,

cipem.

quam Romanorum. LXX. habent £g-

&i

riolum.)

In bonam partem 'accipi.;

maikToa , id eft , sInfores , qui fcilicet

10y

M

tur, ut fignificet fagacem conjecto-

corporibus illudunt, & illis ad libidi-

rem , qui ex obfervatione przterita

nem abutuntur : idem ig,niücac vo£

u

caufarum , effetuum , fienorum de

Hebraica t-y5*35yn, * quz etiam

d«

futuris, & arcanis conjectat.

parvulos fignificat. Videntur puero-

3. Super .9!ui727344gi7214.) Qui quinQ

rum,

'parvulorum nomine intelligi

&)

Reges nullius confilii, quales fuerunt

etif

quaginta miibus preeft.

Joakin, Joachin, Sedecias. Sic & in-

"

- Honorabilem vwvaítu.) Nirum magng

auctoritatis , quem alii honorent, cu-

fra mulierum nomine intelligendi vi-

J

jus przfentiam revereantur.

dentur viri muliebris animi.

( n

fe!

Confiliarium.) ui confilio valeat,

$. Et irruet, 6c. ) "Ut fieri folet

& prudentia.

in feditione, & populari tumultu.

du

Sapientem de architetlis.) Archite-

u]üi

Domefticum patris fui.) Fx familia

&um fapientem , & peritum, cujusin

4

f

obfidionibus , &

belloþ magnus eft

patris fui.

ufus.

Veflimentum tibi eff , &c.) Oftendit

ext

Prudentem eloquis myffici.) Eum, Qui

inopiam virorum idoneorum ad re-

Iffl

gendam Rempublicam , qui enim pau-

"

pollet facufldia, gratia, & perfuadendi

L

*

12

.PR OPHET IS'AIKE

$-

7. Refpondebitque in die illa, dicens : Nonfum medicus, &.

in domo mea non eft panis, neque veftimentum: nolite con-

ftituere me principem populi.

.8. Ruit Jerufalem, & Ju

das concidit : quia lingua eo-

pr

rum, & adventiones eorum contra

*

*

K

Dominum, ut provc.yca;*ent

oculos majeftatis ejus.:

9. Agnitio vultus eorum

'refpïoþnditr eis: & peccatum füum

ff

quafi Sodoma praedicaverunt, nec abfconderunt: vee animae

eorum , quoniam reddita funt eis mala.

L!

1o. Dicite jufto, quoniam bene ; quoniam

fru&um adin-

ventionum fuarum comedet.

n

e

ir. Vaeimpioin malum: retributi

o enim manuum ejus fiét ei.

12. Populum meum exa&tores fui fpoliaverunt , & mulieres

Irai

dominatee funt eis. Popule meus , qui te beatum dicunt ,

i

Ezec.

iuum tuorum diffipant.

foi

131 18-

* i»pf»i te decipiunt, & viam grel

13. St:&t

E

GLU

?i

lo culior, aut ditior erit, vocabitur

9; "dgnitio vislius eorusm rqäzafzdit eiä.)

1

ad regimen capeffendum.

Ex intuitu vultus eorum apparet, qui

& (

Ruina autem hac fub manu tua.) Eft

fint; nam . in facie eorum eminet ar-

Ties

b

hypallage,

quafi dicat ,. fuppone ma-

rogantia , faftus, lifcivia.

num tuam , fuftine Rempubl. inqclina-'

Refpondit ei. ) — Contra eos tefti-

Qui

tam ad ruinam.

4

ficans.

Peccatsm .«

.O pradecaverunt.) Quoä&

p

7. Num um medicis ? ) Mebraice eft

"

q3n ebebes , id eft slligans, fcilicet

eft fummz impudentiz.

vulnera , quod eft ejus partis medi-

nise corum.) hi.

n

Reddita fumt ei . mala. ) Redden-

tate

cing, qu& chirurgice dicitur, quaM

dicat, non poffum tanto Reip. vulnert

tur, & repehdentur pro fceleribüs.

We

facere medicinam.

5

Y1o. Diee j«ffo, ) Contra vero di-

cite juftis, quod bene illis erit, &

filt

la démo ma non eff panis, t$c.) Pa-

opulum famelicum di-

nis, quem in p

fructus benefa&torum collicent.

ag

ftribuam, & ve

j

imenta , quibus te-

Frudlum adimventionum. ) Confilio-

m illius nuditatem , quafi dicat :

rum, & operum faorum bonorum.

ffä 1] à

II. Va impio £m z2alum.) ln malitiam

son habeo, unde populi neceffitatibus

A

provideam.

D

H

omnem effufo. In Hebr&o vero eft.

Cün

Á

m gerupalem ,ï 6c.) Verba

Va impio malo: Welmalrgno.

flo

Run oeni

funt non excufantis fe a principatu,

Manuwm. ) Operum , que mani-

vp

fed'Prophete'; quafi dicat: ideo ne-

bus fiunt.

mo volet fafcipere regimen Judz,

I2. Exaeres.

) Principäs; & magi-

$g

ftratus avaros, & rapaces intelligit.

& Jerufiem, quia ipfa ruet, & ex-

eff

fcindetur.

Mulzeres domimata fumt eis,) Scilicet

:

Limgua eormm.) WWlaledica, & blaf-

Princi

jbus, & m

agiftratibus , qu&

ln

cum

!

int impotentes, avare , iníi-

phema in. Chriftum.

"Adimventionts.) Cogimta, CO

pientes, & in perturbationibus vehe«

Pülia ;

mentes, maricog -flilOS in omne nefas

tid;

machinationes , opera.

€ IN

CAPUT m.

I3

k

15. Stat ad judicand

Jisd

»

um Dominus : & ftat ad judicandos

populos.

-rq. Dominus ad judicium ve

äiät cum fenibus popu!i.füi,ï&

*

:O

principibus ejus: vos enim depafti e

.

3

T

il

peris in domo veftra.

ftis vinïam, & rapina pau-

r

I$. Quare atteritis populum meum, & faciespauperum c

10l

m

molitis, dicit Dominus Deus exercituum?

Ipa

16. Et dixit Dominus pro eo, quod elevatc funt filide Sion,

& ambulaverunt extento collo, & nutibus oculorum ibant,

t

& plaudebant

incedebant: -

: ambu*labant pgdibus»fAuis ;«& compoüto gradu

*

el.

93

17 . De«

res

i,

transverfos agunt; . Poffumus etiam — dzeis: ignöminia ; Verbis afperis , quin

interpretari de viris mulierofis, & ef-

& colaphis atliCitis, & aflligitis pau-

foaimninatis. Sic ille dicebat apud Virg.

peres.

Paffus eft hoc. Chrziftus, &

£

it?t

AEneid. 9 Q vera

*

:

brygia ; PEgHe æ::dïm

ejus Apoftoli, qui Actorum 4. 4 1. dbanr

P/?;':/'Vg"f!.

gendentes a confpetim concilis, gA051472

Ó.)

Qui re beatum d.

iu,;m.) Sacerdotes ,

digua babits fumt pro nomine TE[u con-

g

& Scribe, qui ob dona, & oblatio- — tweeliam pat;.

[2

nes templo, fibique factas dicunt te

I6. Et dixit Dominus , &fe, ) Aliam

beatum, & ,miferiag, & peccata tua ,

dat excidii caufam , fcilicet procacem,

uibus teneris, non rete

2unt, necre-

« & fuperbum ornatum faminarum.

fi

Vide Eze

C

;

prehendunt.

1.15.

I8. Fs

Elewata fznt-) Hebrea fuperbzerunr.

uJ;ï

qui confumnt pulvrllos , &c.

vitium infitum fexui illi , quod cre-

Viamn greþum tuarnm:) Vltæ tuse

fcit accedente cultu, & ornatu cor-

rationem , ftatum , falutem , & felici-

poris. , Aliqui explicant etiam de co-

iv

tatem tuam privatam , & publicam

thurnis , quibus adjiciunt propemo-

evertunt,

dum ad ftaturam fuam cubitum unum.

J

(i

13.- 44 jmdicandum. )

Ad pu-

Sic Arias IMontanus,

*

Cornel. a Lglïi-

[

niendum , & excindendum per Ro-

de, & Alvarez,

manos.

Extfento collo.) Qui fuperborum ha-

. bitus eft.

]io

I4. Cum fenibus.) Contra fenes, five

1

fenatores populi, eos puniendo, &c.

Nutibus oculorum ibant. ) — Oblique

Aliü exponunt, «ewz fezibus , id eft,

oculos in juvenes, & amaftos conver-

ia

a

cum Patriarchis, Prophetis, & Apo-

tendo, & petulanter illis adni&tando.

ftolis Dominus veniet ad judicandum

Plaudebant.) LXX. habent: zzeeffa

populos.

r

pedum ffmml trahentes tunicas , & plau-

».ani-

|Vos enim depaffs effis vs2eam.) M os

fum hunc detractarum veftium flre-

ui debebatis

an

Scribe , & Pharifzi ,

pitum intelli gunt.

Alii verbum He-

effe cuftodes vinez, id e

d

; 9yhagogz,

breum

nb zbapbaph idem putant ef-

t

five populi mei, eam depafti eftis,fpo-

jicet

liando eam bonis fuis.

fe, quod zympazizare, & ad tympa-

num, quod Hebraice dicitur t5 tep5

qllæ

I5. -4teritis.) *Senfim abfumitis.

compofite pedes movere.

Sic.

irvi-

j

Cozzmel;tis.) Matabl. vertit: celaphis

lius dixit : Pers pedibus plaudumt cho-

dé

d

r&di£is ,. alii cozzuzditis LXX. confun-

CA - Signifïcac etiam qgm-aPüd—Rab-

P

4

14

PROPHEXT.A-IJSAI!E

17. Decal

V

nus crinem earum nudabit.

| abft Dominus verticem fi;iarum Sion, & Domi-

:

18..In die illa auferet Domi

«nïus orname

ntum clallc»eamvento-

rum , & lunulas,

i^l

I9. Et torques; & monilia, & armillas, & mitras.

20. Et difcriminalia

,& f)erifcelidg's,. & rr,lurgnglas,j& olfa-

*

u

Coriola, & inaures,

21. Et annulos, & gemmas in fronte pendentes $

if

LJ

22']Et mutatoria, & palliola, c"ïzlinteaþmina», & acus

25. Et

dünkónin

$

$

binos , paüïb;.ls" gqualibus incedere.

| 20. Difcriminalia.) Inftrumenta ad

Italice dicimus :

zdndare com z L

difcernendos , & fegregandos capil-

W

mifurato, quod . etiam affectant mulie-

los, & ad eos torquendos, & cri-

Sanchez

res, cum ornatz funt, & veftibus be-

fpandos, puta calamiftra,

ne cultz, & fequentibus verbis expli-

ütat difcriminalia efle vittas , fafcias,

cari videtur , cempofizo g

radam in:fde-

live tenias, quibus mulieres capillos

bant.

*

in cirroe , & plocamos colli

gunt, &

Ie

17. Deealvabir.) Rafura, & decal-

collieant, & difcriminant,

vatio erat habikus debellatorum , &

Perifcelidas.) Sunt fafcie tibiarum.

QU

fervorum. Dominus ergo auieret ca-

Marenulas.) Sunt ornamenta mulie-

pitis afcititia ornamenta, & etiam na-

bria, fic dicta,; quod in murens pi-

turalia , ca

pillum f;ilicec , ut fervis

*

fcis ; fimilitudinem: aurum duceretar ,

fieri folet.

.

& maculis, aut punctis variegaretur.

Crimen earum nudabit.) Id eft, pu-

t 9220

Olfatloriola,) Sunt myrothecia, five

vel |

bem, LXX. alv yorvepa avrav ,

pyxides perforatz , & ocellate , qua

viifl

miniam eCAYH.

In'textu tamen -

ï

ati-

odores fuos, & fuaves halitus per fo-

cano er

CX9p« avrGO», feguram ta-

ramina"fua expirant.

LT

pre

r«m. Pagninus, & Vatablus ex He-

22. Mutaroria.) V eftes pretiofiores,

pu i

br&eo verterunt, zares earum. SGicin-

quz non quotidie feruntur, fed affu-

l o

fra cap. 20. 4. dicitur

Minabit Rex

muntur diebus celebrioribus, feu cum

captivitatem JFg yptz , €c. difcalceatam

-

tita

procedendum eft.

1i

difcoopertis matibus, E. ad. ignominiam

Pallszola. )

Plliolis etiamnum 'nobi-

idg

4 gyprs.

$

les matrone utuntur prefertim in iti-

" I8-. Ornamenta calceamentorum.)

neribus.

e

.

Y l

Ó

In Hebrzo eft r-ypSy ^acafen , que

Linteamina.) LXX. vefles per do-

bus |

vox fignificat crepitacula in pedibus

sum , Ícilicet quotidianas , quarum

mulierum , quibus inter faltandum ute-

ufus domi eft. — Alii explicant de ve-

h'equ«

bantur.

At 1

lis candidis , & pellucidis , quibus

Def

Lunulas.) Monilia corniculata inftar

utuntur mulieres.

* Ex loco Ruth 3.

lunz.

I5. apparet effe Zeuarz , id eft, fub-

Pysi

19. 4rmilla..) Sunt brachialia, fi-

cinctus illos., quibus fubter pe&tus mu-

Qual

Italice

ve circuli , & catenulz , ornantes

lieres accin&tz domi agunt.

li

brachia.

grembiale.

Mitras.) Sunt vela, vel fafcie byf-

44cu5.) Intelligit acus crinales au-

Vilg

in& capitis, gemmis , & bracteolis

reas, vel argenteas, quas in capite ad

4

aureis , tremulisque qollxxcences.

fpeciem geftabant.

p lml'u |

[

*

NI

/CAPUT II & IV.

I$

1l

25. Etfpecula, & findones, & vittas, & theriftra.

t«

24. Et erit pro fuavi odore focetor, & pro zona funic

ulus,

& pro cri

1 cili-

fpanti crine calvitium , —& pro faícia pe&toral

N

cium.

. 25. Pulcherrimi c

ifa

juoque viri tqi gladio cadent , & fo;*tes

tui in praelio.

26. Et moerebunt

; a,tgu? lugebunt Nport*æ ejus,'.& defolata

in terra fedebit,

n

CAPUT uV

CEERO

Septem. mulieres unum smaritum appetent: germen Domini exal-

aMl

:apil

tabitur : & reliquie lfrael ablutis earum fordibus f[alue erunt

(

&

emagnaque Jecuritate , & felicitate afficentur.

chet

[cius

T apprehendent feptem mulieres virum unum in die

pillos

I.E

illa, dieentes: Panem noftrum comedemus, & vefti-

Fs

mentis noítris operiemur : tantummodo invocetur- nomen

—

m

tuum fuper nos, aufer opprobrium noftrum,

nolie-

2. In die illa erit germen Domini in magnificentia, & glo-

?

z p

rla,

retur,

23. Sindones. ) Lintea velamina,

multe mulieres vix unum virum, cuí

vel pepla extima delicatiffima, & fub-

nubant, inventurz , & de eo certatu-

, he

tiliflima.

$

raz

int

u

ot [0

Virta.) D. Higfbnym. tenias inter-

Panem noflrum came.demus.) Expen.-.x

pretatur, alii redimicula acu picta, ca-

fis noftris vivemus.

hotey

piti addita.

]ta Arias, Poterius ver-

tit czdares.

lzvwocerér . nomes tuum fuper mos.)

a.

Eft autem cidaris, five

]d eft, nofter maritus efto. — Dicitur

j qutat

tiara pileolus capitis rotundus.

invocari nomen mariti füper uxorem,

Theriflra.) Sunt veftes xftive, fic

quia nomen maritorum aflumunt uxo-

res.

ebrzos vocitur

ob

dictz ; quod 2» S9£pz;, id eft, tempo-

Sic enim apud

in iti«

re caloris earum ufus fit.

Maria Cleophz, Maria Jacobi, &c.

:96. Lugebunt porta.) Portz, in qui-

Sic etiam Martia redire volens ad

tl (iä

bus forum , & prztoria, & maxima

Catonem maritum ait, apud Luca-

uamm

Írequentia civium effe folet, jam defo-

num Jib. 2.

de v*

latz merere, & lugere videbuntur.

Da tanium nomen inane

ais

Defolata in terra fedebis.( Eft profo-

popceia; loquitur enim, de Jerufalem,

Conzanubss ; liceat Uugnpulo /&;-if/ijä, Ca-

£0i$

uj

quafi de matrona afflicta, &

"

füb

mcrorem humi fedente.

ropter

Mdr?ia.

s mU

Sic lhren.

Opprobrium. ) Sterilitatis, aut c«-

fylice

I. 1. dicitur: Quomode fedet fola c;-

libatus.

*

vitas , C$c.

2. i» die i/e.) Cum hxc a Rotnk-

s 17

L,A

Pprehendent feptem mulseres,657.)

nis Judai patientur.

In excidio Jerufalem tanta erit

Ern germen, Domin: m magnifen-

Lplæ :

n 4

. A rorum Paucitas, ut feptem, id eft,

tia-) Chri&usDoxninlls gloriofus etit,

f

VTIe

16

PR ö P H ET. ISATJE

ria, & fruttus terrze fu

$

þlimis, & exultatio his, qui fäï?ati*-/fue-

H

ritde Iírael.

;

^ 4. Et erit: Omnis , qu

i reliéctus fuerit infSion, &Areü.duus

in Jerufalem , fan&tu

.

S vocabitur, omnis qui 1'criptuls eiïk in

NT

vita in Jerufalem.

E

4. 91 abluerit Domin

dia

us fordes filiarum Sion, &'-fanguinem

jJerufalem laveri

"

þl f

t de medio ejus, in fpiritu judircii , & fpiritu

ardoris.

it

.5. Et creabit Dominus füper omnem locum montis Sion,

& ubi invocatus eft , nubem per diem, & fumum , & fplen-

dorcm ignis flamman

A

P

*

ts innoCte: fuper omnem enim gloriam

E

pmteätib.

ViadnbS

" 6Et

*& fublimis, quia per ejus 'Apoüoiqs

zternam, a qua tamen multi fuo vi-

— Ecclefia propagabitum ^ Vocat Chri-

tio excidunt.

Complete autem fcripti

|

ftum. germen fudes , quia Judza,

funts qui in fanCtitate perfeveraturi,

uafi arbor excifa, per Chriftum re-

& mortturi a Deo przvifi funt.

pullulare, & reflorefcere ccepit.

4 $z ablserit.) Cum abluerit.

Fratius terr2.) Chriftas eft repetitio.

Sordes

d Uj:zngui;zcm.) Peccata.

fuper

tiba

Sic Pfalm. g4. 12. dictum eft: zerra

Im fpgritu judici.') Spiritus fan&us

te&.n

noffra dabit frauctum fuuz.

appellacur: fpiritus judicii , quia facit,

Et exultarzo. )

lVIagna erit letitia

ut noftra videamus, judicemus, & dam-

CL ;

Ifraclitis, qui Chriftum quafi Meffiam

bis,

nemus peccata; communis enim fen-

Que

fuum recipient, & ab eo juftificabun-

tentia docet his verbis Peonitentiam

ia

.tur, & falvabuntur.

promitti,

His qui fal*vati Kfneertzt de I];vzc'.l.)

j!)

Spiritze ardoris.) Idem Spiritus San-

Qui gentis fuz cladem evaferint.

,

Gus eft. fpiritus' ardoris, quia nos ar-

7&';4'. Xw

ui relilus fuerit im Sion.) Per

dore fuz charitatis accendit,

te ]a

Sion, & Jerufalem, Ecclefiam intel-

tibus

5. Er ereabst Dominus. ) LXX» ha-

Vid 4

ligit, quz eft Sion fpiritualis; qui cla-

bent, £? wezzcet, fcilicec Dominus.

di, & excidio Judzorum fuperftes

Mosmtis Sian.) Ecclefiz.

'dfccz

reli&us. fuerit in. Sion, nón tam car-

* Et ubi invocatus eff.) Poterius vet-

Táloy

m

nali, quam fpirituali, hoc eft, qui a

tit , £5 /uper ommes comventus spfins .

fynagoga tranfierit ad Ecclefiam Chri-

quod in idem recidit; nam in Ec-

.fti, eique fuerit adfcriptus.

(

tur.

clefie conventibus Dominus invoca-

Sanüus vocabitur. ) Omnes. enim

dh"cä

Chriftiani a D. Paulo, & aliis vocan-

Nubem per. diem, &c. )' Alludit ad

Wem

tur fanci, quia vocantur ad fandita-

columnam nubis per diem, & ignis

"mre

tem, & quia baptifino, & gratia Chri-

per no&em, qua deduxit Iraelitas per

Cany]

fti funt fanctificati.

defertum

faciet cum Écclefia Chri-

u 'x

Oi qui [ortptüs eff im vita, Efc.)

ftianorum fj

jiritualiter , quod olim t:,e-

üraz 4»

Omnes Chriftiani aliquo fenfu fcripti

cit cum Judzis corporaliter.

Ttey

funt in libro vitz, quafi cives futuri

Super omnueg» enim gloriam , E$c.

Ca

coleftis Jerufalem , fcripti, inquam ,

Super omnes viros, gloria fanctita-

Tnore

inchoate , quia ordinantur ad vitam

tis inclytos fexit protectio divina, &^«

1 h Blh

"h

NT

CAPUT IV. & V.

17

um

6. Et tabernaculum erit in umbraculum diei ab zeftu, &

in fecuritatem, & abfconfionem a turbine, &a Pluvia.

us

GOAFPELT

&.in

Sub ]ng.zm. vinee flerilis in. direptionem tradite , prophetat ju-

1etm

"D

dicium , C de[ertionem. Sfudeorum , iplorumque .peccata. defcri-

m

buntur : avaritia in coadunandis po[fe[fionibus: ebrietas , C? con-

zemptus [cientice Dei : iuferni dilgtatio: bumiliatio fuperborum,

on,

C? exaltatio Dei : felicditas quoque juftorum, & v diver-

Jen-

[

Jis peccatorum generibus denuniiatur : C? fignum

in nationibus elevandum conira

.H

! Srudaos.

f Antabo dile&o meo canticum patruelis m'ei vinece fuse. * Jer.

j Vie

l. L

Vinea fa&ta eit dile£to meo in cornu filio olei.

2. 2I*

o

atürt,

2.

p

j

fuper omnem Eccleüa:h. Alludit ad

tivi ; 'nzurn'vcïtraXHebra*ifmum dicere

C0

tabernaculum Moyfaicum , & arcam

debuiffet : Cantabo dilecto meo Chri-

Is

n

teftamenti, que erat gloria Ifrael, &

fto Canticum, quod ipfe canet de vi-

ficit,

cui maxime incubabat columna nu-

nea fua, &c.

Porro Czazf/icem non

(

bis, indeque fe fpargebat circumqua-

proprie, & preffe fumitur, fed latius

n fEH-

pro fententia memorabili, quz in ani-

que per omnia caftra, ea obumbrans,

(tiam

& ab zítu protegens.

mo late federe debeat, & ore fre-

6. ALfconffonem a turbine , 69 4 p'u-

quenter ufurpari.

Vel Canticum di-

ySu-

vi4.) Qui enim fub divina protectio-

citur hec parabola, quod effet clare,

05 d

ne latent, a procellis, & tempefta-

& diftin&e proponenda a Chrifto , ut

B

tibus violentis tuti funt; quare Da-

J

am non efílet, tergiverfationi locus,

j

vid canebat Pfal. 2g. 5.

Quoniam

nec poffent Judzi inficiari fe officii

fui admonitos fuiffe.

Sic Italice dici-

us

ab[condit. me im taberraculo fio , in die

malerum protexit me imn abfcondito ta-

5

mus, Ghel ha cantata chiara.

5 Ye

bernaculi /2':-1'.

Patruelis, ) Vocat Ifaias Chriftum

;Ls eft: lubet

g

I.'C

4;2

fab0 , Efc) Senfi

patruelem , five cognatum fuum, eo

n h

canere, immo przecinere meo

quod ex eddem genre Judaica effet na-

dileto , & patrueli, five co

onato 5

Íc turus.

'mvof.'ä'

C

hrifto

Iu eorsnz.) la colle, ut vertit Pagni-

quem unice diligo , fcilicet

ylit l

carmen ipfiusmet Chrifti, quod - ipfe

nus ; Zacchus amat colles, Chald. »

( igniä

cantabit vinez fuz, id eft, populo

monte exeel[o.

Judaico, dicens Matth. 21. 337 Homo

Filo olei.) Fertli, & pingui; ita-

n p

n

erat paterfamilias , qui- plantavit wi-

que LXX. vertunt : /» corzu , m foco

Jim f

]

Zeas: ,. C$c.

pingsi. VFrequenter Judza celebratur

Caniicum patruelis , 6$c. ) Ponitur

in facris Literis, quod fit regio fluens

more Hebrso antecedens loco rela-

1

1a&e , « melle.

j

e

Bill. ceom Coän. Menoch. Tom. V.

C

2. .S'epi'-

«ina, D

,

JT

18

PROPHEY. ISAI

?. Et fepivit eam, & lapidäs elegit exilla, & piantavif eam

ele&am , & sedificavit turrim in medio cjus , & torcular ex-

fo

i

ä

firuxit in eaj & expetlavit ut faceret uvas, & fecit labrufcas.

^

3. Nunc ergo habitatores

"

inter me, & vineam meam.

Jerutalem , & viri Juda, judicate

4. Quid eft, puod debui ultra facere vinesze mesze, & non

:

. feci ei? anquod expe&avi, ut faceret uvas, & fecit labrufcas?

I

$. Et nunc oftendam vobis, quid ego faciam vineze meze:

U:

. auferam fepem ejus, & erit4n dire

riam ejus, & erit in conculcationem.

ptionem : difuam mace-

;

po

6. Et ponam eam defertam: non putabitur

9

" 4 dion fordic:

tur: & afcendent vepres, & fpinse, & nubibus mandabo, ne

pluant fuper eam imbrem.

*

lenc

7. Vinea enim Domini exercituum

-, domus Ifrael eft, &

&B

vir Juda germen ejus de

le&tabile: & expeGtayi, ut faceret ju-

G

& ecce iniquitas: & Juftitiam, & ecce clamor.

L" dic.:i/um ;

Ti

p

.8. Vae

dece

Q. Sepivit , 6$c. ) Sepes fuit lex di-

Qu

Atr

poteft , quam ft a&or ipfi reo ( quod

vina, & divina protectio , & cufto-

hie Dominus facit) fententiam ferendi

D

dia Angelorum.

poteftatem faciat.

I,/C'd/

Elegit.) Exemit,

Iapidïbujs purga-

4- 4m quod exbelizwi ,€c6?) n

fius

vit. *Hoc fa&tum, cum ejecit Chana-

Lortaffe in hoc peccavi, quod de vi-

etla

nzos, & lapidea ipforum idola. Con-

nea tam digenter cultà bene fpé-

fecif

'einit David Pfalm. 79. 9. Vizeam de

ravi ?

?

,Aïgvypfa tranfiniiffi , ejecifht gentes, C$c.

5

G

b dire']bthmem'.- ) Hoftibus po-

Plantavsit eam electam. ) Eleftis vi-

pulis , ac przfertim Romanis, qui

dicxt

lCa

tibus : tales vites fuerunt fan&i Pa-

ean diri

triarcha , & Prophete..

cabunt.

*

pient , di*iïl-l)äbtlnt ; c,onc;ul--

f y

Turim-) Guam aliqui regiam digni-

6. Non putabitev. ) Non compefcet

qua

tatem interprerintur , alii facram Scri-

Deus, nec refecabit luxuriantem po-

Q

pturam , ali do&ores, & paftores, qui

puli malitiam.

Qn0;

quafi in fpecula conftituti vineam a

fmribus euftodiunt.

Vel turris no-

Non fodrezur. ) Non fuffodiet, non

Qi

c.;m'get , dut compungeti peccantem po-

mine intellige ipfam urbem Jerufalem

pulsn concionatorum clamor, aut

,snunitiffimam in medio Judsz fitam.

confcientie aculeus.

Torcilay. ) Midetur fignificari.al-

Veprts, & f]ina.) Quibus omnis gene-

tare, quo viétimarum iangqis expri-

ris peccata , & abufus fignificantur.

Lal

nebatur,

Nubibus mandabo, me pluant, &$c. P

L

üM

Y

Labruftas.) Aoveftes uvää, & infua-

Pluvia eft ccleftis doctrina , qua

ves, quales funt labrifcarum fructus.

vinea non rigabitur.

Significatur. idololatria, & alia He-

7. Finea enim, &c.) Hec eft apo-

man

breorunm vitia..

lac

dofis, explicatio, & applicatio para-

N

3. Vir, juda judicate. ) INon alia

bole, quzit dicat : vinea hac eft po-

gatione melius caula mquitas oftendi

pulus líxael,

braq

-1'.lnq

À

CAPUT V.

19

df

". 8. Vie | qui conjungitis domum ad domum, & agrum agro

U

copulatis ufque ad terminum 1

*

oci'": nunquid habitabitis vos

d5

foli in-medio terrae.-

n

. 9. In auribus meis funt hzec, dicit Dominus exercituum ;

Nifi domus multae deíert

3

d fuerint, grandes? & Pulbhræ-abf-

0f

que habitatore.

L]

P

l0. Decem eni!

m jugera' vinearum facient lagunculam

*

unam, & triginta modii fementis facient modios tres.

(

Ir. Vae qui confurgitis mane ad ebrietatem fetctandam, &

m, ut vino seítuetis.

jié.

potandpm ufque ad vefpera

2

E osnosdili

12, Citha-

né

V,

bear Deus,

aut verax

effe, non

r Juda.) Rggäum Juda cempre-

credar.

hendens duas tribus, jJuda fcilicet,

& Benjamin.

Domus .... grandes, t$ . pulehra. )

U

Germen ejus. )

-Intelligic Regnum

Nimia in dificando | magnificentia

juda, quod ab Ifraele pullulavit ,

damnatur, que fere nafcitur ex fu-

Vg

& przecilum eft, nolens fequi alias

perbia , & ad eandem augendam fa-

cit.

Signifïcatur etiam maxima urbis

decem tribus degeneres, & idolorum

cultrices.

folitudo , cum fcilicet ne palatia qui-

pwd'

Deletiabzle. ) - In Hebrzeo eft 4e-

dem , in quibus commodiflime agitur,

a

lieiarum ;

fuas enim delicias Domi-

habitatores habebunt.

IO. Jecem ensm jugera. ) Juge-

h

nus habuiffet' in Regno Juda, nifi

etiam ipfum ad idola , & vitia de-

rum eft fpatium illud terre, quod

Ri2

feciffet.

uno die boves arando polflunt in-

[þe'-

vertere.

judiciun.) Id quod juftum eft.

Clemor.) Opprefforum. Vel quafi

Laguncelam snam.) In Hebrzo eft:

; pOT

dicat: clamant ad me injuftitiz.

Batum, que parva quedam eft liqui-

qu

yu-

g. 7«,€5c.) Jam oftendit, in quo

dorum menfura, fignificatur ergo ma-

fit pofita iniquitas, & injuflitia, de

xima vini penuria.

qua loquitur.

IE Qu; cgnfitrgitis mane, 65 c.) Dam-

vt

.

nat ebrietatem , eamque intempefti-

Co;y'un gtti/:.

domum ad domum.). Vi-

"

cinos

per

injuriam fubmoventes ,

vam, id eft, matutinam; nam ut ait

qui fine fine dicitis:

Apoítolus I. ad "lheftfal. S o

in

f0

]i

ebrii fünt, nole ebrii funt.

0f akgulu»s 1lle

i po-

Proximts accedat , qui munc. denor-

U vino effuttis,) Adeo vino ingur-

aut

gitatis vos, ut eftuetis; eft enim.vi-

9HAÍ 4 gellum.

num facultate calidum.

LXX- Vel'-

o

ut ait Horat. l. 2. ferm. Sat.

6.

Lifque 4d terminum lect.)

Ufque ad

tunt, wizwm enim [atcendet , vel, com-

f

il

burtt eos, Ícilicet flammis , & incen-

Ój

finem campi, vel urbis.

dio vaporum, & fpirituum , & etiam

Q. lg auribzs meis fumt bac.) Cla-

immoderatorum affeftuum. *

qua

mant ad me, ( aures meas feriunt

hzc fcelera.

z

19. Opus Domini non refpicitis.) ld,

ap?

Niff domus , &$c. ) Nifi apud He-

quod Dominus fieri precipit, vel pau-

at

breos eft vox juramenti exectatorii ,

peres, quos Deus fecit , & vos ne-

d

^

- in qud fubaudiendum eft , non ha-

»gligiti*s. Vel potius opus Domini eft

'l"

11f r

L

20

TEROPIFET CISAI.JE

I2. Cithara, & ]yra, & tympanum , & tibia, & vinum in'

convwnsavo;&ms- & opus Domini non IGIPICIHS nec opera

d&

manuum ejus confideratis.

fle

k-Pr opterea captivus du&tus eft populus meus, quia non

te

$

hab mt fcientiam, & nobiles ejus interierunt fame , & multi-

tudo ejus fiti exaxmt

Ü

14. Propterea dilatavit mfernus animam fuam & apermt .

os fuum abíque ullo termino: & defcendent for: esejus, &

l?;

populus ejus, & fublimes, gloriofique ejus, ad eum.

15. Et incurvabitur homo , & han*uham;ur vir, & ocuh

dl

fublimiam deprimentur.

*

16. Et exaltabitur Dominus exermtuum in judicio, &Deua

f

*

*

fan&tus fan&tificabitur in juftitia.

;;

17. Ét pafcentur agni juxta ordinem fuum , & deferta i in

lot

ubertatem verfa advenze comedent.

fiiei

r8. Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, &

DI

quafi vinculum plauftri peccatum.

19. Qui

ERE

labor

creatio , gubernatio , & redemptxo,

I7. Et pafcentur agni. ) Chufh

Tion

aut etiam fceleftorum punitio., quz il-

Ecclefiam intelligit, & ejus alumnos

m ]

lis imminet.

-.Mel certe fenfüs eft,

novellos , qui l&tis fidei, vagelu,

tellio

uid coquat Domm-ls,- quid molistur,

Sacramentorum , &c.

Pafcuxs iner-

D

cilicet fcelerum ultionem , &c.

rabunt.

Til

IN

Caprivus. duftus eff. ) Ducetur.

Juxia ordtuem: /;mm ) VOX He-

n

Qolent: enim prop'ete , que certif-

brza verti poteft, juxza caulas fuas , ut

if

SIA.

Tt$ Y

fime futura prevident, per preteri-

vertit D. ermnymus Michzz 2

hi

nt

tum effeire, quod rei mïünmlem even-

Advene.) Gentes, qu& Chriftianum

tium indicat.

fidem admittent.

Ig

Ix)

Y

Nom babutt 'cientiae. ) Q ex vi-

Trabitis tn/(/uztatem. ) Trabit

tüs enumer- 'tis in mentis ceecitatem in-

£piquitatens , ut ftm;cn:/um, inquit $.

Prop

arit. LXX. habe. t: Quiz s22 cegno-

l(üdorus 9. fent. 23. qui tardat con-

Qf 1

verznzt Domizus.

'I)C;"fl /'fl Demum

T

2'/'/1-*)67'8 ezim l/æii!!l-

(;

Et: zobiles A,m/s,

7c.)- Nobiles eque,

farem , ol moram farere IHQuitati,un-

ac plu—eu, fame, & fiti perierunf,

de 6 Pfalzus

rro/onïd'berrmt z/thw-

tatir

Vel ('enfus eft, ficut bo-

n

Ij. Dejermus.) Sepulchrum, vello-

f4:€)m /zä;

eus: d: amnatorum.

ves loris: affueti plh :ftrum affidae tra-

$a

"Animarm fuam. ) Se ipfum, finum,

hunm fic ambitiofi, cupidi, e! briofi ,

w ]

& cipacitatem fuam.

&c. aflidue trahunt finem', & plau-

N

Iwr es.) Potentes, & proceres.

ftrum peccatormn. Vel certe » Qquia

Vide

]q Incusvabiitr

/0"

)

ol /m./'tl Ab

ducimus, que fponte , aut. facile fe-

A?

"Otnnes. nobiles, « igno-

juntur :

zur ir. )

trahimus vcro, que oblu-

P

biles (ine difcrimine lm«zient W. W

:

antur , & refiftunt, trahere ini

uita-

hümiliabuncur, & in iniernum defcen-

tem erit ftudio, & affectu occ.

a

1ones

$ h

dent.

Dérve

peccandi conqauirere , & quafi magno. -

* püya

(

w

JCAP'UT»X!,

2E

r in.'

9. Qui dicitis : Feftinet, & cito veniat opus ejus, ut vi-

Cfà

deamus: & gpprbpie; ,& veniat confilium fan&ti Ifrael, &

Íciemus illud.

5

DOf

-2o. Vs qui dicitis malumbon

Y

i

1m, & bbnü m 'mal"um.e ponen-

j

tes tenebras 1

ucem, & lucem tenebras: ponentes amarum in

dulce, & dulce in amarum.

x

ruit

2I.

:

* Vze qui fapientes eft

0. Vs

^ &

is in oculis yefïris*, & eoram vo- Pr

VE

bifmet ipfis prudentes. *

.

ome.

is ad bibendum vinum & viri fortes

22. Vse . qui potentes eft

x

*

12,- IS-

eui

ad mifcendam ebrietatem.

25. Qui juftificatis impium pro

Jeus

Íü aufertis ab eo.

*

mæmeübuäi & juftitiam ju-

24. Prop:er hoc, ficut devorat ftipulam lingua ignis, & ca-

41n

lor flammze exurti:: fic radix eorum quafi favilla erit, & ger-

men eorum u: pulvis aícendet.

Abjecerunt enim legem Do-

5&'

iini exercituum, & eloquium fanéti lfrael blafphemaverunt.

C 3.

25. Ideo

Qu!

cant, & quz bonä f'un-t',x,, mala pronun-

labore convehere, quod. ad malitiam,

"

non ad ignorantium , aut t:agilita-

tiant, & e contra.

1104

tem pertinet. Alii per iniquitatem in-

21. Ie eculis veffris. ) Veftro judi-

cio, opinione, & confilio humano,

;e'iii :

tellizunt poenam iniquitatis-

I

In funiculis vanitatu. ) Peccatores

& politico , quo vos potius regitis ,

quam Iege divina.

trahunt culpam jeceati, aut pcenam

.a0. Poetentes effis ad Uibendum.) Qui

He

in funicnlis vanitatis , quia propter

res vaniffumas gravia fcelera c

ftrenui potatores eftis.

, 11'5

hunc.

f)Ilfräï-

AA mi[cendam : ebrietatem.) Hebrai-

atf

Ig. Feffrmert, ) ctto vventat opus ejus.)

ce eft, ad milcendam , id. eft, infun-

Vox ]ud&eorum irridentium — verba.

dendam ffcerzm. Sicera eft quidquid

W/'t

Proph*ecæ* ; q.u*;æfï dicant * veniant ,

inebriandi vim habet. Greci f/,s'Sw/xæ

[

quae minaris, nihil timeinus, non mo-

dixerunt, quafi zmebrzamentum, aut

qn

xamur verba tua.

InebriA UH

&/'17/11.'

Confiimm.) uod tanta premedi-

23. Jufifeatk.) Abfolvitis.

ul

tatione indiget, in quo per tot annos

3uffitiam julti , Gc-). Jufti. j

Dornminus deliberare videtur.

lf.ltiS.

:

gs* V1O-

;i?ui-

Sanili lfracl. )- Dei, cujus fanctita-

t 0

Q4« Liogta zgr'zf ) Flflmïg&; i"gnis9

tem Ifrael colit.

qux lingaz figram prefert-

tiolh

Seiemus illud. ) Cupimus tandem

Ju

&ie radiv , €fc. Y Sic togms ]u-

videre, quale futurum.fit hoc conít-

deorum populus radicitus. cum |fuis

qää

,lp i

ïiumx & quid fa&turus fic Dominus.

fimilhis , & ftirpibu

!

:s, i'nte,rne-cionc,

2o. QUi dieiti mma!um bonum, €c.)

p erildt.

obli-

Sïgnifïcï*cnr judiciokum , & morum

H p. Pvis a

fäew!e(.i)" In pulveres, &

a«

cine:es folutum.

[

one

perverfitas, cumn fcilicet homises de-

-

pravati peccatis de xebus male judi-

Eloquium fautli Ifracl.) Legem Dei,

Mgne z d

1; dj

22

XPRP"?HET; ISAIJE

25. Ideo iratus eft furor Domini in popiülum fuum , & ex-

tendit manum fuam fuper eum , & percuifit eum: & contur-

f

bati funt montes, & fatta funt morticina eorum, quafi ftercus

fili

in medio platearum. |1n his omnibus non eft averfus furor

ejus ; fed adhuc manus ejus extenta. .

26. Etelevabit fignum in nationibus procul, & fibilabit ad

eum de finibus terrze: & ecce feftinus velociter veniet.

27. Non eft deficiens, neque laborans in'eo, non dormita-

bit, neque dormiet, neque folvetur cingulum renum ejus,

nec rumpetur corrigia calceamenti ejus.

]

füb

28. Sagittee ejus acutae, & omnes arcus ejus extenti.. Ungu-

z

l& equorum ejus ut filex, & rotee quafi impetus tempettatis.

29. Rugitus ejus ut leonis, rugiet

ut catuli leonum: & fren-

t;ri

det, & teneb

ejus

:

it praedam: & amplexabitur, & non erit, qui

eruat.

L

1 'Saää

.30. Et fonabit füper eum in dieil

la fiycu*t fonitus maris: afpi-

ciemus in terram, & ecce tenebre tribulationis, & lux ob-

0mn

tenebrata eft in caligine ejus.

(

CAPUT

vel Évangelium, ut exponit 8. Cy-

-4d eum.) Exercitum Romanorum.

le

rillas.

L

27. Nom efó defitjens, 66c.) Eft hy-

ào t

B /afp

potypofis, qua graphice depingit vi-

Vi

þfärtm!.

Isem;z'ver:mt.) H?br. cantem-/-

res, celeritatem ,, aviditatem, fortitu-

25. Conrurbari fnt montes. ) — Nos

Dui

dinem , & feritatem 'exercitus | Roma-

m,

byperbolice ditlom putamus, inquit D«

norum contra jJudzos.

Hieronymus » quod TAgnitudine ma-

Neque falverur cingulum , 6 £. Ve-

I

loerums imuntkentium) ctiami muontes com-

ftiti, calceati , armati cubabunt, &

dv

ioveantur, Gc.

N

UUR

fomnum capient.

Morticima,) Cadavera.

Nt6 rumpetur corrigia, G9c.)

Signifi-

g dils ,

catur eos bene armis, &

pum

Jm bis omumibus, GTc. ) ; NNec tamen

litaribus inftructos.

veftiþus mi-þ

du

adhuc his omnibus Judeorum malis

m

29. Ur. flex.) Duriffimz, folidif-

p

placatus eft Dominus, fed adhuc ma-

ime.

boe

nus ejus extenta eft,

A& elevata ad

Rota ejts.) Quadrigarum.

ine 4

feriendtqn.

gl

OF1d

3o. Sezab;t. ) Miagno fonitu, &

Q6. Elevabit ffguum m n,pz!ionz'&m.)

impetu irruet Romanorum exercitus.

TFW

Vexillum quafi dux eriget ad cogen-

Et lux obtenebrata efl.) Pre ma-

dos milites ex omnibus gentibus con-

Q yc

tra Judaos.

gnitudine vaftitatis , & tribulationis

u

edam lux ipfa miferis, & attoni-

St;i*g

Szbrlabit. ) Convocabit minimö fi-

tis Judeis obfcura ut nox effe vide-

X eft

bituk.

gno, xzmximaque facilitate,

*

* f

ennn !

Qu a

&4&1

W

CAPUT VL

«

C APU T VL

At-

CUS

lfaias vifa Domini majeflate condemnat fe , quod tacuerit , fed

TOf

mundatis labiis fuis offert fe ad pradicandum; pradicitur exce-

candus populus ufque ad defolationem cioitatum S'ude , €?

tal

eju$ , qu& dereli&a erat , futura

E

coufolatio.

ia

l$,

I.TN anno, quo mortuus eft rex Ozias, vidi Dominum fe-

dentem fuper folium excelfum, & elevatum: & ea, quse

u

fub ipfo erant, replebant templum. (r.)

at

2. Seraphim ftabant fuper illud: fex alae uni, & fex alae al-

ren

teri: duabus velabant faciem ejus , & duabus velabant pedes

ejus, & duabus volabant.

qu

5. Et clamabant alter ad alterum, & dicebant: * SanGus,,

. po.

p

San&tus , Santtus, Dominus Deus exercituum- , plena eft

4. $

Qb

omnis terra gloria ejus.

4.'4Fit

UT

(a.) m Edir. Sixr. additur : Et plena erat domus a M-aje&ace ejus -

I. fN amuo,que mortzuus ef Rex O

L

zj45.) Hebr. eft, (?3,7 bal, quod /4jrz, vel

jux£a. fignificat.

Stabant fuper bafiim

"tf

Nimirum quinqu

D

do regni ejus.

ageflmo fecun-

folii, aut in pavimento juxta folium.

Lhy

Dzuabzus velabant fici&m ejus..) In

"t vt

V;4;.)) Oculis mentis.

Jiinli

Hebr. eft 935 p2z22, quod cum Chal-

)

j

Daminugæ fedentem , & c) Quafi Re-

dxo, Forerio, Vatablo, & aliis verti

gem , aut. Judicem , humana fpecie.

potefc , Factem [mant. U!:rum*que ve-

Ea ,qua fub ipfo eraut.) In Hebreo

rum eft ; nam velantes -faciem fuam ,

Ye

eft, Ta"?ïw fenlan , id eft fimbriz, vel

lf,

ore veíftium. Poderis, & veftis re-

velabant etiam faciem , & pedes ejus,

id eft, Dei, cujus afpectum alarum op- .

galis, five paludamentum TDei ita lon-

pofitu fibi eripiebant.

ii

oum erat, latum ,« finuofum , ut

j5 ml

fimbrie, & orz .ejus replerent tem-

Y

Doabus volabani.) Duas alas eiþan-»

f.

[

is habebant ad volandum parati, fi

plum, in quo mihi videbar hec fcri-

juberentur. *

oidi

bere.

Significant hz finbris im-

menfíam potentiam , majeftatem ,. &

. 4lrer ad alterum.) — Scfe 1d De:

loriam Dei.-

laudes'invitando, & excitando ; vel

alternatim. canendo

y,

,'Templrz'm.) Hebraice 53-,71 becal,

L "San(tus, San-

[CUSJ

quz. vox. fignificat. eam templi partemy

étus , &c.

g f

um Sanüws dicitur ; nam Saexüuz

atofb

Sandus, &c. ) 'Ter repecï&ar, Fut

SazJoram. appellabatur "34 4ebr ,

Sancta Trinitas in unitate effentie fi-

1

ol

id. eft , oraczulni.

»

egnificetur.

j

Q. Serapbim.) Duo Seraphiim ; erant

Plepa eff ommis terWa glori ey:us. )

enim in(tar Cherubim propitiatorii ,

Quia ubique terrarum Divinz poten-

qui erant tantum duo.

tiz, fapientiz, & bonitatis apparent

alte impxeíia ve&igia-

*

Sfabwzt fiper Hind.) - Pxo :fufer in

VPRO'P'HET. ISAXX

24

4. Et commota funt fuperliminaria card

D

inumx a -y*oce- Cla-

9.

mantis, & domus repleta eft fumo.

ts

5$ Et dixi: Vae mihi, quia tacui, quia vir pollutus labiis

$no

ego fum, & ia medio populi polluta labia habentis e

go habitg,

It

& regem Dominum exercituum vidi oculis meis.

los.

6. Et volavit ad me unus de Seraphim, & in

manu ejus

udi

t

calculus,: quem forcipe tulerat de altari.

7. Et teüigit os meum, & dixit. Eccetetigit hoc labia tua,

lent

& auferetur iniquitas tua, & peccatum tuum mundabitur.

tert:

8. Et audivi vocem Domini dicentis: Quem mittam : Et

n

qui

quis ibit nobis? Et dixi: Ecce ego, mitte me.

E

L

o. E

Ü

-

—

—— —

4 fammam fs. faperliminaria car-

Im zedio Pap:?li, Gvc. ) Difficile ER:

digwn.) Vehementia vocisipfum tem-

verfari cum iis, qui loquendo peccant,

plum vifum eft commoveri , & con-

& ita linguam cuftodire, ut nulla pec-

! gere.

Forerius vertit: Movebavrur po-

cati labes-contrahatur.

& no

-c13ti.

reiiige;

fees ];;per/im;n4rium sad elt, pOReS,

Dominuum exevcituum vidi oculis 72eis.)

quibus fuperliminare erat impofitum.

tHHPO

Ex quo .clarius aenovi vilitatem meam,

po f

Domus vepleta eft fumo. ) Fumus,

& deformitatem peccati hujus mei.

deri,

vel nubes, aut nebula 'fymbolum erat

6. Caleulus. ) Hebr. pv »"nfpa,

edii

lo-

& Grzce, cïvSpc/.ä, id eft, car£o, vel

lorie Domini, adeoque vocantur

Yo,

ria Domini. Sic Deus Moyfi in 5ina

:

pruna ignita.

gmaa

apparuit, & locutus eft per caliginém,

Exod. 20. 21. fic & Salomoni appa

De altari.) 'Yhymiamatis, quod erat

que q

in ea parte temph, qug Saz&zz. dici-

eomh

ruit gloria Domini, id eft, nebula te-

tur, in qua in vifione videbatur Ifaias

fccill

gens totum templum, 5. Reg. 9. 1.

fibi verfari.

*

S. Ve mibi, quia tacut,) Non ar-

7. Tetigit o5 meum.) Contaftu Ia-

u

euens libere populum delinquentem ,

bioruia per' prunam : fignificat Deus

Q05 ex

X« potiffimum Oziam Regem facer-

fe, & peccata remittere Ifais, « il-

m

IT

dotale munus ufurpantem. [ta S. Hie-

lum fpiritu prophetico implere, fiducia

de Tef

ronymus , & alii.

Vel quia tacui,

etiam , & magnanimitate, ut ardenter

»lb,

nec fimul cum Seraphinis aufus fum

in pofterum prophetz partes impleat.

J

celebrare Dominum. Cur autem non

9. Quem mittam?) Ad populum Ju-

VIKX'X àt

fit aufus, ftatim fubdit: w wir pol-

ln

luzus lab ego fum , €$c.

Ve] idem

daicum przdicatione excitandum ?

eft, ac fi dixiffet, Heu me perii, &

Ne |

. Quis ibit mobis ? ) Hier. ep. 143.. In-

W)Ph-z

confternatus fum ex afpe&u tantz vi-

dicatar , inquit , per[omarzs drver[i-

W,. (

lonis, que mihi vili homuncioni fefe

fa. ffcut unttas drvinitatis in e0, quod

tiOä 0

objecit.

Secunda expofitio videtur

Uzus /oguitm'.

effe magis genuina.

Ecce ego , mitte me.) Sentiebat enim

Umn

Vir ;b!lu?m labiis.) Propter tacitur-

Propheta fe ad . hoc defignaii, quod

V

nitatem, de qua diximus, vel quia ali-

labia purgata effent , foluta lingua ,

Tudsi

quid loquendo peccaverat; nam pauci

& animo fiducia addita, & prophe-

I2

funt, qui non offendant in verbo.

tandi defiderium.

biy,

*

CAPUT Vi

25

(

9. Et dixft!: Vade, & dices

populo huic: * Audite audien- "Mat.

I 30:[ 4»9*

Marc,

biis

tes, & nolite intelligere: videte vifionem , & golite. co-

gnofcere.

4. I9.

lo. Exc

ca cor populi hüjtiS*, & aures ej'us/ aggrava; & ocu-

Luce

)m,

T.

los ejus clàude : né forte videat oculis fuis , &

anribus fuis $3- 1o.

joan.

eu

audiat, & corde foo intelligat, & convertatur, & fanem eum,

12.40.

1r. E: dixit: Ufquequo , Domine? Et dixit: Donec defo-

&

A&o.

Q

lentur civitates abfque habitato

.

"

& 19.96.

re, & d-om*us» fine homine,

Rom:

terra relinquetur deferta.-

.

L:

lEt

i2. Et longe facie: Dom1

nus homvihes , & multiplicabitut,

l'- lul. 8""'

qua d

erelicta fuerat in medio terrae.

.M

& erit in

a. Et adhuc in ea decimatio , & convertetur,

:*

Qfïen-

COUR

je d

9. Judite audientes , &y nolite intel-

quitur de fe in tertia perfona, quafi

"CAfb

ligere , &c. ) Audietis, & videbitis ,

dicat : Ego Dominus ablegabo Judzos

1 gec-

, vel non voletis in-

a füa patria, faciamque eos extorres,

& non intelligetïs

telligere, eft anallage modorumn, &

,uttoto orbe vagentur.

meü.)

temporum ; ponitur enim imperativus

Et mnultiplicabttur , €e.)

Qui reli-

atl

pro futuro- LXX. habent: 4'e au-

buntür.

qui fuerint ex Judxis ,. ymultiplica-

w

dieris, E$ non ikte!ligefiä',- &6 wiaentes vi-

i

debztis , £$ zon perþicictiä.

Qua dereliéla

| fuertt) Natie' ]Ju-

IO. Exceca.) lta obfcure per zni-

deorum.

Ó Vd

* IO.

Et Adhuc in ew decimatio.) Cla-

gmata, & parabolas propone Judzis,

qus dicés, ut.ipfi non intelligant, fed

dem judsorum fignificare videtur

derat

obnubilentur, & excecentur ; fic eninv

füb Adriano, cum. rebellantes Judaos:

] (uC'X'

[«

u

Joannes c.

ita attrivit , ut ex decem vix unus

us

feciffe Chriftum. docet

Ic. 4O. ubi citat hunc locum lfiim.

fupcreilet.

Vel, excecz , idem eft, quod. predic

Ef comverterur, 6 evit im offenffo-

"'?m ]«

2ém.) lterum erit populus in often-

[ Deus

eos excoccandos , quafi dicat: omnino

fionem , ut fcilicet: Juda fit rifoi, &

Judzi per peccata fua excccati a me

&i

defszrentur, & in majores tenebras men-

oftentui gertibus- Similis phrafis eft

aducia

tis, & cordis duritiam incident.

Pfal. 77. 4I-

Comverft fumt, &Y tem-

dentet

taverumt Denusr, id. eft, iterum ten-

Zures ejus .1'ggr.4-u:z'.) Dicuntur gra-

yert

vari aures, cum aliquo tenentur impe-

taverunt Deum.

dimente, quo minus audire poffint.

-Ramos fuos.) Axidos, demortuos ,

( I lu

& deformes; — LXX. habent., ovay

"n

Ne- forte videar, 6c. ) Huwc etiam

prophetice pet futurum exponenda

&unfow £ecrüG Sc«wvc dvrüc , id eft,

^ hn

Íunt,. q. d. ex hac Judeorum excocca-

fpoliata velamento , & tegumento ,

äw(f-

tione omnipo fiet, ut nom videant ,

quod arboribus folet circuniponi , ne

^ W

non intelligant ,. ac confequenter.ut

pecudum morfibus p teant. Sic Ju-

non convertantur, ac fanentur.

deorum natio-injuriis, & violentiz ho-

:g

ftium: fuorum: erit. expofita..

Lt. U/äïueqjua»üamine. $) "ales erunt

Semen: [antlum. ) ldem eft ,. quod

, q*.lO

judsi..

ingüï !

I2 Longe feéciet: Domintus, 6fc.

) Lo-

dictum

p

eR fuB- €* 4-' ne 3. Et el'l"jf

Bidl, cim Coms Menoch,. Tom. V,

r 5-

-

25

ÉI ERN TOiX

oftenfionem ficut terebinthus, & ficut quercus, quae äxpan-

1

dlt ramos fuos , femen fan&tum erit id, quod 'itetgri't in éa.

tüut

rom

CAPUT yIL

gl

phr

Objeffa a Syris , €? ab lfrael Terufalem , lfaias prophetat

[ dilos

mon prevcalituros , datque impio ZAcbas fignum liberationis , vir-

eum

ginem parituram filium , cujus nomen Emmanuel, pradicitque de-

& gravilimam S'ude affliciionem ,

ä

| Jertionem I/rael , -

at Jolitudigem.

d

T faftum eft in diebus Achaz filii Joathan , filii Ozise

pul

regis Juda, afcendit Rafin rex Syriee, & Phacee filius

Romelisze rex Ifrael in Jerufalem, ad przel

ia;;d um Contra eam:

& non potuerunt debellare eam.-

mebat

2. Et nuntiaverunt domui David, dicentes: Requievit Sy-

lo

l53

riafuper Ephraim, & commotum eít cor ejus, & cor populi

lum ?

ejus, ficut moventur ligna filvarum a facie venti.

Cng .

3. Et dixit Dominus ad Iíaiam: Egredere in occurfum

falloni

Achaztu, & qui derelié&tus eft Jafub filius tius, ad extremum

pam,

ferant;

tifican

aquaedu&tus pifcinæ- uperioris in via agri fullonis.

*

*

p

pun jr

i

emnuis, qui velidus fuerit , Efc.' S.e-

pter vicinitatem regionum, ling'is com-

zmen ergo fan&um funt Apofto-

munionem, &c. ut fenfus fit , Rafin

üt aQ

4 i

li, aliique. primi Chriftiani, ex qui-

magnam fpei fuz pdrtem in eo funda-

ánimo

bus San&torum genus toto orbg pro-

vit, & conftituit, quod fibi Ifraelitas

01(4

Pagatum elt.-

adjunxit.

Vel etiam exercitus Syro-

rum in Regno Ifraelis confederat, dum

fb

154

/fScendit Rafrn.

) Vide hiftoriam

qui t

4.1 Reg- C. ISO & 16- & 20 P«'.l-

expeditionem parat in Judzos.

ïi'tionm

Kal cap. 2g.

Super Ephraim.) Sic dite decem tri-

2. Domui David.) Duabus tribubus.

äi'dem ,

bus ifrael, a Jeroboam primo Rege,

que adhzferunt ftirpi David , Jude

qui fuit ex tribu IZphraim.

b

fcilicec, & Benjamin.

Á

C uin

Requievit Syría [uper Ephraim.) Sy-

Commotum eff.) "limore.

d m'?lo

rla,

&

ejus Rex Rafin junxit fe, & ut

9. Et qui derelictus ef. Tafzb. ) In

lN

]72 jyg

LXX. vertunt, cezfpiravit , inita fo-

Hebreo eft, Sezr 724[z5, quod inte-

Wopter

cietate cum Ephraim , id eft , cum.

rum erat nomen filii Ifaie, & figni-

^

Ifraelitis, Puto autem dici requieviffe

:

cat, Reliquie comvertentur, quod no-

men procul dubio filio indidit non fine

Qui v

potius Syriam fuper Ephraim, quam e

Nüm,.4

converfo Ephraim fuper Syriam, quod

myfterio.

Sic Ofeas cap. r. proles

) Vati

magnam fpem rei bene gerendz Syrus

fuas nuncupat, zoz mz[ericordiam con-

concepiffet, ex fcedere cum decem tri-

feceta, nom poptlus oneus. . Jubetar Ifai-

as filium adducere, ut Achaz, qui

p UUEEUUUTETUUU ERN UM AR

lal

bubus, ex quo multe fe oftendebant

p T—ain

populum fuum funditus delendum ti-

4

ü EGM

opportunitates , prOfperg, bellandi pro-

CAPUT VIL

e

N

-^ &. Kt dices ad. eum : Vide, ut fileas: no.]iï timere, & cor

d.

táum ne formidet a duabus caudis titionum fumigantium ifto-

rum in ira furoris Rafin regis Syrize, & filii Romelize:

. Eo quod confilium inierit contra te Syria in malum E-

;

i

)hraim, & filius Romelisze , dicentes:

:

Vf«

6.' Afcendamus ad Judam, & füícitemus e

un & alvell(amus;

h

eum ad nos, & ponamus regem in medio ejus filium Tabeel.

7.. Heec dicit Dominus Deus: Non ftabit, & non erit iftud:

g. Sed caput Syriae Damaícus, & caput Damaíci Rafin : &

adhuc fexag

4

inta & quinque anni, & definet Ephraim effe po-

)ne

gulïus H

Ds

fius

g. Et

Ld

Catdi:

mebat, nominis hujus faufto omine ad:

E& fliw Remelie.) Filium Rome-

Ípem erigeretur..

lix: appellat. Phaceen: per contemptum;,

rSy

Im wia agri fullonis. ) Ubi ob vici-

ut. filium:

rivati hominis ,. per fcelue

Reocm fa

:

pui

num aque duttum pifcinz, id eft, la-

um.s.

cunz fuperioris plures erant officine

6

- Sufcitemus ewn. ) Bello eum la-

fullonie , quz in urbeob aquarum ino-

ceffendo:;.

rfum'

Atvellamu: eum. ) In: Hebrzeo: eft;,

m

piasm, & loci anguftias effe: non po-

terant.. Fullones enim ad: pannos: pu-

Diffundamus,. five ,. abfcsndamus: esm v

rificandos , & tingendos: copia aqua-

fcilicet ab.Achaz, & tralhiamus. ad : nos..

Vel diffundamus , id' eft,. partiamur:

E

rum indigent, & loco' aperto: ad eos

d

ficcandos,. erat is locus extra: urbem;.

in duas partes, ut . partem unam: occue

; COtt"

ut apparet ex 4; Reg.. 18- 17.-

ent Samaritz, alteram $yri:.

'Taäeel;)ï IN omen:pro

prium: viri;. cu--

Bafta

animo..

4« Sieas.) Quieto ,, & fecuro fis

j

udaea: confüi-

finde-

jus filium. Regem. in:

dl

Duabts: caudis titionum.) Duos Re-

tuere: volebant,. ita tamen ,. ut eis ma--

ges intellicit, Ifraelis fcilicet, & Syriz,.

neret. devinttus,. V« g- fubje&tus;,, aut-

o

feudatarius..

r, du

qui- titionibus: comparantur ,. quia ut

titionum caudz,. id eft ,. extremitates

7. Non feabit , &c.), Ego: hoc confi-

ardent ,. & fumigant, fed paulo poft

lium: evertam..

em t«

extinCtz projiciuntur ,. ita hi Reges ar-

Q. Sed caput' Syrte: Damafcus:,. €c..)

)

Non ftabit hoc: eorum . axrozans: con-

N

debant ira in: Judeos ,. & jactabant fe,

Svriz Da-

& minabantur, paulo: poft. projicien-

filium , fed e cogverfo caput:

di inglorii..

mafcus definet,. corruetqne:

&

X caput;.

id eft ,, Rex. Damafci. Rafin. definet,,

Iu

Ip ira: furoris . &c. ) Fumigantiuny

propter conceptam iram..

& definet Ephraim effe populus,. &

d ite

. Ie malum: Ephrain.) Confilium ,.

caput ,. id eft,, metropolis

É

sphraim Sa-

a(['(rnl

quod. tandem: ipfi Ephraim erit no-

maria definet, &' caput r id. eft,, Rex:

d 02

Samariz filius Romeliz definet:: . Veli

xium.. Sic:enim interpretandum ,. cum:

p fite

in: Vaticanis: Bibliis: nota. diftin&tionis

fententia; eft : Non latius: imperabit

ptOles

ponatur poft vocem Zphrais. Alioqui

Rex Syrig, quam nunc imperat.. Re-

7 (un

al

verficuli fenfus effe poteft ,. Syriam, &

gnum etiam decem tribuum intra fuos:

tUr H

Ephraim fimul' confpiraffe in malum ,.

terminos: manebit ,. nec: ultra: propa-

AUR qül

qunm

FI.

idf eft,, ut.nocerent Juda;.

gabitar.. Implä'a eft: hec Erf)gheciaw

!

M

28

P RO*PIäEIT. ISAIJE

9. Et caput kEþh'raim :Sama.riaq, & caput Samarize Elius ARo-

melie. Sinon credideritis , non permanebitis.

bo

10. Et adjecit Dominus loqui ad. Achaz, dicens:

ff

1r. Pete tibi fignum a Domino Deo tuo in profundum in-

ferni, five in excelfum fupra.

'gy5, Et di

x.it,ïA-chaz , Non petam-;,* :

$

& non tehtabo Do-

fep

minum.

ï(

Ie

13. Et dixit: A

udite ergo domus»Daï/idv: ïNumquid parum

vobis eft,

H

[

meo ?

;;olegtos:effe hominibus, quia molefti eftis & Deo

:

É

d

l

[

:

I4. Prop

hocdablt Dominus ipfe vobis fignum : * Ecce

Vr

Matt. Virgo concipiet ,

.& pariet filium, & vocabitur nomen ejus

1. 23. Emmanuel. -

*

qu

4uca

ris, Butyrum , & mel come

det, ut fciaþ reprobarg malum,

p

:

WUs

7 3" & eligere bopum-

16: þQuia

*

*

[

pote

E

cuüm Teglai:hphalafar, & Affyrii vafta-

Moleffos effe bominiä?þs.) Prophetis,

runt, & fubegerunt tam Syriam, quam

eorum predictiones nihili faciendo, &

etiam

Samariam 4. Reg. 16. 17. & Ig8

conteninendo.

ag ao H

)

De

kcum lo-

iDera

Definet Ephratz effe populus.) Exver-

""'""]12*5?2/2' effis 6 Deo.) Qui

K

fa eorum Republica , & Regno.*

quatur per Prophetas, etiam ipfe con-

9. $4 noz credideritis.) Vos divin.o

temnitur.

fo

Ui

auxilio liberandos. .

I4. Propter Loc.) Quia non facitis

GX.?,

Te

Non permanebitis.) In Regno veftro,

vos , quod debetis, faciet Deus , quod

?

tbl 1

fed «que ut illi in captivitatem ad-

fe dignum eft.

ducemini.

Vel, non permanetis in

Vobis.) Domui

Juda.

veritate, non eftis Deo fideles, LXX.

Signem.) Potentie, bonitatis , &

duob;

mifericordie fuz.

li

"ertunt, zoz zntelltgeris.

IO. Loqui ad Achaz.) Per lfaiam.

Virgo concipiet.) Mirginitate etiam

quetu

l1I. Pere tibi fignum.) In prophetie

poft partum manente.

qum

mez confirmationem.

Emmanucl) Quz vox

fignificat, :

u

I profundum £ufernmt,61c.) Peten-

bfeum Deus.

m

do, v.g. utgrandi terre hiatu pa-

I5. Bwtyrum, &* mel coinedet.) C

0n

teat infernus, vel ut flet fol, ut tem-

bos ufitatos infantibus in Judza: erit

Vener

enim Chriftus verus homo.

pore Jofue.

IQ. Noz petam, ($c.) l1ta refpondit

Ur füiat reprobare malum, &f elige-

'h'

ex hypocrif', & impietate, quia cum

re bonum.) Ufque dum crefcentibus

Á

a Deo effet averfus, eique diffideret ,

annis ad illam perveniat s&tatem, qua

u

fidebat Dzmonibus, & idola fua fta-

pueri difcernere fciunt inter bonum,

QUE

& malum.

tuerat confulere, atque opem Aflyrio-

Chaldaeus vertit , Donzec

1

xum implorare.

fäiat.

Ex Hebreo ad verbum ver-

tibi

l2o. Domus David.

tendum effet, 44 fcezre ip,

) Y t Jda,

fu. "nyuo

pt habent LXX.

ledahatho.

AL mmc

j

-l

*

29

*

d

. H æ

E

lo

- Y6. Qm

a antequam fciat puer reprob

are malum, & velïge*re

bonum, derel

inquetur terra, quarfl tu deteftaris a facie duo-

rum regum fuorum.

*

LR

i7. Adducet Domt:

nus fuper te, & fuper populum *tüum ,

& fuper domum patris tui dies , qui non venerunt a diebus

Do

feparationis Ephraim a Juda cum rege Affyriorum :

.

.

18. Et erit in die illa: Si

bilabit Dominus mufcae , quae eft

T

in extremo fluminum JEgypti, & api, qus& eft in terra Affur.

Deo

19. Et venient,

& requiefcent omnes in torrentibus val-

lium , & in cavernis petrarum , & in

verfis foraminibus.

Q*mnäbus frutetis, & uni-

w

.ecC

Qus

20. In die illa radetDominus in novacula conducta in his,

qui trans umen funt, in rege Affyrio

Pursere

i.

E

lu pE

jn,

iE E

pedum, & barbam univerfa

*

M

D3

zï. Et

—

Quia

16. Quia.) 'Hebr. ?5 chi, QUOd verti

fone ftridorem, vel propter multitu-

dinem. Loquitur de bello Pharaonis

pote&, fane, certe, verum eni ucro.

Nechao. 4. Reg. 23-

-ntequam feiat puer, €c.) Ymmo

ll-at; 5ve1 quia

?hetis r

etiam antequam nafcatur.

4pi.) Allyrios apes appe

jo,&

Non folum

fagiccis) ute

bantur, ut apis aculeis, vel

Derelinquetzr terra.

quia auratis,

& variegatis veftibus erant

liberabitur Juda, fed etiam duorum

induti.

de expeditione Sen-

q b

Becum tibi adverfantium regna de-

Loquitur

« (0ll«

folabuntur, quod fa&um eft, ut patet

nacherib in Judzam.

I

In rorrentibus wallium , &c. )

ex 4. Rep. 16. & deinceps.

Quafi dicat, omnia occupabunt Q

faciti

Terra, quam te deteflaris. ) ; TYerra

Perfiftit in metaphora

j quod

tibi inimica , terra hoftilis.

complebunt.

mufcarum , & apum , que degere

A facie duorunm Regum feorzm. ) A

amant in vallibus , & cavernis pe-

duobus Regibus fuis , vel propter fce-

trarum, &c.

'131&

lera duorum Regum

uorum

derelin-

Vel fenfus eft,

Fruters,) Sive

fructetis, -fm;:t locà

etitm

quätur eorum terra.

fruticibus confita.

quam t deteftaris propter duos Re-

QO. lz movacula.) Gladüs, & armis

c'eg tibi infeftos.

barbarorum acutis, ut novacula.

L

) Inauditz ultionis.

17. Die:.

Condu&a. ) Nam quafi propofita

Qui non 'venc';fum.) Quales non

"

(

venerunt.

mercede prede,.& fpoliorum /Egy-

TEU

A dielus. feparationis. ) Cum Re-

ptii, & Affyrü adducendi erant in Iu-

dxam.

gnum lfrae] in duo divifum eít ;Ub

L

Hoboam.

Im his, qui trans flamenu. fent?) Yntel-

aptibUs

Cum Rege Affyriorum.) Per Regem

ligit Affyrios , qui trans. Euphratem

m qM

Afílvriorum.

funt.

onu s

19. SiPHabit.) Convocabit, & exci-

Barbam , 6c.)) 'Loquï-t.ur de Repu-

punet

tabit, ue contra Judeos pugnent.

blica Judeorum , tanquam de corpore

p v

humano, & fienificat ; nulli ordini par-

Mwe[es.) JEÉgyptios intelligit, quos

QUE

mufcas appellat, vel propter vocis ab-

ce ndum, non(fummis, non imis,

39

PR OF«H' ET ISAIZ/E

21.Eteritin dieilla:Nutriet homo vaccam boum,& duas Oves,

2.

22. Et prae ubertate la&tis comedet butyrum: butyrum enim ,

cut

& mel manducabit omnis,' qui reliétus fuerit in medio terrze.

23 Eterit in die illa: Omnis locus ubi fuerint mille vites,

liuä

mille argenteis, in fpinas, & in vepres erunt.

fpoi

24. Cum fagittis , & arcu ingredientur illuc: ve

& fpinsge erunt in univería terra.

pres enim ,.

)

25. Et omnes montes, qui in farculo farrientur, non veniet

| -äï trez

iluc terror fpinarum, & ve

UE

prium ; & erit in pafcua bovis, &

5

1

in conculcax.tiïonem. pecoris. -

:CAPUT VIIL.

$t

fïubetz/r' ïfaia&- in li

bro [cribere nomen pueri na[cituri: predicit

du

vegna lfrael , C? Syria deffruenda ,. Sfudeque. affli&tionem , &

fici

Ya

füturam a D

eo. liberationem , licet multi ex. Yuda cafuri fiut: n

am [

bet ligari tefTimonium, C? legem fignari fubjiciens , que&

legeri

hagc :

;ïvwmineanï mala recedentibus

i(? go

monit

6?

g/'i-/:f—.,U r

"

&

ï T dixit Dominus ad

—

Injis,

me: Sume tibilibrum grandem, &

Vel

. feribe in eo ftylo hominis: Velociter

benda

í»olia detrahe, cito:

preedare.

o r

trahe ;

^

Prlos. pedum. ) Honefto VV.OC.abulO "

tum ij

rum ficlorum. prove

ln,tum. Domini

d inf

pubem appellat pilos.pedum.. Sicaqna

collirerent..

v

pedum, dicitur urina..

a wepres erumt.) Redigenmr in fPiQ-

ll;

QI.,.ANz£rieb hoso 'vacmm.*.)" In ka&

nas, & vepres..

E

Ts

vaftatione. Bab

ylonica » tanta. erit ho-

Wetr

minum. paucitas , ut qui vel unam vac-

24« C [agittió , 5$ arcu.y Qw)zun

erunt quafi filvg. venationi apta.

614

cam, & dunas oves. habuerit , ex lacte

V«el quia nemo: nifi. armatus. eo. aude-

tl, de

illarum. fit commode vi&urus.;; nam

bit procedere metu ferarum,.

tale,«

regione. ab. hominibus. deferta ,. apri

cium.

Vide: Levit. 26.. 29..

& ferpen-

Qtur,

prius culti vertentur in. pafcua COpto-

25.. Et omues montes, 65c.). Montes,-

fa, ex quo fiet,, nt; vacce ,. & oves là-

& colles vitiferi, qui non aratro , fed

üt'to

&e. turgeant ,.

poffitque illarum. do-

minus.Tacte ,.

X butyro. vefci abun-

farculo profcindebantur

» quique fpä—

tem ]

danter,.

nofa fepe ad. cuftodiam. uvarum, &

eam

22.. Gozedet bz

fructuum. cingebantur , jam nemini

ps

£yrum.). Id, qllu(:)dt ïn

of

lacte melius.eft,

, & pinguius.

erunt fpinis illis. fepium. terrori , quo

MP

minus libere egredi: poffint,. & boves

Jfaf*p

£t mel. ) Poterit enim quantum.vo-

ibi: pafcere , & pecora nemine prohi-

Chü

lüerit: mellis eximere

» €X Civernulis,.

bente. conculcare..

iiin

1

i

;'etri$,. in quibus. alvearia. fua. cón--

|

flituunt: apes.

i Llämm &£randem.y Amplam mem-.

K u

branam circa cylindrum cori-

l

w

ag UlPfueribr rmillé vites, mille ep

pfii

volvilem , quales erant antiqaorum ]i-.

geuteis, ) Exqu.uib.us.- mille: argenteo-

bri , qui ideo volumina. dicebantur..

Cüm

ngl-et

CAPUT VIL

st

Óver

vb adbiburmihi teftes fidéles

*

nim,

chariam filium Barachiae :

, Uriam facerdotem, & Za-

VTR

. Et acceffi ad prophetiffam , & concepit , & pepärit-fi-

iles,

lium, Et dixit Dominus ad me: Voca nomenejus: Accelera

Jm,

fpolia detrahere: Feftina praedari.

4. Quia antequam fciat puer vocare patrem fuum , & ma-

eniet

trem fuam, auferetur fortitudo Damafei & fpolia Samaris ,

coram rege A(fyriorum.

iU

.5. Etadjecit Dominus

19(111'1 ad me adhucä dicens:

6. Pro

S£3lo bomigis.) Láteris ufitatis. Chal-

nerandam quamdam matronam, &

*æ(licz;'tï

dxus dixit, ferzpeziraze clarasm , quam

prophetiffaàn, quam ejus imaginatio-

facile quilibet vel eminus legat , ut

ni objecit.

Vifus eff ergo fibi Hfaias

.E

Habac. 2.2. — Seribe wi[um, 6 explaua

illam adire, ac videre, quod illa con-

eum fuper tabulas, ut percurrat qui

ciperet , & pareret filium , cui ipfe

'[.' juæ

legerit eum. Volebat enim Dominus

juberetur imponere nomen illud , 44-

celera , &5c.

hanc fciipturam effe publicum tefti-

E

m

^

onium Prophetis , & promilfionis

*

Voca nomem ejtá, &$c. ) Et prædic

hujus.

talem fore hunc puer

-

um, ut jure f'lc

m &

Velociter , 6c-) Merba in libro fcri-

vocari poffit.

benda erant hec: Veloczrer fpolia de-

"ccelera [polta. detrabere, 6c.) Duo

CO

frahe: cito pradare.

Horum verbo-

rum fig

nificationem , & m

nomina idein figniücancia.ChriHo im-

:

5

y&erinm vif

ponuntur, primum eR, ceefera ffo-

Jomini

de infra, verficulo 3. &4.

Jia detrabere: fecundum , Feffzza pra-

2. Teffes.) Scriptur&.

diriam, E$e.)

Quisnam

fuerit hic

dar;. Significabatur autem hifce no-

minibus , Chriftum celeriter fpolia-

n f]ïi--

Urias, ut & Zacharias, incertum eft.

turum regnum diaboli, fecunr capti-

Videtur tamen is fuiffe, cujus mentio

vam ducentem captivitatem.

Prate-

j j

eft 4. Reg. 16. & "Zacharias Prophe-

Is for-

rea Regnum etiam Damafci, & Sa-

q)tæ-«

ta, de quo 2. Paralip. 26. $.

marigz , ut patet ex fequentibus.

y aide

tafle, qui ex Afaphi Pofteris fuiffe di-

[ett-

citür, . Paral, 29. I3.

4. dntequam fciat puer ,'va'mrä p4-

£remi, £$c.) Auferet fortitudinem Da-

Acceff. ad Prophbetif[am, 6 c.) Mul-

mafcr, &c. immo hoc faciet, ante-

übnmg

ü äx

ophetiffam hanc volunt fuilfe uxo-

(n [e;l

rem 1faie, ad quam accefferit Ifaias

quam nafcatur, cum fit Deus Omni-

potens ante Virginis conceptum. Chri-

) fPä:

eam cognofcendo , eamque concepifle,

ftus adhuc infans 'prædas agere cco-

m

& peperiffe filium, cui Ifaias nomen

goinin

Ampofuerit : 4ccelera fpolia defrabe-

pit; Nam ad fe traxit Paftores Ma-

re, feflina predari , & hunc filium

I-]

d

$, & in /Egyptum fu

ciens evertit

l'ia qlTO

Verum alü

idola , & innocentes

IV

ïartyres fibi

; boves

Chuifti fïguram fniffe.

affim

axtiqui , & recentiores de B.

adjunxit, &c.

prohi'

V

irgine ibtellicunt, & ita explicant.

D

Coram Rege AF)rio'rüm. ) Tubente

r met-

Vifus fibi fuerat Ifaias verba illa fcri-

Rege Affyriordm , & ejus viribus, &

p

pfiffe in libro, ut juffus fuerat , fed

copis, ipfo prefente.

Per Regem

y oote

cum fcripture. fententiam non intel-

Aflyriorum fenfu fublimiori, * & pre-

ligeret , innuit il Deus, ut adiret ve-

cipue intento incgnige diabolum yquo

m

2

e

z

PROPHET. ISATJE

2

|

6. Pro eo Iquod abjecit populus ifte aquas Siloe , qüæ Va-

dunt cum

P

filentio, & affumpfit magis Rafin, & filium Rof

meliae :

que

I

7. Propter hoc ecce Dominus adducet fuper eos aq:üas flu-

vef

minis fortes, & multas, regem Affyriorum, & omnem glo-

9

I

riam ejus:

& afcendet füuper omnes

Z

univerfas ripas ejus.

*

Tivos ejus , & ilufat fup-e;*'

of?&

$. Et ibit per Judam, inundans,

& tranfiens ufque ad col-

:

Tum veniet.

Et erit extenfio alarum e

13,

I

jus , implens latitu.di--

nem terrae tude, o Emmanuel.

ti

H

9. Congregamini populi, & vincimini , & audite univerfze

ll

procul terree : confortam

i

ini, & vincimini, ac.:ci.n.g.i"ce» vOoS, &

vinciminl.

don

1o. Inite confilium , & diffipabitur :

. loquimini Verbum; &

taumuss

non fiet: quia nobifcum Deus.

*

d

.ir. Heec enim ait Dominus ad me:

Sicut in manu förti eru-

àvxidt

divit me , ne ircm in via Po.pm.i, hujus; dicens :

qU& l

L N

I2. Non

I2,

*

dvit

vidente, & fremente , Chziffus. pre-

zfos ; fenfus. eft: aquz, id eft, co.

yerfüa

das. aoit.

pie Affyriorum in Babylone circa Eu-

74

loc e

6. .abjectt --.. aquas Siloe. ) - Per

um |

phratem, & rivos ejus magna copia

Siloe, qui eft fons ad radices mon-

ebullient, & exundabunt, & Judzim

Vd )

tis Sion,, fignificatur Regnum. Achaz,.

quaft eluvione ingenti invadent , &

Conjur

& familie Davidis. Solent enim Pro-

occupabunt.

U

etim t

phete*per fluvios fignificare provin-

8- Ufame ad collum veniet. ) Pro-

n

cias adjacentes, ut per INilum, JEgy-

verbialis locutio , qua . fignificatur Ju-

Conur

L

ptun, per Euphratem, Babylonem,

deam in. extremu:

Türunt

e&c.

Dicuntur autem. duz. tibus ab-

cendam.

E periculum. addu-

Tl:??lül

j,ecii?fe. aquas Siloe, quia cunr viderent

Extcnffo alarusi.) Ale vocantur co-

Toea

Ííe paucas effe, & multis cladibus af-

pie miitares; eft enim fermo de Sen-

qnem l

.

fcQtas a. Rafin, & Phacee, de divino

nacherib quafi de aquila rapaci.

b

auxilio defperantes, meditabantur de-

O Emmanuel.) GQuaft dicat, cum tu;

Qte

feQdionem ab ^ Achaz , «cujus impe-

o Emmanuel, fis nofter dux, & cuftos,

hife

rium, qui4 modicis viribus erat fufful-

Ü fit, ur tantam. cladem te

ls t

j

qu

^

?' ra&e tue

vum , aquis,Siloe, item. modicis, &

inferri patiaris ?

l4

leniter

:

iuentibus comparatur..

bene

O-* Comgregaminui populb, 68 "winci-

Xn, fal

Siloe Chriftum fig;ificat, qui lefffs

minmi, 5c.) Parate vos ad bellum con-

nmm

fuit, & manfuetus, ut agnus.

tra Judzos , multas copias contrahite,,

lipii,

"fuzapfit 9macu.) iXdheht potius..

&c. certe vincemini.

Laj

7« Fortes:): Mehementes, aquas fci-

IO. Logsimin:verbum.) Confilia ini-

iyirs.

licet. Euphratis,. quarim allegoria. fi-

te, qux vultis, machinamini.

OHEUG()

gnificantur copie Allyriorum..

Il. Szcut i»owanu forzá, &v) Deus

piï ff

"féender.) Wuphrates.

Bede qq

inquit , hoc. in me contulit beneficium,

Beper emues rüíves ejH. ) — Ej pro

t non. eadem fentirem , & loquerer,

4

CAP U TI VIiI.

93

Y

12. "Non dicatis , conuratio :

omnia enim , quze loquitur

l-

populus ifte, conjuratio eft: & timorem e

*

jus ne timeatis , ne-

que paveatis.

$u

13. Dominum exercituum i

ofum fan&iiïcatef ipfe pavor

p

vetler, & ipfe terror vefler.

ïlpe;*

14. Et erit vobis in fan&ificationem. * In lapidem autem Luce

offenfionis, & in petram fcandali, duabus dom

ibus-Ifrael :dn 2. 34-

Om.

Col-

laqueum, & in ruinam habitantibus Jérufalem.

tudi-

15. Et offendent ex eis plurimi, &

7

9. 33*.

cadent, & cpnterentur;

I.Pet.

& irretientur, & capientur.

2. 7.

etfe

16. Liga teftimonium , figna legem in difcipulis meis.

17. Et expettabo Dominum, qui a

$,

,bfcondit faciem fugm a

domo Jacob, & preeítolabor eum.

19. Ecbe

&

que populus hic, id

ue fuo peculiari

Petram F'ewdal*i.) Idem, quod 1a-

; eru"

auxilio przeftitit; qua

[

1 injeia manu,

pis offenfionis.

Fuit etiam Deus ma-

qua me cohibuit.

lis petra fcandali, quia videntes fe ca-

Xot

12. Nem dicatis, canjz;wztia.) Eru-

pi. & vaftari , fcandalizabantur , di-

i

divit me Dominus, & juflit etiam aliis

cebantque, Deus nofter non ita potens

perfuadere, ne dicerent , Cozjurazio,

L. o

€ft, ut illum effe dicunt Prophetz.

[*] Bu

hoc eft, conjuremus , & confpiremus

I6. Liga teffimoniumn.) Manc pro-

cum hofte contra Regem noftrum.

phetiam liga, & figna, & tege, ut fo-

| copia

Vel peribimus , quia Keges potentes

lent ea, que obfïgnantur. Vel, licet

pdgim

conjurarunt contra nos.

vulgus has prophetias tuas neoligant

1

Omnia enim, qua loguitur, 5c.) Hic

tu tamen configna eas, confcribe, &

enmn tunc erat omnis eorum fermo:

colli

; & earüm. memoriam confer-

p

Vzl.

V

conjuremus contra Regem , vel conju-

ideturque fumpta metaphora ab

itür JU"

rarunt Reges contra nos.

iis, qui ne rei alicujus oblivifcantur,

addi-

Timorem ejtis ze fi»ze;:ti&.) Ne com-

digitum» ligzmt.

Sic Italice dicimus,

moveamini metu eorum , & exercitus,

Vel fenfus

fe P ha legata l dizo.

w CO«

qü em paraverunt.

eft : teflificationem hanc obliga, &

jc Set-

19. SanHftere.) Colite, glorifi-

figna ei impone, & da cuftodiendam

cate.

difcipulis poft te, ut omnino apud po-

qum f

Ip[e pavor veffer.). Ille tantum vo-

fteros certum fit, hec abs te

h

egi, ac

. cuROSæ

bis timendus eft.

populo effe denuntiata.

14. Erit vobis im famHificationem. )

Legem. ) Idem eft, quod teftimo-

nium dixit.

Vos fan&ificabit , fcilicet eos , qui fe

! «w'wi-

timent , && colunt ; nam aliis eft in

lp difiibulis meis.) In gratiam difci-

ym ol

lapidem offenfionis.

pulorum meorum, quibus refienabun-

-Lapidem autem offenffonis. ) Nam

]ErAhite,

tur hec oracula a Chrifto, qui eis ape-

impils, .& ad idola converfis afferet

riet fenfum Scripturarum.

lmia.ini'

offenfionem, ruinam , & cladem. La-

17. Expetlabo Dominups, . ^ Patien-

is offenfionis is eft , ad quem quis

ter licet. videatur oblitus popuii iui

Y Das

pede offendit, & impingit.

nam ejus tandem mifexebitur.

Leö(lillm'r«

k

BilL cum Com, Menoch. T.VT

),q.',ler " !

A

e

p 4 I GN DAE

3

4

4

1$. Ecce ego, & puer

i mei, quos dedit mihi Dominus in

(illo

qui habi-

gnum, & in portentum Ifrael aDqtnino*- exercituum»

ing

tat in monte Sion.

m dixet

int ad vos: Quäerit.e a pythonibus, & a

19. Et cu

*

divinis, qui

- ftrident in incantationibus fuis: Numquid non

Vi

populus a Deo fuo requiret

(1) pro vivis a mortuis?

20. Ad legem magis, & ad

teftimonium. Quod non dixe-

&l

rint juxta verbum hoc, no

n erit eis ma:udna,lux.

corruet , & efuriet: & cum efu-

2or, Et tranfibit per eam,

& íufpi-

rierit, irafcetur, & maledicet rggi fuo, & Deo fuo;

,22. Et

Clet f urfugl.

(1) Requir&t. In edit. Sz'xt.'legiwr : requiret. vifionem.

1

A. Ecce ego.) Ego Ifaias.

enim qui arte demonis divinant, non-

n

erba obfcuro fono

Ef puers. mei.) Alii

Prophete, qui sintellecta quzdam v

mecum divitias contemnunt, & fan-

muffitare, aliquando (quippe qui fu-

(&te vivunt.

rüs dzmonis aguntur) quafi pnrene-

tici ftridere, & incondiwte-cïläiægge.

deor!

In þ:gzmm 5 Ef 15 Partent;sm.) PrQ-

triba

pter novum , & prodigiofum vivendi,

Numqiid , &c.?) Hc etiam funt

Ia

& concionandi modum , quem feque-

verba impiorum , & politicorum, fen-

22,

bantur, quafi dicat : ficut ego, & di-

fus autem eft: an non &quum elt, ut

fcipuli mei portentum videmur, ita &

quisque populus fuum Deum confulat?

apimi

Q

Chriftus , cujus ego fum pracurfor,

Pro vivis a mortzis) Id eft, nunquid

& figura, cum fuis pueris , id eft ,

pro vivorum falute confulet. mortua

tom |

AApoftolis, ob novitatem fug do&ri-

idola , vel «terne mortis damnatos

ng,vite, & miraculorum fuperbis Ju-

demones? * hoc eft id, quod Deus

dzis, & Philofophis videbitur effe por-

vulc impiis refponderi.

lt

t

tentum , fpectaculum ,. & ludibrium ;

QO. .4d legem magts.

). Potius £ee

pas

»er illa tamen mult convertentur,

cnrrendum eít ad legem , que vos

thali

fient Chrifti difcipuli.

docebit ,

Ts

A Domino.) Dedit mihi Dominus a

]um.

quid bqnum.üt ; aut ma-

Q

Domino, qui loquendi modus, ut no-

d teflimonium. ) Ad arcam , & ad

VTIQ]

zat Forerius , fingularem Dei provi-

propitiatorium , unde vera funduntur

»

oracula.

"

pod

dentiam fignificat fuper ea re, de qua

fermo eft. Sententia ergo eft, Qiuos

Si zon dixerimt

jexta verbum l'a?c.)

fe

mihi Dominus fingulari fua. providen-

Si Judzi aliter refponderint, quam

Quib

ujb

tia difcipulos adjunsit,

ego hic doceo, & jubeo.

h

ui babitat im monte Sion.) Cujus

Non erit ció matutina [ux. ) Ma-

templum eft in Sion..

nebunt in tenebris, & omnia illis

h

male cedent.

-t 19« Com dixerint ad vos.) Cumvo-

N

bis, qui in anguftiis verfamini pro-

Qj. T*anfébit per eam. ) Miatutina

$"

pter metum Rafin, & Phacee.

lux veritatis, & felicitatis tranfibit per

tIOA l

Judzeam, & ab illa recedet.

tl

A pytbonibss. ) Vide dicta 1. Reg.

29. n. 7.

D

Corruet , £5 efariet.) ]udsa,

me

Gtrtdemrb i

" incant:ztioniäi&s fuis. )

Suf])iciet /änfum, ö'c) Sive in ce-

thi

lum furfum afpiciat , five in terram

Pagninus vertit, qmi garriunt ; folent

& dem

*

H

CAPU T Vill. & IX.

35

nf

a. Et ad terram intuebitur, & ecce tribulatio & tenebra ,

lab

difiolutio & anguftia, & caligo perfequens, & non poterit avo-

,a

lare,,dg a

nguüia fua.

*

i

?

a

200

CA-PUT IX.

*

Vaticinium de Chrifhi nativitate , ipfiusque imperio multiplicando:

Qixe«

de liberatione. Sfude a regibus ljrael , & Syrie : quorum regno-

rum , & prafertim regni Jfrael. ad Deum redire nolentis ,

1€

fü

des , inteflinaque. diffidia

fulpi

gmviü?mas C

: :

j À

E

pradiir,

Rimo tempore alleviata eft terra Zabulon ,

& terfa Ne-

Miath;

4- 15

I.P

phtali:

noviífimo agg

qt, us

ravata eft via maris trans Jorda-

r fono

nem Galilæ ge gentiumv.

2

2. Popu-

DBANS

qu t

p'nrene-

Gentium , aflidue in ea verfans , pre-

deorfmï-x : nihil aliud. videbit ; quam

E?C.

tribulationes, «&c. ex quibus emerge-

dicans, patrans miracula, pluresque

um fnt

re non poterit.

convertens.

m fen-

Via maris. ) Via mars , Inquit

o2. Diffolurio.) Virium cqrporis; &

" ek, W

animt.

Adrichomius :n deferiptione tribus Neph-

sonfulat

* Caligo perfequens. ) "Fenebrz malo-

23

£ha4li , cujus in prophetia Ifaiz, li-

nutqui

rum inevitabiliter irruentes.

35

bro 'l'obie cap. I. & Evangelio

mortua

?»

Matthzi cap. 4. fit mentio , indeque

imo tempore alleviata eff terra

,tiimatos

I: ]) R

Zalnlon.) Primum leviter fpo-

29

nomen habet, quod e Syria in occi-

x Deus

?5

dentem ad mare magnum, feu medi-

liata, levi plaga affi&ta eft Samarie

23

terraneum ducat,publica quzdam via

pars ; tribus fcilicet "Labulon, & Neph-

?*

otiis f*

thali (utpote extime, per quas Afly-

eft, que initium in Syria fumens, per

u vos

riis tranfeundum erat ad alias tribus)

35

montana 'lhraconitidis regionis, &

qut fra-

o

em Aí-

55

civitates Cedar , & Corozamm, atque

que per Theglathphalafar Re

V

/ erbum

??

Jordanem fluvium, tandemque ur-

Iyriorum expu

nate funt.

m,&ad

p qualal , f

gnificat alleviari , vel

32

bem Capharnaum tranfit, illincque

yduntur

J5

per lítus maris Galilez procedens ,

pondere , vel divitiis , & exiftimatio-

Hoc accidit tribubus illis , ex

juxta civitates Bethfiidam, Nephta-

ne.

,9

lim, Sepketh, & INaafon praterit;

hn hu-

uibus acte funt prede.

b qu&m

Novi[frmo.) Pofterius.

53

& per. Galileam Gentium , ac val-

lem Afor,que nunc $. Georgit ap-

M

ggravata eff. ) Graviori clade af-

53

pellatue , Ptolemaidem decurrens;

fefti, & vaftata a Silmanazar reliqua

merceS fuas in univerfum occiden-

aiia ili

Samarig pars, maxime Galilz

a, qu&

35

35

tem diftrahendas , ad mare ma-

&

entium dicitur : fablimiori, & po-

E

gflll*ïï:l exon emt,

Maniint

tio;t

fenfu Chrifüum jam. natum in-

mübif d

telligit, qui pr

edatoris celeris munus

Traus Jordanem. ) Hec Galilea

a Zabulon, & Neph-

dicitur trans Jordanem, zefpectu Sy-

primum interr

Xxi1c

h

thilim exercuit, ubi predicare corpit;

ii

n «

deinde gravius predatus eft Galilgam

Galilea gentimm. ) 9ic dicebämï

jp r */&

36

PROPIET FsSXATUM

/

;!.affs

z.-:yPopullus a.,qvu:i ambulabat in tenebris , vidit lue

- ÀiARER

ma-

gnam: h

Orta

fobi

;

abitantibus in'-regione umbra mortis , & lux

eft eis.

*

*

cabi

3. Multipl

icafti gentem , & non magnificafti letiti&m. Loe-

tabuntur coram te

patïï

; ficut qui lcetantur in meffe, (icut exul

,

fïï&m

À

es capta praeda, quando dividun* fpolia.

*

*

D

LI

N

ftpe

1

J

ugum enim oneris ejus, & virgam humer

! ejL1s $

frmi

* ]'l—-ld.

fceptrum exattoris ejus fuperafti, *ficut in die Madian.

üfqu

7./22.

5. Quia omnis violenta praedatio cum tumultu , & vefti-

$

mentum miítum

fgnguine, erit in gombu&ionem, & cibus

ignis.

1

06 PAR-

ea Galilzz pars, qux vicina erat

Sl-cu,t 7;;—1' læt&ntur i mejfe.) Ut Iz-

Q1

gentibus , 'I'yriis nimirum , & Si-

tantur agricole , cum copiofam mef-

doniis.

fem colligunt.

[

Pris

Q. Pop

«lus.) Galilez, Zabulon, &

4. Jegum entm oneris ejus. ) — Ju-

Picitu

Nephthali.

In rencóris.) Infidelitatis, id eft, ]u-

gum fervitutis, quo. Galilea gentium

qui a

daifmi mixti cum Gentilifino.

premebatur a diabolo, & a peccato.

humer

Lucesm m« 'qnau.

)

Evangelicam

Virgam bumeri.) Virgam, & flagel-

qui

veritatem ,. & Chriftum ipfum , qui

lum dorfo ejusdem incumbens, & eam

Qqua i'lg

afflligens, & crucians.

fülare

eff lux vera qua illuminat oPrHem bo-

minzem.

Sceptrum exattoris) Imperium dzmo-

cem, |

I regiane'zmäræ mortis.) ln den-

nis tributa neccatorum a fuis exipentis.

tis gef

Superaft;. ) O Chrifte.

4Adn

fiffima caligine ignorantiz, & pecca-

toruim.

Sicut :2 die Madian, ) Glöriofam

Tétonf

Lasx orfa

€

de hoftibus vi&toriam reportando ,-ut

rabiy

tia, & claritas effulfit.

f ei.) Chrifti fid S? grá-

uondam Gedeon de M

adianitis z

CC':/.

J

u

d. 6.

.

dempdti

o G

Maltiplicafi? gentem.) ld el Tu,

rifte, per te, & Apoftolos tuos

B. Quia ommis iia/enm prdalatia CU

ex Judeis, & Gentübus multos con-

tumultu. ) Sicut Gedeonis violenta

lülï $

predatio facta eft, cum tumultu ca-

(it a

vertes.. Vox Hebrea ryan 4irbizba,

Dey

fignificare etiam poteft »agzi/cafti, an-

ftrorum /MVadian , ut in ejusmodi re-

«t/Hi : quafi dicat, multiplicafti, & auxi-

bus fieri folet ; ita Chriíti przdatio

Vot ])

violenta tumuüultum movit

3

tun in

forts,

fti tuis donis, & beneficiis gentem, fed

F

non auxifti letitiam.

lartaro, tum

t

in cafïrïs mund.i, &

Wr

Latitiam.) Gaudium ex fruftu pre-

daemonis.

)

!

dicitionis, quaft dicat, nosm tam ma-

Et veffimentum m/jiwn f*ngutne

(XMG [

gnus erit fru&tus concionum Chrifti,

erit 4m combaflionem.) Sicut veltes

H!r',g f

& Apoftolorum, at

Iu

rebatur.

que res tanta me-

-

fanguine cruentate , & oladiis per-

ft'f, li

foratz ufui amplius noón funt, fed

Latabunrzur , 8c.) Nibilominus, qui

traduntur igni ; ita acies deemonis pro-

u

ad Chriftum converfi fuerint, viden-

U. j

fligate , & confoffz, & fuo quodam-

tes tantam lucem, gratiam, & falu-

modo fang

iüïïï*x

tem mundo datam lIgtabuntur.

uine cruentate Pabglum

Pri

erunt igni?e

E ïL Deim

CAPIFT (

37

ffa

6 PARVULUS eni

m NA'TUS eft nobis, & filius datus eft

[

nobis, & fa&tus eft principatus fuper humetrum ejus: & vo-

cabitur nomen ejus Admirabilis, & confil

I

jarius Deus, fortis,

I

pater futuri fzecull, princeps pacis:

r

it

ant

4. Multiplicabitur eius imperium, & pacis non erit finis:

fuper folium. David, & fuper regnum eijus fedebit: ut con-

4

firmet illud: & corroboretin judicio , & juftitia, amodo &

ufquein fempitérnum: zelus Domini exercituum faciet hoc.

reli-

g. VVerb.um mifit DOmiqus in Jacob , & cecidit in Ifrael.

:'faus

m

3

'QEE

A

d

Ütle-

6. Parvslas emim darus ef nozï-iQ..) ternam animi

Qii tam infignis vi&torie auctor eft.

tem largitur.

pacergr;' & tranquillita-

» md-

Fius.) Dei , & Virginis.

Z« Mu!riplimäïitu.r ejæ-s zmperium. )

Prl'ncipzztzuk fä&per Dbusmerum ejw.)

Nam dominalitur a mari

u/äze ad mae

)h

Dicitur principatus efle in humero ,

re, 6 adorabunt eum emnes R

entiuul

eges fere

quia magi&ratus , vel pro iis fitcllites,

re, 8c. Pfilm.71. & 11.

4t0

humeris geüant virgas, vel fafces ,

Pacis monm erit fimis. ) Quamdiu

quafi fizna regiminis, & imperii, &

enim ftabit Regnum Chrifti, tamdia

figd-

&em

quia ipfi qu;tfi humeris Rempublicam

*

ftabilis erit pax illa, quam Deus fuis

fulcire videntur.

Chriftus etiam cru-

teftamento reliquit, & quani mundus

demo-

cem, fui priücipatus infigne, hume-

ignorat.

s

Reenum

igen:is.

ris ge avit.

Super /Bliumx Dav:d. )

Admirabilis.) Sunt enim in Chrifto

Chrilli dicitiir Sedes, vel folium Da-

reconditi, & inzftimabiles rerum mi-

vid, qui:xregnum ejus fpirituale adum-

riofm

rabiluum thefauri.

bratum fuit regno temporali Davidis,

ylo ut

Cosféliariu:. ) Quia confilium re-

& quia Davidi fub typo regni fui pro-

ànitis ,

demptionis humanz prudentiflime , &

mifium fuit hoc Regnum Meffiz, tan-

£

fideliffime peregit, & fan&tiflime con-

quam filii fui.-

W'a qm

filia, & documenta. hominibus tradi-

Super regnum ejus /äfleäät.-) In regne

oentà

dit ad falutem )ertfnentia.,

ejus regnabit.

i i

Deus, ) in

ebreo eft 5x e/, que

In judicto, 65

ju/zz;fl'zt.) ]ufto ju-diciä

BUA

vox Deum fignificat, quia robuftus,

r dano

fortis, & invictus eft.

Zelus Domini , 6c.). It epiphone-

maà; quaü dicat: Amor Domini ze-

"'üdt i

Fortis. ) | Hebraice eft 333X $/é-

lotypus, quo nos amat, & aimnari cu-

bor , id eft, porens ,. vir. validus

Gdl )

quafl gigas , &

pit, hoc faciet.

ut Vatablus ve;-tic ;

9. Verbunm, 6fc.) Aparvulb Emma-

Heres fortis.

4 gy!'ü(

Pater futurt faculi.) Pater aternita-

nuele redit ad'fua tempora , hoc eft,

; vdles

2., ut vertit Vatablus; Adam enim

ad excidium Samarig. . Sententia ver-

ls p

cenult nos tem

1

ficuli eft: ficut Deus Jacobo, five

t

»ori; Chriftus eterni-

m ;

tati ; Adam morti, Chriftus refurre-

líraeli , hoc eft decem tribubus , &

mis pm'

&ioni ; Adam terre, Chriftus coelo.

Samarie verbo przdixit, & commi-

godum

Primcéps pacis, ) Quia pacem inter

natus eft, ita reipfa cecidit

ypilim

Deum; & homines confütuit, & in-

accidit.

M

LPAROPHE*T. ISAIZE;

-.38

9. Et fciet omnis

ïpopulus Ephraim , & habitantes Sama-

dot

riam, in füperbia , & magnitudine cordis dicentes :

1o. Lareres ceciderunt, fed quadris lapidibus zedificabimus,

&c

Ífycomo

ros fucciderunt: fed cedros immutabimus.

^qxf. Et.e

levabit Dominus hoftes Rafin füper eum , & inimi-

fjf

cos ejus in tum

ultum vertet:-

-132. Syriam a

b Oriente, & Philiftiim ab Occidente: & de-

qui

tür

vorabunt lfrael toto ore.

In omnibus his non eft averfus fu-

enta :

*

fed

tor ejus, fed adhuc manus ejus ext

13 Et populus non eft reverfus ad percutientem fe

hP

minum exercituum non inquifierunt.

r4. Et difperdet Dominus ab lfrae

(

lcaput, & cagdam $ in-

curvantem, & refraenantem ,. die una.

15. Longz-

N

—

fini

cum judez genti femper infenfi, &

Q. Et fciet omnis populus, ) Guam

infefti fuerint, omnes alii illi nocen-

imprudenter , & temere dixerit, que

feg3untur verficulo 10.

di occafiones arripiebant , & alioqui

verum eft illud.

u r

In fape;bia.) Prz fuperbia, fuperbe.

IO. Lateres ceciderumt , 6c.) (uafi

Aypvig mto'S046 má6 dyyp £uMverau,

Quia

aceurrunt ad

dicerent , deftruxerunt civitatem . no-

Querch e"yerjk 07226$

lienanduxs.

toljo

Ítrim laterittam, non curamus ; nam

Yoci

zdificabimus marmoream.

Toro ore. ) Avide, ut

8—01001-'0

cum kame urgentur.

feræ?faciunt,

quà

Sycomoros y eTc.

De fy

dinn

vide di&ta 3. Reg. Io. 27.

Hujus

Non eft everfus furor ejus.) Quia per

dz

hemiftichii fententta eadem eft. cum

hanc Ailyriorum vaftationein ifraelitz

qua

non refipuerunt, nec idololatiiam de-

bus

fuperiori , fed 'alio -proverbio ex-

feruerunt.

plicata.

*

für i

; Cedros £

)nmzt.zäimtt:s. ) Subftituemus.

Extezt4.) Ad feriendum.

AC

I. Elevabit Dominus hoffes Raffm. )

14. Caput, £ candam smcurvantem,

Quia

Deus hoftes Rafin Regis Syrie, pu-

&6 refranantem , &c.) Quod dicitur ,

is,i

ta AX

f

lls H

yrios , fuperiores, & victores

dsgCcurwvantem , £5 refr.enantem, in He-

faciet.

"

brao eft, Ramum curvums &Y juncum.

[r

Super eumm.) P

rimd contra Ra-

Caput, ramus, & incurvans , voca-

Pa

tur fenex, fenator, rector: cauda ve-

dice

fin; hoc ením proprie refpicit vox ,

P

24722

mox deinde contra Ephraim,

ro , juncus , & reirenans , vocatur

& Ifrael.

pfeudopropheta, ut patet ex fequenti-

Wter

do. rumnltum: vertet, ) Vel, ut fi-

bus.

Senex ergo, & fenator vocatur

r

nificat vox Hebraica, comdez[abit ,

caput, quia honorabilis eft prz c«te-

þn

vel comglomerabit , üt Ícilicet - con-

ris, quos confilio, vel imperio regit,

p*

gloraerati ipfum adoriantur cum tu-

ut caput regit cxtera membra.. Idem

ab

multu.

;

vocitur incurvans, vel quia deorfum

N

12. Syriam ab Oriemte, €6c.) Ad-

ipfum, & totum corpus curvatur in

D

fenibus , vel quia alios exemplo ,. con-

bu

jacet enim Syria terre fancte ab orien-

ve, ut Phiiftei ab occidente , qui

filio, & legibus dirigit, aut curvat ;

4

rior

N

C AJP UT IX(

39

d

14. Long&vus, & honorabilis, ipfe eft cap

x

u & "pïlopheta

docens mendacium, ipfe eft caüda.

Ds,

16. Et erunt, qui beatificant populum iftum, feducentes:

& qui beatificantur , pracipitati :

DCf

1. Propter hocfuper adolefcentu

lis ejus non læfabitur Do-

minus : & pupillorum ejus , & viduarum non miferebitur:

t de

quia omnis hypocrita eft, & nequam, & univerfum os locu-

j fü-

tum eft ftultitiam. .In omnibus his non elt averfus furor ejus,

fed adhuc manus eius extenta.

18. Succenía eft enim quafi

ignis impictas, 1ifeprem , & fpi-

n

nam vorabit: & fuccendetur in dénfitate faltus, & convolve-

n, in'

tur fuperbia fumi:

.

I9. In ira Dom!

ni exercituum c.ontui'bata eft te&ra , & erit

n

populus quafi efca ignis : vir fratri fuo non parcet.

40. Et declinabit ad dexteram, & efuriet: & come

det ad

—ó

finiftram , & non faturabitur :

unusquisque carnem brachii

D&

z ful

f0l

alioqui

WVocatur ramus,

Et pupilloram, €c.) :Ne horum qui'

ut ratio poltulat.

at

quia in Republica validus eft inftar

dem miferebitur, quos alioqui folet pe-

quit d

roborei ramt.

Porro pfeudopropheta

culiari ftudio protegere, quia hypo-

vocatur cauda , quia viliffimus , vel

critz funt, & fcelefti.

Wldll/ll.

Stultitism.) Chaldzus, mtndacem.

faciutity

quia adulator eft, ut canes caudablan-

í

diuntur, vel peftifer, & fimilis cau-

LXX. inju-þ*zz.

de Ícorpionis.

Dicitur refrenans ,

In omnibus bis , €fc.) Repecitur hoc

luia per

ex I2. verficulo fuperiore.

Vi

quia fais falfis oraculis, & dogmati-

um de

bus frenat, & flectit populum.

Dic-

E3. Smccenfa eff Emi 7;44/!' igui rm-

tur etiam juncus, quia ejus frznum eft

pietas. ) lmpietas, quafi incendium

janceum , fragile , futile, & inane,

late populatur regionem.

quia ejus do&rina non eft folida, for-

Veprem , &5 [himam wora

bit. ) lefa

WMNW,

tis, & robufta, fed facile cedens, mol-

impietis plebem perdet.

dicitity

lis etiam , & carni jucunda.

E£ füccendentur in den[tzate. faltus. )

o ne

.X6. Qui beatificant popilum iffnm. )

t ipfos etiam proceres, & poren-

f WW-

Pfeudoprophetas intelligit, leta pre-

tes ,

üi fimiles funt excelíts arbori-

diceutes populo,

bus,

à

amma hzc, & peccatorum pc-

quda Yé

Pracipitati.) Yin mortem, captivi-

na corripiet,

: yocatit

tatem , exitium.,

fe ieit

17. Propter hoc. ) Pr

opter pfeudo-

Convolvetur Pzþef524 fum:) In He-

&

X vanitatem

breo eft, elevabtn: fe feeundum elevatzo-

TP n

prophetarum mendacia,

nem fumi, eorum faperbia inftar fumi

j

populi, qui feduci fe patitur, nec ié

yio g

abducit a peccatis.

diflipabitur, & evanefcet. Vel vepres,

dem

& faltus fimul akiffimo igne, & tumo

Super adolefcentwlis ejus nom latabstur

involventur.

»

jeorfom

Domipss.) Mon erit eis propitius, &

] qtur i

benevolus, fed ne illi quidem itene-

19. Canturääfa

eff terra. ) LXX

combufla eff terras & propter incen.

, ?*

yiori &tati parcet,

TL ,/ N

40

PROPHET.mAIæ;

fui vorabit: Manaffes E

phraim, & Ephraim Mangfï'en- :fimulipfi

5

contra Judam.

fint

2or. In omnibus his non eft averfus furo

-

r ejus? adhuc maj

fürot

nus ejus extenta.

C"CAPUT X

(att,

"

" I/ci coüdefztibus leges iniquas in oppre[fionem pauperum , &? vi-

fim:

duarum: regem ZAljur oirgam furoris Domini pradicit ob fuam

ciong

$

Juperbiam , & cordis arrogantiam. bumiliandum : confola-

jur l/rael, ne timeat ab. Affur , reliquias ipfius ad

qi

Deumn convertendas praedicens.

Num:

JE qui condunt le

lQ

v

ges iniqtla;L: & fcribent&s, injuftitiam

(

ícripferunt.

[ eds

2. Ut opprimerent in judicio pauperes , & vim facerent

vindo

caufe humilium populi mei: ut effent viduzxe praeda eorum i

[cilice

& pupillos diriperent :

E

Cidami

'8. Quid facietis in die vifitationis ,

& calamitatis de longe

venientis? ad cujus confu

Supt

gietis auxilium? & ubi derelinque-

lec

K

tis gloriam veftram.

T65, ul

4. Ne iticurvemini fub vinculo) & cum in.terfe&is'-c.:-adatis?

$

Super omnibus his non eft

averfus furor ejus , fed adhuc ma-

qui [

z

támen

nus ejus extenta.v

s. Vae

etsj

dium calamitatum immiffarum con-

O

T fcriblentes, G$c. ) : Et qui fcri-

vreffi,

turbata.

v

bentes leges, eas injuftas fcri-

lr

Vir fratri [u0 non parcer.) . '"Vanta

Wt ad

erit lfraelitarum tum ra

*

pferunt.

Vertere etiam poffis: Er

delitas, tum fumes.

bieg , tum cru-

Seribis, qui injufla feribunr. Scribas

Vlrga i

intelligit furisperitos, adfeflores IMa-

T

QO. Ef declinabit , €7c. ) Sicut fera

iftratuum, quorum erat officium ju-

frif

famelica fevit inter armenta, & mo-

d

icio declinintes monere.

6 G

do a dextris, modo a finiftrris pecus

jugulit, ita & ipfi inter fratres, &

9. Pifftationzs.) Punitionis, cum

fidlen.

Deus gladium ulionis in vos di-

Pop;.

proximos graffabuntur.

Rringet.

Wos

Carnem brachti [ni.) Vilios, fratres,

De [onge.

propinquos, eorum bona, aut vitam

) Ex Afryria.

N

T

etiain. eripiendo.

Ués derelsnquetis glorikm veffram ,

DN

.

:

Dütw

Man«affes Epbraim.) Unatribusaliam

&c.) Quibus dabitis veftras divitias,

vt

Simul ipff contra Judam.) Qu prius

ut exitium evadere poffitis? * Vel,

ltos

odiis inter fe diffidebant, jam contra

quid hec-vobis proderunt?

Judain confpirabunt.

Omn Ial

4 Ne incurvemini fub vinculo. ) Ne

ls |

21. la &is emnibus, €'c.) Vide fuprä

Xtivi abducamini. * Bene verti po-

feri

nuin. I2.

&

[

::

|ONfé quis fe :'murw:wat incer

D

CAPUT X.

4l

ülipfi

y. VeeAffur , virga furoris mei, & baculus ipfe eft, m

LÀ

manu eorum indignatio mea.

[

« [f

6. Ad gentem fallacem mi

ttam eum, & cont—ra'poi)ulum

furoris mei mandabo illij ut auferat fpolia, & diripiat prze-

dam, & ponat illum in concuJjcationem quafi lutum platearum.

7. Ipfe autem non fic arbitrabitur , & cor ejus ita non exi-

J

ftimabit : fed ad conterendum erit cor

,ej.us , & ad interne-

Cionem gentium non paucarum.

Jum

li

S. Dicet enim:

L2

9. Numquid non principes mel

Aümul 'reges funt ? Num-

quid non ut Charcamis, fic Calano: & ut Arphad, fic Emath?

Numquid non ut Damafcus, fic Satmaria.

.

2

3

*

Tram

Io. Quo modo invenit manus mea regna 1

dolijfic & fimula-

cra eorum de Jerufalem, & de Samaria.

II. Num-

it'ent

9. Numquid non principes mei fimul Re-

vinüo: , aut,mter occifoós fe abjecerit,

Tum,

fcilicetnon evadet.

ges f4nz ? ) Nonne proceres, qui in.

ErR ocums in-te/fe-ffiy cadali:.) Ne'roc—

palatio meo degunt, fimul ieges

cidamint.

fünt, ita ut merito Rex Regum di-

nge

ci poflim ?

Seper omauibus bis,. C c.) Repetitur

que

hzc fententia, quafi verfus intercala-

Nunuqu d nom ut Charcamis, frc Cala-

ris, ut non femel capite fuperiore.

2n0?) WNonne ficut feci Charcamis,

ita etiam feci Calano, utrisque expu-

ats?

8. Fa 4fur.) WMinatur Allyrüs,

; ff

quia licet flagellum Dei futuri effent ,

gnatis ? Charcami, ut docet $. Hie-

tamen caftigationem Judzorum , quam

ronymus, eft Syrie urbs, fita ad ri-

V2

Deus jufte intendebat, ipfi tyrannice

pam HEuphratis.

LXX. tamen pro

executi funt, & limites ultionis trans-

Charcamis vertunt: Regiozes, qua funt

oreffi.

fépra Babylonem.

j feri

Virga furoris,€c.) Deus malis uti-

Calano.) Uxbs eft propeBabylonem,

; fari

poftea dica Crefiphon, fuitque

ee

127

tur ad plectendos alios malos tanquam

virga , aut baculo.

gia Parthorum , tefte Plinio lib. 6.

jcribas

In smante eorum indignatio mea.) M-

cap. 26.

: Ma

fyrii funt miniftri indignationis mex.

Er ut. drphad,

ffc Emath? ) ld eft

nj*

.6. Gentem fallacem.) judxos, qui

fubjeci mez ditioni.

Arphad urbs

fidem Deo datam fzype fetellerunt.

eft non longe a Damafco , de qua Je-

' cum

Populum furoris mei.) Eosdem Ju-

rem. 49. 23. Emath eft duplex, ma-

j d-

€&os, quibus furor meus irafcitur.

jor,

minor, major poftea dicta An-

tiochia, minor poftea appellata eft

z. lpfe aurem mon " arbitrabitur.)

Niümirum Affyrius Sennacherib , qui

Epiphania, de qua Àmos 6. 15.

non exiftimabit fe tantum adhibitum,

Ur Dama[cus , ffc Samaria? ) d eft,

[ Mly

ut fit virga. Dei ad caftigandum Ju-

mihi refiftere non potuit.

jitusy

IO. J»venit manu: mea.) Manus, &

Vds

dxos, aliasque gentes, fed volet eas

omnino delere , putabitque fuis viri-

potentia mea expugnavit.

;wï re-

bus, fe au&ore , non autem a Deo

- Regna ideli , 6$c. ) Ut oecup

N

fieri.

gna ge*ntiwum idola colentium, nec eas

Ed

g po

Biél. cum Cops. Menoch. Tom. V.

que

4

PROPHET. ISAIJE

i:. Numquid non ficutifeci Samarice

i

; & idolis .efds : ..fick

1f

faciam Jerufalem, & fimulacris ejus!

Ing

12. Et erit eum impleverit Dominus cunca opefa fua in

debi

monte Si

ion, & in Jerufalem , vifitabo fuper fructum magni-

Il'

fici cordis regis * Affur

,& -fup'er— gloriam altituldini.s'ocuïoä

&f

rum ejus.

]

[Urni

04.

1I3. Dixit enim

in fortitudine fnanus meæ. fe.ci, & in fa-

I6

Reg, plentia mea intellexi, & abítuli terminos populorum, & prin-

äd C

19.35 cipes eorum depraedatus fum , &

nir

blimi refidentes.

detraxi quaü potens in fu-

1j

37.36 :

14. Et invenit quafi nidum manus imea fortitudinäfh popu-

W.

20

lorum: & ficut colliguntur ova, quze dereli&ta funt, fic uni-

fuee

verfam terram egocongregavi: & non fuit, qui moveret pen-

fj

nam, & aperiret os, & ganniret.

i

2

1$. Numquid gloriabitur fecuris contra eum , qui fecat in

Deul

ea? aut exaltabitur ferra contra:eum, a quo trahitur ? quo

modo fi elevetur virga contra e

levantem fe, & exaltetur ba-

Culus, qui utique ligngm eft.

f

"-

160 PT?-

n

g'l

N

fägiones juverunt Dii eorum tutela-

I3. Dixi enlm.) Sennacherib..

Pul

res, fic eorum fimulacra evertam- in

Jerufalem, & Samaria.

In fortitudrze , äc) $i quid fortiter

BLLT

Vel Regna

aut fapienter fa(tum eft, id mez for-

$

idoli dicit illa, que minutum aliquem

titudini, & fapientie debetur.

di dï

Deum colebant,*cum Sole Affyriorum

4ifiuli.) Yranftuli late imperio

€o non comparandum.

(

lcà

propagato.

li

db

Síc & ffmmnlacra, &c.) Nerti be-

: Quaji potens.

) Quipþe potens.

lyee

ne poteft:

vorum fimulaera pra (Diis))

I4- Quafi ntdum.) lamtacile, & cito

: gerafalem ;

E

BSAAAYAG.

regna fortiflima fübegi, quam ova, &

I—

I2. Et er;t , &7e.

ücer;

) Loquitur Pro-

pullos in nido colligit rufticus.

T

pheta in perfona fua.

CongregaU;) Sub imperium meum,

——

i pe

Impleverit Dominus cuntla opera fmea-)

vel predam ex omnibus regnis collegi.

hi

Cum ufus fuerit virga Affur ad fla-

Ganniret.) Ob(treperet, aut obfi-

m

fteret.

Yrir

gellandum | Judzos.

Vide 4. Reg.

Gannire proprie eft vulpium ;

I6

18. I4.

dicitur tamen etiam de canibus, cuim

4

4

ululatu doloris , aut gaudii fiofla

Ó

& puniam.

JfF'abo. ). Requiram, 'Vexamivnabo,

edunt.

Inde transfertur ad aves, ut

üc

NoCat

Frithum magniffcs cordis.) Cogitatio-

idem fit gannire, quod garrire, aut

Vtüs

nes, & opera füperbiffimi cordis Senna-

vocem edere.

cherib ; hzc enim funt fructus cordis,

IS. Numquid eloriabitur,05c.) Non

Q Vr

abu

A1cut arboris, & radicis funt fru&us

tuis viribus Sennacherib hec pera-

über

folia, & poma.

&a funt, ego te, ut inftrumento ufus

'

Li

Et fuper eloriam, &c.) Gloria alri-

fum.

,

fudini: oculorum €

ue L

Ti t

ft elatum fupercilium,

; Q*:*" ütiq

guum efl.) Nec d fe

tllm a

& fuperbia,

»moveri poteft,

fs j

CAPUT X

43

j fic

: 16 Pfoptei* hoc mittet dominator Domintus exercituu

m in

in

5

t n

»"gibus ejus tenuitatem: &fubtus glorigm ejus fuccenfa ar-

n

debit quafi combuftio ignis.

x

2

Jdi0«

17. Et erit lumen Ifrael in igne, & San

&us ejus iri Hammai,

una

& fuccendetur, &

x

devorabitur fpina ejus, & vepres m die

In f«

I8. Et gloria faltus

prit

öjus , & carmeli ejus , ab anima ufque

in f

àd carnem confumetur, & erit terrore profugus.

19. Et reliquize ligni faltus e

j

jus pree - paucjtate nümergbün-»

tur, & puer ícribet eos.

L

$

p

* 9o. Eteritindieilla: non

|cuni«

adjiciet refiduum Iírael , & hiqui

tpen«

fugerint de domo Tacob, inniti fuper eo ; qui percutit eos:

D

fed innitetur fuper Dominum fantCtum Ifrael in veritate.*

at d

21. Reliquie convertentur, reliquie, inquam , Jacob ad

s

'Deum fortem.

? quo

52. * S"l

r oee

p

F;z

Erit z*errm.'e prgfkgm. ) Fugitenim

16. Ix pingzsi?m: ej:-;s tegzzaitazem. )

i PTP'

Pingues, validosque milites, macros;

hac clade ab Angelo accepta Senna-

d

debiües, & imbecilles reddens.

Pin-

cherib, & paulo

poftoccifus eft a fïliis,.

rib..

4. Reg. 19. 37.

nuabit.

cuia, & profpera ejus omnia exte-

:

d fortitet

I9. Reliqmis lügui

: feftus. ) Reh-

z t

Succenfz , £$c.). Verba fic funt ordi-

quig exercitns ejus : adeo pauci erunt,

nanda , qwaff combufiio fuccenfa , quafi

ut catalogum eorum puer fcribere

dicat

poffit.

: imperio

confumam . veluti igne füb-

je&o gloriam ejus, id eft potentian,

Numerabantur.) Prius enim quo-

UE

five exercitum , quo gloriatur.

dammodo innumerabiles effe vide-

bantur.

]s &cito

17. L«men lfrael-) Nel Deum vjn-

jo(ïï bel-

m ov

dicem intellicit, vel Angelum exter-

20. Reffdumm lfr.zel.) Qui:]

,

us

minatorem, qui Affyriorum 185. mil-

Iorum calamitates erunt fuperftites. .

lia percuüït.

Qui. fugerint, )

j a

erint.

*

. Qui clades. eva-

B collegï-

Spiza s. 6 vepres. ) iMilites Af-

aj 0*

dyriorum, tam majores, quam mino-

Quj pertutit e?5.), Reges idololatras

res, ab Angelo occidentur.

intellicit, qui cum auxilio fe Judzis

Vul[)fllln j

futuros pollicentur, arma. poftea: ineos

50$, cum

I9- Er glor:a faitus: ejus, €f Carmel;.)

convertebant..

d g

Duces, & Principes exercitus faltum

NOocat, quia exercitus armatus, « ha-

Iþ verzt4te.) Ex corde, & fideliter.

Jave, *

ftatus. filvam refert.

Carimelus autem

ts

a

ob Religuiie a»mw?æmw.) Hebrai--

:ob. ornatum. veflium ,. & commeatus

ce eft, Sear Ja[uP » quod. erat nomen.

.abundantiam ;

nam. Carmelus mons

filii Ifaig, ut dictum. eft fupra

c

E

um

Ya

Auberrimus eft,& afpectu jucundiffimus.

hat Per.ï'

1. 3. eo enim alludit. — Significat ergo

gt qjui

Ab 47zi7na«ufgzæ ad carzem.y Omni-

reliquias paucas Judeorum, qua ftra-

n0 confuümentur ,' tum morte prafenti,

gi huic fuperfuerarit , quasque

fieura-

bat, & fignificabat nomen filii

Iíaie »

eum sternapvehenna. Refpondet phra-

N« /df l

ad. Deum effe conyertendas , tmn;e'mf-

fis: italica, L amin?az € i eor10.

PROPHET. ISAIJA

44

&

ld Infr;

II.II.

22. * Si enim fuerit popul

us tuus Iírael quafi arena maris ,

reliquiie convertentur ex eo; confummatio abbreviata inun-

Comn

R

:

9.

021171.. dabit juftitiam.

23. Confummationem enim , & abbreviationem Dominus

tta, (

;

Deus exercituum faciet in medio omnis terrze.

/.24. Propter hoc , haec dicit Dominus Deus exercituum:

QU

Noli timere populus meus habitator Sion, ab Affur ; in vir-

ga percutiet te, & baculum fuum levabit fuper te in via JÉ-

*

gypti.

Jam |

25. À

dhuc enim paululüm , modicumque , & confumma-

3

* Infr.:

bitur indignatio, & furor meus fuper fcelus eorum.

Culam

.26, * Et fufcitabit füuper eum Dominus exercituum flagel-

hum

7.36.

* Jud

lum , juxta plagam Madian in petra Oreb, & virgam fuam

A

7- 25

fuper mare, & levabit eam in via /Egypti.

excelf

27. Et erit indie illa: Aufereturonus ejus

de humero "tiw,'

ESEum

& jugum ejus de collo tuo, & computrefcet jugum a facie

*

O]J€1.

09 7

-

28. Ve-

b /,

Pel' quas

pore Ezechiz , —( Vide 2. Paral. 30.

cet contra te, & vertetur contra Af-

it Jerof

num.Q2I. & 22.) tum maxime tem-

fy

rios, ut plectat fcelera eorum. .

C

pore Chrifti.

06. Juxta plagam Madian,Gc-) Ma-

pirtem |

Tüm Lut

. 92. z enim f'uerzt populus 2uns, €$c.)

dianitas noh armis , fed pavore de-

uamvis juxta promiffionem Abra-

dit in exitium tempore Gedeonis ,

Jetofoly

hz fa&am, populus Hebrzorum plu-

it& per Angelum cedet caftra Sen-

1. (

rimus fit futurus, tamen pauci eva-

nacherib.

Qcerent

proxma

Vvertentur.

dent incolumes, & ad Deum con-

*

In petra Oreb.

) 'Locus cladis Ma-

dianitarum. Vide Judic. 7. 25.

n eff,

Confümmatio.) Confumptio.

Er virgam fuam [mper mare.) Su-

*

0ffyg

"dbbreviata,) Qu ad breves, id eft,

fcitabit virgam, & flagellum fuum,

tfüs cele

6444

ad paucos redepit Ifraelitas.

quemadmodum illud fufcitavit contra

Inundabit juffitiam-) Mgghum affe-

4Egyptios, cum illos percuflit in mari.

boath,

Levabit eam.) . Virgam attollet ad

26 Hj

ret juflitiz, & fanctitatisincrementum.

percutiendum ^

.

C vicim,

Refpicit precipue Propheta tempora

n hORE

Chriftianifii ' poft cladem. Judzorum

I» via JEgypti.

) Adeum modulh,

iub Tito.

.

quo percuffit ZEeyptum.

27. Computre[cet jnmgum 4 feacie olei.)

Ti nv

23. Confummationem, 6/c. ) Nam ad

Vatablus, & Forerius yertunt , Pr«

paucos Deus rediget populum fuum,

RE

l, f

quem multz clades abfument.

pinguedine laxabitur , 8 foluetuy

jugum

lp(

ejus,

Ut nodi

laxantur oleo inunctis

4 n

In medio omnis terra.) In tota Judeo-

funibus, aut loriS, flc jugurn g-rave

IY

rum terra, & ubicunque degent Judzi.

minen

Sennacherib, aà quo fe expedire non

3 u

24. In via 4gypti.) Suo malo, ut

poterant Judzi , diving mifericordie

olim te percuffit /Egyptus.

beneficio folvetur , immo putrefcet ,

ut illo iterum non fint vexandi.

25- Conjhmmgäifur.) Ceffabit, fcili-

CAP U.T »€

45

l,

298. Veniet in À

ün

commendabit vafía fua.

jath , traïnübit in-Magron: apud machmgs

29. 'Tranfierunt curfim,

1

Gaba fedes noftra: obftupuit Ro-

ma, Gabaath Saulis fugit.

X

3o. Hinni voce tua

Jfn:

cula Anathoth.

j fi-liaGallim

') þat.tende Lalfa » *pauper.

Vit-

. 81. Migravit Medemena: habitätdres Gabim confortamini.

E

32. Adhuc dies eft, ut in Nobe ftetur : agitabit manum

fuam fuper montem filize Sion, collem Jerufalem.

[I1d«

33. Ecce dominatorDominus exercituum co

nfringet lagun-

culam in terrore, & excelfi

ftatura fuccidentur , & fublimes

s

humiliabuntur.

jatil

'34. Et fübvertentur conde

:

nfa fgltþs ferro: & Libanus cum --

excelfis cadet.

10

Q

*

F 3

CAPUT

o8. Ventet.) Aflyrius.

Confortamin;.) Caufam m'ox fubdit.

Ve-

lz Ajatb,C5c.) Einumerat civitates,

32. -dhuc dies eff, 65c. ) Apud

per quas Sennacherib erat tranfiturus

in Jerufalem.

vos non fubfiftet, fed tranfibit tantum;

»

dicet enim , adhuc aliquot diei ho-

Commendavit vafa [ua.) Relinquet

r& fuperfunt, poterimus pergere ufque

M

ds

partem farcinarum , & impedimento-

ia iNobe.

rum

:

ut expeditius iter profequi poflit

Agitabit manum [uam , 6c.) Cum in

To

jeroi,:x

9)

)l ,

lymam verfus.

ron

Nobe pervenerit , ex qua tefte D. Hie-

oe

29. Gaba fedes moffra. ) — Quaafi

mo, Jerufalem cerni poteft, Sen-

dicerent: Fefítinato opus eft; nim

nac

;

rerib eminus manu agitata fantte

proxima nocte in Gaba perno&an-

civitati minabitur.

Mi

dum eft.

33 Ecte,

alutis.

e

&c-) Cum nulla fpes erit

6u

Olflupuiz.) Numerum exercitus, &

ejus celeritatem.

Confrtn get Jagunculam , Uc) Vires

yum,

Gabasbb Saulis fugiz. ) Cives Ga-

Affyriorum ,

exercitum eorum Do-

ontra

baath.

:

nit

minus ea facilitate commiinuet, qua

3o. Hinni.) ld eft, clama, fcilicet

frangitur teftea laguncula.

Vel allu-

.al

ad vicinas civitates, & nuntia adven-

E

dit ad lagenas Gedeonis confra&tas,

2

tare hoftes.

& ad fufos Madianitas Judic. 7.

jti,

Filia Gallim.) Urxbs Gallim ; He-

immiflz.

I» terrore;) Plage terribilis Affyriis

brzi enim fpeciofas urbes filias vocant.

uu.)

J

Vel, filia idem eft.ac congregatio,

Excelfé ffaturaJ) Fortiffimi, & ma-

m

id eft , popule.

ximi quique milites Sennacherib occi-

"

Zttende, €$6.)

INam tibi etiam Lai-

dentur ab Ancelo.

À

7 d

m&l)

fa, & tibi Anathoth periculum im-

34- Cendenfa faltus , €&c.) Vide di-

TL

minet.

&a füpra num. 19.

n

31. Mig';avif.) Incolz fxtgerugc.

ydi

eh

:

46

PROPHET ISAIJ

BO /A-P Ut X Bs

fiü

Faticinium de Chrifli nativitate , . ;izfzdiczfo"; *exzuzlfazf;o:-zä , COnuer-

fione populorum , & gentium ad. Cbriflum, &?. gloria fepulchri

b:

!

a

vüli

ipfius : item de conver [ione reli

d

juiarum I/rael. ad Deum., :

ac fide gentium.

0r

A&Go.

T egredi'ätll;f virg

13.23.

25

aícendet.

a Adfe,:ra'diq'e Jeffe, & Hdls de radice EJI'IS

"

Infr

i

53. 2...2. Et requiefcet fupe

reum fpirli'tus Domini, fpiritus fapien-

tize ,. & intelle&tus , fp

iritus confilii, & fo.'rti.&:udinis ,, fpiritus

Ícientiee , & pietatis.

.. 3. Et replebit eum. fpiritus timoris, Domini.

N o..n-* fecuh-a

LUE tU — . i um

Y

. dum vifionem cculorum judicabit , neque fecundum auditum

:

Es

aurium. arguet :

tétig

hr

. 4. Sed judicabit in juftitia pauperes , & arguet in aequitate

e.Th. pro manífvetis terree: * & percutiet terram vir

Itilss

ga oris fui » &

frand

2.9. Ípiritu labiorïuml fuorum interficiet impium.

$

E

eR,]

Pr

paue

^g 'Eg'rea?ietur » éfc.) Iterüm de

confilitm. enim. eft präeïcvipuus. actus

dicii

Chrifto .prophetat Ifaias, | ad

prudentiz..

fend

quem. fubinde ejus recurrit oratio.

Fortitudinis.) Donum , feu virtus ,.

LT

Virga. ) Symmachus, &. lheo-

qua.ardua aggredimur , & difücilia

i B

dotio.' verterunt.

fuftinemus , ut. funt adverfa, & czu-

'üres

gem intellicit.

* Germen. B.ï, V-ii'g,i-

"

ciatus tyrannorum , &c.

Flos. . Eft. Chriftus Don

;

:,i;a;xusf.

Scientiz.) Eft donum, feu. virtus,

"

It

De radice ejus. ) Scilicet ex. fäïrp&

qua. co.gnofcimus. temporalia. ad. falu-

Davidis, ad quam B

;

; *.:ir-.go- & Chii-

tem conducibilia, & modum illis be-

tatem,

ftus pertinebant..

ne utendi

tichri

Pietatis.,) Donum pietatis comple-

B rcqu!efäet s 6p Vox regeefecez

d lä'

ficnificat firmitatem, 'copiamque. do-

&itür religionem, qua Deum, ut fum-

norum Spiritas Sancti, que. in Chri-

mum. parentem , veneramur, & co-

at

fto , tan

limus.

Comple&itur etiam: equita-

tve f

quam. in— p;qprio- loco: re-

quiefcenr.

.

.

teid, & benevolentiam cum proximis,

reb.ln

S/atr:fw

fapienti s. Sapi*enti&þe& do-

quafi cum fratribus, unius D'ei com-

C

num , feu virtus Chriftiana , qua con-

munis parentis, caufa.

templumur divina, & zterna,.

fecun-

Txb,a

N

3- Sþiiitus £222:0r i5 Daf;zifzi.) " tmor

dum ea de rebus omnibus judicamus..

Domini ef filialis reverentiaerga Deum

üklpl

LIazelfetkos . )Eft virtus feudonum pe-

ex amore:nafcens.

i

dd m

netrandi obfeura, maxime in fcripturis.,

Nog ficumduss viffonemz oculorum. )

Confiti.y Donumn confilit eft. fere

Nan; fecundum. | éxternam. appareft-

Sp.

idem , quod prudentix Chriftianz (pu-

tiam , que fzepe fallit.

*

Iu

Yi

tiejus pars) qua omnes noftras actio-

4« Judteabit 1m jufiitia Dauperes. )

geA)m

ues honefte, & chzifüane dirigimus;

Inculp:ztuxnæ & fincerum judiciura

i

|L £ A PUT i.

47

* $. Et erit juflitia cingulum lumborum ejus: & fides cin&ó:

rium renum ejus.

)f,

5. * Habitabit lupus cum a

gno, & pardus cum hoedo accu-

n

" ïnf't

babit: vitulus, & leo,

vulus minabit eos.

& ovis fimpl morabuntm,& puer par-

;

6;5-5-*

T. Vitulus, & urfus pafcentür:- fimulr

i

equiefcänt'

*

m

4

eorum , & leo quafi bos comedet paleas.

8. Et delectabitur infans ab uber

e fuper foramine jafpidis,

ln-

& in caverna reguli, qui abl

a€tatus fuerit, manum fuam mittet

a

-

u

: ï9. Non nocebggg »

| &A.no.n qc,cidvent m univerfo monte f:

*

eudé

*

éeto

]

reddet þäupeiibus', quos pöæmæ fz-

Puer ;gairvu/w—mizmäif 'eos. ) þDuicet;

Wi

pe opprimunt, vel mali judices con-

temnunt , & inique condemnant.

quaf&. dicat , facile cuivis erit illpä

regere.

-"rguer.) Scribas, Pharifzos, & fi-

". Wa 724F £os , ö'c) Feroces ho-

at?'

müles adverfarios , .quorum faftum ,

mines vivent fimul cum miribus, &

&

eadem utentur menfa, & cibis cor-

fraudes, & fcelera, iz «quiz4;e, hoc

eft, jufte arguet, & increpabit.:

poralibus , & fpiritualibus, & eosdem

hu

induent mores.

Pro mau[uetis teyra. ) — llumiles

; 8.. Delettabitir 572f4m, ä c.) Infan-

pauperes, & mites, qui fe ejus prz-

lus

dicationi, & do&rinz fubjicient, de-

tes vix ab ubere depulfi non horrebunt

fendens.

afpides, fed cum eis ludent, & in eo-

rum foveas, G- cubilia intrepide ma-

Qo$ g.

Virza oris.) | Àcri dbjufgatio'ne p«

nus immittent,

Cih&

increpatione contra obftinatos peeca-

Videtur fienificari

n

fortitudo, & animi conftantia, qua

tores, & hypocritas.

juvenes, & pueri nihil cruciatus, &

Spiritt labisrum.) Eloquio fuo.

PT

mortem timentes cum tyrannis Chri-

[i-

Intevfeciet impiwm.) |Ewertet ir

npie-

füianorum hoftibus congrefti funt. - Vel

tatem. Vel potius fermo eft de

À

n-

fignificantur fimplices fideles , qui

be

tichrifto, Qxem Domizus Te[us intezfe-

demones de obfefforum corporibus

qe

ciet üiriïu oris fa. 9. "Theffalon. 2. 8.

ejecerunt.

5

Ef erit juflstia cingulum , 6$c. )

Ablatlatus , 6c.) EGft ejusdem

yne

Juftiia, & fides, id eft, veracitas,

| fen-

q.

tenti& repetitio.

Qd

five fidelitas perpetuo Chrifto adhz-

Q. Nom nocelumt, €7c. ) Quui prius

rebunt, ut humano corpori adheret

erant virulentiffimi idololatre, jam ad

iif

cin gulum :

Vel fenfus eft, pios vi-

Oil

ros, ac juítos femper circüm fe habe-

Chriftum converfi, non amplius no-

bit.

cebunt fidelibus in Ecclefia , que eft

Ita/ Chaldzus. 'Pales Apoftoli,

mons Dei fanc&tus.

"mor

difcipuli ,

lagl

delium.

pie ,1?1111ieres, & cgrbæ fi-

Scientia Domtnt.) Cognitione Dei ;

6. Habitabit. lupus cum agno,

| Uc.)

hoc eft enim,quod dicitur Pfslm. 18.5.

W)

Signifïcatur harum beftiarum allego-

lg ommesm terram exivit fonus eorum.

len

ria, homines diverfis , & contrariis 1n-

Operientes.) "lerram aliquam. Ali-

eniis, & moribus preditos fociabiliter

qui vertunt, /fícut a4m& mare operien-

)

in Chrifti Ecclefia fimul victuros.

£es, id eft, alveum maris.

A

ln

48

PROPHE—T. Iä;AIA«:

&o meo : quia repleta eft terra fcientia Domini , ficut aquee

14

maris operientes.

dabur

Io. * In die i

lla , radix Jeffe, qui ftat in fignum populo-

1iu$ e

Rom. rum , ipfum gentes deprecabuntur, & erit fepulchrum ejus

5

15.12- gloriofum.

bitma

L!

Ilt. Et.en

t-in. die illa: Adjiciet: Dóminus fecundum ma-

cutiet

num fuam ad poffidendum refiduum populi fui, quod relin-

16

quetur ab Aífyriis, & ab /Egypto , & a Phethros, & ab /E-

frris:

.

thiopia, & ab. /Elem, &

j

a Sennaar, & ab Emath & ab infulis

Eypi.

maris. .

12. Et leva

bit fignum in nationes ,. & COngregabit prbfu-

os Ifrael , & diíperfos Juda colliget a quatuor plagis terree.

Cariit

13. Et auferetur zelus Ephraim , & hoftes Juda peribunt:

Ephraim non semulabiturgudam, &

Judas non Pugnabit con-

tra Ephraim.

f

E

14. Et

IE]

pumueciuunss

&5 me

Io. Rad;x Jeffe, qui lat in ffgnum

'Quod re/in?uetur ab . Affyriie ,. €fc. )

—

populorum.) E. Hebraifinus, quem La-

eri£ radix

Recenfet varias provincias, per quas

d P

tine ita clare exprimas ,

ob bella, & clades diverfas difperfi

nitus, 6

Z«e ff aus im ffgnum populorum.

Radix

"funt Ifraelite colligendi ab Apoftolis,

ut poffideantur a Chrifto, & abEcclefia,

Mi, Á

^0 jelfe Chriftus, qui ex -radi-ce illa ger-

minavit.

5

I ln

4 Dhetros. ) Aliqui interpretantur

fihsorg

In ftggum populorum.) C

hri&uä enim

Arabiam Petream , cujus metropolis

in crucem elevatus vexillum erit cun-

erat urbs Petra. Alii volunt effe-Par-

nem, À

étos ad fe convocans populos. Zge,

Ter g,

thos. Alii putant effe civitatern Egy-

WS, ve]

inquiebat ille, /£ exaltatus fuero a zer-

pti LXX. . vertunt, « Babylonia.

ra, omnia traham ad me ipfum. Joan.

4am. ) ÍElamite funt Perfz ab

I na

12. 32

/Elam filio Sem, ut docet D. Hierony-

þfldgg

D

e

Qredam,

buünt ut Deum.

;recaäuntur.) Coleät , & adora-

inus de nominibus Hebraicis in A&ta,

Filig

& in cap. 15. Jerem. & Jofephus lib.

Erit fepulchrum ejus gloriofum.) Quia

I. Antiq. Cap. 7.

ex illo emerfit Chriftus, gloriofus

Sennaar.) Eft Babylonia. Vide

Irezey

mortis triumphator , & quia ipfum

Genef. 11. 2.

Oil

fepiilchrum tot jam fzculis colitur , &

Ematb.) Ad Libanum fpe&tat, non

qie j

pie a fidelibus invifitur.

longe diftans a Damafco.

bj

II. Adjiciet Dominus fecundo, ($c.))

Prima enim populi a Deo vocatio ,

Hb in[uiu mafk.) Sic vocatur Grx-

I5

cia , Italia, Hifpania, & tota occiden-

lg

& poffefio fuit, Cum Deus Hebrzos

talis orbis Plaga.

iS d)

per Moyfem evocavit ex JEgypto ,

BN

& fibi devinxit per legem datam

I2. Sígnum.) Crucis.

C n

Wl

fecanda, qua Chriftianos per Chri-

13. Zelus Ephraim , &c.

) Intelligit

fC j

ftum a diaboli fervitute liberavit, fi-

fimültates, &

odia, que inter deceia

DN

bique in Sion per LEvangelium ad-

tribus, quz nomine Éphraim fignifi-

Ítrinxit.

cantur, & duas reliquas Juda, & Ben-

jamin intercefferunt.

Y Q

(S' Chuw

jj (

CAPU T XI & XII.

49

"

I4. Et volabunt in humeros Philiftiim per mare, fimul prz-

dabuntur filios Orientis : Idumcea , & Moab praeceptum ma-

sulo-

nus eorum & filii Ammon obedientes erunt.

i

1$. Et defolabit Dominus linguam maris Egypti, & leva-

bitmanum fuam fuper flumen, in fortitudine fpiritusfui: & per-

in

J

cutiet eum in feptem rivis, ita ut tranfeant per eum calceati.

16. Et erit via refiduo populo meo, qui relinquetur ab Af-

2

fyriis: ficut fuit Iíraeli in die illa : qua afcendit de terra JE-

(alis

gypti.

GAPUI - XIE

of

TO.

Canticum laudis , & gratiarum a&ionis pro- liberatione , C? be-

unt:

nefieiis Cbrifli Salvatoris.

Con

1. I T dices in die illa: Confitebor tibi , Domine, quoniam

nfolatus

L H

iratus es m'rhi: converíus eft furor tuus, & co

es me.

2. Ecce

$)

d

i

.14. Folatunt.) Magno fervore fþi-

Levä;':zï 9AT ILUHR fþmm.) : Evertentem

ifperfl

ritus, & celeritate fe conferent Apo-

idololazriam.

ftolis,

ftoli ,. & Chrifti difcipuli.

:

4

Ilmnen.) Wilum intelligit feptem-

fivum

:18(13.

Im bumeros Phiigflbzrgs. ) In Phih-

quare & feptem ejus rivo-

antur

ftheorum regionem Hazan, Afc:lo-

rum meminit.

owïls

nem, Azotum, &c.

Jta ut tranfeaut per eum caíceati.)

-par

Adeo minuet idololatriam ,

ut fere

Per mare.) Litus maris obambulan-

Epy

tes; vel ab uno oppido ad aliud per

ad nihilum redigatur.

€ic fluvius ad

mare navigiis delati.

nihihum redactus eft, cum ficco ve-

»'fæ ab

Pradabuntur. ) Facient animarum

ftigio , & calceis non detractis trranf-

Tony

predam, quam ad Chiiftum adducant.

iri poteft.

Ad,

Filios Orzenzis. ) Orientales plagas

16. Et erit wia, &fc.) Et populus

y Tib

incolentes.

meus ,. qui fuperfuerit, a variis cla-

Praceptum manus eorum.) Regio erit

dibus idololatrie inundatione ficcata,

Vid:

expectans nutum manuum eorum,

ad me tranfibit , egoque eos ex er-

roribus«ducam , & fuperftitione , ut

quippe illi obediens, & per Chriftum

fioft

fubjecta.

olim eorum patres ex /Egypto in de-

I«. Defolabit Dominus LUnguam ma-

fertuin eduxi.

Ort-

r /g)ypn. ) Lingua maris ab He-

I.E

T dices.) O tuxba converfa, &

jdett«

brais dicitur finus, oftiumn, autbra-

redempta a Chrifto.

chium maris.

Lbin gua ergo maris

la die iila-) Cum videris completa,

gypti vocatur promontorium , five

quz-predixi.

Ícopulus, in quo fitum eft Pelufium.,

Confitebor.)Laudabo, & gratias agam,

dlint

Ex hac etiun regione przde agen-

lratss es mibz.) Cum ob peccata

mihi effes iritus.

jecez'n

tur, & pliga illa falutariter defolabi-

il

tnr, cum paffim deferetur idololatria,

Co:z;vejrüu eft furar tum.) Ín clemen-

J

- & Chiiftianifmus inducetur.

tiam, (& gratiam.

G

Biä(. cum Com. MenäMTom. F.

BO

PROPH«ET. ISAIZEÉ

2. Eoce Deus falvator meus, fiducialiter agam: & non ti-

;]

Exod. mebo: * q

uia fortitudo mea , & laus mea Dominus , & fa-

ia m

" 1

i,sf;f' &tus eit mihi in falutem.

.

1

117.

3. Haurietis aquas in gaudio de fontibus fal

vatoris ,

quen

14.

Tüinus

4. Et dicetis in die illa: Confitemini Domino, & invocate

nomen ejus: notas facite in populis adinventiones cjus: me-

S 1

mentote, quoniam excelífum eft nomen ejus.

QUs

$. Cantate Domino, quoniam maguificé fecit : annuntiate

p

hoc in univería terra.-

Doni

io

"-

6. Exulta, & lauda habitatio Sion: quia magnus in med

tui fanCtus Iífrael.

hom

fhin

CO A TPOU TA XIII.

& 1

partur

Jngens, ac truculenta Babyloniorum vaftatio ? Medis..

pebi

L

Nus Babylonis, quod vidit Ifaias filius Amos.

I.O

2. Super montem caliginofum levate fignum, exaltate

nus', 8

( pec

vocem, levate manum , &ïingrediantur portas duces.

4 Egö

N

Confolatus es me.) Condonans pec-

Magzus.) Exaltatus, & gloriofus.

3. S.h

cata mea, vel per incarnationem , &

In medio :;. ). 'libi atfiftens, &

Petis a

redemptionem.

te protegens.

Eft etiam in medio

fatis

2. Salvator mens. ) . Miqui vertunt.

Ecclefiz , quia degit in cotu fde-

Ecce Dezs Jefns mens.

& find

lium tectus fpeciebus venerabilis Sa-

plendam,

Non timebo.) Cum per Jefum fim

cramenti,

177 /.74

Deo reconciliata.

Sanilus Iffael.) Deus Ifrael.

Fortitudo mea ) Robur meum , quo

z

1-0

ANws. ) Sic appelltur a Pio-

li

demonis jugum excuffi.

phetis prophetia triftis, & ca-

4. T

Lazs mea.) Materia, & argumen-

lamitofa.

Vi(ll'ï()f I

tum laudum, quibus te celebrabo.

2. Mozrez. )

Intelligit Babylo-

Qie tgr

3. 4dauas, ) Sacra Scripture, do-

nem ob magnificentiam , & faftum

M

Gríne Evangelice, Sacramentorum ,

palitiorum , turrium , murorum, &c.

ii adye

Donorum Spiritus Sancti, &c. qua

Cal;cinoftm. ) Quaia. Babylon loco

) 4

ftum obvenerunt.

oinnia nobis cum Chrifto, & per Chii-

humido fira juxta flumen Euphratem,

P & Atum

ex quo elevabatur calizo. Vel certe ob

Ig

J

4 "trmventiones ejus. ) Confilia, &

caligiiem errorum idololatrie.

u

cogitationes ejus, quibus nobis falu-

tem attulit.

Levate /igm:m. ) Hic Deus qudfi

Dfl

clafficum canit, eoq^e D.rium, ac Cy-

ioni

Excelfum eff nomeu ejus.) Nam zz

rum cum Perfis, & Medis evocat ad

zomine je[m omne. genm fleclitur ,. ceele-

excidium Babylonis.:

I

gf

hiumy, tevrefirium, & infermmum.

Exaltate vocem.) Ut facere folent mili-

Magnifice fecir.) Res admiran-

tes , cum civitatem aliquam invadunt.

Olf Z6

das,.& fublimes.

Levate manun. )

l

Contra urbem ,

6, Habitarío Siom.) Catus fidelium,

V le

Ecclefia,

veftro gladio, diru

ptioni, & trium-

)

pho devotam.

IO;]I J

WE

CAPU L. XII

SI

ü

3. Ego mandavi fan&tificatis meis, & vocavi fortes meos in

h

ira mea , exultantes in gloria mea.

4. Vox multitudinis in mon'ibus ,. quafi populorum fre-

que ntium: vox fonitus regum,& gentium congregatarum : Do-

ate

minus exercituum praecepit militize belli,

[J|e

». Venientibus de terra procul, a fummitate coeli ; Domi-

nus, & vaía furoris ejus, ut difperdat omnem terram.

late

-6. Ululate ; quia prope eit dies Domini , quafi vaftitas a

Domino veniet.

dio

1. Propter hoc omnes manus leolventur $ &omne cor

hominis contabefcet,

9. Et conteretur

'T'orfiones , & dolores tenebunt , quafti

parturiens, dolebunt :

unusquisque ad proximum fu*um ftu-

pebit, facies combuftae vultus eorum.

9. Ecce dies Domini veniet, crudelis, & indignationis ple-

tte

nus, & irze, furorisque, ad nonendam terr am in fohtudmpmj

& peccagores ejus conterendos de ea.

G 2

* Quo-

g0

pE ORE

^

0 zf

VAJZIAS a Dafizma.) V.i&le

[

Sanüiftati meis. )

Medis; &

,&

Perfis a me deftinatis , & quafi con-

tas, & excidium , quie ab omnipo-

edio

fecratis

militibus

aG

hoc

beilum ,

tenti De»o , & fumme ir ato

timeri

& fanctam

vindidtam : Deo com-

portett.

fde

d

9

plendam

4

Manus d;ja[vmtur) Propter ti-

dp ira mea.) Babyloni iratus.

morez r

Exnltautes i gloria mea. ) Guia effo

Contabefcet. ) KEodem timore, &

Pro

illis gloriofas victorias. dedi.

mcroie propter malorum i'nï'ï'llltll-

4 Vac aoultizdins. ) Qv f dic: .t,

(dl]»ln.

CO

videor mihi in fpiritu -audire, & vi-

g. Tarf ozes,E$ dolores teztbunt ) Do-

dere tarbas , & tumultus Perfarum, &

lore tor quebuncur.

nu

Medorum contra Babylonem turma-

d proximnm feeum. ) Converfus,

(l

tim advenientium

ut folent homines rebus perdms, &

NC

afilictis.

[nco

S8. 4 [ummiiate eemli ) Venient

Peifarum copie ab extremitite ter-

Facies combufla. ) | Avidz , lurida,

ettly

r£ ,

ubi videtur terra colum tan-

& mgræ

1ta dictum a Chrifto , zrc-

u D

ftentibus bomintbus pr& f5more Lu-

gere.

Doz

gointt$. ) Adeft ulturus fcelera

ce 2I. 26.

qum

T. ylonis.

Dies Domini.) Eodem fenfu, quo

(

nuen. 6. Ad literam hzc dicuntur de

at Ad

E: väfk fzroris ejas . ) Inftrumenta

ire ejus, Lmrms, & Cyrus cum fuis

excidio B. by]oms, optime tamen con-

exercitibus,

veniunt etiam extremo ]udlcn diei.-

il

Cradelis.) Scilicet imytis feva vi-

Qioneom ferram. ) BaLylonns fub-

LXX haben

dunt

jectam.

detur divina juftitia

beftl j

6. Dies: Domizi)) Quo flatuit Baby-

z2faumaliles

-uf

lonis fcelera ulcifci.

De ea.) Ejedos,

/

$2

PROPIHTI.ISAIUE

* Eze

1o. * Quoniam ftelise coeli, & fplendor earum, non ex-

I5 :

92 4

pandent Inmen fuum: obtenebratus eft fol 1n ortu fuo, & lu-

102 Ti

joel

9. 10

na non fplendebit in lumine fuo.

Igï

I5

1I. Et vifitabo fuper orbis mala, & contra impios iniquita-

bla Cn

att

Gomo

tem eorum ,. & quxefcere faciam fuperbiam infidelium, & ar-

24.29.

rogantiam fortlum humiliabo.,

20

Matei

13.24-

12. Pretiofior erit vir auro, & homo mundo obrizo.

quead

Luca.

I3. Super hoc coelum turbabo & movebitur terra de loco

iÀm

21.25. fUo , propter indignationem Domini exercituum , & propter

4L. $

lem irae furoris ejus.

-«

fum Jr

Iq. Et erit quafi damula fugiens, & quafi ovis: & nonerit,

b 10j

qui congreget:

uasusquifque ad populum fuum -convertetur ,

v F

& finguli ad terram fuam fugient.

1 dely

15. Omnis , qui inventus fuerit , occidetur: & omnls, qui

fupervenerit, cadetin gladio.

Pf

Vátiti

16. * Infantes eorum allidentur in oculis eorum: dzrlp'len-

136.9.

tur domus eorum, & uxores eorum violabuntur.

jle lib

I7. Ecce ego fu(citabo fuper eos Medos

qui argentum

lit a,

non qus&rant, nec aurum velint.

18. Sed

fl

IO. Qaoniam ffella , G5c. )

ijt hyper-

I3. Super hoc. ) Propter hoc, fci-

llcec ut ulcifcar.

l

bole, & h pallage. Im deentur Ba-

M

bylonii, ut codli, & ftell: uüm lux illie

Turiaio ) 'lenebris.

videatur in caliginem verti.

Moveiitur ferra. ) Affli&tis enim vi-

5

II. Vifitabo.) "Punium.

detur terra , & coelum moveri, ro-

tari, & confundi.

Super orbis siala.) Babylonem intel-

Hic loquendi mo-

Iy. $u

lo

1t, quia ob trequentl am hominum,

dus in Scriptura magnam Dei iram,

&l' 1]1

h

:2

ho:mnumq'm calami cmm fignificat.

19 h [

pificum , & mercium , quafi parvus

I/«

Ev /7!410 dammn'A fll(g»(nf )

4v

^n

quidam mundus videbatur.

Exercitus Chaldzorum fugiet venien-

Contra zmþ;as intquitatem eorum. J

df?'nu 7

Scilicet vifitabo.

te Cvyro, ficat damula, N ovis ul

W

Qle «

mis, & unbehls fu'nt id rugitum leo-

use[cere.) Ceffare.

nis, vel lupi.

f(ï ?72!/,14

I;zfïalclmm) Chald. £zpzoruzs. LXX

UOHEI e

lmguaru/f.

Qu. congreget.) Scilicet ut felvet

qüam &ül

quatt dicat, fruftra fument nec emm

Orem

Fortism.) Potentium.

póterunt evadere.

Nee

p

I9. Pret;af for erit vir auro.) Ideoque

Unpusquisque ad popzlum [:mm cOHvere

Ws ]

!m

Medn, & Perfe aurum non accipient,

fetur. ) Loqmtur de exteris, & auxi-

BM

Onis

ut vitam , aut libertatem non eripiant.

liaribus copiis, qux Sabylonios defe-

— Mide mh*a n

i' d "

rent, & ad faos fe recipient.

".f N

:

fententiz.

Et bomo, Uc.) Repetmo ejusdem

-MES. Qui /it;er'venertt ) Outp d-

jenget , ut vertit P.trrnmus ; fcilicet

üzcmO'Ie

Mundo obrize.) Auro mundiffimo,

Babyloniis.

OB (()

& purilfimo

Tum

Hebr, & awro Opbir,

17. Qui érgentum non quarámt.) Vie

Sdh 1b

id eft, optimo.

de fupra n. t2.

Viéfte.

CA P.UT

XIHII & XIV.

53

&X

18. Sed fagittis parvulos interficient, & la&antibus uteris

.lu

non miferebuntur, & fuper filios non parcet oculus eorum.

I9. Et erit Bab lon illa gloriofa in regnis, inclyta fuper-

J

*Gen

bia Chaldaeorum , * ficut fubvertit Dominus Sodomam , &

T

Gomorrham.

I9.24

20. Non habitabitur ufque in finem, & non fundabitur ut-

que ad generationem, &* generatlonem nec ponet ibi terito-

|0C0

ria Arabs, nec pattores requiefcent ibi.

)ur

21. Sed requie(ícent ibi beftize , & replebuntur domus eo-

rum draconibus: & habitabunt ibi üruthloneo, & pilofi faha-

2

bunt ibi.

it,

25. Et refpondebunt ibi ulule in sedibus ejus, & i'nenes

in delubris voluptatis.

qi

QATUT- -X

Vaticinium de "Fudaorum confolatione , & a Bahylomm taptivi-

[eT

tate liberatione , Dabylouiorum contritione : quorum ingens fuper-

tuffi

bia , amplitudo dommzz , €» crudelitas explicautur , una cum pu-

Sed

nitione Philifibinorum , ac ceterorum , qui ob calamitatem

la

7&/&607&177/1 latati /zmt

Rope eft ut veniat tempus ejus,

& dies ejus non elon-

P

gabuntur.

Miferebitur enim Dommm Jacob , & eliget

n vt

3

a nUC

, 10

10

I9. Swper füio:s. ) Parvulis pueris,

22. Refpondebunt.) Alternis canent,

& infantibus.

hoc eft: variis locis , ut una alteri re-

IU

cat

19. E£ erit Babylon.) Excifa, & evera

20

fpondere videatur

m)

H/que s ffmem. ) LXX

U/ue. ) Nocurng aves

Itali ap-

&Leraumm

pellanc Barba gmm

J tf

Uf que ad generationem, 8c.). LXX.

Sireges, ) Chald. Dracones.

LXX

ine

1 YO

pev saultas generationes , eft repeti-

Ericu, Mebr. eft t» 3 tbarzim , id

tio , vel explicatio precedentis; nun-

eft, ut ait S. Hieronymus, demones,

quam euim rediit ad priftinum fplen-

aut monflra , aut dracones magni,

v

dorem.

criftati , & volantes.

enitmt

Nec ponet ibi tentoria rabs. ) 'li-

In delubris vo/npt:ztw ) 12 palatiis va-

m«

mens l:itrones , aut feras in ruinis

luptuo/' ;, ut vertit Vatablus.

abylonis latentes , ut patet ex fe-

I.

Empu:.) Excidii Babylonis.

quxt

quenttbus.

dd

.Non elangabuntar. ) Cito ade-

t 21.

Pofé ) VFauni, & Satyri,

runt.

demones , fcilicet, qui in defertis

Eliget adhauc de Ifrael. ) Ifraelitas

T.

locis apparent hxrfutl fpecie hirco-

aliquos eliget.

Jicet

rum.

Super bumum fsmam. ) In ]udæa, ad

" Saltabunr. ) Ut; folent hodi lafci-

quam redibunt.

j

yientes.

Adjungetur advena.) Crefcente exi-

54.

PROPHETZ3 ISALE

adhuc de Ifrael, & requiefcere eos faciet fuper humum fuam :

1o,

adjungetur advena ad eos, & adheerebit domui Jacob.

fs es

.2. Et tenebunt eos populi, & adducent eos in locum faüum

ii

& poffidebit eos domus lIfrael fu

per terram Domini in fervos,

Qu

um;

& ancilias: & erunt capientes e

0s, qui fe ceperant, & fub-

Vr

jicient exa&tores fuos.

5.(

4. Et erit in die illa: cum 1'5quieth dederit tibi Deus ala-

HS?.

bore tuo, & a conculfione tua,

& a fervitute dura, qua an-

ä

te fervift:

n

;4. Sumes parabolam iitam contra regem Babyldnis, & di-

Ini

li,

ces: Quomodo ceffavit exactor, quievit tributum?

H i

:5.Contrivi.Dominus baculumimpiorum,virgam dominantium.

ufimo,

6. Cedentem populos in indignatione, plaga infanabili, fub-

Ij |

jicientem in furore gentes, perfequentem crudeliter.

laci:

7. Conquievit, & filuitomnis terra, gaviía eft, & exultavit.

,

1b i

8. Abietes quoque leetatze funt fuper te, & ced:i Libani:

Cent:-

ex quo dormifti, non afcendet, qui fuccidat nos.

Concuf

9. Infernus fubter con:urbatus eft in occurfum adventus

(

tui, fufcitavit tibi gigantes: Omnes principes terrae furrexe-

Vintlis

runt de foliis fuis, omnes principes nationum.

IO- Uni-

1g. (

ftimatione xeligionis Judzorum in pà-

- Ohm': Zerra.

vitin

) Antea Babyloniis

triam redeuntium, gentiles fe illis afï-

fubjeta, vel Judza.

ES

jungent , & fient proielyti »

9. -4bieies.) iVleriphora a

-bietum ;

^

2. Tenebumt eos. )

onorifice co-

r

mitabuntur redeuntes.

& cedrorum principes , & Keges de-

T. .f

ügnac.

Vel eft Profopopesja , qua

"Adducet eos ,€9c.) Id factum

Ajub'en«

dicuntur letatz arbores Libani, quod

Veribüs 3

te Cy:o, & Axtaxerxe, ut patet Efdra

4

non amplius cederentur ad turres ob-

)rincipes

cap. I. & 2-

I2 0

fidionales, & alia belli opera.

Pe/fidebtz eos domnus Ífrael, fjc.) Pof-

Super te.) Cunv quid tibi acciderit,

fert )

:

fidebant eos corporaliter, qui fe preffi

cognoverunt.

quu I

paupertate Judeis vendebant.

Spiri-

bt o

Ex quo dormiftz.

) D./Io,rtuus es.

tualiter vero fuübjiciebant eos, qui fa-

9. defernws , 6c. ) Quafi dicat,

üts, &

cra Judaica fufcipiebant, ex quo intel-

defcendenti tibi in infernum occurre-

AUs hen

ligitur , quid fibi velit id, quod fe-

2 lo

runt, qui illic erant cum tumultz, &c.

quitur, ergmr capientes , Gc.

Defcriptio eft metaphorica, & poetica

us d

Exatlores þas.) ()pprelïbres. LXX.

cum farcafmo , & lrrifione hoflili per

Qüi Y

dominsntes f£&1, Ícilicet quondam cum

xlferi

eflent in captivitate.

fimilit:dinem adventus Principis vi&ti

in bel!o.

Per infernum fepulchrm,

Tüftes

4. $umes parabolam.) Parabolicum

& ipfum infeznum intellimere / pof-

IN«

j »€

canticum. LiXX. plantlum bunc.

fumus.

Wt p

S. Baculgm impiorum.) Potentiam

Sufcitavir tibd giganter. ) Mifit in

m*:*n ]

intelligit, qua abutebantur Babylonii,

occurfum tuum heroes, viros fortes,

tano

dj

dominatutyrannico prementes Jud«os.

ac terribiles , ut gigantes , qui funt

i

dem

6. Indignatianc. )xacundey& furenter..

in inferno.

Id L f

D

m YO

-

55

CAP UT -XIV.

A:

10. Univerfi refpondebunt A, & dicent tibi : Et tu vulnera-

tus es ficut & nos, noftri fimilis effectus es.

QUi

1I. Detra&ta eft ad inferos/fuperbia tua , concidit cadaver

V0$,

tuum: fubter te fternetur t

füb-

3

inea, & 0perimentuþm tuum erunt

vermes.

al

:2. Quomodo cecidifti de coslo lucifer, qui mane orieba-

ris? corruifti in terram, qui vulnerabas gentes?

af

13. Qui dicebas in corde tuo: In coelum confcendam, fuper

aftra Dei exaltabo folium meum , fedebo in monte teftamen-

; d-

ti, in lateribus Aquilonis.

,

:4. Afcendam fuper altitudinem nubiu

Qum.

»

m, fimilis erox AI-

tiffimo.

füub-

i;j. Verumtamen ad infernum

P

detraheris, in profundum

,

laci :

iVIt

16. Qui te viderint

:

', .ad- te inclinabuntur, tfequä profpi-

ani:

cient: Numquid if

te eft virj qui —conturbavi-t' terram , qui

concuffit regna ?

.

QitUS

17. Qui po

fuit orbem d'efertu.m,' & urbes e

ju; deft(ruxi-t "

[2 (2

vin&tis ejus non aperuit carcerem?

s

18. Omnes reges gentium univerfl dormierunt in gloria,

vir in domo fua.

lonits

19. Tu

j

IT. Gtermetur £nea, $0. ) Ut cada-

erat ad Aquilonarem urbis partem fi-

e5 äe-

» qïl?l

veribus accidit mortuorum, licet fint

tum, ut patet ex illo Pf. 47. 2. Mo»:

Principes, aut Rege

H

Ss

$:m, larera Aqnilanis , rvitas Regis

qui

I2. Qnmomodo ceci

dyfts de celo Lucä—

magni.

5 0D-

fer

? )Nlnteiligic Regem Babylonis ,

.

I8. Jp profundum laci.) Fovew fe-

iderit

qui ut Luci

feri ftella. clare fplende-

puichralis, immo inferni damnatorum,

bat propter

claritatem regiz digni—

fic infra eundem locum appellat zaz-

E

tatis, & famum potentiz.

Solet hic

damenta laci , num. I9.

di&qh

locus bene accommodari diabolo, qui

16. 4d re inclinabuniur. ) Ut ja-

cuitee

a Deo cum, fplendore rrxfatiæ crea-

centem videant.

tus eit.

Numauid, €c.) Sunt vetba imiran-

j &t

usimane orielaris.) Qui ut ftella

yoeticà

tium cafum Regis Babylonis.

j

Luciferi matutina fulgebas gloria, ac

17. Fimtüis ejus mom aperuit carce-

1 per

majeftate poteftatis tuz.

j; yii

15

Sedeho in monte teflamenti.) Si-

rem. ) Visüis fuis, ut vertit Vata-

hramy

2*

in monte. tefta-

blus, id eft iis, quos vinctos immife-

cut Deus cultus eft

ricorditer tenebat, & injufte.

PO

menti, id eft, in templo. Jerofolymi-

I9. Dormiterunt im gloría.) Gloriofe

fir n

f

tano , antequam deftrueretur , ita ego

ibidem colar.

mortui funt, & fepulti.

iorte»

Vir in domo fua. ) Unusquisque ia

jul

In lateribus Agnilogis.) ldem tem-

j n

plum vocatur , Latera quilontis, quia

fepulchro, feuw Nlaqfolæo fuo.

*

56

PROPHET. I $ A 1 J£

I9. Tu autem proje&tus es de fepulchro tuo , quafi ftirps

Hj

inutilis pollutus,. & obvolutas cum his, qui 'interfeCti funt

nm

gladio , & defcenderunt ad fundame

nta laci ; quafi cadaver

purridum. .

20.

20. Non

habebis confortium neque cum eis in ('epultura—:

&ha

tu enim terram tuam d.iperdidifti, tu populum tuum occidi-

fü: non vocabitur in zeternum femen petfimorum.

?]

frm

21. Preeparate filios ejus occifioni in iniquitate pavrum fuo-

4j

rum: non confurzent, nec haerreditabunt

-

Ytud

plebunt faciem orbis civitaium.

ter;þam , neque im-"

2

22. Et confargam fuper eos, dicit Dominus

| exercituum,

Tirpa

& perdam Babylonis nomen, & reliquias, & germen , & pro-

u

gceniem, dici. Dominus.

al

50.

23. Et ponam eam in poffeffio

nem ericii, & in paludes a-

at

quarum , & fcopabo eam in fcopa terens, dicit Dominus

&l

exercituum.

EE

24. Juravit Dominus exercituum; dicens: $i non, ut pu-

5

fe4, )

tavi, ita erit: & quomodg mente trattavi.

enim. i

2$. Sic

eontriy

| IQ.. Projectus es/d.e j&pu!c&ro.) In fe-

Negnue ip?zpleä.;mt f^aciem erbzs civ:-

al fug

ürbi

j

pulchrum non es iatus.

nzmm-.) Neque multiplicabuntur fu-

. Pollatzs, E$ obvolaru;. ) Sanie, fan-

per faciem terre& , (X per civitates

p. Ie

guine, & cadaveribus occiforum, ver-

orbis.

N

mibusque 'inde fcaturientibus ; hoc

0mnen.

23. I» poffefionem ericii.) In He-

enim eft, quod dixitznum. 1I. SeLrer

brzo eft, 425 qwpbod, fednon con-

qum

ze flernetur tinea, 6 operimentum tuum

ftat quodnam fit hoc aniral. Aliqui

eentes.

ermumt Dermes.

teffudinem , ali nocwam, interpretin-

Syi, !

conf:mb

Fondamesta laes. ) Profanditatem

tur. Forerius exiftimat effe aves, qux

Y

foves.

fupra paludes rapidiffimo feruntur vo-

P

QO. Non babebis conjärtium,&f c.)/ Quia

de dade

latu , ex hirundinum genere, que quia

carebis in fepulchro.

fere carent pedibus, apodes, vel cy-

plea d

Nom vocalitur im 4fernum femen pe[-

pfelli vocantur, & in parietinis nidos

29. 1

Jffraorum.) Delebitur memoria feminis,

Íolent conftituere.

Italice appellamus

ell fec

& flirpis impiorum ; nam Baltaffari,

)

Rondom:; , fed ut alias monui, incerta

) upra [

de quo hic ejt fermo , nemo de ftirpe

fere eft apud Hebreos animalium ,

Vhetian

Nabuchodonofor fucceíüit, fed cum

ftirpium , herbarum , gemmarumque

eo omnis Regia flirps extincta eft, ut

interpretatio.

P fltuþ ,

notat D. H leronymus.

Scopabo eam in feopa terems.) ld eft,

oI. Pr.eparatej?[ias ejss occ äï/i?"l..) De-

eOS,wi

cernite , ut mactentur filii Baltaffar,

T CA

ut vertit Vatablus, j?o/)zz'vafatriæ ver-

Cla dlb

jm. d

Iz irziquiraz*e 'D::trum füorum.) Ob

24. 5£ zom,6c ) Eft formula juran-

Wortur.

iniquitatem.

di, quafi dicat, fi ita ad un

5

g£uem non

Non ran])u*gcnï.) Non confiftent ,

evenerit, non habear Deus.

D( l'á

[l )

non proficient.

Ut putavi.) Dtïcogit:.wi , ut flatui.

hij

CATPU.I XIV.-

37

is

&

2$. Sic eveniet : ut conteram A(ï'yriüm, in terra mea ,

A

fünt

Wt

in montibus meis conculcem eum: & auferetur ab eis ju-

humero eorum. tolletur:

gum ejus, & onus illius ab

ün ;

26. Hoc confilium , quo

d cogitavi fuper omnem terram -s

& hseec eft manus extenta fuper univerfas gentes.

L

Cidi

27. Dominus enim exercituum decrevit: & qui

S poxtcriïti'k in-

fi

10

firmare? & manus ejus extenta; & quis avertet eam *

28. In anno, q

z

ff«

uo morttuus eft rex Achaz., fa&qmï eft onus

itud:

29. Ne leeteris Philiftzez omnis tw, quoniam comminuta eft

um,

virga percufforis tui, de radice enim colubri egredietur re-

3

pro

gulus, & femen ejus abforbens volucrem.

3o. Et pafcentur primmgeniti pauperum, & pauperes fidu-

64

ll

MIUS

cialiter requiefcent, & interire faciam in fame radicem tuam;

& reliquias tuas interficiam.

31. Ulula

o&. lt conteram Affyrium: 1n ferra

ua fienificatur minori cladi majorem

pt

meaz. ) lnteligit. Sennacherib ;, hunc

fuccefluram ,. &. parentibus afperiores;.

enim. in terra fua ,. boc eft, in Judea.

& nocentiores fore filios ; regulus

u

contrivitDeus. Redit enim Propheta.

enim five bafilifcus diriue habez vene-

gum, quam colubri communes. Sam-.

177

ad. fua tempora ,' & ad. Sennacherib

urbi jam. incumbentem ,. de quo egit

fon, David, & GOsias contertur colu-

u fü-

cap. Io-

bro; Ezechias vero, qui Achaz fuc-

viates

926.. Hécco

nfili?zm*r quaäl aaäif.»zvi f per

ceffit ,. bafilifco comparatur..

emnuem terram. ) imec eit vindicta,

Abfórbens voluerem.), Solo quafí fpi—

n He-

qu

am: exercere decrevi contra: omnes:

ritu, & halitu: fuo afllans , & com-

2 cofi-

tes. Affyriis. fubjectas:,. & cam illis:

burens ( hoc enim. eft Hebr. m

Aliqu

gen

hi

gon

faxderatas contra J,:udæos.. $ ub fünt

Sarapb ) enecans , G abforbens

?ret.ln-

Svri , Samaritz , Moabite , [dumzi,

lifihzos..

s,qu

Philifthini , & Egyptii, quibus proin-

go- Pafcemtur grimagenii paupe-

Ji Y0«

rum. )

Mel primogeniti pauperum:

de cladem in fequentibus capitibns Pro-

nuntiat..

T

pheta: de

idem funt ,. ac- filii pauperum , vel fi-

id oy

Og. FaHum eff onus ifiud.) lwmpleta

gnificantur valde pauperes ;. quod enim:

nidos

eft hisc Prophetia contra Philifthzos.

in quaque re: precipuum eft , ac: pri-

Jlamus

Supra. diximus: Owes fignificare pro-

marium , illud: primogenitum. dicitur;

incerta

phetiam triftem ,. & calümitofam..

ut .cum mors appellatur prsmogeziza ,.

diom

Job 18. 13. fignificatur mors maxime

Qg. Qxmoniam comminuta: eff virga

dira, & feralis ; fententia ergo verfi-

gmque

percu[foris: ?4i.) Percuffores: appellat

e08, qui. Philifthzos magnis affecerunt:

cüli eft:. Judzi pauperes prius & af-

ji di

cladibus, quafi: dicat,ne Ieteris, quod:

flicti abundabunt ;. vos vero P'hilifthei

ee

fame: peribitis.

jam. dudum. Samfon., David.,, €zias:

mortui: f1nt..

*

Radicem tfuzmz.-)

Senemn (unmv,» uir

:uralï'

De radice enim colubr! :igredibtur'we--

labenc LXX..

j 01

gslus-): Eormula dicendi proverbi.lis,

Kfliquiæ:-n tuar.) Filios tuos..

Bsbl.. cum. Gom,. Menoch.. T..V..

Lxmi,

38

PROPHET ISAIJE

o

itae

31. Ulula porza, clama ciy

A.t.(i'fb

: proftrata eft P!

^

Á

iliftzea omnis:

» It

ab Aquilone enim fum

i phite

us veniet ,

men ejus

& non eít qui eï"fugie.t*ïagg

4

32. Et quid refþonäebïtur nuntiis

gentis ? Quia Dominus

eorum,

fu

labit fb

ndavit Siop, &-in ipfo fperabun:

pauperes populi ejus.

;

C A P*UVT XV.

for v

afcende

Moaþitamm fuina pradicitur

» & compaffro

AMoab.

Pr-opþefæ erga

vabunt.

&X

Nus Moab.

defeait

I.O

cuit: q.uia

Quia noCte *'x//aftatka eft Ar Moab, conti-

nocte vaftatus eft mur

us Moab, conticuit.

2, Afcendit do

mus-,&

Dibon ad excelfa in

fs ——

* Jern

m

3

-

planctum fuper

Cf;/i//'::lz

Nabo, & fuper

Medaba, Moab ululavit:

m 3

[5

L Zec.

* 1n cunttis capiti-

barbar

k ic

us ejus calvitium ; & omnis barba

a IB:

radetur.

5. In

$ g

enim in t&

31 . Uiula porta,

clana ci v/;145.) Ulu-

lebis. Facile hæ-c;Sio'rlïi fpirituali, id

t 1b tra

late porte, & ur

bes Philifthinorum.

Notat in porzis m

agiftratus , & Prin-

eft Ecclefiz , poffunt adaptari.

I-

Döf.ffnd.-"

cipes .(hi enim fe

Nus Moaó.) Chaldeus, Ozss ca-

fas, i d

debant, & judicabant

ljcis. maleditla. ad propimandum

in portis)in czo;

74*e plebem, & vul-

Maab. IuX X. Verbum contra Moal.

dolis opa

gus ; quafi dicat :

omnem u]i

ululate tam principes,

Quia nole vaffata efg, Efrl)' Obfcu-

4 Bifel

quam vulgus.

rum eít hoc, quia modum vaftatio-

tionem M.

b Aquiloze

) Ab Jerufalem, que

Philifthais eft

nis Scriptura non exprimit, fed tan-

t Nun,

.ad Aquilonem. i

tum tem pus.

Chaldxzus tamen. ait

Nam mj

Purmes ventet.) Ezechie Regis exer-

citus copiofus , multum pulveris ex-

dormientibus [Vioabitis urbem captam.

partim pof

4r Moab. ) : Metropolis |Vloabita4

K per ipf

deatur,

citans , ita ut fumus, aut nubes vi-

rum.

Qpa a M

4gmen ejus.) Exercitum ejus. " Vgl

Merss Moab. ). Ar inteligit, qua

10ns

murüs erat, &

propugnaculum totius

inter fe di

fenfus eft : Nemo Judeorum non

provinciz.

promptiimus erit ad hanc expedi-

* Conticuit.) IMoab datus. eft obli-

loue -

tionem , nam 4333 eft is, qui fe fe-

003 tfee

vioni, & filentio traditus, quia plane

j. 23 ïm

gregat.

excifus eft, & everfus.

Eyeiin

352. Quid vefhondebitur nuntiis gen-

Q. -ffeudit domus.) Id eft, ut D.

mq« & €Xï

:25? ) Cum fcilicet de more ex vicinis

Hieronymus interpretatur j domus, &

Md ;

provinciis venient ad Judzos fcifcita-

familia regia afcendit ad excelfa , uübi

tum de ftatu belli.

Ullene

fua colebat idola, ut ibi regni Moab

Alye "

Q;i;z Dominus , Efc) Hzc erit re-

cladem limentaretur.

Diiou. ) '"Tota civitas Dibon, que eft

i

C"»?I'ugn WT'A.G

"

fponfio, qux nuntiis dabitur.

E

urbs Moabitirum, afcendit ad eadem

M G

Fusudavit Sion.) Deus regnum Ju-

excelfa , ut lugeret excidium Nabo,

daicum fundavit, & ftabilivit.

& Medaba, que erant o

ld

»üro

Sperabunt p

ppida ejus

pl &

amperes populi CjiM:)

provinciz.

LXX. Per 5pfzsm faluabuntur bumties

Wa virn)Utftinmagnacalamita

N rll'CEtlj

"C.fï,»P':U'T XV.

39

omm&k

g In triviis ejus accinCti funt faceo: fup

er te&a ejus, &

in plateis ejus omnis ululatus defcendit in fle

tum.

Dlb a.

4. Clamavit Hefebom , & Eleale, ufque Jafa audita eft vox

eorum ,

OTmins

fuper h'pc expediti Moab- ululabunt , anima—r ejus ulu-

T

S

$. Cor meum ad Moab clamabit

p)

ve&es ejus ufque ad Se-

gor vitulam conternantem: per afcenfum enim Luith flens

aícendet ;

& in via Oronaim clamorem contritionis le-

6d

vabunt.

6. Aquse enim Nemrim defertce erunt * quia aruit h'erBa »

! COHti-

defecit germen, viror omnis interiit.

Tcult

H 2

T. nE*

i üper

Cz;vaiziym » Gc.y Nam capitay &

eorum cal'ämitatem? äxziggel*aaïdzæïïï

LU

Giplti

barbamr radebant in doloris argumen-

quafi dicat: Doleo ,. & clamo

tum , «& facco fe induebant.

Moabitas..

pr.(').pten

3. Swper teHa ejus. ) Frequenter

Velles ejms-) Fortes ejus milites.

.f

enim in te&tis dezebant

l

; quz in orien-

Ufyue ad Segor.) Scilicet fugient uf-

tali illo tractu plana.fiebant.

F'tuah' , id

que ad terminos regrit.

'

Dejïe;m'ii in. fletum. ) Ut afcendit

Vitulam canfernü;tcm.) Secvor , eu-

Qu u

flens, ita & defcendit ; nullam enim in

jus populus fortis eft, & finilis vi-

idolis opem: invenit. Vel fenfus eft,.

tule trienni; ea enim ztate vituli, &

gmandum

fnal.

omnem ultlatum fletus excepit..

vitule fanilfime funt , robuftiflunz.,,

Obia-

4. Hefébom , €5c.) Sunt urbes ad di-

& petulantiffigz.

tionem Moabitarum pertinentes; "Vi-

Per afcenfcm. entm Luith, €c.), Vi-

va(hi[io-

fed taf

dttur urbsLuith fuiffe in via ex Moal»

g at

Nam :mula. loca- Efraelitis attributa

in Babylonem, fita in colle ;; quare

parcimpoiï'elïä ab ipfïS nunquam fue-

Moabite adducendi in. Bvab.ylonems

captamt.

re per ipforum ignaviam , partim re-

Voabitaé

flentes afcenderunt, indeque pervene-

cepta a. |Vfoabitis, & aliis per occa-

runt Oronaim , que erat terminus:

fiones , quas dederunt Hebreorum:

IMoab. verfus: Babylonem

ibi er [05

æ.w:t ; (]US

inter fe dillidia.

j £0ci

quafi extremum: valedicentes patriz ,.

Ufque fafz.)

Id eft, ad' extre-

ex intima. animi contritione ,. & dolo--

mos ufque fines,. nam ibi: Jafa. Num;

re clamabant ,. & flebant:

Íta cum:

en' 01)]1'

er.25. Jolue 21. 56:

ja at

D. Hieronymo explicat Corncl. a La--

Verum

Expediti Moab.) AccinCti armis, pa-

pide..

uia.

uith. eft. inter-

rat, & expediti ad tuendam patriam,

Areopolim , & Segor, ut docet idem:

t ut J.

Hieronymus , hoc eft ,. verfüs meri-

gmus, «

hi fraci animis- arma: deponent , &

ululabunt.

dien , & Chaldzea verfus Aquilonem,,

J[;, 0b

Anima ejus nlulabit fij. Y Quilibet:

ideo credibilius putat Alvarez predici:

i Mob

eorum im finu fuo dolebit cladem pa-

vertice montis ab hoftibus tuerentur..

plorantes fcanfüros clivum , ut.fe in.

trig, & privatum etiam. damnum.

, u e&

B. Cor meum ad Moab cdamabi.y

Sic Rabbi Dàvid,Lyranus, & Vatablus..

( g Qattt

| Mbüa

Id eft, propter Moab;. fignificat Pxo-

6....4qua entm. Nemrim sat$c..) Juxca:

pheta fe malo. Moabitarum commo-

quas multi prius habitabant. propter:

Q d

earum. commoditatem,, deferentur, nec:

vgri',-licet,,, hoftes.fint , quod. facit. ad.

lii

,

60

PROPHET, ISATJE

$I

^j Secundum magnitudinem opcris, & vifitatio eorum , ad

fic er

torrentem falicum ducent e0s

8- Quoniam circumivit clamor terminum Moab ufque ad

a, ]

f2m

Gallim ululatus ejus, & ufque ad puteum Elim clamor ejus.

9. Quia aquzxe Dibon repletze funt fanguine: ponam enim

ha

coruim

fuper Dibon additamenta : his, qui fugerint de Moab leo-

,

nem, & reliquiis terrze.

tis eit

s. ]

CAPUT XVE-

ill

p

Dfat emitti agnum , nempe Cbriftum ,. de petra deferti ; Moab

tens

&? pexfidiam bumiliabitur., paucis

6X

'Ipb arrogantiam ,

tüla

ex eo relitiis.

p

titudo

tte aznum, Domine, dominatorem terra , de.Pätra

T

q

eferti ad montem filize Sion.

* 3l

qui

[P"

oque

c'eint de *fiVIoab, & reliquiis terrz, id

fuis 'aggeribus concludentur , ide

$, Àt

aque falfe maria mortui, illis adja-

4

eft, reliquiis Moabitarum profugis in-

centis , influent in eas, & amaras

ducam leonem, id eft, leones, vel

Moibita

reddent, (& peffimas , ut eas vocat

proprie dicos, vel potius milites Ba-

Siut «

trans o

Jerém. 48. 34.

bylonios, feroces inftar leonum, quos

Quia.) Id eft, uzde confecutum eft,

Rex Babylonis in viis difpofuit , ut

&i Modt

ut arefceret herba, &c.

omnes fugientes Vloabitis exciperent,

clerter .

tüt, üCï

"U. Secumdum magnttudinem): operis.)

captivos facerent, vel occiderent.

Pro magnis demeritis malorum operum.

í. Mitze agnum, 65c.) Id eft, Chri-

avolinte

Vifítatio.) Punitio.

p

ftum , qui de Moab emittitur ,

Vavadit,

d. torrentem [2lieum ducentes eos.)

quia ex Ruth Moabitide prognatus

T

"T'orrens fdicum, ait $. Hieronymus,

eít.

Solet enim frequenter Propheta,

lium ,T

vel eft. vallis Arabis , per quam ex

quod fupra monuimus, ad Chriftum

tim D

Moab itur in Affyriam , & Babylo-

advolare, deinde ad in(titutum redixe.

Ptj g

tytridje,

nem, vel Euphrates, cui adjacet Ba-

In Hebreo eít, mite egnum domr-

bylon ; ibi enim abundant falices,

matori terra , & fentus erit, o Moa-

lrslior

Pfalm. 136. 7. dicitur : Super flzmina

bitz, Agnos, quos pro tributo David

fatt tus

Babylonis , &c. m fulibibus 1n medio ejus

)ace, & tutela

&üm f

olim pendebatis pro

ffpendsmaus ov gana. noftra.

2. Re

: 8 2. deinde

E

xegibus Ifraelis

tuwifer

8. Cireusviz elamor terginum Moab.)

pepen

1

iftis, ad Achabi ulque tempora

f"df nd

Omnia plena erunt clamore, & planctu.

4. Reg. 3. 4. nunc everfo Ífraelis Re-

Ym i

Uíque 4d Gallim.) Gallim , & Ellim

gno pendite legitimo heredi Davidis,

ï&ïlf IQ

duo funt oppida in finibus Moabita-

id eft. Ezechiz.

46/6 [

rum : figni

i

catur omnia lu&tu, & cla-

AFI"

moribus complenda.

De petra deferti.) Petra eft nomen

By;

A

proprium urbis, que Moabitarum erat

TU

9. Repleta fun? famzuime. ) Cuforum

metropolis,

Dety.

Moabit:rum.

o mif

Ponam enint [uper Dilon additamen-

d montem frlie Sion.) Ierufalem

oret

74.) Plagarum., Qiuafi dicat: plagas ad-

intelligit, & per hanc Eecclefiam fide-

QUents

dam ad plagas, ut fcilicet hi, qui fu-

lium, cui Chriftum dari poftulat.

tur, qu'v

-

CAPUT ;äw.

61

,

4. Et erit: Sicut avis fugiens, & pulli de nido avo*l:antgs':

fic erunt filize Moab in tranícenífu Arnon.

ead

^. Ini confilium, coge concilium: pone quafi nottem um-

es, & vagos ne prodas.

Is

bramtuam in meridie: abfconde fugient

n

4. Habitabunt apud te profugi mel.

Moab efto latibulum

confumma-

leo

eorum a facie vaftatoris: finitus eft enim pulvis,

tus eft mifer: defecit, qui conculcabat terram.

s. Et prss

parabitur in mifericordia folium,

& fedebit fu-

er illud in veri:a

te in tabernaculo David, judicans, & qua-

juftum eft. ;

[id)

rens judicium , & velociter reddens, quod

* fer.

6. * Audivimus fuperbiam M

oab, fuperbus

eit valde: fu-

perbia ejus, & arrogantia ejus,&

titudo ejus.

P&tra

j Idcirco ulul

-ab'i't-Moab ad Moab, univerf us *uluïlasbïit);: his

co&ti lateris, loquimini plagas fuas.

3Et

gui lætantur fuper muros

H 3

Beino-

m .id

9. Ererit,c.) Redit ad' cladem

$. Praparebiter in ,bzifLOf;c;rdia f?-

st

lium.) Scohum regni Juda Ezechiz

$, Ve

Moabitarum.

wzen:i,0c.) Moabite

Regi jufto ,

& bono, ejusque po&e-

i Di-

$;cu£ «vis f

r, id eft, confirmabi-

trans fluvium

Á

rnon, ubi funt termi-

ris præparabitu'

m qUOS

ni Moab, in Babylonem violenter, &

tur, & robora

bitur per Dei miferi-

TP lu

cordiam.

celeriter adducentur, ibique difpergen-

6. dudivimus, 6c.) Yranfit ad cafti-

ïperenï-

tur, ficuti difperguntur aves e nido

eM

avolantes, cum aliquis predo nidum

andam Moabitarum fuperbiam.

lodignario.) Ut fuperbia in factis,

t u-

invadit.

yittitil

3. Im) confilium , 6c.

) Cape conf-

arrogantia in dictie, fic in geftu indi-

071L05

lium , rationem inquire, qà tibi ira-

gna

tio videtur eminere.

wb hh

&

R

lusquam fortitwdo sejWS») Plus quam

tum Deum places.

bram fuam in

"gf

Pone quaft nolem num

ejus potentia.

. Ululabit Moab

j red'll'e:

mtridie.) ln meridie «ftus afllictionis

ad Moab.) Ululabit

líraelitarum

éos protege , quafi um-

alter ad alterum, cives unius civitatis

m a,üm,'

fic

ad cives alterius , & ejusdem civitatis

0 MOlï'

bram tuam fuper illos extendens ;

inter fe.

; ov

enim fiet , ut.in alios mifericors, &

el, Meab ad Moab, àd eft,

tu mifericordiam confequáris, dicitur

IMoabitz fuperftites 1

ugebunt Moabi-

M g

tas occifos. Ita Vatablus.

Vel Moab

j [fïïeüs

quaff noctem , ut

fignificet protectio-

Eemp()fa

nem exa&am , & omnem ardorem

ad Moab, id eft, Moab ad feipfum ,

afilictionis excludentem.

vel fecum ululabit, ut morentes,

jis RF'

defperantes folent..

Ddl

Adbfconde

f* gi ente:.) 1fraelitas.

laterii , €56.) NVa-

4. Finitus eft enim pu

[vis.) Regem

Szuper muros cotla-

Babylonis intelligit, quafi dicat, brevi

tablus vertit, /4per fundamenta Chir-

f

Harefeth. loguimimi . ia ut Chir-Ha-

j ?m

finietur, & evanelcet ficut pulvis , &

Éman, Sàiu-

cito mifer confumetur.

refetb , fit nomen proprium civitatis,

Qa

terpretatur de pulvere , quem perfe-

que a lateritiis muris nomen ha

ru(glem

ret.

[ta etiam fentit Pagninus , «

l

quentes excitant , dum eos infectan-

Cornelius a Lapide. Btaque Vulgatus

j f

tur, qui fuga fe eripiunt.

M

62

xPRO*PI-IET;f ISAIZE

8. Quoniam fuburbana Hef

ebon deferta funt, &-V vineam $a-

bama Domini gentium excide

runt: flagell

a ejus ufque ad Jazer

excelfi

pervenerunt: erraverunt in defi

funt, tranfierunt mare.

lerto., propagines ejus reiictze

valeji;

1 E

9. Super hoc

ebriabo te ]

plorabo in fletu Jazer vineam Sabama: in-

tünc:

acryma mea Hefebon, & Eleale:

quoniam fuper

vindemiam

tuam, & füuper meffem tuam vox c

1. L

alcantium irruit,

quali zn

1o. Et auferetur leetitia, & exultatio de

Carmelo, & in vi..

neis. non exultabit,

pulo qu

neque jubilabit, vinum in torculati non

Ibultus,

calcabit ; qui calcar

e confueverat: vocem calcantium abítuli.

II. Super hoc v

enter meus ad Moabc

l

& vifcera mea ad murum co€ti lateris.

uafi cli'th.ara. fonabit ,

[ Vaf

]raj

I2. Et erit: c:un; apparuerit, quod Iaboraizi't, Moab füper

c;xcel—»

(í

nonünis- inter

pretationem pofuit pro

Qzam'-dn;- fper vindemiamv FHATL v

ipfo nomine

proprio,

uod alibi non

&c

:)

infrequenter ab ipfo. fa

:

um eft, Vide

demelfa a

Quoniam. vindemiata es , &

b hoftibus , qui in te irrue-.

A

aliquot exempla extremo cap. 1. Paral.

runt, & cum furore , & tumultu con-

Ü

fententia. ergo eft; Dicite

Moabitis ,

culcarunt,

Alleroria meffis, & vin-

quod. Chir-Harefeth ,

qux 'eis eft

emiz extremam. ill

.* De

arx inexpugnabilis ,. in

arum urbium cla-

biunt, non eos tutabitn

qua fuper-

dem defcribit..

]bij &n

tur ab hofte..

r fed. capie-

IO,

De Carmelo.

) ld eft, locis:

fertilibus. Moabitar

Plagas [nas.). Plagas,.

que imminent..

milibus..

um. , Carmelo fi--

—

£ Hefelos.) Urbs.

ilili fj

IVloabirarum..

. Inm "vineis non

juBilalit.) Solent enim,.

etcelfis

Vineam S4bama.). Urbem Sabama;,

lxtari,

M

d

& cantare vinitores in uberi

quam allegoribe vineam a

ppellat..

Inred,

Domini Gentizm.,), Re

vindemi: , & dum. uvas exprimunt :

fempla t

xum..

ges Aflyrio-

quare Jeremias ; Negmagnam calcator.

Jes.

"v folitum celeusma. camtalim $

capit..

Flegelle,) Palmites; fcilicet cives,.

48- 33-

Ib ya,

Uígue. ad Jazer pervenerunt. ) Wu-

) Hs

gientes..

lI. Szper Loc.) Idcirco.

TeOtfii o

ReL

C

[o

Vezer »neons,

) Intima vifcera mea.

Q3l

he funr.) Qu relit funt, quz:

tacta dolore

; & miferatione.

fuperfi

lerunt, & cladem evaferunt.

5

Quaft eithara

, M. 1

Tranfferunt mare.

) Fugientes ; vel

fenabit. ) Lugubrem.

|

Babylonemt

in veftra clade f,

9)

num edent..

à fïæifa ]g

in captivitatem adducte:

E£ wifcera mea , .

) Hf repetitio:

It

Oltfor .

inare mortuum t;r:mfïärun-t -

ejusdem fententic.

Llï 0

9. SuWper. boc. ) Idcirc

O: Ut. vertunt.

n ità mll

Pagninus, & Vatablus..

A murum cotli latevis, ) Dixi fupra:

N

De^7. "mnerum coh; Laterée , effe nomen

ür

W tl'k

In fleti fazer.) Sicut llevit Jazer.

proprium civitatis.

Sententia eft, &

l.

xdlm

Vineam Salama,

) VMide num. prz-

vifcera mea refonabu

Q"* d

&edenti..

f

nt, id eft, in vo-.

i

Iprebriabo re Lab

cem flebilem erum

pent fuper Chir-Ha-.

n

Veptiys

Y)"et: mea. ») Rig:,a-r

refeth c

ivititem Moabiticam..

60

bozl

arge lacrymas effundam. in tuo

* qif

excidio;.

I2. Laboravit Moab fuper

excelfis:

N'n(

l

oabite:

Mp

i

[nie.) F ru(h:g fatigati funt. M.

MT

Mu

$s.

n

CATP UT | XVI. & XVIT

Tuzet

'eicelïïs fuis, in

:

LC

gredietur ad fantta füa

2

ut obfecret, & non

valebi.

*

d

t

&t

l-

13. Hoc verbum

tunc.:

» quod locutus eft Dominus ad Moab ex

1 [üper

14. Et nunc locutus eft Dominus, dicens:

Ih tribus annis,

3

Yrüt.

quafi anni Mercenarii, auferetur

Lini.

gloria Moab fuper omni po-

pulo mult

85

If o

multus,

0. & relinquetur parvu,

& modicus , nequaquam

iiculi.

COXUTPAT T GX VE

bt ,

^

iVszlatis Dam,ajäem';

à äuxäliaribus popz;lz' I/rael , /ïmilitef em

) fopet

l/rael vaflabitur

» quia oblitus ef?. Dei Salvatoris füi, ad quem

excel-

d

u

«calamitate pre[Jus revertetür , €? « perfcutoribus

9 IuATL s

: populi Domini denuntiatur.

à 8, U0

| fe 1rrue-

I. Nus Damafci. Ecce Damaícus definet effe civitas, &

altir cofte

.erit ficut acervus lapidum in ruina.

, &vit-

2. Derelitcte civitates Ar

um Qd

oer gregibus erunt,

& rgquiefcehf

i ;, & non erit qui

wexterreat.

2. Lt

, las

[ d

me&O ü"

idolis fuis fu

pplican;es » que funt in

pro expugnata 'Tyro in *mercede&

excelíis.

Jent enim

quaft a Deo accepit /Egyptum. Ezech.

i mel

Ingredietur d fama fa. ) Alia

29. 20.

Vel dicüntur anni merce-

templa fua in

gre?ïietpr, ut Deos fibi

narii, id eft, precife numerati, ut fo-

j caliattt

;I;rim t s

placet.

let fieri ab iis, qui operas locant. Vide

N valebir.) À calamitate liberari.

, ; æPith

infra cap. 21. 16.

13. Hoc verbum, ffc) Hucufque

Super omui populo zmlo.) Detam

recenfui oracula , & minas contra

numcerofo populo Moab, in quo ipfe

Moab.

gloriatur.

(cera o

Id. d fribusr annis.

l'ertio anno

Er velinquetur , 6c. ) Et jam non

ab excifa Jerufilem a

ege Nabucho-

mülti relinquentur fuperfütes , fed

',ugubrelïi

donofor, vel pofitus eft' numerus de-

admodum pauci.

finitus pro indefinito , quafi- dicat ,

I.

qepetio

Na«s.) Vide dicta cap. 13. n. T.

non ita multo poft. Vel certe figni-

Damafct.) Predicit Propheta

catur triennio duraturam lIVÍoabita-

Syri&, cujus caput erat Damaícus ,

J fapr?

rum calamitatem.

x

g'e n(]men

excidium imminens a 'TI hegla-thphala-

"T

Quafé anui mer'cenrzx;ii.) Hi anni

far. 4. Reg. 16. g.

direptionis IMloab vocantür mercena-

Ip ruina.) Poft ruinam.

eü, n Y

rii, eo quod hifce,

uifi pro merce-

Chzné"

Ó

2. -roer, ) Civitas $

yri , diverfa

de excifz a fe-Jeru

Jem , & divine

ab Aroer urbe Judzaz.

vinditz exercite reocnum , & fpolia

Requtefeemt. ibi. )

Ibi páfcentur

m

Moab 'accepturus fit. Nabuchodono-

:

greges, tanquam in loco habitatori-

Moibue

fcz;, inquit D. Hierony

mus, ut idem

bus vacuo.

64

PROPHET. ISAIJXE

J

"r Et ceffabit adjutorium ab Ephraim , & r*eg&um z Dama.-

que o

fco: & reliquise Syr

1

9 1

cit Dominus exercituum.

ize ficut. gloria filiorum Ifrael erunt: di-

Qu aT

4. Et erit in die illa: attenuabi

Tírael

iur gloria Jacob, &*þingu;ej-»

do carnis ejus marcefcet.

IQ

s. Et erit ficut congregans in meffe, quod reftiterit, & bra-

lul nor

chium ejus fpicas leget: &

delem

e-riþ ficut quaerens fj pic:as in valle

r

Raphaim.

6. Et re

linquetur in eo ficut racemus, & ficut excuffio oleze

tebit:

1

duarum, vel trium olivarum in fummitate rami, five qua-

n

tuor, aut quinque in cacuminibus ejus fruttus ejus ; dicit

ftaris f

Dominus Deus Ifrael.

multt

7. In die illa inclinabitur homo ad Fattorem fuum, & ocu-

4 (

3 E

li ejus ad fan&tum Ifrael refpicient :

&intn

850' E t

füontm

3- Ce[[Abit adjutorium . ab Ephbrasm.)

cilegium: paucorum. illorum ,. qui fu-

Ra

perfuerint..

Decem. tribus Regni ifraelitici Da-

()I

mafco: civitati contcederatz. opem. non

t

Coórgregans n me/]&,,quad ;fcgfiiterit.);ä

$. 4l

ferent..

Spicas colligens , quz meflorum fal-

Regnum. a Dasafeo. . Scilicer ceffa-

cem. effugerant..

9. O

LXX. z» valle

Vitites fy

bit, everfo Syrix Regno.

J

.

e

-

Ip valle Rapham..)

X Syrig,

Reitquia: $yr£&.

) Quo

d reli(iuuma

dur a.

Sanchez. vallem. Raphaim. 1o-

us d

fuerit poft cladem.

cum. pinguem , & uberem fuiífe exi.-

Iþum'. )

Siazt;gloria,fläarum Wdæ/j.)' Sicut Sa-

ftimat, Alvarez flerilem ,, quod. facit

fypto :

maria , qua ut civitate regia, & inclyta

ad. paucitatem. exaggeratidam..

promibs

Ifraelite ngriabanmr., Samaria enim:

6. Etrelizquetur im eo, Gu I.ane.g-

füb idem: tempus ,. quo: Damafcus,,

gno Samarig. relinquentur admodum:

X Omni s

5 fiferm

ab eodem. Rege Affyriorum: vaftata eft..

pauci, quemadmodum. pauci racemi

Erg dei

Ve] per gloriam: filborum: lIfrael in-

remanent in. vineis poft vindemiam.

tellizit: Jerufalem, que fequenti: verfi-

Sicu£ eXcze/fio: olesa.. ) Et ficut pau-

1. BL

t fià

eulo: appellatur: glerz2 Jzcos..

ce remanent olivz in olea , poft-

D. ao

& "trennabirur. gloria Tacob.) LXX.

quam: excuffa. eft ; relinquuntur. enim.

paucz. aliquz, dug, vel tres in fum--

Ub £^

Defetlio: g/oria Tacob , lignificat: vafta-

:

mis. ramis..

€:1"€13t Y fe

.

tionem. Samariz. ,.

ue

loria lfrael,.

[

Ilpienr

feu: Jacob dicitur..

l'ey Jexufalem: in-

j

Er utius

KGfi'ifie;;

tellicit , ut: dii..

&us. axboris: illius. excuflz..

je«). Que olivz funt ftu;

dncitzabintur homo:ad: fctoren:

RUE

Pinguedo, G. ) LXX. habent :

Ij N

Pimguie glorie ejus comcutientur: ,. Àd.

dJpnm.) Relictis. idolis: convertentur

H

1q

eft ,. malisy. &. erumnis: preffa. ad in-

ad Dominum.:. factum. id. eft monen--

U0d 2

te, & excitante Ezechia 2.. Paralip..

Golarum; maximam: Papcitat.exnï redi-

0. & . 21..

[ qr

dt ]

getur,

Ror

1tü, f

S. Et erit, 6fc ) Rex Affyriomüm

M fnnibum IHfrael refpactemt.) Rever-

ne

f&mel,, &. iterum: cladem. inferet ,. non.

tentur,(& convertentur, a quo prius

fuerant. averfi.

l?

^ Cjpy

folum. meffem. faciens;, fed. etiam fpi-

CAPUT. XVIIL.

g5

$. Et non inclinabitur ad altaria, quse f'ec&*ruïnt manus : &

TE

quae operati funt digiti ejus, non refpiciet lucos, & delubra,

: (i-

.9. In die illa erunt civitates fortitudinis ejus derelictee fi-

cut aratra, &'fegetes quae derelictzm funt a facie filiorum.

^0

Que

lífrael, & eris deferta.

s

if

IO.-Quia oblita es Dei

alvatoris tui $X fortis 'ad*jutori's;

bra

tui non eft recordata: propterea plantabis

plïavntatio.nem (.)f-

valle

delem, & germen alienum fenminabis.

11. Índie plantationis tuzelabruíca, & mane fementuum flo-

jee

febit: ablata eft mef'is in die haereditatis, & dolebit graviter.

]

j. Vsae multitudini populorum multorum, utmuluütudo

dicit

maris fonantis: &

tumultus turbarum , fi;ut', fonitus aquarum

multarum.

0Cu-

'opu:-ïi ficut fonitus arq,li-arüm inundlan-t-füm' 5

13. Sonabunt p

& increpabit eum, & fugiet procul: & rapieturv ficut pulvis

e.

us

montium a facie venti ; & cht turbp- coram tempeftat

n

2427'1 In

D li«

(2.) Fidelem , i» edz£. Sixt. !egitu; : ixiüdelem.

keit.)

9. 4irariz.) Ldolorum.

fpem faciet uberis proventus , fed

m &l-

. Givizates fortitudiuis ejus.) Ci-

non tibi ager, aut vinea fructificabit;,

fed Hhofti.

vitates fortes, &

i

ujuniüæ lfraelitarum,

j 1/'4/1!

& Syriz.

E

lm die béreditatis.: Cum advenerit

jn l

Qzua derel

o funt ? fac;?* þflior;zlm

tempus poffidendi , & hzreditandi

|

,

[e eti-

eam, fcilicet. tempus meffis, &.vin-

Irael. ) Amorrhei enim primum ex

demiz.

:

j fidt

JEgypto venerunt Hebrei in terram

promiffam , reli&is fegetibus , aratris,

Es dolebit. ).- Dolorem tibi affe-

[ e

& omni ruffico inftrumento , prz me-

ret; in Hebreo enim eft 3x5 cbieb,

apdim

tu fucerunt,

in conjugatione Pihel, que eft activa.

ricemt

Eris deferta, ) Samaria.

Io. Fa multitudimi populerum.) Wa

a

IO.. Plaztahzs plamtationtmr fdelens)

Svrie- , & Samarie , & exercitibus

Licet fideles plantas poras , & que

y p

ejus. frequentiffimis, quos contra Ju-

Q

fpem agricole non tallunt , tamen

dz Regnum inftruxerunt.

; m

überes fructus, quos ferent, non tibt

Ut multitudo, 6c.) Cujus exercitus;,

ferent, fed hoftibus tuis , qui illos

if ïilln-'

fremitus, & tumultus eft , üt fremi-

u

diripient..

Germen alicmum.

tus maris.

) Quia,.ut di&ufn

I3. Increluz-äii.) C

t fflf'

eft, in aliorum. commodu

$

^

m. g;ermi-

þ,är.c.e.bi:, &. com-

»

nabunt..

pefcet-

Sikaub turbo coram tempeffate.y. Si-

II. lp die plantationis 154 labrnfca. )

Quod ad te attinet , idem erit, ac

cut ventus vehemens pappos. difllar,

monete

fi effent labrufcz ; nam fructus illius

in. Hebreo 5353 24/g4! ; quod, quidi

Pualip

non tu, fed: hoftes perciptent,

fit, explicavi Pfalm. 82- 14- -vidg:

ibi dicta..

;

Mane fomem tumm j.'?arelw't.. ) Et

htt*

Bil.cum Com. Menoch, Togs.. V

L:

p pl

66

PRO-PHET.,ISAï.gE

ä4-. In tempore vefpere, & ecce turbatio, in 'matutino, &

U

non fnbfiftet : haec eft

eleyatu:

pars gorum'5 q-ui ngcgvemnï nOS ; &

tubee al

fors d-iripientium nos.

;

4Q

CAPUT XVII.

12b0 12

Adverþs;ö " Eoyptios , qui udaos pellexerant ad ?onjïdendum

bes rori

$ À

in ipfis; additur confolatio populi Tudaici de reditu ad

(07

9 get

: emfalem,-

üe E

L X7JEterrec

"

6 B

ymbalq al»gru'rn,' quæ eft trans Humina. Eïhïo;

&aft

&l

ü&

Y pis.

4

*

2. Qui mitüt in mare

legatos , & in vafis papyriïfuper

füz ter

aquas. (dte Angeli veloces ad gentem convulíam, & dilace-

ratam: ad populum terribilem, poft quem non eit alius: ad

EDXWUGGCUM

gentem expectantem

uerunt flu-

; &conculþatam,. cujus dirip

3. Omnes

RBtr a

mina terram ejus.

GISFBOERISA

explictio

I4. Iktemþæe "v'eþere, äfc. ) Bre-

Mittit im mare legatos.) Per mare

quid in ]

viffimo tempore turbabitur , everte-

Arabicum mittit feciales ad bellum in-

y N

tur, & non fubfiftet.

$ic Italice,

dicendum Allyriz.

H

qua ld

cum. breve tempus figniäcare volu-

Et ip vafts papyrt

dfuper 49&44&.5 Mit—

tricas Jin:

tit legatos, & milites auxiliares in na-

dudos di

mus , dicþimus :

Dalía "mattina ,4!14

^

Gliqne yo

fera.

vibus, que in /Ethiopia, ut & in

Cncile;

Hac eff pars eorum

) Hic exitus eog

Agevpto fiunt ex papyro frutice. NVi-

Thanet ,

ui nos vaftarunt

de Plin. lib. 6. cap. 22.

Nilis, ol

enum nolftrum.

*

? &Re"

le ngeli weloces. )

C/ajm d

Aiï'-yx;ios intel-

Tum fum

Ymbalo alarum.) Qu cymbahs,

li git.

C

id eft, cymbis , feu navibus

A4d gentæmkwwglfäm, t5 dilacera-

ferm lo

alatis utitur: alas vocat vela ; in He-

f4m. ) JEthiopes Dei decreto brevi

dil*ipitur,

dilacerandos, & convellendos.

Vel

j 05

brzo eft 5y Y 7flifel, quod verti po-

telt, zzumbrauti ali,1d eft, auxilium

cujus magna pars in longinquis expe-

Ümnes.

tüum Judzis, cum magna virium tua-

ditionibus óccupata eft.

s

Rulltire f

Viebis

rum przdicatione pollicenti ; hoc enim

Populum terribilen. ). Populum ,

videtur fignificare poffe vox cymbali,

qui multitudine , & .armis terribilis

&uda f

ut etiam apud $. Paulum cyebzlzm

videbatur.

h Qui

f?zca,) n

t/52ie5; eloquentiam fignificat chari-

Poff quem mom eff alius.

: - Nam

tate errantem , & fe oftentantem.

JEthiopia' verfüs meridiem extendi-

Wi m

tur ufque ad Caput Bone Spei, &

s fol

Qu& efd trans fimmina AEthiopsa. )

L. y Gra

Quz eít ultra /Egyptum, per quam

ad mare.

fluunt feptem flumina, id eft, Nilus,

Gezzem ekpe'&antem.) Gentem, quaä

'Wt 2

iLles

qui per feptem oftia influit in mare.

fuis peecatis in cclum clamantibus

UET

Nilus vocatur flumina ZEthiopie ,

cladem divinitus expectat, vel expe-

üce Ine;

quia per /Ethiopiam delabitur in

Care poteft. — Vel dicitur expectans ,

Egypmm.

»

X tlorio

quia ficut /Egyptus, it1 JEthiopia,

2. Qui-) Rex thiopiæ.

INili inundationem expe&at, qua obli-

l

&l

&

e

CAPU-'T XVIL

67

10 t

| 5 Omnes habitatores orbis, qui moramini in terra, cum

*

.

elevatum fuerit fi

gaum in -mgntibusg. videbitis, & clangorem

tubsee audietis.

4. Quia lizec dicit Dominus

Aad; me: Quiefcam:; & confide-

rabo in loco meo, ficut meridiana lux clara eft , & ficut nu-

bt

bes rorisin die meftis..

*

7

s. Ante meífem enim totus effloruit, & immatura perfe-

&tio germinabit , & preecidentur ramufculi ejus falcibus: &

quze derelicta fuerint, abfcindentur , & excutientur.

T

6. Et relinquentur fimul avibus montium, & beftiis terrae:

&,sftate perpetua erunt fuper eum volucres

, & omnes beg

t

'fuper

ftize terrae fuper illum hyemabunt.

diace^

l5

7. In

us ad

VERSUES

nt flu«

)mnes

mantur agr'i—,« & fæcimd*antux;.f Quæ.

rorida omnenr zftum procul lrabebo ,

ss

explicatio confrmari ex eo poteft,

inde vaftationi. /Ethiopum aliquid ro-

quod in Hebzeo pro expedasrem eft

ris adfjergam , cladem eorum clemen-

ar fmale

lum

"D*5 quem quan, id eft, l/pex, Bmes,

tia temperando., ne penitus deleantus..

que lectio fignificare videtur geome-

Vel ipfíis Affyriis ero quafr nubes eos

tricas lineas, quibus agros limo ob-

retrigerans, juvans , roborans.

j i

5 in n

du&tos diftinguunt /Ethiopes, ut fua

S. 4mte me[[ezs torus eflör;;it.,)ï' In-

cuique poffeffio conftet.

tempeftiva. luxurie totus eflloruiz,

At&ïfl

Conculcatan. )

imo, quem trahit

Wa

I

Nilus, obductam.

ideoque früctus amiüfit , ut accidit

arboribus , que ante tempus fe in

Cujus. diripuernut, 6c.) Nam aqua-

fioxes effundunt.

Hac allegoria fi-

g d*

rum flumine , decurfu, & alluvione

gnificat preproperam gloriitionem

dilscete*

terra loco movetur ,. | & quodammodo

4Ethiopum.

diripitur.

) b

3 Qines

Babitatorer erbi , 6c. )

Pracidentur zamkj?ü[z" : ejif& : f&!ciämal-j?

$

|?

Omnes, qui terram incolitis , cum

]uvenes fignificat , quos Atfyrioruny

furor demetet.

TTE eng'

militare fiynum.in.mohtibus elevavero,

videbitis, quilis fuperbo populo infii-

Qu& derelitla. fuerin. Y Reli&uiä'&i

) j y

genda fit plaga.

JEchiopum e bello profugas intel-

£s cmjifd'eääa i eto

tm'l'bllüï

4e Quiefcam ,

lHoit.

»e0.) t'minusethrono meo tacitus,

Abfemdentur , & fcjxcufibnfär; j Ca-

N

inn gaudens, fpe&abo quafi lu-

dos, fcicet hec fpe&aeula vindictz

pientur , fpolfiabuntur , diffipabuntur,

exlendi'

Ockf.'identur.

me , ftrazem nimirum /Ethiopum.

6. Relin

3p€i ;

Sicut meridiama lux , €vy

um

3

q;æ?ztmf.') Evibus ,i« & feri;ä?

JEthiopes erunt in tenebris, id eft,

hni'enaæ

ett ( "

in anguftis, ego in clara, & ferena

J flate perperum ergnt feper eannvoc

luce meza habitans , clarus ,. ferenus,

beres. ) lNam tanta erit flrages ,

g a

& gloriofus eos contemplaBor..

& copia cadaverum infepultorum , ut:

( f&/m! !

totá eítate, & fequenti etiam hieme,

Eb fjemr nub?s voris im die meffis.)

vhiopth

Ipfi eftuabunt , & ego quafi in.nube

feris -ad efcam. fuffectura fins,

j Q

g

L

$8

PROPHE . T. I-sAmz

". Ih tempore illo deferetur munus Domino exercituum

Y]

a populo divulfo, & dilacerato: a populo terribili, poft quem

f

(C201

non fuit alius: a gente expe&tante, expeCtante & conculcata,

6 E

cujus diripuerunt flumina terram e

jus, ad locum nominisDo-

Jren

mini exercituum, montem Sion.

N

CAPUTSXIX

o

d

,D-f:fcril;z'z* þlehius yptiorum punitionem ,' & gquod ad Deum

1n fon

É

€marce

comverfi , miljo ipfis [aloatore , confolabuntur.

VC

I. Nus J£g pti Ecce Dominus aíceadet fuper nubem

texente

levem, &ingredietur /ÉEgyptum, & commovebuntur

Io. !

fimulacra £

gypti a facie ejus, & cor /Egypti tabefcet in me-

lacuns

dio ejus.

]u*

2. Et Concur

icre- fecidim Kgyptios adverfüus JEgyptios, &

dederg

pugnabit vir contra fratrem fuum, & vir contra amicum fuum,

Filius (

civitas adverfus civitatem , regnum adverfüs regnum.

).1

3. Et difrumpetur fpiritus /Egypti in vifceribus ejus, & con-

Cent, (

filium ejus precipitabo : & interro

o

gabunt fïm'qlacra fua, &

divinos fuos, & pythones, & ariolos.

133

4. Et tradam /Égyptum in manu dominorum crudelium:

:

& rex fortis dominabitu

xerci-

d eorüm , ait) Dominus Deus e

H Arfj.

tuum.

s. Et

tatio cals

Muis d4f

7. d tempore illo, 6$c. ) 'TYempore

Babylo.nem c;.zptiV()s abdücenþ, ut al

3

Qaditis ;

Chrifti,ad quem more fgo avolat Hiaias.

Jerem. c. 43. 12.

Deferetur muzus. ) In fubjectio-

Tabefcet.) limore, & mcrote fol-

C quem

his fignum ; nam Chrifti jugum d-

vetur.

"

cï)ïlg:ewa:

Bellantq,

mittent /Ethiopes, de quibus dictum

2. JEgyptiot com

"» Af'g'ypt'z'as.v) Dif-

Pfalm. 71.9. coram ;llo procidenz &thio-

cordes animis, aliquibus Affyrüs fe

bebit o

pes , €«.

dedere- jibentibus , aliis vero repu-

QUi co

Hec funt

: Ryj

4 gente expettante , Gc. )

gnantibus.

explicata fupra num. 9.

Regnum, adverfis reguum. ) LXX

K Hg'(rcle

d leum nominis.

habent,»óuov &i vópor, id eft, pra-

lg

nomen Domini.

) Ubi invgcatqr

fecturam adwerfia prafeilur a.

itii E

NX&FI

1

I- f )Nu.) Durum , & trifte vatici-

3. Dirumpetuïþiifi!m' .&Tg);;;»tj im 'vz'/(,'-e-

.nium contra /Egyptum.

ribus ejus.) . Idem eft, quod dictum eft

b

4f

faperiori verficulo , cor.Apypri tale-

(re.

Domisus afcendet faper uubem lzvem.)

EWU

Dicuntar hxc Poctice; fingitur enim

fcct. LXX. habent, Zzrbabitur /þz'ri-

£UÓS.

Dominus vindex nube quafi curru vehi.

Pagninus, & Vatabl. vertune:

BQj

Levem.) Celerem.

Evacnabizur.

Qro

()rtxm

XWWIL' XA

Cuzmovebuntur fmmulacrh Aïgypti.)

Pratipigsbo.) Conflium, ac men-

Affyriüi fpoliabunt , && diripient tem-

tem illt eripiam.

I'x

Uf Z 4

pla, Deosque aureos , & argenteos

E

29- n« 7.

Pyrbezes) VMide di&a r. Reg. cap.

47/'6(

Aïgyptiomm; eosque cum zZEgyptiian

Nigre

Düpt

N

69

CAPUT -XX

QUm

-t arevfclet aqua de mari, & fluvius de'"olabi'tur, atque

3

:

gem

ficcabitur. -

d

6. Et deficient flumina: attenuabuntur

,«& iï»ccaþuntür (lxivi

|Do-

aggerum. Calamus, & juncus marceícet :

7. Nudabitur alyeus rivi a fonte fuo: & omnis fem'entis it-

rigua ficcabitur, arefcet, & non erit

2,

9. Et moerebunt piícatores , & lu

:

"ebunt emnes,läittehteïs

Pa

in lumen hamum, &

eXpandent?S rete f aper faciem aquarum

emarcefcent.

9. Confundentur ,

qui omfaba-ntur linum V,',.-þe-&en-'tes ,&

jbem

texentes fubtilia.

1fiut

io. Eterunt irrigua ejus flaccenti

Q m

lacunas ad capiendos pifces.

;

à: xomgnes , qui fageþant

.

11. Stulti principes Taneos;

fapiäntes confiliarii P!t-amonisg

$, &

dederünt confilium infipiens. . Quomodo dicitis Pharaoni :

(UIdy

Filius fapientium ego, filius regum antiquorum ?

12. Ubi nunc funt fapientes tui? annuntient tibi, & indi-

v n

cent, quid cozitaverit Dominus exercituum fuper /igyptum.

pes

Tan.eo'g, emarcuerunt princi-

0,3') &

13. stulti faéti funt princi

E3

pes

Jium:

o'e-

xerci

A. -refcet aqua de mari.)) Exag

e

II.Principes Tancos.) Yanis eraltme-;

A n

ratio calamitatis, quafi dicit, prorius

tropolis /Egypti, & regia Pharaonis.

f D

aquis deftituetur Nilis, ex quo fce-

Sapientes confiliaris ) Qui. fibi, &

,U j

cunditas pendet totius /Egypti. Vo-

alis videntur fapientes.

cit autem INilum 4re, quia Hebrei

Dicetis.) Perfuadebitis.

oit f :

congregationes aquatum , & lacus ap-

Bharaoni-) Utipfe cogitet, & dicat ;

eft enim mimefis, & expreffio verbo-

pellantmaria, Vel fenfus eft: Res itife

.) Dif

habebit, quafi nulla aqua effecin mari,

rum ipfius Pharaonis.

jiniis

quia corfercia deficient propter piratas.

Pilius fapientium, t5c-) Hiereditaria,

& quafi naturalis eft mihi fapientia, &

) T

6. Rivi dggerufn.')n Rivi fluentes in-

Ser' aggeres.

A

faftigium regale, ideoque iis excidere

Bo

Calamus ,

Ef]äncm marcefäent.j In-

non poflum.

utiles erunt arundines, & papyri, unde

Filius Regmm.) Mlulti enim facerdo-

?ü1 W-

naves ftrui folent.

tes /Egyptii ad Re

fuum reterebant.

ges antiquos genug

u iv

v. 44 fonte.). Definente fonte aquas

s

muttere.

IQ. 4nmnuntient tbi, €c.) Wide,

j um €

8. Emarcefcent.)

| LXX. /ugetuzt.

an fignificare tibi poflint,quid de re-

i t

itt ff'i"

g

ui operabamtur linum. l Quod

gno, & cayite tuo ftatuerit Deus.

propter ariditatem foli provenire non

I3. Emarenerunt.) Pagninus, &

! VEIEUN;

poterit. Dinum humens folum exizit.

Vatablus vertunt: Erraverzzf,

Subr La )Subtilelinum,UX X 5)];/71

Angnlim populorz; ejus.) Qs omni-

n

: qc n

10. Elacceniia.) Deficientia.

um populorum , quos fibi fubjugave-

O;ses. ) Confundeutur , id. eft,

rat, aut federe adjunxerat, firmamen-

um

morebunt.

tüm erat, & decus,

[

"

PROPET. ISAIJE

pes Memzpheos,, deceperunt /Egyptum, angulum po

B

pulorpm

( atul

ejus.

14-

Dominus mifcuit in medio ejus fpiritum 'Värtiginisï &

20.]

errare fecerunt /Egyptum in om

;

*

i terr

& vomens:

ni opere fuo, ficut Eraþ ebrius,

*

bulanti

15. Et non erit Égypto opus

: quod facia;c caput, & caudam

berete

al I

incurvantem ,. & refreenantem.

typti ]

r6. In die illa erit /Egyptus quafi mulieres , & Ttuþ—äbunt,

& timebunt a facie commotionis manus

Thuner|

,]l)omini exercituum,

24

quam ipfe movebit füper eam:

17. Et erit térra Juda JEgypto in pavorem : om

& teve

nis, qui il-

lus fuerit recordatus , pavebit a facie confilii Domini exer-

&

24.]

cituum, quod-ipfe cogitavit fuper eam. ;

Afiyra

18. In die illa erunt quinque civitates in terra ]Egyþti., lo-

gypai 4

quentes lhingua Chanaan, & jurantées per Dominum exerci-

041

tuum: Civitas folis vocabi-tur' una.

I9. In

nedidir

14- Mifcuit. ) Propinavit, ut folet

filiam, nec a

MC

vinum.

cz utile.

juyenïe opus Rcälmblig

À p

Spiritum vertigizis.)) Chald. & LXX.

16,

*

1: h

vertunt ; ffgrizum erroris. Ixi-tell.ig;en-l

languidi.

Qmafs mnlt*c(cr-. 3 Tïlni.ili 3 C

m

dum eft hoc non pofitive, dire&te, &

AManuus Domifzï.) Ultricfs*.

Tüm fiper

caufaliter , quafi Deus proprie caufa-

V7. Erjt terra Juda &eypto im ga4-

tonm fsc

verit, &-produxerit ccecitatem , &

fpi-

werem.) Etiam ipfum Jude nomen

xitum. erroxis, fed.

i

191 ]IZ ]

« occafitonalitev.

permiftive, inQirea e,

pavebunt.. Vel certe pavor reveren-

tniones

tiam fignificat, unde

S. Hieronymus

Tityly

Érrare fecesuzt.). Principes T'aneos.

explicat , folezzitarem.

Hoc autem

l5. Opus,quod facrat caput, €5 cau-

accidet A

o

i H.Tla üg]

cypto, cum Ch'ri-&ian& fa-

fzx!; 1

dam.) ideít, confilia. Agyptiosum

€ra fufcipiet,

Y

erunt inutilia, & . noxia.

Italice dici-

Pavelit.) "Vimebit, vel admirabitur,

9. n

us : Noz aUvrammo u6 capo , nà coda-

juxta proxime di&ta,

Bu d

Xel , 7:;051 factat. ceput , E5 Candazs,

) Ut

Qwuinque.) Id eft, mult

& n-iimeæ*us

) * Quo

idem eft, ac quod arguat, ac de-

definitus pro indefinito.

of

monftret in éo gerendo fuifle capaz ,

id eft, principem fenem, & fapien-

Loquenres I22na Chenzan.) Loquen-

admaä::

tes Hebraice ; nam habitabunt interra

Ul tibot

tem vixum , & casdapm , id eft, juve-

Chanaan. S'ignificat.ur

gyptios , ab-

nem . fobditum, ftrenue juffa facientem.

jurata idolorum fuperflitione ,' veram

Vlt, q"l

lecurvantem, 6 rcframautem. ) ld

tWet

religionem fufcepturos, que illis ma-

hn

eft, quod capaz, £ cauda : itaque LXX

navit àb Judea per Chriftum.

&)

H 1

vertunt, frimcipium , € fmem. Wide

dia cap. g. n. I4. ubi hoc idem

3urantes per*ï)omiäzum.) Illum colen-

P ïx&hl

explicatum eft. Relrenans hoc loco:

tes, & ut Deuni reverentes, & per il-

poft

k

lum ; cum opus eft, jurantes.

prg

[( (Htk

ex D. Hieronymo, & aliis, juvenem

fignificat , qui refrznare debet incon-

Qrvitas folis vocabitzur xz4.) Unaex

Ws forf

ditos animi motus, ut fenfus fit: Non

HQHP(J'

iftis erit Heliopolis, hanc potiffimum

Cmd r

RC

erit 3b incurvo fene prudens con-

ten

gominat, quia in ea —præcipue idolo-

! €08y

C APUT XIX.

I

3

lorum

3

Y9. Tn die illa efit" altare Domini in medio terrærl—*Egy

pti,

& titulus Domini juxta terminum ejus.

is, &

20. Erit infignum; & in teftimonium.

Domirib exercituum

in terra /Egypti. . Clamabunt enim ad Dominum a facie tri-

rius

bulantis , & mittet ei

Y

tudam

beret eos.

s falvatorem , '&4 prokpugnatorem; qui li-

:

21. Et cognofcetur Dom

inus ab /Egypto, & cognofcent E.

bont,

gyptii Dominum in die illa, & colent eum in hoftiis , & in

muneribus: & vota vovebunt Domino, & folvent.

tUf

22. Et percutiet Dominus /Egyptum plaga, & fanabit eam,

& revertentur ad Dominum, & placabitur eis, & (anabit eos.

quikil-

| exer-

. 23. 1n die illa erit via de /Egypto in Affyrios, & intrabit

A

ff

yrius ZEgyptum , & Egyptius'.in Affyrios, & fervient ]E-

gypti Affur..

&

.

E]

ti, lo

oxerCl-

24. In die 1

la erit Ifrael tertius Egyptid, & Affyrio: be-

-

nedictio in medio terrae,

.

25$. Cui benedixit Domi

nus exercituum ,' dicens : Benedi-

Reäipublif

&us populus meus /Egypti, & opus manuum mearum Affy-

rio: hæreditas;aute'm mea Ifrael.

U CUCCAPUT

miæ r &

23. Va de .A:gyþtä inv.,![ä:rias.) lf/fu-

xum fuperflitio vigebat, & erat civitas

t m p

eorum facerdotibus deftinata.

tua pax , & commercium.

IQ. lm die ill4.) Cum Chriftianam

|Servolent fF(,g-yptii Ajäzr.) Ex He-

2 nomet

religionem profeffa fuerit Z/gyptus.

breo cum Vatablo, & Montano ver-

qeyeret

[gïonymus

Titulus Domini.)) 'Yempla, cruces,

ti poteft, Colegz Domuiuum gyptii cume

& alia figna Chriftiane pietatis.-

Ajyriid.

c autem

gxta terminum ejus. )

94. Tertiss.) Qui fcilicet &que ut

[tiana J

In Qnibus

Jeyptii , & Affyrii Chriftum colat,

JEeypti.

20. Er erit im figssm , £$ teflimo-

Vel tertius fignificat ytrique fo:de-

mirabituns

ziwm, 6c.) Exruntfigna, & teftimo-

ratus,

nia, quod regio ill ad Chriftum

Benedidlio i2 sedio terra.) EtChri-

tranfierit.

ftus, per quém omnes gentes bene-

| m]mefw

Clamabunt enimy G. )

S; incidat

dicentur, erit primum in medio ter-

Logien-

illis tribulatio, verum Deum . invoca-

re , hoc eft in Judaea , & inde ad

geinterà

$

alias nationes eadem benedictio ma-

bunt, qui eos a pe,icqlis, & mali

eruet.

*

nabit. .

qtios, 4*

he ; ygam.

.92. Ef percutiet

vl)aminm J gyptum,

25. Dicezs Benediius, 6c.) Inde

; Vs m*

&c.) Vaftabit Deus ZEgyptum tum

derivabit fuam benedictionem ad alios

itt

populos , dicens , Bezedidus popu-

per Affyrios, tum per Chaldaos, fed

]u t

poft 46. annos eam fibi reftituet, ut

Íus , &$c.

predixit Ezechiel. c; 29. 13. — Vel po-

Opits manuum - mearum ..W]jl;—z'a.-')

tius fenfu$ eft , Deus /Egyptios jam

Affyrius, quo ego utor, ut volo,, fi-

ï,&Pelf j

J

cut figulus opere figulino.

' Una e

Chriftianos fa&tos caftigabit interdum,

;

cuia peccaverint, ut ad mentis fanita-

Hareditas mea. ) . Populus mihi

'otimmum

tCD.'l eos revocet,

peculiaïis.

.lPuc 1 99*

i

—— —

72.

PROPHET

VUS XNTI2E)C AP. XX.

CA POT ^XX

Ex bot quod Jfaias . jubetur . nudus ,

C? difcalceatus mcedere 4

fu.

pmzlzczz*ur "agyptiorum ,. C? Etbzopum captiditas. ab

Aj&rm, .?udcezs de illerum a jj"zäïzowe /?u-

í

RV

pentibus.

Ü

4 V1

N anno., quo mgrefï'us eft "CTharthan in.Azotum , cum

mififfet eum Sargon rex Affyrlorum, & pugn affet contra

liter ag

obfide )

Azotum., & cepiffet eam :

5. In tempore illo locutus eft Dominus in manu Iífaiee fi-

. Pt

dit me f

lii Amos, dicens: Vade, & folve faccum de lumbis tuis , &

ealceamenta tua tolle de pedlbus tuis.. Lt fecit ficy vadens nu-

urbatus

dus

& difcalceatus. .

4 n

. Et dixit Dominus : Sicut ambulavrc fervus meus Ifalas

lon dile

nudus , & difcalceatus ; trium annorum fignum, & porten-

tum erit fuper JEgyptum , & fuper JLthiopiam.

[

4 Sic minabit rex A[*yrlorum captivitatem /Egypti, & trans-

: Ow

Cni

Df:/ähli

migrationem [Ethiopic, juvenem , '& fenem , nudam & dif-

calceatam , difcoopertis. natibus ad wnomxmam Jg ptx.

QU& cum

& confundentur ab JEthmpla ípe fua, &

puli fre

s. Et tlmebunf

ä()

bibur , |

ab /gypto gloria fua.

dfertu

6. Et dicet habitator infulee hu as in dle illa : Ecce hae

Dome fb

erat fpes noftra, ad quos confummus, in auxilium , ut hoe-

AL

Slmt tu

rarent nos a facie regis Affyriorum , & quomodo efïuffere po-

emadm

terimus nos ?

C APUT

: à déf

i

Harthag.)

NNomen Ilucis. Ke-

niumn .ZE(ryptum £ Aï.thlopwn ve-

türbines f

xabit.

Qüroant, &

gis. t Senn: tcheub

VXide 4 Re-

gl'll*x

IS- I7.

4« Sic minalit.).. Mancipia, quaft

]. df/er

Sar gor.). Qui & Senfiacherib..

pecora , ut paftores , qui oves prx fe

À

!mil defe

Dd

[j

Ir; daunU I/sz ) LXX.a4 Ifatam.

-a«runt

nlnh PEI

Veflem. cilicinam intel-

Transmigrationem. ) Iransmxgmn—

Sacenm. )

n-

1185 Bdbx

ligit, qua ordinarie ÁMfaias. amictus i

tes , & abdu&os Athiopes.

504

Gedebdt

5 szcäum:, & confundentzir. ) Ji-

)

Pt B

thm- )

dzi.

Mib

J)I

Lqru putant non omni-

Spe füz. ) In qua fpem füim co'"-

20 nudum mreHILe qunbus affentior;

locaverunt.

W £5

licet communior opinio contra fen-

N

Ete

tiat., Oomnes

pline ;veftes. detraxifle..

Glortz [44.) ln qua gloriabantur.

€q

k(v

Solebant taliter fe'habere, qui captivi

6. Iul ) ]judmem, que vicins

:111

18 d

adducebüntur , detra(ta per victoies

JEgypti auxilio: fpoliatà , ac propterea

velte. meliore.

ab ilia quafi. '1b1un&d , jam. undique

«t &Cl«

u)

3:

Trium anuovum ffgmus., Cc. )

inimicis cinéta erit ,.ut infule fluéti-

V M)Um-

sienum. calumitatis , que per trien-

bus. a£iultantibus.

lj

$,

w RUR u

*

E

E

"*

73

CA UT XXL

irt ,

Ruz'm Dabylonis per.

Medos , & Perjas : onus. Idum

il

hd ,

e3» Amlziæ.

1. £ YNus 'äeferti fniaris. Sicut turbines ab Africo s'feniu,nt,

de deferto venit, de terra horribili.

, Cum

2. Vifio dura nuntia.a eft mihi , qui incredulus eft, infide-

CO

liter agit: & qui depopulator eft , vaftat. Afcende JElam,

obfide Mede: omnem gemitum ejus ceffare feci. -

.

i f-

4. Propterea repleti funt lumbi mei dolore, anguftia poffe-

5,&

dit me ficut anguítia parturientis: corrui, cum audirem, con-

15 -

turbatus fum, cum viderem.

4. Emarcuit cor meum, te

nebrz Rupefece.runf me: Baby—

s Ifoias

-

]on dile&ta mea pofita eft mihi "i.nqu'*niraculum.

E

ortenz

H

g. Porie

Nus. ) 'Dur'u;n ; & trifte vati-

runt. . Itaque, i;zcredulzä', idem eft,

[T305-

1-:. 0

cinium,

uod fidem datam non fervans.

df

Deferti marit,) " Contra Babylonem,)

4Elam.) Perfa. Vide dicta füp. cap.

II. num. I1I. -

h

que cum fuerit quafi mare propter

[0

puli frequentiam , nunc a Deo va-

Ob[ide. Mede. ) Adefte Perfie, & Medi ,

fj &

j

abitur , ita ut videatur eíle eremus,

civitatem mihi invifam obfidete.

& defertum.

Vox enim Zeferzi eft

Omnem' gemttum ejus. ceffare feci.

hac

nomen fubftantivum, cum in Hebreo

Accipiendum eft hoc a&tive. , ^ qua

;

l

fit 3313 w dbar.

dicat , ceffare feci gemitum ejus ,

-ut' Dp.

Sicuz. turbines ab .frico venimt. )

Ícilicet Babylonis , quem fua

ran-

ee po

Quemadmodum ab Auftrali plaga, id

YÀ

nide, &-'oppreffione ab alíis expri-

immebat. -

UT

eft, a deferto concitati, & violenti

turbines feruntur, qui oþvia quzque

3- Proprerea , €6c.) Nfagnicud(; cla-

piam Ye

turbant, & evertunt.

dis Babylonis ad mifericordiam com-

De deferto vénit.) Sic vaftitas de

movet etiam ipfum Ifaiam , licet ci-

fimili deferto, hoc eft, de tetra hor-

vitas effet Judxis inimica.

Vel

g u*

riUili ; Perfide nimirum, & Mledia iri

hec, & fequentia funt verba eo-

fines Babylonis irrumpet.

rum , qui in deferto ad. mare ha-

bitabunt.

migran-

2. Vifo dura.) Maticiniumtrifte, &

durum Babyloni futurum.

W)]V

Mibi.) lfaiz.

Reþlefi fpnt dumabz Wfä, &re. ) Me-

minit lumborum , quia de fe loqui-

Qsi tmcredglus eff, &c. ) In Hebr.

tur Propheta fub allegoria mulieris

[i Q

elt: Ecce pravartcator pravaricator ,

dolores partus patientis.

bantüb»

& ecce vaffator vaflator. . Id eft, qui

e Emaieurt.) Pavore, dolore, &

aliis gentibus fidem fefellerunt, & prz-

miferatione pene liquefactum eft cor

y vicnd

v iricati fünt, Perífz fcilicet, & Medi,

meum,

pv

idem facient cum Babyloniis, eosque

Tezeórs. ) . Quafi quadafn Caligine

] Uïïdiq,qe

vaftabunt, ut alios populos vaftaves

oculos, & mentem obducenter.

j; 1

j

Bibl. eum Com. Mezoch, Tom.'V.

K

2

74

PROPHET. ISAIJ

d

5. Pone menfam , contemplare.in fpecula cömede.ntes, &

deorul

bibentes : furgite principes, artipite clypeum.

0

6. Hac enim dixit mihi Dominus: Vade

,«& pqone fpecu-

10 X

latorem: & quodcumque viderit j annuntiet.

*

II

7. Et vidit currum duorum equitum , afcenforem afini,

& aícenforem cameli: & contemplatus eft diligenter multo

node :

intuitu.

P

D.

$. Et Clamavit leo: Super fpeculam Domini ego fum, ftans

fite, C

*Hab.

ET

Jugiter per diem: * & fuper cuftodiam meam ego fum, ftans

2.

I.

femit

I$

totis noétibus.

pon-

9. Ec;e.ifte Ven.it,, afcenfor vir bigae equitüm ? & refj

L

od

ben um

"I

ii

eis everd

P i)ziraculua;z. ) Ruiriæ, angu.&ïæ",

currulis fuum afcenforem haberet, qui

Af

pavoris, tremoris; hoc enim eft Heb

r

-

:

agebat aurigam.,

tes duo,

mU»on e£erada. .

Afcenforem affai.) -

Afc&nföreni cur-

: ilpo di

Pone merfam.) lronia. Epulare

rus, quem trahebant afini , vel qui

lts V,

fane Baltafar,

.V& geniale convivium

afino infidebat. — Afinis comparantur

fere folus

infirue, -

Perfe, quia ad eaim diem abje&i fue-

Fir,)

Coptemplare 12 þeauld, & c.) Gaude,

rant, & ignobiles, quia laboriofi, &

Ureum Y

letare confpectu convivarum , quos

malorum patientes ; quia non tam fo-

Quando i

tu e throno tuo fublimiori inferiori-

lertia militari, quam corporum ro-

bóre, & militum multitudine bella fu-

quiibet

bus menfis affidentes contemplaris.

li €ig4

Vel fententia eft: ftatue fpeculatores,

ftinebant, tandem, quia licet priores

qui e turribus contemplentur , quid

Perfz frugales effent, tamen qui pofteá

füg bigæ«

fubfecuti funt, luxui, & libidinibus

E ïgþg

apatur in caftris Cyri, & Darii, quafi

Clámit :

dicat , fruftra hoc eít, a fero nimis;

intéimperanter indulferunt.

Afcenfor

jam enim adfunt hoftes.

hujus currus erat Cyrus Rex.

intermgat

Surgite Principes, arripite clypesm.)

gdlo dci

"Afcenforem cameli.) Camelo "compaQ

X m Cæp

Id eft, ftatim hzc vox ad arma vos

rantur Medi, & Darius eorum Rex,

excitans infonabit auribus veftris.

quia Medi bellicofi erant, & poten-

Ctcidit

enim ügm

6. Vade , & pone j)ec:;!atorew.) 'Ye

Vel

tes, & camelis inequitabant, & Da-

l0. Tri

ipfum fpeculatorem conftitue.

rius regio . Medorum fánguine natus

pone aliquem amicorum tuorum in

illuftris erat, & magnanimns. lta D.

þæi » £ej

Hieronymus.

J'&m l'&dmg

fpecula, ego faciam , ut ea videat,

[

N

d & trü

que aguntur , tibique annuntiet.

Contemplatus eft.) Is, qui fpeculato-

j

Fideriz.) LXX.habent, viderss.

rem agebat, nimirum lfaias.

ltöte )hæc

n & ;

7. Vidit.) Speculalor. Ego lfaias,

8. Et clamavit leo.) Et ego Ifaias

üminoy

qui fpeculatoris munere fungebar..

fpeculator, videns civitati impendere

ruinam , clamavi ," vocem exaltans,

WOHcit

Currum duorum equitum.) Duorum

llvïxä &rt

afcenfórum currus vidi; nam quilibet

quafi rugitum ]leonis.

"llfi."fg :

eorum füum currum habebat, in quem

Super fpeculam , &16.)

Dies-, & no-

Ges perpetuo omnia circum fpeculor ,

IL Ü

afcenderat, Vocatur eques, ut alibi ,

Wt proph

qui curru vehitur.

Symmach. vertit

6: obfervo diligenter.

duas bsgas.

Veletiam currus dicitur

9. Ecce iffe venit &;.) Video ad-

Wnz, )

F vt

duorum equitu , quod quilibet equus

ventare Perficas acies , easque in ur-

*5 D0nin

CAPET. XXL

75

dit,-& dixit: * Cecidit, cecidit Bab

tvü) &

ylon, & Ompia fculptilia ;I]:Gf:

*

deorum ejus contrita funt in terram.

pos

1o. Tritura mea, & filii areee mece , quse audivi a Domi-

fpeeu

14- 8

no exercituum Deo Iírael) annuntiavi vobis.

1l Onus Duma ad ine clamat ex Seir : Cultos quid de

afiti,

lu

if

nocte: cuftos quid de no&te?

I2. Dixit cuitos: Venit mane, & nox :

fi qukæ;'itis, 'quæ-

fite, convertimini , venite.

NI

I3. Onus in Arabia n fa

Itu ad v.e.fperam*dormietis, in

, lts

femitis Dedapim.

K2

I4. Occur-

'epot

dit,

bem irrumpere. Vidi Babylonem ab

refim j fie Jerefalem xocatür Salem,

eis everfam cadere.

ic Abraham appellatur Raz Job. 32.

yret, qui

Afcegfor-) Afcenfores, id eft, equi- 3. & ezjam» dicitur gemins.

tes duo, fcilicet Darius, & Cyrus: fic

«td me clamat ex Seir.) Ego, qui

conftitütus. fum .fpeculator a Deo ,

'&m Cll-

vulgo dicimus, Mes a4eff id eft mi-

Nv qi

lites.

Vel folus Cyrus intellieitur, qui

*videor mihi audire . clamantes Idu-

1parantur

fere folus hoc bellum confecit.

m&os , quorum regio Seir dicitur ab

" pir.) Quilibet eorum; nam He-

Efau, qui etiam Seir appellatus eft.

edi füe-

i, «

breum y»w zfé, diftribut, & ali-

Cultos quid de notle? ) Hec eft cla-

0 tam J0-

quando idem eft, quod quivis, aut

x

imantis VOX.

Sententía eft, quid o

um 10«

Quilibet.

fÍpeculator nobis de noíftro ftatu in hac

Vir

.

4

bella f

72 equifum:) Quilibet infidet

no&te fignificas ? Ecquid de hoftibus

y rors

fuz bige equeftri, & bellics.

exploratum habes ?

Vivimusne an

Ef refpoudiz.) Speculator , Ifaias

. funditus periimus? — Vel fententia eft:

ui ol

clàmavit ultro ; nemo enim hic eum

- Quota. eft hora. noctis ?

ydiibus

Moenlor

interrogat, fic fepe Chriftus in Evan-

I2. Vem: -ane, &* zox.) Id CR,

gelio dicitur refpondiffe, id eft, di-

venit mane, &' de hoftibus interro-

xiffe, ccpifle loqui.

gatis, venit& nox, & iterum folliciti

io comP**;

Vel inftat m

.um Re'( j

Cecidit, cecidi:.) Plane cecidit; hoc

de hofte quazritis.

*

ang ]

enim fignificat vocis geminatio.

& tamen adhuc nox eft.

& poten-

IO. Z*itsramea,€$e,) V08, 0 Ju-

$i quariti, quarite.) Si effugium

, k D*

ipe (s

dai, gens mea , ád quos fermone

a malis quzritis, ita quzrite, ut opor-

. kä /

am redeo, qui

üuafi frumentum vir-

tet, & ab eo, qui vobis opem ferre po-

ta,. & tribul4 a

d

igemini ad falutem,

teft, nimirum a Deo,

Vel quaáfi di-

citote hec, que predixi, fidem cer-

cat, fi ad

predam , aut

alio excurrere

'pecuïato-

j

inate.

2

tam, & xatam Liabitura ; nam ipfo

velitis , fe

Domino revelante cognovi: itaque ex

Comvertimtni , venite.Y Refipifcite,

"

his proftcite.

p*

mores mutate , poenitentiam 'apite,

at

-R area mes. ) ldem eft, quod

tuncque armis captis fidenter venite,

frifura , que in areis exercetur,

cum hofte confli

it:e, & Vi&-Orialtï re-

portabitis. . V

el rurfum venite , &

r

" &nm

I1. Onus.) Tri&þis, dura, & mi-

nax prophetia.

cito redite in urbem, antequam hoftes

Dwun4.) ldumza ; nam apud He-

vos fentiant.

breos, ut fere apud alias etiam gen-

I

Onus :»; 4ralia,

migax contra Arabes,

Video il

tes , nouina propria patiuntur aphz-

) Pþqphe:ia

v

j U^

— —

76

PRQVOPHET. ISAIJE

14. Occurrentes fitienti ferte aq

,. Clat

uam, qui habi—tatis terram

Auftri , cum panibus occurrite fugienti,

fetiui,

15. À facie enim gladiorum fugerunt , a facie gladii immi-

5 Qin

nDentis, a facie arcus extenti , a facie gravis praelii :

0tmnes, q

16. Quoniam haec dicit Dominus ad me: Adhuc'in uno

Perunt.

anno, quaáfi.in anno mercenarii ,

Cedar.

*

& auferetur omnis gloria

) Ptor

CUmmbere,

t Dis

17. Et reliquisze numeri fagittariorum fortium de filiis Ce-

ar imminuentur: Dominus enim Deus Ifrael locutus eft.

Doniio 1

CAPUT XXII

;

& magnif

6 FE J

Sermo Domini contra Sferufalem , cujus deffet Prxoþlae!

a vvaflita«

parietem 1

tein: C& quod segletto Deo fruffra fe muniat ad refiflendum A[fy-

? Re

rüs : carpuntür ,. quod cum plangere deberent, gulee indulgeant,

(5 ponen

e rejetto Sobna templi prepofito fubfHituitur. Eliacim ,

4

—

cui magna datur pote[las.

OE — 1N-us val

citur valis t

lis vifionis. Quidnam quoque tibi eft , quia af-

t fbjeda

cendifti, & tu omnis in tecta?

VOMESA MA

aC Ta-

incya, jum

In /Zzltu 4d ve/þeram darmietü; Uv'—c )

$.

Q;mþ' UL Anao mercenarg.) ln anuno,

j

ronter

"Upeel

Vos Judei a patria exules, in alieno

qu0 dabuntur in predam , quafi in

propter mon

folo, nimirum in regimine Dedanim,

l

mercedem hoftibus fuis Chaldzis, pro

1

E:ï Oi

que eit in Arabia, füb dio-dormietis.

labore, quo ipfi Chaldei fervierunt

ek

I'I:Iïlv! Edff'

I

4d Vefperam. ) Hebr. 33y3 &-

divine vindi(tx in aliis gentibus ex-

tüm

barhba:, quod etiam ve

"trabta.

rti poteft in

n. IA4.

cindendis. — Vide dicta fupra. cap. 16.

Witics e

Tih, ) ()

Dedanim.) Dedan, t TZEm;m, in-

Gloría Cedar.) Arabig ; Arabes enim,

it S. Hieronymus, 7 folrzadine funt;

4(fezzdi;?i,

&

& Ifmaelite Cedar appellantur , &

1:i » lnming,

videntur precipuz fuiffe Ifmaelita-

Cedareni a Cedàr filio Ifmael, Ge-

*

ICet ii c.

rum provinciz.

hel, 25.13.

I4. Occurrentes fitienti.) J]udmeo ex

t & omg

17. Relquig numeri.) Reliquiz nu-

" Clamos

pavore, & fatigatione in fuga.

merabiles, id eft piuce. Arabum, qui

Ferte aquam.) Date potum.

alioqui folent effe innumeri, & peri-

"m pl

ui babitatis terram .Aufiri.) Mos

tiffimi f;tgitmrii.

3085 Chorei

D lum v.

Arabes, quorum regio ad Meridiem

Imminuenmr..) Erunt in exiguo nu-

Ntigte,

vergit.

mero. For. clare vertit, 64 veftdmuts nu-

I6. Quont4m bac dicit Dominus, t$c.)

(merus. arcus foriium flltorum: Cedar

ïïlorcui

m

Quoniam vero in miferos hofce Ju-

€us erit.

pau-

l€ qur

lïm:

dzos, & fupplices non fuiftis mife-

Dominus enim Deus Ifrael locutus ef ,

3 £i04*;

ricordes., hec vobis denuntiat Do-

&c.) Contra quem nec confilium, nec

Ut o

1ninus.

«

Cap Qu

nec fallere.

vires valent , & qui nec falli poteft,

Adhuc im wuno anuo.) Poft ännum

-]- D) ll

unum elapfum, vel poft breve tempus,

Nas. ) Prophetia- tr'iüia nun-

,S' Difï t

1.0

tians.

at enim

ita ut tempus definitum pro indefinito

/ l m

pofitum fit.

f

i

Vailis viftonis. ) Ierufaiem, que di-

ET

CAPUT XXn.

d

; ferram

2. Clamoris plena, urbs frequens, civitas exultans: inter-

x

fecti tui, non interfe&ti gladio , nec mortui in bello.

1i immi-

3. Cun&li principes tui fugerunt fimul, dureque higati funt:

omnes, quiinventi funt, viné&li funt pariter ,

In um

gerunt.

í

: proþul fu-

is glori

4. Propte

rea dixi: Recedite a me,.amare fiebo: nolife in-

cumbere, ut confolemini me fuper vaftitate filize populi mei.

fiis Ce-

$. Dies enim interfectionis, & conculcationis, & fletuum ,

Js eft,

Domino DPeo exercituum in valle vifionis, ícru:ans murum ,

& magnificus fuper montem.

6. Et /Elam fumpfit pharetram , currum hominis equitis

.) &l

fl

parietem nudavit clypeus..

.

m A

7. Et erunt electze valles tuae plenae qua

drigarum, & equi-

Áulgattis

tes ponent fedes fuas in porta.

*

(s

*

8. Ej

Et fletusmm Domino Deo exercituum.)

citur vallis refpectu montis Sion, cui

) quia'af-

erat f ubjecta , vel quia cum prius effet

Vel fenfus eft: Horrendam illam cla-

?. Ch-

inclyta , jam humilis fatta erat, & ab-

dem , quz interfedionem , conculca-

d

tionem, & fletum afferet, a Deo effe

3 Igaano,

je&ta propter fcelera: dicitur Vz/feza

, quii in

propter mont.m 2£7/4, id eft, V7//ozis,

immiffam , vel tempus illud effe fe-

qui intra eandem erat civitatem , cum

tuuemi Domino, id eft, orandi cum fle-

diis j

effet idem curn. monte Sion, ( tan-

tu ante Dóminum.

Chald.

fervieratt

mino. LXX. 4 Domino.

Faraæ Do-

entipus et-

tum diftinguerentur, ut duo juga, aut

vertices ejusdem montis.

Serutans murum.) Qui fcilicet Deus

p p jf.

7ib;.) O Jerufalem.

:

vindex; & quafi-belli dux fcrutatur.

Afcendifli, &f tu omnis im tela.) Vi

murum Jerufalem, ut videat, qua par-

ripeseni,

ri, foming , magni, & parvi, ut fci-

te eum commode evertere ,. & di-

*

Juntut ,

mmel, e

licet inde-calamitatem patrix fpecte-

ruere pollit.

tis, & communi ejulatu deploretis. '

Ma gngfcm

/i;perimjantexm.) lpfe e&,

Q.- Claimoris plena, stvbs frequens, G c.)

ui montem $ion, ejusque glorium

liguit -

bt qm

O'im plena erds populo ; atque exul-

fuis pedibus fubjecum habet, ut eum

h & pm-

tabas choreis, tubis, & tympanis ;

dejiciat, & in imam quafi vallem de-

nunc dum vaftaris, timoris es plena.

Primm:.

Non interfetli gladio. ): lurpiter fame

6 H /E/(lm.

Perf;; nam ]Ehgn

exigno u

urbs fuit Per

á

mortui funt, nec data eft illis facultas

idis, unde /Elamitz di-

ftrenue moriendi in bello, & in acie.

éà funt.

y (elar p

3. L:gati.) Conjurarunt inter fe,

Currum bominis eqäitis; ) Affumpfit

| /mmk d

utfugam caperent. Vel dum fugerent,

quadrigas, quibus Vi;i N:ellatores in-

*

capti , & dure ligati funt.

equitent.

afifii

4- Dixi.)) Ego Lfaias animo moerens.

Parietem nudavit clypeus,) | Detra-

ii pott

S. Dies entm intevfetlionis , Gc. )

&o enim clypeo, qui ex-paxillo pen-

Venit enim tempus ineluCtabile, quo

debat in pariete, paries nudus apparet.

gl n/xm

Deus omnia conterere, & conculcare

7. Elttla valles.) Uberes nimiru-m ;

LI

& amonz.

ftatuit in ira furoris fui.

p

qu Ü

79

PROPHET. 1SAIJ/E

g. Et revelabitur operimentum 'Juda' , & videbis in giie

1F

illa armamentarium domus faltus.

(ere ad

ia multiplicatä

. Et fciffuras civitatis David videbitis, qu

fitum t

1. Q

funt: & congregaftis aquas pifcinae inferioris ,

1o. Et domos Jeru

e

f:

fepalci

ad muniendum murum. .

alem numerïiïis, & defnruxiüis domos

tra t2b6]

1r. Et lacum feciftis inter duos muros a

d aquam pifcinge

p E

veteris, & non fufpexiftis ad eum, qui fecerat eam, & ope-

lis al

ratorem ejus de longe non vidiftis.

ituum in die illa ad fle-

i

I2. Et vocabit Dominus Deus exerc

te n teri

tum, & ad plan&ctum, ad calvitium , & ad cingulum facci:

Tus plori

13- Et ecce gaudium , & letitia, occidere vitulos, & ju-

s Sap

ao

gulare arietes, comedere carnes, & bibere vinum. * Come-

o. 6

damus, & bibamus: cras enim moriemur.

$ dimitt

ÍInfr

56.12

r4. Et revelata eft in auribus meis vox Domini exerci-

jürantis, (

ia t ferat

1Cor.

tuum: Si dimittetur iniquitas heec vobis donec moria

»

EI

ming di-

t;or exittim

15

Donec u

cig Dominus Deus exercitüum.

15. Haec

Ti morte ]

I H

lp porta.) OCCupa,ta jam civitate ,

excubarent ad muros; vel ut dirutis

pita con

domibus muro adhzrentibus, conftare

vel juxta portam.

temp

l

9. Operimentum fude.) . Arcana fa-

poffet, quibus dominis compenfatio

Qu la

21

cra prius inaccefla, fcilicecSancta San-

damni effet facienda.

'dï ü& :

étorum.

Unde TIhrén. I. Io. dicitur:

1Í. A4d aquam piferma veteris,) Hif-

X

&de

Vidit Gente« z'zzgreþs /än&udrizm feum.

ce lacunis excipiendam.

V

46 12 $

Alü per opermnentüm intelligunt an-

4d eum , €&c.) Ad Deum, & pifci-

li, ej

temurale, murum, & a

nz, & aque & omnium auctorem.

;ias municio-

Qu $6

nes Urbis.

De longe.) INe de longe quidem.

. Paptfig,

Videbis iz ll2 dse 4rm4mmfar;£um da:

12. Vocabit , 6c.) Per Prophetas,

lummpm P.

infpirationesque internas.

maus faltus-) Ut rgfïf'tas Chaldzis, non

Wïgäm, ext

recurres ad Deum, ut dicitur n. 1r.

Cslviriim.) Rafionem capitis ,ut illo

*t irtior]

fed ad arma , que Salomon repofuit

&vo folebantin m«roris argumentum.

ada cingulum /hcri.) .Ad induendos,

mifh,

T Wpli, :

in armamentario palatii domus faltus

Libani.

& cingendos faccos."

If. Qw

"g. Et feiffurat civitati David.) In-

I3. £* ecce gaudtum , ö'c.) Tänta

*'?mPleDei

vero tua fuit vecordia , ut cum lugere

^

fpicietis-fciffuras murorum 5ionis, ut

deberes, &c. contra gaudio, & con-

ine ? Qu

!

eas inftauretis, & farciatis.

viviis indulferis.

- Congregaffis aquas.) Vel ad fedandam

civium fitim, quia Jerufalem aquarum

Cras enim moriemur.) Mox EpïCl-I-

A uf

reoruüm nihil poft hanc vitam fpe-

At

penuria laborabat , vel ad maceran-

4/171(,'5

d

»

am, & diluendam calcem ad farcienf

rantium, aut timentium , ac propte-

homo

Ya

dos muros.

rea ventri, gule , & veneri indul-

y s

gentium ;

Imi]e S U

10. Domos Zeru[alem uumeraffis.) Vel

I f g

ad dimetiendam aquam,

annónam,

I4. Revelata eff, Efc.

DOf tim j

velut ex lis eligerentur , qui per vices

me vox Domini.

) ;ii'udit;a eft a

mulacrum)

*

CAPUT XXlIL

29

5n die

.15. Hec dicit Dominus Deus exercituum : Vade, ingre-

dere ad eum, qui habitat in tabernacüilo, ad Sobnam preepo-

iiplicataä

fitum templi5 & dices ad eum:

16. Qüid tu hic, aut quafi quis hic? quia excidifti tibi hic

s domor

fepulchrum, excidifti in excelfo memoriale diligenter,in pe-

tra tabernaculum tibi.

|pifciüee

17. Ecce Dominus afportari te faciet,

ficuf a*fþortatvulr gal-

! & ope-

lus gallinaceus, & quafi amictum fic fublevabit te.

18. Coronans coronabit te tribulatione ,. quafi pilam mittet

lad fe-

tein terram latam , & fpatiofam: ibi morie

T.

«

is, & ibi erit cu

V acd:

; &

rus gloriee tuse, ignominia domus,Domini tui.

€

:

X19. Et

* Come-

*

Si dimittetur, €/c.) : Particula /£ eft

Excidiffi ta&s. bic ;/äpu/?brum.) Hie-

jurantis , quafi dicat, fi dimittetur,

rofolymis, magno, fumptu ad tui mes

j extjt-

moriam.

ita ut ferauüs impune, non fim, aut

z'mini, (

non exiftimer Deus.

In excelfo. ) Edito, & confpicuo

Donec mortazini.) Non dii

loco.

Ted morte luetis.

þïtteþgr,

* Mesoriale. ) . Sepulchrüm cum in-

. Hac

/*'

15. Hac dicir Dominus , (5c.) Pro-

fcriptione ad perpetuam norminis me-

[ ut diratis

phetia cont

moriam.

templi.

.

ra Sobnan: lïræpofïtum

Diligester.) Áccurate, & artificiofe

gs, conftare

elaboratum.

*

gmpetfatio

Qui babi

tat in taþezfz::a:ulo.,) In exe-

dra, five cubiculo prope templum.

Tabernaculum. ) Ubi poft mortem

*

.

LXX. eadem fignificatione vertunt :

habites.

!

'fffift) Hif.

Vade :m paffophorium, id eft, in tha-

I7. Ecce Dominus, €$c.)

Qu-afi di-

lamum, cubicalum, velexedram, in

2,6 pl«

cat, fed , o flulte, aliter de te Domi-

u orem

ua Sobna degit.

nus ftatuit.

Prapofttuor templi. )

Quem aliqui

Afhortari te faciet. ) Longe ab

quidet

fummum Pontiticem. fuiffe ajunt, alii

eo loco, in quo tibi fepulchrum pa-

Prophefas D

xafti.

negant , exiftimant tamen fuiffe unum

ex dignioribus Sacerdotibus, cui cu-

Stcut. afportatur gallus. gallinaceus.)

,P,',,'S,ut/'llo

ra templi, & facri wrarii effet com-

mmæmm-

1niíla.

Pedibus ligatis , & pendulus.in £a-

jdiendos,

put

16. Quid tu bic?) | Quid facis in

Q;M/t' amttum , & e.) In Hebr. QR;

templo Dei , o Sobna , homo pro-

£? amigiemt te amiciendo , ut vertunt

) Tatt

fane ? quafi dicat , ineptus, & indi-

cum Jufel*

o

nus es hoc loco.

Pagninus , & Vatablus

fententia eft;

& cot

b5

obvoluto capite te afportabunt , ut,

no

dut qüdj; quis bz;? ) Quid tu . hic

quo deferaris , non fatis cognofcas.

vor B]

facis:homo nihili , qui non tam es

I9. Coronabit ze 1ribulatione.) Yd eft,

um IP*

aliquis , quam 4uzfr «l;/qus , non tam

circumdabit te zrumnis.

Putat Sa-

l

homo , quam ho ninis fimulacrum ?

lian. Anno mundi 3322. n. 35. So-

sc pro

fimile eft illud "Zachar. II. 17. o pa-

bnam Pontificem non fuiffe, fed. co-

gpn jj

ffor , && idolum , id eft, o paftor, qui

ronam Pontificis, & auream laminam

non tam paftor es, quam idolum , fi-

fortaffe per fuperbiam fibi affumpfiife,

AudM d

mulacrum, & Jarva paftoris.

unde etiam gallo gallinaceo fit com-

f

8o

PROPHET ISAIA

I9. Et expell

am te de ftatione tua, & de miniflerio tuo

46 ]

deponam te.

xillus,

20. Et erit

in die illa; Vocabo fervum meüm Eliacim fi-

& peri

lium Helciae.

:

2i. Et induam illumt

uricatua, & cingülo tuo confortabo

eum, & poteftatem tuam dabo in manu ejus: & erit quafi

pater habitantibus Terufalem: & domui Jud:.

Ty(f É

* Àpo.

22. * Et dabo clavem domus David fuper humerum ejus ,

3

p

N

* Job.

& aperiet, * & non erit, qui claudat: & claudet, & non erit,

[

qui aperiat.

|

12.14-

velatum

23. Et figam illum paxil

D

lum in loco fideli ,& erit in folium

glorid&e domui patris fui.

7

BN

trans/Te

. 24. Et fufpendent fuper eum o

mnem gloriam domüs pätris

ejus, vaforum diverfa genera, omne vas parvulum, a vafis

E

& fä&ä (

crgterarum-ufque ad omne vas muficorum.

25, In

"u

—— —— — — ——

b

paratus , quem. criftz "coronan

t5 4X

tum HEliacim , & fummaim iu tem-

V/l/zm'n

hoc loco dicatur tribulatione coro-

plo L:,-,/O'teüatem ; cujus fymbolum e[ít

l exem

cl:vis..

»andus. LXX. etiom illi tribuunt,

Viri pene

gs'goccvov £y So£0» , coromaim gloriofam.

Super bumerum ejus.) Nam cIa-veg

MieS va

I rerram latam , 65c.) in Affyriam.

templorum magnas fores habentium

tuurnb

lbierit currus glorz& tua.) Et hunc

magnz funt, & humeris impofite fa-

4 'vafs

infelicem, & triftem triumphi, & glo-

cilius circumferuntur , quam alia ra-

Crateras ;

tione.

Et ita eas clavicularii, ut

riz tux finem tibi fuperbo , & arro-

Quam if

ganti paravit Deus.

li&ores fafces fuos , füper humerum

MO

Ignamimio don,us D»mini) Morietur,

gelhre confueverunt.

Ximm,

vel ibi efit.

'e fublato. ceifabit ,

23. Paxillum.

Paxillus eft. clavus

& abolebitur dedecus templi, quod

five ferreus , five ligneus , ex quo

25. Pa

eras ti.

$

h'*lt, Qui j

fupellex, .aut facra templi, aut do-

H Qb atur

20. Voeabo.)

) Hligam, &/xtib'i fub-

meftica fufrenditur, quafi dicat: Ef-

ftituam.

ficiam, ut ex Eliacim pendeint fummi,

COtthoyer

Nu 1

*el. Idaeam tlasm tunuica ftha., C c.)

medii, infimi, ac pr&fertim cantores,

hE

"Tradam illi infignia facri minifterii ,

& mufici templi,

1

que nunc apud te funt.

n loco fedeli. ) In pariete firmmo ,

at e I ey

dOUO Q

Confortabo-) Roborabo , ut vertit Va-

& forti, ex quo excidere, aut evelli

* £U «

nequeat.

[

tablus, id eft, poteftate ifta tua eum

. Bt erit im folium. gloria domui pa-

edone

augebo.

D

frís ejus. ) Eliacim paternam fami-

Vvey p

"w

Erif qu

aff pater-) Debent enim fa-

€erdotes more paterno benigne gu-

liam reddet nobiliffimam , & fplendi-

j i

.bernare fubditos.

diflimam fuo folio', & dignitate, in

Tyrus

Q*b]

qua eum collocabo.

Vänäg !

22. Dabe clevem domus David, &fc.)

Valde favet hic locus eorum fenten-

24. Glortam Domus patris . ejus. )

tiz, qui docent Sobnam fuiffe Pon-

Quaznam fit hzc

loria, ftatim fequen-

DP fg,h

;

Ccatur.-

aificem , quafi dicat, dabo Pontifica-

tibus verbis figni

medmrrm

bj

"Q

*

H

CAP U*'r XXII. & XX:Il.

8I

C

1

10 tuo

AT In die illa dicit Dominus exercituüum : Auferetur pa-

xillus, qui fixus fuerat in loco fideli, & frangetur, & cadet,

.iacim f-

& peribjt, quod pependerat ia eo, quia Dominus locutus ett.

nfortabo

CAPUT XXIH.

tit qui

d annos Jeptuginta preedicitur

propter ejus fuper-

'

T yn vaftitas a

m qus,

- biam, C? poffea refhituetur.

100 erit,

Nus T):ri. Ululate naves maris: quia vaítata eft dd-

1.-0

Inus

; unde venire confüeverant: de terra Cethim re-

n folioti

velatum eft eis.

;

2. Tacete , qui habitatis in inf

u

la.: neäotiaþores Sidpnis

yis patris

transfretantes mare, repleverunt te.

, 2 Vil

3. In aquis multis femen Nil

-

i, meffis Qdminis fruges ejusj :

& fa&ta eft negotiatio gen*tiu1n.

as In

EE

4. Eru-

-"

i. i tee

Vaforum drverfa gemera, ) — Pergit

ronymüs*., Cetbim funt Infulz Cypr?,

aol ed

in eadem paxilli allegoria, & per

Imliz etiam, & Macedoniz regiones,

varia genera vaforum intelligit ho-

unde ex Cethim dicitur egreffus Ale-

mines variorum ordinum, « fta-

xander Macedo I. Mach. c. z. n. I.

Nam clax'ves

tuum,.

hdbentium

.Revelatum eff ci.) Navibus maris,

m?()ütæ li-

- afis cratevarum , &. ) Tam

id e

, negotiatoribus marinis reve-

jm al p

crateras, phialas , mortariola , &c.

latum eft, vaítatam effe

quam inftrumenta mufica.

Quid hac

lyrum ,

icabrt, Ut

cum qua negotiabantur , ideoque ulu-

p hamertm

allegoria, fignificetur , proxime di-

larunt.

ximus.

2. Tacete.) Mocror ac ftupor ex

25. Paxillus , €yc.

Sobnam intel-

calamitate inex

, di clivus

pefïat& ufum loquendi

B, ex qïï()

ligit, qui in folido, & fideli loco fixus

eripit.

, 200 V*

videbatur, nec ullo unquam tempore

Ip in[ula. ) | Olim enin Tyrus

commovendus.

erat infula, ut conftat ex Curtio lib.

j diat: P

ent fgoats

I- f )Nuws Tj7;.) Dura , & triftis pro-

4. & aliis.

ym 1016

phétia contra "T'yrum.

Przdi-

Rebleverunt :e.)

Suis opibus, &

cit enim excidium ejus per Nabucho-

mercibus.

,

donofor; funt tamen, qui explicant

j firmo v

g. I» aquis mulris fexen Nïff) Sci-

z 'Juf qe !

de ejus ex

pugnationg ab Alexandro

licet jacitur , hoc eft, in irrigua terra,

Macedone.

ideoque etiam

Naves maris.) Naves negotiatorum.

colligic'ur.'-

plurimlum frumenti, &c.

, dmu ]*

ærnïm

H

fime

Domus4, wude venire confzeverant.)

Meffis fluminis. ) Meffis autem co-

j

&h

"

'

"Tyrus orbis totius emporium, unde

piofa, qua fit in /Egypto, erat quafi

j

ad varias regiones folvebant naves au-

dignitates '

proprius "lyri proventus, quia triti-

xo , & pretiofis mercibus onuftz.

cum Lyrum advehebatur navibus, &

4[74;" gjüf- )

De rerra Cethim.) . Ex infulis maris

ibi ob magnam po

mediterranei ; nam ut notat D. Hie-

expedite vendebatur.

puli m ultitudinem

um )

Bs£él. eum. Com, Menoch. 1. V.

L

82

PROPHET. ISATJ/E

MU

4. Erubefce Sidon: ait enim mare , fortitudo maris di-

meinu:

cit: Non parturivi, & non peperi: & non enu

d

4

E

;rivi juvenes,

nec ad incrementum perduxi virgines.

eys,

Á E

$. Cum audi

tum fu:erikt in /Egypto , doleb

unf, cum aüdie«

tint de Tyro:

:

fuítinen:

6. 'Tranfite maria, ululate, qui habitatis in infüla.

ibi quuu

n E

7. - Numquid non veftra hzec eft, quxe gloriabatur a diebus

fondavit

priftinis in antiquitate fua? ducent enim pedes íui longe ad

foderunt

peregrinandum.

14 U

8. Quis cogitavit hoc füper Tyrum quondam comnatämj

cujus negotiatores principes , inflitores ejus inclyti terrze?

um

9. Dominusexercituücogitavithoc, ut detraheret fuperbiam

mtevallot

omnis glorize, &ad ignominià duceret univerfos inclytos terrze?

Io. Tranfi terram tuam

tium. IIHCCL,":

non eft

d ab

quafi üumen filia maris, &

II. a-

obfidionis

cingulum ultra tibi.

Jroximam !

Negotiaiio gentium.) Commune or-

.0 "yrüi, alias fedes trans mare, ubi

tansmiflo ,

bis, & gentium omnium emporium.

habitetis, & negotiemini.

Thinis.

4. Erubefce Sidon.) Quod cum T y-

In ;

Hlia a

nf

wla.) lyro, que olim , ut di-

rus ex te prodierit, & colonia tua fit,

ximus, erat infuüla.

Qua infila

tamen ei laboranti , & ab hoftibus

7. Numquid non veffra bac eff, &6 e. ?)

N d

preffe opem non tuleris.

Tare nop ;

Numquid non patria hzc. veftra 'Ty-

4it enim mare.) Hoc enim quefun-

rus ? vere de fua antiquitate gloriaba-

II...Me

tur Tyrii ne

tur, ac propterea etiam credebat fe

verfantur.

gotiatoges ] qui in mari

i

porro diutifftime permanfuram ; & ta-

m/ïrf.) Rn

men everfa eft.

bi, cum F

- Fertitude raris.) Hoc queritur ipfa

rüt

[ d

"T'yrus, decus, & munimentum maris.

Ducent eam pedes [2i.) "T yrii captivi

Qat ;

]

Dicens : non parturivi , t&c.) VMide-

educentur ,

edibusque ibunt in Ba-

Qten

tur imitatio verborum Sidonis recu-

bylonem.

y

e

DUEM

l certe fïgnifïcac aliquos

3 ab

fantis opém ferre, & dicentis : Noz

fuga lapfos, longinquas regiones pe-

pepers, &c.. Id eft, vos, o ''yrii, non

tituros beneficio navium , qux

y-

Ti inte]l

agnofco, non vos peperi, nec alumni

riorum in infula fitorum

dnt.

quafi Pe des

htypbos

mei eftis, nec commune aliquid. vo-

quidam erant. .

*

bifcum habeo.

ltaque illud 4ces:

8. Quondam ceronatam.)

'Quæ quafi

debet nedi cum S/Ze», ut ordo ver-

maris erat r

Rrün a,

egina, metropolis , & re-

.mnam.

borum fit: Erséefce Sidom dicens. . Nel

gni caput.

fenfus eft, ita civibus, filiis, & filia-

Prizcipes.) Quafi Priacipes.

i WeI]i Pt

bus deftituta fum, utpote ab hoftibus

Inclyts terre. ) "lyriorum mercato-

lund i,

captis, vel cefis, ac fi nunquam eos

rum nomen inclytum erat propter

Qu «

peperiffem , aut aluiffem ; ut fint ver-

magnitudïnem divitiarum,

Am

ba non Sidonis, fed "T'yri.

Cagita'vit boc , Uc.) Ita decrevic,

pertimxm

& difpofuit Dominus.

12 AM (

5. Dolebunt.) Quia magnus illis

queftus peribit, quem faciebant ex

Ut detrahberet , &c.) Ut Tyrioruth

3 lg Oplb

negotiatione cum "I yriis; & quia par

fuperbiam comprimerer.

Gy

7) ;

exitium fibi timebunt.

1O. Traw[i terramtuam.) Que prius

Ob

6. Trawfte maria.) Quarite voþis,

fuifti infula, jam exiguo admodum

"äot 3

(CAPUT XXIL

83

ats di-

it. Manum fuam extendit füper mare, conturbavit regna:

$

1

jrenes

Dominus mandavit, adverfus C

ejus,

hanaan,,, ut- *;onteret fortes

n audie-

. 12. Et dixit ;

Non adjici*es ultra , ut glorieris, calumniam

fuftinens virg

o filia Sidonis: in Cethim confurgens transfretg,

ibi quoque-non erit requies tibi.

gääm

13. Ecce terra Chald&orum talis populus non fuit, Affur

fundavit'eam : in captivitatem traduxerunt robuftos ejus, fuf-

onge a

N

foderunt domos ejus, pofuerunt eam in ruinam.

*

5

I4. Ululate naves maris, quia devaftata eft fortitudo veftra.

er

'onatam,

eme?

2

If Et

/

yperbiam

intervalio diftas a coritinenti, cum fpa-

ia

virginis , -vel que QViigo' es ,

psterre

tium interjacens hoftes impleverint ,

nondum hactenus expugnata.

qxl;

el

t non eft

ut ad te poífent accedere tempore

generatim fic vocantur regna in Scri-

obfidionis ; itàque in continentem

Ir, M

pturis , quod cuftodiantur, ut vir-

ines.

asss

proximam tranfire potes , canali illo

mare, übi

transmiíflo , qui fe habe

N

t inftar -Hu-

I» Cetbim. ) In Cyprum, aliäsqu;e

minis.

infulas in Greciam, & Italiam.

Fiha mar

u/ï Tta dicitur 'Tyrus ,

jim, ut d

Ihi quóque mom erit veguies tibi.)

quia infula.

Quia

eus ibi te quoque perfeque-

Non eft cinguluin zltra tibi.) Jam te

tur, & pefte, & fame, vel bello

t f/; , g. ))

inare non amplius cingit.

yelita 1y*

a iget,

; o

II.

Manum fuam, extendit. fuper

I5. Ecce - £evra Cädldäörzm, &e. )

credebat Y

mare.): Refpicit tranfitum maris Ru-

Quid mirum , .fi Phonices merci-

bri, cum Dominus lfraelis iter ape-

moniis addi&ti , ac propterea minus

q; N

ruit per undas maris , quafi di-

bellicefi devaftentur , cum Chaldzi

ii c&ptivi

cat :

otens Dominus hoc fecit, qui

ferociffimt , qui fuas & ipfi munitio-

olim manum fuam extendit fuper ma-

nes habebant, & turres, perierint ca-

ynt i J

:re Rubrum.

Gcat ao

Vel per mare Ty-

pta Ninive a Nabuchodonofor.

rios intelligit , qui ad mare fedes hä-

TAlis populus non fui*.) Robore, ac

egiones

H

bebant. .

potentia.

quæ

:

a(f ?Edeg

Confurbsvit regna.) Evertit regria

Affor fundavst eam. ) Ditionem

earum gentium ;

que ante Ifraeli-

Chaldzorum , & Regnum Babylo-

tarum adventum habitabant terram

nis.

Nam primum Affyrii cum re-

| .Quï qui

Chanaan. — Vel regnum 'Lyriorum

liquis condiderunt urbem , & tur-

»OHS j & r

intelligit,

rim Babel, indeque egreffus Affur

1o3»

Mandavit , 66.) Imperavit, ut Cha-

in Affyriam condidit Ninivem.

Ge-

nangi exterminarentur , vel Lyrii,

nef. IO. lÍ.

p macit

qui etiam ipfi ad terr

H

.am . Chanaan

déorüm.

Dama; ejie. ) Ninivis, & Chal.

percinebanf.

12. Non adjrcies ultra, nt glorieris.)

I4. Uluíste, éfc. ) - Repetio ejus ;

ita decrEfos

'luis opibus , & potentia.

quod dixit primo verficulo hujus ca-

t Ty;iorum

Calumniam fuflineni.) Nim Wpamf,

pitis.

& oppreffa.

Foriittdo vveffra,) '"lyrus xi"xrunimenx-

|

Qu Prius

Firge ) Que pulchra * inftax

tum , & prafidium vefltrum.

4

drodum

84

J RA H EATY eaA 1

1. Eteritin dieilla: In oblivione eris, o Tyre! feptuagin-

taannis, ficut dies regis unius: poft feptuaginta autem an-

nos erit 'T'yro quafi canticum meretricis.

Mda,

I6. Sume citharam , circui civitatem meretrix oblivioni

4

tradita: bene cane, frequenta canticum, ut memoria tui fit.

17. Et erit poft feptuaginta annos: Vifitabit Dominus Ty-

(

rum,; & reducet eam ad mercedes fuas: & ruríum fornicabi-

D

tur cum univerfis regnis terrae fuper faciem terrae.

x

g

1

18. Et erunt negotiationes ejus , & mercedes ejus fan&tifi-

fic

d

ca:de Domino: non condentur, nequereponentur: quia his,

qui habitaverint coram Domino , erit ncgotiatio ejus, ut man-

f ille

pit: fie

tem.

ducent in faturätatexnf & veftiantur quque,ad vetufta

CAPUT

hd

3,n

tur, D

L

IS. lm obliviene eris. ) Vaftata, &

Reducet e4m. ad mercedes /2;44) T y-

infitmat

defolata.

rios captivos, & exules redücet in pa-

. Et

— Sepzhaginta annmis. ) Poft quos re-

triam , & facultatem faciet, ut que-

t

zdificaberis, ut

facum effe patet 9.

ftuofam artem mercaturz , ut prius,

M

at ]

Efdrz 15. 16.

exerceant.

Krnum.

Szent. dies Regis zmim.)k Quantum fo-

Fornicabitur eum, unrverfts vegnis, )

6 n

Commercia contrahet, & negotiabi-

hibitato

let vivere homo , prefertim qui l-

tur cum omnibus c

entibus , easque

te, & liberaliter vivit , ut faciunt

hofpitio excipiet ; h

Reges; id eft, feptuaginta annís ;

Ooc enim fïghifï-

Quentur

hec enim eft ztas , & vita hominis

cat Hebrzum s$; zuz.

198. Sanülifistas Domine. ) |Confe-

Pfalm. 989. 1o.

T

Alludit ad celeber-

] FCfe

rmum Regem David, qui 7o. an-

crate fcilicet per eleemofynam , .&

k

nis vixit.

quia erogate in alios pios ufus a T y-

rüs ad Chriftum converfis : fuo enim

Qu

wal

Quiff cantieum mera?äcis.) Rurfus

3d Ofig

[

more propheta a triftibus ad

4lïæta, &

Vrémi judi

poft feptuaginta annos "T 'yrus fpecie,

Chriftum avolat. .

oftentatione, & proclamatione mer-

His

D

babitaverimt coram Do-

Drfsal

cium fuarum alliciet ad fe mercato-

Itificat

res, ficut meretrix cantu illecebrofo

animo. )

cclefiz miniftros intelligit.

Tfm;m'

allicit amafios.

Erit negottatio ejus,62c.) Ad lacrum

erlm,

16.. Sume citharam , 6c.) Ut mere-

negotiationis in ufüs pios ad, ccle-

Nua',,þ,z

fiz cultum , & ad alendos pauperes

i üs, ähl*

trix citharam, camtum, & omues il-

convertetur.

lecebras adhibet ad alliciendum juve-

Af

ne$; ita 'Tyrus omnia adhibebit leno-

Ufque ad vetuflatem.) M eftibus, que

Miem te

cinia, & invitamenta, ut merces, &

t $1

diu durent, vel ufque ad fene&utem ,

mercatores ad fe fuasque nundinas

id eft, toti vita.

Vatablus vertit 44

ho

revocet.

opertmentum finum, id eft, ut veftian-

Olfitm

2. li

17. Vifitabit Dominum Tyrwn.) Yyr

tur vefte honefta , & decora, qualis

recordabitur in bonum.

decet fenes , & Presbyteros.

DT

)

—

]

X erpt

C

3' Pm[(

*

* x*

* x* ***

85

ptugpin

UC AXCB OUU XX

QEm at-

Mala , que Dominus propter peccata univerfo orbi fa&'wüs efl :

adjecía interim reliquiarum confolatione , & quam terribilis

obliyioni

ta tut fit

erit dies diuini judicii.

iinus Tj

1. T7 Cce Dominus diffipabit terram, & nudabit eam , & affli-

'grnicabi-

get faciem ejus, & difperget habitatores ejus.

2. * Et erit ficut populus, fic facerdos: & ficut fervus,

*Ofem "

; nf

fic dominus ejus: ficut ancilla, (ic domina ejus: ficut €mens,

4- 9

quia i

fic ille, qui vendit: ficut foenator, fic is, qui mutuum acci-

$ UL Tha-

pit: ficüt, qui repetit, fic qui debet :

f

3

jtem.

3. Diffipatione diffipabitur terra

, & direptione preedabi-

CAPUT

tur, Dominus enim locutus eft verbum hoc.

d

4. Luxit, & defluxit terra, & infirmata eft: defluxit orbis,

j /;m) Ty'

infirmata eft altitudo populi terrae.

dücet in pa-

g. Et terra infe&ta eft ab habitatoribus

fuis: quia transgref-

«t , W que

fi funt leges, mutaverunt jus , diffipaverunt foedus fexPpi;

;, lr r

ternum.

hi vpiis ]

"

6. Propter hoc maledi&tio vorabit terram, & peccabunt ha-

-

& neg()ü'&bl-

habitatores ejus, ideoque iníanient cultores ejus, & telin-

À

bus , e;sque

quentur homines pauci.

mim Ignl 4

L.5

7. Lu-

1. f7Cce Dominus , €fc-) Poft onera

vaftante, & ignis predam , & pabu-

1.) Cotfe

P.

- & excidia aliarum gentium de

lum faciente.

E

4. Deffuxit.) Chald. 4efolata

P

x li2 1*

q

uibus egit a c. I3. huc ufque, tranfit

corruentibus domibus, & civitatibus,

(s fup entm

a

d onus totius mundi, ac diem ex-

&

tremi judicii.

arcibus, &c.

y ad lat *

Diffpabst.) Hebraicum p5 begueq

lInfirmata;) Wiribus deftituta.

at inanem & vacuam reddet.

duffemata efl altitudo populi rerra.)

qunam De

fignific

Principes, &-nobiles, qui funt forti-

Terram. ) LXX. .th.um feyravrum

, li

erbem.

tudo , & excellentia populi terrz.

j

Adlicram

Nüudabit eam.). Mominibus, ánima-

S. lefeüa eff.) WPeccatis Chald. &

TE

d Ecce

X

. Peccavit.

libus, aliisque fuis ornamentis.

Exuret fuper-

Fedu.) jura, & leges Dei.

dos Pauperes

Affliget faciem ejus.)

Sempiternum.) Perpetuo eis obfer-

ficiem terre igne conüagrat'ionis. I.

vandum. .

Petzi 3. 10.

Veü'lbüsv qu

Difperget babitatores ejus. ) $0luta

6. Maleditlio.) Calamitas.

i fenethuem

hominum focietate.

* Ef peccabunt. )

Quia peccaverunt ,

lus vert 4

ut habent LXX.. ..

g ia

Q. Gicut popmlus fíc facerdos. ) Ernt

3&9

omnium Ordinum confufio, nullum-

Ipfanient.) Furentes libidine, & cu-

Jec03

qualis

que erit gradus , aut dignitais dif-

pidinibus , vel timore gravi quahi in

109

crimen.

amentiam verfi , juxta ilud Deuteron.

29. 28. Percurier de Dominus Amentsa ,

9. Pradabitur-) Domino igne omnia

*

À

*

$ AIZE

96

QRQPHEï

7. Luxit vindemia, infirmata eft vitis, ingemuntur omnes,

15 À!

qui lzetabantur corde.

dixi: Sec

8. Ceffavit gaudium tympanorum , quievit fonitus' 1ætan-;

!'054;(*-'

Yà1 C

p

tium , conticuit dulcedo citharae.

*

forgm pr:

. 9. Cum cantico non bibent vi

num: amar

a erit pofiq biben-

r?. ot

tibus illam.

:

&5 termo.

IO. Attrita eft civitas v

anitatis, daqfa eft omni-s domüs, nul-

1$. Et :

lo introeunte.

veam: & c

ir. Clamor erit lfuper vino in plateis :

deferta eft omni»s

a.

lsetitia: translatum eft gaudium terrae:

L

amli

[2 terra.

12. Reli&ta eftinurbe folitudo, & cal

tas op primät portas,

I2:

uia haec erunt in medio terrae, in medio populorum:

I5 Co

tur t

"rA

iida.

quomodo fi paucae olivae, quae remanferunt, excutiantur ex

olea ; & racemi, cum fuerit finita vindemia. '

20, A?j

Qquafi tabe

14. Hi levabunt vocem fuam, atque laudabu

$

nt: cum glof

fus, & co

rificatus fuerit Dominus , hinnient de mari. -

15. Propter hoc in do&rinis glorificate Domin

-

o st

um: in in-

fuli$ maris nomen Domini Dei Ifrael.

quií diox, ;

mine pradica

16. À Hrïi;

füccendite

& cacitare , . furore imentis, & ill;.zd

I2. Calawutas opprimet parms.'.)' In

Papritus, &

Chrifti Luc. 21. 16. — -4refcentibus. bo-

foro erit hominum folitudo , & fi qui

F(o'/»/läl(! " lx]

eninibus pr& tumore , 65 expeülatione ,

apparebunt, erunt calamitate afllicti,

pretatio fs

& miferandi.

u4, [upervenienz unrverfo orbi.

flfm .e:iamy X

Cultores ejus.) lerrz habitatores.

13. 15 medyo terra.) In ipfa terra,

—^

!t Deltncis

Relinquentur homines pauci.) Aqua

in tota terra.

, Ceumí

trepidatione , atque amentia in tanta

Quomodo ff pauca oliva , & c) In fine

Jonty py,

multitudine eximentur pauci, qui di-

mundi, prefertim tempore Àntichrifti,

jredicare

vinam legem fan&te , & pie coluerunt,

tam pauci erunt fideles conftantes in

l. 4 fn;

". Luxtt windemia, & infrermata eff

fide, quam pauce olive remanent in

olea poft ejus excuffionem.

74 Enjy,

vitis.) Uvis, & vino deficiente.

i

D tttrémpr

. Cum canzfico nom erit "viemmum. )

Hi levabunt vocem fnmamy, €$c.)

Solebant enim muficam fociare con-

Juxta illud Chrifti Luc. 21. 28. zeva-

üGantim D)

viviis.

76 capita vefira, quoutam appropinquat

redemptio "veffra.

2

. G rj »

mara erit potio.) Minum illis non

Natting j

fapiet pre merore.

Hinsient de mari.) Mocem latitiz

vSecretum "

Jo. tirita.) M aftata, defolata.

tolent ex pelago hujus mundi, jam

l

r

Crvitas Vanitatis,) Mundus, in quo

j

Gt, X

cant sscernentes.

ortum propinquum , in quo quie-

L

7[ ) hg

9

omnia vana funt juxta Écclefiaftem

ht t

1. 9. Vanitas vanitatum , & omnta va-

15. In dottrizis glorsficate Dominum.)

74 o

nitat.

Monentur viri Apoftolici, ut glorifi-

90

Whzy

cent Deum , orbem percurrendo , &

1I. Swper winb. ) Contendentibus

124)""

inter fe emptoribus, quis illud emat,

omnes gentes docendo.

t 1t0fe

tantà erit eJus penuria. Vide verficu-

In dolirinis.) In Hebrzo eft: t»5N3

lum feptimum,

74?,4,,,4:

penrim : id eft , u Immine , vel i £gne,

: wgl ltate

* ag

P

CAPUT XXIV.

97

' omnä7

16. À finibus terrae laudes audivimus, gloriam jufti. Et

dixi: Secretum meum mihi, fecretum meum mihi, vae mihi,

; letn-

praevaricantes praevaricati funt , & praevaricatione transgref-

2

forum preevaricati funt.

o bbe

I7T. Formido, & fovea,

& laqueus fuper te, qui habitator

es terra.

1] Qul«

18. Et erit

* Qui fugerit a voce formidinis, cadet in fo-

* ]e;-r.,

f otris

veam: & qui fe explicaverit de fovea, tenebitur laqueó : quia

49:44-

ca'araCtze de excelfis

apertae funt, & concutientqr fundamen-

ta terrae.

X porus,

19. Confrattione c*onfrihgetur terra, contritione C«önte—re--

Dulorum:

tur terra, commotione commovebitur terra.

jantur ex

* 20. Agitatione agitabitur terra ficut ebrius, & auferetur

quafi tabernaculum unius noCtis: & gravabit eam iniquitas

cum glo-

fua, & corruet , & non adjiciet, ut rfäfurgata

hd

2Ir. Et

f 1

nf

"

quafi dicat ,L,-igfne zeli veftri , & lu-

17. Formido, 65 fav;*/z,"g laquens, O c« L

j. A&m'

mine predicationis veftrg illuminate ,

Omne genus malorum.

— n

& fuccendite totum orbem. LXX.

. I198. Qui fugertt.).

nificat inevi-

Si

calamitates,

Pagninus, & Vatablus , vertunt in

tabilia fore mala illa,

j &l g

Vallibus , li ia fpelencis , qua inter-

que terram invadent.

pretatio fignificare poteft , prsedicatio-

- Cataratla de excelfis aperta. funt.)

ag i r

nem etiam aàd pauperes populos, &

Cataracte funt retinacula aquarum ,

yiph titr

in fpeluncis agenres , ut funt aliqui

quibus folutis, aut in altum fublatis,

Indi, circumferendam effe.

"aque magno impetu defluunt: figni-

Nozsen Domini. ) Glorificate, &

ficatur malorum inundatio, & dilu-

d fit

Prædigace.

vium , ficut tempore Noe apertis

Q AntiChf l[hi

16. 44 fmibus terra laudes andzvi-

coli cataractis aquarum cataclyfmus

onftntes !t

you$.) Exultat Propheta, videturque

in terras emiffus eft.

remanent

fibi extremorum orbis populorum ad

l

Chritum converforum voces audir

Concutientur fundamenta terra. )

(uMh 50)

*

Aomine malorum in terra e coli ca-

laudantium Dominum.

taractis defluente, & incumbente. Vel

l. 28: [euee

Gloriam jufti.) Laudantium , & glo-

rificantium Juftum , id eft Chriftum..

certe fignificat terram tunc temporis

| Wropinqw

Secretum. meum mibi.) | $. Xlieron.

infolitis motibus concutiendatn.

I9.. Confratlione , &c. ) Quaffabi-

0

"I

ità explicat. No» poffum euntla narrare;

tur terrà , commovebitur , & variis

mundi»

jm

qu4 cerno, baret lingua faucibus meis,

vox dolere concluditzur.

Va mibi, quaz-

locis propter concuffionem illam fcin-

detur.

£us ordo panarum ante oculos ver[atur

jt DMMWTIJ

s52€05.

20. Auferetur , &/c. ) Non quoad

h u glofl ;

Prevaricantes. ) ]wsi, Vel;pec-

fubftantiam ,- fed quoad incolas ,

catores.

quoad fpeciem , & figuram , & ut ait

Prævzzrimtionä traksgrej]ämm. ) Non

$. Hieronymus, non terra, fed omnia

nu

ex fragilitate , fed ex malitia

., & Ru-

terrena , id eft, omnis terrena man-

df

diofe peccantes,

fio, converfatio, omnes terreni ho-

PROPHET. ISAT/E

88

1

E

21. Et erit: in die illa vifitabit Dominus fuper militiàm coe-

i uj

liin excelfo: & fuper reges terree , qui funt fuper, terram.

D

them

22. Et congregabuntur in congregatione unius fafcis in la- -

Aj

Q

';

"

cum , & claudentur ibi in4carcere, : & poft multos,'dires vifita-

boftan

bun:ur.

7

25. Et erubefeet !

una, & conf&ndetuf fol, cum regnave-

bulat

auO

rit Dominus exercituum in monte Sion , & in Jerufalem , &

"4

enum T

1f

fuorum fuerit glorificatus.

in cgnfpe&u fenum

& s

CAP T XXV.

Y

wufic

cere f;

Propbeta De& vratids: agit de operibus. fuis mirabilibus , € be-

6 E

nieficiis populo ipfius in monte Sion praflaudis.

ERa

Omine, Deus meus es tu, exaltabo te, & confitebor

i

I.D

nomini tuo: quoniam feciíti mirabilia, cogitationes an-

Yd ad'urvï

frouta,

E

E

dnen,

tiquas 5deles , amen.

*

LX. ]

ó. Qkuia

tünt: Coy

r'nines-/, & priftina vita, mores , &

23; Ergbefcet Lunaþ*) Näm , Ut^Xic

Wa [ot,

aCtus tranfibunt,

jJod, & ex eo S. Petrus A. 2. 20.

miffma,

Quafi tabernaculum . unius - patlis.

Lama vertetur in [angusnem.

2. Q

Confundetur fol.) Obfcurabitur , ca-

quod vefperi figitur, & extenditur,

*

Aliiie]

( mane refi

gitur , complicatur ,' &

ligine involvetur.

Jlitnm

aufertur.

Cum regnaverit. Domimus. )

Cum

Gravabit €eam inz;quitat f;m.). Sua il-

in folio fuo regali ad judi;andum

X fcqem

federit.

3 J

lam ad cafum impellet iniquitas..

r

Noz 44jiciet, uf rq/iargdt. ) Non

lz mente Sion. ) ln valle Jofaphat,

ditats f

refurget.

s

prope montem Sion.

oI. Fifftabit.) Jud

icium 'exzvrc-ebic.

Thonum «

In confpetin fenum.) Vigin:i quatuof

Guitg

Militiam cali.) Demones, qui olim

feniorum , quorum mentio in Apoca-

üeüa,

Angeli.

Forerius intelligit Sacerdo-

lypfi ; & ceterorum fanctorum, qui

tes, & miniftros Ecclefiz. Videtur

m

maxmme venerabilis Senatus fpeciem

li übfe

potius intelligere ftellas , quz pafltm

exhibebunt.

Tents

in Scripturis vocantur militia cceli ;

ime Deus, €fc.) Eft laus Dei

his tenebras offundet, ex

uo ho-

&

4 ye.

minibus horror , m«aror,

. timnor

I. DOZ

lorificatoris , quam affumit

Oprd

Ifaias in

erfona falvandorum per

4i lfu.

augebit:ur.

Chrifti pa

D

i0nem , qui pauci in tan-

Rüägjjm

22.

"

congregatont nuiut feféss. )

to dammnatorum numero mire exulta-

Demones , reges impin, ceterique

EM

peccatores quali

j

uno fafce fa(to de-

bunt, Deoque, & fibi gratulabuntur.

L

5

"

jicientur in infernum.

Fcifts)) Certo facies, & in tua pre--

(Xü n æï»b

Poft masltos dzes w]it::&:mtur.) JEter-

fcientia, & decreto jam fecifti.

num erit illorum fupplicium , tum

- Cógitationes antiquas.) Quz ab ter-

.

ielenf,

noc

tafti, & decrevifti. Chaldzus,

Tt ini

etiam poft multos dies, quantumvis

&L

(&

. habent, eozfilia.

-

dic'mï &

9

in infinitum extendas, eorum pcona

innovabitur.

Eideles,) Qus fideliter adimplefti ,

r

sh"

CAPUT xxv.

$9

V

2. Quia pofuifli civitatem in tumulum , urbem fortem

Tatil.

in ruinam , domum, alienorum: ut non fit

| Civitas, & in fem-

n l-

piternum non zedificetur.

vifita«

3. Super hoc laudabit te populus fortis,

bufitarum timebit te..-

civita,; gentium ro-

avee

4. Quia fa&us es fortitudo pauperi , fortitudo egeno int,fi-

nE

bulatione fua: fpes a turbine, umbraculum ab eeftu, fpiritus

enim robuftorum quafi turbo impellens parietem.

..$. Sicut &ftus in fiti, tumultum alienorum humiliabis: &

quafi calore fub nube torr

cere facies.

e':nte, propaginem fortium marcef-

u

n-

6. Et faciet' Dóminus exercituum omhibus' populis in mo

te

ftebot

vel adimplebis. | Chäldæus, epere con-

deles tuos opprimere ftudent, humi-

65 a1

firmatas.

liabis, comprimes, & tolles.

Amen., )

. Id eft, fatv, ut vertunt

Calore. f& nube torrente. ) | Jftus

, Qu

LXX.

Pagninus , & Vatablus ver--

enim , qui ex denfis . gmubibus

ro-

r RCUGDT

tunt: Con/i/ïa, que mifli a longe ffr-

venit, eít vehementiflimus ; folares

n at

ma funt, id eft, -fïdelimma, & fir-

miffima.

enim radii angu&iis nubium con-

ïl QI' 20,

ftridi, & cond

-

enfati v.didius agunt,

(Q.. Crustatem. ) Orbem terrarum..

& feriunt.

tr,

Alii intelligunt Jerufalem.

A ienosum.

For?ium.) Violentorum , impiorum.

) A te per iniqtiticavtäm;

Àp monte boc.) Sion aut monte Oli-

| m

& fcelera.

varum ; Juxta enim hos montes Chri-

cundom

3. Pepules fortis.) San&orum , &

ftus fedens in aere fuüper vallem Jo-

electorum, qui fortiterfe , & cupi-

faphat judicium exercebit, ibique fuos

ohipht,

ditates fuas, mundi illecebras, & dz-

electos glorificare, & sternis deliciis

inonum tentationes füperarunt.

CZoiftas

pafcere incipiet , idque facere perget

: quatiwl

Clefia.

gentium raäufarum.) Ec-

in . Sione: cælef'ci per omnem zterni-

tatem.

rApoct-

Timehit te. ) Reve,rebitür fe yut

Cozvivium pingsium , &c. ) AUEgO-

JIn , qui

filii obfervant , (& zreverentur pa-

ria convivii defcribit delicias. beato-

fpeciem

rentes,

rum in caelo.

j

4

Spes « .mräin,a.)- Perfecutionis,

Vindemis. ) n Hebrmo tU3mp

du Dd

& opreffionis.

Seemarim, qu& vox f4ces fignificat ;

g(fumii

44b efktu.) lentationis.

m p

.n Í

ajunt enim illud vinum, quod in fz-

norumnm o

Robsflerum. ) Miolentorumi tyra

cibus fuis refidet, nativum faporem,

j in av

pprimentium pauperes, &

& vigorem retinere. Senfus ergo eft,

, exilte

debiles.

[Abumül'-

S- Stcut aflus im ffti.) Quemadmo-

convivium, in quo optimum, & ge-

nérofiffpum vinum apponetur.

Pa-

sF

Cum æüus mire torquet homines de-

gninus, & Vatablus vertunt

C0H-

jrehenfos in loco arido: ita tà Do-

viviump defacatorum. Nofter interpres

mine iniquos afliges in extremo ju-

videtur refpexiffe vindemialia convivia

zlz'lb g

à

l

dicio, & tumultum. eorum ,. qui fi- -

poft collecta

paln

MibA. um Com, Menoch. Tgm..V;

M

.

.sv —tï;jrasl, & expreílas agi-

,implem'

9o

PROPH'ET. ISAIZ

3d 13

te hoc convivium pihguiu'm , convivium

medullatorüm , vindemise defzecatee.

Vi*-ndelmiæ, pinguium

TUUm

7. Et preecipitabit in monte ifto faciem vinculi colligati fü-

I2

per omnes popul

& hu

os, & telam, quam ordituseft lfl'uper omnes

nationes,

TOD,

Apoc.

d

9. Preecipitabit mortem in fempiternum : * & auferet— Do-

& 21

..

minus Deus lacrymam ab omni facie

»

; & opprobrium populi

Caii

(s

fui auferet de üniverfa terra: quia Dominus locutus eft.

9. Et dicet in die illa; Ecce Deus nófter ifte, expeGtavi-

mus eum, & falvabit nos

, ifte Dominus, fufïinuimus eum,

exultabimus , & laetabimur in falutari ejus.

N

IO. Quia requiefcet manus Domini in monte ifto : & tritu-

J

j

rabitcr Moab fub eo, ficuti teruntur paleze in plauftro.

ns

fhnris,

P. Et extendet manus fuas fub eo, ficut extendit nata

ad

À

Tiatem

ari folita. . Sic Judic. 9. 27. dicun-

: Deus moff

$ Vi

ur Sichimite collegiffe uvas in vin-

minus.

.

er ife,») Chriftus DO',

fperari

demiis fuis, atque calcaffe, & indul-

Salvabit mos.) äälute eterna: quafi

43

fiffe letitie , ingreffi templui Baal

dicat , femper durabit hec Chrifti

lottiin

comediffe , & bibiffe.

falvatio.

Medsllatorum.) | Medulla enim . of-

IO. Requiefcet meamus Domimi im

j Q

fium eft delicatiffima , & argumentum

monte :ffo.) Potentia Dei fuas Opes,

Tem

eft etiam carnes eorum animalium ef-

& fuas delicias exeret , & exhibe-

N-*

fe delicatiflimas.

IN

aternum.

bit in monte hoc codleftis Sionis in

ïïagio f

Vindemia defacate.) Vini puriflimi ,

5 tv

limpidiffimi, & fvaviffimi.

Triturabitar. ) Malis, & pcnis

7. Practpitalit .... faciem vinenuli.))

affligetur.

; HI'??II[;/

* üéprimgt

'Tunc, ne quid jufti in pofterum ti-

Moab.) Populus impiorum ad ster«

T ]ee

imere poffint , precipitabit. Dominus

na fupplicia damnatorum:

in illo monte, diffolvetque omne vin-

$ub eo,

Chrifto: judice

, ls ef

. ej usqu,e

n Ug

culum , quod in hominum genus pec-

populo fan&to, & beato.

catum primi parentis invenit, & te-

Sycut teruntur palea.). Hec juxta

C*?ta QMO

lam erumnarum, & calamitatum rum-

M

pet, atque difcindet, quam Dominus

ritum loquitur 1Pzzlcej?inæ:, D multmjam

dlCiS, &

Orientis provinciarum. , qu& ob prato-

Uue ii

ad originalis peccati vindictam in

rumy, C fent penurtam paleas. prapa-

|

E

n

omnes nationes orditus eft.

ï;ï Verem z

8. Pracipitalit mortem.) INam fan-

rANt e/iti animastium. Sunt auten car-

N tep

&i donabuntur immortalitate,

ptnta ferrafa votis in Jarracorum mo-

dum vevolventibus, que flibulam con-

Ql?fl 1

terunt , 65 comminuunt. im paleas. . lta

"r

Auferer lacrypnam. ) Nam, ut eft

CiYitr

Apocalypf, 21. 4. — Mfferget. Deus

D. Hieronymus.

Omlh

ommnem laerymam ab octlis eorum, €) mors

IIL. Er extendet manmus fuas.) Scili-

"N

cet Moab: damnati fub tritura divi-

& áriter

Ti

ulira nom erit , neque [ulius , ntque cla-

* léCur] q

gnor, neque dolor erit sitra.

nz ultiomis extendent manus, ut illi

extendunt, qui enatare ftudent e fiau-

* PW',(!

,9. Dicer.) Chorus beatorum.

thi

!A'f('p-

CAPUT XXV. & X)ZVL

gE

um

ad natandum: & humiliabit gloriam ejus cum allifione ma-

nuum ejus.

Vif

r2. Et munimenta fuüblimium murorum fuorum concident,

VRU

& humiliabuntur , & detrahentur in terram ufque ad pulve-

rem.

t Do-

CAPUT XXVL.

populi

Canticum gwäiarmn a&Honis ob exultationem juftorum , &? bu-

gose

e.&avi-

miliatio*nemx ünpiorum , & de refurreclione mor-

iuorum.

; eum,

1. TN die illa cantabitur canticum iftud i

2

n terra Juda..

; triu- :

h

Urbs fortitudinis noftrae Sion falvator, ponetur in ea

murus, & antemurale.

fatans

2. Aperite portas, &

ingrediätur gens jlftüa, cuftodiens ve-

fTitatem.

3. Vetus error abi

lus Do-

*

xit:"ferVaBisj pacem : pacem, quia in te

fperavimus.

m' quaü

4. Speraftis in Dom

ino in fæcul'is./ætefnis, in Dom/irno; Deo

c Chift

forti in perpetuum.

E

*

$. Quia incurva

bit habitantes ii excelfo ; ciifitatem. fubli-

W/';;i i?!

mem hum'iliabivt,

M2

Humi-

us oj*

t axibe-

Ed

Gionis ii

fragio ; fed fruftra extendet, quia nul-

telligit , qui feduli legis divins cufto-

lus erit evaftoni locus.

des fuerunt, ac proinde jufti.

& Pænis

Humilialbit glriam eju.) Sed Deus

3. Vetus error abiit.) Exrror volu-

* deprimet gloriam, & fuperbiam illo-

ptuariorum, damnatorum, qui nos in-

rum, licet ipfi allifione manuum ad

fanos judicabant, cum per arctam Do-

j d at

fluus effugium quzrant.

mini femitam incedebarnus. |

*

I2. Ef muenimenta,t$e.) Quafidi-

Servabis pacems, 6c.) Gaudebimus.

L

cat, o Moab, o reprobi, Chriftus in

bonorum omnium abundantia curmn

. die judicii omnia, in quibus nunc con-

perpetua animi tranquillitate , pace,

f t

fiditis, evertet.

& voliptate.

quliart

Ufaue ad pulveregni) In minutiffimum

4. Speraffis.) O focii..

Ü fmtü-

pulverem redacta.

In. faculis at erm. ) Pro, in fz-

us p

N

'£erra juda,) In Siot , in Ec-

antt a

ny

clefia cclefti.

eterna.

cula «terna, ad confequenda fæcu]a

4 yn

llrbs Yortifudinis,) Sionis fuperne

Forti im p:rþemäm.) Quem ad prz-

eivitatis propugnator, & éuftos eft

ftanda promiffa fortem ; & potentem

ul j

Dominus, ipfe urbis hajus mürus eft,

agnoviftis.

) Sci

& antemurale, ideoque fub ejus tute-

$. Quta encurValit , 67 «) Olftendic

j

la fecuri degimus.

Dominum effe fortem in perpetuum,

i

g d

9. Perzas.) Cocli.

ideoque "in eo fperandum ; nam ipfe

i yt !

Ventatem.) LXX. juflitiam, eos in«

incurvat, & deprimit omnes, qui ha-

L

92

PROP HE T. IS.A I

Humiliabit eam uf

1

que ad terram , 'detxfähet eam ufque ad

*

pulverem.

te, n

H i

6. Conculcabit eam pes, pedes pauperis, greffus egenorum.

7. Semita jufti re&ta eft, re&tus callis juíti ad ambulandum:;

pterca

$. Et in femita judiciorum tuorum, Domine, fuftinuimus

rialm &

te: nomen tuum, & memoriale tuum 1n defiderio animae.-

I5

9. Anima mea defideravit

te in not€te:

fioriti

fed & fpiritu

16

meo in pr&ecordiis meis de mane vigilabo ad te.

Cum feceris

ürmu

tores orbis.

judicia tua in.terr.a , juftitiam difcent habita-

m

dojens

10. Mifereamur impio, & non difcet ju&itiam: in terra San-

&orum iniqua geffit, & non videbit gloriam Domini.

Domin

1r. Domine, exaltetur manus tua, & non videant: videant,

18. (

& confundantur zelantes populi: & ignis hoftestuos devoret.

titum:

12. Domine, dabis

ranoftra

Ortatore

——

pacem nobisf: (om*nia enim ope

130 DO"

Operatus es nobis.

R

titum i

bitant in excelfo, id Eü, älatos, po-

10. Mifereamur £mapyo , €fc,) Quafi

tentes , & fuperbos..

dicat, jufte defidero judicium tuum,

potel, o

Quzcang,

Crvitatem (ublmen.) Nundum.

fceleftorum punitionem ; nam dum

Ternnt :

6. Pedes pauperis , greffus egmor,um.)

illis parcitur , deteriores fiunt.

Apoftolos intelligit, aliosque fideles,

Ip terra fantiorum , &8c. )

In Ec-

bonorum

DI

qui. Chrifti paupertatem funt fecuti,

clefia, poít tot beneficia accepta ,

Qu2 Do

hi enim. mundum ,- & ejus fuper-

totque auxilia ad virtutem ,

| & fan-

H

biam calcabunt, eam jku'dikcantes, &

(titatem.

fiam 0per

damnantes. .

E£ non videbit gloriam Damz'ni;) Sed

AC 62 eyc

IUitifitem

Semita jefiz.) Qus lum duxit

cclo, & falute excludentur.

ad beatitudinem.

II. Dormine exaltetur manus tua,61c.)

Tür, pmü

g. Suffinuimus.) Expecavimus, ut

Effce Domine potenti manu tua,

15 D

opem ferres, a malis erigeres , & tan-

ut impii, & indigni non videant

terni, ( |

dem ad przmium vocares , infiftentes

gloriam tuam.

ATtürig.

interim femitx

Videant, 6* confundantur.) Eftcor-

id eft, legi tuz.

judiciorum tuorum ,

rectio, quafi dicat: immo videant eam

füffme f

anuAnis àoí

Nomem tuum , ö'c;) Neque aliud

eminus, & quaft per umbram in die

lh te

quidquam magis erat nobis im votis,

Judicii, fed ut magis doleant.

quam ut nomen tuym fanctum , & ce-

Zelautes populi,) | Impii, qui invi-

Vl

: fqïl'f Cà

]

) idem )

lebre eifet apud omnes.

dia, & zelo tabefcent videntes fan-

"X':U.Eemi T

Memoriale fuum.) 'Yui memoria,

&os vocari ad gloriam , fe vero s&ter-

vel tua noftri memoria.

nis poenis addici.

LXX. habent: ze-

hi lécor)

9. 4nimma mea defideravit te im mo-

^ Mp

lus apprebendet populum ineruditum.,

E Vi :

&e.) Sunt verba Ifaiz , abfoluto jam

lgnis.) Infernus.

cantico beatorum.

Sententia eft, cu-

. I2. Pacem.) Quietem, felicitatem.

I'VFI'()S N

pere fe Deo inherere, illumque die , ac

Quim lts

Opera nmofra.) Hebreum mpy»

Wüitüm o

nocte colere, mente gerere, & orare.

maba[e , non tantum opus, «& actio-

Cum, fecerís judicia tua im rerra,)

-

nem, fed & omne factum , omnem

QU fj

eventum fignificat. Itaque fenfds effe

Cüntr

Y

Peccatores puniendo.

fer

Qs

«t

53

CAPUT XXVIL

P

Z^ d AA m m

13. Domine Deus nofter , poffederui

it 1108 d

UL-UII

i abfqüe

t äd,

te , tantum in te recordemur nominis tui.

iorum,

14. Morientes non vivant, gigantes non refurgant: pro-

ndum.

pterca vifitafti, &. contrivifti. eos, & perdidi&i omnem memo-

YUITus

riam eorum.

0.

15. Indulfifti genti, Domine, indulfifti genti : num.quid

glorificatus es ? elongafti omnes terminos terree. ^

fpititu

*

L

16. Domine in anguftia re

bulätione

murmuris doCtrina tua eis..

qu(iüerunþ te, in tri

B

habita-þ

17. Sicut qua concipit cum appropin

quaverit ad partum ,

T2 at

olens clamat in doloribus fuis: fic fa&i fumus a facie tua;

Domine.

Xeant,

18. Concepimus, & quafi parturivimus

;& peperimus (1) fp;-?

runt ha-

vOret,

ritum : falutes non fecimus in terra, ideo non cecide

noltra

bitatores terrae.

M3

19. Vi-

3. DO'

(1) Et peperimus fpiritum : falutes non fecimus. Is e

dit. Szxt. le&—itm; : fpi-

—l

ritum falutis : juftitiam. non fecimus &c.

) Qu

poteft, omnia , quz nobis fatta funt,

Pivast.) Pro vivent.

quicunque nobis evenerunt, a te eve-

Gigantes. ) - 'Gig'antumi nomine. in

yam 'dum

nerunt: ergo & da pacem; tu enim

facris Literis'quilibet tyranni, & vio-

bonorum omnium es dator, & auctor.

lenter injufti homines intelliguntur.

Ia R

Poffunt etiam opera noffra active fumi,

D

Refurgant-) Refurgent, fcilicet ad

*

que Deus operatur in nobis per gra-

vitam zternam.

,&l

tiam operantem, & prevenientem nos

Vifirafi. Punivifti.

Y

ad ea excitando, & per gratiam co-

mitantem juvando, ut quod agoredi-

15. P»dulfféi.) Non puniendo, vel

w) Sed

ponam differendo.

mur, profequamur, & perficiamus.

Elongaffi.) Protulifti, & amplifi-

int d ')

I3. Demimi.) ldola, vel Reges ex-

cafti eorum fines, & latifundia: num-

nü D

ternt, & tyranni, v.

g Regcïs Syriz,

uid ideo o

5

lorificaverunt te ? qua

*

x

- videti

Samarig, &c.

4

icat , minime.

ALfque 1e.) Prater te, qui folus in

fftct-

animis noftris dominari debueras.

l0. In anguflia , €c.) Potius con-

tra accidit; nam cum eos aflliperes,

EQM em

im re.) MHebr. 43 Zecha, id eft, ;

tunc quærebanc te.

In tribulatione murmuris.) In tribu-

" ('11 li

[

£e fepe capitur pro regimine genii-

vi, idemque eft, quod zz.

itàque

latione gravi, quz gemitum , & que-

j n

fententia eft, tantum £uty nominisque

relas exprimeret.:

nte f(m-

tui recordemur.

Doftrina tua i,

eo atd.

j Prode&"corre&id

14. Mor;entes. ) xSel—l mortui Ty-

tua, eis eft falutaris. *

,bentï t*

ranni ifti, qui nos fubjugarunt, qui

IS. vConcePimm, & 7;14/2 pztrtu'rz"vi-

du

fervos tuos morti tradebant, nequa-

mus.) 'luis flagellis vexati bona con-

quim iterum vivent; nam refurrectio

cepimus defideria , & opera bona

catem

eorum non erit ad veram. vitam , at-

quafi fetum videbamur edere velle

-

m

que felicem, unde perpetuo «mori di-

in lucem:

& x

Peperimus fpiritum.) Matabl.. vertit

pen

cuntur; nam moJS in xternum depa-

j 0!11

fcet. eos.

Veutum , id eft rem . evanidam nihil

4

j d*

94

PROPHET. ISALE

Ig. Vivent mortui tui, interfe&ti mei refurgerit: exþergif—

cimini, & laudate, quihabitatis in pulvere: quia ros lücis,

Punii i

ros tuus, & terram gigantum detrahes in ruinam.

a

Vei

43 tit

.20. Vade, populus meus, intra in cubicula tua ; claude o-

ftia tua fuper te, abfcondere modicum ad monumentum, do-

nec pertranfeat indignatio.

4

*

B

u

?Mic.i

N

21. * Ecce enim Dominus eg

redietur de on.cö fuo, ut vifi-

]

1.3. tet iniquitatem habitatoris terree contra eum : & revelabit ter-

per Leyi

ra fanguinevm.-fuum j &v-:qon operiet ultra interfe&tos fuos

1 trari €

lnt

;:

Est

1 forte.

4 lod

premm.

CAPUT

Y

La

fecimus ; in defideríis ta;lcutn hafi-

vulgata ', quaïï dicat, quia ros tuus

mus,

u z;/?t;z

J

)

operi thanum ftrenue non ad-

eft ros lucis, id eft, ad lacem vite ex-

G

movimus, parumque, aut nihil ultra

citans , & revocans.

bona defideria progrefli fumus.

Gidn fs

Salutes.) Opera falutis.

Terram gigantum.) Corpora impio-

virbus, &

rum , ut interpretatur $. Hierony-

mus.

.Le U;;/;[ )ïi;:1

Nom eeciderumz babttatores ferra, )

Vel mundum hunc , qui eft

Ídeo a nobis fuperari non potuerunt

Nve balna:

hoftes noftri, qui terram fanctam no-

fedes impiorum ,.& tyrannorum , qua-

tett Corpor

les olim erant gigantes, funditus de-

4. 20 fb

bis deftinatam, ( promiffam incolunt.

rues per ignem conflaerationis.

Ig. Pivent mortti tui.) Refurgent,

20. Fade popeulus mzeus.) Videtur vox

übolus in

eruntque beati mortui, qui in Domi-

Yrperten

]

Dei ad fanttos, qui ín Domino mo-

Vizthan , v

10 moriuntutr.

riuntur, quafi dicat. Ite ad

modicum,

Interfeilà mei vefutgent)Quuiex genere

o fancti! ad. cübicula,

id. eft

unde ahqui

tmeo Ifraelitico, vel potius ex Ecclefta

5 ad /fe'-

Y qua in

pulchra veftra, ibi dormite ,

& quie-

'amfatos o

veritatis: teftes occifi funt ; refurgent.

Ícite, quia brevi, hoc eft,

in die Judi-

Expergrfeimini.) Evigilate e fomno

cii vos refufcitabo.

tb f

mortis.

Ti , qq

Indrgnatio.) Quia impios puni

ams.

f 'ktfem y,

Qui babitatis sm pulvere, ) Sepul-

prefertim in fne mundi per

"

multipli-

chrorum.

ces plagas.

R

Tov(/zq n

Quies ros lucis vos futs. ) Pro lucís

2I. De fzo feco,

j E celo defcendens

O(tide(. ]

in Hebreo e

DYUWM erotb, qu& vox

ad inftituendum jüdicium.

um lg

lumina fignificae , & eriam herbas ,

Vifitet.) Examinet, & puniat,

RLT

& olera virentia.

Senfus ergo eft,

Revelabi?. terra

TU usl

Jengwinem funm. )

ficut ros cadens fuper herbas eas cre-

Te;r

a reddet fanguinem juflorum

5

Yl Qöüur'

fÍcere, & exurgere facit, flc xos gra-

ac 'mztrtyrum, quo imbuta eft.

2. ,

tie. tu€& cadens fuper offa mortua, ea

eviatl.

NoÀ operiet nltra inte?fäffw ffeos. )

refufcitabit , fic dicitur infra c. 66. 14.

uià omfes martyres, ut etiam reli-

ETU

Offz veffra qzijï berba germinabunt ,

uos omnes vita functos, e gremio

Canhzät'!.

ecamdem

:

ententiam exhibet

lectio

uo reddet.

VOCg, Q( I'ä

LU !l

r

) X.ïlm:

L.

-x**e M f

55

etet

CAPUT XXVIL

lücis,

Punitio Leviatban: paterna Domini corre&tio in filios Ifrael : i-

ide o

vitas munita defolabitur : filii Jfrael reverfi ab

z

, de

.ym.fisa æægy'

pto, adorabunt Dominum in S'erujalem.

t vif-

I. N"die illa vifitabit Dominus in gladiö fuo dürog & gran-

di, & forti, fuper Leviathan ferpentem veCtem , & fu-

It tet-

)j

per Leviatlian ferpentem tortuofum, & occidet cetum, qui

in mari eft..

*

2. In die illa vinea m

eti cantabit Aeï.

3. Ego Dominus, qui fervo eam, repente propinabo ei:

ne forte vifitetur contra eam, no&e & die fervo eam.

4. Indignatio non eft mihi: quis dabit me fpinam, & ve-

JPUT

prem in praelio: gradigr fuper eam : füccendam eam pariter?

s. An

v————3

Jaudans:eam , & dicens: o vinea mea,

05 008

I Iftalir.) Puniet, & quafi tru-

nt d-

cidabit. -

i

que non protulifti labrufcas, fed vi-

Gladio fso, t6c.) Suo robore

: hs

num merum, & generofiffimum egre-

viribus, & armis.

giorum operum , beata, & felix es.

iimpto-

3. Servo eam.) Cultodio, & bea-

1601j

. Leviathan. )

Leviathan eft .cetusw,

tam facio.

*

:

qui e

five balena, «& ita dicitur ob vaftita-

tem corporis. Vide quz diximus Job

Repente. ) In

Hebrzo eft Coy 335

I, qua-

lirgahim, quod verti poteft zepezte,

itus de

,

409- 20. fub allegoria autem Leviathan

vel z/fidue, utraumque commode. Re-

15

diabolus intelligitur.

etür VOX

" Serpentem vellem. ) ' Ita dicitur Le-

pente quidem , quia poft paucos la-

viathan , vel propter longitudinem,

bores accidit beatis voluptas terna:

o mo«

Alfidue vero, quia jugiter, per fingula

odicum,

unde aliqui vertunt ferpezrem longum,

r

vel quia in carcere inferni, ut vectis,

momenta, & sternum illa fruentur.

&

damnatos claudet: quare Symmachus

Propinabo e;.) Vinum dulce,

& quit

vertit, ferpenzem conciudentem , vel ob

nerofum, quale ipfa protuht.

H

i

jiejod-

eft , quod ait Pfaltes Pfal. 35. 9. Tor-

robur, quare 'Fheodotion reddi—t,

yunidrty

férpentem robuflum,

rente voluptatis 2u& potabis eos.

Tovtuofum.) in

fidiofum, callidum.

Ne forze vifftetur contra eam.)) Ne

ul«

quid acatur contra eam, ne quid mali

.Octider.). Morte wterna , relegaudo

Ccendem

eum, & religando in inferno.

ei accidat, ideo nocte ac die fervo

*

1

v Qul m mari eff.) .Qui in hoc re-

eam

rum mundanarum p

4..Iyidig:mtio mon eff milyi.)' Non pof-

jt

videbatur.

:

elago doxnigxari

jmm- )

fum irafci, & indignari vineztam bo-

lortii

-

In die illrz. )

Judicii , cum

n, tan fertili , ut indignatus fum

Leviathan , & impii ibunt in mor-

fterili Synagogs.

teimm cternam.

uis dabit me finam , &f veprem? )

; u )

Quis faciet, ut tam ele&tz vinez fim

jl 191,1'

Cantabit.) Deus publica, lxtaque

voce, & fententia proclamabit.

in fpinas? quis me faciet illi aculea-

gremlo

tum , & ixatum, ob levia ejus peccata,

Ee) Nineg, id eft, Ecclefie fus,

*

La

PROPHET. ISALAE

906

ro (

$. Àn potius tenebit fortitudinem meam, faciet pacem mi-

& diu

hi? pacem faciet mihi ?

*

D

.

Cubabit

6

ui ingre

diuntur 1

mpetu ad Tacob; fïorebit5 & germina-

[

V

nl

bit Ifrael, & implebunt faciem orbis femine.

7. Numquid juxta plagam percutientis fe

percufüt eum?

te, &

Tta nor

aut ficut occidit interfeCtos ejus, fic occifus eft?

9. In menfura contra menfuram , cum adje£&ta fuerit, judi-

10n p

L. I

cabis eam : meditatus eft in fpiritu.fuo duro per diem aeftus:

quue à

9. Idcirco fuper hoc dimittetur iniquitas domui Jacob , &

ifte omnis fru£tus, ut auferatur peccátum ejus, cum pofue-

Unus, |

non fta-

I E

rit omnes lapid:s altaris ficut lapides

Vci-neris allifos,

bunt luci, & delubra.

to. . Ctr-

qui per

s

ut bellum contra eam fufcipiektqm , con-

Sic oec

eff.) Scilicet Ifrael.

Ls

9.

P

E

ezfüra coutra eneufuram. )

Augfas.:

culcem ,*& fuccidam ? Sane nemo.

Gradiar fuper cam. ) llam aggre-

Nondum quidem cumulate punivitin-

Non f

diar oppugnaturus.

fideles,. & fceleftos Ifraelitas, puniet

tilium, qu

tamen fuo tempoie, pari'& contrapofita

gdi od

Parzter. )

Cum zflia ipgrataf, infi-

deli vinea.

menfura, ut pro menfura peccati fet, &f

inilren]

3

m polius tenebit fortitualt'nem

plagarum modus , Deuteronom. 25. 2.

delubns ;

meam ?) Àn non vinea mea tenebit ,

Hebrza fic fonant

AMoederate rele-

Quntur id

& cohibebit fua gratia, & decore for-

gando cafótgabis eam , nempe vineam

& s Cum

tem vindictam meam ,'ne contra illam

tuam, ficut patres filios minus obfe-

titmd;

eam exeram ; mecum enim jurem pa-

quentes rus amandant.

pe Cf

Cum abjetla fuerit, 6$c.) Cum Syna-»

cem faciet, femper mihi ferviet, ami-

ca erit, (c

goga fuerit repudiata.

IQ (

6. Qui ingredintur.) Hic finitur

AMeditat zs e/i) Nam Deus medita-

d '

tus eft contra eam dura , & atrocia

canticum, tranfitque Propheta ad A po-

flagella.

Seir,,

ftolos, eorumque predicationem , &

5

Hat, &fþe

fructum.

J|n Hebr. eft, Vezzentzéus,

Per diem afhs.) "l'empore vindict

.

. Col',y?;

Tüe

& excidii Hierofolymitani.

—vel Pegredientibus , fcilicet Apoftolis.

U qt iv

Loperz.)Magno cui

fervore fpiritus.

Q. Jderco, &c.) . Redit ad verfum

J

$, wt f

AZd Jacob. ) - Ad

I

i

r

aélitas conver-

fextum, & ad rcliquias Judeorum cre-

du

tendas.

dentes in.Chriftum ,. prafertim . eas ,

Tj

H» Iil t

Florebit , 65 germ;mz,bit.) era rze-

qu& ex clade & terrore excidii eorum,

ï' Hier

ligione, pietate, & fanGitate.

de quo verficulo precedenti egit, con-

&

i

m

Jeplebunt faciem orbis fzmine.) |ta

vertentur.

ul'/n

Super hoc. ). Hoc patlo, ut vertit

ut felix hic proventus Qr'bis füper-

Matablus.

«deo [

ficiem impleat.

ls

Q1

. Numquid juxta plagam percutten-

Dimitetur iniquitas domui Jacob. )

Qm (*P

Ea fe ad Chriftum adjungente.

;is [e perceffit eum? ) Numquid Deus

ege ta-

tür Y

QI;

[udaos punivit equaliter ex ]

Et. ifle omnis frutlus.). Pradicationis

fos P

lionis, ut ficut ipfi Chriftum ,

& fan-

Evan gelii.

thu öx

&os ejus-dire vexarunt, flagellarunt,

Cum . pofterit omnes lapides. Alraris ,

Ut

fi

u f

& necarunt, ita flagellarit, & neca-

&c.) . Quod in excidio Hierofolymo-

f

lpl

rit eos ? quaf? dicat : Minime.

rum fub 'l'ito fa&um eft.

Jj

f (jc

N

CAPU T"--Xxvn.

97

n thi-

io. Civitas enim m

unita defolata erit

; fpeciofa relinquetur ,/

& dimittetur quafi defertum : ibi pafcetur vitul

us, & ibi ac-

m

cubabit, & confumet fnmmitates ejus.

1I. In ficcitate meffes illius conterentur, mulieres venien-

t eum"

tes, & docentes eam : non eft enim

populus fapiens, propte-

rea non miferebitur ejus, qui fecit e

um, & qui formavit eum,

non parcet ei.

D ls.

12. Eterit: in die

illa percutief Dominus .ab alveo fluminis

cob, &

ufque ad torrentem JE

| pofoe-

unus, filii Ifrael.

gypf:i, ,& vos congregabimini unus, &

E

non

I^. Et erit: In die illa cl-ängefur in tuba magi*la,&'venient,

io. C-

ant in

bl

qui perditi fuerant in terra Aiï'yriorum »& quikeje&i er

3

terra

d.

"llifos.) Comminutos.

eupurai. l

Non eff enim populus fapiens.) Quuare

nmivirfü-

Non flabunt luci, 6 deluéra.) Gen-

meretur regi a mulieribus.

tiliüm , que& per predicationem Evan-

Qzut fecit eum.) Scilicet Deus.

84 ?umet

gelii cadere incipient.

Non funt hec

jnmpüüm

12. Ez eriz, /c.). Docet ]Judsos exu-

cdti f;'a j

intelligenda de Judzorum lucis , &

les, & profu

gos venturos ad Eccle-

p« 25 2

delubris , quia hoc tempore non le-

fiam Chrifti.

guntur idol:i coluiffe : fententia ergo

jutt rE

eft ; cum videbunt Judsi templo fuo

Percutzer.) Hebr. 5351 jachior, id

pe Vineait

eft, excutiet ficut excutiuntur olive ex

sinus oD

defiructo, etiam idola gentium everti,

olea, ita ut Dei donis fpolientur Tu-

per Cheiftianz reliecionis przdicatio-

d&i, quibus prius florebant..

nem ex ipfis multi convertentut.

Cum 5yn*

«b alveo flsminis.) Ab Kuphrate.

falem.

IO. Cruzutas esmim munita.) Jeru-

Torrentem JEgypti.) Ufaue ad Rhino-

aps nedit

celuram, ut vertunt LXX. eft autem

Speciefa. ) Qhug pulchra prius fue-

& aroci

rat, & fpeciofa. .

Rhinocolura torrens de eremo fluens,

qui inter urbem Rhinocoluraam , &

t Vindi&æq

Cog[amer [nmmitates ejus.) — Ramos

Pelufium mare ingreditur.

ejus, ut vertunt Pagninus, & Vata-

blus, ut faciunt firz& in vinea; aut

:

Congregabimini umus, 67 42us.) Con-

I

faltu,

gregabiminiad unum : quafi dicat:Qui-

gorom a*

cunque eftis veri Ifraelite non carne,

lI. Ia ffecitate me[f'c.r 1lins cantär?n-

gïcïtlm &l

£&r.) Hierofolymite ficcitate penuria,

fed fpiritu, finguli cong

regabimini ad

jl &

& fame afllipentur.

Chri(tum in Ecclefiam.

H

oc eft, quod

ii 0

dicitur Joann. c. 11. 59.. Ur fflos D«j

Mulieres venientes , 69 docemtes eam.)

Adeo confilii inopes erunt, ut fe mu-

qui erant difperff, Congregeret 1m unum.

lieribus g'ubernandos permiffuri fint,

13. Tula m

earumque confilia licet inepta audi-

4gna. ) Prædication?s

7 j u)

turi.

Evangelicæ.

Vel nomine mulierum muliero-

Venieut.) ConHuent

ad Chriftum,

220

Onii

fos Principes intelligit, falfos Prophte-

& Ecclefiam.

tas, & doctores, qui perdiderunt Ju-

deani füa mollitie

.in perdisi fuerant de terra Ajj—

; ignavia ,. & in-

riorum.) Qui captivi ducti fuerant in

77 J

fipientia.

Affyriam , & Babylonem.

[ierof

Ol/y'm()'

N

Biól. cum Go Menach, Tam. J.

98

PR O"PJH E T. ÉS/ AX m

terra I£gypti

&E

; & adorabunt Dominum inr mqunte fan&o iri Je-

everte

rufalem. .

-X*

CAPUT XXVIII.

£ etTà

Sz;perl;zfs; G - ehriis lfraelitis ,cav;zminafur Dominus: äo quod fa-

te, abf

cerdotes vacent ebrietati , C? principes irrideant verba , & com-

dentem

0.0

minationes propbetarum ,. ponentes mendacium [bem fuam : de la-

non eff

pide angulari in fundamentis Sion ponendo: de pona illu-

Jorum , && confolatione paucorum bonorum.

? Q

ditum?

J£& coronae fuperbias, ebriis Ephraim , & flori deciden-

IV

t, glorize exultationis , eju

I0

;

S qz.li erant in vertice vallis

d

pinguiffimee , errantes a vino.

2. Ecce validus , & fortis Dominus, ficut impetus grandi-

IMWmrze-

nis , turbo confringens, ficut inipetus aquarum multarum in-

Cortz

undantium , & emiffarum fuper terram fpatiofam.

nhs, &«

3. Pedibus conculcabitur corona fuperbize ebriorum Ephraim.

rib, Phili

4. Eteritflos decidens gloriae exultationis ejus, qui eft fu-

Rídu,

ver vertieetn vallis pinguium , quafi temporaneum ante ma-

li rhhqli

Spirityr,

turitatem autumni: quod cum afpexerit , videns ftatim , ut

tandi daly

*

manu tenuerit, devorabitillud. . -

Sdepr.

. $. In die illa erit Dominus exercituum corona glori&, &

Q judi

Futiryj,

fertam exultationis refiduo populi fui,

lUt Yeya

6. . Et

i, & iy

zi ejelli eramt £m ferra zfgypti.)

——

Qui erami £m wertice vallis pinged-

4l yurt;

Judai , qui profugi , & ejecti fe in

$z4.) Gui habitabant in urbe Suma-

tánt. Cb

JEgyptum receperant.

rig , que fita eft in vertice montis,

7- P?'l [

I» moente [ando im Jerufalem. )

cui vallis fertilifflima vinetis, & oli-

tatm TO

In Ecclefia, cujus typus fuit mons Sion.

vetis abundans fubjacet,

0£ ia

Errantes a vino.) Prz ebrie

I. l YOrone fuperbia. ) Regno fu-

-tate.

lS/Z:'frdo: '

perbo.

LXX. Qp ebrii eflis ab[4ue vino.

&i qui

Ephraim, €c.) lraelintelligit, hoc

"9. Ecce validus , €7 fortis Do nihu.r.)

Clltne

, Qii

eft, decem tribus.

Fortiter fternet , &

Samariz.

populiabicuzi agros

&i

À

a

Flori decidenti,) Cujus coronz glo-

UER

ria fimilis eft flori decidenti, qui mox,

Turbo.) Sicut turbo.

'*BHJO ] f

ut floruit, marcefcit, & perit. Coro-

4- Fios. decidens.) Vide num. L

M:t'zmï

ne cum ex alia materia, tum ex flo-

Qudffemþoraneum.) 'Tem poraneum

À .Rf]f?l.fffm;

ribus ple&ebantur. " Coronz fimili-

appellat fructum precocem. Senten-

H

tüdine oftendit non diu duraturas de-

tia eft: ficut primi fructus, utpote no-

Int

J

Ne

licias illas, & faftum.

"Tale illud in

vl, irritant palatum , & avidiffime vo-

ln

Greco epigrammate.

rantur, ita vos, o Samaritz! abfor.

WOlDens

xl —a'ü Xad

bebit exitium.

l$. 7

2l

A'yjS95g, x« Aäiyætg

€éayog.

brig i

l

S. In die 4/la.) Scilicet decem

tri-

i«

F/eres , &f defci; £f ,

& coroza.

bubus vaftatis, & abduttis.

ää'r»ïl tr.

"

p

|C. AGP.U T - XXVIIE

99

* 6 Et fpiritus judicii fedenti fuper j mdlcmm x fortltudo

[

revertentibus de bello ad portam.

I. Verum hi quoque pre vino nefcierunt ; & pree ebrleta-

te erraverunt: facerdos, & propheta nefcierunt pree ebrieta-

70

te, abforptifuntavino, erraverunt in ebnetate, nefmerunt vi-

? (

dentem ignoraverunt judicium.

dl

| d Omnes enim menfae repletæ funt vormtu fm dïum ita ut

non eíffet ultra locus.

li

9. Quem docebit fcientiam? & quem 1nte111gere faciet au-

dltum2 ablaCtatos a. la€te, avulfos ab uberibus.

len

Io..Qnia manda, remanda: manda, remanda: expeéta, re-

: VauIS

expe&a- expe&a E reexpe&a modicum ibi ,:modicum ibi.

N2

11. * In

Trand

tate recte judicare , difcernere, & de-

Urm if*

Corona gloria , €fc.) Cingefis, deco-

rahs, & protegens contra "Sennache-

cernere nequlverunt, fed in )udlc.ando

rib , Philifthzos , aliosque hoftes.

efraverunt.

Jyratm

Ref gdue populi f51.) - Duabus tribu-

'S. Nen effe£ ultra locus.) Vacuus for-

elt fü

dlbus

bus rcliquis , Juda, & Benjamin.

Sub figura menfarum intel-

M

- &piritus judiesi,) Donum bene judi-

hglt tribunaha.

candi dabitur a Domino.

9. Deocebit.) Deus.

m,u

Sedenr: f-'þer ]udtrzum) ReO'l EZC-

Auditum, . ) . lecrpllmm quz

chiz judici, & principi popuh

auditu percipitur.

?V

Fortitudo, ) V'aciet, ut a bello do-

mum revertentes , fortes redean.., ve-

hlatiartos a Latle, )

.A deliciis, feu

O

i

vita imperfecta.

Hoc eft, quod ait

6 W

5

eti, & integris viribus.

Divas Paulus ad Hebrgos 5.15. Owzis

d portim.) Qua ad bellum exie-

T P/"ZWJ

ant Cheld lg domum fuam.

enim qui latbis ef particeps , ezper: eff

he $um«

g. Pra vino néfcierunt.) laxatebrie-

fermonis: juffztia.

? monts

tatem , & crapulam Judaorum , qui in

0. Mazda, remanda. ) Eft imitatio

&o

hoc Samaritas imitabantur.

vócis, & phrafis Prophetis familiaris,

Sacerdos , € Propheta. ). Omnes ,

qui fæpe dicebant.

Hec mandat Da-

abrietite

AAE .

Irrident ergo Ifaiam dicentes:

etiam qui ad fanctiffimos ordines per—

711/.

tinent, cujusmodi funt Sacerdotes ,

Mzm:lzz, rem;znd:z, i

eft, iterum man-

um

& Prophetz,

da , o Ifaia, o Propheta.

jtur agro»

Nefcaerumt.). Erravervnt, vel, ut

Expella, reexpetia,) Irerum expecta,

paulo poít dicitur, zgmeravermzsr je-

qua.ü dicerent :

Prophetz toties mi-

dtcmm

nantur, àut promittunt, & nihil eo-

mf

Bie(. /envidentem. ) Omnia Deum,

ruin evenit, quod predicunt, quamdlu

vel non intelleserunt, aut audire, &

eype&abunus ?

, U

intellirere noluerunt Prophetas Do-

Modseum 151 , €fe.) Eft:irrifio eo-

mm'

qui 7;Zeztes appellhntur in

rundem Pmph"talum, qui dicere fo-

u ote t)

SCllpt'ïïd

WVerti etiam potePc ex He-

Jebant :

Modicum erit, & hoc , auc

lnmg yo

illud fiet. Itaque docet hujusmodi ir-

1 abi0t:

breo, ba/lueznati fiznt videndo ; nam

ebrios. vifus fallit..

rifores fcientis , & difcipline divine

Jgnoraverumt ]ndzcitmz.) Pr«z ebrle-

fufcxpxendæ capaces non effe.

qecam g

)

-

l

7

1o00

PROPHEthmAIæ

x Cor.

ir. * In Ior

quela enim labii, & lingua altera loquetur ad

a

nh

r d

14:-22?- populum iftum.

1

6

18U

12. Cul dixit: Haec

eft re'quies mea , reficite la'fï'um, &

itundabu:

..

9 k

hoc eft. meum refrigerium: & noluerunt audire.

(13. Et'erit ei$^verbum Dómini: Mapda, reuntanda: man-

firum cum

fient, eri

da, remanda: expeéta, reexpe&ta : expeéta, reexpecta: mo-

dicum ibi, modicum ibi: ut vadant, & cadant retrorfum ; &

10 Qu

"

conterantur , & illaqueentur, & capiantur.

n dilucu|

fola vexat

14. Propter hoc audite verbum Domini viri illüfores

? qtii

dominamini füper populum meum , qui eft in Jerufalem.

20. Coa

i

u5. Dixiftis enim : Percuffiinus foedus cum morte. & cum

& pallium

a.* $i

inferno fecimus paCtum.: Flagellum inundans cuntranfierit,

non veniet fuper nos: quia pofuimus mendacium fpem no-

-

* Pfal

ftram , & mendacio prote&ti fumus.

16. Idcirco hzc dicit Dominus Deus: * Ecce ego mittam

dem, vobis,

II7

diter mittam

in fundamentis Sion lapidem , lapidem probatum , angularem,

Miltág 5

Matt, Pretiofum, in fundar

jnento fundatum , quivcrediq-erit non fu-

i, 6« ]

21.42.

Inet?

dfm sdifi

Ad&o.

13. Et

limentals,

E

;

4 II

Lzz;vix'fm i

1. Pet.

II. I» 7aqnela enim labii , &c.) Pa-

ram verba, que ufurpare folebant,

d folilins,

2. 6. gninus, & Vatablus, & alii ex He-

IManda, remanda , &c.

Rom.

Ius aptitudp

T&O vextunt : Bz/buzientibus labiis. INe-

lt vadant, &1c.) Eos ridebit, & de-

illi 05 mo

: 9. 33: mo . nefcit; balbutiem | labiorum ali-

ftituet auxilio fuo, ut ruant in exitium,

brao df 1;

quando ad.irridendum adbiberi, cre-

merito iis mifericordia fubtrahitur ,

It funda,

diderim ego.fenfum hunc effe; Vos

qui in alios mifericordes non fuerunt.

QU d

nie; & Prophetas meos irridetis , at

!lf!"ïdfarn, k

ego vos viciffim veftro malo irride-

Jq4. Percuffimus fedus cum smorte. )

Qu credi]

bo, & fubfannabo.

Vos dicitis zza74z,

Non timemus mortem.

i Lonide

remanda s at ego alium fermonem vo-

Cum inferzo fecimus patium.) Ef

Lliter. fs

bis reponam, qui vobis gravis fit,

repetitio ejusdem fententim. Infernus

I) 4 Et 20j

& acerbus, [tahice diceremus : Vz par-

hoé loco fumitur pro fepulchro.

Flagellum inundans, &c.) Cum ma-

leró d'um alivo. linguaggio, cbe'mon vi

&tr.

pi«cerd ; loquar enim lingua ferrea

la inundaverint, flagellamque divinum

Pün,gm ; "

inimicorum veftrorum.

terram longe, lateque pervaferit , nos

communem plagatm evademus.

d il

I2. Cui dixit: hac eff vequtes mea ,

g

€6c.) Ego lls fignificavi mihi pla-

Quia pofuimus mendacium , 6$e.) Non

Sity"'r;*(-m..

cere, & hanc effe quieteim, & con-

ita ii dicunt , fed ita interpretatur

atl

folationem meam , ut debiles, miferi,

Propheta , fciiiqet'*'fallacgtn effe illo-

!ühx;

itio

& fatizati fubleventur , & mifericor-

rum fpem.

NT

h

hn

dia eis exhibeatur , fed illi audire no-

16. Idcirco , &c.

) More fuo Pl'o;

VOrüm|

luerunt.

pheta avolat ad Chriftum, quafi dicat,

NS

idéirco. ut fiduciam . veftram menda-

"erelli,

I9. Ef erit eis werbum Dom:nt, Gc.)

Pün

qui() Y

Cum ipfi malis prementur , eos ride-

cem fapientiore, & folidiore confilio

bit Dominus, illis revocans in meimngs

evextam, immo corrigam , & emen-

T0 ï()re fj

Xut aquä "

"

L

CAPUT XxVm.

Ioi

tetur ad

9. Kt þonam in pondere judicium , & juftitiam in menfu«'

T2: & fubvertet grando fpem mendacii

inundabunt.

,& prote&ionþm aquae

Iüm, t

18. Et delebitar fcedus veftrum cum morte, & pa&um ve-

: at

firum cum inferno non ftabit: flapellum inundans cum tran-

d mo-

fierit, eritis ei in conculcationem.

Á

- ma-

fqm,&

19. Quandocunque pertranfierit, tollet vos: quoniam

ne diluculo pertranfibit in die, & in no&te, & tantummodo

I6 qüi

fola vexatio intelle&tum dabit auditui.

em,

20. Coanguftatum eft enim íftratum, ita u

t alter decidat :

&cum

& pallium breve ytrumque operire non poteft.

inftenit,

2I. * 'Sicut enim in mo

nte'divifionum ftabit Dominus: * 2Reg.

pern o

N 3

ficut

S- 20-

I * I)ara

I4. 1.

) ia

deim, vobis, licet indignis , mifericor-

I18. Delebitur. fedus veffrum cum

diter mittam Chriftum Salvatorem.

morte, 6c.). Hzc intelliguntur ex di-

Jof:

rulaterts

Mittam m fundamentis Siom lapi-

&is fupra num. I5.

AO.

non -

dem, €&c.) Dabo Chriftum, qui Ec-

Eritis ei £m conculcationem. ) Con-

clefiam edificet , & fit lapis illius fun-

culcabimint.

damentalis , & angularis.

19. Perzranfferit.) Flagellum Dei.

Lapidem probatzm.) Cujus explorata

To/er vos.) Profternet, perdet vos.

; folats

eft foliditas, pretiofitas, & ad hoc mu-

Mane dzluculo pertranfrbit 1m die, €5

nus aptitudo , ideoque electus eft, ut

i2 mole.) Mec grando , hoc flagel-

il tota moles lincumberet,

In He-

lum cito , & tempeftive, quafi fummo

ebit &te

brzo eíft, lapidem pretn.

p exitim

mane vos comprehendet, & durabit

jptrabitit

do fundamento faudatum. ). Confti-

continuo integros dies, & noces; fi-

tutum ,

in Hebrzo , fuszdamenztum

gnificatur er

TRU

fendatum , id. eft, folidiffimum.

tio flacelli.

go celeritas, & continuaf

g mrtt.)

Qui crediderit, non feflinct.) Volens

Ietelleiium dabit auditur) Faciet,

ftatim lapidem hunc Sionis , Chriftum

ut intelli

gatis, & credatis vera efle va-

p) P

fcilicet , fibi exhiberi.

ticinia, ä(

, minas Prophetarum , quas

17. Ef pomam, ö'c.)"'Redit ad fua

audieratis; ex Hebrxo verti poteft:

- Jofernus

Chïo ,

tempora, & minasþ in Judzos pro-

[j

Ef pavors erit vel famam sntelligere ,

- i m*

fequitur.

eorum fcilicet , quz' vobis evenient.

Ponam im pondere judicium. ) Ego

2O. Coangullatum eft enia fíratum.)

ge d

Judaos illos illufores jufto pondere,

afert, 103

Lectulus anguftus eft, nec duos capit

rnUSn

& menfura judicabo.

amatores; itaque neceffe eft, ut aut

Subverter grdnda*jþ,e'm mnendacii. )

Deum abjiciatis, autidola: fimile pro-

d) N

Pér grandinem intelligit violentam

verbium eft: Nemo pozeff duobus domi-

r

IMatt. 6.

2& O^ coz-

1n3e10'

Dei punitionem per Chaldwos , aut

D7 fer*vz're.

Romanos immilfam,

que inanes JuT

ventto Chrifl; ad Belial? Q.

Or. 6. I5.

deorum fpes diífipabit.

Paliiem.) Le&i Pcragulum.

fno pio

Protetlionem aque innndabunt.) Nu-

QIl. Sjemf emim 4m mozute divz'þ'onum.)

ll?-h d

ni-

rum, quo vo$ protegitis, & quo vas

Sicut in BaalPharafim , quod fi

g ne

tutos fore fperatis, & exercitus hoftilis

ficat /ocum.- diviftonum , Deus pro

b

a-

,9:50

vide. dejecit -Philiftheos 2. Reg..5.

& a

ficut aqua omnia inundans tranfiliet.

103

PRO.:PHE-T. ISAIZE

ficut in valle; quae eft in Gabaon, irafcetur: ut faciat opus

?. Nof

fuum , alienum opus ejus: ut operetur opus fuum , peregri-

fiper cym

num efít opus ejus ab eo.

*

!

füimum W

.:95. Etnunc nolite iliu

dere, ne forte ?cb*n&ringantur vincu-

18. Pan

laveftra: confummationem enim, & abbreviationem audivi

trituraas t

a Domino Deo exercituum füuper univerfam terram.

fec Ungul

23. Auribus percipite, & audite vocem meam , attendite,

) Eth

& audite eloquium meum.

faceret cor

24. Numquid tota die ara

bit a-räns , ut ferat ; pröfcihdet, &

farriet humum fuam ? .

2s. Nonne cum adaequaverit.

faciem ejus , feret gith, & cy-

Ojin, 6

minum fparget, & ponet triticum.per ordinem, & hordeum,

lum d

& milium, & viciam in finibus fuis?

it illum.

(f

26 Et ierudiet; illum 1n judicif)-: Deus fuus doceb

27. Non

ibique D

avidem victorem a'Phili&hæis

nam aliquändo ar,ät, aliquando ferit,

& fegre-

metit, aut triturat, ut agriculture di-

devi&tis, & difpeifis divifit,

fciplina exi

it, omnia vero facit, ut

LUEX

gavit, fic confurget , & &abip contra

à

vos Dominus.

tandem fru

us colligat: ita Deus vi-

tus.«

Sicut in valle, qu& eff in Gabaon. )

neam populi fui variis modis colit ;

& E

r

nam feminat femine legis, gratie, &

Ut in hac valle Amorrhzos armis Jo-

denorum fuorum , metit fructus bo-

titailiq

fue cxcidit , & grandine.contriyit,

ita & vobis faciet.

norum operum , triturat, id eft, af-

fligit gravius, aut levius, ut ipfius exi-

V

Ut faciat oput. f[uum. ) Opus' a fe

Q?I NWI m,':

decretum, vindidam, & punitionem

git providentia.

Debet ergo quilibet

hanc Dei culturam admittere, & ex

siti.)-Nos

exigendo.

ea proficere, & curare , ut tam boni

bula.

Alienum opus ejus ) Opus quod in-

vitus facit; non enim proprium ejus

agricole labori, & expectationi refpon-

'9g. Pani.f.)»

deat, uberes fructus ferendo.

Wn, exquo

eft punire, fed mifereri, & parcere,

übittr indu3

& Ifraelitas prote

ere.

&arrier.) Segetes a lolio purgando,

&t fpitis ;

Peregrimum.) l

d

em eft, quod. zLe-

& alüs noxiis herbis.

9724222 «

95. Cum adaquaverit facreu . ejus.)

etim, & des

IIFWW 905 |

Es Nolite iludere.) | Mas mings

Cum . complanaverit cgmpi fuper-

dl ag

1meas.

ficiem.

ingantur vintula we-

G;;b. ) Genus eft feminis calidi ,

& tribds fs

ANe forte conféy

& ar&ius. ab . hofte

8 feyree

fa. ) Citius ,

& nigri, unde Grece usAZ»0io» vulgo

AUS- On yer

conftringamini, & a me dirius ple-

nigela dicitur.

Vide Columellam lib.

7. & Plin. lib. 20 c. 17.

.UW» fei f

&amini.

Cl '!Qaw "

Coæ[käatiwam entim, G 4267'9"01'4!:'0-

Im fenibus fU

ordine.

('s. )( Sllo loco, &

u,t .ü

q

IN

ln Würp

»em.) Extremam cladem*brevi fu-

» Yl o

turam.

06. Eterudtet illum £m judicio.) Deus

2) Zthy|

Q4. Numquid tota die arabit arans ? )

docebit agricolam cum judicio , &

dv Dey

Sententia efl: ut folertis agricole va-

fapienter hec omnia diftribuere.

Ita

ery.

dt n 0

rium eft munus circa agrum fuum ;

$. Hieronymus.

Mp &]u(i

3 "[4 1-1/'4;".)

CAPUT XXVIIL & Xxix.

Iog

Clat 0pUs

27. Non enini in ferris triturabitur gith , nec rota plauftri

; peregri

uper cyminum circuibit:

"fed in virga excutietur gith, & cy-

tüt vInqu-

minum in baculo. -

28. Panis autem comminuetur: verum non in perpetuum

m audiv?

:

triturans triturabit illum , neque vexabit eum rota plauftri ,

'attendïte,

nec üngulis fuis comminuet eum.

5

29. Et hoc a Domino Deo exercituum exivit, ut mirabile

faceret confilium , & magnificaret juftitiam.

(indet, &

CAPUT. XXIX.

ith & qy

hordeud,

Obfidio, €? afffitio SFerufalem , contritio gentium illam obfiden-

tium : de libro fignato, ac coetitate Y'udeorum : oe profundis

At illum,

corde denuntiatur : reliquias Facob pradicit illu-

y, Not

minandas , €?- ad Deum conver-

— s

zendas.

xwndo fertt

vicülburg d-

E TE Ariel,Aäïfl civitas , quam expugnavit David: addi-

ao facit, Ut

tus eft annus ad annum: folemnitates evolutze funt.

du Das ve

modis colit;

2. Et circumvallabo Ariel & erit triftis , & moerens, &

$ gratiæ, ;

erit mihi quafi Ariel.

x fratbus D0-

3. Et

t il e&.,*&þ

gt iplurete

I'

nificat

27 Nom emum £m ferris tri?uraäitur

2 riel. ) Ariel hic fi

j

ap qilit

gith. ) Non triturabitar dentata tri-

Jerufalem , ut patet ex

equen-

inae, & 9

bula.

tiþbus *

& dicitur Ariel, id eft Leo ob

gt tam Dont

og. Panis.) 'lriticum , feu frumen-

fortitudinem , & principitum.

ationi repotle

tum, ex quo panis conficitur, tritu-

uam expugnavit. Daovid. ) Cum

0do.

rabitur indwctis jumentis, que ungula

prius$ illam tenerent Jebufai. Vide/þï.

ex fpicis grána exterant, plauítris

Paralip. cap. 1I. 5

Ü ?utgand()l

etiam, & dentatis tribulis.

Adáitus eff annus 2

4 &nnum. ) Poft

fgien d)

Verum nom im perpetuum. ) Quem-

duos, id eft, paucos annos, Lliero-

admodum agricola inducit plauftra ,

folymze majeftas evertetur , tuncque

anpi p

& tribulas fuper fpicas, donec triti-

ejus fefta erunt evoluta, «& ceffabunt.

In Hebreo eft: Adjiite anzum ad

cum feparet ab ariftis, & paleis ; ita

ansum, id eft, expeCate biennium,

ii vu]go

Deus non perpetuo vexabit populum

fuum, fed folum ad tempus, donec

& erit obfidio per Sennacherib.

»lumeu*lm i

ícilicet, quod vult, confecutus fuerit,

Q. Circumvallabo Ariel. ) Primo

ut illum purget , & abftrahat a. pec-

per Chaldeos, deinde per Romanos.

catis, verbi gratia, idolis, &c.. -

Huc allufit Chriftus. Luc. 19. 43.

29. Ef bec, &fc-) Hunc agendi mo-

cum ait : Cerewzdabunt te fnimict fus

iin) D

dum Deus docuit homines, & ipfe

vallo , éTe,

fervat in operibus fuis mirabili con-

judito Y

Iu

Et erit mibi quaff. Artel. ) Id eft,

ib

filio, & juftitia.

-ut Leo, circa queni multa funt cada-

Vera, & quem multi venatores ar-

Jefitiam,) Charld. fapienriar/g.

Ld

104

.PXROPHPET. ISAI/E

4. Et circeumdabo quafi fphaeram in circuitu tuo , & jaciam

j Obf

£

l

riam;ni

contra te aggerem, & munimenta ponam in obfidionem tuam.,

ur

.1o. Qu

4. Humiliaberis , de terra loqueris, & .de humo audiet

det oculo

eloquium tuum: & erit quafi pythonis de terra vox tua, &

dent vifio

de humo eloquium tuum muffitabit,

s. Et erit ficut pulvis tenuis multitudo ventilantium te, &

i E

Uem cun

L

ficut favilla pertranfiens multitudo eorum, qui contra te prae-

3

valuerunt.

va

Tefpondet

A Domino exercituum vi-

p.REt

6. Eritque repente confeftim.

fe, & rel

fitabitur in tonitruo , & commotione terree , & voce magna

turbinis, & tempeftatis , & flamma ignis devorantis.

n. i

Ifte ore f

7. Et erit ficut fomnium vifionis noCturnae multitudo o-

mnium gentium , quae dimicaverunt contra Ariel, & omnes,

reef z

tis:

qui militaverunt & obfederunt; & preevaluerunt adverfus eam.

9. Et ficut fomniatefuriens & comedit, cum autem fuerit ex-

H Idfa

fiuic qtirst

pergefa&us, vacuaeft anima ejus: & ficut fomniat fitiens , &

bibit, & poftquam fuerit expergefa&tus , laffus adhuc fitit,

tid 2 fapi

& anima ejus vacua eft: fic erit multitudo omnium gentium;

etür'

D.

N

guæ dimicaverunt contra montem Sio

:

9- ()bd

f 06]?::pq

JUEEeS

:

f Judgorm

is cifcumfï&xmt. Vel

Kt, 0 RH

mati cum tel

pythonis. Videidi&a I. Reg. c. 28.

num. 7.

t^ ficvos,

quia Ariel fignificat etiam altare , fen-

fus erit: Jerufalem erit fimilis altari

Mujïtdäill.) Submiffa loquetüur voce.

WDE tperar

quod mul-

5.. Sicut pulvis tenuis.) Yd eft, in-

Yhceris, a

fanguine redundaiti, juxta

"Tandem;

numera.

el'idS, (TJ G E

te victime occif« jacent.

quia Ariel etiam fignificat maledictio-

Ventilantium 1:.) F.xagitantium te.

To. itffy;

fus , feu. peccati arietem , qui pro pec-

Et ficut. favilla pertranftens.) Signi-—

Pm&) MQW

ficatur multitudo . hoftilis exercitus, &

Wt potum s

cato in altari offerri folebat , fenfus

Witentiy eft

elfe poteft: Vz tibi Jerufalem, qus

fimul . innuitur mox a clade Hierofo-

prius eras quafi Leo fortiffimus, nunc

lymorum Chaldzos diífipandos, ficut

E "IOTes Tb

pulvis, aut favillz difperguntur , quas

em LU ER

autem quafi aries propter fcelera ma-

vehemens difflat ventus.

&aberts.

.

; szf; fpha

6. Vifttabitur 112 tonitruc ; B) Va-

e 121

n

rkm, ) Uïndiqu,e tin-

rüs metaphoris fignificat screm , &

j

C

gam obüdione.

gravem fore cladem Chaldeorum, qua

d re j

4. De tzerra loquerit.)) Ut vi&i, at-

illos puniet Deus.

que profirati folent ,

dum fibi par-

Jüge

L Wütriasio

ci a victoribus rogant.

Vel fen-

. Sicut fomnium v.

i/t-a'ni:þ Aa&urme.)

fus eft, metu telorum hoflilium oc-

Ipfi, eorum exercitus, magnitudo,

Pïin[ip &j 4

potentia, & fuperbia, ut fomnium

e'r dt aF

cultabunt fe cives tui in cryptis , &

*

éturnum evanafcent,

T

üpes

um

locis fubterraneis.

D*

Par le'yiäm wentis, tolucrioue

iDi

d C(fïï.q

Er£t quafi pythonis de serra "vox ttta.)

& V

€0g

Gracilis , flebilis , confufa , qualem

ffmillima Jorino.

L

Da

f

J

j

]

Virg. 2« JEneid.

.]:1

edebant ii, qui habebans fpiri;gxn

E

lä/t, [ (

CAPUT .XXIX.

Iog

, & jacam

P

9. Obftupefcite , & admiramini, fiu&uate, & vacillate: in-

m tUam

o audietur

— ebriamini , & non a vino: movemini, & non ab ebrietate.

SEO.-

uoniam mifcuit vobis Dominus fpiritum foporis, clau-

oxtu, &

('(*sl

det oculos veftros, pro

.

dent vifiones , operiet.

phetas, &- principes veftros , qui'x vi-

iun te, &

11. Et erit vobis vifio omnium ficut verba libri fignati ,

a (€ pI«

quem cum dederint fcienti litteras, dicent: Lege iftum , &

refpondebit: Non poffum, fignatus eft enim.

Ttuum v

i12. Et dabiturliber neícienti litteras

j diceþur*que, ei : Le-

ye 'magna

ge,& reipondebit: Nefício litteras.

2

[

tt.

15. Et dixit Dominus : * Eo quod appropinquat

P

*opulüs Ma

í8

a'x;dtudo (

ifte ore

fuo, & labiis fuis glorificat me, cor autem ejus lon-

Marc.

& omnes,

ge eft a me

; & timuerunt me mandato hominum, & do&ri-

7' 6.

'erfuüs eam,

nis:

1

v füeritex

.14. Ideo ecce ezo addam , ut admirationem faciam populo

ftiens,

huic miraculo grandi, & ítupendo

[

v

* peribit enim fapien- 1Cor.

dhüc m,

tia a fa

s abícon- 1- 19-

detur.

pientibus ejus— " &Vintelle&us prudentium eju

Val

gentiüm,

'Iïf

" Io 80

, 0b

9. Oä'j?;;tp'ejgite.) Redit ad va&ita-; II-; 0mniltkz;) Prophetarum.

j

tem Judzorum, & eos alloquitur, quafi

Sicut veria ibri fe,

)

Quat.) Invquti $

L

ab

dicat, o ftupidi flu&uantes, & ebrii

complicati , & claufi

I

$

Deo fic vos ob peccsta puniente. Vel

Quem cum dederint , t$c. ) Senten-

funt imperattva pro fuüturis. Obfhu-

tia eft, oracula hec taxm fa

H

entibus ,

iquetür voce.

pefcetis, adimirabimint, fluctuabitis ,

i

ü eü, if

a

quam infipientibus fore, ab

*

rufa, &

]

éeritis, qu:fi ebrii , &c.

incoghita.

Io. Mzfewt vobis Docaizus fhiritum fü-

13. -dpprapinauar populus iffe ore ];;0,)

aritantim te

peri.) Mictaphora (umpra eff ab iis,

H

oc eit, quod ex hoc Ifaim loco di-

jfent. Sign 4

í

e

ui potum temperant, ( propinant:

cit Dominus Matth. 14.8.. Pepulus bic

; exercituS

ntentia eft permiffurum Deum , ut

ljabis me Lhomoraf , cor 4HIOH) COFHHE

Ade Hierole

in errores labantur, nec tamen fe de-

fozge eff z me.

andos, o

cipi magis intelligant, quain f1 gravi

k

Timutrunt rue mandato /gammum, &

u g^

veterno fopiti eflent. Vided

f&a ?upra

deftrinis.) Coluerunt me (timere enim

Cc. 19- 1. 14'

Deum, eft Deum revereri,colere &c.)

l j 60') V

d«

Tra)heras , 6c.). Operire prophetas,

&

eft facere ne intellicantur, mentem non

fed non juxta id, quod a me pre-

ceptum eft, fed juxta hominum, &

Jsorum, (

illuminando , vt eorum fenfa affequi

fcribarum fuorum traditiones inanes ,

poflint.

& perverfas.

E d

;; r

Principes vefÓros, ) Frequens enim

I4« ldeo ecce ego, &6c.) Idcirco mi-

erat apud Judaos, ut Duces, & Prin-

mignh h

raculo plane grandi, in hoc genus ho-

- (ortinh

j

um P

cipes populi vifiones, & revelationes

ininum tale edam offenfionis, & indi-

a Deo acciperent , effentque Prophe-

nationis documentum , ut populo, fs

tx. Veleos prophetas vocat, qui non

;

a

z'q?/;'!"iqw

piat; admirationem adferre debeat.

a Deo, fed a femetipfis loquebantur.

Peribit enim [apientia, G'c.) Faciam,

jf

IBibl. C Coue, Menoch. qem. V.

o

;136

PROPHETLJSAI&

: Z

TM Va qui profundi eftis corde ; ut a Domino a'bifcovn-

j porta

datis confilium: quorum funt in tenebris opera ; & dicunt :

"

Q Pt

Quis videt nos, & quis novit nos ?

r*

*Ecc].

redemit

2

16. * Perverfa eft hasc veftra cogita

tio:quäü fi lutum contra

23' 16.

ficeülum co

[

:

gitet, & dicat opus fattori füo: Non

db voltu

fecifti me, &

figmentum dicat fiétori fuo: Non intelligis.

*

45 X

C

j medic

ir. Nonne a

dhuc in modico, & in brevi convertetur Li-

fan&tum

banusin Charmel,; & Charmel in faltum reputabitur?

34 H

18. Et audient in die illa furdi verba libri, & de tenebris,

& caligine oculi coecorum videbunt.

Qifcent l

1g. Et addent mites in Domino lztitiam , &

paüperes ho-

mines in fan&to Ifrael exultabunt.:

96X

uoniam defecit, qui praevalebat : confummatus ett

illufor, & fuccifi funt omnes, qui vigilabant fuper iniquita-

tem-:

*

m

21'.?. Qui

"

ut Judæofum magiftri, qui þræ cete-

irifrugiferum', & ihcultuþm degene-

Vigila

rabunt.-

toti erant i

ris fapere videntur , infipientes fiant.

Hoc eft, quod miraculum fore dixit.

198. Surd;.)

.Per furdos, & cotós

9L ]s

Sapientia enim eft fapientis, quare quafi

Gentiles intelligit.

(ecipientes

miraculum eft facere , ut fapiens fa-

Verba libri.) Oracula Scripturarum.

De tenebris , 6fc. ) É tenebris, &

Civinis ra

oientiam. non. habeat, immo fiþ in-

docentes.

ipiens.

caligine educti in admirabile lumen

|reututé

Er intelledus, O.

Dei.

'eliit,

)j* E&v reþetitiq

19. Addent . .. . latitiam,6c.) Auge-

i

ejusdem fententiz.

bunt lztitiam Ecclefix.

lxt,

i

I5. Profundi effis corde.) Qui adeo

füensin s

profunda, & fecreta initis confilia, ut

Mites in Domino.) Gentiles þerChri-

pits didy

ftum tanfuefadti, qui miti, & docili

putetis ad ea providenda non poffe pe-

EIADE pree

netrare Dei oculos.

animo fe formandos permittunt EVag-

anr, p

I16. Perver[a.) Stulta, & mala.

gelii miniftris,

s i

( Nop. intelligis.) Chald. se» rmtellsgis

Pauperes.) E

£ fenfu, & fpiritu.

In (antko Ifrael exultabusnt.) Yn Deo,

Arüire r

muLXX.Neon fapienter fecifli me.

qi prafan

17. Ip iodice. ) Poft feptingentos

qui veros lfraelitas fan&tificat, & ab

uFPl'wlc

annos, qui tamen modicum quid funt

üscolitur. Ita exultavit Chriftus cum

bant, & .

ait: Cozfiteor tibi, Pastr , Domine celi,

comparatione zternitatis , & refpedtu

Wuias fs

temporis ,

& rerra y quia abjcondiffi bac a [apien-

i d 4

Titiy

Ecclefia.

quo duratum*; eft Chrifti

tibus , 6 prudentibus, E revelafli ea

l

Comwvertetur Li:bauus: :2 C/mrmel.)

parvulis. Mlaatth. II. 25.

lts eft,

centes-' colentut

Dl

Steriles ;; & inculte

5

00. Qwi pravalebar , 6c.) Judeos

prodg

N

ab Apoftolis, & fertiles fient. bo-

intellieit,

ui in religione, & fcientia

Fl',;j'?ï t

Aorum operum per fidem, & gra-

ufque ad

Q

hriftum prevalebant; qui-

tiam Chrifti.

4 ,l/äg

que erant illufores Prophetarum, di-

v

" e/ Hl

Charinelin faltum veputabitur.) Ager

centes: Mazda,remanda , €c.

j

m».?n(n

Swecift (uut. ) A& Kito, & Romani

n

RT

ante fertilis, id eft, Judei, in fatgin

D

*

C AIP D-E- -.XXIX.

Io7

bfeot-

- 21., Qui peccare faciebant homines in verbo, & ärguentem

licunt :

in porta fupplantabant, & declinaverunt fruftra a jufto.

22. Propter hoc haec dicit Dominus ad domum Jacob, qui

j Gonti'a

redemit Abraham : Non modo con

fundetur Jacob , nec mo-

me &

do vultus ejus erubefcet:

*

23. Sed cum viderit filios fuos, opera manuum -mearum,

tut L1

in medio fui fan&tificantes nomen meum , & fan&tificabunt

fan&tum Jacob, & Deum 1frael praedicabunt. -

nebtis,

/.24. Et fcient errantes fpir

itu intellet&tum , & muffitatores

difcent" legem. -*

res Do»

xus et

niqut-

j Qui

CAPUT

n

[6 2

! degene-

Vigilabant fäper l;nt'qu;fdtäma) Qui.

22; baminw 8* ä'. qui redemit Abra-

toti erant intenti ad malum.

bam.) QQui Abraham liberavit , &

& cæco's

2I. Iz veríe. ) ^ Verbis fuis eos

eduxij: de Ur Chaldaorum.

cecipientes, & male inflituentes, pro

Nom modo confundetur Tacob, ) Sed

eyamm.

divinis preceptis traditiones fuas in-

ducentes.

tempore Chrifti, & Apoftolorum, qui

nebïiü e

Judaos obftinatos convincent, & con-

ile Jumen

o " rguentem m porta,) Prophetas in-

fundent.

telligit, qüi eorum fcelera in portis,

id eft, publice arguebant.

el ar-

23. Filios fuos.) Apoftolos.

jo hp

guens in porta eft judéx ; utenim fz-

oper.znfmanuum 7OdYum. ) Qüos

a hr

pius dictum eft, in.postis civitatum

ego

ratia mea abunde inflruam, uc

;

& docli

erant pratoria, & ibi judicia exerce-

apti fint ad evangelizandum.

f

!

Santiificantes momem meum. ) Pra-

;untEV*mf

bantur. Porro Judex appellatur ar-

£uez:, quia ad illius munus pertinet

dicatione, & miraculis illud clorifi-

É

arguere pravos homines, & punire,

cantes,

jrto

qui graffantur dolis, & injufte agunt.

24. Errantes þirifu ; 66 ) Jüdæi "

; h Q

(s & ab

Supplantabant.). lrridebant, vexa-

qui prius errabant, fcient intellectum

bant , & perdere conabantur, calu-

ab Apoftolis edocti; loquitur de iis,

XI&HS C"m

mnias$ ftruendo, & falfas accufationes,

qui Chriftianam religionem erant am-

W/;;B ((

ut damnarentür. ad mortem.

Vel

plexuri,

& libri claufi , hoc eft. ar-

; 4 gt

fenfus eft, judices aftu, fallaciis, mu-

canorum facrz Scripture ofaculorum

gvfldf l u

neribus oblitis. patrocinium -

j,u&iti:ï

intelle&tum affecuturi.

prodere corbpellebant.

*

Miffrtatores.) Qui prius erant mur-

udæO?

]

Fraffra.y 'lemere, & fine caufa,

muratores contra Deum, & illufores

& fciemi.ä

4 juffo.) Ab xquitate, & juftitia,

Prophetarum.

Vel muffitatores, id

jut; dU*

vel a jufto , id eft, Chrifto, cujus

eft, i

;!

i

predicationem fecundis auribus non

difcent.

of Pythonici legem obfervare

gim, ^

j'

J

admi:tebagc ; ut par fuiffet,

3

[Romanïs

10g

PRO*PHET.'ISAIA«:-

COA PU-TCXXX.

n

dtyit,

Comminatio adver[us S'udaos , qui Domino inconfulto prementibus

(ed in cot

"Allyrüs ad. zgyptios confugiebant : ipfis quoque Propbetarum

4. Onu:

admonitiones audire nolentibus , fed vana prafidia querentibus

Fultice lea

gravem denuntiat affitionem : C? quam [it Deus futurus be-

tcs per .

camelorut

nignus ad ipfum revertentibus : C? de magna reverten-

160 poter

dum felicitate , ac judicio. impiorum.

7 lY

i, X 7 . filii defertores , dicit Dominus , ut faceretis confi-

Yi füper i

lium, & non ex me: & ordiremini telam, & non per

$. Nuni

fpifitum meum , ut adderetis peccatum fuper peccatum.

diligenter

2. Qui ambulatis, ut defcendatis in /Egyptum, & os meum

víque in:

non interrogaftis , fperantes auxilium in fortitudine Pnarao-

9. Popt

nis, & habentes fiduciam in umbra /Egypti.

daces, fi]

3. Et erit vobis fortitudo Pharaonis in confufio

nem , & fi-

Io. Qu

ducia umbree JEgypti in ignominiam.

Vr Ó a

4. Erant enim in Tan

*

ad Hanes pervenerunt.

i princiPes tui, & nuntii tui ufque

$ Orfaj

5. Omneks

—

pratentum þ

eulicanda,

Super p

F ïfk;'i)«, fj'c.)- ER i)r(;phefï;i con-

terrogarunä ut patet ex cap. 42. Je-

6- Oïiw.x

tra Judxos, qui poft 150. an-

tem. fed parere noluerunt, quod pe-

Dium, Nog

n0s tempore Jereinig occifo ab Ifmaele

xinde eft, ac fi non interrogando con-

filium fuum .fecuti effent.

d inchoite

Godolia , timentes Chaldos, qui eum

Celentia hn

Judzs prefecerant, ne ejus necem vin-

Inm umbra

z

dicarent, fugerunt in /Eeyptum con-

Regis- /£gyptiorum.

g)pri , Go ) Prote&ioqe

fitio Wa

tra preceptum Domini , ut narr

phetüm , c

h

at ]ef

3. Inm confuffonem. ) Ndm Nabu-

remias cap. 42. & 43.

chodonofor perfecutus eft Jud&os in

Whentorg

Defekäwes.) Qui deferto Dei con-

JEgyptum , ibique eos cum /Egypt

-iis

U Judzos

filio in /Egyptum fe contulerunt, ut

cecidit, Jerem.

2. I5. & feq.

q

QUo: oment

dixi.

4L I Tdni.)

T

anis regia erat Pha-

Egermt, Cun

É* nmom ex me. )

-Quod confilium

raonis.

ego non probavi.

Principes tui.) Significat Propheta

Onis fs

Ordiremini telam, ) . Opus inchoa-

ud&eos premifilfe nuntios, fcilicez ali-

Wufti ts

retis.

.

d/(,/;i " .X

quos e Principibus fuis ad Pharaonem,

V

ER m per [piritum meum.) -Non

qui ab eo peterent locum Judzis Chal-

qu ludæ)æ

deos fugientibus , & facultatem in

h Tttrg /

ex infpiratione mea, feu me non pro-

bante.

JEgypto commorandi.

1GEOt vibi

Peccatum fuper peccatum.)- Priftina

Ufaue ad Hzme.f.) Quæ., ut do-

Wer defem.

inobedientig — crimine

msï & [mg

peccata- novo

cet S. Hieronymus , erat ultima ci-

cumulantes.

vitas JEg

DN qä

t

e

«:Os menum non intervogaflis. ) In-

ypti juxt;j fE:hy"opas, &

51. 1o. EG |

Blemmyqs.

!'zf:(:.';'wt

*

CA P'UkT' XXX.

Iog

non

g. Omh'es confufi funt fuper'þopulo , qui eis prodeffe

amentibu

potuit, non fuerunt in auxilium , & in ali

fed in confufionem, & in opprobrium.

quam utilitatem E

Y

jhearu

6. Onus jumentorum Auftri. In terra tribulation

E V vue

erantilti

guitide lezena & leo ex eis vipera, & regulus volans, portan-

irus --

tcs fuper humeros jumentorum divitias fuas; & fuper gibbum

fin-

camelorum thefauros'íuos , ad populum ,

qui eis prondefï'e

non poterit.

e

. 3. Kgyptus eni

m fruftra, & vane auxiliabitur: ideo clama-

xjs conft

vi fuper hoc: Superbja tantum eft,

ulefce. .

; non pet

8. Nunc ergo ingreffus fcribe ei fuper buxum, & in li

.bro

RUL

diligenter exara illud, & erit in die noviffimo in teftimonium

Qs meurn

ufque in séternum.

-

o Pharao-

. 9. Populus erfim

ad iracundiam prc;vocans eft, & filii men-

daces , filii nolentes audire legem Dei. -

d. &f

us: Nolite videre: & afpicientibus:

9. Qpi dicunt 'Videntib

Nohte

Og-

yi ufque.

g Canfufe' fimt; ) : Cionfun'dentur :

Leana, €$ leo ex eis.)) Scilicet terre

prateritum pro futuro, utetiam funt locis, & antris prodeunt viperg,

1 Qmnes

volantes bafilifci.

p —

-

explicanda, quz fequuntur.

Super populo.) [gyptiorum.

Ad populum.) . igypti.

eip k

.6. Ozus.) 'lrifte, & minax vatici-

« que p«

nium. ^ Non eft hic nova prophetia,

Superbia tantum eff.) 1n JEgypto

nihil eft, nifi fuperbia, id eft, inanis

ogzmdo Ct

fed inchoate profecutio.

Itaque prz-

opum , & roboris oftentatio. *

cedentia huc ufque fuerunt quafi pr&-

Quiefze. ) Noli in /Egyptum fu-

fatio preambula ad fequentem pro-

Protetont

jhetiam , cujus hic ponitur titulus.

gere, fed remane in patrio 1olo..

8. 4pgreffus.) In cubiculum.

lta S, Hieron.

Super buxum. ) Ut diuturna fit

Vr N

jumentorum , 6c-) Intelligit: eos-

memoria hujus prezdictionis, nam bu-

M waos d

dem Judxos in /Egyptum fugientes,

xus, ut ait S. Hier. eft lignum im-

m !'ng

quos jumenta appellat, quia ftolide

putribile.

f

egerant, cum hoc confilium profici-

Et im lbro.

) Non folum in buxo,

phi

fcendi in /Egyptum ceperunt, & quia

fed etiam in membranis, uc duobus

gi.æ erit

bonis fuis, que fecgm extulerant ,

modis mermoria confervetur. ;

x Propie

onufti incedebant.

duftri.) Quifugiebant in JEgyptum,

Q. Eilit mendaces.) Perfidi , adulte-

y,fclicet V

que judzm eft ad Auftrum.

rini, & degeneres a fide, & pietate

|pharaonem

fuorum Patriarcharuimn.

udzis Ch?l'

In terra tribulationis , 6 anguflie. )

Videor mihi videre fugientes Judxos

Io. Fidenti£us.) Prophetis.

f:l(?UICFltem T

per defertum , que eft terra tribulatio-

Afictentibus.) ldem eft, quo

d w'i

nis, & anguftie propter inopiam re-

dentibus:; eft enim ufitata Hebræi;

$

äüæla u ,

rum, & quis ut dicitur Deuteronom.

repetitio.

, ii

32. 10. eft Joeus borroris , €$. vaffe fo-

Placentia.) Qusm

htudinis.

tibus faveant.

fïofh'is c11pif1itaw.

yope

IIO

PROPHE T. ISAIE

Nolite afpicere nobis ea , quze re&ta funt : loquimini nobis

". Mil

tb quinqü

placentia, videte nobis errores.

11. Auferte a me viam , declinate a me femitam, ceifet a

t vertice

1. Prop

facie noftra fanCtus Ifrael.

I2. Propterea hocdicit fan

&us lírael : pro eo quod repfoþa-

ideo cxalta

ftis verbum hoc, & fpera

1

ftis in calumrlia', & tumultu , «X in-

beati omne

nixi eftis fuper eo.

*

.

19. Popt

I3. Propterea er!

t vobis ,iniquita's haec ficut intefruptio Cà-

Quaquam p

dens, & requifita in muro excelfo ; quoniam fubito) dum

L moristui f

non fperatur, veniet contritio ejus,

L

!

D

2:

Ed

14. Et cominuetur ficut conteritur lagenafiguli contritione per-

Vem:& nor

valida: & noninvenietur de fragmentis ejustefta, in qua porte-

OCUl t i

tur igniculus deincendio , aut hauriatur parum aquce de fovea.

*l Eta

15. Quia hzc dicit Dominus Deus Ifrael: Si revertami-

ni,&q

uiefcat

E

is, falvi eritis: in ülentiö, & in fpe erit for-

titudo velftra.

Et noluiftis,

T. Mile ls

16. Et dixiíftis : .Nequaquam, fed ad equos fugiemus: ideo

4 fucietem

fugietis.

Et fuper veloc

res erunt,

tàut Chaldgs

es afcendemus : iï.d-eo velocio

B a fuies

qui perfeqx;cntur VOS.

I7.'Milf

haldei fneri

trili cafu Saul, & Jonathe. inquirit

.Errores,) Quus placent, füb q'uibuä

David : Qzezzodo cec

À p ve

fepe exror latet ,

deceptio ; vel er-

M

iderant fortes, ?,.

et, w pauc

rores funt falfa oracula de profpero

Regum 1. 19.

Veniet comtritio eju:.) Sicut murus

1105 in fügam

fucceffu fugz in Agyptum.

Sunt Ver-:

Q'lffä alus ;

II. «Mwferté a meUtam.)

repente cadit , & opprimit €os , qui

ba Judeorum. Chald. Averzize as 2

fub illo fuerint, fic iniquitas hxe, id

SUitet fs.

Yad,

eft, fiducia hzc fuperba , & vana,

Ciimh u Xi&t

viaretla, Nolumus vite modum,

- Néitt calamit

tionem fequi, quem nobis przfcribitis.

quam contra D'ei juffum collocatis in

CU Vitabont.

Declinate, €fc.) bt repetitio. .

IEgyptiis, vos opprimet, & ipfi etiam

Santlus IffPael.) Chid. Verbum fautii

[Ecyptii cefi Chaldsis conterentur.

|. D myis e

IS. 4b revertamiui , 5-9uieþ4m, :

ICODUlE verti

lfrae| ; fepe enim Prophets repete-

bant: Héc dicet famtus Ifrael.

$i ab hac fuga defiftatis , & folum

ReDS : prigre

IQ. Speraflis j ealummia:) Speraüis,

patrium non deferatis, fed in eo quie-

Tf fs

& innixi eftis in calumnia, & tumul-

Ícatis.

tu,

uo fcilicet tumultuofe calumnia-

In ffleztio, 69 im ffe.) Si quiefcatis in

I o pi'(»';f(-;-e

si eftis Jeremiam vetantem fugam ,

terra veftra, & in Deum fperetis, for-

t t f

tes eritis, & tuti a Chaldzis.

quafi falfum Prophetam, ut eum op-

R exide n

primeretis. Vide Jeremiam 45:2.

16. .4d equos fugiemus.) Ad equos

E

Y

19. Sicur zmterrtptio cademi.) Sicut

AEcyptiorum ; abundat enim /Egyptus

lm ää&ïï

inurus interruptus, rimis fatifcens , &

equis, & equitatu, ut patet 3.

Cg.

P:'?I'Eæ.

NUs

1 Q

Io. 289. cum ]udzi in bellis vix ute-

pronus in ruinam.

£t 10 t

* Et requifíta.) n

gens, fabita, &

rentur equitatu.

li Llfnm !

improvifa, cujus fcilicet poft lapfum

j

ldeo fngietis) Viti, & proffigati.

ümue .

5

£,

caufa, quz non apparet, per admi-

Phca : /:(&

sationem inquiritur, flc de fubito , &

ldeo.) Me vindice,

per velcces.) E.quos ngy?: tiorum. -

n jüf-!il'(/'/

Q Peccämm |

CAPUT. XXX.

u

tiüi f0j

I Mille homines a facie terroris unius : & a facie terro-

tis quinque fugietis, dónec relinquamini q

uafi malus navis

1, cefeta

in vertice montis, & quafi fignum fuper collem.

Ig. Propterea expettat Dominus, ut mifereatur veftri: &

l reproba-

Jti, d i

ideo exaltabitur parcens vobis: quia Deus judicii Dominus:

beati omnes qui expectant eum.

*

L

*

m .: ploransncyæaw

19. Populus enim Sion habitabit in Jerufale

fruptio (

quaquam plorabis : miferans miferebitur tui : ad vocem cla-

bito, düm

-

moris tui ftatim ut audierit, refpondebit tibi.

N

20. Et dabit vobis Dominus panem ar&um , -

& aquam bre-

Tione et-

vem:& non faciet avolare a te ultra do

&oreæ tuum: (& ergnt

1quapotte-

oculi tui videntes praeceptorem tuum.

?

o defovea.

.

e'ntis':

tevertam-

2r, Et ayres fïuæ -audien; verbum po

E

ft teyrg«—.u,m rioh

Haec

x erit fot-

D

Qu expetlant eu. ) Quifpem '*'fuzu'r:x

I7. VM/'lle hbomtnes.) Fugient.

in illo collocant.

oms: ideo

4 f'acie terroris unius.) Unum dum-

taxat Chaldeum timentes.

Populus enims $jon,

.öjc.) Veri,

oteser Uftb

Etfi

& fde

les Tudzi , qui fperant in-Deo,

E* 4 facie terrori quinque.-)

fub. Ezechia , vel poft reditum ; ex

17 WW

Chaldai fuerint quinque, omnes vos

Pavor tantus

captivitate Babylonica habitabunt in

uthe inquiric

in fugam vert mini.

Jerufalem.

Videtur Propheta fub his

r fertt p

erit, ut paucorum, confpedus pluri-

fymbolis fignificare: populum Chri-

mos in fugam—fït daturus,

ftianum., qui pacifice habitabit in

. Gicot amiri

-Quafi malus mavis im vertice mautis.)

$ion, &

in Jerufalem, hOf: eft , in

imit €08, 0"

Scilicet fixus, quem navigantes afpi-

Ecclefia.

xitas 16 !

ciant, ut re&um curfum tencant, fic

Plerans, 6c. ) Non diu flebis, O

hi & vaiy

veftre calamitatis exemplo multi peri-

Civitas Jerufalem! que modo ploras.

; clocts i

cula vitabunt. — Vel fenfus eft, quafi

Clamoris tui^) Oxationis tus.

malus navis e naufragio ejectus, & in

2o0. Dabit volis Dominus.) SubSenna-

, ii

.nterentit

fcopuli vertice temere, & negle&tus

cherib, & in captivitate Babylonica.

u gtl

jacens ; prior explicatio videtur verior.

Pauem ardum ,€616.) Ex

iguum cibi;

, & n

& potus demenfum. . In

H

ebr. eft:

Quaft fegnum [mper collez.) Eftre-

d o qie

petitio ejusdem fententiz.

Panem amgeri , five. tribulationis, &

*

I9. Proprerea expetlar Domiaus, &c.)

47u4m «mg

ufei«, Tive Ql)PreüïQIIiS, ut

G at i

vertunt LXX.

Quia tanta futura eft clades, propte-

Nozu faciet avolare 4 te ultra dotta-

' fpereüSæ g

rea expectat Deus, ut moniti peeniten-

f li.

tiam agatis, & ipfe veflri mifertus

rem.) Quia Prophete non deerunt,

M eqüOS

auxilium afferat, & major inde ap-

a quibus inftruaris inter illas angu-

)

ftias, & calamitates.

Refpicit. Pro-

enifi

ægypt*.li

pareat ejus potentia.

at 3j

Ef 4deo exaltabitur. parcens vobis. )

pheta: Chriftum. doctorem orbis, qui

h]s n5*

Ín aitum tolletur, quafi elongans fe,

non avolat ab Ecclefia, fed perpetuo

illam docet per infpirationes , Scriptu-

fuxmmque manum, & ut Vatiblus ex-

ras , & do&os miniftros fuos..

prongaü'

plicat, fzhezdet idum.

Deus judícii.). Jaftus, nec punit eos,

oI. Verbum pofó tergmm monentis. )

sägïf'*o""n'

qui peccatum : deferunt. —

E& Per'iphraüs magiftri, & pedagogi,

lI2

PROPHET. LS A I A

Haec eft via, ambulate in ea, & non declinetis neque ad

y.E

eus &

dexteram , neque ad finiftram.

'

22. Et contaminpabis laminas fculptilium argenti tui, & ve-

tione. -

20 $

ftimentum conflatilis auri tui, & difperges ea ficut immundi-

tiam menftruatae. Egredere dices ei,

colli, a

. 25. Et dabitur pluvia femini tuo, u

bicumque feminaveris

quod e

29 C

in terra: & panis frugum terrc&e erit uberrimus, & pinguis,

pafcetur in poffeffione tua in die illo agnus fpatiofe:

& ieat

tem De

.24. Et tauri tui & pulli ainorum , qui operantur terram,

commiftum migma comedent ficut in area ventilatum eft,

fo, I

torem |

2s. Et erunt fuper omnem montem excelfum , & fuper

ia igni

omnem collem elevatum , rivi currentium aquarum, in die

interfe&tionis multorum , cum ceciderint turres.

Tucxme——

26. Et erit lux lunz ficut lux folis, & lux folis erit feptem-

pliciter ficut lux feptem dierum, in die, qua alligaverit Do-

m 0pp

fanaverit.

D umque

minus vulnus populi fui, & pelrcufïqram plagae ejus

Sicut ]u

*

27. Eece

od

Wajor, q

]'OI", & j

qui difcipulis femþer -adelfe folet ,

rorum granorum. LXX. habent: Pa-

us defni

eosque fequi , & poft tergum monere,

leas miflas hordeo wentilaro.

(& 'ad rectum iter revocare.

"

hn di,

Q5. Snuper ommems rvllem.) Super

Deus vul

Hac eff via, 6c.) Sunt verba do-

omnes Ecclefias. .

frig , t

&oris monentis

Per viam intelligit

Rrvi Currentimm aquavmum, )

Rivi,

fit n 10

do&rinam legis, & Prophetarum, ac

immo flumina gratiarum per Chriftum

pori gl

prafertim Chrifti.

fluxerunt in lege gratix,

27' H'[

22. Et contaminalis, Efc) Sub Efdra,

In die interfetlionis multarumy, &fc.)

fnajdts

& magis fub Chrifto abjicies , com-

Occifis , vel

bures, calcabis idola , convertes in

pfoih'ati; tyrannis fidei

t qu

-

hoftibus.

bt i te

ufus prophanos.

Yenkt,

Laminas fculptilium.) Laminas in

Cum ceciderinfturr'e:.) Gentiles Im-

Judxine

idoli fimilitudinem figuratas, velin

peratores ,. & Philofophorum. elata

fapientia.

AVeniunt

quibus fculpta , & ezpreífa erant idola.

RT

Vefiimentum conflatilis auri tui.) ldo-

26. Sicur lnx foli , €c. ) Referenda

itüt ab

hec funt ad diem judicii , & refur-

lorum veftimenta, qux ex auro con-

rectionem. cum D. Hieronymo , &

TO"'H] t

fiata erant , ut etiam ipfum idolum.

aliis; eo enim avolat Propheta : li-

Tents f

Egredere.) Quafi dicat; abi in ma-

"Opia k

lam crucem, aut in fterquilinium,

cet alludat ad gaudium, & felicita-

tem Judeorum ex captivitate Bab-y.

Ufym i

23. Dahtur pluvia , t$c.) Pro pane

lonica in patriam remigrantium. Ac-

Wlinm

cipient autem hzc fidera incremen-

ia t

ar(cto, & aqua brevi dabit vobis Do-

minus rerum omnium ubertatem.

tun hoc luminis , non a corporibus

mfmmt

; Spatiofe. ) ln amplis, & late, pa-

beatorum, ut non nemo opinatus eft,

peri

entibus pafcuis.

fed immediate a Deo ita difponente,

E ,

-

22242

u dl(* l

Q4. Cowmifhum, m

cemedenr. )

ut in cclis Dei majeftas, ita. refplon-

Migua eft mixtio ,

f

ve farrago va-

deat, & ut fol, & luna fibi invi-

m d

*

B;!;

h t

/

€AP Ü P 1XXX.

-"-*113 |

» negüe ad

27-. Ecce nomen Domini venit de longinquo, ardens furor

ejus, & gravis ad portandum: labia ejus repleta funt indigna-

tu, &ve-

tione, & lingua ejus quafi ignis devorans.

j mmutdi.

28. Spiritus ejus velut torrens inundans ufque ad medium

colli, ad perdendas gentes in nihilum ) & frze

s

num errqris ,

feminaveris

quod erat in maxillis populorum.

x

& pinguis,

29. Canticum erit vobis ficut vox fanCtificatze folemnitatis,

e

& lzetitia cordis ficut qui perg

it.cum tibia, ut intret 1n mon-

Ktt terram,

tem Domini ad fortem Ifrael.

[

ut eft,

.. 8o. Et auditam faciet Dominus gloriam vocis fuze, & ter-

rorem bràchii fui oftendet in comminatione furoris, & flam-

, & füpet

'um, n die

ndinis.

ma*ignisd.evorantis:' allidet in turbine, & in lapide gra

31 A

erit feptem-

l

sverit Do-

-

cem o'gpofïta-, divifim , fed clariffime

regebdt peccatores, eosque in omnem

utrumque hemifphzrium illuminet.

ducebat errorem , & impietatem ; au-

s famarerit

Sicut lux feptem dierum.) Sepcuplo

feiet etiam. frenum mundi, & carnis,

v Ect

quo muülti jam infrenantur.

major, quam nunc fit, aut multo ma-

m d

jor, & clarior; ponitur enim nume-

.29. Sreut nox' fantiifeata folemni-

rus definitus pro indefinito.

Iafk.) Canent Sancti tile Canticum,

X hubert; De

In die, qua alligaverit , €/c.) Com

qualececinerunt Hebrzi,qua :do nocte,

4l

llen.) Supt

Deus vulnus omnis corruptionis, mi-

tranfito mari Rübro, & fubmerfo Pha-

ferimg , triftiti , mortalitatis fanave-

raone , cecinerunt : Cazremus Domi-

50, 6c. Exod. 15, 1. Hoc.enim Can-

a, ) Nii,

rit in nobis per quatuor dotes cor-

npe Chrium

poris gloriof' *

ticum Moyfis cantaturos ele&os, do-

i.

97. Ecce momen Domini, &fc.) Ecce

cet S. Joan. Apoc. 15. 3. Ita S. Hie-

ínajeftas , potentia, & vindicta irati

ronymmus. Aliter Pintus, qui ait, fo-

w:llfari;ï",a :

)

D

litos fuiffe Hebrzos, cuta mane im-

Dei, quam ipfe in die judicii exerce-

1 fymnms aü

bit in veprobos, longo poft tempore

molanda effet victima, totam prece-

veniet, . Vel veniet Deus vindex, &

dentem noctem cum letitia, & cantu

trgn(ïgere.

Alii interpretantur de

Y Gencis Iv

judex inexpectàtus, ut ii qui peregre

adveniunt.

ccna, que diem feftum fequitur, in

;phom n

. 99. Spiritus ejus.) MHalitus,

qua

ebat poflcenium, & circumfe-

flatur. ab ore Dei irati:.

qux ef-

5 c) Rderenda

rebatur calix benedi&ionis,.& omnia

jiii, & TEU

Torrens inundans.) Metaphora tor-

erant plena Iatitiz.

rentis fignificatur maxima celeritas,

Santljfeate) Sancte.

fieronymo s *

copia , & impetus irz Dei.

$uf qui pergit eum . ribja , 64 6T S590-

vopet : ^F

lebant enim vota reddituri, & facrifi-

a, & feirite

5

fque ad medium colii. )

Ufque ad

medium colli pertingens , ut tam ra-

caturi exultantes cum citharis, & tibiis

| iv D

(*

pidum torrentem , aquis tam alte tu-

ad templum íre, five ad Deum, qui

| aftiurt

mentem transvadere difficillimum fit,

eft fortis, immo fortitudo Ifrael.

j ia

& periculi pleniffimum.

go. Gioriam vocs fz&.) Potentiam

Et franum erroris, &c. ) Deus enim

vocis fuz , qua quafi tonitru imipios

" us «

in die judii auferet , & perdet pote-

in tartara przecipitabit, fanctos voca--

ia ifonet

ftatem demonis, qua ipfe velut freno

bit ad gloriam.

läg; n WP Sï]"

Ui

P

)Bi!,-l. cum Com, Menochb. 1. V.

*

114

PROPHET

ISAIJE

,

31. A voce enim Domini pavebit Affur v1rga percuffus.

h-

Ipre

fulit:

32. Et erit tranfitus virgae fundatus, quam requiefcere fa-

ciet Dommus fuper eum 1n tympams, & utharls, & in bel«

xillum op

) MJ

lis praecipuis expugnabit eos.

33. Praeparata eft enim ab heri Tophet, a rege preeparata,

non fpiti

auxiliator

profunda, & dilatata,

Nutrimenta ejus ignis, & ligrna- multa;

iïa.,us Domuu ficut torrens fulphurls fuccendens eam.

1165 COf1

AAAPUT. X*(Xï

Qui

& catülus

C)fudæoï qui fducza in Deum reïcha .4d Z gyþms & bumam

udo paft

ne eorum

zf:r/gnmt prafidia: pradicit con[umendos una. cum Jüis au-

:»zlmrzzs revuertentes vvero ad Dominutn , fvzrtute

W orelet

j Sicu

divina liberandos.

Terslem

6 Con

IE, qui defcendunt in fÉgyptum ad auxilium , in equxs

V

fperante

& habentes fiduciam fuper quadrigis, quia

. lnd

multa funt: & fuper equitibus, quia praevalidi nimis: & nion

aur fui, ;

funt confifi fuper fan&um Ifrael

& Dominum non requi-

helunt

—

2b

3. lpfe

Sap:mr

,

LD& f /ter

Flfmzma 2enid. ) '"Tum conüagrmo—

ta&um eft Moyfi Exod. IS & David

Addiyit

nis mundi, tum gehennæ

Goliath proftrato.

33- 4b herj.) Antea, olim, jam

phetta & [

le furbine.) Quuafi in turbme, &

pridem.

Vfï /Z /;(4

grandme.

trit irnrm

3T. -affur.) Dmbelm, ac quivis ty-

Topheth.) ld eft, gelyermd, ut ha-

bet Chald LXX. verterunt :

Valíss

a fcit, q

rannus, & oppreffor Dei fententia fe-

Profunda

Quid fit 'T'opheth, & que

CW!!M t

rietar, & damnabitur:

[ta Sané&us

&€m tribu

Hieronymus alludit ad Affur, id eft,

fit hujus vocis etymologia diximus 4.

Rez. 2

IO.

tülos an àüreo;

Sennacherib , qul a Deo vindice tuxc

ügerunt,

Á Ix'ege) Deo, Regum Rege

percuffus. .

Ligna.) Ipü de.mnatx, qui .erunt

Lf Chfga

V:rg.z) Divinz ultionis.

4

Ditgrey, |

quafi torres hujus incendii. Vide Luc.

Ce Lïlbbb ü

Q. Fundatus.) Fla"rellum divinz vin-

o2: ^I.

;ccl 11. 3. velintellige

duf & tranflens per. Lepwbos eric fun-

fulphur æt:ernum ardens, de quo Àpoc.

1 OWES fc

datum, forte, firmum, flabile, & per-

. & 20.

Quititqs

petuum in mfex no.

s

d

plarus Damzm ) Vis divina ignem

R*W

Ip tympanis , 6c.) Id eft, cum fum-

confervans , fufcitans , & quodam-

Pt' l N

7a piorum lztitia.

modo acuens.

Wsl

I.

LE "

lp bellis pracipsis expugmabit eas. )

4 qui defcendunt im. VEgyptum. )

Can

Inclyto, & vloriofo papnandi, & ho-

Prophetat contra decém tribiis,

fubüam

ftes fub)ugandl modo ; folo fcilicet

que quia non Dei, fed /Egypti opem

& |

nutu, & imperio , quique' celebrari

implorarunt, a Salmanafar everfe, &

IW( 1"245 "

tlemhïm t

folet cum cympams ,« citharis, ut

in Affyriam funt adducta.

Q t f

C A PU Xff.'XL

il5

uffus.

^. lpfe autem fapiens adduxit malum, & verba fua non ab-

(tere f

ftulit: & confurget contra dcmum peffimorum, & contra au-

& inbe-

xilium operantium iniquitatem.

-

*

3. /gyptus, homo, & non

Deus: & equi eorum caro, &

treparata,

non.fpiritus: & Dominus inclinabit manum fuam , & corruet

j uita;

auxiliátor, & cadet, cui preeflatur auxilium , fimulque om-

:

nes confumentur.

1

4. Quia heec dicit D

ominus ad me: Qüomodo f rugiat leo,

& catulus leonis fuper preedam fuam,& cum occurrerit ei multi-

tudo paftorum, a voce eorum non formidabit, & a multitudi-

P buttam

Ilf d-

ne eorum non pavebit: fic defcendet Dominus exercituum ,

n

ut praelietur fuper montem Sion, & fuper collem ejus.

s. Sicut aves volantes , fic proteget Dominus exercituum

Jerufalém, protegens, & liberans, tranfiens, & falvans.

- 6. Convertimini ficut.in profundum recefferatis filii Ifrael.

jn equis

g, quia

7. In die enim illa abjiciet vir idola argenti fui, & idola

aurifui, quae fecerunt vobis manus.vg&ræ in peccatu

tn.

;; & non

Pa

j tequi-

g. Et

',2;7» Ipfe.) Deus.

4- Quia bec dicit Domieusi, G. )

», Iple

-Sapiens.) Chald. z fapieutia füa,

Exemplo duarum tribuum, qu& au-

À

xilio Dei invocato tute fuerunt, often-

LXX. /Zzþi:n!ef;

Adduxit.) Adducet; eft enim pro-

dir Propheta male feciffe Samaritas,

$ ó Dwil

qui ad

gyptios confugerunt.

phetia; & pradictio rei futurz.-

x Super montez S707. ) Super Jerufa-

,Oïlma jm

Verla [ua non abféulit.) ld eft zoz

lem, ut illam tueatur ab hoflium in-

fecit irrita , ut habet Chaldeus. Ra-

curfu, ut leo predam fuam tuetur

p , At haf

ta fecit, quz per Prophetas dixit.

ab impetu paftorum.

"m

Contra domunm peffizmorum. ) Contra

28. Sreut «ves velantes , éfc. ) Sicut

gh, X Q*

decem tribus, qua fpreto Deo ad vi-

aves nidis fuis incubant , & pullos

tulos aureos , &

disimus

//,ad Egypzi—os cqn-

protegunt, ne rapiantur ab accipitre,

fugerunt.

-

fic Deus proteget Jerufalém. In fimi-

w

E£ comtra amx

z/mm ape;anti/zm :2i-

litudine leonis not:tur robur, in fimi-

ER

quitarem.) Contra /Egvptios, qui de-

litadine avium .pietas , clementia, &

cem tribubüs auxiliantur , quiqie funt

1

fide Lat.

fedulitas : quafi dicat, Deus poterit,

« inteig*

homiünes fcelerati ;; & operantes ini-

ut leo , & volet eos defendere , ut

quitatem.

s

aves pullos fuos.

equi Ape

3. 4 gyptus , bom

0, 6 n;on-Dem.)

Tranfieus.) Circum nidum volitans,

vina gt

JEgyptii homines funt fragiles, &

& accipitri, aut milvo opponens.

hi

imbecilles , ideoque fpem veíltram in

6. Sucwr em profuudnum receffevatis.

J

& quodam'

iis collocare non debetis fed in Deo.

Caro , 66 non jþirim;.) INon funt

Hebraice eft, feau prtyfuna.'.aj?i: Inigni-

fübítantis immortalis.

f4tem , quati dicat, profunde a me

ägï?"*"*")

declinaftis ad idola , & fcelera defcen-

s r

Inclinabzt mausum j)mm.) Ad percu-

derntes, ita nunc ferio. ad me redire.

p

pem

tiendum , tam eos, qui petunt , quam

Alloquitur decem tribus.

: eret f

&

i

e03 , qui ferunt auxilium.

". du die emita illa, &e«,) Conver-

116

PROPHE T.

I $.A 1 E

$. Et c..xdet Affur in gladio non viri, & gladlus non ho-

, Ea

tim veloc

minis vorabit eum , & fuget non a facie gladu & juvenes

ejus ve&tigales erunt.

. Non

Q Et fortltudo ejus a terrore tranfibit, & pavebunt fugien-

e fraudi

6. Stula

tes prmmpes EJUS

dmtDommuD, cujus 1gms eftinSion, &

caminus ejus in Jerufalem.

tatem, vt

l

yaudulen

CAPUT XXXIHL

Jenu quiel

Frauc

De rege , ac prmazpzbm in jujhim regnamrzs 6'9' populi fubdzfz

COncinmav]

f'elicitate; fiulto autem principi ,

&? opulentis mulieribus futura

Itqueretur

- pradicitur calamitas : pacis quoque pulcbritudo , ac re-

!

9) ? MM

quies opulenta promittitur populo -

V ipfe füp

et.

xxnc

HN

ce in Juftxtia ïegnablt rex & pr1nc1pes in ]lldlClO pra-

lo

confid

EC

erunt.

————.

4 Sdtang

2. Et erit vir ficut qui abfcondltur a vénto ,& celat fe a

tempeftate, ficut rivi aquarum in fiti, & umbra petre pro-

Y, l itelini

minentis in terra deferta.

f B luh lis l

3. Non caligab int oculi Vldaenflum, & aures audlentlum di-

iaaem , & i

Phiübfophora

ligenter. aufcul;abunt,

Qüebantur

4Et

E liton, ]

TOphetanm

timiai ad Deum, o decem tribus; fic

qw bl"f( 15

Cu]us 2gnis ef m S:on ) Qui. coli-

proponent q

enim ejpis opein experiemuini, p&rmde

tur facrificiis, que incenduritur in Sion.

ac mox experientur duz tribus ,

cum

Et camimus eqms, G o.) Repetmo ejus-

ifant itilimi f

abjedis omnibus idolis, qux nonnulh

dem fententiz.

3 l ! QUi j;

eorum tempore Achab tecerunt una-

fib EZCChn

(£Rex y Efc.) Ezechlas, &

nimes toto cordé me colent, & invo-

1 RLä;b

antitypus Chriftus.

1 boni tant

cabunt ;

tunc enim hberabo eos, &

Princtbes.). Proceres' aule Ezechlæ,

henta Wan

cxed um A'Tm ,id eft Senn&cherlb eos

d lk"u um l

imï)ü(m:mtem

vel Apoftoli.

0 Darifi

Q, Et erit vir, 6c. ) Erit qulhbct

8 "Non 'wrt) Sed Angeli ï83 mil-

pius fub illius prote&tione tutus.

" Doyul

lia interficientis.

Sicuz r/v1.) INam bonus hic Prin-

VL excleran

Nom 4 facte gladii. ) Non ab hu-

mhll

ceps erit tanquam rivus aqus fitienti-

goAtoli, &

imano gladlo , a quo

pdm

bus, quia malis feffos recreabit.

& lunt,

Áunt.

Umbrapetre, 8$c. ) Quam fubeuntes

j $ 17

jevexes: eorum | vethi ga[e.f erunt, )

enii utim.

&Ítu fatigati viatores vires inftaurant.

tatione t

Affyrii, qui prius folebant aliis ve-

Non caligabunt oculi videntium. P

k

a:hgal imperare , .jam ipfi 11 ud pen-

PlopHetæ clariores habebunt a Dso

Wnc ent ly

dere cogentur.

vifiones , & revelationes, nec erunt,

'1 Mat uln 1

Q. Fortitudo ejus aterrore fmnf&tt

qui fe Prophetas dicant fal('t vifa af-

O 91/;

Ob terrorem folvetux

ferentes.

"Dpatüit o

Dotritas CX

o APUT XXXiI.

117

t.0n h.

'

4. Et cor flultorum intelliget fcienti

am , & ï-.inguai balbo-

à

Jvenes

rum velociter loquetur, & plane.

eft, .princeps : ne-

.. Non vocabitur ultra is, qui infipiens

*

tfügier-

que fraudulentus appellabitur major :

& cor ejus faciet iniqui-

Sion, &

6. Stultus enini fatua loquetur,.

tatem, ut perficiat fimulationem, & loquatur ad Dominum

fraudulenter , vacuam faciat animam efurientis, & potum fi-

tienti auferat.-

7177

^. Fraudulenti

vafa peífima fuü; : ipfe enim ïcogitation'e;s

concinnavit ad perdendcs mites, in fermone mendacii, cum

i futuri

*

(fe -

loquceretur pauper judicium.

.. 8- Princeps vero ea , quee

digna( funt pfincipe » cogitabit ,

& ipfe fuper dulces flabit.

z

i

o. Mulieres opulen:»e, furg

ite, & audite: vocem mea'm:ffi-,

ibus eloquium meum.

(cio pr&-

lise conüdenFes, percipite aur

3

1o. Poft

d Damiþg;;;;ï j -De Domino, vel

celat fe

Sruitorum.) Rudium, ü&lpïidum.

tre oro-

Vel intelligit Gentiles , qui prius cum.

etiam loquuntur ad. Dominum. frau-

fuis idolis infaniebant , & ftultam ,

dulenter, quia Deum labiis honorant,

inanem ,' & multis erroribus refertam

cor autem eorum longe eft ab eo,

atium di-

Et vacuam faciat antmam efurten-

Philofophorum fuorum fapientiam fe-

que-ban.tur.

fs )

Neque enim eorum doéttrina

DT

Lalborum , €6c.^) Et linguä

animum explebat. Veleorum notat im-

pietatem, qui fpecie religionis pecunias

p ssmmd

n

Prophetarum,. qui. prius. obfcure 1lo-

quebantur , jam plane, aperte, & clare

accipientes exhauriebant pauperes.

P

Inftru-

| QLH COli-

proponent myfteria falutis, vel etiam

!'I

Fraudulenti /vafa. )

jur inSion.

infantiffimi Deum laudabunt.

menta, id eft , miniftri, & minores

magiftratus a fraudulento Principe

S. Is qui 1zffptens eff , 6c. ) Is exit

i

ituti.

epe:ifio g

fab Ezechia, & Chrifto Reip. ftatus,

con

ut boni tantum, ac prudentes domi-

dpfeé enimi cogitationes , €fe. ) Ipfe

Dchias, &

cogitat, & concinnat, quomodo per-

flus

nentur , neque impoftores , & frau-

g Éaedit

dulenti cum imperio fint.

Sub: Chri-

dat mites , & pauperes , qui juftam

[to Pharifzi, & Scribe Principes prius

habent caufam , per mendacium, &

in populo, & dod&ores, principa-

calumniam.

hi 4uiiibe:

tu exciderunt , & in eorum locuin

Cum loqueretur pauper judicium.

4

j

a

Apoftoli, & viri Apoftolici fubrof

Cum jüftam, caufam haberet, (& jus

liE

gati funt.

fuum repeteret.

t (itiit

6. -Srultus enim, &c. ) Apparebit

9. Princeps-)

Ezechias, & Chriüus.

'eabit-

y fübennte

enim ftatim , quis ftultus fit compa-

Cogit abit.) Et effecta etiam dabit.

ratione fapientum ,. quorum . magna

Super duces fdabit. ).,.Vigilabic ,

ifb

tunc erit Copia, qui etiam ftultorum

explorabit , quomodo fe gerant , an

vidzlztiW-j

per fraudes graffentur , & injuftitias.

)[mt 1 .'3()

fatuitatem redarguent.

Cor ejus faciet iniquitates , 65c. )

Q. Mslieres, 6$c, ) Ejft alterius ar-

0e [2 Lmt'»

Apparebit eos fraudulentos effe , hy-

gumenti prophetia ; tranfit enim ad

jf v

cladem Hierofolym* per Romanos.

pocritas , & fimulate agere.

:

m

1I8

PROPHE TQ ÍSAlA.

1 DX

'10,*'Poi'rdiesxenim,:&annuixï*, vos conturbabimini confiden-

tes:confummata eíft enim vindemia, colleCtio ultra non veniet.

defertum

16. E

1I. Obítüpefcite opulente , couturbamini confidentes :

exuite vos, & confundimini , accingite lumbos veftros.

fnel fede

I2. Super ubera plan

n E

per vinea fertili.

*

gite, fuper regione de(ïderabili, fu-

( fecurit

13. Super humum p

opuli mäi fpinse, &/'v.eþres afcendent:

Ij K

labernact

quanto magis fuper omnes domos gaudii civitatis exultantis ?

-14. Domus enim dimiíffa eft, multitudo urbis reli&ta eft,

19. 6r

friliabitui

tenebrae, & palpatio fa&tee funt fuper fpeluncas ufque in &e-

^0. Be

*

, Jternlum.- Gaudium onagrorum pafcua gregqm.

IS' ])0'la

pedem b

Mxylieres opulm?æ.) Alloqxüitur fo-

otiofe quafi reginz defidebatis; nunc

Tmünas opulentas , & in fuis divitiis

ut ancillz ad fervile opus lumbos ve-

confidentes, & fuperbas, quas etiam

ftros fuccingite.

"fupra perftrinxit cap.

3.

I2. Super ubera pl;mg;te.') Pectus

lO. Poff dies enim ;

& annum.) Poft

percutite, vel plangite, quod ubera

longum tempus , quo fcilicet dies ad-

pre fame fint arentia, nec lac parvu-

dentur diebus, & anni anrnis.

lis fufficere poflit.

Conturbabimini confedeutes.) QUs con-

Super regsone defiderabili.) Judza

hísameee

fiditis, timebitis, fupervenienre vobis

fcilicet, qux vaftata eft, & quz vo-

ifn, &

clade, & excidio a Romanis.

bis eft deferenda.

Confummata eff enim vindemia.) Di-

Super vinta fertii.) jJudmam intel-

but, &

eit pofo uliimam vaffitatem ,.qua. fub

palcentu,

ligit amoenam , fertilem, & paflim vi-

[51 DMF

Vefpafrauo, 6 Tito, -ddrianoque. acci-

tibus confitam.

dit , nequaquam aliam captivttatem effe

13. Ssper bumum pop

nuli mgi " '50.,)

ïim dfv exe

wenturam , mec vemanfmros botros in

judaea vaftabitur a. Romanis, ut in-

Satdum d

olos, &

poptlis , qui deinde collzgendi ffar. . lta

culta fpinis, & vepribus repleatur,

erfalem g

D. Hieronymus.

quanto magis Jerufalem effufior in

Coiletlt0; &5c

Vel eft repetitio ejus«

luxuriam punietur ; qux ita voluptati

Tlicer Ed

dem fententiz

D

ebraico fermoni fami-

indulget, ut videantur omnes ejus do-

o d

liaris; vel Co//ettzz racemationem figni-

mus gaudio effe plens.

Ti f nEl

ficat , cüm fcilicet poft vindemiam

I

Domus en;m dimiffa eff, &fc.)

Tium, I?.

latentes botri, qui vindemiatorum ma-

Quod: phiribus hoc. verficulo dicitur,

If, j

[7

nus fugerunt, colliguntur.

paucis comprehendit Chriftus cum

Q atta £

1I. Obffupefeire.) Müagnitudo enim

dixit : Rel/zquerur vobi domus veffra

'w'flltl'nmy"

calamitatis ftu

pentes, & attonitos red-

'dejärt;z..Luc. I2. 5

(Tu)

4 P'mti

dit homines.

Tenebra , 69 pal»atzo fatta funt f'per

T

am denfa erunt ru-

ffïüaf

üenl

Cantnräamini.) Timore, & üupOreü

eluncat , E8c. )

: *s p

Corfidentes.) In divitis , & opu-

dera, & ruinz, tum templi, tum do-

lentia veftra.

morum, ut redigantur in antra,

ài

A

li erje

Exnite vos.) Veftibus pretiofis.

fpeluncas ita profundas, & cecas,

j : C/:'l;*/þy

Con;undipmisi) Ad vileminifterium

ut in iis videantur effe tenebrz palpa-

abjecta.

biles , idque in perpetuum.

JWitg f ]e

"Aecipgste lppobos

d

t

'

veffros,) Qu prius

Gaidism enagrorum , &e.) . Locis il-

A Lenp,

ii

CAPU Ti XXXIb

I9

i confiden

ré Donec effundatur fuper nos fplrltus de excelfo: & erit.

on veniet

defertum in Charmel, & Charmel in faltum reputabitur.

nfidentes :

16. Et habitabitin fol1tud1ne Judlclum, & juftitia in Char-

ftros

mel fedebit.

tabili, f

17. Et erit opus Jufüitite pax, & cu!tus Jufatlæ ülentlum,

s

& fecuritas ufque in femp1ternum.

(cenden

18. Et fedebit populus meus in pulchntudme pacis, & in

xultantis ?

tabernaculis fiduciee , & in requie opulenta.

reh&a ef

19. Grando autem in defcenfione faltus, & humilitate. hu-

'que n

mlhabltur civitas.

20. Beati ,

qui feminatis fuper omnes aquas $ 1mm1ttentes

j De

pedem bov1s, & afini.

d

debatis, nufe

y umbos ve

j,) Prtu

ggd uberà

sc lac qarte

CAPUT

ji) ia

[ o

& que v*

lis feri, & fïlVePcres onagri gaude-

- 18

lp pulchritudine pzms )

In

pulchra & alta pace.

bunt, & greges ibi hablmbuntz N

adgam intt

pafcentur.

Im tabermaculis. fducm ) Fidenter,

& plin vt

t5. Dozec efundatur ]ther nq: /þ:-

fecure, & qulete habxtdbunt domos

vitus de excel/o.) Cum enim Spiritum

fuas.

San&um effuderit Deus füper Apo-

Regqnie opslenta.) Paci enim adjun-

ij nth d)

&a erit rerum omnium aflluentia.

iM mm yt u

íftolos, & difcipulos, tunc reflorebit

yus 1€ ]eamf,

Jerufalem non terrena, fed fpiritualis,

I9. Grando autem m defcenffone /2;/-

, efifior t

fcilicet E:cclefia.

£5.) Quafi dicat, e contra vero in

faltum, hoc eft, filvefcentem, & de-

T volupïdt'

Er evit defertum sn Charmel, €c.)

mps du 9

Haxc fupra explicata funt cap 29.

fercam fynagogam grando defcendet,

num. I7.

hoc eft, malorum omnium agmen.,

114'/;'

ée)

In Hebræo eft: Grandinabit autem

16. Im folitudine.) In gentxhcate,

grando in fflvam, ut vertunt Paam-

ículo dicitüry

1

uz antea fuerat deferta, & flerilis.

nus, & Vatablus.

Ü m&us cum

ïua'zctum ) ]uf,tltla

JWM Vielrd

n Char:mel.JCum fcilicet folitudo hse

Crvitas.) Jerufalem.

20. Qre feminatis füper omnes aquas.)

fatta fuerit Charmel ,id eft, frugifera,

Eft apoftrophe ad Apoftolos, & vi-

4 f Ia

& fertilis per fidem Chnih

O VOS

gf t

ros Apoftolicos ,

quafi dicat:

tllm

17. Opus juffitia pax.) Merces ju-

beatos, qui fuper omnes aquas, id eft,

m li

flitiz erit pax.

fuper omnes populos feminatis Evan-

Ef culitis juffitia filentinaz) Cultura

rrehum

& (5

juftitie filentium , hoc eft, quietem ,

dDpsmirtentes pedem äa'vu,

4fm ) Id

tenebl'æ P&lp

& tranquillitatem pariet, fic Chaldæus

et, przdicatores , & operarios Evan-

Colentes juflttiam) quiefeant, —

n*ehcæ , & fd]utlteræ meüls.

E

120

PROPHET. ISA1/£

JCOCAPUT XXXlL

(, Et«

(; (cient

Perhæixfz'm,jdedejxeä?z'onefSennacherila loquitur , & ?udæorum libe-

7. EC

raiione , C divine potentie exaltatione : imvebitur. contra bypo-

bünt,

critas : & quales e[Je debeant ,. qui cum . Domino babitaturi [unt

9 Df

tum fdtu

in excelfis ;. Jerujalem vero babitatio erit opulenta , in qua-

magnificabitur Dominus , rex , & legisla-

fines,

9. Lüx

for no[fler. -

fordut,

1.'X7J£ qui preedaris , nonne & ipfe preedaberis? & qui

W. fpernis, nonne & ipfe fperneris ? cum confummave-

Bifin, &

1. N

ris depraedationem , depraed

D

aberis; cum fatigatus defieris

munc fb

contemnere , contemneris.

L

2. Domine , miferere noftri

o

te enim expe&tavimus:; efto

brachium noítrum in man

& fiddem

*

e, & falus noftra in tempore tribu-

.

lationis,

fttit ü 0pe

2

quibus 5rem

. A voce Angeli fugerunf: populi, & ab exultatione tua

« Erit fa

difperíze funt gentes.

Y

Gllicet proni

4. Et congregabuntur fpo

lia veftra ficut colli

gitur bruchus,

Dui, qui ;

velut cum foffze plenze fuerint de eo.

lj Tnptri]

0 ion ! ver

. $. Magnificatus eft Dominus ; quoniam habitavit in excel.-

lz Cs t

fo: implevit Sip;ï judilgio, .& juftitia.

6 Et

Drir (j

aplena, fci

Qubus nimi

I. [ qui Pr&dariæ; Uo ) Va tibi

b exaltatione tua. ) Sublimi po-

Craníeunr.

" Sennacherib, qui predatus es

tentia, vel elevatione

manus ad per-

Colunt,

Judeam, & jam imines urbi Jerufalem.

cutiendum.

Nonne 65 zpfe pradaberis ? ) Id eft,

Difberfa funt.) Difpergentur.

v U

Gezres.) Militantes in caftris Sen-

P EF 'wldlfm* &

fpoliaberis, & prxda eris Judais.

nacherib.

Qu Yidenss

"Sperzis.) Judzos, & ipforum Deum.

WVelhte c

Sperneris.) Ab iisdem pudeis , &

q- Sicuf co,lligi?m' &ruchis.) Quid

etiam a tuis, qui te caftris exutum ,

fit bruchus, dixi Levit. I1. 22. fcili-

Wiatim g.

& profugum occident.

D

cole bruchos, ne vaftent feo

cet efle genus locufte ; ,colligunt agri-

Aw.ge/i jai

Cum fattgatus. defferis cantemzz,erej.)

etes , in

Q g

Cum multum, & ad fatietatem con-

foffam projiciunt , & ingeä

a hi;xno

tempferis.

*

obruunt. .

iUf3

Cl r

Q. T? enum e

X

5. Magnificatus eft Dominus.) Inftrage

, Wice]

noftram collocavimus.

feffa?;';mm.) I"n- te fl;em

Sennacherib.

hl

* Qu

O mper

Brachtum.) Robur.

Habitavit.) Habitat.

Inmane.) Quotidie, vel cito.

1» excelfo. ) ldeoque fe digna, hoc

" iyo

9. 4 voce Jdngeli f'ugerumt populi.))

eft excelfa facit, & omnes Reges, &

Qtür il

Hebraice : J4 ffrepztu , E5 tuzmultu , qui

eorum vires infra fe habet.

/ha,

Vaba D

€Date

Ícilicet factus eft in caftris percutiente

Laplevit S:0m judicio, Ef juflitia. )

W

Angelo 185. tmillia Affyrioirum.

Declaravit Deus hac ftrage, fe juftum:

Unt;

I& cum C

CAPU T XXXIL

121

B. Et erit fides int

emporibus tuis: divitize falutis-fapi:entia,

& Ícientia

timor Domini ipfe eft thefaurus ejus.

Vr ffe-

7. Ecce videntes clamabunt foris, Angeli pacis amare fle-

anira -

bunt.

itaturi Jut

8. Diffipatae funt vise , ceffavit tranfiens per femitäm, irri-

, hu

tum faétum eft pattum, projecit civitates, non reputavit ho-

mines.

"

9. Luxit, & elanguit terra: confufus eft Libanus, & ob-

forduit, & fattus eft Saron ficut d

.efgrtum : & concuffa eft

s? &quiy

Bafan, & Carmelus.

yfümmaye-

Io. Nunc conífur

gam : dicit Dominus : npnc exaltabor ,

us defleris

nunc fublevabþor.,

n. Con-

amus; eto

& fidelem effe Sioni, quia plene pra-

ponentium. Dicuntur vie di/|ipata ,

pore tribu.

ftitit ei opem, & liberavit a malis,

i1d eft, Zefolate , ut vertit Vatablus.

quibus premebatur.

Praclufi funt nobis exitus omnes.

Jintione t2

6. . Erit fides. )

Apparebit veritas ,

Ceffavit trav[iens per femim»z..) Nuf-

fcilicet proniifforum Dei : Chald. zacez

quam videtur viator.-

Deu , quod promifit.

b

if bruchus,

Ip temporibus 225.) Quamdiu ftabis,

Irrirem fatlum eff patlum.) Non po-

tuimus cum Atlyriis tranfigere nego-

0 Sion! verius lisc conveniunt Eccle-

tíium pacis, nec Affyrii flare volunt

jt n exce-

fiz, cujus typus erat Sion.

paci, quam poftremam cum Ezechia

Drvitia falutis.) ld eft falutares funt

fecerant. 4. Reg. I9. 14-

Pf

0

6H

fapientía, fcientia, & timor Domini,

^i

eciz ciäfit'ate:f) Cepit, evertitque

n

quibus nimirum fideles inftructi Deum

civitates.

cognofcunt, & illum reverentur, &

Nom repulaUst Vü*am;vze;r.«) Judeos

Sulimi p

colunt.

.

mans ad p*

omnes vilipendit, & contempfit , ut

7. Ecce Uidentes clamabusr foris. )

patet 4. Regum 19.

.

s

Per widentes intelligit fpeculatores ,

- LuUxID,€y elamg

[

zP fei'ra.) Squa-v

pl

uí videnzes tantas Affyriorum copias

lida, deferta, vaftata.

W CZRI' [ Sen;

adventantes clamabant, ut qui extra

Confufus eff Libasus.) Videns fe ce-

ch') Quid

civitatem erant, reciperent fe.intra

dris fpoliatum, quas in ufus exercitus,

*sacnia.

& ad machinas

,l

ii

n geli pacis , ö"c.) Hi funt. nuntii ,

Affyrii.

/bellicas fücciderunr

lii

a at t

r

quos Ezechias ad Rabfacem ducem

Obforduir.) Decorem amifit , quem

Sennacherib mifit pacis componendz

habebat , cum arbores ftarent , nec

E a hümo

caufa , fcilicet Eliacim , Sobna , &

ramalibus, & truncis omnia o

T

effent, & confufa:

ccupata

m'W')

foftage

Joahe , qui cum pacem a Tyranno

non impetrarent, excidium urbis ti-

Fatius eff Saron ffeut defertum.) Sa-

Tnerntes

d

everunt fciflis veftibus, ut di-

ron regio eft Galilec fertiliffima.

citur infra cap. 36. n. 29.

TT

S"uht

Concnffa eff.) Etfua pulchritudine,

9. Diffpata [unt wie, fc. )

& fértilitate privata.

4

" Rgge&

verba Legatorum ex caftris Affyrio-

100

Cez[urgam. ) Contra Afly-

ib

rum redeuntium , & rerum ftatum ex- rios.

[

PET, il

]

Bib&. en» Co

. Mezocbh. To»rs. V.

Nunc Vdemum xebus omni-

ri

L*e, fj

122

PROPHET. ISALJE

I7x Px(

II. Concipietis ardorem , parietis ftipulam, fpiritus vefter

$

«m del

ut ignis vorabit vos.

18 C

12. Et erunt populi quafi de incendio cinis, fpinze congre-

gatse igni comburentur..

z

ubi legis

. K

13. Audite, qui longe eítis, quae fecerim , & cognofcite

vicinl fortitudinem meam.

thonis:it

n qUo )

14. Conterriti funt in'Sion peccatores, poffedit tremor hy-

20. K

pocritas. Qiuis poterit habitare de vobis cum igne devorante?

videbunt

quis habitabit ex vobis cum ardoribus fempiternis?

quod n

15. * Qui ambulat in juftitiis , & loquitur veritatern, qui

projicit avaritiam ex calumnia, & excutit manus fuas ab omni

quinf

a. Q

munere , qui obturat aures fuas, ne audi

t fang11inem, & clau-

dit oculos füos, ne videat malum.

locus f

16. Iíte in excelfis habitabit, munimen

/ta faxorum fublimi-

[

tas ejus: panis ei datus eiï , aqua ejus fideles funt.

Agua [

17. Rä—

fiüntes , qua

a

filner,

inoveam.

bus de.ploratis tempus eft, üt me

quodüy de Affyriis fumpfi, quid de ge-

r. Regez

hennz ardoribus &ternis fentiendum

N

hrfomin

Exaltabor.) Guia potentiam möam

erit ?

4

oftendam.

I5. Prqjicif aVAY

i?iam ex calumnia.)

De lwg.-.

du

prreo,

II. Conczpietis ardorem , &$c.)

Qui deteftatur divitias augere per

18- C t

dicat, quecunque aliis machinati eftis,

innocentium cal/umnias , & per inju-

non magis illis nocuerunt, quam fti-

ftitiam.:

;

z

Quf d

titioTem cor

pule, aut quifquilie : vobis autem pro

Ne 4;;&'34'1*[;':

zguinem.)) Chald. effum-

X

.

ücds, &

tomentis perditionis veftre infervient.

dentes fanguimem 1innocentem.

TR iour,

os enim eflis ftipule incendio defti-

gedicinm. languinis , Ícilicet iniquum.

nate , fimili modo di&um- eft cap. 9

Qui furdus eft ad calumnias, per quas

( JEEO Prææ:

Waleris.

n. Ig. Swuccen[a efl quaft ignis. impie-

vite alterius periculum ftruitur.

Wi 4 lr

E4$, Uebrem , E5 þind/: vorabtt. -

Videat malum.) LXX. iniquizatem,

Parietis fhipulam.) Stulta con

filia

nOïlï Intelles

ànanes habebunt effectus,

qui non probat, que male, & inique

runtur.

YUL placuit

ge

Al T C(T.

12. Quaf de incendio cinis. ) Ut

16. In excelfis , €$c.) , In Colo, &

cinis , qui poft incendium reliquus eft,

in Ecclefia triumphante.

:

ET

Spzne congregata , $c,) Hic cinis et-

$. ) fedit à

Munimenta faxorum fub/imims -ejus

r prarie

lcietur ex collectis fpinis, hoc eft,

-

&c. ) Idem repetitur , fed fub excelfx,

yriis.

& munite rupis metaphora.

LXX.

"ntenti 4f

14. Conterriti funt. ) Videntes cla-

x

Velig ho

dem Aflyriorum.

Ig'-rog oxgo'ti &y ospqAe o mqNaie mevpac

M*)HQS'

lo yup&g , bie hbabitabit in excelfo [pecu

Tüm

Peccatores. ) ]u

dei aliqui »hypocriï.

petra forti!, id eft, erit non minus

Y t

t&, & impil.

tutus, quam fi turrim in rupe inac-

dlftj

Qu

ceffa habitaret.

TUS, (S h

Quis potersit babrtave , Efc;.k? )' Quafi

fti c

dicat : audite, & ad majoris incendii

Panis ei datus eff ) Cibus, & potus

cli C

cogitationem animos erigite , 11 gra-

ei dabitur divine vifionis nunquant

lw

2) 27

deficientis.

lll

Hm,

viffimum fupplicium vobis videtur,

"

MVAT XXXUE.

125

tüs vellet

17. Regem in decore füo videbunt oculi ejus, cernent ter-

a.

ram de longe.

18. Cor tuum meditabitur timorem :

* ubi eft Iitteratus?— iCOf*

& Congte-

3 I. 299

ubi legis verba ponderans? ubi do&tor parvulorum?

cognofaite

i9. Populum impudentem non videbis, populum alti fer-

monis:ita ut non poffis intelli

gere /difertitudinem linguse ejus,

tremor by-

in quo nulla eft fapientia.

40. Refpice Sion civitatem folemnitatis noftrze : oculi tui

levorante?

videbunt Jerufalem, habitationem opulentam , tabernaculum,

atem, qui

quod nequaquam transferri poterit : nec auferentur clavi

as ab ofmni

ejus in fempiternum, & omnes funiculi ejus non rumpentur.

:m,& cay-

21. Quia folummodo ibi magnificus eft Dominus nofter:

, & patentes 5 non tranfibit per

locPs- fluviorum rivi latiffimi

-

eum

a füblim

[o

Q 2

4qua ;jw ffdeles. ) jugiter ma-

In quo nulfla eji f'pientit.) Sed tan-

nantes, que nunquam deficiunt, aut

tum barbara, & ferox ftoliditas.

| y. M

fallunt.

À

20.* Refpice Sion-) M ox Sioz , vel eft

I7. R

e

vocativi cafus, & fenfus eít: o cives

: wd de ge

Chriftum in fua gloria.

gem m d&cafe.) ngti: &

s Jenniendunm

Sionis , refpicite , vel accufativi , &

De lozge.) Bminens e qqelq eme

fenfus eft: refpice Sionem , que eft

ic

m lum

pyreo.

civitas folemnitatis noftrze,

[

I8. Cor tunum me

ditabitur fiþzarem,)

; angee .pþï

Qua(i dicat : fi hec ferio perpendas,

Solemnitatis noffra. ) la colo enim

, &i

éerit perpetua folemnitas, in eo tantum

timorem concipies, ne &terna felicitate

occupatis beatis , ut Deum laudent,

Chid, fv

excidas, & ne in &ternam damnatio-

& illo fruantur.

DX

nem incurras.

Vel dulcis erit recor-

entet

Habitationem aþu(äntam,j Quia omni

jice: ipiquum

datio preteritorum periculorum , qu&

bonorum genere aflluit.

yias, pe 09

evaferis.

Ui effliteratus, €&c.? ) Qui liec

Quod nmequagumam transferri pore-

firuitar-

non intellezit, fed inani fua fapientia

rit.) Nam caleftes ille manfiones

j, ii

Citat hunc locum D.

ruine n5on funt obnoxie , ut hujus

ye, 9 d

ibi placuit.

temporis quantumvis "beme fundata

PEUIUS Iu COT- Il 206

pa atiae

.a (l i

19. Zepulum impudentem mom "vide-

Clavi ejus , &fe.)

Ita äe cclo ioqui-

2

b5i.) Redit ad di&ta verficulo 17. quaft

tur , infiftens allegoriz tabernaculo-

pex parentheffm interpofito verficulo g.

rüm , que funiculis intenduntur, &

",,blimi/Wji?'

Sententia eft : In patria codefti non

ff

jp €x

QB

clvis; ad quos religantux funes, fir-

jhora

videbis homines impudenres, fuperbos,

mantur, ne vento, aut alia ratione

g^

baxbaros.

Alludit ad miores. Aflyrio-

evertantur,

MMW)

rum , qui tales erant.

i E,Wf/ö

01&

21. Quia folummodo 1bi magmiffcus

i n m

"Alri fermonis.) Cujus fermo obfcu-

eff Dominus noffer.) Quafi.'dicac, hac

yus , & barbarum fonans.

Om nes

omnia, qu& enumeravi, cernere eft

enim co:li cives affabiles erunt,. Hebr.

in patria colefti,

uia fub. uno tan-

t Ow;

eft 3y23. »/Ibag, id elt, Mefmm, vel

tum Principe fummo Deo in alta pace

Clbüs !

nmm

baltum limgua-.

f0f

a

-

*

PROPHE T.

15 A I ZE

1247-1

eum navi's re

*

migum , neque trieriæs magng transgredietur

? Qui:

eum,..

foper xgni

'

r

22, Dominus enim

*

judex nofter, Dominus le

gifer niyiïer?

1 OCCiIO

^, il

Dominus rex nofter, ipfe falvabit nos.

3'

ï

23. Laxati funt funicul? tui, & non pr&valebunt; fic erit

(

nae

|

malustuus, ut dilatare fignum non queas.

'Tunc dividevntur

4 Ett

cut libet

fpolia praedarum multarum: claudi diripient rapinam,

.24. Nec dicet vicinus; Elan

folium d

gui: populus , qui habitat in

ea; Vaufe'*retur ab eo iniquitas.

; Qu

"

L]

CAPUT XXXIV.

per Idur

tez, ad

6- Glic

"cerba. Dei ultio fuper omnes 'gem'as; ldumee quoque contritio-

€x» perpetua va[litas predicitur,

p de1

(atorum a

1. A Ccedite gentes , & audite, & populi attendite: audiat

Q magr

& omne germen ejus.

P

7. B

ferras & plenitudþ ejus, orbis,

2.Quia

Non prevalebunt.) Inütiles facti, &

-.

EOE E OR a

regitur, a quo magnif?ce o.mn.ia', «&

Qv Mdl/ iA

ad wternitatem intructa funt.

milum navis in fuo ftatu erectum re-

Lecus flaviorum, 61c.) 1n Jerufalem,

tinere non valentes.

üinem, LY

Sie er£t malus, €$c. ) Malus navis

lntcrjf;i:,

non terreftri (hec enim laborataqua-

rum penurii) fed coelefti erit ingens

tue evertetur, nec in illius fublimi-

f8, partin

fluvius inftar plurium fluviorum, ex

tate, ut fieri folet, vexillum tuum ex-

1l mondi

plicare poteris.

privs,

quo rivi latiffimi, & pitentes in omnem

partem defluent. Hujus codeítis lu-

Dividentur [bolia, £6c.) Exercitu tuo

$ Talel

vii meminit $. Joan. in Apocal. cum

ab Angelo percufio.

[utmtir d

ait cap. 22. L. E£ offendit mibi flwvium

Claudi diripient rapimam.) Adeo nul-

quue.

agua vita , [Mendidum tanquam eryflat-

lus erit, qui prohibeat.

4 Tui

Ium , procedentem de jz'ale Dei, 6 agni.

24. Nec dicez vicium : elangui-) Sed

Nam fl

omnes circumje&a loca habitantes ala-

Fluvius hic fïgn-ïflcat: exuberantiam

judici] com

donorum ,

audiorum , & volupta-

cres erunt , & erecti in colligendis

V, & lum

tum^, quas :

fpoliis.

7

Cvmfft'!aþ'

eus, & Chrïiiïj.l,s in bea-

Aufaretur 4

B eo iniquitas.) Occi-

tos effundent.

('t dlim fi

fis , vel fugatis iniquis Affyriis , a

.C*mmï» & Ci

Non tran[ibit , &fc. ) Nulla navis,

quibus opprimebatur , populo in ea

CL fite

aut triremis hoftilis per hunc fluvium

tranfibit , qus urbis pacem jturbet ,

regione habitanti melior fortuna 4*[—

m erS u

fulgebit.

NQCUT atris

vel opes diripiat.

ID

Ccedite , Gc. )

Ex clade Sen-

Treré. ) '"Yrwemis , vox Greca

!t Berin

nacherib affurgit ,. & avolat

P ïW—klm "

Poatpuc-

de amore ad excidium orbis in fine

feculi.

Dáiy

23- Laxati fiahtfunicuvli tui.) "l ran-

näm, üt LN

fit ad.Affyrium Judzorum hoftem,

. P enitudo ejus.) Quid

quid terre am-

Sfffl,g [4[[6

bitu continetur.

r

quem alloquitur continuata navis alle-

Y d

5

oria, & fenfus eft: Rudentes návis

" Omne germen ejus, &c.) Chald. E«-

Wegg, )

i

|

tuz laxati funt, foluti, aut fracti.

&éitazorts. LX X. Populus.

NEM

[| ]

l]

CAPU TH XXXIV.

I25

Sgredieur

2. Quia indignatio Domini fuper omnes gentes, & furor

fuper univeríam militiam

:

eorum interfecit eos, & 'defïdït eos

let nofter,

in occifionem.

5. Interfe&i eorum proj

icientür,, & de cadaveribus eorum

nts fic erit

afcendet foetor: tabefcent montes a fanguine eorum.

:

licabuntur G—

diidentut

4. Et tabefcetomnis militia coelorum, & comp

am,

cutliber coeli: & omnis militia eorum defluet ficut defluit

: habitatin

folium: de. vinea, & de ficu.

dius meus: eccö fu-

$. Quoniam inebriatus eft in coelo gla

per Idumaeam defcend

et, & fuper p()pulum interfe&tionis

i

mese, ad judicium.

ue coiritit-

6- GladiusDomini repletu

s eft fanguine, incraffatus eft adi-

pe, de fanguine agnorum, & hircorum, de fanguine medul-

latorum arietum * vitétima enim

,

Jite: audidt

Domini in Bofra , & interfe-

D

&io magna in terra Edom.

ermmen e]ii

enti-

7. Et defcendent uni

cornes cum eis,i & tauri cum pot

s Quia

Q 3

bUï:

,

y

us fadti, &

Super ldsmaem.) lumzi femper ho-

m eredom t

2. Mi.lifi.fz;;.) Exercitum, mitltitu-

dinem. LXX. Numerum.

ftes fuerunt Judeorum : itaque illis

ipter[ecit. ) lnterficiet omnes gen-

minatur exitium , eorumque allegoria

Malus 2v5

tes , paitim per ignem conflagratio-

omnes impios intelligit.

iliug foblimi

À me interfi-

]lum &uum €

nis mundi , partim per plagas illi

Interfetlionis mee. )

przvias.

ciendum.,

3*

Tabefcent montes. 2 LXX. -

Ad. judicium. ) Chald. i» jedicto ,

*) Exercitu tüo

imbuentur, profundentur fan-

LXX. ew- jedicio , id eít , juftum

fecuntar,

guine.,

judicium, & vindictam in eos exer-

a M fif»

,

Tabefcet -0m;2ik m;litïk calorgm.)

cendo.

Nam fol, & luna, & fidera fub diem

6. Im-nzfamk eff adipe.) Solet enim

þ e14ngüi j $l

judicii commovebuntur , obfcurabun-

culter , quo oves pingues jugulantur

hobitantes d-

tur, & lumen fuum retrahent.

fanguine , & adipe imbui.

u COHigfndls

Cumplicabuntur ficut liber.) Sicut libri

Monorum, bircoraum :

arietum. )

(fic olim fiebat) circa cylindrum expli-

Nulli atati , fexui, aut gradui parcet

;js) Oi

cantur, & circumvolvuntur,& tunc ab-

hoftilis

ladius , fed in omnes

Vpro-

; Af a

fconfis literislegi non poffunt: ita co-

imiícue

efeviet.

Em

yopdlo in &

lum ejusque ftelIe, quafi literz abfcon-

fortuta d

dentur atrís nubibus, ut videri non pof-

Vilima enim Domini $m Bo[ra.) Cz-

or

dem facturus eft Deus . in BOflï& urbe

fint, perinde ac fi coclum eflet com-

primaria Idumzz.

o 5en

plicatum, & convolütum.

r C

In gt Edon.) In'Idumæa:

Tt,

& avl

Deflzis.) Stellis e ctelo cadentibus ;

; gbl !

j fne

nam, ut ait Chriftus (Matth. 24. . 29.

7.. De[cendent unicornes , &c.) Uni-

Srtella cadent de ceío.

cornes, & tauros vocat viribus robu-

ii

D

ftos, & àármis validos, quafi dicat :

n

jd t a

S. dmebriatus eff $m cemlo gladtus

mess. ) Vltione mea in ipfo colo

hi omnes cadent cum imbelli plebe,

) C H

& ad orcum defcendent.

graiïmte.

/

ro6

PROPHET ISALE

bus: inebriabitur terra eorum fanguine, & humus eorum adi-

3

*

. Fto

pe pinguium:

e

tit ater ad

8. Quia

dies ultioxuis*Dominï', annus retribütionum judicii

1. lo

Sion.

cuvfodit, d

esäjus in picem , & humus ejus

9. Et convertentur torrent

alter d alt

in fulphur; & erit terra ejus in picem ardentem.

16 heqt

1o. No&te, & die non extinguetur, in fempiternum afcen-

eisnondeft

det fumus ejus : a generatione in generationem defolabitur,

procedi, 1

3n fzecula feeculorum non erittranfiens per eam.

1. E

11. Et poffidebunt illam onocrotalus, & ericius: ibis, &

Ts n menfi

*

corvus habitabunt in ea: & extendetur fuper eam menfura;

"ut redigatur ad nihilum , & perpendiculum in defolationem.

Derationem

12. Nobiles ejus non erunt ibi : regem potius invocabunt ,

?

D7

& omnes principes ejus erunt in nihilum.

I3. Et orientur in domibus ejus fpinae , & urticsee , & pa-

[ | Etubï

lurus in munitionibus ejus : & erit cubile draconum ,

& pa-

14. Et

Tébit

ícua Pcruthiom;m,

L o

fibus ,- aliisqa

zi pvt.cnt*;äm. ) VDi'ViäibuïS'. & prt-

qua partem parietis, quam diruere im

moribus.

s

animo habent, metiuntur.

ftcuer,

Q^ Munus vetributionum

jedieri St(m)

Ur redigatur ad nibilum, G$6.) ngfï

14 Occtrres

dicat, Deus non plus iufligit poenz,

Monfta, f

Id eft, annus, quo repsadet Deus

Idumzis, & in eorim caput regeret

quam quis meritus fit, fed omnem

t5 cis p

imala, quibus Sionem aecerunt , ut

punitionis modum quafi perpendiculo,

onocentaumru

Sioni jus fuum reddat.

In die Judicii

aut amuíh dirioit.

At idumzorum,

Ozecfntm

Deus vindicabit in

& impiorum fcelera tam multa erant,

Wotftrum a .

jurias Sioni, xd eft,

Ecclefiz tactas,

tamque atrocia , ut plane defolandi

mine here

« Convertentur. toyrentes ejus 3. pi-

fint, & ad nihilum redigendi.

Ta Dufe c

I2. Nem erumt ibj, ) Sed vel occi-

HUdit Eül r

cez.) Chaldeis Idumsam incenden-

nterp;'es ad

tibus., ita ardebit, ac fi aque tor-

dentur, vel abducentur captivi.

rentium ejus in picemi verfe eflent.

Regem potius s2vocabumr,). Victi, &

Vtavit D. H

fupplices R

f

egem Nabuchodonofor in-

: lentio T

mundi.

Id plane accidet in .cogü:.xgraticme

vocabunt: fic impii in extremo judi-

f

cmu Amalth«

cio peenam deprecantes dicent: Quaz-

; MDF"-) D

1I. Oneccrotalts. ) Qvuïd; fit onocro-

de ze vidimus clurientem , (c. & mom

tfat,

.ques- [

talus dixi Levit. 11..18. —

mnintflravimus tiby,. Matth. 25. 44.

NrOS d

Eriiuw. ) De quo vide fup. c. 14.

Erunt in nibium, Uc.)* Ad extremam

C/.dmbifa["

NI

nuin. 23

miferiam redadti.

5 Diny,

d) De qudLevïf:.- 11. 17. figni-

13. Paliwrus.) HEft gehus fpinäe,

DA ;

þ

catur fumima Idamzz , id eft, mun-

& rubi, inquit. Plinius lib. 24. cap.

ZIWIW. PA

di vaftitas, & defolatio, ita ut ho«

13. de quo Virg. Eclog. g.

NCI lüor N

minibus vacua feris; fi que fint, ha-

Carduns , & [pinis. furgit palierus

jutiu

,Rp'm

bitanda relinquatur.

AcCHI G.

n

d y

Unby

Extendetur [aper eam menfura)) Ef

Cubile drdcä;zfzm, €c,) Idumza va-

Ite

ftata ferpeatibus, draconibus, firuthio-

J hh(*,

metaphqm di&a a lineà fabrorum,

/

j um

CA PU T. XXXV. & XXRV.

127

orumal- |

L

14. Et occurrent deemonia onocentauris , & pilofus clama-

'bit alter ad alterum : ibi cubavit lamia, & invenit fibi requiem.

um jdici

15. Ibi habuit foveam ericius, & enutrivit catulos, & cir-

cumfodit, & fovi

t in umbra ejus: iluc congregati funt milvi,

humus ejns

alter ad alterum.

[

- 16. Requiritediligenter inlibro Domini, & legite: unu

m ex

um afcen-

Jefolabitür ,

eisnon defuit, alter alterum non qusefivit: quia quod ex ore meo

procedit, ille mandavit, & fpiritus ejus ipfe congregavit ea.

17. Et ipfe mifit. eis fortem , & manus ejus divifit eam il-

: jbis, &

lis in menfuram: ufque in seternuni poffidebunt eam, in ge-

p menfünts

nerationem , & generationem habitabunt in ea.

efolationem.

CATPUT XXXV.

invocabutt,

De futura confolatione , latitia , & [zcuritate , €? felicitate

PET *

ice, & g

petua eorum , qui in Cbriflo Junt credituri.

«

REabitur deferta, & invia, & exultabit fol

itudo, & Hoy-

um , p

u M

.L

rebit quafi lilium. *

4. Ger-

p sstl

nibus, alüsque hujusmodi feris re-

16. Rchuiri:e Jiligenæf i»n ïiära Do-

w r j

linquetur.

3

mini) Gusx tunc accident, recenfete,

ILUTs

" Qïmri

14. Occurrent dénmonia onocentatm ts.)

& componite cum his, que in hac

M

onftra, fpectra, & larve in defer-

prophetia, que eft liber Domini, di-

üfigit p

tis locis apparebunt fpecie ferarum,

cuntur. ltalice diceremus : Cofronza-

;, fed omnam

enocentaurorum , fatyrorum, &c.

£e , €$c.

[i erpendiculov

Unum ex eis

Onccentauris.) ^ Onocentaurus eft

mon defsit.) Ouinnia ad

it idomeorm s

monftrum ex afino inferne, & ex ho-

unguem evenerunt , ut predicta funt.

g moltà erit

mine fuperne conflatum, qualia mon-

Zlter. alterum non 7:aaþ'vit9 ) Alte-

ylne defoland:

ftra fuiffe olim credidit antiquitas.

rum monftrum, vel infortunium opus

jrpendi

Alludit aliquando Scriptura; five ejus

non habuit querere comparem fuum,

&gd vel 00*

Interpres ad'fabulas Poetarum , ut

quia fcilicet aderat.

r C&Plï'Vi.r :

notavit D. Hieron. fic Judith 16. g.

Spiritus ejus ipfe congregawit ea, )

*!lïlf.

Kl

Spiritus Domini, voluntas fcilicet , &

fit mentio Titanum, & Job. 42. 14.

diodonofat

cornu Aumalthez.

juffio Domini hoc agmen malorum

, exrermo j

Pilofz;.) Dsmones fpecie hircorum

congregavit, & ordinavit,

; dictt

Q Atl*

hirfuti, quos vetuftas Faunos,

»

17. Jpfe mnifit eis forteno, 6$c.) Ideft,

j

f

j

ftüh

tyros - dixit.

& Sa-

Deus jam dictis animalibus, & mon-

ftris divifit Idumszam, & cuique de-

l[hc 9-3' 44'

Clamabit alter ad alterum ) Chaldeus

3 Aderrerman

wertit, Damones inter f& colludent, fic

dit füam fortem, locum , & menfu-

fupra cap. I3. 21. dixit: fz/tebuzt.

ram , quafi proprii, & perpetui ejus

Lamia, 6c.) Sunt dzmones fuccubi,

incole effent futuri.

l

, I.ap "P

vel illorum fpe&ra, quz empufe di-

JKtalbitur , 6c. ) Scilicet tem-

UE

cuntur , appaxentque mulierum forma,

pore Chrifti, ad

quem de -mo-—

que ad venerem homines illicere di-

re tranfit,

L

i« t

cuntur, ut eos devorent.

Deferta, &f invia.) In

Hebrzo eft,

Gentilitatem

Jlma Y^

15. Erzis:.) VWide dicta fupra c

defertum , &f folitude.

J

I4. num.

^m

—ao

intelligit, ha&tenus a Deo defertam,

nb

Bfuähio"

j

[6)

tT

8

PR)dPHET. ISALXE

DI

4. Germinans germinabit , & exultabit loetabunda , '& lau-

aquarum !

dans: gloria Libani data eft ei: decor Carmeli, & Saron , ipfi

orietur vit

videbunt gloriam Domini, & decorem Dei noftri.

$, Et er

4. Confortate manus diffolutas, & genua debilia roborate.

tranfibit pf

4. Dicite pufillamines: Confortamini, & nolite timere : Ec-

vt fulti n

ce Deus vefter ultionem adducet retributionis, Deus 'ipfe ve-

9 Non :

L

niet, & falvabit vos.

,

nec inveti

..8. Tunc aperientur ocu

li cæco;"urn ,& /aure*s— fufdorum

1o. Ett

patebunt.

6. Tunc

a

faliet cht'öärvus'c]audus, & aperta erit linguþa?

com laude.

& betican

mutorum : quia fciffze funt in deferto aquae, & torrentes in

fOIit'Udineu

9. EX

Manus diffolutas, ) Gentium abjecta-

juftitia vera, religiono, ö(.þcrultu Dei

carentem.

rum, inertium , & timidarum, & eas

Et florebit q;mji' lilium.) Cujus

lmirus

excitate ad ftudium fidei, falutis, &

eft decor, & odoris fragrantia.

bonorum operum.

o

Ll

i

« Germinans germinabir.) Produ-

Gezum debilia roborate. ) Eiïlïsdelm

cet enim Écclefia novas , & copio-

rei repetito phrafi mutata.

Getmgem n

fas frondes, flores, & fru&tus, tum

4. Nolite tzzmere. ) Defperantes de

) Bitin

veftra falute.

novorum Hdelium ,tum nova*n:m vir-

Bnum; aqris

tutum,

A

Ultionem adducet retr

liuieni-) Dite

I ais

Laudans.) Scilicet Deum, per quem

bolo, qui vos fub jugum miferat, &

rtiS, igf

tam multa bona confecuta eft.

oppreflos tenebat, par part retribuen-

fiüm, Vide]

Gloria Liben: data efl ej.) Onmniz

do, eique fevere, & 1igide dominan-

Vitr zl

ornamenta, opes, & delicis facre,

do per feipfum, & per fideles fuos,

üæs & virtu

quibus in illum dedit poteftatem.

& fpirituals $ynagoge , & jJudeo-

jund ad db

rum transferentur ad Écclefiam ; li-

Deus ipfe wenmiet.) llumanam car-

(; fam (

cet mons Libanus a Gentibus occupa-

nem aflumens.

attum locis

retur , pertinebat tamen ad Hebrzos;

S. dpertentur oculi cecorum.). Nlul-

MlUæ 3 & h'm'

ut patet Jofue 13. 6.

tis vifum :corporis, pluribus mentis

Hren

Decor Carmeli.) Carmelus mons Ju-

triDuens.

t Nog.

dex fertiliffimus ; idem . eft. Zecor Car-

6. Saliet -.. clandus.) Gentiles clau-

dicantes, dubio fcilicet , & vacillanti

lmm, & |

meli, ac Carmelus decorus, lJXX Gfo-

Tet loemm

ria Libani data eff ei, &5- bozor Car-

E

r'effu aberrantes a via virtutis , per

exilmet.

meli , quem fenfum Hebr. efficexe pof-

3

shriftum roborati , & directi recta

iucedent , immo falient per eam in

Semim, g

funt, & vulgata etiam noflra editio

coelum.

qe d ad

interpunctione mutata.

?

17 fan& "

Saron.) Ager ejusdem

Judze dmate

Apertas erit Bngna ääzutorum'.) Divi-

niffimus, & uberrimmus.

nitus edocti loquí magnalia Dei.

titatem

A ]Oc

lpfi videbunt gloriam Domnt , &c.)

j 1

Quia fciffa funt im dejerto aqua.) Qiuia

a LA

Chriftum ; ejusque predicationem , &

defertum gentilitatis rigaverunt. aquas

miracula.

coleftium gratiarum.

Qollatry

(ltatis lal

3- Confertitre-) O Apoftoli, & Evan-

Sciffa funz.) Exuperunt.LX X. épbsaisyn

tinet d E«

gelii precones.

SOwp , erupit aqua.

B/äf' m (

CAPU »T XXXV.

129

ud, & la.

7. Et quae erat arida, erit in ftagnum, & fitiefis in fontes

& Saton, ipf

aquarum. In cubilibus, in quibus prius dracones habitabant ,

tl

A

orietur viror calami , & junci.

.

yilià toboriie.

9. Et erit ibi femita & via,

& via ,i'än&a vocabitur: non

e tinerez Ec-

tranfibit per eam pollutus , & hsec erit vobis dire&ta via , ita

ut ftulti non errent per eam.

Deus ipfeve-

9. Non erit ibi leo , & mala beftia non afcendet per eam,

tes furdorum

nec invenietur ibi: & ambulabunt, qui liberati fuerint.

1o0. Et redempti a Domino convertentur, & venient inSion

z erit lingué

cum laude, & lztitia fempiterna fuper caput eorum, gaudium,

k torrentes 1

& latitiam obtinebunt , &xfugi?t dolo;*, & gemitus.

E

1

u n

Gentium ab

vimidarum, & &&

fdei, fihuts, &

*

zi

CAPUT

i« ) fjsdem

Qusatas

Ls füulti nom errent per eam.) Nam

j Ddpenntes üt

7- Erit m /z*dg,n-am'.-.) Erxt (æuæfi»&af-

num ; aquis abundabit.

etiam fimplices , & imperiti facile

In cubilibss , 6$c.) In locis prius de-

addifcere poterunt , que ad falutemm.

v ] Die

fertis, que facta erant cubilis draco-

funt neceflaria.

jugum mifer.af,

9. Malhe beffia mom a[cemdet per

r pan oU

num. Vide fuperiori eap. n. I3.

' Firor calamt , €$ junci.) Wirox grà-

m , €c. ) INam demones, & eo-

( 1imide dominan«

tiz, & virtutum ; meminit calami , &

rum infidias amolHetur Chriftus a fua

PT

Ecclefía, vel certe ita coercebit , ut

j; podart

junct ad ubertatem grati& defignan-

dam; nam calamus, & juncus t iis

a volentibus facile fuperari j offint.

) Honinum av

tantum locis proveniunt, ii quibus eft

Et ambulabunt , qüi liber att fuerini,

ag

ug ,& humoris copia.*

&c.) Hanc infiftent femitam , qui ab»

TA

) Mil

g. Et erit ibi -jE*mit;t, éy 'v;.a) Quifi

erroribus, & demonis fervitute libe-

jurnbus o

ts

rati fuerint;

$

dicat ; INon quia ibi futurum dixi ca-

famum, & juncum, propterea palu-

IO. "Redempii a Domimo.) A prifti-

H

x Gartiis du

ftrem locum , & ibvium futurum quis

no cultu, & impietate ad. Chriftum

Iv

n

exiftimet.

Jice!

(f( vqcill

pe

tzra.du&i,

y

1 Wtutls j

Semita, &fc-) ArCa, & a-ngu&a: via,,

Fenient im Siog.) In E'c'cïefiam fu-

d J

qu

& ducit ad celum.

a

Via fanta vecahitur. j Quix per

pernam, & triumphantem.

jer p9

Cum lande , 65c.) Deum', celebrantes;

fanftitatem morum , & vite ducet ad

, m;,f arum

) p

fan&um: Jocum, hoc eft, ad ccflfum.

a quo redempti funt.

Non t-mnþ'äzït per eam pollutus. ) Pel).?

Super caput eorsm. j Stq)er i'pfoä;;

l lgmliü

) TU

nam c4psz pro toto homine ponitur,

"

J

qlläö

pollutum intelligit infidelem , qui infi-

nrmver

delitatis Iabe inquinatus elt, nec per-

pars pro toto per fyn»ecdochfn»

tinet ad. Ecclefiam.

Bibl cum Com. Menoch. Tem.

.FV

R

*

v d

PROFHET

ISA1IZE

i. EE

4 APU'TTOXXXUL

quere jd

Sennacberib captis civitatibus Stude munitis , mittit Rabjacen ad

quiis ad

Tüm,

capiendum S'erufalem : qui vàriis in Exzechiam ja&hatis comoitüs,

n, E

& blafpbemiis Deum , S'erofolymitas

,M de ditioneæ

*

& adte :

exbortatur.

74

fta, & n

4R eg.

1. YT fa&um eft in quartodecimo anno rägis Ezechis , af-

dant fleto

I8.1

1. E

2.Par.

cendit Sennacherib rex Affyriorum fuper omnes civi-

32- I.

tates Juda munitas, & cepit eas.

z

& dixt: .

2. Et mifit rex Aflyriorum Ra

bfacen de Lachis'in, Jerufa-

14, H

lem ad regem Ezechiam in manu gravi, & fletit in aquaedu-

teut erue

&u piícinae fuperioris in via agri fullonis.

" E*

3. Et egreffus eft ad eum Eliacim:filius Hel'ciæ,' qui erat

Qm, &

fuper domum, & Sobna fcriba,

Cvitas 1ita

mentariis.'

& Joahe filius Afaph a C?nf"

16. No]

4. Et dixit ad eos Rabfaces; Dicite Ezechize : Haec dicit

Tum; £al

fex magnus, rex AÍ

Comedite

fidis ?

:

lyriorum: Quae eít ifta fiducia, qua con-

"

fa. & |

$. Aut quo confilio, vel fortitudine rebellare difponis: fu-

1* Do

*

per quem habes fiduciam, quia receffifti a me? -

Ri veltra,

6. Ecce confidis füper baculum arundineum confra&um

Tüm.

iftum, fuper /Egyptum : cui fi innixus fuerit homo , intrabit

.18- Ne

in manum ejus, & perforabit eam : fic Pharao

P

j

T1]t nos.

omnibus, qui confidunt in eo.

fex Pfggypti

terram fu:

7. Quod fi refponderis mihi: in Domino Deo noftro

VCOH-

19. Ub

fidimus: nonne ipfe eft , cujus abftulit Ezechias excelfaj &

Wi? m

altaria, & dixit Juda

& Jerufalem : Coram altari ifto. ado-

: 20. Qu

rabitis.

TE terram

9. Et nunc trade te Domino meo regi Affyriorum, & da-

um

bo tibi duo millia equorum , nec'

*

naT

fores eorum.

poteris ex te præbere afcen-

*

P

VÉhi eni

9. Et quomodo fuftinebis faciem judicis unius loci ex fer-

2l

vis domini mei minoribus

- Quod.ü confidis in /Egypto, in

imum.

quadrigis, & in equitibus.

T ad ]

ro. Et nunc numquid fine Domino afcendi ad terram iftam,

Tib

M

li.

ut difp

erderem eam? Dominus dixit ad mg: Afcende

fuper

terram iftam , & difperde eam.

Ht. Et

"

——

. zi

I.E

eT fa&um egs « Quä hic 4 Regum cap. 1g. a num- 4. 6 dein-

[ Cifgio /;6

habentur, explicata funt fupra cepe.

far; Em'n :

CAPUT XXXVL'

I4Í

H Et dixit Elia

cim , & Sobna -& Joshe ad Rabfacen : Lo-

quere ad fervos tuos Syralingua: Intelligimus enim : ne lo-

! Raljatoy ad

J

quaris ad nos Judaice.in auribus populi ; qui eft fuper mu-

rum.

EX

1f Qf

ia

I2. Et dix

it ad eos Rabfaces: Numquid ad dominum tuum

& ad.te mifit me dominus meus, ut loquerer omnia verba

H

ifta, & non potius ad viros, qui fedent in muro , ut come-

dant ftercora fua, & bibant urinam pedum fuorum vobiscum?

Zechige, f

' oraes qirl-

13. Et ftetit Rabfaces , & clamavit voce magnz Judaice;

& dixit: Audite verba regis magni, regis Affyriorum.

i i Jenf-

I4. Haec dicit rex: Non feducat vos Ezechias quia non po-

dn aqadi-

terit eruere vos.

1$. Et non vo

bis tribuät fiduciam Ezechias fupär Domi-

jg, qui ert

num, dicens: Eruens liberabit nos Dominus , non dabitur

civitas ifta in manu regis Alffyriorum.

agh a com-

L

16. Nolite audire Ezechiam: hsec enim dicit rex Affyrio-

rum: Facite mecum benedié£tionem, & egredimini ad me, &

: Woxc dicl

comedite unusquisque vineam fuüam , & unusquisque ficum

jà; (U4 cOtt-

fuam, & bibite unusquisque aquani cifternze fuze.

17. Donec veniam, & tollam vos ad terram, quae eft ut ter-

difponis: l-

ra veftra, terram frumenti, & vini , terram panum, & vinea-

rum.

*

1 con.fra&um

I8

. Nec conturbet vos Ezechias, dicens: Domimis libe-

qmo, inttabi

rabit nos. Numquid liberaverunt dii gentium unusquisque

f&X Fr?gï?"

terram fuam de manu regis Affyriorum *

8

19. Ubi eft deus Emath , & Arphad

? ubi eft deus SepHar-

; noftro COf

j excel 4

vaim? numquid liberaverunt Samariam de manu mea?

20. Quis eft ex omnibus diis terrarum iftarum , qui erue-

n o 40

rit terram fuam de manu. mea, ut eruat Dominus Jerufalem

de manu mea?

us

i -

21. Et filuerunt, & non refponderunt ei verbum. Manda-

qbere afc?n'

verat enim rex, dicens: Ne refpondeatis ei.

22. Et ingreffus eft Eliacim filius Helciee, qui erat fuper

o

(j 6X feï

domum , & Sobna fcriba, & [oahe filius Afaph a commenta-

]Eg ()) f

j

riis, ad Ezechiam fciffis veftibus ; & nuntiaverunt ei verba

il

.

Babfacis. |

CAPUT

tertat

R

2

;1cende

fofe

j À

16. Facite mecum benediilionem.) Lo-

fubjicite vos mihi, let vobis inde ac-

€o cztafo [lib. 4- Regum nuzm. 51i. bale-

cidat benedi&dtio, id eft, beneficen-

tia mea.

£ur ; Facite mecum, quod wobis eff urile,

"A g

132

PRAOPHET. ISAIZE

CAPUT XXXVIL

". E

fütm omm.

-

Conjzfe;'natus-, FEsethias propter blafpbemias, tum Raljatis , lus

p. Nut

Sennacherib , anittit ad l[aiam , ut Dominum. deprecetur , qui

patres me

erntin T

ipfum confortans dioinum. promittit auxilium: & cefo per

"hngelum exe

rcitu Sennacberib, etiam 1

rf Ub

b/e a flz'z's ,

— fuis interimitur.

phavaim,

14 E

,4R€£- 1.. T.faCtum eft, cum audiffet rex Ezechias, (cidit vefti-

e, & d

ï'g- I&

menta fua, & obvolutus eft facco, & intravit in do-

Chias cora

mum Domini.

I$ Kto

2. Et mifit Eliacim, qui erat fuper domum, & Sobnam fcri-

1&. Dor

bam, & feniores de Sacerdotibus, opertos faccis, ad líaiam

Cherpbim

filium Amos prophetam.

Cf eodur

. Et dixerunt ad eum: Hsec dicit Ezechias: Dies tribula-

tionis, & corre&tionis , & blafphemise, dies haec: quia ve-

17 Indi

1, 0culo

nerunt filii ufque ad partum, & virtus non eft pariendi.

que mifit

4. Si quo modo audiat Dominus Deus tuus verba Rabfacis,

19. Ver

quem mifit rex Affyrioruin dominus fuus ad blafphemandum

fU tegras

Deum viventem ,

exprobrandum fermonibus , quos audi-

!

vit Dominus Deus tuus: leva ergo orationem- pro reliquis ,

106 Ett

fetà mant

quae repertae funt.

*

$05.

4. Et venerunt fervi regis Ezechice ad Ifaiam.

6. Et dixit ad eos Ifaias: Hsec dicetis domino ve

ftre: Haäc.

20 Et v

$: Ka

dicit Dominus: Ne timeas a facie verborum , qua audifti,

|ULRR

quibus blafphemaverunt pueri regis Affyriorum me.

AE Etn

7. Ecce ego dabo ei fpiritum , & audiet nuntium , & re-

Id Dom

vertetur ad terram fuam, & corruere eum faciam gladio in

terra fua.

Ceril I

9. Hoc

$. Reverfus eft autem Rabfaces,

& invenit regem Allyrio-

-rum praeliantem adverfus Lobnam: Audierat enim, quia pro-

bert t

fe&tus effet de Lachis,

Voyit f

23' Cin

g. Et audivit de Tharaca rege JEthiopice dicentes: Egreffus

eft, ut pugnet contra te. Quod cum audiffet , mifit nuntios

ültafi v

ad Ezechiam, dicens:

.MIng

.1o. Haec dicetis Ezechice regi Juda, loquentes: Non te de-

X h 1

cipiat Deüs tuus , in quo tu confidis, dicens, Non dabitur

QiïUdïnem.

Jerufalem in manu regis Affyriorum.

II. Ecce

)

mitamej

U,

HO« caput ident eff cum capite 194« Reo — gem; ibique totum expheatem . ejf.

CAPU T XXXVII.

133

i. Eccev' tu audifti omnia, quae fecerunt reges A(Tffiou"

rum omnibus terris, quas fubverterunt, & tu poteris liberari.

JDTMETT

12. Numquid eruerunt eos dii gentium , quos fubverterunt

tf ,. qu

patres mei, Cozam, & Haram, & Refeph, &filios Eden, qui

4 r

erant in Thalaffar ?

flis "

13. Ubi eft rex Emath , & rex Arphad , & rex urbis Se-

pharvaim, Ana, & Ava?

:

(cidit velti

14. Et tulit Ezechias libros

de manu nuntiorum , & legit

eos, & afcendit in domum Domini , & expandit eos Eze-

rayk in d«

chias coram Domino.

*

Is. Et oravit Ezechias ad.-Dominum: dicens:

obnam kf

16. Domine exercituum , Deus Ifrael, qui fedes fuper

, Toiom

Cherübim: tu es Deus felus omnium r

,

egnorum terra, tu fef

cifti coelum & terram.

Jies tribula-

17. Inclina, Domine, aurem tuam , & audi: aperi, Domi-

c: quiave

ne, oculos tuos, & vide, & audi omnia verba Sennacherib,

siewll

qua mifit ad blafphemandum Deum viventem.

18. Vere enim, Domine, defertas fecerunt reges Affyrio-

penantum

Tum terras, & regiones earum.

, quos auai«

19: Et dederunt deos earum igni :nonenim erant dii,fed o-

19 1éliqiiy

, pera manuum hominum, lignum & lapis: & comminuerunt

,

£oS.

20. Et nunc, Domine Deus nofter , falva nos de manu

väüroi Hæc

ejus: & cogn

folus.

à

ofcant omnia regna terrae, quia tu es Dominus

].

41. Et mifit Tfaia

's filius Amos ad Ezechiam , diceris: Heec

jm, &e

dicit Dominus Deus Ifrael, pro quibus rogatti me de Senna-

cherib rege Affyriorum,

25. Hoc eft verbum, quod locutus eft Dominus fuper eum:

| . Defp

t m' ngfia'

exit te & fubfannavit tg,virgo filia Sion: poft te caput

,fm) qufä pTO'f

movit filia Jerufalem.

25. Cui exprobrafti, & quem blafphemafti ,

& fuper quem

. Frrellus

exaltafti vocem , & levafti altitàidinem oculorum tuorum ?

ad fanCtum Ifrael.

:

i, nurtis

24. In manu fervorum tuorum exprobrafti Domino , & di-

f

ig d

xifti* In multitudinem quadrigarum mearum ego afcendi al-

N0

dabitüf

titudinem montium, juga Libani: & fuccidam excelfa cedro-

Nof

tum ejus, & ele&tas abietes illius, & introibo altitudinem fum-

j E*

i ejus.

j

mitatis ejus j faltum. Carmel

25. Ego

p

R3

,

)u f!/t :

j

134

PROPHEïfmALæ

25. Ego fodi, & bibi aquam, & exficcavi vefügio ped'is mei

-

omnes rivos aggerum.

feuhus a

26. Numquid non au

difti quæ, olim fecerim ei? ex diebus

.

antiquis ego plafmaviillud, & nunc adduxi: & fattum ett in

turatgi 4

eradicationem collium comp11gnavntium ,& civitatum munl-

rütitto,

: tarum..

j

27. Habitatores ear

ufn breviata manu contremuerunt Ed

«onfufi funt: fa&ti funt ficut foenum agrl) & gramen paífcuse,

Ydé

1

"& herba te&torum, qui exaruit; antequam maturefceret.

troiv]t:

28. Habitationem tuam , & egrefrum tuum

Hoec dicit D

» & introitum

tuum cognovi, & infaniam tuam contra me.

& r vive

2 k t

29. Cum fureres adverfum me, fuperbia tua afcendit in au-

res meas: ponam ergo circulum in naribus tuis, & fraenum

vit 3d Dom

inlabiis tuis, & reducam te in viam , per quam venifti.

^. Et dix

30. Tibi autem hoc erit fignum : Comede hoc anno , quae

do axtibuler:

fponte nafcuntur, & in anno fecundo pomis veícere : 1n an-

quod Donur

no autem tertio feminate, & metite, & plantate vineas, & co-

tU T4g0.

medite fru&tum earum.

4 Etfafh

31. Et mittet id , quod falvstum fuerit de domo ]uda, &

$ Vade,

quod reliquum eft, radicem deorfum, & faciet fru&tum fur-

vid patris tv

íum.

*

&€ 6p0 af

32. Quia

de Jerufalem exibunt reliquize, & falvatio de mon-

2

6 Et de |

. te Sion: zelus Domini exercituum faciet iftud.

iüam, & pu

'33. Propterea hec dicit Dominus de rege Affyriorum; Non

1. Hocau

intrabit civitatem hanc , & non jaciet ibi fagittam , & non

Thtnus verbu

occupabit eamclypeus , & non mittet incircuitu ejusaggerem.

& Ecee

54..Ín via, qua venit, per eam revertetur, & civitatem

CÍcenderar

hanc non ingredietur, dicit Dominus.

5s$. Etprotegam civitatem iftam, ut falvem eam propter

X

Tenderse

me, & prop:er David fervum meum.

4Reg.

0. rj t

6. * Egreífus eft autem Angelus Domini,

& pe'r,cufïït-, in

Valuffe da ;

19.

3* caítris Affyriorum centum o&oginta quinque millia. Et fur-

T

: Io: EEO

I

13. T€

xerunt mane, & ecce onines, cadavera mortuorum.

W -

Eccli.

37. Et egreffus eft, & abiit, & reverfus eft Sennacherib rex

Quæflïi N

49.24. Aflyriorum , & habitavit in Ninive.

L]

1Mac.

38. Et fattum eft , cum adotaret i

n templo Nefroch de—um

y: M

x

oMac.

fuum, Adramelech, & Sarafar filii ejus percufferunt eum gla-

dio; fugeruntque in terram Ararat, & regnavit Afarhaddon

. IN didy

9: I9'

Nr &0dhy

- filius ejus pro eo.

ib

N üplíe

CAPUT

p. j

hr

4

D

Wharifi-

m

x* æ*ä:« EU

135

dis tei

CAPUT XXXVII.

x diebus

Kgechias ;77—0723 ftbi per ]faiam comminata liberatus , figno in

um efig

*

borologio zdcbaz; accepto , & promi[]a de manu Zil]yriorum libe-

J füUn-

ratione , additisque ei ad vitam quindecim annis ,. cánticum

:run't, N

boc gratiarum actionis Deo cecinit.

4Reg

1 puícud,

. IN diebus illis eegrotavit Ezechias ufque ad mortem : & in-

20. 1

etet.

troivit ad eum. 1faias filius Amos propheta , & dixit ei:

introitum

Heec dicit Deminus; Difpone domui tusee, quia morieris tu,

& non vives,

Yi in au-

2. Et convertit Ezechias

x frenm

vit ad Dominum,

faciem. fuam ad parietem , & ora-

nulti

.4. Et dixit; Obfec

ro Domine, meiento quäe',fo,, quomo.e

Ino , qu&

do ambulaverim coram te in veritate, & corde pertetto, &

as fle-

e:1n t

quod bonum eft in ogulis tuis fecerim'. Et flevit Ezechi

Lad

ex, & 00

tu magno.

4. Eta

Gum eft vei*bu,m Domini ad Ifaiam , dicens:

z. Vade, & dic Ezechise; Hac dicit Dominus Deus Da-

Qldä,&

Xtum füt-

vid patris tui5 Audivi orationem tuam, & vidi lacrymas tuas;

ecce ego adjiciam fuper dies tuos quindecim annos:

jo de mot-

.6. Et de manu regis Aífyriorum eruam te, & civitatem

*

iflam, & protegam eam.

.

L

L

^. Hoc autem tibi erit

fignum a Domino - quia faciet Do,

tuii. Non

minus verbum hoc, quod locutus eft.

mj&non

.$. Ecce.ego reverti faciam umbram linearum, per quas Eccli

ag

; ciritem

defcenderat in horologio Achaz in fole, retrorfum decem li- 48.26

neis. Et reveríus eft fol decem lineis per gradus, quos de-

:

fcenderat.

n prop

9. Scriptura Ezechic r

egis Juda, cum zegrotaffet, & con-

t

valuiffet de infirmitate fua.

percufü

ro. Ego dixi in dimidi

dierum meorum vadam ad portas

, E

inferi.

4

Yrub»

ychen

bres

Quæfiyi refiduum annorum meoru1n.'

1I. Dixi:

z

m

)fr

Ifaia compofitum, quod fcriptis ad rei

uf* g

I. Nla'z'eäus M. 0. Hc häben;

memoriam mandarn juffit.

fit

tur eodem lib. 4. Reg. cap. 20:

M

alrhüdd()r

ubi ea explicavimus.

Io. Ego dixi. ) Putavi a&um eff.

$

9. ScriþturaEzaJvM Regis.) Carthe

n de vita mea.

a

j ' Eucharifticum Ezechig , fortaffe ab In dimidio dierum meorum.) Age-

*

136

PROï.PHET. ISAIJE

; Qui

1r. Dixi: non videbo Dominum Deum in terra viventium.

Non afpiciam hominem ultra, & habitatorem quietis,

eertt

Mecogi:

12. Generatio mea ablata eft, & convoluta eft a me, quafi

ne

tabernaculum paftorum.

9.

i. Don

Praecifa eft velut atexente , v1

tamea: dum adhuc ordirer :

Tipies mé.

fuccidit me: de mane ufque ad vefperam finies me.

fi leo fic contrivit emnia

r. E

.13. Sperabam ufque ad mane, qua

To aute

offa mea:

*

at po &

De mane ufque ad v

efperam finies me..

14. Sicut pullus hirundinis fic clamabo , meditabor ut co-

$ Qui

.

dabit te ; 1

iumba.

Attenuati funt oculi mei, fufpicientes in excelfum.

ttem Qu

*

DEGOOKImEOETCNR a

Domine,; vim patior ; refponde pro me.

Kxg. Quid

Aitraaty

ftorum in àáliquo loco, qui fere quo-

allidae , jate

bat enim Ezechias annum trig:eflmgm

tidie fedes mutant.

fpexi d Don

monuimm.

morhoque de

d portas inferi-) Ad fepulchrum-

Praci[z eff velut a texeute "vita mea.)

Domine 1

Quafvi refiduum anuorum meorum.)

Sicut textor hoftibus venientibus, aut

Dolui meam vitam recidi , & angnos

alia neceffitate ingruente, telam, quam

lo morbo

tedo,

aliquot vitg mihi auferri, illos opta-

texebat , precidit , ut fugiens fecum

vi, & defideravi ; quia mibi deeffe

auferat; ita ego cocor nondum abfo-

Mebdepr

illos videbam.

lutam vitz mez telam abrumpere. In

CiDum menm

Hebr.eít: Pracidi velut rextor vitam

ine cum hoc

II. Nez widebe Domtnum. ) Ne

UHZCATH.

*

me amplius Domino fiftam in tem-

s Qeid [

lo.

Dum adhbuc ardzrer.) Niulta animo

b ias., li'dïn'

defignarem, & vita comite facere con-

ConttäBeum

Habitatorem. quietis. ). INon am-

ftituerem.

plius verfabor in populo qui jerufa-

4ut LUE

lem ab /Egyptiüs liberata tranquilla

De mane ufque ad vefperam.) Adeo

feteriti ) &

gravis erat morbus, ut putarem me

'e8 etim,

quiete fruitur.

I9. Generatio mea ablata eff.) Nam

eo folo die effe viturum , & vefperi

It 16 qui

careo prole, ideoque Meffias Davidi

imnoriturum.

Cile jue [no.

I3. Sperabam uj?jme ad maue.) Cum

pollm,

promiílus ex femine meo non nafcetur.

viderem me ad vefperam vivum per-

Vita, feculum, etas mea ( hoc enim

li, |

fi gnifïcæt Hebraicum

333 4dor , id eft,

veniffe , fperabam ufque ad mane, fed

COnteädere n

non ulterius victurum.

AC Donitenr:

vitx cujusque temipus) ablata eft.

Cumvoluta efl a mte. ) Id eft ablata,

cet morbus , & D.us per morbum.

Quaff leo ffc contrzutt , 6c. ). Scili-

*2 ts

fed ita loquitur propter fequentem me-

N gratiam i

De mane , &c. )

um ad matuti-

] Dülf,' In

taphoram: tabernaculi paftoralis, quod

num tempus perveniffem , ftatuebam

&

d

M

paftores , cum fedem mutant, com-

me ante no(Ctem moriturum.

!

itio.

tf )!

plicant , & convolvunt.

- Qnaft tabernactlumpaftorum.) Signi-

M. Sicut]mlluä birundizis.) Quiinnido

Ef. n m

N

"

l

implumis,frigens, &famefcens gemit.

ficat, cito ablatam , & convolutam

AMeditabor st ca/umäa.) Dicitur co-

j

&ito ejus|

fuiffe vitam fuam, & moram in terris

TBifae.

brevem admodum fuiffe, & quafi unius,

lumba meditari, quia ex imo gutture,

CW'ViP

i?! ?

vel pe&ore gemitum edit. -

aur paucorum dierum, ad inflar pa-

BIH* LT

./

.(-I.-A PU T XXXVIIL

137

| viventium,

i s. Quitl dicam, aut quid refpondebit mihi; cum ipfe' fe-

iuetis,

cerit*

ime, quá

. Recogiiabo tibi omnes annos meos in amaritudine animae

mezae.

huc ordirer,

16. Domine, fi üc.,viïvifur.,;&in;a.kibus—vita fpiritus inei ; COT-

i&

ripies me, & vivificabis me.

Vrivit emnia

17. Eccé in pace amaritudo mea amariffima :

'Tu autem eruilti animam meam , ut non periret, & proje-

cifti poft tergum tuum omnia peccata mea.

jbor. ut co-

18. Quia non infernus confitebitur tibi , neque mors lau-

dabit te: non expe&tabunt , qui defcendunt inlacunr, veri-

lfom.

tatem tuam.

"9. Vi

Ij Quld

Atrenuati fünt oculi mei, 6fc.) lta manz vite conditio , ut corripias , id:

-—æ'

eft, caftiges tam acerbis inflidis do-

aflidue , intente , & gemebunde re-

, qui fare qu'"

fpexi.ad Dominum , ut oculi mei feffi,.

loribus, & tamen. in vita go—nfe-rves,.,

morboque debilitati attenuati fint.

*

*

amara eft; Peto ergo , ut fi vita con-

271 W-)

*

ceditur,, minuantur, imrmao tollantur

veienabus, du

Domine 'vim patior.j W ehementer

hoc morboe crucior, ut non fim fe-

dolores..

gte, telhum, qum

rzendo;.

I7- Ecce impace amariitdo mea ama-

; fngiens Xecum

riffima.) ln media pace, in florezta-

,lgfþvnde- pro me.) "Iu fufü:ipje patro-

y nondum 2»

cinium.meum , & quaft patronus tuere.

tis, & regni mei , amariffimos patior

abrumpare 2

ine cum. hoc morbo litigantem.

cruciatus. Vel fent£ntii eft ; afliQtio

jyt at viun

amariffima , quam pafius fum , jam»

I5. Qzid dicem ? ) Corrigit fe Euze-

chias, quafi dicat: Quid caufabor

conquievit. Fa&us fum voti compos;

Milta anito

contra Deum factorem meum ?

& redditus valetudink

Tw antern.) VWlexus mea posnitentiay,

'ouu'ate, fucere of

Aut quid vefpondebtt mibi , cum ipfe

fecerit ? ) Sententia eft: quid dicam?

oratione , & lacrymis.

) EMW'j

Àdeo

Deus enim , quem invoco , refponde-

Erusfli animam meam.)A morteprz--

aarem

fenci, & tfutura.

üt p

bit fe; qui vite Dominus eft, id fe-

jrum ,

g vdpet

ciffe jure fuo , ut. conqueri merito: non

Praiecfi/r)i-.lpof fengmues f-;lt::m'.*) Con-

poffim.

donafti ,. amovifti a vultu tuo , oblitus

es pe-ccata mea.

. [ mine) Cm

Recogitabe tibj.) Cum tecum jure

g sirum pe

contendere nequeam , fupplex vertar

I8. Nonm imfernus coufrtebitur. tib.)

ad ponitentiam.,, & ad laerymas, ut

Reftituifti mihi vitàm, & valetudinem,,

J Zd mlmeï e

ut lauden , & celebrem clementiam:

ls. a tua mifericordia non. debitum ,

viti fjlt'.

»d

fed gratiam impetrem.'

tuam.inter viventes, quod facere nom

orbu

16. Domina ff ff vivitur.) 91 talis,

poffunt, qui extin&ti, in infernp E S

j4

& tam mifera eít vite. humans con-

eft , fepulchro conditi funt..

(um

dd matu

iffem» f

d

ditio.

Neque mors.) Eftrepetitio ejusdem:

E; i Falibus vita fpiritus met.) Re-

fententiaz..

ritur

Nom expettabznt ,. qui. def?;ändwzt i

jnh ) L

etitio ejusdem fententis ;. idem: enim

efcen9 g

etmt

[j

gnificat, quod, // //c vrvitar..

lacum , veritatem twam.) |XX.ha-

"

jcieor "

Corripies me, 6fc.) Si talis eft hu-

bent: Aeque ,ergälznt,- qui qm.ïl Pefer-

M

S

j

Q gumzre»

Bibl.cum Qogz. Menoch.Togs. V..

d-

^ PROPH E T. IS-AUE

138

D

D

[

Ü

19. Vivens vivens ipfe confitebitur tibi, ficut &

l

'

j

die: pater filiis notam faciet veritatem tuam.

egoy ho-

C

20. Domine, falvum me fac, & píalmos noftros cantabi-

. Ec

mus cunétlis diebus vitae noftrae in domo domini.

tua fünt,

21. Et juffit Ifaias ut tollerent maffam de ficis

lanc , in

* & cataplaf-

fminus,

marent fuper vulnus, & fanaretur.

22. Et dixit Ezechias: Quod erit fignum , quia afcendam

"0. Btdi

in domum Domini 2-

lent, & er

CAPUT XXXIX.

& Ed

quod lo

- Egechías cum miffis a vege Dabylonis nuntiüs Juos oflendiffet ibe-

bus meis,

Jauros, ab ljaia de futura eorum in Babylonem ablatione

pramonetur.

*

Confii.

l0.19.

N tempore illo mifit Merodach Baladan filius Brala,dan, rex

:4Reg.

Bä;,tjä?æ Í

'I..I

Babylonis, libros , & munera ad Ezechiam: audierat

7

V

It* Cl

í

r

enim quod aegrotaffet , & convaluiffet.

,2. Laetatus eft autem fuper eis Ezechias, & often

dit eigtel-

fériltio |

,

lus a

X

l/

[

J

lamaromatum, & argenti, & auri, & odoramentorum , & un-

l."l

guenti optimi, & omnes apothecas fupelle&tilis fuze , & uni-

li

vería, quze inventa funt in the(auris ejus. Non fuit verbum,

quod non oftenderet eis Ezechias in domo fua, & in omni

:

1. ( Xnfo

poteftate fua.

. Introivit autem Iíaias propheta ad Ezechiam regem , &

fler

* Loq

dixit ei: Quid dixerunt viri ifti) & unde venerunt ad te ? &

dixit Ezechias: De terra longinqua yenerunt ad me, de Ba-

Ctpit de ;

bylone.

4. Et dixit:

Quid viderunt in domo tua? Et dixit Ezä-

chias;: Omnia, quae in domo mea funt, viderunt, & non fuit

- Onfav/aï

res, quam nqn oftenderim eis in thefauris meis.

DEo o

$. Et

Rn al

XCülitivo:

704 fu.nt, mifericordtam ttam : id eft,

Verttatem tuam.) Fidelitatem, qua

qui jam mortui funt, non fperant fe

pollicitus es te erga bonos benignum,

Prjile n

ante generalem mortuorum refurre-

& beneficüm futurum.

Wi

&ionem vite reftituendos ; nam pau-

20. Salvum me fac.) ln reddita fa-

J

1 Chid,

nitate conferva.

PUR Qu

cis admodum conceffum eft, ut ad vi-

tam revocentur, poftquam femel mor-

I1z domo I)ünz;ni.) In templo.

À Lo*f tj

tui funt.

21. Er juffit lf2125, 6c.) Hc funt

explicata 4. Regum 20. num. 7

Werens

xh u |

19. Confitebitur tibi, €c-) Laudabit

b

,

itur, dii-:»

te inter alios viventes, v. g. in tem-

Mnia qua habentur boc capite, ex-

Re]. 24.

^

O

Álv

J

plo, aut domi, filis commemorando

plicata funt. [upra 4. Regum €ap.

v)

Wate

beneficia a Deo accepta.

20. « num. 12. & deimeeps,

&j g,

i

w

|

CAP UT XXXIX. & XL.

159

ego ho.

s. Ft dixit Ifa

cituum.

jas ad Ezechiam: Audi verba Domini e:;ei'-

canþabi'

$. Ecce dies venient, & auferentur omnia , cjuæ in domo

tua funt, & quee thefaurizaverunt patres tui, ufque ad diem

cataplaf

hanc, in Babylonem :

minus.

non relinquetur quidquam dicit Do-

*

cendam

7. Et de filiis tuis, qui exibunt de te

u '(lUOS.genlueris, tol-

lent, & erunt eunuchi in palatio regis

Babylonis,

$. Et dixit Ezechias ad Ifaiam: Bonum verb

um Domini,

quod locutus eft. Et dixit: Fiat tantum pax, &

veritas in die-

ile

bus meis.

!

i

C'A'PUO- P..XE

Cägþl&tio J falus J'erufalem per. Cbriffum f?ziura:ääahæi.;

danrex

JDaptifle pradicatio: fragilitas bominis , &? perpetuitas verbi di-

xudierat

vini: Chrifli in carnem adventus , ipfusque gloria , poteflas , &

Leisfel-

retributio palam annuntianda : contra idololatras Deum Jculptili-

bus a[fmilantes , incomparabilem Det potentiam , ac fapien..

j, Ut

| & vl

Ham commendat: quodque [perantes in Domino !

mulent forlitudinem.

erbuim,

jn omn

1. ( Onfolamini, confo]

amini , popule meus, dicit Deus ve-

-lVI att,

fter.

emy&

2. ^,

.2. Loquimini ad cor Jerufalem , & advocate eam:

1dte? i

niam completa eft malitia ejus, dimiffa eft iniquitas illius:

fo:- I. 3.

ucae

3,d€ Br

cepit de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis fuis

LJ

S.23

45

3.

* Vox Jo

an

i D

1.2

m

lamini,) Paffive accipitur

*NOp quirz , vecare, ut fcilicet miram

o^

confolationem accipite. L.X X.

hanc confolationem ei annuntietis.

[ | :

tamen active capiunt; nam vertunt in

Malitia.) ln Hebr. eft: 3

Lf aba,

É D

accufativo : Cen[olamini populum meum.

id eft, militia, fed fenfus e(t

idem ;

atem, qn*

Popule mets.) Yta appellat fideles,

malitia enim hic non nequitiam , fed

penignm

qui in Chriftum crediderunt, tam ex

laborem, afllictionem, & zrumnas mi-

Judeis, quam ex Gentilibus.

litares fïgnifïcat. 5ic dicitur Matth.

6. 34- /aff

2. Leguimint ad cor.) ldioma Scri-

fliclzo fa.

jcut diez 7?4lifi4 ; id eft 4f-

pture eft (Cinquit D. Hier.) ut qui

Disif[a eff i;zz'gu;fdf z'l/izþs.) Chriftus

plo-

"I

morenti loquitur, & blandiens con-

enim , ficut ejus iniquit:ti, fic & ma-

H

folatur, dicatur ad cor loqui. "Vide

litie , afflitioni, & tribulationi finem

ff 7'

Genef. 34. 3. & ibi dicta.

impofuit.

- Advocate eam.) LX X. mapaxaNto'are

Duplicia.) IMlulta, fcilicet bona cha.

evrq», Con[olamint: eam, i Hebr. eft:

ÉS2

( u

rifmata , &

5

ratias. Vel fenfus eft,

]

p

140

PRO-PHET. IS AEJE

*ÉEccl

, Supet

* Vox clamantis in deferto: Parate viam Domini, re-

14

ion: exalt

a

Iä &as facite in folitudine femitas Dei noftri.

I

I9)

4. Omnis vallis exaltabitur , & omnis mons, & collis hu-

mualem ; 6

I

Deus vefta

Pec. miliabitur, & erunt prava in dire&ta, & afpera in vias planas.

I. 24:

$. Etrevelabitur gloria Domini, &

10. Ecce

videbït omnis caro pa-

fiter, quod os Domini locutum eft.

L

chiut ejus

6. Vox dicentis: Clama.

* Oinnis

illnus coram

Etdixi: Quid clamabo?

caro foenum , & omnis gloria ejus quafi flos agri.

- qr. * Sic

7. Exficcatum eft foenum , & cecidit flos, quia fpiritus Do-

pregabit ag

mini fufflavit in eo.

Vere foenum eft populus.

1. Quii

9. Exficcatum eft foenum , & cecidit flos : Verbum aute

tavit? quis

m

Domini.noflri mane't in deternum,

v9. Su-

ïn pondete

-

d

sst

UXCONCEUI D —

mines exficcer

pu-

dupliciter, id eft, graviter fuiffe

Pra'v;z in diretta.) ()bliqul"t, & t(;r-

ftüm, verbom

'''''

nitam , ideoque cum fat pocnarum

de-

tuofa dirigantur.

Carnem a

n

[

unk

derit , completam effe malitiam , &

. Et revelabitur gloria Domini.) Par-

fit Des immo

ticula é£ pofita eft pro s.

Gloria

aflliftionem.

0 Snlþfr [

* g. Vox clamantis.) Scilicet erit, vel

Domini eft gloriofa Chrifti humani-

iL entm te

audietur in deferto. Intelligenda hec

tas, que hominibus oftendetur.

fita erat

Videbir.) V idere poterit , & experiri.

funt de fan&to Joanne Baptifts. INam

Evanjelitas

"Matth. 5. s. habemus : Hic efl enim,

Quod os Domini locutum eff,) Chri-

Sos, L EE

REU

fcoijam exhibito , videbit omnis homo

qu'z" dittus efl per lfasam Prophetam di-

tiim apportas

ceutem: Fox clamantis inrdefärta, c

re ipfa preftari, & impleri, quod nunc

EMZ[M in !

Parate wiam Domini,) Sunt verba

Dominus per me, aliosque Prophetas

Ts t Dess

clamantis in deferto , & jubentis.Do-

de Salvatore promittit,

tentià ff

mino mox venturo parari viam ,

6. Vox diceatis , Clama. ) Quafi di-

Cléftz hoflas

complanari, ut fieri folet in adventu

cat: ego lfaias audio vocem tnihi in-

IO. Biïh*/j«m

terius dicentem, & fuggerentem, C/aa.

magaorum Principum. — Monet ergo,

Ect mep

ut omnia amoveant impedimenta, quz

E£ dfxi.) Refpondi.

t

)

Ttom

illum poffint offendere, errores fcili-

Omnis caro fenum. ) Moc fuggerit

cet , & peccata.

L

vox eífe clamandum.

Exiftimo hoc

Ritis,

*n,uo, iftme &

I folitudeme.)

Quafi dicat Joannes 5

pertinere ad tanti myfterii: admiratio-

; E u ilb

exiftis ad me in folitudinem: hic ergo

nem, quafi dicat Propheta ; cum omnis

me vos cohortante, mores corrigite,

caro nihil fit, quam herba, qua facile

TI8 Det metos,

VT lintentie

& preparate viam Chrifto , ad hoc

arefcit, taimen non dignatus eft Domi-

IL Ut jj

ipfa folitudo invitat, ut femoti a tur-

nus humanam carneim induere.

ba verbo Dei, & faluti veftre vace-

Fanum.) Non demelfum, & ficcum,

:Ugna C

m f

-

E

Wt e$

; te

tis Ita D. Hier.

fed vivum, & in prato germinans ;

T. pon;

4. Exaltabitur.) Pro exaltezur , fu-

hoc enim Hebraice vocatur »»vr elazfrr,

"|

turum pro imperativo, quomodo etiam

00

fententia

quod hic habemus..

rdc ils

fequentia explicanda funt

7. Quia fpiritus Domini fufflavit in

dereng.

Rmnp

eft, tollatur omnis anfra&us, & obli-

eo.) Nam fpiritu vehementi, & urenti

ficcantur herbz, & flores.

I?l Fn[( /1'1'0 i

quitas, & omnia adequentur, & com-

ïæm.ï

t

I

Planentur.

9. Verbum autem Domini.) Licet he-

vd

N : J

Mlttene

14i

C A Pr U To Xïjo

9. Super montem excelfum afcende tu , qui evangelizas

Sion: exalta in fortitudine vocem tuam , qui evangeliza: Je-

collis hu-

rufalem : exalta, noli timere.

Dic civitatibus Juda ; Ecce

Deus vefter.

x

i5 plants

5 Ci10 pi-

io. Ecce Dominus Deus in forti

tudine venie: , & bra-

chium ejus dominabitur: ecce merces ejus cum eo , & opus

! *Omnis'

ilius coram illo.

*

11r. * Sicutpaftor gregem fuum pafcet: in brachio fuo con- Ezec.

iritus Do-

34-23-

gregabit agnos, & in finu fuo levabit, foetas ipfe portabit.

374

12. Qui menfus eft pugillo aquas, & coelos palmo ponde-

oarn.

um auicm

ravit? quis appendit tribus digitis molem terrae, & liþravit IO.1I.

es in ftatera.

:rn pondere montes, & coll

N

53

I4. * Quis

—— m d

Jpfe portabit.) Suaviter ducet, acfi

mines exficcentur, & pereant ut fc-

qu & tot-

num, verbum tamen Domini, quod

portaret , pedetentim pre fe agens,

carnem aïï'umpüt, &ternum eft, cum

ne'fatigentur : fenfus totius verficuli

eft, regimen Chrifti, quo fuam gu-

yuitr.) Date

fir Deus immortalis.

un. Gloria

Super moutem exceljum , &c. )

bernabit Ecclefiam , fore fuave ; nam

at humanie

& agnos, id eft, plebem , fimplicem,

fita erat.

Sion enim terrena in edito monte

& recens converfam , & fotas oves,

Sdetut.

,K esperiti

Evangelizas Sibn.) Qui evangelizas

id eft, Apoftolos , & predicatores

Sioni, id eft Ecclefiz tam Iztum nun-

fovebit , & curabit; ut nihil eorum

; ) Un*

defiderent , quibus opus habent ad

omtis homo

tium apportas.

falutem confequendam , & in aliis

j, quodnunc

Exalta i2 fortimdine.) Nam Chri-

ftus eft D'eus fortis, infinitaque po-

promovendam.

i Propheti

12. Quis menfis, er.) Excurrit Pro-

tentia inftru&us ad profligandos Ec-

3 Quf d-

clefte hoftes.

pheta in divine potentie , & fapien-

IO. Brachiumejs:.) Potentia, robur.

tie commendationem, ur oftendat opus

com ii 1

Ecce merces ejus eum eo. ) Liberalis

Incarnationis illi facile fuiffe; fenfus

ergo eft: Quis preter Deum menfus

eft , & promptam habet mercedem,

imo ipfemet eis erit magna merces

eft aq

uas, &c.?

Hoc figget

nimis.

Pagile. ) Nelut pugille. LXX.

Esifmo hvt

ATA

j admiratio-

Ef opus ilius coram illo.) IMerces ope-

ris per metonymiami, eft repetitio ejus-

Palmo ponder avit.) Quafi palmo ma-

;; Cum omins

dem fententiz,

nus continet, loquitur humano more;

" quæ acue

qui enim aliquid palmo continet, ejus

ss diDon

II. Srcut paffor gregena [umm pa[cet.)

Magna cura fuos reget , immo pafcet

gravitatem fentit, & quodammodo

duere.

ut oves ; erit enim dominatus illius pa-

ponderat, & explorat.

n, & ficcufti

ftoralis , non tyrannicus.

Tribus digitis.) Summa facilitate.

: mminäns ]

Im brachio fuo congregabit agnos. )

Libravit n pondere montes,) Pondus

j 'ï*ïn ;Wn

Brachiis complectens , & ad caulas

metonymice vocat ftateram, vel bi-

deferens.

lancem, qua res ponderantur :. fufti-

äüabi;:.

j WM j

ln ffnu [uo levatit.) G

net manu potentie fug , montes, &

ænti,-

& yrentd

Fxtas.) Qu fctum utero gerunt,

colles , & cognitum habet ad unguem

pondus earum,

yel jam recens enix-zïB funt.

;e;;'.) lii

142

PROPIH .E T.

ISALIE

Rom.

qo. For!

[

uis adjuvit fpiritum Domini? aut quis confiliarius

1I

us fuit, & oftendit illi?

z

quzni, qt

C

àre

)1. Num

2' IO.

14. Cum quo iniit confilium & inftruxit eum , & docuit

!

1107 anmurt

Sap.

eum femitam juftiise, & erudivit eum fcientiam , & viam

füs fündami

9. 13. prudentiae oftendit illi ?

12 Qui

15. Ecce gentes quafi

ftilla fitulee ,. & quaümdmentum fta-

terz reputatae funt: ecce infulee quafi pulvis exiguus.

quafi locuf

dit cos ficut

16. Et Libanus non fufficiet ad fuccendendum, & animalia

1 Qu

ejus non fufficient ad holocauftum.

17. Omnes gentes quafi non fint , fic funt. coram eo, &

terrae velat

quafi nihilum , & inane reputatee funt ei.

M E qi

Catus in teri

A&or 18.* Cui/ergq fimilem feciftis Deum, aut quam imaginem

17.29. ponetis ei?

tnt: & m

s. R

19. Numquid fculptile conflavit faber ? aut aurifex auro

*6. Levat

figuravit illud, & laminis argenteis grgentaïius.

*

Creavit hasc;

20. For-

&X DOmime y

Vittutisque

I3. Qnuis adjwvit /þ;rztum Domini? )

pief:ate ; 3C facrilegib, vOos O Genti-

—

Hebr. Qzs ponderavit , expendit , per-

les, Jovem, Jovisque idolum compa-

Q R trfe [jry

pendit, penetravit fprritum , id eft,

ratis, & zquiparatis Deo, Deumque

mentem , & confilia Domini, ut eum

Jovi, immo Deum facitis Jovem , &

ümm, & q,fw

ope, & confilio fuo in operando ad-

Jovem Deum ?

Wifm.) Pa

-ut quam fmagimem papetis ei ? )

QI. Kümquid

juvare poffet? quafi dicat: INemo.

« Offendit 1/;.) Quid effet agendum.

Quz poterit ex rebus hifce materia-

UEIS terram cx

tis imago fieri, que diving illius na-

um

15. OAf fétlia fftula.) Quafi ftilla

tur& vimn, atque preftantiam reprz-

€üm elfe crets

e fitula decidua , & neglecta , cujus

fentet? Neque tamen hinc colligi po-

vd tgénty feu

nulla habetur ratio , immo flc.ut ftille

&

teft otiofum effe, vel illicitum unagi-

ïk??dfm"fa "

pars minitna,

num üfum; nam licet imapo nulla ad

O. R m

Momentum flatera.. ) Vide dicta

vivum Deum reprafentet , excitare ta-

11

lüh

! Deum tq

Sap. II- 23.

mmen pote& Dei vivi ,& veri memo-

16. Libansus: non füffciet ad fuccen-

riam in animis hominum.

Adde non

22. gj

fee

dendum.) Mia eft divinz naturz ma-

colere nos imagines, ut deos, quod

Qübert

A tund

jeftas , ur Libanus , qui thure abun-

tamen faciebant Gentiles , qui in la-

Qdf li, "

dat, & filvis odoxatis, non fatis fit

pide illo, autligno numen ineffe exi-

ad fuffimenta, & animalia quz magno

ftimant.

f!ll )]1'-2

O

ibi pafcuntur numero , ad fufficienda

Ig. N*

wd feulptile confavit fa-

f*üf? Wat,

holocaufta , quz illi debentur.

äere ) In

H

ebr. eft: Nosze feulprile

? porm

19. Cui ergo f£nite ? ) Per digref-

couflavit fa&er, ut vertunt Pagninus,

Te

: &Wïmu

fionem invehitur in idololatriam ; fen-

& Vatablus, quafi dicat: Quis adeo

lo

9etn n

fus eft: cum omnes gentes Deo com-

vecors eft, ut exiftimet metallum illud

th TV CR

t

in idoli formam figuratum divinita-

tüty

paratz fint quafi gutta, immo nihi-

tem labere ?

lum, & inane, qua temeritate, im-

li

mmpw

IHQIh

f

1 1)0]"

LOAT RUT SXE.

143

otfiliamns

20. Forte Jignum , & imputribile elegit : artifex fapiens

quarit, quomodo ítatuat fimulacrum, quod non moveatur.

& docuit

21. Numquid non fcitis ? numquid non audiftis? numquid

, & ia

non annuntiatum eft vobis ab

iniüo? numquid non intellexi-

ftis fundamenta terraze?

*

entum -

22. Qui fedet fuper gyrum terrze, & habitatores ejus funt

Us,

quafi locuftze: qui extendit velut nihilum coelos, & expan-

X animalia

dit eos ficut tabernaculum ad inhabitandum.

23. Qui dat fecretorum fcrutatores quafi non fint: judices

m e, &

terrae velut inane fecit:

24. Et quidem neque plantatus, neque fatus, neque radi-

imagined

catus in terra truncus eorum: repente flavit in eos , & arue-

?

runt: & turbo quafi ftipulam auferet eos.

"fex aUto

25. Et cui aflimilaftis me, & adeequaftis, dicit fan&tus.

26. Levate in excelfum oculos veftros , & videte , quis

40. Tot-

creavit haec:; qui educit in numero militiam eorum, & omnes

um t at

ex nomine vocat: prae multitudine fortitudinis , & roboris,

virtutisque ejus, neque unum reliquum fuit.

«s 9 Genti-

27, Quare

olum compi«

QO. For/g bgnum , & saputribile. )

fecreta rimantur ; hi enim Hebraice

o, Deumque

Durum, & quod cariem non fentiat.

VOocantur [—7»^373* rozenim.

is Joven,

Sapien.r.) Peritus.

g«dices terrs.) Principes, quorum,

2I. Numquid non feitis, €0c.? ) $i

munus eft populis jus dicere.

o]zm': "n )

Deus terram creavit, & metalla, que

Velet imane fecit.) Poteft enim Deus

ilce materil

in.ea gignuntur, quis ita deliret, ut

ing ilns d-

etiam Principes folio dejicere , quod

Deum efte credat fimulacrunt ex auro,

Ífrequenter fecit, & ft libuerit, velut

atiam repr*

vel argento fculptum aut conflatum ?

inane. facere, hoc

sc collgi o*

Fandamenta terra.) . ld eft , nonne

nihilum.

: eít ," redigere in

icitum nndg

fcitis , & majorum traditione , acce-

24. Ef quidem neque þl4nt4tm, &c.)

uro nula 2

piftis, Deum terram fundaffe, & fuo

Perinde ac fi non effet plantatus. Vel

. excitate t

loco ftituiffe ?

fenfus eft, Deum Reges, & tyrannos

g mem-

22. Qnmi féder. ) Qui prafidet, &

aliquando ftatim initio imperii de me-

, Adjenn

uberfat mundum.

dio tollere, antequam prolem fufcepe-

deos, q

Quaff locuffa.) Quod exiguum eft

rint.

]

qiin4

animal, vile, miferum, & brevis vits.

25. Ef cut affemilaffis me?) Velque-

yn ind &t

Velnut m'/ä'iltzm.) Facillime.

ritur, quod creaturas etiam viles, &

Sicut tabernaculum, ) LXX. sz/i

defpicabiles illi adzquaverint, & deos

a rvnfw."f f*

eameram: rotundos fcilicet inftar ca-

fecerint ; vel fenfus eft,

uafi dicat]

merz , & fornicis.

r

Nnmquid . mihi quidquam fimile, aut

ii [ gt

j agninu&

Q3. Secretorum fi*rum:ore;.) Philo-

zquale ?

. Qs 400

fophos inveftigatores arcanorum na-

Q6. Quis creav;

£ b4c?) Quafi dicat,k

: enillum iJ,hl

turz.

LXX. vertunt Przzcipes , ut

nonne ego ?

"TU

etiam Pagninus , & Vatablus, qui fci-

Educi? in numero.) Numerofe ; mul--

te enim funt ftellz , vel in numero ;

licet ftatus politie, ac guberjpationis

N

EH

; PROPHETf æSAIZE,

27 Quare dicis. Jacob, & loqueris lírael; Abfcondita eft

viamea a Domino ; & a Deo meo judicium meum tranfivit?

D 1

29. Numquid nefcis, aut non audifti, Deus fempiternus

giisque r

Dominus, qui creavit terminos terree non deliciet, neque

hi frtn

laborabit, nec eft inveftigatio fapientiae ejus.

[

L

]

29. Qui dat laffo virtutem: & his , qui àon funt , fortitu-

dinem, & robur multiplicat.

i

Àceor

3o. Deficient pueri, & laborabunt , & juvenes in infirmi-

*

tate cadent.

j

aCCeC

41. Qui autem fperant in Domino, mutabunt fortitudinem,,

pinquemus.

..affument pennas ficut aquilée, current, & non laborabunt,

1. Quis f

ambulabunt , & non deficient.

queretur fe

bi, d.

Taptarm atCu

3 Perfe

£JUs 101 27

p—

lnennens

l

' F dhteant as

düpt,

CAPUT

hfa. ) Tnf

"

MLC T

tas

ut fcilicet una. quzlibet fuam fervet

meam . pertraufit ,. negligit , judicare

l]

y quales r

contenminit..

l, Gï'æci, H

ftationem , & ordinem, fitque, verbi

ZWIW fmit

gratia, hec prima , illa fecunda , aut.

O8. Non defecket, meque laborabst.)

ammï& 1 v

Iribus

tertia.

Non fati.gatur in mundi gtlbernacioaïe-,.

Militiaur eorum.-) Exercitum ftella-

ac proinde, quam olim habuit. populi:

Reum qii

C

at Can

fim (

yum , id eft multitudinem , vel ftc: ap-

fui. providentiam, etiam nunc. habet.

pellantur, quod fuos ordines , &'. fia-

Nec eff mveffigatio fapieutta ejus.)

Wüterins

? fint f

tiones tueantur , ut flellz.

Ut potentia , ita Deo fapientia nom

Ugl

4d i

Ones ex zgmime vocat. y Plane no-

deeft, qui rebus. veflris providere fciat;

RUO dh tpta

vit naturam. earum, feu facit adeffe,

eft enim immenfa , & inve&igab:ilis.

&t

vubi vult, ut folent Domini, cum fer-

29. Qui dat laffo virtutem. ) Nón

» i,

yos. Vocanc..

folum Deus ipfe non fatigatur, fed &

C w

Ttlermor

,-Ut

f

Pra mulutudine fart-*itu.f;'i;ei:, G esoY

laffis , vires , animosque reftituit.

Fl

"Yam multa, & moagna eft fortitudo,

His , qui nom funt.) Scilicet fortes..

üm :

30- Puerz.) Adolefcentes , juvenes-

robur, & virtus. Det celos, & aftra.

imn p

la

ídy

moderantis, ut ne vel unum fit, quod.

que vegeti, & robufti.

Abtne

ejus- ordinationt, & mandato per

lp infermitate cadent.) Infirmabun-

Y

N

qfifïf:m.

non fatisfaciat.

| oinnla

tur, & frangentur illorum vires.

fem À

.e

ha.

Qh

f

Q7. -éfcoudi;ta eff via mea a Do-

3l- Mutabent fortiiudinem.) [nno-

N

Á

fs.

DT

zin2.) ignotus eft Deo. ftatus. rerum

vabunt , inftaurabunt, integrabunt.

anearum , nec illas curat.

"Alument pennas, €yo. ) ,X X. penzas

D.

W

44 Deo mco

hi

&c. ) Eft ejusdem

producemt , ut aquila , & divina ope

Vjj

ïïpfr Iw

TaE

zepetitio , quafi. dicat : Deus caufam

adjuti fine labore current..

I.um(

i

L

-

*

145

-

eondita eft.

CAFP

BI X

(.

tranfiit?

'

Di]l'epmt Dominus c

mpiternus

um idololetris de þofehiia , € varüs, ma-

gnisque Leneficiis populo "Fudaico exbibitis: quibus fuam

i, neque

compr 0-

.bat potentiam, G betignitatem erga bomines , offendens fi-

i, forti-

mul C? idolorum z'mþäz*ezzz*idm , & idololatra-

.

Tum vantatem.

- i infitmi-

z.T

Aceant äd me infule , & Gentes mutent förfïtudinem:

accedant

rtitudinen,

pinquemus.

,& tu*:nxc loquantur , fimuk ad judicium pro-

aborabuat,

2. Quis fu

fcitavit ab Orie-nte-j'u&uml.; vocavit euhi-,: ut fe-

queretur fe? dabit in confpe&tu ejus gentes, & reges obtine-

bit, dabit quafi pulvere

m gladio ejus ; ficut ;('c-ipula-lnæ vento

raptam arcui ejus.

4- Perteg

uetur eos , trænfæbit- i'rzvpäcä—'l:jï ferfn»if:æin; pedibus

eius non a;pparebit.

i

4. Quis

i. ' F ceant ad (lze',) 'Tacite me au-

Ddäl'? ix cok[bäö?ufju&'

genres. )

diant.

"Fradidit coram eo

fubjecit.

gemgs-? easque ei

CAPUT

Imfzi«. ) Infulas vocat infulanos,

10c eft gentes remotas trans mare fi-

. Reges oätlneäif.-j V'i*&'Ori'am. de Re-»

—

tas , qual*es- re

f

gibus reportavit, Refpicit victoriam,

sali ,. Greci , Hifpani.

pedu Judseoruni erant

quam retulit de Codorlahomor, &

jligit , jl

z

JMgrtent fortitudinenm, ) -Roborentur

aliis tribus Regibus liberando Lot ne-

u Joadit.)

animis, viribus, & argumentis ; ut

potem fuum,

en« 14« 15.

ipibamitüne

mecum difceptent , ime refellant ,- &

Dabit quaff pulverem gladio ejus. )

; habuit popu!

fuam caufam ftabiliant ,.fi poflint.

Pulverem vento raptum ; hoc eft,

E£z £unuc o

audierint.

quantur-) Cum fcilicet me

quath facile pulverem ventus. difper-

ii £

git, ita facile Abraliami

gl'a'ïïi;us hoftes

fapientia 101

Sumul ad j'zfd[cizzkz proptuquemus. )

diffipavit.

In- quo difceptabitur;bene, an male

- Tranfilit in pace.) "Kranfivit fe-

yoyidare Eu

afb

0

fecerint, cam , me relicto ,-

idelis cul-

liciter , nemine ex'fuis amiffo.

t )

] [

tum tribuerunt.-

Semita im pedibus ejus mom afpare-

&

Q. Quis [uleitavir ab eriente juf am.)

£r.) lam velociter, ut£ non tam am-

Abrahamum intellioit , quem Deus

bulafle , quam volaffe videretur, vel

seltitül

X

"

a

vocayit e Mefopotamia, qus orienta-

fenfus eft: Deus Abrahamum, & He-

nte$y )

qyene

lis.eft Pala(tinz.

brzos in deferto , & per terram Cha-

U; (cquereter [2.) Secutus eft au-

naan ita fanos, vegetos, & integros

tenr Ábrahamus Deum vocantem ccca

y [nfrnabo!-

in expeditíonibus deducet, ut nullum

rum Vil'e

$.

obedientia , nefciens, quo iret, Hebr.

femitz , & tante vix veftigium appa-

Jjntt-

Ib

I 1*,.- 8 3

reret ; nam 'nec callum pedes obdu-

DaLi*. ) Pro dedi? ; omnia enim hzc

xérunt, nec calcer, aut veíles attrite

iab

futura per prateritum exponenda funt.

funt. Vide Deut. 29. 5.

)

X. PWMJ

Ó

dim P

T ;

B;2 eun;'lCom,. Mezochb. flþm. F.

1

-

146

.PAR,,OPH'-E T. *I-sA'ïJE :

$r Ecce

4 Qu'is htec operatus eft; "&fekcït ; vocans generationes ab

guat adver

*Infr. &Xordio ? Ego Dominus , * primus , & noviffimus ego fum.

44. 6.

$. Viderunt infule, & timuerunt, extrema terrze obítu-

qu-i conttac

s

p,Quzre

puerunt, appropinquaverunt, & accefierunt.

*

L

*

Apoc.

6. Unusquisque proximo fuo auxili

nonfut &

18.L7.

abitur ,

& fratri füo di-

n Q:ïa

22.13.

Cer 1

Confortare,

tiom, dice

7. Confortavit faber zerarius percutiens malleo eum, ijui

u Noli

cudebat tunc temporis dicens: Glutino bonum efít: & con-

:

eto auxiliat

fortavit eum clavis,: ut.non moveretur.

fantdus Lrat

9. Et tu Ifrael ferve meus

; Jacob , quem elegi, femen À-

I$ Eo p

bràham amici mei: -

9. In quo apprehenditeab extremis terrze, & a longinquis

toftra ferran

quati pulver

ejus vocavite, & dixitibi: Servus meus es tu, elegi te, &

non abjeci te:

*

I 6- R"Q.C"xü

& t exula

1o. Netimeas, quia ego tecu

m

1fum; ne declines: quia ego

Deus tuus: confortavi te

17. Egen

$ & auxilxi—gtus fum tibl :

& fufícepit

te dextera jufti mei,

I1. Ecce

Qus eorum f

102 dere

iA

Iinr

4- Qz&s bþ)z,;cn.gpc;mtm e—/zZ ; ö'ci. ?) ' Ut

ad operum Dei , aut Chrifti famam

19 Aperi

fcilicee Hebrzi inermes, & timidi tot

excite profuo gentilifmo confilia agi-

gentes fuis regionibus expellerent, &

tabant, & fibi mutuo animos addebant

tot victorias reportarent.

in eo propugnando.

(l; l fï:pi:i

Vocans geuerationes ab exordio,) S$a-

Confortare.) Mox idololatrarum fe

fenis ggi;t i

r

ne non alius, quam Deus ; qui He-

adhortantium ad retinenda, & ftabi-

müm Chf&?f.—mh

braos omnes ab Abraham genitos huc

lienda idola. '

7. Confortavwit faber ararius,

mffc.)

ufque vocavit, & elegit in populum

müm, & multo

fuum, & multis

, preclarisque benefi-

Defcribens fabros idola fabricantes,

Cäpi, edem h

ciis auxit.

& ftabilientes; ne cadant, fimul irridet

T

Primus, &Y noviffimus ego [im,) Kgo

eos, qui idololatriam male fundatam,

Wleross qi

folus hoc feci, fic dicimus Italice , /o

& labentem fulcire conabantur.

W lul , g

Deantur.

fono il primo, e P ultimo, id eft, eco

Confortavit ... ettms, qui cudebat. )

li. Cönfu',;dm

folus fum.

AJii ita-explicant, quafi

Socium laboris fui, cum quo ad eam-

dicat : ego fum principium oinnium,

dem incudem circa idem idolum for-

t ?ü-fgf, 8

& finis.

inot ii

üm h

mandum . occupabatur..

T ide]y, ,

u Viderunt in/äp!& : ,ti:ämerznt.l)

Dicens glutino bonum eff.) De glu-

Gentes remote audientes viQtorias non

lu t ftons

tantum Abrahe, fed & Moyfis in

( tenax,

tino pronuntíans , qugd boflutn effet,

eonfumptuix, &

» 3' Affrf;æzc

tranfitu maris Rubri, ac déferto, &

Confortavit.) Cum clavis firmavit,

& Jofue patravit, &c. agnoverunt,

folidavit, ne laberetur.

mfnimüs dl

&

veritz funt potentiam meam, Vid.

9. I5 qua eapprehendi te, ö'c) Quem

te]]

Y Aü/! ?ime

apprehendi, & elegi in ipfo Abraha-

n

&17*0J

Exod, 15. 15. & Jofue 5. 1.

Tmo

yot

Y &M

'Aþpralþt'nr'fudverz?lf, & accelferunt. )

cum ab extremis terre, id eft

WLApog

Chaldza eum evocavi,

tl Bo

MG

Ut viderent opera mea.

Clefig

Y

6. Urnsqnisque proximo fuo auxilia-

IO. Suj&eþ;f te. dextera j:gii mei. )

Viliatem

gen

biter. ) Loquitur de gentibus , que

Per juftum Abrahamum , de quo hac-

mee 13

*

Dpell;

CAPUT .XLI.

147

tifotes ob

- S1, Kcce confundentur , & erubefcent omnes , qui pu-

3 ego fu.

gnant adverfum te: erunt quafi non fint, & peribunt viri,

us

tr? obllu-

qui contradieunt tibi

H

12.Q

useres eos, & non invenies viros rebell

es tuos: e'runfqu afï

atri fuo di-

noníint: & veluti confumptio , homines bellantes adverfum te.

r3. Quia ego Dominus Deus tuus apprehendens manum

tuam, dicensque tibi: Ne timeas ,. ego adjuvi te.

eum, qui

: & cor-

x4. Noli timere, vermis Jacob, qui mortui eftisex IfraelL,

eczo auxiliatus fum tibi

D

, dicit .Doïmings : & redemptor tuus

; femen À-

fanétus Iífrael.

r&. Ego.pofui te qua

fi pïauffru*&ï t'irï&uränsr novum , habens

rofira ferrantia 5 tritura

"

|

onsinquis

bis Íontes, & comminues ; & colles

]

|

qitt

quaíi pulverem pones.

r6. Ventilabis eos,

& ventus tollet, & turbo äifpïefgeteosi«

: quia eg0

& tu exultabis in Domino, in fané&to Ifrael lzetaberis,

17. Egeni, & pauperes quaeruntaquas, & non funt: lin-

& fufcepit

1. Ece

gua eorum fiti aruit. Ego Dominus exaudiam

€os, Deus Iírael

——

non derelinquam eos.

o

Chrifti lamor

.18. Aperiam in .fug.ini!sv(bï) €

confila ág*

2

: Ll'i?usfïumiha? &inmedio c

po-

imos addebant

z

SO In fupihis.-, A 4 X legitur ; in excelfis.

E

ololatrarum fe

tenus. egit ,. intelligit, & pez Abraha-

Sen-

Qui mortui effis ex I;f/»æ/. ) Quiï af--

ïnda , & Rb['

mum. Chriftum. etiam refpicit.

flicti eftis , & contemptü , adeo , ut:

fus ergo. eft. Qua dextera Abraha-

quafi' pro' mortuis habeamini, immo

mum;, & multo magis Chriftum fi-

qui a tyrannis morte mul&tamini

[)'/ïfihb' ! UC- )

j fabricantess

Ícapi, eadem fufcepr eorum. filios , &

Redempror £m ) Qui te a tantis

- fimil ürióet

poiteros , qui in- iis: quafi. in. parenti-

malis eripiam..

xle fundatim

bus fuis , eorumque lumbis. conti-

nebantur.

d5. Qz!*?/i'?/;iæ??;äm lrz'?ïzr;:k!-j Vi-

Onjbfmmr'

II. Confuadentur.) . V i& pudefient.

deris vermicülus abjectus, fed ego te:

"n

eripiam ,& robuftum faciam , ut fimiz

Erumnt quefi.7..). Erunt res nihili,

inox. nihilum futuri.

lis fis plauftris dentaris, quibus agri-

cole utuntür in tritu

x

» iioum B9

19. Rebelles 2405.) Vloftes tuos..

ra'ad grana excue

Veluti confmnptio.) Veluti. id ,. ,q'uodï

tienda. ex fpicis..

j

4) Ddv

R

[

&

sonfumptum ,.& deletum eft:

ferrei

ff ra /ärrwzti?.)i Dehtes in: in*oäumf

13. Apprehendens manum tuam-) Ut

tibianimos-addam, & in pugna juvem..

Monfes » .. E coles.) Reges, & ty--

IAViS firmavif;

14. Nol timere . t$c.

udzeos in-

rannos intelligit,

V7. Egest, . pauperes, 6fc. ) Poc--

j f(.)

Quett

celligit: affli£tos: ab Aílyriis,. & paulo

A

oft vaftandos a Nabuchodonofor :

catores qu&rebant animza. fum refriz

1pf0

vel. Apoftolos ,. &. Chriftianos. nafcen-

gerium, fed non inveniebant, hoc ego

tertfs

tis Écclefiz, quos ob paucitatem ,. &.

eis preftabo per Chriftum.

4 "o

vilitatem generis ,

& conFemptum »

18. Flymina .. . f foures.

" ]*'/,I

, vermem appellat.-

& coleftium donorum,.

x ?ragiæy

i q

Is

L

145

PROPHET. ISAIAJE

porurm fontes: ponam defertum in fta

"

gj Ect

gna aquarum, & ter-

qon elt: a

ram inviam if rivos aquarum.

"

19. Dabo in folitidinem cedrum ,- &

| fpinam & myrtum ,&

j$, 9uic

bit nomen ?

lignum olivae: ponam

fimul:

in /defel'to- aþi'etexn , ulmum, & buhxum

Ut plaftes c

20. Ut videant,& -

fciant, & rrecogit*ent,& intelligant pariter,

^f Quis

quia manus Domini fecit hoc, & íanttus Ifrael creavit illud.

pio, tt dic

ar. Prope facite judicium veftrum, dicit Dominus: affer-

que prexdio

te, fi quid forte habetis, dixit rex Jacob.

z. Prim

22. Accedant, & nuntient nobis, quaecumque

ventura funt;

vangelittam

priora, quae fecerunt, nuntiate : & ponemus cor noftrum,

4 Ev

& fciemus noviffima eorim

iret confin

, & quae Ventura«funt , indicate

nobis,

29 Ecce

23.

Annuntiate, quae ventura funt in futurum, & fciemuä,

Tane fimyla

:

quia dii eftis vos: bene quoque , aut male, fi

potfeitis facitg':

E ———!

füinemus: vide

& loquamur, & yideamus fimul.

24. Ecce

nf qui Q

JUEU T

P?mtm a'g[är)km ;nfdgnn anq'—mzvrm'nv; ) | 22. Priarrai;, "gu& faerunt . ,n?znti.«te.)

dictdi modp

Faciam , uti defertum Ial'idum hifce Ipfa compellat idola, quafi dicat , o

aquis redundet.

"

idola, fi divinitatem habetis, often-

müm dlod, Qu

dite vos divinam habere fcientiam pr&-

do &l &&ros

Terram inviam.) E re'peïtitio ejus-

24 Brilg]s

dem fententiz,

$

zteritorim., futurorumque cognitio-

U5 €x nililo cr

nem. Dicite, quid Deus a principio,

19. Dabo n folitudinem, &fc.) . Fa-

& ab zterno fecerit, cognoverit , de-

Oi Vt/rgg,

ciam , ut hactenus inculta gentilitas ,

creverit.

YO il £,

Apoftolorum przdicatione exculta, ar-

o 7

E

Ponemus cor noffrum.) 9iila nobis

bores snultiplices , & pulcherrimas

explicare potueritis, vobis credemus,

Q eleyy /'D(

$

Virtutum germinet. *

L

*

& audiemus ftudiofe, cognofcere fa-

qudm* EOS,

.25' S"./;'I'le', l

Et fpinam.) Mebr. eft m fizta,

tagentes noviffima, id elt, que ven-

quod idem eft cum ligno Seziz, qu

tura funt.

nft'.ïtisar üment

eft arbor in deferto proveniens , odo-

Eorum. ) Referendum

.ei'c ad ve-

1vx'nit':atem ofle

-

rata , & cariem non fentiens , cujus

cem ?riora, id eft, ea, que longo

fUlb

H or

Hlamum, &

frequens mentio in Sacris Literis. Mo-

poft tempore poft priora illa even-

Catur fpiza,

ia quoad fpeciem fimi-

tura funt.

Ntte, fciliceta

lis eft fpinz a

À

:

bz.

23. Sciemmus, quia Dii efz.) Nam

mmlïe, frilis. !

LrT it HO

oO. Crecvit slInd

teflimontum: divinitatis eff veritas. di-

MATY

id eft fecit.

) EXX. q.oj?,endft ,

winmatiogis , ut ait "lertull. Apolog.

Inen

cap. 20.

.

"]VOWW

Q]. Prope factte judiciukz '.vej?rkhz )

Beze quoque a

st mal&. )

Aliud ar-

Mdg;&T

Ego argumenta mezm divinitatis huc

Des, Ro

!u;)

gumentum, quod idola non fint dii,

ufque propofui , vos o Gentes, fi quid

ex eo fumptum , quod nec nocere pof-

Tofe, )

habetis

pro idqlis veftris, nunc pro-

fint, nec prodeffe.

1297 2 L

ferte.

* n

Logquamur , -65 ."videamus fennt. )

[)h

Forte.) Validum argumentüxm

Hoc. ipfum coram videamus, & exa-

Aem

läc

Previd

CATPUT hi

149

um, & Feï.

24. Ecce, vos eftis ex nihilo, & opus veítrum, ex eo quod

onon eft: abominatio eft, qui elegit vos.

üyttum, &

25. Suícitavi ab Aquilone , & veniet ab Ortu folis: voca-

, &ouxum

bit nomen meum, & adducet Ma

ut plaftes conculcans humum.

giftratus quafi lutum, & yel-

mnt pariter,

26. Quis annuntiavit ab exordio, ut fc,ïa'mus,' & äïpfin.ci-

teavit 1llud,

pio, ut dicamus: Juftus es: non eit neque annuntians , ne-

jnus: afet-

que preedicens, neque audiens férmones veftros.

27. Primus ad Sion dicet :

Ecce adfum, & Jerufalem e-

'entura fünt;

vangeliftam dabo.

y noftrum ,

28. Et vidi, & non erat ne

que ex iftis quisquam, qui in-

Jt,.indicate

iret.confilium , & interrogatus

refponderet verbum.

29. Ecce omnes injufti & vana o

À

pera eorum : ventus, &

& fciems,

inangümulacm eorum.

eftis facite!

Z E]

CAPUT

ininemus: videtur þräfp—ond-ere Italice

2 ïcce

difceptatione, & .judiöio prd eo fen-

--.-.-

Phrafi, ï..qua dicimus ; — Fare queffo,

tentiam feramns, dicamusque, 74/£ws

e pox "venite, e parlevemo smffeme: quo

es, id eft, £ua caufa jufta eft, jus a

71 Mn!ialt.)

dicendi modo fignificatur eos , pri-

£e ftat, jufte Deus haberis, & coleris,

xfi dicit , 9

mum illud, quod exi

habetis, 0sf

do effe facturos.

gijur? nullo mo-

Non eff m

ue annutiau:. ) Mlulta

eftis faxa,

ligna, nihil deciditis,

e[cientam pree

-24. Exwibio,) Quia cum cgterïs re-

nec ullus vos loquentes audit.

pgue Cogpt-

bus ex nihilo creata funt.

ais 2 prinapo

27. Primus.) ÉEoo, qui primus fum,

Opus -:warum,) Pafïï.ve, id Bnï ; quo

& omnium - Deus :

fde» fe lo—quitur in

cognoverih i

yos idola facta eftis, fabrica veftra.

tertia perfona.

Adbominatio,) bominabilis.

Eece adf/unr.)Quitibi futura prædicänt.

8iillanobi

Qui elegzt vos. ) Ut coleret tan-

quam- Deos,

Evangeliflam dabo.) . Yiam, aliosque

ais credemus,

Prophetas, qui, quafi Evangeliftz ,.

!

cogno egre

95. Su[citavi, €'c.")Qua in vobis divi-

boni fcilicet. nuntii portatores , nun-

|

dii g t

nitatis argument irequiro, ego ad meam

tient Jerufalem , qux futura fant pre-

divinitatem oftendendim jam prídem

ego

cipue ad Chriftum, & ad ejus Evan-

TT

& x

exhibui ; nam ut fupra dictum eft,

gelium pertinentia,

Abrahamum, & in eo Ifraelitas ab

Ó-

29- Et vidi, €/c.) Sunt verba laiz,

'TOra il

" evelle

riente, Ícilicet a Chaldea, & e Septen-

£rione, fcilicete Mefopotamia, adduxi,

fenfus eft; ad hzc interrogata , &

argumenmta nemo jn deorum fuorum

jii t*/tf) N

Vocabit nomen menm.) Colet, & in-

caufa refpondit, neque confultavit de

qenili P*

vocabit nomen meum, vel coluit , &

adornanda refponfione. Itaque con-

T

j. Aphtg

invocavit.

cludit pronuntians contra idola , ut

u

Magifératus, ) Magnates, Princi-

d

habetur verfítculo fequenti.

l

Md v

pes,

ege's.-

29. lzjuf;.) Injufti, & injuftam

j m fint (ii

Plaffes.) Vigulus.

caufam fovent, caufa cadunt, & con-

Ja

j pon

Humun-.) Lutum, argillam.

demnantur.

g n

26. Quis amnuntiauit, &fc, ?) Quod

Vana opera eorum,) Pafhve accïpï-»

ex vobis, o idola, harum rerum ordi-

tur, ut fupra n. 2

]u

f""//' )

T

cum idola funt.

4. Pexditur jopera ,

j mify

nem praevidit, & pradixit? nt in hac

?5O

PRO QP HET. ISAI JE

OCOeAPUT.XLI.

) Nute

: P*m; fibi complaceat in filio Chriflo , cujus voirtuter, & opera ;,

Tijudicium

. Hec

que fatiurus e[l , propbeta: explicat., exbortans univer[as. gentes

&05: firmat

ad laudem , €? gratiarum aclionem: addit quoque , malos, idolo-

pulo, qui'e

lairas, €? iungratos graviter a Domino- puniendos ,. pluri-

6 Ego D

muutm conguerens de ingratitudine ferzoo-

mum tum,

vum Dei.

lucem genti

7. Ut ape

* Matt. Y. . '*C*ïce fervus meus; füfcipiam eum, e'I-*fä&us mmeus, compfa;

1 vindum

I2.18-

cuit fibi in illo anima mea : de

3

di fpiritum. meum ffupexr*

0. * Epo:

eum;. judicium gentibus proferet.

4

alteri non d

3. Non clamabit, nec afpiciet per

fonanm » n:eþ" audiïetur"vox

[

9 Qu2p

ejus fortis:

anpunto: aj

3. Calamum qua

ffatum non conteret , -& linum fumigans

10. Cantat

mon extingugt ? ig ;veritgtc. educet judicium.

À 4 Non*

5-—:——..

Ervys meu«:-. ) Intellieit Chri-

Meo audietur . E,f'c.).,) Solent, quiïv

d Nor enit r

I-

S

ei;

üa-

ira exardefcunt, ita altum loqui, ut

105, vultoofrs

ftum, qui fervus eft

D

a

vox eorum.extra domum. a. prztereune

emgnus.

tenus formam. fervi affumpfit

-':1,.18

tibus exaudiatur.

2"

Bhomo;.

J tyrbalens,

Sufeipiam enm. ) Hebraicum TenN

- g« Calamum quaffatum mon 'c-bn't&ref..):

Rtürie

Ti

Summe manfuetus erit ; nam rem vi-

ViOrisQue tor

etbmach fignificat eo: modo fufcipere,

&R

quomodo pater filium fuftentat , & in

lem cceptam frangi , five. qua- inibi

ulnas accipit, & fovet..

eft, ut frangatur , prorfus. non. come

Dier pong; j

Eletiu;. ) In ducem belli fpiritualis

minuet..

lts Cheife

ele-

mOftEm f!

À ati

eontra diabolum, ( peccatum

Linym fumigaus non extia guet,) Nec:

&us. etiam: im filium dilediffimum..

myxam, five ellychnium ex lino extin-

ite fs.

Huc' allufit Deus Pater, cum Chrifto

guet, licet oculis, & naribus fumo

tam leztm ly,

baptizato intonuit: Hjc-eff ff/fius meus

moleftiam afferat, fignificatur hoc du-

bfl) Genees

dilelus, 9miquo mibi.complacut.. Miatth.

plici adagio Chrifti: manfuetudo , qui

JRateinipfr

30 17'

imbecilles in fide, fpe, & charitste ,.

* Das fug

Spsritums meum. ) Septupli

non clamofe, nec contentiofe incre-

c;;m-, de

titum, & Vitim.

quo cap. II. n.2

pabit, & opprimet, fed faftentabit,,

E J&ifitum. )

4

Judicium. y juftas leges , verum ,

fovebit, fanabit, & accendet. '"Pau-

Wtentig.

juftumque Dei cultum , & veram ju-

lo aliter Maldon, quafi dicat: Chri..

£)l þ,ai'az'

ftitiam ,. & fan&titatem..

ftus. camv manfuete , quiete , & at

X

É) [

eleä*'» ; .

cimï

2. Nem.clamabit.) Non erit clamo-

vente ambulabit , ut etiam fi fuper

M Itta

füs , nec. contentiofus , unde Matth:

arundinem quaffatam amBularet, eam.

licer

CQXXA

12. Ig. vertitur :

: Nen:ccogtendet , exit

tamen non frangeret; aut fi fuper li-

ROrum w

j

manfuetiffimus..

Tiem ra!h

ter

num, aut Ruppam fumigantem incede--

Neque accipret perfimam,) Jufteenim:

ret, eam tamen nom extingueret..

p,þ f/'mül M

judicabit, & favor, & g

In veritate educer

,

ff

ilum. Jocum. non. habebit..

ratia: aPud

judicabit..

j'fd'."'"'"")ft Vere

entän, dïdu

LU fa)

Deticul.

CAPUIT X

154

: 4 Non erit triftis, ne

E

.

que turbulentus: done

c ponat in

terä

; € qjut,

ta judicium:. & legem ejus infulae expe

&abunt.

2187 Gutts

*

$. Hsec dicit Dominus Deus, creans ccelos, & extendens

f

l

T0

[

ij

J

]

(

£0s: firmans terram, & quase germinant ex ea: dans flatum po-

pulo, qui'eft fuper eam, & fpiritum calcantibus eam.

it, furi-

ó. Ego Dominus vocavi te in juftitia, & apprehendi ma-

num tuam, & fervavi te.

lucem gentium.

* Et dedi te in foedus populi , in :ïfäï

. g. Ut aperires oculos coe

&rtïm, & educeres de

QU compl:a€

fconcluïïof

zeum Rüper

ne vinttum, de domo carceris fedentes in tenebris

L

8. * Ego Dominus,.hoc eft nomen meum:

gloriam -meam , pg.

udietur vox

alteri non dabo, & laudem meam fculptilibus.

489 IID

n

9. Quze prima fuerunt, ecce venerunt :

nova quoque ego

anpuntio: antequam oriantur, audita vobis faciam.

m fongans

1O. Cantatex Domino canticum novum, laus ejus ab extre-

Inis

X

—

-'--"'

l ho'!

—

4. Nom erit £r£flis, )

Di'Hï-gillis , mo-

Iz fædw poprli. ) Ut compler

etur

X Sgent, qui

rofus, vultuofus., fed facilis, affabilis,

lum loqiis it

paiCum, & promiffum Dei de mit-

benignus.

tendo Meflia, & in reconciliationem

m a,præter.eun-.

Nec zzerbulentus.

.), Sed fümma cam

humani

ciendam.

generis tuo. fanguine fau-

5

771 'z'Mf";fr)

matüritate , quiete, modeftia , Ori$.,

córporisque compofitione omnia fa-

»

Lwcem geutium. C

hriftus d;e fe di-

; pum Tem Yi

ciet.

xit: Ego fz» lx mundi; attulit enim

fige qie»inbt

Donec pouat interra judicium.) Non

r[us 10n. c07*

lücem EVan'gelicæ veritatis.

defiftet :Chriftus tota vita ufque ad

". Ut aperives oenlos cecorum.) Chri-

mortem fua patientia , & man(uetu-

ftus enim , & corpora illuminavit ,

dine inftruere, ac docere , donec in

& mentes.

extin;gu-'f j Nec:

m ex lino Grtit

terra legem Evangelicam ftabiliat.

De conclafione.) De carcere infide-

garljus umo

Infula.) Gentes rgmotimmæ, & trans

litatis vitiorurh, & fervitutis diaboli.

ficitur foc d-

mare in infulis habitantes.

G. Ego Dominu.) Hebr.ego Jeheva:;

à

rznlïzetudo; g

&. Dans flatum p

quv/o., ) Dans fpi-

eft enim Jehova proprium nomen Dei,

, & Qunatér

gitum, & vitam.

idem cum eo, fzz, qui fu.

Vidrev

atentioft at

Et fpiritum.) Ef repetitio ejusdem

Eixod. 3. 14. & cap. 6. 3.

fententiz.

d f-&emabm.

«Ler:. ) ldolis, ut patet ex fe-

ccendet -

aV

.. 6. Vocavi te.) igo Deus vocavi te,

quentibus,

elegis & excitavi, o Chrifte !

Qu prima fzæriqu, ecee e'venerunf.j

i dicit: V

quïete

)

-a $ufiitia.)' in juftitiam, ut fci-

In Hebr. ut vertunt Pagninus, & Va-

eriti

ü/fuper

. licet. collapfam juftinam , fanctitatem,

tablus, habetur: Prora venerusut, um

omorum probitàtem , & veram religio-

fcil, ventura przdixeram.

ymDularet a

nem reftitueres,

"m j-

Nova quoque, 6c. ) Ut killaA evene-

antam Dd

ppreheudi manuwn tuam. ) Kavi,

runt, fic etiam hzc evenient.

f

u

aftentavi, deduxi te.

Io. Cazticum zovum.

yringuee

V' ]

Servavi te.)

vobis beneficia annuntio.

) Quia üova

ia )

: Illa;fum inter : hoftes,

&& pericula.

Lats ejus. ) Audiatur, celebretur,refonet.

152

PROP'H'ET.., ISAIJE

- müsterree: qui defcenditis in mare,

&plenitudo eius, infu-

n Def

^v ]g, & habitatores earum.

*

D

erom exd

11. Sublevetur defertum,

&

V civitates 'Ejus : in domibus ha-

bitabit Cedar : laudat

ficiem.

"

15. Ed

clamabunt,

e hæabitato-res petrae, de vertice montium

z

quas jgor

12. Ponent Dom

, inokg'xoriam , & laudem

ejus in ixäfulisiniin-

tiabunt.

z

Tam eis J'n;

non dereli

.13. Dominus fic

u

t fortis egfedietur, ficut vir præïiator' fu-

l Con

fcitabit zelàm; vociferabitur, & clamabit; fuper inimicos fuos

vi confidt

confortabitur.

1. Surd

I4. Tacui femper ,

filui, patiens fui, ficut partu

riens lo-

fimul.

rg. De-

19. Quis

quar: diffipabo , & abforbebo

gromtos d

Qu dejcendttis ip mare.) Vos, qui

rabilem, & magnificam vi&toriam Dei;

QUs COeCUs

mare navigatis, cantate Domino.

& Evangelii per Chriftum.

Plenitudo ejus.) |Mlaris, id eft, ut

Sicut forris.) Forerius vertit: ffeuf

29 Qu

fequitur, infulg, & habitatores earum.

£/g45... Aliqut. Chriftum . intelligunt ;

düres, D0f;

VMel:naute , & vecores , nam apud

ahi Deum, qui per Chriftum hzc pa-

i ED

Grecos nAqeouasra ve&ores aliquan-

travit, fed fenfus eodem redit.

do, & £miférag fignificant.

rgt]egem,

II. Sublevetur defertuzs.) Cedareni,

Sufcitalit zelum. ) Indign'atïonem

contra diabolum ex amore erga genus

o

id eft, Arabes, alizque gentes in de-

humanum.

ferto habitantes, ideoque tota genti-

flium Rragem

liras hacenus deferta , & depreffa ,

Vocif: er;zbitzzr*, £5 ' clamabit, ) Ut fo-

D

anhehs fnrig

lent milites in bello, cum hoftes a

5

nunc fe erigat, letitia exiliat , exultet,

grediuntur. :

COgat , apiran

attollat vocem , & jubilet Deo.

trahere al y

In domibus babitabit Cedar.) Nam

Confortabinur, ) Pr;æval'ebit; LXX.

mendum,

retulerunt ad clamoris vehementiam ;

Arabes, & alie gente; feritate depo-

W Deferzg;

fita, non amplius in defertis, & fub

habent enim: CZazzabt /upär' irïimiæ;

U5 ériti. éved]

pellibus . vivent , more Nomadum ,

fuos cum fortitudine.

Témpha idoloy

fed i domibus, vicis, & civitatibus

14. TacHi femper.) Sunt verba Dei

Tonam f]t;m ; 2

focialiter cum aliis , poftquam facra

loquentis , quafi dicat, jam multis fz-

AU flgmimy

Chriftiana futceperint.

Id ad literam

culis idololitriam , & alia hominum

AUtitibns er

videmus hodie impleri i Brafilia, &

vitia tacitus , & patienter tuli ; non

£&ota India. Occidentali. .

amplius feram.

Tf juti o

l

Hoc eft , quod ait

IIS ls p &

Petra.) Metropolis eft Arabie, que

Ayoftolus ad Rom. 9. 22.-

x fimzif

I Dycy;

inde Petrea cognominata eft.

Per

imomulta (aptentia

^

ferifum.

vafa tr& 41&4' m Kin*-'

eenrilitti v "

Synecdochen oinnes Axabas, & bar-

PM'DJ.) D1 ft (

baras nationes intelligit.

Semper.) LXX. « fecule , qua? di-

Clemabmef.) btiam ïpfi cantantes ,

cat, diu.

Hl( 'UFI'A4 &i

Ur- parturiens lagzmr;) Qiue ex vi

& um p

TOph

& phufu m dantes Domino.

r d

| 12. Pmeæ!.)-Dablmt.

doloris cum fotum. emittit, fremit,

y prox

& rugit.

17' CWW",

li. Remotis gentibus.

Diffpate, & ab[orbelo.) Defolabo,

Cültores

mï

H

L

ANwnrabust.) Ad alias etiam natio-

& deglutiam fimul omnes inimicos

clam, i

NY

nes veri D'et cognitionem deferentes.

meos. Aliqui vertunt ; -4xbelabo, 6*

BP op fs

inforbebo pariter. . "Vantam edam ho-

ttorfüm

fgm Dammm ; £«) Defaibit admi-

bj

t Q

")

CA PUT XLIL

153 -

eus, itfie

;1*5. Defertos faciam montes , & colles, & omne gramen

domiboshe-

eorum exficcabo; & ponam flumina in infulas, & ftagaa are-

faciam.

i;e ftontium

16, Etducam coecos in viam, q

üam-nefc'iunt, & in femitis,

lare eos faciam: ponam teriebras co-

infois nim- :

quas ignoraverunt, ambu

ram eis in lucem , & prava in re&a : haec verba feci eis, &

vaiator f

non dereliqui eos.

17. Converfi funt retror

fum : confundantur—confuüone,

jmicos füos

qui confidunt in fculptili, qui dicunt conflatili: Vos dii noftri.

-18. Surdi audite, & coeci intuemini ad videndum.

artutiens lo«

19. Quis coecus, nifi fervus meus? & furdus, nifi ad quem

j. De

n vidorium Jl

nuntios meos mifi ? quis coecus, nifi qui venundatus eft? &

-

quis c

cecus , nifi fervus Domini ?

iltum.

tiS vetit: /ïmf

20.

Qui vides multa, nonne cuftodies? qui apertas haþe—s

aures, nonne audies ?

m iotelligurt

hriltum hac pt-

21. Et Dominus voluit , ut fan&tificaret eum: & maenifica-

em rel

ret legem, & extolleret.

ïndigmionem

22. Ipfe

more erg& g enus

I8. d videndum.)

ftium ftragem , ut ex defatigatione

Ut Veric(itgxn

p

|galit.) Uche

anhelus fpiritum frequentius ducere

affequi , & videre poffitis.

cum hoites 4

cogar, afpirare , & infpirare , ftve

I9. Servus meus.) Populus Judaicus.

Nuntjos meo$.) Prophetas, & ipfum

attrahere ad pecus eftuans refrige-

Chriftum.

r

gbir. DX*

randum.

I3. Defertos faciam montes.) In qui-

Qui venundatus eff.) Eft epitheton

; setmenttt

bus erant excelfa, id eft, altaria, &

fervi, qui tot dona accepit a Domino,

Iälf ("?" i]f!/m(ü!

ut iis folvendis non fit par, nifi fe

templa idolorum.

Ponam flumnina im infulat.) In ari-

ipfum ei rependat, & in fervum ad-

$u vea D.

dam: flumina , & ftagna. arefaciam.

dicat, & quafi venundet.

jg-

Fluminibus etiam minatur, quia Gen-

QO. Qui "vides mulra.) O Ifraelitg,

quibus per prophetias , revelationes,

ä g hqminum

tiles juxta ea ob locorum amonitatem

enter Ub U

diis fuis aras ftituebant.

& fcripturas multum caleftis luminis.

c d. n a

I6. Ducam cecos £m viam.) Cece

communicatum eft.

) j Syfh'mdf

Nonue cufftodies ?) Cur non cuftodis

gentilitati veritatis lumen impertiens.

/;;rl n i*

Prava.) Diftorta.

legem, & ea preftas opere, ad que

te obftringi non ignoras.

Héc verba feci ei.) |d eft faciam ;

OI. Et Demimus volut, uf fndif-

.f quääï u

eft enim prophetia

verba, que fa-

€arer eum. ) Quafi dicat : non Dei

j &

&urus eft, proxime ponuntux n. 18.

in)

culpa, fed populi malitia factum eft,

mittle

yems

17- Can*ve;f/'z;zt retrorfum.) Mleos

ut furdus fieret, & cocus. Nam Deus,

cultores fervabo , idololatras vero pu-

u

antun in fe erat, voluit eum fan-

pdolibor

defaciam, ipfique vim, & Iucem Evan-

&

ide)

0.

elii non fuftinentes convertentur re-

ificare, ideoque legem dedit, Pro-

fe

:

phetas, Scri

pturam , fac;as caremo-

)zbe Af

erorfum.

nias, &c.

f 1

DBilél. eum Com, Menoch, T. F.

U

m

"T j

w

PROPHET ISAI]E

IS'4

? Cu

22. Ipfe autem populus direptus ,

& vaflatus ; laqueus ju-

-

venum omnes, & in domibus carcerum abíconditi funt: fa&ti

pef ent &

funtin rapinam , nec eft qui eruat; in dlreptlonem nec eft

flamma n0:

qui dicat: Redde

^ QLM :

23. Quis eft in vobis, qui audiat hoc , attendat , & aufcul-

deo

10p!

tet futura.

4 E)x xl—v

24. Quis dedit in direptionem Jacob , & Ifrael vaflantibus?

epo dilex

nonne Dominus ipfe, cui peccavimus 2 Et noluerunt in viis

tüa.

ejus ambulare, & non audierunt legem ejus.

$ Nol

femen tuur

25. Et effudit fuper eum indignationem furoris fui, & for-

te bellum, & combuffit eum in circuitu, & non cognovxt :

6. Dican

& fuccendlt eum & non intellexit.

fer filos m

CAP D XEUL

?. Eton

Populum credentem. [ecurum facit , ejus ex univer[o orbe multz-

C« um

plicationem futuram promitiens, cum enarratione prateritorum :

EXX

ac futurorum Dei erga. populum fuum bene]ïczorum , quibus fe

n ]0 llïx

Jolum verum. Deum e[Je comprobat : addita gravi expo[tu-

QUE m 'frh

latione adver[us S'udaorum ingratitudi-

m 'V'h fmn t P

0£n.

Oe;mr te

d Vr [ïl)

T nunc hæc dicit Dominus creans te , Jacob , & for-

fEA f]lwm«

"E

lfn

mans te, Ifrael: Noli timere, quia redemi tey & voca-

gEI

vi te nomlne tuo meus es tu,

2. Cum

uit hcg P

ebm

E£ magnificaret legemy, €y extollerer.)

24, Cu;.) Contra quem

Forma, f

Legem magmfïcavm, extulit, & de-

Noluerzzt.) Noluimus, vel intelli-

clamwc tot/ceremoniis, tanta Levita-

m hon()?tx»ü ]

git decem tribus,

tütis tomm

rum, Sacerdotum , & Ponmflcum ma-

Q5. Super eum.) Populum Ifrael,

ldem, &f

jeftate , tot tantisque xmracuhs Q

victoriis,

Et farte belluu. ) LXX,. Z pravas

Rfdf ii ?. f

luit adverfuüs eum belum.

pt»l &BB )g

22. Direptus, & va/iatw,) Sceleri-

Deus

Per C'H Ll

ribus fuis fe ipfüm rapinam demoni,

Combuffit eum im eircuitu. )

& hoftibus fuis objecit.

per AITyrlos decem tribus , & totam

Vooy i.

Samariam circumquaque 'vaPcavu:, &

|

WII tJum ( Yo

Laqueus juvenum ommes.) Fortiter

combuflit.

W Mftþf ei

illaqueati, & Romanorum armxs, &

Pcratdgemgitlbus, quafï quEIS, captt.

Et mom cognbvit.) Vitiam cum va-

L C!lm irg

ltaque Laqweus juvemum , idem eft,

ftaretur, adeo ftupidus fuic.

jMd PE

Ex

fj

ac laqueus fortis , & validus.

Í.

/£Ec dicit. Dominus , &fc.)

Alo-

3 W

Hebreo verti poteft: Laqueus inommni-

quitur Hebrxos Bdbylone Cd-

P/zrg Y

prc

£us. foraminibus ejus, id eft, nufquam

Al

exire poterunt , ita ubxque eis ten-

ptivos , eosque liberandos predicit,

nt

&

dentur infidiz. .

fed füb hoc typo altius aliquid intel-

deü* eï?eu

hglt, fcilicet liberationem fidelium a

Nec eff, qui ditat

redde, ) Qui

captivitate peccati , & diaboli per

]atm lmmm

Chriftum.

Dn, &

vacy

de illis e captivitate liberandis cogitet.

Itaque typum , cum anti-

bmï l;lb &

CAPDT XLHL

155

laiets jt

2 Cum tranfieris per aquas, tecum ero, & flumina n

on o-

2 font: atl

perient te: cum ambulaveris in i

gne, non combureris, &

, tec lt

flamma non ardebit in te.

n

3. Quia ego Dominus Deus tuus fan&tus Itrael falvator tuus,

BEUPUE

dedi propitiationem tuam JEgyptum, /Ethiopiam, & Saba pro te.

4. Ex quo honorabilis fattus es in oculis meis, & gloriofus:

valtantibus!

ego dilexi te & dabo homines pro te , & populos pro anima

runt in. Vils

tua.

s. Noli timere, quia ego tecum füm: ab Oriente adducam

; fui, & fote

femen tuum, & ab Occidente congregabo te. «

a Cogaovit ;

6. Dicam Aquiloni: Da: & Auítro: Noli prohibere: af-

P

fer filios meos de longinquo, & filias meas ab extremis terrae.

7. Et omnem, qui invocat nomen meum,in gloriam meam

2 orde muli-

creavi eum, formavi eum, & feci eum.

at

U 25

.8. Educ

;, qulur f

typo permifcet, ïjamque dicet aliqua,

tium , te liberavi. Vide hiftoriam

af

que magis typo, jam quezdam, qux

fupra c 20. & 37. Pro Ecclefia Chri-

magis antitypo conveniaat.

füiana perdidit Deus Gentes illi ad-

Creans te facob.) Deus peculiariter

verfantes, juxta illud Proverb., II.9.

dicitur Ifraelitas creaffe, quia miracu-

Juffus de angufiia liberatus eft, €5$ tra-

lofe Abraham ex Sara anu , & fterili

derur t'm/:im pro eo.

ob & f

genuit Ifaac, & Ifaac ex Rebecca ge-

, & YOCE

4 Ex q40.) Pro rationali particula

, Cuft

nuit Jacob , ex quo prognati funt

accipiant Hebrgi, 9z4; eoquod. Po-

Hebrzxi.

teft etiam effe temporis ; Ex quo fem-

üem

Formans te.) Feci te tanquam vas

pore. Papninus, & Vatablus vertunt:

in honorem, Íegibus, & fanctis infti-

Ex quo pretiofus feiff £m oculis meis,

tutis formavi, ut effes mihi in remp.

glorsofus fuift;.

delem , & fan&tam.

Dabo. bomznes pro fe.) Sicut /E

g-

yulum Tfrael

ptios, & /Ethiopas dedi pro te ,

!

c

UW g m

Redems te.) Éx captivitatibus ngy-

pti, & Babylonis, & tandem diaboli

dabo Babylonios; hos enim Deus per

ht

per Chriftum.

Cyrum deleri voluit, ut Judzos libe-

[e

raret. Sic pro Ecclefia po

r cut )

& totart

Vocav: te momime tuo.) Mocavi no-

aut evertit, aut cónvertit.

pulos Deu?

;r'[blls !

men tuum, volui, ut nomen tuum ef-

fetv, AMetus es zz.

Er populos, &c.) Eit repetitio ejus-

( valtii

dem fententis.

2. Cum tranfreris , €96. ) Ego tibi

paan m Y

adero, & a periculis incolumem prz-

5. db Oriezte, &c. ) Éx omnibus

j fuit

abo.

orbis plagis colligitur Ecclefia Chrifti,

^

2

omnibus aationibus ei nomen dantibus,

Alo

Dedi prap;ti;ztioneäz tnam (Egy-

1] ]

bylore "

ptwm.) Pagninus, & Vatablus ver-

7. Et omnem.) Particula, &5, eft cau-

tunt: 4ed pretiumgs ruum F oyptum ,

falis. Quia omnem, &c.

id eft, effeci ,^ ut. Sennacherib. Ífrael

) ql

iil i*

Lg gloriam meam ereavts eun.) Crea-

fl

j 4

jam imminens, ad vaftandum /Egy-

vi, formavi , & feci eos fideles, aut

0020

j h

ptum, &c. verteretur, atque ita re-

Chriftianos, ut nomen meum cele-

(iabo peï

gnis illis ei objectis, quafi in tui pre-

brarent, & invocarent.

j Ant*

Pum, a

196

PROPHE"T. ISAI ZE

y. fac

g. Educ foras populum coecum, & oculos habentem 5 fur- |

dum , & aures ei funt.

Propter vos

& Chaldeo:

9. Omnes gentes congregatae

funt iïmul, & colle&ze funt

tribus: quisin vobis annunüet iftud , & quse prima funt, au-

15 Egol

16. Hac

dire nos faciet? dent teftes eor

z

üm, juftificentur, & audiant, 4.

& dicant: Vere.

quir torrent

1o. Vosteftes mei dicit Dominus, & fervus meus, quem

T Quie

elegi: ut fciatis, & credatis mihi, & intelligatis, quia ego ipfe

fimul obdor

fum: Ante me noneft formatus Deus, & potít me non erit.

num, & ex:

*Ofex

IL^t*E

$. Nem

vo ínm, ego fqm Dominus , & non eft abíque me

13- 4- falvator.

1.* E«

gno(cetis ea

12. Ego annuntiavi, & falvavi, auditum feci, & non fuit

in vobis alienus: vos teftes mei, dicit Dominus, & ego Deus.

20. Glori

13. Et ab initio ego ipfe, & non eft, qui de manu mea e-

qua dedi in

Dopulo qreo

ruat: operabor, & quis averæt illud?

^

I4. Haec J

— ——

Io. Ves.) [fraelitz.

8. Educ foras. | E cætu- fidelium

Qhuia multis bene-

benfiria Técip

ejice, o Chrifte! per te, & per Apo-

Tefles mei.

A fünt,

ftolos.

ficiis affecti, & recenter a Sennache-

It gg g//]a 4

Populum cecum.

Judzos. Hoc eft,

rib liberati.

I2.

Servus mens.) Miqui putant intel-

& quippe f

quod ait Chriftus Matth.. 8

Quemvitz, & .

Filis regni ejicientur i2 tezebrab ex-

ligi Cyrum , alii lfaiam ipfum , alii

. (j t E.

teriores,

verius Chriftum , qui etiam fupra c.

Es oculos babentem.) Qui

: voluntarie,

I' nl

I

vocatus fuit Servas

De; ;

m, quis prh

& fuo vitio cccus eft.

eít autem Chriítus teftis, quia di&is

H M//,) M

etra.u.) De

Q. Ommes gentes, 65c.) Redit Pro-

verba Prophetarum confirmavit , &

Ti w

pheta ad difceptationem cum genti-

factis, quia in ipfo illorum vaticinia

bus, & earum idolis

fententia eft,

adimpleta funt.

Otniaone robe

Ego ipfe fsm.) Scilicet Deus.

ylonis frns;

congregentur omnes gentes cum fuis

Hs pyr räo,

lis.

I2. Jinnumiaw'.) Futura.

j typug e& CW

Tribus.) Nationes/.

Quis in vobis amnuntiet 1féud?) Hoc

Et falvavi,) Salutem attuli, quod

Catirtate o

D0-

idola facere non

offunt.

? Watibis f

myfterium redemptionis mundi a

D

Cc-

Anditum. feci.)

jft idem , quod di-

|

eäifn Bbihs ,

teftate demonis , & fundationis

xerat Azzunzttavt.

|

N

clefie quis deorum: agnovit ? Quis

Ultrg cie

predixit ?

Non fuit in wvolbis alienus.) Cum hec

NIRO. Vei

mirabilia ad veftram falutem fierent,

Pt r

41

Et que prima [unt, audire nos faciet ?)

nullus erat in vobis Deus alenus ,

r

t

Vide di&a cap. 41. num. 22.

nulla idola colebatis, fed me tantum:

füp

Eorum.,) Oraculorum fuorum.

a Xf l

Jeflificentur.) . Caufam fuam juftifi-

ergo illorum mirabilium ego auctor

*-Idmdnkm

ut.

elt fre

cent ; probent fe effe deos ex przfa-

Vos teffes, ($c. ) Vos ergo teftes

dmnb

üs, d

quW p

gio futurorum.

Et audiant, €/c.) Et populi hoc

eftis, quod ego fim Deus.

M Crpq ]

teftimonium audiant, & dicant: vere

I3. E? 4b initio ego ipfe.) ld eft,

Tiüm I

funt hi dü.

I [ In m4r/"

que olim a principio majores veftri .

; 47'"« lipr,

—

CAPUT XLIL

157

ehiem » für..-

14. Hac dicit Dominus redemptor vefter, fanttus Ifrael,

Propter vos mifi in Babylonem , & detraxi vettes univerfos

A

ollee fünk

& Chaldaeos in navibus fuis gloriantes,

ima fünt,qv

15. Ego Dominus fanttus vefter, creans Tírael rex vefter.

"m audiant,x

:6. Heec dicit Dominus: qui dedit in mari viam, & in a- .

quis torrentibus femitam.

NG P

i

fLeus, quet

17. Qui eduxit quadrigam, & equum, agmen, & robuftum;

juia ego ipí

'

fimul obdormierunt, nec refurgent : contriti funt quafi li-

h& 107 eti

num, & extin£li funt.

t abfque me

18. Ne memineritis priorum, & antiqua ne intueamini.

Ig. * Ecce ego facio nova, & numc orientur , utique co- 2 Cor,

T f

gnoícetis ea: ponam in deferto viam, & in invio flumina.

X« I*.

& ego Deus.

20. Glorificabit me beftia agri, dracones, & ftruthiones: Apoc.

tany mea e«

quia dedi in deferto aquas

populo meo, eleéto meo.

, flumina in invio, ut darem P*OFum 21. $.

—— t

1 H

U 3

—

2I. Po-

benefïcia receperuni: , a me profe- maris rubri ; eft enim

repetitio ejus»

j; mulis Dene-

&a funt.

uod dicum fuerat priore parte ver-

yter a Senict

Et non eff, qui de mauu mea eruat.)

1 Clll'io

Eeo quippe fum omnipotens, penes

I7. .Qui eduxi£t ïmdri gam, 6 equum.)

qui putatt intel:

quem vite, & mortis claves funt.

Fecit exire ex JEgypto, fcilicet con-

jam ipfum , &i

Operabor, &fc.) $1 aliquid facere ve-

tra Hebrzos.

&

j eram Juprt C

lim, quis. prohibebit, quominus fiat ?

gmen , 6 robuffum.) Exercitum ,

u s Fs

14. M;f.) Mittam Cyrum.

& ftrenuos bellatores.

ellis, quia.di( ij

Detrax:.) Detraham.

Obdormierunt.) Somno mortis.

confrmavt y v

Veiles unrverfos,) Ve&tes portarum,

Quaft linum.) Ea facilitate, qua lini

omniaque robora , & munitiones Ba-

ftipula conteritur ; vel crebris, & va-

illorm vaticiti

bylonis frangam , ut vos ex ea libe-

lidis Dei percutientis ictibus, ut per-

jcet Deoe

rem.

Pari modo per Chriftum, cu-

eutitur linum.

jus typus eft Cyrus, vos ex dzmonis

18. Ne memineritis prsorum ,. &fc.)

Future

captivitate liberabo.

Quafi dicat, fed omittamus antiqua.

dp navibus fnis gloriantes. ) Alluitur

19. ANuzc órieutur.) Nunc fecen-

fon

enim Babylon ab IEuphrate, per quem

tia exhibebo beneficia, veteribus illis

-

id

de, Q

d

naves ultro, citroque commeant.

Ex

majora.

ebrzo verti poteft : 244 zaves eris

Utique cognofetis ea.) Adeo magna

m

clamor eorum , id eft, alii alios horta-

erunt, & evidentia, ut neminem la-

ftem

fierenty

buntur, ut in naves fe conferant ad

tere poffint.

. Deis a]ienHSv

fugam. Vel erit fremitus, & voces

Ponam in deferto viam.) In deferto

!

aptun:

clamantium, ut accidit, cum magna

EL

gdor

gentilitatis viam aperiam, qu& ducat

ad Chriftum.

lm p !

eft frequentia populi, aliis alios tru-

dentibus, clamantibus, vociferantibus.

Àp 1nv10 flumina.) In eodem deferto

flumina ccleftium eratiarum.

Vos 2 d

num,. I

IS. Creams Ifrael.) Vide dicta

| fupra

20. Gloriffoabit me beffia Agri.

o

16. I» mar;.) WRubro.

;

d &

Gentiles, qui ante fidem erant qua

P

J il

)

ve[hi

fers.

p i*

In aquis torrentibus,) .Ve,hementäb-us

158

PROPHET.ISALIZ

21. Populum iftum formavi mihi, laudem. meam narrabi:.

:

»0. Ett

22. Non me invocafti Jacob, nec laborafti in me Ifrael..

Jico, & |

23. Non obtulifti mihi arietem holocauíti tui , & victimis

tuis-non glorificaftüi me: non te fervire feci in oblatione, nec

laborem tibi praebui in thure.

[

Dous nf

dipe vi&ima.lrum

24. Non emifti mihi argento calamum, & a

€ a f

tuarum non inebriafü me. Verumtamen fervire me fecifti in

Dur, a

peccatis tuis, praebuifti mihi laborem in iniquitatibus tuis.-

10 COU

25. Ego fum, ego fum ipfe, qui deleo iniquitates tuas pro-

pter me, & peccatorum tuorum non recordabor.

o C

26. Reduc me in memoriam, & judicemur fimul: narra, fi

quid habes, ut juftificeris.

L]

raevari-

27. Pater tuus primus peccavi

cati funt in me.

t? &'interpretes tui p

28. Et

L ï;pïf

duxihator

QI. .Formavi mihi. )

Ex feris,

Pr;zöz:ifi : 9c.

quem elerr,

& quafi lapidibus fufcitans mihi fi-

dem fententis,

) Ef repetitio ejus-

lios Abrahz.

?

*

2S. Ego fum, &c. ) Non tuz victi-

3. Effun

arium: eff

02. Non me invocafli Tacob.) Ideo ele-

mz,quz plus habent fceleris, quam

gi Gentes, quia tu, o lirael ! non me ,

pietatis , non opera legis a te facta,

t Clionem

ut tu putas ; fed ego per Chriftum,

üt par fuiffet, invocafti, aut coluifti.

Nec laborafis im me.) Nec Caqfä

& ejus merita deleo iniquitates tuas.

N

m«a laborafti, mez legis, & religio-

Propter me.) IMea milericordia, non

nis cultor fedulus.

Vatablus vertit :

meritis tuis.

llfiffryrfffx I

QUi fierut fe

Quin fatigatus es n mey o Ijrael.

Non recordabor.). Ut puniam.

Itér Deum, &

23. Nom tt fervire fecs $n oblatione.)

Q6. Redzuc me im megoram,) Revo-

iNon optavi a te mihi oblationes of-

ca in memoriam , quid tecum ezerim.

9-8 C.'/?]f;ï;z,;;

^. fatonem f

ferri, quia fac:ificia tua, & oblatio-

J«dicezmnur femul?) Judicio fimul con-

nes tuas poliutas exiftimavi.

tendamus, ut videamus, an ex ope-

CUe$ finfto: i

Nec laborezm, Gc.) Eift repetitio ejus-

ribus, & meritis tuis, an vero ex mera

O ieedi, ( ind

dem fententiz.

BH

* ingredere

mea mifericordia remiffio peccatorum

Pt reos d

94. Nos emffi mibi :zrge;ito ezla-

tibi obtingere debeat.

mum. ) Calamum, quem emifti, ut

Ut jufiifcerit.) Ut in hac caufa, &

ROOTL i defee

lite fuperior evadas, & pro tua jufti-

i «d inm

mihi offerres, ego mihi emptum, &

peccatum Turm

oblatum non reputo , non accepto,

tia fententia pronuntietur.

nec admitto, cum fis fceleribus pol-

Q7. Pafer ts frémus peecavit,) Ali-

li ä/zzfp'

"Ia

lutus , & exiftimes fatis elfe, fi exter-

qui Adamum intelligunt; ali Abra-

Ment: fpy

na hec offerantur facrificia, & inte-

hamum , quo patre potiffimum He-

n irrideps,

rin pietas, religio ,. & juftitia ne-

brai gloriabantur; hic autem pecca-

unü Ob rxfïn

vit, quia, ut multi docent, antequam

elten N

gligatur.

Calamum.) Aromaticum. Aliqui pu-

vocaretur a Deo, coluit idola gentis

ln deüï grl

tant eam elfe, quam vulgo eaze/az

fus, fcilicet Childzorum, ut colligi

dicimus. LXX.habent tbyrmama.

videtur.Jof. 24. 2. vide ibi di&a.

bt

DA

Servire me. feciflt «m peccatis. zuit. )

Aliqui Manaffem intelligunt, qui pa-

Gravari more fervorum , adeo mole-

ter appellatur ,

hrlGHm

lii

ftus mihi fuifti tuis illis facrificiis.

tres populorum.

quia Reg'es' funt pa-

H Wic

alnq

T tyris

CAPUT' —XLIX*/.

159

m nattabrt,

?8. Etcontaminavi princiþes fan&tos, dedi ad internecionem

te lítael..

; & vitimis

]acob, & Iírael in blafphemiam.

CAPUT XLIV.

bïatione? tec

Déus confolatur populum Juum, effufurus [uper eum fpiritum fuum,

: victimarüm

s

me feailti m

C aquas [uper finientem: ipfe primus, &? moviffimus , ac Jolus

tibus tuis-

Deus, omnium creator , ac moderator ; idolorum quoque , artifi-

cum. eorum , ac idololatrarum magna «anitas , imo f'upor aper-

ftes Quas pro-

L

fe convincitur ; proinde ab idolis ad Deum , in cujus ma-

yl: marra, fi

nu Junt omnia, populus revocatur..

tui pravam

1. [; T nunc audi, Jacob ferve meus, & Ifrael , quem elegi. Jerem

. 3. Hz&c dicit Dominus faciens, & formans te, ab utero 3o.1o.

) H

Msl

auxilitor tuus: nol timere, ferve meus Jacob: & re&iffime, 49 ?7-

»

u

1 repetitio eju*

quem elegi.

5

3. Effundam eni

m aquas fuper fitientem, & fluenta fuþer'

Non to vidi-

aridam: effundam fpiritum meum fu

, Kders, quim

per femen tuum, & be-

L

lexig à t& 102

nedictionem meam fuper ftirpem tuam.

4. .Et

ga r Challum,

niquitates tU

milericortha, 0a

Interpret;: £fi.) /Moylfes, & Aaron,

Q. Factens , &5 foräm;z.v te.

D

qui fuerunt fequeftri , & internuncii

dicta fuperiori c. n. 1.

) Vide

j poniam.

V0*

inter Deum, & populum.

4b utero.) Ab initio ortus tui ; ab

anriam) M

98. Comtaminavi Principes fautlos.)

antiqua tui oricine.

id tecurm egtm

Et Aaronem hunc, & Moyfen, Prin-

Reüiffme.) lirael dicitur rectiffimus,

|

cipes fan&os., peccato contaminatos

:

ulicio fimal core

[6

h

quia rectiffimam Dei legem, cultum,

s , 41 a

endi, & indignos, qui terram fan-

& religionem a Deo accepit. -0 re-

PL m

&am ingrederentur; quare eos quafi

Giffime pófitum eft , dmroxo gic Ix&G ,

peccati reos ad mortem damnavi , &

& blandiendo

ifio pccirom

mori in deferto coegi.

Jemus.

quomodo infantes fi-

liolos alloqui fo

M

hac catfts

Dedi ad intermecionem Tacob.) Ob

&go m

j |

peccatum imurmuris Num. 14 29.

tum-.

3. 44u45., ) Coleftium charifm.a-

el

In bafphemiam.) LXX. & Chaldzus

SZHentem.) Sitientem terram appel-

,,,peu

a )

habent: lz opprobrizsm bofiium; hoftes

lat gentilitatem, quz prius arida , fqua-

ont; !

j Àb

enim irridebant eos, & fubfannabant,

! aoxífmum

quod ob fcelera a Deo fuo edudi

lida, & infrugifera erat.

Spiritum meum.) Halitum, five ca-

liC

autem PeCC

effent ex. /Eeypto, ut male perirent

lorem vitalem, q

oceftt,

.cqgam

in deferzo.

tua vivificantur.

uo femina quafi emor-

jl

ul lJO

nentió

]i

Acob.) Intellige fpiritualem Ifra-

Semen tunm.) Intelligit Ifraelis po-

Orhln ! b

d

1.'?

el, id eft, populum fidelem,

fteros fpirituales, non carnales, quafi

web

& Chriftianum , cum allufione tamen

dicat , fuper Gentes Chiifto creden-

jl

l(ï]]nri

q ]

funt

PR

ad Ifrael carnalem , ejusque liberatio-

tes, ideoque fpirituales Abrahg , &

Re()'ö

nem e captivitate Babylonica.

1fraelis fïligs.

Ed

1660

PROPHE T.

ISAI/E

i

'9. Pt

4 Et germinabuht inter herbas, quafi falices 'juxta preeter-

proderunt

fluentes aquas.

. [íte dicet :

qelligunt.

Dominiego fum: & ille vocabit in nomine

10. Qui

Jacob. & hic fcribet manu fua: D01nino,& in nomine Iírael

4

te?

affimilabitur.

i. Ecce

* Sup.

6. * Haec dicit Dominus rex Ifrael, & redemptor ejus Do-

funt ex lom

41. 4. minus exercituum: Ego primus ,

& ego noviffimus, & abf-

nira

ue me non eft Deus.

& confande

9.12.

p. * Fjb

1

uis fimilis mei ? vocet, & annuntiet: & ordinem ex-

poc.

- frallejs forn

I. 8.

pon

at mihi, ex quo conftitui populum antiquum: ventura &

22.13. quze futura funt, annuntuent eis.

fue; eforie

bemini : ex tunc audire te

8. Nolite timere , neque contur

Lonennsnss R

feci, & annuntiavi: vos eftis teftes mei , numquid eft Deus

QUE Yor fixm

abfque me, & formator, quem ego non noverim.

pet fionifia

9. Pla-

0C t9. aj

4

IÓnter berbas. ) "Quantum inter

di&ta fupra cap. 41. n. 4. ego folus

n Quo tutus

herbas humiles eminent faciles :

fic

Deus fum.

s

i:'equ:nzer trib

7. Fecet. ) Predicet , clara voce

. 2- 2 dicitur: x

Virgilius dicit Eclog. I.

Verum b&c tantum alias snter ca-

pronuntiet.

Wfer , i i

peu extulit urbes,

Ordinem exponat mibi-) Narret mi-

rgo et, "

hi ordinem , & feriem rerum gefta-

: (C n0fler lr

Quantum lenta folens inter vibur-

Ormatgrem .'G E

za cupreff.

rum, & confiliorum meorum circa

0c eft.

5 | 1fe.) Populus fcilicet Gentilis.

populutmn Ifraeliticum.

Denm.

Ex quo eon[itui populum antiquum.)

lot efi,'

A ard

Domini ego fem.) Servus Domini.

Ex quo Adamum, & primos parentes

&5 a afigris

Vocabit.) Scüicet fe, fe lfraelitam

mi iïmïmin

- vocabit.

creavi, & terrz cultores conft:tüi.

!l

Venturas, 6 qua futura, €&c.) Hoc

9. /4,/?4 T

Et hic [eribet manm fita : Domino. )

Qui It/äbricanrm.

Profitebitur fe Domini effe, fyngza-

eft, quod dixit fupra c. 41. 23.. -4z-

Nijj)

]

P

phum manu propria exarans, qua id

nuntiate que veutura [mus 9 futurum,

Cend.

te

ftetar,. LXX. habent: z»feribet ma-

& fcimus quia Dii eflis vos.

Nolize. timere. ) | . Cum idololstre

B

4may

fi[];mli el

nui fua: Dei ego fum: 'olim enim fer-

i

inant Q

vi ftigma manui inuftum ferebant, ex

omnia vaftaffent im Regno lfraelis ,

UI

occafio. dabatur infirmis, ut a Diis

Ánayy;

I

quo cujus effent , agnofcerentur.

Gentium timerent.

qui benr j

2Tgí

Et im nomine l[rael 4fmilaöitur.)

tf Y

X&Qæ

Cog

nominabitur enim lfradita , id

Ex f&mc. ) Quafi dicat, a prifcis

tm lCOfs *

eít,

Chriftianus ; Grecus, aut Italus

temporibus, ab initio mundi docui

müo

Mi

non fe Grecum dicet , ant Itdum,

veritatem , & futura predixi: egoo,

9&1

A

8 ÜCan

fed Chriftianum.

inquam , non ilola; ergo ego folus

]

]46£j "

6. Hac dicit Dominuá, Ffr) Hic ruür-

fum Deus, non idola,

Vos effis teffes mti, ) Qui poteftis

fus vertit fe Deus ad idola, & 1dolo-

teftificari ea ad unguem eveniffe ,

il n

fatras, & ceum eis de divinitate dif-

* at Ho

Id

4

ceptat.

que prxdixi, & me majoribus veftris

u fef

Ifraelis, & populi

opem tuliffe, cum fideliter invocarunt

Redempror ejus.)

nomeg meum.

Pnt .^,

fadelis.

Jij

73 C

Prigté , G ego noviffitms

) Vide

Fermater-) InHebxao eft, ** z/zz,

Q À P UT —XLIV.

161

juxta praster.

'9. Plaftze ido

li omnes nihil fünt,

& amantifüma,e'brüha non

proderunt eis, ipfi

funt teftes eorum,

quia non vident,neque

bit ! nomine

intelligunt, ut confundantur.

nomine ltael

CroO;

Quis formavit Deum , & fcu

lftle confavit ad nihil

utile ?

1ir. Ecce omnes

yptor esDo- «

participes -eï-us con-funden,tur;,fab,ri eniü

funt ex hominibus ;

.convenient omnes,

jmos, & af '

ftabunt, & pavebunt,

& confundentur fimul.

: ordinem ex-

12. * Faber ferrarius lima operatus eft;

in prunis; & in

* Sap.

n: ventum &

malleis formavit illud, & operatus eft in b

rachio fortitudinis

I3.11-

fuæ; efuriet, & deficiet, noe bi'b'et 'arquem , & laffe

ícet.

unc audire te

*

pr

a. Arti

juid eft Deus

*

n

quæxvox faxum , aut prærüptamlzu-

x fïnf, & trunci

; Vifus, & men-

j

o

em fignificat , & fxpe ponitur pro

tis expertes.

) Tle

co tnuto , àad q

uem quis contugit,

Confundantur.). Ut merito confundi

& in quo tutus

eft, &

eO non in-

TET

frequenter tribuitu

debeant, qui idola fin

gunt, & quafi

r, ut cum 1. Reg.

Deos colunt.

fcet , dara vote

2. 2. dicitur: Nez eff Des; fécuz Deus

soffer , ubi

primo loco pro Dewss in

1O, Quis formavit Dezm, 6c.) Quis

Hebrzo eft,

formaret ?

eryo adeo demens fuit, ut idolum

ii) Nne m

&c. nofter le

O** f[a7, petra, rupes,

jem repm ge

git ww Jerfer, que vox

II. Ows participes ejus.) Quiin

formatorem , aut P/4

4

ffem fignificat ,

idolo fabricando,

m meonum ard

hoc eft, Deum

; qui omnium plafma-

collaboramnt.

poliendo, ornando

^tor eít, & arc

hitectus.

9;u!um gtipim)

eft :

Senfus erco

Faéri enim funt ex bemtnibus.) Quo-

an aliquis Deus praeter me, &

x

modo ergo non pudefiant, qui cüm

; primos parente

mihi incognitus ?.

fint homines, & Adz filii

tores C0

nf tl

9. Pafhe ideli, ) Axtifices Aon'mes,'

3 Deum ta-

men fabricare volunt.

TT LE

qo) H

qui fabricantur , aut fingunt idola.

Comventezt omnes. ) Coram tribu-

MCI I' 23' 4

Nibil [21.) Mani funt, & nihili fa-

nali Chrifti , & pavebunt, & con-

ciendi.

fundentur.

; fatt jy [uiim

amantti/Fma. eorum. )

Vel loquitur de artifici-

Ü

iph amant , & habent

Idola , qug

bus collito ftudio idolum fabricanti-

,O;n jlolohtre

in pretio.

bus, & folicitis, & paventibus, curn

ebr. dmannfima 2 ut

etiam LXX 3

o ((ïäeüs,,'

- qui habent XeralUuiz du

TO.

opus non fuccedit, ut voluiffent, qua-

Bmus, V * :

17/.) Plafte idolorum.

fi dicat, quam miferi ergo funt Dii, qui

Ipfi illi

a talibus homuncionibus formantur;

i dict. 3

prifCiS

ormatores optimi teftes- funt ,

quo-

i Xdocui

modo, & unde facta fint ea j

As

qua

19. Íe brachio fortitudtinis.) Summo

iio m

1Jeos vocant.

brachiorum nifu.

, paüisi: 4

l

E[;,,-,Jg;, 6 . 4defezet.. ) Deo illo ,

fo

"

Cune jf«ber. Imcer.

fs fcammum face-

; op m

rerge pyz

p

PH"I-,

quem fabricat, efuriem , & fitim non

^

Maluzr

cfle Demm l--

fedante.

qi p

ut ait Horatius

.

i

- eyeta o

Nom bibe? aquam, &f !4jefæ!. ) Nifi

ls

i syeürïs

Sunt teffes eorum, ) 'leftificari

enim comedant, & bibant, vires de-

T

;POHüHt de fuis ;.LïOliS, quc,d fcilicet

ficiunt.

yuaitet

ipyocmt

|

X

| Bibl, cupa Com, Menoch Tem. F.

bræo 6&1 -nï !/kn

1623

PROPHET. ISAIA

15. Artifex lignarius extendit normam, formavit illud in

- [iberabit :

n dexter:

Tuncina: fecit illud in angularibus, & in circino tornavit il-

lud , & fecit ima

?t. Me

ginem viri quafi fpeciofum hominem habitan-

tem in domo.

&tu, fo

lit ilicem , & quercu.m ', quze ftete-

mel

4j Succidit cedros, tu

fat inter ligna faltus; plantavit pinum , quam pluvia nutrivit.

"m

.15. Et fa£ta eft hominibus in focum: fumpfit ex eis, & ca-

peccats t

lefactus eft, & fuccendit, & coxit panes: de reliquo autem

14 La

operatus eft deum, & adoravit;

Kfecit.fculptile, & curvatus

jubrlate ex

eft ante illud.

z

& omne T

U

16. Medium ejus comb

iffit ig/n-i , & de medio ejus carnes.

lrae] glor

comedit: coxit pulmentum, & faturatus eft, &

calefa&us Cft

14. Ve

& dixit; Vah calefa&us fum ; vidi focum,

€X utero ;

iord s Pedte

17. Reliquum autem ejus deum fecit, & fcu

los folus,

25, Irrt

vatur ante illud, & adorat illud . & ob.felc,rat ; di;ens: Libe-

ra me, quia Deus meus es tu.

tens, (on

I8. Neícierunt, neque inte

llexerunt: obliti enim funt ) üe

« fuliam fac

videant oculi eorum: & ne intelligant corde fuo.

3. S(c

19. Non recogitant in mente füa, neque cogno

feunt,. ne-

&

que fentiunt, ut dicant: Medietatem ejus combufli igni,

————.-.—

coxi fuper carbones ejus panes: coxi carnes, & comedi, &

Yn lieray;

j

idolo YOta fac

de reliquo ejus idolum faciam? ante truncu

m ligni-procidam?

avit illud , & non

W ficc prop

20. Pars ejuspinis eft; cor infipiens adO?

»

Ts pericula ey

libe-

du

Netnt. d

; ttifes at dj

ïg Mecoa ) Lineam ? regulam

: '-15.. Katdla ef bominibus im focum.)

Operatus füm

menforiam.,

Crevit, & aptam materiam fuppedi-

tavit alendis Hammis.

Tim; tale enie

Iu runcima.) Runcina fabrile eft in-

22 lr pj

firumentum , quo trabes, & tabulas,

Succendiz.) Clibanum.

inzqualia, & afp

i

16. Carnes comedit.) Coxit, & comedit.

Qt fs nb

era abradendo, kcom-

Es dixit: Vab.) ld eft, euge. LXX.

Ihpat,

plan:nt, & levigant.

N 5///4;;"*:

lg angnlaribus.) Augulari menfura,

dulce :mihi ; fuavis enim eft ignis fri-

s

Yntent.

ad re&um perpendiculi angulum ,

genri.

illud demetiendo : videtur fignificari

I9. Nef(ierunt, neque intellexerunt.)

Mdj . Y

triangulare inftrumentüm fabrorum ,

horum culto-

*m-*?P &t Bul

Plafte idolorum ,

vel idem eft, ac fecit illud in angulis

4

res non intellexerunt hec non efle

peu

G

domorum , & locis fecretis.

numina, & nullam ineffe truncis illis

divinitatem.

J' Miror

Torhnvir,) Chald. fermavit , frgura-

Tüinir lu

viz,ut eft in Hebr.

obiti.) Penultima correpta. Oculi

*Deit ln

I

fabrorum, ut etiam idolorum obducti

il

14. Plitavie pinum.) Wel etiam

funt, ne videre poflint.

"m, C

ex arbore, quam ipfe olim plantave-

*b Düdens

rat , materia

20

Cor infepiens adoravit iWud. )

B& cilo.

»

m eligic ? e:vc qua faciat

idolum.

Stul:um eft hujusmodi I'tatugm colere:

Inq ten'æ im

CAPUT XLIV.

163

i hd in

- liberabit animam fuam

tornavit d --

, neque dicet: Forte mehdagium eft.

in dextera mea.

em habilan-

21. Memento horum Jacob , &QIfraeI;"quoniam fervus meus

es tu, formavi te, fervus ineus es tu, Iírael, ne oblivifcar

; que fett.

Inel

x

js

yia nutriiit

23. Delev

:

j ut nubem ifuiquitätes tuas, & quafi .hebulam

re o

peccata tua; revertere ad me, quoniam redemi te.

liquo autem

25. Laudate coeli, quoniam mifericordiam fecit Dominus:

& cprvaïu's

jubilate extrema terrae , refonate montes laudationem, faltus

& omne lignum e

jus : qugniam redemit Dominus ]acob- ,&

) ejts cartées

Ifrael gloriabitur.

elapos eft.

24. Hsec dicit Dominus redempt

ortuus, & format61' tuüis

ex utero : Ego fum Dominus faciens omnia j extendens cce

le flbi : cüt-

M

los folus, ftabiliens terram, & nullus mecum.

icens: L0«

25. Irritafaciensfigna divinorum, &ariolosin furorem ver-

tens.

Convertens

fapientes retrorfum : & fcie/ntiam eorum

- ftultam faciens.

:

Q

ervi fui

lium nuntiöru'm

26. Sufci;ans verbum f

X 2

& co nffi

;:o,[cunfa, .

fuo—

juffi gt

Non liberabit animam fuam.) Nullus

Rlebeji.,'per faleus, & omne lignüm

; comegi, &

idolo vota faciens falutem' confe

ue-

ejus viri primarii, & nobiles,

Oiues

;

tur, nec propterea quod illud c

24. Redemptor tuzs,E9 formzator, Efc.

)

iüüd ) & n "

rit, pericula evadet.

Vide fupra n.2. &

Cap. 45. num. J.

h elx

& ibi dicta.

-

Neque dicet, 69c. ) ^NNon cogitat

artifex, ut dicat: Fortaffe dextera mea

25. IrritA faciens.) Inania effe often-

ii

j [im.

'

]

operatus fum rem mendacem, & va-

dens figna futurorum , que divini

edie

nam; tale enim eft idolum.

1 ;E':l'i&m UPP

captant ex aftris, animalium extis ,

292.. UF zubem. ) Guam f.:tcile ar-

aviufn carritu, &c.

dor folis nubem folvit , aut ventus

4riolos. ) De fign/ifïcatione'hujus

medit

diffipat.

W

A

VOCIS , «drioles, dixi Lev. Ig.

dI. X

Q&x

eWe

fii

Ne£ízlam.) Caliginem aerem occu-

Num.22.5. ^"

at en ]ng

pantem.

Vertezs i;zf;:;rm-ewm) Oftendens eos

Redemi 1e. ) Ex /Egypto , & re-

non divino fpiritu agi, fed lympha-

RE

tico furore demonis.-

lit i )

dimam ex Babylone , & plenius;per

horm. CU

. Chriftum a captivitate d

.æmOnisl, &

Comvertens f[aplientes retrorfügn.) Ut

peccati.

excidant ab ea fapientie fama , quam

[

&t g

jjis

23. Landate ecli , 6$c. ) Quia me-.

imperita plebecula conceperat,

meffe

munc

rinit Propheta redemptionis, ad be-

Srultam faciens.) Stultam

$ inaneïn, —

D

neficii hujus memoriam erümpit in ju-

veteratoriam effe oftendens.

4 core?

ii

(t

X bilum, cclosque, & terram, &c. ad

96. Sufiitans verlum fer'ui/äi.) Im-

- Dei laudem invitat.

Poffunt etiam

plens oracula cujuscunque Prophetz

u

!

- per cclos Angeli intelligi ; per extre-

fervi fui ; videtur peculiariter lfaians

Áf 4l

j m

Imna terr& ima terre , id eft homines

intelligere,

iL

Olew

d m J

164

PRO"PHEPT. ISAIE

fuorum compïens. - Qui dico ïerufäïqm: Habitaberis; & ci-

sH

füm: u

vitatibus Juda: JEdificabimini, & de.erta ejus fufcitabo.

27. Qwui dico profundo: Defolare, & fluminatua arefaciam.

Deus 1fr;

29. Qui dico Cyro: Paftor meus es, & omnem voluntatem

4 Tro

meam complebis.

& vocar

Qui dicxojcïsr'ufalem: Jdificaberis; & tem-

plo: Fundaberis.

y Ego

- Deus: ac

TU A P.U T AxlVa

&Ut fc

Propbetia de Cyro , C? viclorüs ipfi a Deo concedendis d cum in-

tim abf

érepatione , quod .Deum in bis non agnofcat , cum ipfe lolus fit

". Eom

Dius ,.omnium Dominus, cui nemo pote[? contradicere: preedicitur

( creans

Cbrifli nativitas : &? loquitur Propbeta permixtim. de Sfudeorum

$. M:

per. Cyrum liberatione , ac falute per. CbrifTum futura:: quad-

term, d

ninus fit Deus , - juflus , & faloans

» Dominys:

A»gue— folus :Dot

——'1

promil]aque complens.

Bu s

JEc dicit Dominus chrifto meo C

gfi*o , cujus apprehen-

DOT/k ,Rggu'

"

; H

emmt gam

di dexteram, ut fubjiciam ante faciem ejus gentes, &

dern,

dorfa regum vert

j

am, & aperiam coram eo januas, & pori&e

) Et aras

non claudentur. .

. fos, & abfrc

'2. Ego ante te ibo; & g

10fiofos terrae

i I Hgy

humiliabo; portas

cereas conteram , & ve£tes ferreos confringam.

Joris tl

Z

[um,

La EE

Ql!i Vér? zi

LCanfilium nux;;iorw»f-; jimmm) Verba

:po'pu,ïum d-ifperf;ii.f—l þcongrel abis, &

tequm fs

Prophetarum falutaria. fuadentium, &

in]Judeam reduces, ficut paftor oves

4'- P"fvï.'ï (F«

divina confilia fuis vaticiniis aperien-

,ditïïpatas-colligic, & reducit ad caulas.

: fig]ie, &f

tium.

*

FU 152 evegi

.

1Hrif/?0 meo Cyro.)

Cyrus voca-

Qui dico JTerufalem, 6c.) ,Qui pre-

tur Hebraice Me

f

ias, id eft

Wtem tj

nuntio Jerufalem a Chaldzis everfam

, hi j g,

per Cyrum xdificandam,

reftau-

Chriftus , five unctus, tum allufione

randam. Rurfus, & potius, Jerufa-

ad Reges Hebrzorim , qui unctione

t fitis L

confecrabantur (Cyrus autein fuit Rex

cum,. htc d

f

lem fpiritnalem, id eft Ecclefiam Chri-

ftianam per Chriftum inftituendam.

a Deo electus, & quafi confecratus ad

Il C ,'p*ü

Su/citabo. ) . Excitabo «dificia , qux

liberationem Hebreorum ; quare Deus

KU EES d

eum hic vocat fuum, cum ait, Chbri-

* gratiam j

erant folo fere equata, ( habitato-

ffo meo) tum quia Cyius fuit typus,

!

preltand .

ribus vacua.

&

,

Nutitz f

27. Profundo. ) Babyloni amplz ,

imazo Chrifti; imago autem forti-

'uera;i

frequenti, & opulente civitati.

tur nomen ejus, cujus eft im

ago: fic

AW?( l

[

de imagine $. Petri dicimus :

ïïic eft

n (X*

Fluminatta.) Y ygrim &Enphratem.

8. Petrus.

a

m]l u

29. Dico.) Dicam ; &dita eft enim

Cujus apprehendi dexter am.) Utiil-a,

1y] i

h&c prophetia ducentis , & decem an-

URU Clur

"

N

nis ante Cyrum , ut ait Jofephus.

tanquam inftrumento meo utar ad fe-

riendum , & punienduim Chaldæog,

!

A

" V lomiine

—*Pa./iar meus es.) Quui more paftoris

8 Btaiirer

do

|

)

dA PUT XLV:

165

E

"

lma

&d-

Cit2bo,

Pacar F,tä dabo tibi thefauros abfconditos j & arcana fecr

eto-

rüm: ut ícias

arefactam,

Deus Ifrael. -

, quià ego quxinus qui voco nomen -tuum,

i

volunzatem

4. Propter fervum meum Jacob, & I

frael ele&tum meum ;

r: &tem-

& vocavi te nomine tuo; affimilavi te, & non cognovifti me.

. .5: Ego Dominus , & non eft amplius,

extra mé non eft

$

eus: accinxi te, & non cognovilti me.

li, mi

.6. Ut fcianthi, qui ab.ortu folis, & qui ab occid

ente D) (1110"

mniamabíque me noneft Deus: Ego Doóminus, &non eft alter,

jf ts f

.. Formans lucem, & creans tenebras, faciens pacem, &

)

& zreans malum: ego Dominus faciens omnia haec.

k ul

8. Rorate coeli defuper, & nubes pluantjuftum : aperiatur

fa. u

terra, & germinet falvatorem: & juítitia oriatur fimul : ego

E

,

Dorpmus creavi eum.

&3

,9 Va

Dor[ía Reg

j appreem-

»

um ver(am.) SciliCet ante

5. Accinx;.) Chald. 244jsv;. LXX

eum in tugam.

Canfortavxi' 5

äwb*xua;a' 9'€, Uifes tibs

3 genfe&

Aperiam, €c.) Uxrbium poxtas.

dedi.

i

2. E£ arcama /äcrefarum.) Repofi-

Er non cognoviffi me.) Nefcis te a

j & r

tos, & abfconditos thefauros intelli- me eligi, & dirigi ad everfionem Ba-

,git.

in Hebrzo eft: Dabe tibi tbe-

bylonis, hoc confilio, ut Judos inde

idbo; portas

Jaaros c;z,liginis, & thbefanros 46/&072—

liberes, utque forimam, & typum Chri-

þ'anum.

fti geras.

3Et

Qm' vOeco A0mm fUum.

j Mulfo an-

x "Lfgque me mon

-ej?.) " LXX. Nom

—HHnáà

tequam fis.

Cefl Deus prater me,

H

:.Wregabb !

,

àl

tor 0v&

4p. Propter fää-'vzm m?æmfzzcoä.) Hic

. Paciens Pacem.)

WHebr. fignifï-

eft finis, & fcopus Dei, ob quem Cy-

cat quietem, opulentiam , libertacem,

ädt:ci: d ul

rum itaevexit. Quia ad [fraelis li-

felicitatem, & bonorum omnium af-

fluentiam.

:

) Cgs VT

bgrtatem tua opera uti volo.

À

N

[

g';fxils ) ld d

"Focaw: re nomine r'uoï) Voluit Deus

Creans malum.) vw.g. peftem, fa-

in facris Literis , multo. ante infcribi

mem, bellum , &c.

UE

H&IQW

9. Rerate, &c.) Miffo Spiritu San-

i.

cum hoc elogio nomen Cyri, ut He-

quéem fat

k

brai Cyro ipfi poffent oftendere, quz

&o in Virginem , vel Chrifto in m

u

tanto ante de illo predicta fuerant,

utn.

]

*

fj of

hriftüm DOll;liI;IIm.

QT v

quit

& gratiam illius inire , & üt ipfe ad

Juféum.) C

n

li

Ü

ea preftanda animaretur , qux prz-

"periatur terra, €5c.) Utinam terra

foit $p

nuntiata fuerant a Propheta.

producat, & in luc^m proferat Salva-

15

forti

WTO

aut

Amilavi te.j. Veci, ut effes figu-

torem ; Chriftas enim nafciturus qui-

"

ra, & fimilitudo Chri&i mundum a

dem erat coclitus, fed in terris. "l'erra

u? d

jl

ergo hic fimpliciter & generice fumi-

d-

captivitate liberaturt. Sanchez putat

afiunilavi te idem effe, ac te tuis no-

tur; terra enim prabuit materiam cot-

3;131

tis, & characteribus defcripfi, vocan-

pori , ut Chriftus nafceretur.

?

atl

[à

do te nomine tuo, & ngæ fa&urus ef-

Et juflitia oriatur ffmul.) Cum Chri

TL

Jde0

fes pþæ dicendo.

]u (

fto. Refpicit illud Pf. 71. 6. -Dcf:e'n-

d

166

PROPHET ISAIE

u fiec d

* Jere.

9. Vee qui contradicit fi&ori füo, tefta de famiis terrse:

18. 6. * Num

/

thipig, &$

quid dicet lutum figulo fuo :

Quid .facis? & opus tuum

o te ambu

Rom. abí

que manibus eft?

feque depzfc

gv 299

Io. Vaec

jui di;it patri: Quid generas ? & mulieri : Quid

abfque tf Dx

parturis ?

r Veet

"rr. Hoec

dicit. Dominus 4fan&uïs Ifrael, plaftes ejus: Ven-

u

16. Confu!

tura interrogate me, fi

confufionem

mearum mandate mihi.

per filios meos, &, fuper opus manuum

z

1*. lírael i

12. Ego feci terram , & hominem fu

per eam creavi ego:

fundelnifi17 L

manus mec tetenderunt coel

0$; & omni militiae eorum man-

davi.

$

19 Quia n

fn20$ terram

13. Ego fu

Ícitavi eum ad*jt:;iï:itiam , &omnes vias ejus di-

fum creavit

rigam: ipfe eedificabit civitatem meam, & captivitatem meam

nn

dimittet, non in pretio, neq

Qu5 &

JJ1]

ue in mun.eribu's, dicit Domi-

nps Deus exercituum.

1. Non i

14. Hec

hsss N

de-t Fcut p!ul-*uid: i;ä :1;4491[&!/5,. & fcz;:f féit-

-r uch? Ut in(ïighum eft uneïi de pa-

n flica, "

f

hüldens,

licidia füillantia [uper terrami ortezur

rentibus , quod genuerint, ita. de Deo,

Tum tvrannide

dm diebus ejus jzzf;;tz'zz, &c.

quod fecerit, aut tali loco, tempore,

j

Egó Domtnua creavi €um. ) Creabo

aut aliis circumftantiis.

CIL' 4lt

eum, fcilicet Cyrum, ad quem redit

ER m.qlieri.) Maatri.

Iristatos,

Propheta , ita tamen, ut multa Chrifto

l1. PLeffes ejus.) Yraelis formator.

gulum meim,,|

conveniant, cujus typus fuit Cyrus.

Ventara interrogate me.) Lic t enim,

N r pyeti

9- Va, qui contradicit ffdori fuo. )

ut f'ïguïus luto mrationem reddere

( ïä&k&ma üt ]

Íncrepat eos , qui de divina Providen-

Ij Ldw

tia querebantur , quod mifera ipfis

non tenear confili mei , tamen .qu&

mea eft benignitas , quid de vobis,

pite divitie

conditio contigiflet, & in mala tem-

z

deque veftra captivitate proroganda,

Tum , Ri

pora 1

y

cidiffent , captivitatis fcilicet

.

arumnarum plena.

:

vel folvenda decreverim , quidque vo-

Abyi?änomm,

bis eventurum fit, aperire non de-

"Wirl viri col

Teffa dé fam;»::.) kan'-ifït qüafï

dignæbor.

trünfbunt, (

va$ non ex auro, aut pretiofo metallo,

Super flios moy.

in

inei. eftis.

OUPUR qui fl

iplispoyine

fed ex argilla famia formatum

phen ibtellisi

Hebr.eft: 7effa de teffis terra , tefta

Super opt manuum mearum.) Quod

&Orias,

lutea , terrea , vilis.

eflis vos.-

; .TM:W' "

Et ojus tuum. abfe

u m;miäm eft. )

Mandale mi/Ji.) Ab Ifaia

, meisque

88 Dioa

Opus tuium caret anfis fuis ; anfe enim

Prophetis fcifcitamini , & poftulate,

vafi funt, quod manus homini; vel

fïiffï;(:r t

Qu

Alii putant efle ironiam, quafi dicat:

p

lC c

fenfus eft: opus tuum impolitum eft,

eftne veftrum mihi mandare, quid fa-

Ti

N

& informe, àc fi pedibus, non ma-

cere, & quomodo filios meos re

gere

pa Aly.

nibus effer elaboratum , & fic major

debeam ?

Vel 4 opus tuum

E E/ Dü!*.i. r

cft blafphemia.

I2. Militéa eorzm.) Stellis.

D'ime hs

von [mut ianui , üt verti poteft. ex He-

Masdavi.) Kas difponens, & or.

breo, id eft, non funt idones. ,

dinans.

W sls i

?07,7&'! er

; üt

ào. gm'd qeeeras ? ) Qux me gé-

I3- Suferfavi eum ad jufeitiam.) Cy

äa

CAPUT XLV.

Y55

Is ferpee

—14. Hsec dicit Dominus: Labor JEgypti , & negotiatio E«

D

thiopize, & Sabaimviri fublimes ad te tranfibunt, & tui erünt:-

Poft te ambulabunt, vin&ti manicis pergent, & te adorabunt,

jei: Quid

teque deprecabuntur ; Tant

s

um in te eit ADfeus , & non eft

abíque te Deus.

"

6us: Ven.

I5. Vere tu es

D

Jeus abfconäitus,5 "Deus Ifrael falvator.

$ manuum

16. Confufi funt, & erubuerunt omnes, fimul abierunt 19

confufionem fabricatores errorum.

€con--

creav] 6Q0:

I7. lífrael falvatus eft in Domino falute aeterna: non

fundemini, & non erubefcetis ufque in fzeculum fszeculi.

.QTum man-

18. Quia hzec dicit Dominus creans coelos, ipfe Deus for-

3is 6jus di-

mans terram., & faciens eam , ipfe plaftes ejus: non in Va- .

atem meam

num creavit eam , ut babitaretur ;

formavit .egm : ego Domt-,

diclt Domi-

nus, & non eft alius.

P

us fum in loco terrze tehe

bro-

19. Non in abfcondito ïqcut

fo :

t Hac

—— n

I

WVere ru es Deus abfcondstus. )

ruüm Ícilicet , ut jufte puniret tyrannos

d

« quert de pa-

Chaldeos, & fideles Hebraos ab eo-

De Chrifto potiffinum — dicuntur ,

- ita de Deoy

rum- tyrannide-liberaret. — Cyrus, ut

cum aliquo tamen refpectu ad Cy-

jam fupra di&um, eft Chrifti typus.

rum, quafi dicat : ficut in Cyro oc-

(6, tempott,

Cviiatem meam.) ]erüfaïem.

culte falutém Judzorum operatus eft

Captrvitatem meam.) Captivum po-

Deus , & quaft abfcondit fe: ita mul-

elis forator.

pulum meüm , fcilicet Judos.

to mapis in Chzifto homine paupere ,

& abjefto abfcondet fe Deitas, que

) hic tefim,

Non i pretio.) Gratis, & finelytro.

ym reddere

Ia fa&tum , ut patet z. Efdrg T. 3.

tamen miraculis, & falute, quam af-

14. Laber JEgypri, €6c. ) Labore

feret , foras emicabit.

, tmen que

parte divitie negoti

atorum AEe

5

ypt»iO-

16. cConfuff funt.) Ba

lonii., &

dj de vobis,

alie

f

V

e Bel eo-

rum, JEthiopum, Sabeorum , five

gentes, quod Baal,

prorogan(äa

Abyflinorum, quas opulenti, & pri-

rum Deus non poffet eos tueri, fic

, quidque V0«

marii-viri collegerunt, ad te, Cyre!

demones, « omnes impietatis ,

& er-

rire 101 d

tfanfibunt, cum dominis earum , &

rorum propugnatores erubuerunt Chri-

ipfis provinciis; fub Cyro tamen Pro-

fti doctrina , increpationibus , & mi-

.

Vois, gui fih

pheta intelligit Chriftum , ejusque vi-

raculis confufi.

&torias.

17- Salvatus eff.)" Sa

dvabicar.

'////y,) QllOd

Ia Donino.) Deibeneficio, & gratia.

Auntum im te eff Deus , €c.) Que

facis, Deo auctore & impulfore facis,

Salute aterma. ) Lalis fuit falus,

jj méqi

- quiper te, quafi flacelio fuo gentes illas

uam Chriftus attulit : nam falus per.

& goltute

Cyrum parta temporalis tantum fuit.

punit: fic cap. IO. 5. dixerat indi-

vl (liic;x't:

;nationem Dei fuiffe in manu ,. & vir-

"fque 12 faculum.) ld eft, nunquam

UT qm H

oa Aftur.

Vatablus vertit : Revera:z

erubefcetis ,; nec confundemint.

meos 1e

"are

ze efl Deus, prater quem nullus eff alius.

19. Aenm im Vanum cremvit eam. )

Reducam vos per Cyrum in Judeam;

Optime hec Chrifto conveniunt, zz

non enim fruftra creavi eam , ut effet,

Jl

quo babitabit plenitudo. divinitatis cor-

" & of

oraliter , ut loquitur Paulus ad Co-

& maneret deferta.

lof..2. 9

19. Noez im ab[condrto , &c.) Ut dx-

Wi (j

1698

PROPHBET.!

AIJF

fo: non dixi femini Jacob : Frufura quarite me : ego Do mi-

Jf Ia D

nus loquens juftitiam , annuncians re£ta,

Trsel

20. Congregamini, & venite, & accedite fimul, qui falva-

ti eftis ex Gentibus :

nefcierunt qui levant fignum fculpturæ

ä

ífug, & rogant Deum non falvantem.

Ofundit

21., Annunciate , « venite,; & confiliamini ümul

Í

d u

qUIS al-

ditum fecit hoc ab initio, Pa tunc preedixit illud? numquid

mugna D

non ego Dominus, & non eft ultra Deus abfque me? Deus

juftus, & falvans non eft preeter me.

itgratitud

22. Convertimini ad me, & falvi erms omnes fines terræ.

qi d

quia ego Deus, & non eftalius.

23. ln memetipfo juravi, egredxetur de ore meo ]uffltlæ

,

1

Onfra

À

verbum, & non revertetur:

)dC,

Rom.

24. * Quia mihi curvabitur omne genu & ]urablt omnis

pondere uf

4-1I.

lingua.

Phili.

2. IO

25. Ergo in Dommo, dïceï, mesae funt juftitiae, & 1mpe-

——

rium: ad eum venient ;

& con iundemur omnes qui repu-

26. In

fons, & anlor

gnant ei.

Tingu jurabit

mones lucitugg , qui in antris ede-

Qui levant lignum fénlpture fu. )

Ya t m Dongy

bant oracula.

Ita etiam de fe vere

Qui erigunt idolum ligneum a fe fcul-

lmmo dics o

dicebat Chriftus Joann. 1g. 20o.

Ego

prum , 1! udque colu*ï'x.

ius- ufb

palam, locztus þzm mumdo

ö' im occslzo

Rogant, ) invocant.

Wa qm'æ

locgtus frm mahit.

QI. Adnnuntiate , &c.) ]unglte col-

& V Ch

Fraffra querite me.) — Non früftra

loquia, cctus, & concilia , ut, quod

U. & m v u

Jominum quzerunt, qLu illum fectan-

uni non Occurrit, alter fuggerat pro

m»uïeï d

tur; nam Hdehbus fUIS ampla præmxa

deitate idolorum.

con?at'ut

60,(]101 m

Quis anditum : boc fectt , &fc, ) Co«

quod Eccl

Loque»s juffetiam, annuntians retla.)

gitate, quis predixerit ]udæos e. Ba-

ICit, Ovl R*

Pura, jufta, recta, fanda obfequia

byfone per Cyrum liberandos, idque

]

IU

]

re ipfa prafliterit.

i

exiperns , non lmpura, & fcelefta , ut

Ut* ge

dáàmones.

22. Ommnes ffnes terra. ) Quiinex-

m flh*. F,t m

20.' Co;zg; egam:m, ö'c) Vide dicta

tremis terre fïmbus ; habitatis.

oÍ (A?F

mL&g?e

fupra cap. 43. 9. & 4I. T. fenfus eft :

so*xwro TÀG yc-

J

NJ H

s

qmcunque idolorum Cllf(üh (lef: --

.93.. In wemetipfo.). Per memetipfum.,

X t'tia y Q

ditis, convenite, & afierte, fi quid

guféitia verbum.) . Nerbum, quod

habetis , quod üis, quze dixi, oppo-

eft vera ,. mera juftitia; verbum ju

H)Le xfx

L.Qm (

natis pro caufa idolorum.

Pnütmum & squiflimum.

Qui falua't effis ex geutibus.) Qui a

24-

7ur46:: ) Homines' enim per

d

lWD

n-entmiïno ad Chriftum convertimint.

eum jurare folent,

quem credunt effe

OWM Vel

;49

Neféierupt.). Quafi dicat, fruftra

Deum, & fummum quod pexjuru

lit v 1ndex

4os provoco ad defendendam idolo-

& 3CNm

rum Cdlllfd. m; 1C$0 enim omnes mecum

Q5. Ergo :2 Demrmo , E$c. ) Vel fen-

l CUU htyr.

dicturos cecos, & ftolidos efíe omnes

Üatibnnens

fus eft, omnis lingua dicet, mez ju-

àdololatras.

ftitie funt in Dommo quia illarum

Laj a

l

lb Cin; CB

CAPUT XLVi«

I6g

& Domi-

-26. In Domino ju

Iírael.

U

if-ificab—itur* ,& laudabitur omne femen

; Qui filyz-

CAPUT XLVL

i [culpturge

Offenditur. idolorum vanitas , &? deffruGio z'þþmm* þrædik:iïdr:

] : quis at-

Sudei cum reliquiis. Jfrael ad Deum revocantur , oflenja . Dei

? numquid

me? Deus

magna benignitate ad ipfos , addita gravi increpatione ob ipforum

ingratitudinem ,. & idololatriam : bortaturque, ut ad ipfum

1nes terra:

qui folus omnia novit , &? potef] , revertantur , falu-

1

fem ipfis per Jilium promittens. .

qco jullitie

I. 'Onfrä&us eft Bel: contritus eft Nabo :"Wfäü:a" fimt:w fïmu-«

,raBit Oitinis

LL lacra eorum beftüs , & jumeniüs , onera veftra gravi

pondere ufque ad laffitudinem.

.$. Con-

6 fmþe-

z2:]

; quï Tept-

)5 h

fons, & au&ctor eft Deus. Vel omnis omnibus , ita uf: &ti'a-mv reprobi di-

--.--

lingua jurabit, dicetque 7 2 Dvzzizo ,,

Guri fint : Ecce quomodo computati funt

d [;ft-)

ita ut. ;z Domno. fit: fotmula jurantis..

inrer filios Dei , 65 gmter Sautlos fors

lmmo dicet omnis lipgui , quod Dei

iorum eff.. Sapient. S. 5.

m afelcal-

fit. laus- juftitiz , & imperium. . Dicit:

I« F. j Bel, five BecT , BaalT, aut:

HC .

?

quia hec funt verba loquentis

- Belus fuit Nembrod fundator,

) fungit (

Dei. / Vel Chriftus dicetz mez jufti-

tiz, & imperium mihi fant in Domi-

& primus Rex Babylonis, & Pater

Nini, divinis poftea honoribus cul-

r fuggerat p

n9 , id eft, a Deo Patre, « quo na-

tus a Babvleniis.

beo , quod fim. juftus, & juftifcans,

; d« ) U

& quod Ecclefie imperem. Velquaft

Na5o.) Alterum Babyloniorum ido--

dicat , omnis fidelis fua lingua dicet,

lum ,. ita dictum , quod ederet ora-

- Tadeos & Bte

cula ; Nz£e enim Hebraice , & Chal-

nindos,

I) Dowise, d eft, Dominum lTaudans

daice idem eff, quod prephetiz, vel

dicetz zez faünt juflitis Evanugelii

meurm eft imperium, & regnum Chrifti,

dfv maijo,ut inquit D. Hieronymus.

, ) Qaine

inea eft ejus Ecclefia, non Judzorum.

In prmaiig hisce Chafdeorum ido-

abitati g an

Mel tandem fententia eft , a. me ftat

lis a Cvro conterendis fignificat Ifaias

per Chriftum abolendanr idololatriam..

[ memeüpfu if«

juftitia , non ab idolis, de quorum

divinitate difputatum eft.

Fatia fumt

&

« Leffiis, Efc.) In He-

abun, qu

d eun ) Chriftum Deum.

brzeo eft : Faeerent dmmentis , id. eft,

; velbum J

tradita funt jumentis; nam. cum ju-

n

95. r Demino.) Apud Dominum,

per

z Domino, vel coram Domino.

menta dorfo geffarent idola, qux alio

ilir;es m

Je«fsffcabitar.) Per fidem vivam,

. afportabantur , habebant ea quafi ca-

m credint 6

ptiva in füa manu , & poteftate.

yod p

& Sacramenta.

Vel fenfus eft, ju-

ftificabuntur , id. eft, jufti publice de-

Oxnera veffra, t$c. ) ldola veftras,

clarabuntur..

quibus jumenta, vel vos onerati in-

j Vafane

'

Laudabitur omne femen Ifrae/.) .M

liC

me J*

'

2 cedebatis: »ufqp.e ad. laffitudinem..

jJarul

'Biäl.v cum: Com.. Menocb.. T. V.

; quiä 1

—

170

PROPHET. ISAI£

seclom f

pis volunté

2. Contabuerunt, & contraria funt fimul : non potuterunt

falvare portantem, & anima eorum in captivitatem ibit.

j Voc:

3. Audite me , domus Jacob , & omne refiduum domus

volntatis

1ífrae], qui portamini a meo utero, qui geftamini 3 mea vulva.

faciam 116

4. Ufque ad fenectarh ego ipfe, & ufque ad' canos ego por-

. Audi

tabo: ego feci, & ego feram:; ego portabo, & falvabo.

1 Drop

$. Cui affimilaftis me

h2 200 Ti

& fecittis fimilem?

; & adzequaftis , & comparaftis me,

Tiam mezm.

6. Qui confertis aurum de facculo, & argentum ftatera

.

. ponderatis

L

Conducente

s aurificem , ut faciat deum ; &

Jabylon ]

procidunt, & adorant.

liam , ar

*Ba- 7. *Portant illum in humeris geftantes, & ponentes in loco

ruch fu

6;

0: & ftabit, ac deloco fuo non movebitur, fed & cum clama-

6.

?* verint ad eum, non audiet: de tribulatione non falvabit eos.

1 TX

8. Mementote iftud

Á

; & confundamini : .reddirte praevarica-

t

tores ad cor,

9. Recordamini prioris fzeculi ;

qïuoniam egó fum Deus, &

101 vocab:

non eft ultra Deus, nec eft fimilis mei.

EEE

. 1o. Annuntians ab exordio noviffimum, & ab initio , quee

*

(ï) Vocns i

nec-

d

E d witi,

dem fententig

2. Costabuerunr, & c.) Confratta funt

in pofterum feram ufque ad fenectu-

IT Pa

a Pérfis, perierunt, confumpta funt.

tem veftram.

N feftn:

Nom poruerunmt faluare portantem. )

S. Cu: Alffimilaflis sme, &c. ) Fabri-

Yolantem.

Sed jumento fub.p

ondere cadenæ ;

cando idolum quafi Deum alium mihi

E Orimgf'*

& ipfa contrita funt.

fimilem, & xqualem ; vide di&a fu-

bylori qi ad

nima corum in captruitatem ibit. )

pra c. 4o. n. I8.

Vir:m vos

ipfa idola in captivitatem afportata

- Qui confertis aurum, Gc.) Videte

Wtem meim ,

funt fimul cum adoratoribus fuis.

egregios veftros Deos, quos collatà

D]

Locpmg /;m

3

One refiduum. ) Omnes . ex ca-

materia vos ipfi formatis, & cuditis,

X hent,

ptivitate fuperftites , & reliqui.

& deinde adoratis.

Cray;, ) 4

Qui portamini a meo utero, €fc. )

9. Confundamin:s ) Pudeat.vos,

itün,

Quos ego mifericordis mez vifceri-

quod hujusmodi Deum adoretis.

D Judyte

bus materno complector affectu.

- Redite pravvaricatores ad cvr.) LXX.

d lone,

4« Ufque ad féneclam. ) Quafi di-

agite penitentiam s. qui erraffis , ve-

vertemint corde.

Lï"ä*f,ffif

i

cat: matres paucis menfibus fctum

PNtnte, (

geftant in utero, && paucis annis in

g. Recordamni priarís feculi.) Quan-

€Cüt$. K

E

ulnis infantes fuos; ego vero fideles

ta promiferim , predixerim , & prz-

fliterim patribus veítris, inde vide.

tis Vdge

Ks

meos ufque ad fenectam.

EE

Ero spfe.). Portabo vos.

bitis me effe Deum , quem patres

E Hbäïtæ;

veftri coluerunt.

gomf, ^

Ego feci.) Ego vos genul, ego. alui,

10. Konuntians ab exordia na*vijïmr.em.)

ego educavi, ego provexi.

M Prep

Predicens ab initio id, quod multo

Ego feram. ) Etiam deinceps , &

tempore poft futurum eft.

C6 Gtim Cjä

L

CAPUT XLVI. &'XLW,

171

necdum fa&a. funt, dicens: Coanflium meum ftabit, & om-

potterun

nis voluntas mea fiet.

n

1 ibit

11. Vocans(1)ab Oriente avem, & de terralonginqua viru

üm domus

voluntatis mese, & locutus fum &

$

adducam illud: creavi, &

fnea vulya

faciam illud.

: 60 pot-

I2. Audite me duro corde

" qm longe eftis a juítitia.

100

13. Prope feci juíü

tiam meam , non elongabitur , & falus

aralts me,

mea non morabitur.

Dabo in Sion falutem, & in Iírael glo-

riam meam.

CAPUT XLVII

um (latera

fus füper-

deum ; &

Babylonis bumiliatio , ac contritio predicitur propter ip

biam , arrogantiam, € crudelitatem in Jud«os [uos captioos :

tes 1n l0O

& quia in maleficis , auguribus , atque incantatori-:

cum clama-

bus fpem pofuit.

lvabit. e0$.

Efcende, fede in pulvere, virgo

filia Babylon , fede in

prævarica-

':-D

terra: non eft folium filiae Chaldeeorum , quia ul;r"a.

non vocaberis mollis, & tenera.

» Deus, &

"Y2

?i 'Tol-

jtio, qu&

(1) Vocans ;xb( oriente avem, in edit Sixt. legiteur: vocans ab oriente juftum.

nec

Et 4b initio, &c.) E.ft rePegitiO ejus-

volabit, qui meam juftitiam , id eft,

----

dem fententie.

fidem preítabit ; vosque e captivi-

tate liberabit.

; ad fenetr

IlI. ocamsi 4b Oriemte Avenm. )

Cyrum feflinantem , & quafi avem

I Siaiz.) Sioni ,

4

—fie i2 Ifiael , id

volantem.

eft, Hraeli.

j ) Tabr-

b Oriem*e.)

Qloriam meam. ) Fuit enim hzc

jm alm ht

rientem.

x Perfide, qui Ba-.

gloriofa, & wnagnifica Ifraelis libe-

vide dida f

byloni eft ad

rátio.

Virurz voluntatis mea.) Qui volun-

Vilet

tatem meam etfectam dabit.

Efcende.) De reoio throno tug.

, 3) (,)

Lecstus fum.

I.D

Ailloquitur enim. Babylonem

gos COU

& fient.

] Fut?ïra hzc prgdixi,

évertendam, quafi reginam folio de-

,& cuditi,

Creav;. ) Creabo, präeteritum pro

je&am, & ad ancillz ftatum redactam.

futuro.

Sedé 12 pelvere. j. More mancipio-

Pudent. 053

I2. -udite me. ) Judei, qui efiis

rum,

Iu gen tiunm.

adoretise

f

Babylone.

Virgo fflia Babylon.) Babylon tenera,

dca'f-) ,

Länge effis a juflitia. ) Qu a Deo,

& delicata, inftar filie virzinis.

m&l/f i, T^

& virtute, fanctitate, & juftitia. de-

Hl2 Chaldsorum.) Babylon dicitur

feciftis.

Vel potius ,

ui me accil-

filia Chaldzorum, vel quia ab ipfis

eili Qllm

í

ccndita , aut reftaurata eft.

gl

l)ïæ

fatis violate fidei, qua

1 procul fitis

Ti ,

je

ab ea juftitia obtinenda, id eft, ab

eff Hebraifmus , idemque eft, F

mde H(

ea libertate, quam ego vobis toties

lia Chaldaorum , quod flid Chaldea,

pao

promi 1-

Filias quia delicata, ut proxime di-

q'lem ]

^

m d

. Prepe fecijz:/Ziiiam mezmz.) EC'—

&um eft, Chaldxa , quia fita erat tn

[/] ]]M]//»" T ,

ce enim Cyrus quafi avis mox ad-

Chaldza.

q

)

j m

(

172

.'PROPHE'T, IS A I ZE

2. Tolle molam, & mole farinam : denuda tarpitudinem

diGcin cod

1

qun (edebo

tuam , diícooperi humerum , revela crura, tranfi flumina.

*Nah.

3. * Revelabitur ignominia tua, & videbitur opprobrium

,* Ven

e

3'

5

tuum: nltionem capiam: & non refiftet mihi homo.

vidiüitas: Uf

maleficiorua

. Redemptor nofter, Dominus exercituum nomen illius ,

z

fanétus T írael.

Tümreheme

s. Sede tacens , & intra in tenebras, filia Chaldazeorum:

1o. Ez f

quia non vocaberis nultra domina regnorum.

qi videt:

6. lratus fum fuper populum meum, contaminavi hzre-

i Ecdoi

alleta.

itatem meam , & dedi eos. in manu tua: non pofuifti eis mi-

fericordias: fuper fenem aggravafti jugum tuum valde.

1, Veri

7. Et dixifi : In fempiternum ero domina: non pofuifü

Tuet fupet

haec fuper cor tuum , neque recordata es noviffimi tui.

Tuper te re

que

.X 0

8. Et nunc audi hzec delicata, & habitauns confidenter,

dicis

ficiorum t

Non voraberis rinoillia", ö'c) Quia in

fiïoä olim .-e.x']Egypco, & -deindä ex

forte quid

pofterum durum fervitutis jugum fe-

Babylone liberabit, hoc faciet. -

Y^. Defe

rendum erit.

S. Sede f2cen5,) Ut mocfti folent ,

filvent te a

2. Tolle mo/amþ, 6c.) Munus fer-

& lugentes.

vorum, & ancillanum erat verfare

Iptra $m tenebras.): Captivitzltis, &

piban: q

molas in piftrinis,

carceris.

14 Ecce

Denuda turpitudinem tuam. ) Cor-

6. Iratus fum fuper populum meum.

pus tuum difcooperi vefte ad cubitum

Cum ego iratus .populo meo lfrael

N-—-

revocata, & alte fuccincta, ita ut ap-

modice punire volui, tu modum ex-

ceffifti, crudeliter in eum feviens.

qulla lia n

pareant brachia, & crura, finu etiam,

lic'mï Ut O[

& humeris apertis , ut expeditius mo-

Contaminavi bareditatem: mcam. )

N feldy s

lam verfare poffis, & alios ancilla-

Populum meum , quafi rem. conta-

res labores fuftinere, vel etiam dici-

Vitis vidua

minatam abjeci, & regionem ejus

Iroerab, f

tur, difcooperi humerum, ut plagas,

vaftari permifi,

T& multitude

& verbera Perfarum nudo humero,

Non polutfli ei mi[ericordias. ) Im-

mifericorditer eos tractafti.

fidltents prod

& dorfo. excipias. Ve] denudare tur-

9. Pryrer

pitudinem idem eít, ac capitis ca-

Super fenenz, Ej'c.) Senio g & cani-

um r

pillos refecare , ita ut turpitudo de-

tiei non pepercifti.

In fempiteroum. evo. Domtna. )

peccatum, u

tonfi capitis , quod mulierem maxi-

Alterum Bab

Cintatioibns

me dedecet.

y

lonis crimen , faftus ,

MIE, db

Revela crura, trauft floeomina,) Quafi

& arrogantia.

Nom pojutffi bec [mper cor tuum.)

VT Cenris

dicat, ut poflis du&a in captivitatem

s **"lfiam im

flumina tranfire.

19]

Quod fcilicet lfrael populus meus

.3.'

Revelabitur ,,ignamini:z .tzm.')

eilet, qui paniendus tibi tradebatur ,

Victiiess, (

Nuditas tua.

Non erit tibi, unde

non munaniter vexandus,

Fabutya,

.I O. FHl

ia

vel ea tegas, que maxime tegi vult

Noviffizmi £«:.) Quid tibi olim eve-

Identer u

pudor.

nire poffet, immo eventurum effet.

Opprobrium fuum, ) Quod' videri

9. Habitans confidenter.) Omni me-

v 6s vin

tu foluta.

N u) ;

probrofum eft.

N

4. Redempror moffer.

4

Deus, qui

Aen eft

*i5 Décca

Pïffe" me ?mp/iw.) Id eft

M0n eurae.

CÁPUT XLUmH.

173

trpitüditem

dï.cis

in corde tuo: * Ego fum

,& non eft preeter me aimplius: Apoc.

t fiümima,

non fedebo vidua, &ignorabo fterilitatem.

3

IS-' 7».

Opptobrium

9. * Venient tibi duo hzec fubito in die una, fterilitas, & »1.&,

00

vidüitas: univerfa venerun: fuper te, propter multitadinem s1.19.

omen li,

maleficiorum tuorum

.

, & propter fduriþïam Vl:incant:atorum tuo-

rum-: vehementem. |

-

ha&dædrum:

i1o. Et fiduciam hab

uifti in malitia tua, & dixifti: Nön eft,

qui videat me. Sapientia tua, & fcientia tua hsec deccpit

inavi here-

te.

Et dixiiti in

corde tuo: Ego fum, & prater me non eft

fuiti eis mi

al terR-

valde.

11. Veniet füper te malum ,€ nefcies ortum ejus , ir-

n0n pofti(

ruet fuper te calamitas, q

uem non poteris expiare: veniet

1m! tui.

fuper te repen:e miferia, quam nefcies.

Identer, que

12. Sta cum incantatoribus tuis, & cum multitudine male-

dicis

ficiorum tuorum, in quibus laborafti ab adolefce

Ro us se

*

ntia tua » fi

, & dende x

forte quid profit tibi , aut fi potfis fieri fortior.

t ficiet.

13. Defeciíti in multitudine confiliorum tuorum: ftent, &

t maft folent,

falvent te augures coeli, qui contemplabantur fidera, & fup-

putabant meníes, ut ex eis annuntiarent ventura tibi.

Captiiats &

non

14. Ecce fatti funt quafi ft.igula, ignis -cyombuifiit e0s 5

libe-

popn[/ml MW-)

i

ulo meo 4

t modum er«

Aulla alià in Orble* civitaä eft me fe-

Saprentia tua , 6$6. )

'Tua aftrolo-

um feviets

licior, aut. opulentior.

gia judiciaria , tua. divinatio. decepit

jatem. 4

Nom fédebe vidua.) Populo, & di-

te; promittebas enim tibi felicita-

af rem. cont

vitiis viduata.,

tem, & tamen in gravillimas sru-

I|pynorabo fferilitatem. ) Semper ex

smnas incides.

regionem ]s

Ego fum; 6fc.) Mide dicta proxi-

me multitudo magna populi fubinde

y;'(ardidi- ) I

nafcentis prodibit.

me num $.

"

Q. Proprer multitudinem ma[efz'ciö-.-

IL. Aefcies ortum ejus.) Unde, feu

eum tuorum. ) | lertiun Babylonis

quando -veniat.

Videtur alludere ad

ii f

peccatum , quia feilicet maleficiis , in-

Chaldzorum difciplinam, quz nati-

cantationibus , & divinationi dedita

vitates , & ortus rerum obfervat.

en Domjna. )

fuerit , ita: ut Chz/dai arüis potius ,

Exbiart.) Effugere, expiationibus

1mel , Í

dUS ,

avertere.

quam gentis nomen videatur.

Duriziam incantatorum tsuorum.) Qua

19. dSfa cum meantatoribus , 6$c.))

pt/

ep H )

incantatores fuis falfis oraculis obdu-

Eft farcafmus, (ive hoflilis irrifio ,

opulus 485

sbi tradeatins

xabant Bäbyln-n'ics..

quafi dicat, falvent te incantatores

[O. Fiduciam habuiflli in malitia tzm.)

tui, quibus adhzfifü, & quorum

Fidenter mala perpetrat , Deum,

difciplinam longo teimpore, : & labo-

jsli m t*

re didicifti.

& ejus vindictam non timens.

um 04

No» eff, qui videat me. ) Aut

I2. 4ugsres cmlj. ) Divinatores ,

7 ()uni **

Deus peccata mea non videt, aut

aftrologi.

non curat.

j d

14. Fatli funr quaft fHipula , & c) In

WIDW- )

Ó

174

PROPHET. ISALE

liberabunt animam fuam de manu flammee: non funt prunae,

».Priort

quibus calefiant, nec focus, ut fedeant ad eum.

ais feci e

15. Sic fa&ta funt tibi, in quibufcunque laboraveras: ne-

Á Scivle

gotiatores tui ab adolefcentia tua , unusquisque in via fua er-

raverunt: non eft, qui falvet te.

tta, & fron

s Pradis

CAPUT XLVul.

ka (hirr

Qv UIv

ne for

& confatl

á

D]

Increpat Dominus bypocrifin , ingratitudinem , ac duritiam u-

- 6 Quen

deorum ; [ , €? non idola atmuntia[Je futura , C illa compleviffe

Audita fec :

eflendens ; propter. nomen fuum tamen parcet ipfis; Cf ita beni-

fos ;

gne eos ad fe revocai, probaus fe folum -verum Deum , omnium

", Nunc c

non audidns

confcium , fuique populi redemptorem , ac gubernatorem ; cot-

querens quoque de mandatorum Jaorum prævarz'catz'one/æ

w

quibus objervatis felices fui[Jent.

tüt3 vobis pof?k

Qa civitzte Sdlg

Udite haec domus Tacob, qui vocamini nomine Ifrael,

minis Rágnonet

*A

& de aquis Tuda eftis, qui juraftis in nomine Domini ,

ia elorttio, 4

; n

& Dei Hrael recordamini non in veritate , neque in juftitia.

abfit vera 1eim

9

ER

:

5. De civitate enim fantta vocati funt: & fuper DeumIfrael

Grand: (f (;

3it 5. Heronm

conftabiliti funt: Dominus exet citqum nomen ejus.

3- Prio-

Dinigy exm

souine Judgi v.

1

Babylonis incendio ita comburentur

llj vocamtni nomine Lrael.) Qutr

M'm Qu

It eju

omnia , & cum illis aftrologi tui, ut

I-Q

gloriamini Jacob parente, cum

$ Prira ex

ne prune quidem remaneant , qui-

tamen ab ejus moribus , & fanctitate

Jam pridem evc;

bus fe quis poífit calefacere , fed

longe abfitis.

Jentidem rerer

cun&a in favillam , & cinerem redi-

De aquis Tuda exiffis. ) ld eft, fe-

a

Jltrjg pre ü

gentur,

míne ; quafi dicat, de fonte. Chald.

Ua nf

I5. Fa

4 /th Hb , 06c.) Hunc exi-

Qgi de fi;rpe Tuda exiffis.

iA

tl

& )r

tüm fortientur ea , in quibus labora-

Jaratis, 6c.) . Vide dicta fupra cap.

Räpmä. j

[

o

fti, urbs nimirumm , & ornamenta ejus,

45- num. 24.

DRENENS.

m

augures etiam , & auguria.

Dei Ip-ae/ recardktm;üi.) Frequen.tï

ICitns f

ïj.eram, 0

Negotiatores tui, £$e.) Aft

m!pgï tu.ï;

fermone ufurpatis , commemoratis ,

étry;

& U:viï,ï R

qui ex ame fua queftum — faciunt.

celebratis , & presdicatis.

t

W

NA

d2

D

e] mercatorcs intellizit ; magnam

Nom im vweriute , neque in juffitia

H 3;"'4 zz'u:-u's |

enim ad commercia opportunritatem

Mel falfo jurantes , vel hanc quaft

i

prebebant Eu

1

r

j»hrates ,

& Tygris, &

larvam religionis veri Dei multis , &

l ï-.'aF Tepeto.

alii amnes in. mare Perficum fe dc-

ti

&

IS t Vftina

volventes.

gravibus fceleribus prztendentes. Hoc

&i ts tv

eft quod dicebat Chriftus Matth. 14.

5—. MWAS,«,

m

T

Jf?';gl

In wia füa erm*berunt.) Methodum

9. Pepulus sffe ore f&o , €$. labis feris

fuz difcipling fecut! erraverunt.

glorzfrcat me , cor. atitem ejus longe eft a

Qs

Qu u

M

Inpea

Non efl , qui [alvet 1e,) Suis illis

ze, Mide fupra c. 29. 13.

vuls inen

fallacibus artibus tibi opem ferre non

9. De cmvitate emtm Jantla vwvotari

9 11'[072 zu

polfunt.

fnt.) Id'eft, audite vos, qui omnia

] o

Nl!l

Comm

TQr:

CAPUT XLVIIL

175

funt prong,

3. Priora ex tunc annunciavi, & ex ore meo exierunt ,&

À

TaVCTas: 19«

audita feci ea: repente operatus fum , & venerunt.

invia fut - -

4. Scivi enim, quia durus es tu, & nervus ferreus cervix

E

tua, & frons tua serea.

5. Praedixi tibi ex tunc; entequam venirent, indicavi tibi,

ne forte diceres: Idola mea fecerunt heec , & fculptilia mea,

& conflatilia mandaverunt ií*a.

durititm 3-

6. Quse audifti, vide omnia; vos autem num annunciaftis ?

]a cmpleuie

Audita féci tibi

5

& il t

] fcis ;

nova ex ,tüncï, & cqnfervata funt, qu& )ne'-

*

aym, OUU

7. Nunc creata füunt , & non ex

tunc: & ante diem , &

jorem; a

.non audifts ea, ne forte dices: Ecce ego cognovi ea.

8. Ne-

imtz'ane/,/

Dd

tuta v&bie pollicemini , quod, in fan-

fta in eorum 1ne1n0rizun -inüituta? ver-

&a civitate Salem habitetis, cui Do-

bi gratia Pafcha in memoriam libera-

vize Ifrael,

Vel fenfus

minus magnopere favit, quafi dicat :

tionis ex /Keypto, &c.

ine Domnt,

. hzc gloiiatio, & fiducia vana eft, fi

eft : an quisquam ex idolorum cultori-

e n t

abfit vera religio , juftitia, & virtus.

bus hzec predicere potuit ?

:Deum Hrae

Grande efl Chrifliamuem effe , - nom dici,

Audita fecs tb moua.) Non ad-

ait 9. Hieri)nym.,

duco vetera, ut fidem adítruam, fed

jus.

Dominus exereituum nomen ejus.) Moc

nova, que contra Babylonios fadtu-

j fl«

rus fum , annuntio.

—

&omine judei valde glori&bantur re-

&e fiin cultu ejus fideles perfüiffent.

Ex £u2c. ) In Hebrzo ,

Chaldzo à

m It Qui

3. Priora exfUnc a;znun!ta'vi,) Quz

& LXX. e(t ex nuzc, ut cum Fore-

ob parente, CU

jam pridem evenerunt , olim predixi:

,& faxtiate

rio, Pagnino, & aliis legendum pu-

identidem repetit, & urget fuam de

tat Cornelius a. Lapide.

Urrumque

Í

-

[ futuris prediGionem impletim effe,

verum ; nam & olim fuerat mina-

h,,;? Iden,

* quafï intallibile argumentum divini-

k fonte- Chald.

tus, & iterum minabatur nunc per

tatis , & providentix fuz.

Prophetas.

/

Repen;é,) Inopinato , & rebus: de-

Con[ervata [mmt. ) Refervata, re-

ü

'Zïfm fopra

]. fperatis auxilium tuli, & id quod pol-

condita funt apud me.

Nunc a —me*

licitus fueram, opere adimplevi.

7. Nunc ereata funt..)

i J

4-. Sc'vi enim.) In Hebrzo, ut ver-

decreta füunt, nunc a me lata eft fen.

thzq/l"

emol,'ïtls j

tunt Pagninus, & Vatablus eft: 727

tentia de Babylonis excidio, nunc cum

j

Zzovi quia durus es, qua(i dicat, to-

illud perIfaiam edico & predizo.

Z.e Ww in

?

ties hgc repeto, quia duritiam cor-

Et mom ex tumc,67c. ) Lucem acci-

1'61 hanc . qüä

"

dis tüi, obftinationem , & impuden-

L

pit hic verficulus ex verfione LXX.

[ i5

tiain tuam nov

1.

qui fic habent: Nwne fiuw/, 66 mon olim,

Xtef ]entcs

5. Mandaverunt.) Ut fierent.

6f non prioribus diebus audifft ea.. Ita-

6. Qua atdiflà , vide omnia. ) Mi-

que ex fzzc idem eft, quod olr; , ut

v hhh j

detis impleta omnia, que ex m?, &

etiam fupra num. 3.

74 Í

* Prophetis meis audiftis effe ventura.

Er ante diem. ) ld eft, awze diem

Vos Aautem um ;mnmztiafis .?) Án

bunc mom audifli e« , ut vertit Pagni-

h /4

j 7 quidl

non vos ipfi quotidie ea annuntiatis ,

aliunde.

nus , fcilicet neque ab idolis, nec

y03

g omia

-& commemoratis, dum celebratis fe-

176

^PROPHET.ISAIJE

:8. Neque audifti, neque cognovifti, neque ex tunc apärtæ

. Man

menfa eft

eft auris tua; fcio enim, quia preevaricans preevaricaberis ,.

[-'*l -Ol

ä

:

& tranfgrefforem ex utero vocavi te.

9. Propter nomen meum longe faciam furorem meum , &

nuntiavit 7

laude mca infraenabo te, ne intereas.

$

fuam : B

ä

Io. Ecce excoxi te , fed non

quafi argentum, elegi te in

f

dire&ba eft v

camino: paupertatis.

Ir. Propter me , propter me faciam

t& Accet

, ut non b-lafphemer -

*Sup.

*. & gloriam meam alteri non dabo.

fcondito loc

42. 8

12. Audi me , Tacob, & Ifrael,

quem ego voco: * ego

& munc Dor

*Sup.

4I. 4.

r. Hac

ipfe; eg]oï primus,, & ego noviffimus.

44

15. Ma,

Too Doriim

8- Neque fx.'/un-jc aperta ej?rqunü.tua.)*s

hibuit, & tanquam . frenum indomi-

Vit, qua am!

10. Utinar

Eft ejusdem fententiw repetitio : fen-.

tis Judzorum cupiditatibus injecit.

fus eft, hzc nunquam audifti ,, ne qui-

Senfus. ergo eftz afllicam , & vexabo

fien pax tua

dem. ex: £zzc, id. eft, ab olim. -

te captivitate Babylonica, ut malis

Stzo enim, 65c.) Hac figna divinitatis

exercita ad. fanitatem mentis, & a

Ls RR

mez toties tibi inculco,quia fcio te prz-

morum licentia , & lafcivia quafi frz-

P»'imüi, 5 £

varicaturum; & defecturum ad. idola..

no revoceris, ex quo. fit laus no-

Ex utero.) Janvinde a nativitate, & a:

min? meo.

quem ahns Dag

V Ép vor]

principio, cum.te in. populum. meum.

LO. Sed men quafr AYEPI une.) Quod:

1 quiares i

elegi..

ardentt fornace excoquitur , ut a fco-.

tebünt, fic Tef

Q« Propter nomem menm.

) IT'iCEE:

ria feparetur ; ego vero non excoxt

tlique flten

futurus fis prevaricator , & . trans-

te graviffimis. zrumnis , fed leviori-

reifor , liberabo nihilominus te a

- M Omner v;

bus 'quibusddm , qualis eft. paupertas,,

Captivitate preprer momem mcump , ne

& fervitus Babylonica.

Ín Hebr..

De & i

fcilicet. gentes. illud. blafphement ,. fi

eft : »on ia argenzum , cum diu te per.

loris, qus 1

ü

l

videant. me populum. meum. in. capci-l

zrumnas explorarem , nihil boni im

Confntavir,

vitate. derelinquere.

te apparuit..

/,

Aän:w!.

4

vit ]

Longe factam-) Auferam, amovebo.

Elegi £e.) Sicut in fornace , fepara-

Á

j

Furorem: mews.) Guod te puniam

ta fcoria ,ab argentario feligitur, &

de v Gpriy

tempore: captivitatis..

colligitur purum argentum.

Dinjy,

Laude mea Imfranabo tey me gmtereas. )

II- Proprer ;me,, &5'(,.) Mide di&ta:

C

Vitoten CL :

Magnis , & eximiis beneficiis te. affhi-

gnum.

Wadids fte u*

U; meom bla[phemer.) A (G'e.ntibus;

ciam , quibus quafi freno continebo

LICI'H w Wrtz

te, ne ruas in interitun. —Beneficia

qua fortaffe dicere poffent Deum He-

RN D"

vOcantur /azs , quis Principes nihul

breorum effe impotentem , vel infide--

&

zque commendat , & laudabiles facit,

lem , aut crudelem:, qui fuos adeo

ac. beneficentia , qua fubditos frenat,

vexari finat. -

eft n

M

& eis

& cogit eos: amare , laudare ,.

G

Gleriazm: meanmr elterb mom dalo, )

IS. n

W

obfequi..

Porro tunc: bene

Rcentlam

Nomn patiar , ut. idola. me potentio-

üæ &

in. fuos: oftendit Dominus, non fo-

ra. videantur..

ünt

Ium. cum eos; liberavit, fed. etiam cum:

I2- Qmem ego voto. ) Guem ego

lre

Ceiht

,z(/; ?

in captivitatem adduci paíius eft; nam

Ifraelem voco , cui ego nomen Ifrae-

lis, indidi..

wexatio illa luxum ,, &alafciv.iam. CO-

( Ug o

e

^CAPUT XLVIIL

177

tunc aperta

13: Manus quoque, mea fundavit terram , & dextera

mea

fanicaberis "

menía eft coelos: ego vocabo eos, & ftabunt fimul.

I4. Congregamini omnes vos, & audite: quis de eis an-

nuntiavit hec? Dominus dilexit eum, faciet volunta

tem

HmeOm, 4&,

fuam in Babylone, & brachium fuum in Chaldzeis.

.eeni teï'm

r$. Ego, ego locutus fum

,& vocavi eum: adduxi eum, &

dire&ta eft via ejus,

blfphemer:

16. Accedite ad me, & audite hoc: non a principio in ab-

fcondito locutus füm: extempore, antequam fieret, ibi eram,

ioco; * epo

& nunc Dominus Deus mifit me, & fpiritus ejus.

17. Heec dicit Dominus Redemptor tuus fanétus Ifrael:

1 M

Esco Dominus Deus tuus docens te ut

Deas n ss r t RT

;Hia » Bubernans te in

renom indomie

via, qua ambulas.

18. Utinam a:tendiffes mandata mea : fa&ta fuiffe

iugbos. injecit

t ficut*ü-u-

im, & verabo

men pax tua, & ju'&itia tua ficut gurgites maris.

yia, ut mall

L

10 Rf

; mats, X

u qua(t is«

Prdous, 65 ego rzavi/.?ïmæ;.:]r Prater

16. Noz a principto tm abfeohedzto locu-

o fit lans w

quem alius Deus non eft.

£us [m.) Exquo coepi prophetare de

13. Ero vocaíe eos.) Si eos vocem,

big

excidio Babyïonis: non in angulis ant-

gertu) QEIO([

1 quid circa illos jubeam, ftatim pa-

5

ue, &

perplexe, fed puilice

i

à cl"gl-

yitur , üt 2c0«

tebunt, fic Jofue ro. 15. S$o1, Luna,

re, & aperte de eo locutus fam.

r non excoxt

.Cælique fteterunt.

-Ex fempore amtequam. fferet, (fc. )

i, ld lerioti-

I4. Ozmes vos.) Ifraelitz.

j «f pangettis

Antequam Babylon everteretur, ego

De ek.) Diis gentium, vel aftro-

Haiis ibi eram fpiritu prefens , vide-

ici a Hàr.

lo

o

gis, quos fu

bamque, & contemplabar rei geren-

, m dinte p

confutavit.

periori CHP» nume. I2.

dz feriem , modum , & ordinem.

, n bon !

Adanuntiavit hae.-) Qu ego piredi-

D.us mifo me, €c.) A Deo, &

co de Cyro, & Babylonis excidio ;

Spiritu San&bo e

jus millus fum, ut

fomce, Kpttte

hec prenuntiarem.

;

de veftra captivitate, & liberatione.

yio feigft!

Dominus dilexit eum.) Cyram, quem

I7. Docczs £e hfli!id.) ïd,quod tibt

fiLurtl»

expedit.

vindictz fug adminiftrum.

vi&orem Chaldeorum fecit , & elegit

ft- Vi df

I8. Sicur JFhmen.) Abund'tf*s, &

Faciet vo untatem fuam 1 Baly'one.)

perenne.

À Gantibus,

Deus: per Cyrum faciet voluntatem ,

Pax fa. )

Quies , profpeiritas

bÀ

fl Dem 5*

& vindictam fuam in Babvylone.

& rerum omnium aflluentia; hoc

nwm ,

fl

-«d itnte

Bractbium luum.

enhun Pa ncmnine fiznificatur ab

108 adeo

eft repetitio.

" Vaiidaim phigam :

Hehizis.

qul fl

I&. Locurus f m.) Fgw ita fieri juf-

J«ffi/a ) Pacis comes, & effectrix,

If

7 n M )

fi, & tan ante vobis que futura

vel intelligit juftitie premium.

l

otenttü*

funt,

13v

i)l

znmnntlavi.

j m

Secét gurgites maci.) Awpla, & ple-

eno

Direfa cf via ejmj.) Px*Ofi exe fuc-

d

; quam am

Que

ceffit.

2,'

;

ea marts. -

pli, & pleni funt gur-

omell li

d

Bibl. enms Com. Menoch. To;m. F.

Z

178

fPR()EVHET. IgAI;äE

Ig.ert fuiffet quafi arena femen tuum , & ftirps uteri tui,-

) * Etoo

ut lapilli ejus; non interiiíffet , & non fuiffet a

y

ttïj itg»m nomen

tianus fu& p

ejus a facie mea.

jn pharetra f

€re

20. * Egredimini de

51. 6.

Babj;lone , fugite a Chaldaeis, in voce

j

))

i

t t

* Exo.

exultationis annunciate: auditum facite hoc , & offerte illud

Tiabof,

17. g. Ufque ad extrema terrae.

4 It ego

Num. vum fuum Jacob.

Dicitevw: Redemit EDOIIIiI?US fer-

QO.2t.

fortitudinem

21. Non fitierunt in d-ferto, cum educeret eos; * aquam

tmin0, & opu

de peira produxit eis, & fcidit petram, & fluxeru

)

nt aqfuæ.

y Etnuic

* Infr,

57.21.

9. * Sgg eit pax impiis, dicit Dominus.

bi, ut redüc

£

& glorificatu

C APUT XLP

fortudo me

Cohjlz't;'ziz*w Chrif]us dux gentium , ac Sfudaorum. faloandorum ,

6. Ed

daturque in fedus populi ex omni orbis parte ocandi: C? oflen-

trbus facob.

Ja magna f'elicitate credentium in Chriflum, bortatur eos ad gratia-

Jn lücem gen

rum a&ionem ; benigne etiam coufolatur Sion , que [e a Deo de-

— fertam conquerebatur : promittens eam toto orbe fore glorio-

5, 0r mruv;.; |

daldegs,

Jam , oinnibus ad iplam coufluentibus ,. ejusque cot-

Qsf eladrum

irilis inimicis.

N

tranáa audien

L'A Ud'einfile .S

attendite populi de longe: Dominus

excindetdos , &

ab utero vocavit m

h ambra gas

j

Bj de'ventre matris mese recprda-

müns foe

tus eft no(minis mel.

181;02'5 Jrg&

3. *Et

22

tariter ferien

I9. Qxaft arena. ) Ut prmäiiï'&m

Nom efl pax impiss, dicit Do-

fuerat Abrahamo Genef. 22. 17.

minui.) Refpicit verficulum 20. quafi

U. d Temotas

Non fuiffct. attritium.) Non excidif-

dicat, egredimini, relinquite Babylo-

patveniret,

fet nomen , fama , gloria nominis tui.

nem, quia non eft pax impiis , fed il-

Ff"f"mn

lj jlerein; j/ü :

2O. Egredimin: de Baly'one.) Leetum

lis mala impendent , ut etiam iis,

e Babylone reditum defcribit, & ad

qui illorum focie

x

9* UPUE g

eum captivos excitat.

dele&antur.

tate, & confuetudine

f

vus D

Ia voce. exultatronis annuntiarte. )

Nfzle.) Mide fupra cap.

Qet. formaä*. :

Cum lxtitia nuntiate reditum in Ju-

I-I

II II.

1f ag

1..;

* T

^

dzam, & ad patriam repetendam ci-

& c. 42. n. 4-

Tad,

ves veflros invitate.

Dominus 45 urero voeavit me. ) Lo-

) C

quitur de Chrifto , quem Jefum vo-

LUR

$d

. Redemit.) Exipuit , liberavit.

.

lrlm ^ M

2I. Noz ffeierunt 1m deferto, cumedu-

cavit per Gabrielem Archangelum

in

Mgtth. I. OI. Pocabis namænejmïejum.;

t,l

JU$ &

cerez e0$.). Mide hift. Exod. 17. 6. &

Num. 2o0. tr1. fenfus eft : Nihil vobis

"Recordatuss eff. nominis mei?) In He-

.1?&.,.

deerit in reditu ; nam Deus aderit, fi-

brzo eft, Memorare fecit momem meum,

Wündo 4

fcilicet per Angelum , eít ejusdem

i lo

cut adfuit majoribus veftris, quibus

in árida eremo largos aquarurm Jatices

fententi repeticio.,

lfüc,

Qtt Ioqne,

$ 1

fuppediäavite

" Vr Il

CAFU T "XIAX.

179

D wteri t

um nomen

5 " Et pofuit os meum quafi gladium acutum : In umbra " Infr.

manus fuse protexi£ me, & pofuit me ficut fagittam ele&tam: 51-16

in pharetra fua abfcondit me.

à

teis, n voce

offerte illud

. 3. Et dixit mihi: Servus meus es tu,

Ifrael, qï.;,ia in te glo-

riabor.

)ominus fet-

4. Et ego dixi: in vacuum laboravi, fine caufa, & vane

fortitudinem meam confumpfi : ergo judicium meum cum Do-

5; * aquam

mino, & opus meum cum Deo meo.-

unt aqua.

&' Et nunc dicit Dominus formans me ex utero fervum fi-

bi, ut reducam. Jacob ad eum, & Ifrael non congregabitur,

& glorificatus fum in. oculis Domini, & Deus meus fa&tus eft

fortitudo mea.

üpamdara,

6. Et dixit : Parum eft,

Hb fis mihi fervus ad fufditandas

: fa-

* Ecce dedite

Sup

tribus Jacob, & fzces lírael convertendas.

Aï-—

6

)f 7) g/'/lfill'

s mea ufque ad extremum terrae.

Ac&o

in 'lurcem gentium, ut fis falu

J 3

f aDu d

2

3. Heec

47-

[e)

r gltrit-

n

Os metum.

) Ferba mea), ut 'Ver/ti;

dicationis ., & päiïionis iructus angu-

Chaldzxus.

H

ftus eft, paucis Judai$ converfis.

put-

vaft cladium acutum.

) Ad pet&e?

Erga jedicium meum cum. Domino.)

a audientium corda, & errores

Feci, quod mei muneris erat.

]u-

excindendos, & vitia.

dicium ergo hujus caufz tibi Pater

e: Dottünus

Im nmbea samus fu&. )

: Rröte' fiïone

committo, tu judica, cujus.vifio factum

g retorüh-

manus fue omnipotentis.

fit, üt tam pauci ex iis mea opera

fint converfi , & falvati.

Sicet. fagittam eletlam.) Non folum

b

fimilem gladio fecit ad vicinos falu-

Opus meum cum Deo meo*.)x Lxx.

tariter feriendos, fed etiam fagitte,

habent, & /aber mess coram Deo mto,

du D

»;W ;

ut ad remotas gentes per me -

faiIus

quafi dicat, ipfe judicet , ipfe re-

s

»

1m 20 qu

hl

Perveniret.

tribuat.

h

n

Ip pharetra fuAa alfiondit me.) €ub

$. Dic£ Deminus.) Inducitur Deus

ji;, la i

integumento humang carnis.

Chrifli querele refpondens. .

utL etiam 1

^

Servus guets. ) — Chiiftus.vocator

Ez Ifrael mon öoäzgr"cgzzäirzgr.) Mit-

'& confüémné

fus fum ad colligendas oves lfrael,

fervus Det; quia cum in forma Dei

ellet , formain fervi accepit.-

Vide

& cegendas in Ecclefie caulas, fed

fupra cap. 42. T

ille noluerunt; itaque noh cong:e-

g p T TP

dfrael.) Chriftis vocatur Ifrael,

1f

gabuntur.

In Hebr. éft, l/raci mon

quia natus de ejus femine, quia m

liil

1S

(ongregäzä/f des

(

gut W') lo

primario ad oves, que perierunt do-

G orzfr as |

z.

). Signis, & mira-

at Je

um v*

Agchangem ,

us IHfrael, & quia Ífrael, five Jacob

culis éditid , & admirabili do&rina

P

D

typus ejus tuit.

AL

Ev

[4.

ngelii.

ynien t

771 fü!

lo vceu dá Donirmi. ) Coram Domino ,

Ihfk

In te gloriabor.) Quuia in te oftendi

i mti.)

ü

mundo abyfim mez bonitatis, po-

ut habent LiXX.

*

ijt m

jf£l s

tentie , & fapientiz.

Erf Déns muemus

as efl fartztudo

d ejus a

A

[

'/'ï,'

Ef €g

a dixi.) 9unt verba. Chri&ï,.

264,) Cui omne-bonum asdfcribo, &

^qui loquens inducitur.

a quo vim hec p.itmndi accepi.

!d vaceum Iaboravi, &c.) INam pra-

— EP di;wif.) Verba funt Dei.

ES

190

PROPHET. PSAIJE

, Ut diet

7. Hs&ec. dicit Dominus redemptor Ifrael fan&tus ejus, aä

contemptibilem animam , ad abominatam gentem , ad iervum

tenebris:- R«

dominorum; Reges videbunt, & confurgent principes, &

planis palcue

1. * Nf

adorabunt propter Dominum

; quia.fidelis eft & fan&tum

lírael, qui elegit te.

gftus, &1o

2Cor.

8

. * Haec dicit Dominus: In tempore plaeito exaudivi te.

aquatum po!

6.22 &i

n die falutis auxiliatus fum tui, & fervavi te, & dedi te

r Et pon

in foedus populi

exittabuntut.

, ut fuícitares terram ,7 & poffideres hzeredi-

"I

LE 1

tates difiïPatas.

9. Ut

&mn., & i

ls

a

Ur fs mibi [ervus ad fufcitandas tri-

p Lu

ua

fenfus eft ,. detuliile erincipesx hunc

6zs 74coà.) Nolo tuam predicationem

honorem HEcclefis miniftris porpter

N

ja con(ola

exiguis finibus Ifraelis circumfcribi.

Dominum.

i

fiorum mife

Fsces Iffael,) Eos intelligit, qui tot

- Quia ffdelis eff.) Et quod verbo pro-

14, Et dis

populi cladibus fuperfuerant exigua ,

mifit, opere preftat.

& viles reliquiz.

8. p rempore placito.) tempus pla-

oblitus eft m

Dedi te im lucem gentium.) Ut fis

Citi , five benevolentim (hanc enim

quafi fol fpiritualis, & divinus mundi

fignificas Hebraicum qywy , ratfon )

Natzaa ss

totius ; Lzmenm ad revelationem gez-

divinz erpa Chriftum , & Ecclefiam

i 29. Pfilmo,

£m , ut canit Simeon Luc.'2. 23.

eft tempus placabile, quo . Deus pla-

Gentes heredia

Ur fis [alus zea. ) Ut tua opera fa-

catus, & reconciliatus eft per Chri-

Teedebant a $

lus à me profecta mundo communi-

ftam generi humano , hoc eft, tem-

cetur. LXX. ut fs in falutezm.

fhte: & qii

pus gratie , & Evanpelii.

Aerant, o

7. Redemptor Ifrael. 3. (Qui Ifraeti-

Exatdivi re.) Exaudiam te, cum

üerant monln

tas ex captivitate, & malis eripit.

incarnatus, & natus fueris, pro mem-

Tum,

d contempiibilem animam. ) Ad

bris tuis, & in membris tuis, Apo-

Chriftum quafi contemptibilem habi-

ftclis fcilicet , & Chriftianis depre-

g- H:Bï li t

tum, tanquam vermem, opprobrium

cantem, Opemque, gratiam, & faiu-

D. & em,

hominum ,

Hezc

I5 Implicag

&] abjeCtionem plebis.

tem toti mundo pottulantem.

Ti tégciy.

Verti poteft ex Hebrzo : 244 cozrem-

enin ob preces tuas illi conferam, &

wv

i. )

pterem anima [ua, Chriftum, qui vi-

preftabo.

t

Meilygg;, Y

tam fuam pro nobis dedit, & illi

Lz die feluti.) ln tempore falatis,

non- pepercit.

cum tu mundo per mortem, & pro-

8Lüppare

"dLomimatam gentem.) Gentem Chri-

mulsationem le

5

emii"tic'niil.

feres mundo.

gis. gratiz , falutem af-

ftianorum , quam Bthnici, & Judzi

5 vig t

abominabantur.

Sexvavi te.) INe moriens interires,

SEUM

Servum Dominorunm.) Chriftum cum

fed mox gloriofe refurgeres..

TODitt teny,

fuis intelligit; ille enim quafi vile man-

Dedi te in fedus populi.) Ut focdus

Olymis t

Mm.

cipium flagellis cefüs eft, in crucem

pacis inter me, & populos fancires

actus, confputus, &c.

fanguine tuo.

Wrtrm f t

ts

Vitualis

Reges widebgmt , &5 confurgent. )

Gufeitares terram. )

"Terre incolas

D

Affurgent , & venerabundi fupplica-

in peccatum lapfos, & in fempiternum

&;

!

fenaj

Qm.

bunt tibi, o Chrifte! & Ecclefiz. fe

& falutem revocaresg.

exitium ruentes erigeres, & ad vitam,

HOP at tth

fübmittent. :

*

, Propter Domi

mmz.:) "Qui eorum cor-

Pojfideres hareditates diffrpatas.) Da-

p

li fUOl'nm |

da molliet efficacitate gratix fus. Vel

bo tibi. Gemtes /mredimrem ftuam: uteft

f

U:

CAPU T XLIX.

I8I

lus U5, ad

.* Ut diceres his

, at iervum

, qui vin&i funt: Exite, & his, qui in

tenebris: Revelamini.

prinapes,

Super viaspafcentur , & in omnibus

planis pafcua eorum.

; & fandum

1o. * Non efurient , neque fitient, & non percutiet eos Apo.

seftus, & fol; quia mifereator

xaudivi tey

eorum reget eos, & ad fontes 7: 16

:

aquarum potabit eos.

e, & dedi te

Ir. Et ponam omnes montes m

eos in viam, & femitae mea&

eres heredi-

exaltabuntur.

:

I2. Ecce ifti de longe venient , &

E

N

'Cce illi ab Aquilone,

:

n

& mari, & ifti de terra Auftrali.

13. Laudate coeli, & exukta terra, jubilate mqntes laudem;

Princips hatc

ünilris porptet

: |

yïia confolatus eft Dominus populum fuum , & pauperum

í

[

orum miferebiiur.

quod verbo pro-

I4. Et dixit Sion: Dereliquit me Dominus ; & Dominus

" oblitus eft mei.

) tempts pli

a

rs. Num-

ts ( hanc enitt

Z'3

l

m W/"Z)

j Eede

fim

in 98. Pfahho. Appellantur autem

Potabiz eos.) Aqua falutaris doctri-

. Gentes hereditas difiipata, quia lon

pe

nz, & fluentis gratiarum.

qu) Dess ple

recedebant a fide, Deo, gratia,

&

1I. Ponam ommues montes, 56') Hoc

y et pet C

, locdft, ten

falute; & quia hanc hareditatem va-

eft, quod fupra dicum eft c. 40. 4.

zeli

ftaverant, diffipaverant, (& peffumde-

Omnis valls exaltabitur ,. €5 07727"?

derant monílra errorum , & vitio-

12075 , EX collis bumiliabitur , £ c.

mdim te, CUm

Tum.

Ponam.... £m viam.) VFaciam eos per-

eris, pro tete

ris t Apo-

9. Hi, qüi viäffi/imt. ) Peccato-

vios, ( planos.

Semita,) Vallium..

vitums. depre^

rum, & errorum laqueis, —& vincu-

I2. Ecce z];, 6&/c. ) Ecce ex omni

riim, & fd«

lis implicati..

"nlantertt

V

n tenciris.) dololatrie, & gen-

fluent.

plaga, & regione ad Ecclefiam con-

tilifmi.

]li coneram, &

E£ mari.) Ab Occidente; nam Pa-

Revelamimi.) ln h

1cem prodife ;

Izfting mare eft ad Occidentem. ,

tempore

filotis,

feu. apparete ,* eft repetitio fuperioris

. De terra anftral)) In Hebreo eft:

Tortetl , &

[)I'O'

H

.vhemi&ichiiv.

de terra, C yp/An?m: quare Oforius,

gig, Em *

Super wias pafcentur , €$c. ) Hifce,

Arias IMontanus, & alii putant effe

& fequentibus metaphoris fignificat

Prophetiam de cónverfione regni Si-

Voriets tentés

narum.

Propheta tempore Chrifti non Jero-

folymis tantum, ut olim, fed ubique

I3. Ceor[olatus eff. Domiaus populum

ä/feä Vr fodus

terrarum fore copiam pabuli, & po-

fgeum-) Fideles fuos gaudentes accef-

fncié

tus fpiritualis.

fione tam infienium populorum, Ec-

P OPUIOS

clefiz Chrifti fe fubdentium.

I0. JEffus , $ /01.) "Tri

/b-ulati()num ;

; Tert

g il

—^ & tentationum.

14- Et dixit S:o4.) Judzi ad Chri-

C

fmpitertim

ftum converfi.

& od ritim

Miferator eorum. ) Chriftus bonus

[3,

paftor, qui mifericordia tangitur pro-

Dereliquit me Dominus.) Qui multos

pter fuorum- calamitates , prafertim

ex Gentibus, ex Hebrais paucos con-

;: Ál &)

fpirituales.

vertit ad Chriftum.

"

g m

D

A

*

182

PROPIHETE I5A1.

-

V

g E

j 15' Numquid oblivifci poteft: mulier infaz

tem /uum, ut non

tiis. & 10

mifereatur filio uteri fui? & fi i

non oblivifcar tui.

:

la oblita fa;ael:it, eco tamen

TU

e

':'/'

0^ 4v U

16. Ecce in manibus

meis de—-fgripfi te, muri tui coram ocu-

lis meis feniper.

P

nb

tent filiostuo

17. Venerunt ftructo

| rest

a te exibunt. -

ul, deftruenþgs [on & diffipantes

« Er ena

vultu in ferr

* Infr*

18. * Leva in ci-rcüitu* oculos tuos , & vide ; omnes if

tuorum linge

60. 4- o5

ngregati funt , venerunt tibi: vivo ego , dicit Dominus,

Confündenty

quia omnibus his velut ornamento vefti

tibi eos quafi fporifa.

j

ïer-is ,& ciljcumdabis

44 Numg

Ti a tobutto

19. Quia deierta tua , & folitudines

tuse )» & terra ruinse

z5

*j. Qu

tus, nunc anguíta erunt p

buntur, qui abforbebant te.

re habitatoribüs, & ivlo-nge fuga-

ti tolletur , |

20. Adhuc dicent in auribus tuis filii fteril

iatis tuze : An-

10, qui judic

46. Et cib

guftqs ef'; mihi locu—'snJ fa; fpatjum mïhi : uï»haþitem.

E

"OT. E.

fuvgtine fuüo

P

ormus falyan

EL Nlunvzqzzid übl?'?)ii/ää potef , &

é)

rþea.z;-ïifïc-ation-'ä Jerufalem i:kn'pe'dixl*e co-

CUDEMERONUT s.

Ett Dei refponfto querelz refponden-

natüs:eft. Nehem. 41.

tis, & fe oblitum non eile populi fui

- fe exibunt.). A te recedent, re-

Hli feifagi

aífeverantis.

te erijem, & qn

movebo eos, ne te impediant.

15. lIv mauilus mc Je/oripf ze. )

IÓ. Vemcvumtii4.) Omnis hac mul-

4ngybus d

Pro, velut in manibus , .né poffem

titudo veniet ad te.

ttudine eo

udit d t23

oblivifci. . Vel alludit ad annulos me-

Velu£ ormamento v;);?z'c;;ia'.'j. Muiti-

inoriales, vel certe, quod vertus vi-

Onica Cr.l*,»i"n.'ï.takf

detar, loquitar de vulneribus, & ci-

tudine , & varictate fi elimmn ,. quafl

elegana amicu ornatur Ecclefia, de

li pr

21 Ef läff ?,

catricibus manuum , que mémoriale

qua dicitur Pfahm. 44-10. A4frris re-

funt Chrifto eorum;

Chlx'x?t:, Q

quæ? & pro qui-

gima 4 dextris tuis m vg&fizu dfaw'afa,

i)uï patlus eft, ^

oemcumdata Varietate.

22' LW.'»E);- 45.

Muri iui, 606). Semper memor,fuin

t -vlgnO &to t

19. Do/ä;f!zt ZU-. ) De?ä;ta, &. fo-

Slgn:;;z, m

fancte illius Civitatis Jerufalem , pr«-

litudines vocat regiones Gentilim,

cipue tamen fpiritualis, & verorum

"

Aj Er&,*;: j.[jl'a.r

filiorum Abrabam

:

d

ne non fuerant c?ältæ do&rina verz

"

Quam boni ,.

» qui funt fidcles in

: reiigionis.

Chriftum. credentes.

JqTerra r:-:ime.) Sunt ]

E

i

ebraei, apud

Clleds ii CA

23' Eng; h

17. Venerunt /Zr'::ffare.r ?mï) In]—ïe—

quos vérus Dei cultus obfoleverat , 6

& ettm aj

.kmä

brso eft: Feffinabust fj 221 , qui fei-

Gquorum Syn;tg;*ægä pfopter errores,

Tis d

K

licet te' reedificent; alludic enim. ad

MUnt,

;

& vitia quafi fatifcens

| pl"()lïä erat

^

egäs Qui n

regdificationem Jenüfalem poft capti-

in runnam,.

Í

UÉTAWt s

)

Vitatém Babylon*is.

Per hofce ftru-

: ngi aä,*'br*/ycänæt £e. ) Qui te abfor-

&tores commodein

exb'ibuemm. [

«

telligantar Apg&olþ

bere cogitabant , & parabant; immo

TM//8 j i

& viri Apoft -lici.

i

*

jami abforbere incipiebant, hoc eft,

88 Fic

hoftes tii.

&

cleffe.

Defirsutztes te, 8 difinantes.) Allu-

ll Ven-;-r;;

dit ad Sanaballat, qni Nehemiam à

QO. Dicent i2 auriäw.)" Dicent tibi;

Puiug,,

? pen

^

& APUX XLxX

183

or. Et äxcesän corde tuo; Quis genuit mihi iftos? ego fte-

rilis, & non pariens, tranífmigrata, & captiva, & iftos quis e-

.j 620 temen

nu:rivit? ego defrituta, & fola; & ifti ubi erant?

ll Coram ocu-

22. Hsec dicit Dominus Deus: Eccelevabo ad gentes ma-

num meam, & ad populos exaltabo fignum meum.

Et affe-

& diffpates

rent filiostuosin ulnis, & filias tuas fuper humeros portabunt.

243. Et erunt reges nutritiii tui, & reginee nutrices tuae;

vultu in terram demiífo adorabunt te , & pulverem pedum

! : Ormnes jl

tuorum lingent.

Et fcies, quia e

cit Domminus,

go Do;ninus, fuper quo-non

: Circamdabis

confundentur, qui expectant eum.

. 24. Numquid tolletur a forti praeda? aut

.quod captum fue-

; terra rung

rit a robufto, falv

effe poterit?

Cäptivitas a for-

t longe fuge-

25. Quia hzc dicit Dominus:; Equidem, &

ti tolletur, & quod ablatum arobufto, falvabitur. Eos ve-

ts o : Àn-

rO, qui judicaverunt te, ego judicabo, & filios tuos ego falvabo.

.26. Et cibabo hofles tuos carnibus fuis , & quafi mufto ,

fanguüine fuo inebriabuntur, & fciet omnis caro, quia e

! ^M

go Do-

i, t

minus falvans te, & redemPtor tuus fort'is* Jacob.

CAPUT

|an impedtre C?«

v

,

| [

ecadett, 1

F ferilitati z24.) Fili tui, que

hyPQTbOIQV» fïgnifïc&ns xfumi*nazþn de-

nt

te fterilem, & quafi defolatam quereris.

miffioném , fic Pfal. 71. g. dicitur&

il

li

Coram illo procident &tbiopes , 65 int-

(

'):z:q: rx ul«

Angnflus eft mibi lecus.^) Pre mul-

titudine eorum, qui convertentur. Al-

emiciejus terram lingent

ludit ad. reditum Judzorum ex Daby-

Super qua nän conf undentut , &c. )

1

zic) Multe

lonica captivitate.

/

Cui, qui fidunt, in eo locantes Ípes

(

A

ym, qui

OT. br z:/t'mqmis euutriutt ? )

:Uf.ï de

fuas, non confunduntur , quia iHi

.Jr focrn, d

hi prodierunt ; quis hofce

E

genuit in

bene cuncta cedunt. .

1

1o. Affrinre

Chrfto, quis educavit, &c.?

|94- Numquid zollezur a forti, 6 e ;)

yefit deairdity

Q2. Levabo ad gentes manum meagm.)

Quis poterit hoc evincere, ut capti-

Ut fiyno edito eas evocem.,

vi liberentur, & e manibus potentium,

p & f

Signum meum.) Crücis vexillum.

qui eos habent in poteflate, eripian-

Gentiltts

Aferent fllios tu0s in ulzii.) 'Tan-

tur? Refpicit captivitatem Babyloni-

quam boni paftores oviculas hinc iride

À

cam typum captivicatis generis hu-

L

foirita ve7

colleftas ad caulas Ecclefie deferent.

mani fub demonis, & peccati jugo.

al)ï.!d

20

Erunt Reges esiris sHj ) Re-

-ut quod. captum , €c. ) Repetitio

y Vbrth

4

ges enim aluerunt Ecclefiam, & bo-

ejusdem fententiz.

foleírrt

&A

nis ditarunt.

Alludit ad Perfarum

QS. Eos vero qtt judiuz*verdni £e.)

[20071 24

48

i

Reges, qui in Judaos, qui reverfi

Qui vexarunt te in captivitate, &

C À

mull

fuerant ex captivitate , beneficos fe

quafi. damnatum addixerunt fervili-

exhibuerunt.

bus minifteriis, &c.

- Qu r

Itiü

. Wuliu :2 terram a'(«'mt'fb.) Nam Be-

..Q6. Cibabo bofles ?uos carmibus fnis.)

H)l)/mt)

ges E

cclefie prefules, & Pontifices

Ut. mutuo fe conficiant ; vel certe

äemiff

e

vencrantur.

dolore furentes carnes fuas, manus,

iditl hoc 9t

Pulverem pedam taorum li?zgmf, ) Ef

& brachia dentibus lacerent..

" Duer ib

PROPRHE F.

184

ISATZX

CAPUT L

tare em, Q

e

Non ex Dez' AImnpotenti

a

hi auretm, v

. Jed prapter. fuas ini

quitates manet fy-

. Domuni

nagoga repudiata , Chriflum nolens r'ecipere

, qui nibil pretermi-

trdico: 1

«, quod agendum fuerat , ut ab ca reciper

elur , imo illius amo-

. * Corpl

rä Jeipfum in ignominiofas tradens. afflictian

J

lenibus: fac

deoque [yna-.

gogam doloribus interituram. denuntiat,

fpuentibus i

I. JEc dicit Dominus :

" Domnt

Quis eft hic liber repudii matris

fos: ideo po.

veflrae, quo dimifi e

am*? aut quis eft creditor meus,

cui vendidi vos? ecce in ini

woniam no!

quitatibus veftris venditi eftis, &

in fceléribus veflris dimifi

matrem veftram.

g * fuxt

fems rl

2. Quia veni; & non erat vir: vocavi, & non erat

, qui au-

A Infi.

diret. * Numquid abbreviata ,

) Ecce ]

59. I.

& parvula facta eft mánus

Condemoe: t

mea, ut non poffi

m redimere ? aut non eft in me virtus ad

liberandum? Ecce

tinea comed

in increpaiione mea defertum faciam ma-

m m m r

repopam flumina in ficcum: computr

x

efgent pifces-üne àqua,

t demt hat

& morientur in fiti.

62 tudiias la,

4. Induam coelos tenebris,ï & faccum ponam operimentum

X

alos inffitoendis

eorum.

*l frum fb

Cátores mileros,

ften-

4. Dominus dedit mihi linguam eruditam , ut fciat fu

-

tare

citi, & duv

que

edisá

aE

hittes, & gem

vonfoler , fuft

: H ] A di;;;'z 50;7,-*1'7;;43.) JüdæOS flbl

Namquid 465;-&;2::4, 6c.2) Quod

incredulos illoquens-:

vos dereliquerim

5

& a calamitati-

fitewomnes o

bus non eruerim

Erigit LUR

* Quis eff hic liber repudii? ) immerito

; nOn propterea acci-

beat ln

Uam

querimini repudiatam a me Synago-

dit, quod minor nunc fit potentia

am veftram ; nam potius ipfgt me

mea, fed q

Quod 2

:

]

et

D

uia fcelera veftra flïnt im-

tetr, & erud]

prius deferuit.

pedimento.

at quis efd

creditor mens »06027)

E.ce.) Si voluero.

C enpete an

Ego non habeo creditores , quorum

& Cjäfill'ä.r &i

numtmis egeam, ut propterea opor-

Àe» imcerepatiene mea. )

Mae , g,

In crepatio-

quotdie frmm

teat me vos in fervos vendere. Allu-

nem vocat Dei juffum minacem, &

dit ad legem Exod. 21. 7. ubi paren-

terribilem, fic Pfalm. 1o5. 9. habe-

$. Rtrrig

tibus permittitur, ut in neceffitate ]i-

mus : Izcrepast mare vrubrum , 65 e

Moyfa, qi

beros vendant.

x!l'c-

ii Exd. ,

catzm ecft.

Ip iniquitatilzs veffris venditi effis.)

Defertsam factam.) AÁquis nimirum,

Waut diæü

Damnoni , & pene peccati traditi eftis

Chald. habet : ffecabo.

: C"'P't! "

eplm Mar.

piopter iniquitates veftras, proptex quas

g. S«céum.) Pro, velut faccsu.

LT

qnatrem . vefltram Synagogam diaifi.

4- Lingmam eruditam.) Evuditorum,

L

&i

2. Vezi.) In mundum, docens, &

ut eft in Mebr. fane ita fuit ; nam

Wherang, i

£^* dedepyy,

Prædicans.

Nunmuosam

ipfimet Judzi de Chrifto dicebant :

Ef 5mom erat vir.)

Qui doctrinam

4

fc:'loqhzutm eff bomo, & Apo-

t

Dü,*?f fm

meam fecundis auribus exciperet.

Aäfuä

lu

m

ftoli : Domines, quo 4bimus? verta vi-

li

g Cg,

CAPUT L.

195

tare eum, qui la

ff

H

E

fus eft verbo : erizi: mane, m;ne erigit mi-

hi aurem., ut sudiam quafi magiftrum.

Vr fayg! f

]

] rf

s. Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non con-

tradico: retrorfum non abii.

1 il a

6. * Corpus meum dedi percutientibus,

& g&nas meas vel- * Mat.

Vfue fyg-

leniibus: faciem meam non averti ab iuücrepantibus, & con- 26.67.

J

fpuentibus in me.

4. Dominus Deus

: auxiliatoi' meus, ideo non fum confu-

pudii matri

fus: ideo pofui faciem meam ut petram duriffíimam , & ício,

ditor flegs,

quonpiam non confundar.

Wi etis,

quis contradicet mihi? qu-;,

E

$. * Tuxta eft , qui juftificat me ,

[4

ftemus fimul, quis cft adverfarius meus? accedat ad me.

t qui "

; e[. mánus

9. Ecce DominussDeus auxiliator meus : quis eft , qui

terentur,

pe virtüs ad

condemnet me? Ecce omnesquafi veftimentum con

tinea comedet eos.

io. Quis

y facam ma-

$ fine aquis

t4 aterna babes. LX X. habent: yAss-

fufficiens, ut ornnia patienter, G mo-

:

4

€ay maidslag Imgmam dectfrina, hnguam

derate ferrem.

ermentum

aliis inftituendis idoneam

Non fum confufu;.) Non puduit me

- Ut fciam fuffentare , &c. ) Ut pec-

illate ignomintz, fciens honorificum

catores miferos, & languidos fub pec-

elle hxc pati Det voluntate,.

pro

(ciat foften-

falnte hominum.

v

cati, & demonis jugo fefios, anhe-

lr peiram duriffomsam-) lmmotus, in-

lantes, & gementes in. fpem erigam,

confoler , fuftentem, & recreem ,

vitus, & inconcuffus ad verbera,

fanem-omnes oppreffos a diabolo.

contumelias, & ignominiam crucis.

t.1) Quod

Nen comíundar. ) lwmno ex igno-

2 calamititi-

Erigit mane, 6c.) Docet, unde ha-

yopterea acc«

beat lin

am eruditam , fcilicet ex eo,

minia paffionis fu

Qïïtnæ g'lorïæ decus

b

eo tanquam magïfïfro exci-

confequar.

; [jc potatia

qgod a

g. Juxta. eff , que jfifeat me-j Li-

etra lunc ime

tetur, & erudiatur ; hoc enim figni-

ficat erigere aurem , fic Poete di&um

cet oblequantur homínes, aut etiam

eft: Cystiiaus aurem veliit.

pxopter mortem ienomipia plenam

fcandalizentur ; tamen iniquo illoyum

Mane , mane.) Singulis diebus, five

[ncreptio-

qu otidie fummo mame.

judicio Der j

"udicium op

Of)0 , qui

pinacelt,

S. Retror[um nonm abii.) Alludit ad

meam caufam juftificat,

me inno-

0. habe-

centem toti mundo oftendit, fufeitans

7*

j

Moyfem , qui Deo vocanti contra-

Nullis Iabori-

W/l, 6 exi["

dixit Exod. 4. 13.

me a mortuis, & gloriofe in colum

bus aut difficultatibus ceífi.

fubvehens.

6. Corpus memum , 65c. ) Sic factum

Quis ef? advirfarins meus ? ) Acce-

yis nimirufm

dat, & videat, quam nom bonam cau-

leginus Matth. 96. 67. . Tunc expue-

fam detendat.

runt pm faciem ejus , &5 colaphis eum ce-

: t

eiderunt, alis autem palmas am faciem

G- Ecce omnes,E/e.) Hunc Tocum ex-

Fadittrif

plícat alter, quí habetur proxime fe-

f ; 0m

ej«s dedersnt , 65c.

g. Dominn: Deus auxiliator mens.)

quenti c. m. 7. No/;ze, ínquit , zzzere

o dicbant :

Adtfuit mihi Deus animum ,

robur

opproóritum bomiuumy 6 bla[phemias eo-

m A

Bábi, eums Com, Menoch. Tom. V,

Aæ

j ti la v

S

196

PRQOPHF:T. ISAI/ZJE

peperit v

-xo. Quis ex vobis timens Dominum , audiens vocem fer-

vi fui? qui ambulavit in tenebris, & non eft lumen ei, fpe-

ü [icay1 &l

,

. Coni

ret in nomine Domini, innitatur fuper Deum fuum.

11. Ecce vos omnes$ accendentes ignem accintti flammis,

nes fülnds

(inem u

ambulate in lumine ignis veftri , & in flammis, quas fuccen-

diftis: de manu mea fa&tum eft hoc vobis,

sietür in €

in doloribus dor-

mietis.

l. ÀÁtte

te: quia

CXAPVUT LE

lorum reg

Exbortatur Sion exemplo Abrabe , cui Deus promi[fa complevit,,

r Prop

ul C ipfa certo fidat fe promilJam a Deo confolationem acceptu-

chia mea.

ram: de confolatione , [alute e? magna felicitate Sion , boc ef? Ec«

Chium v

per Cbriflum futura , & de làge Evangelica late

6 Lei

clefia ,

differit, ac de bumiliatione boflium Ecclefia.

fum: qu

4

fhentum

i. A Udite me, qui fequimini, quod juftum eft, & queeritis

r n

Dominum: attendite ad petram , unde excifi eftis, &

"

ad cavernam laci, de qua preecifi eftis.

f explic

2. Attendite ad Abraham patrem veftrum, & ad Saram quae

& avemg

pe-

Qua w

die & f

Tuyy) ne metuatis , ffcnt engm. veffimen-

ambulaturi in lumine ignis, id eft ver-

) Conf

?um, [fc comedet eos vermis &5 freut laf

faturi fe in flammis. 4z dolerzbzs dor-

Nonerofa

nam , fic devorabst. eos timea.

mieth, in Hebrzo eft , /» . dolore mo-

tnbxendo,

nf

IO. TZmen: Domimum.) Juftus, &

riemini, ut vertunt Pagninus, & Va-

$

divinz legis tenax.

tablus.

ünta f

Servi [ui.) Chrifti Domini.

I-

ü

dite me.)) Alloquit:ur Judeos

Im tenebri. ) lribulationum , &

Chrifto credentes, de quibus

Hébrao ]

fefa d

perfecutionum,

egit C. 49. & c. prxcedenti n. IO.

Speret 212 nomine Domz'ni.) Quem

Qui fequimini , quod juflum eff. )

Q5 erat Y

fequitur crucem ferendo.

Qui timetis Deum utc dixerat n.. Io.

Qua i

II. 4ccendeutes ignem. ) Flammis

teeftre

capitis przcedentis, & colitis juftitiam.

ln eg,

inje&i, & facti pabulum ignis perfe-

Ad perram , unde. exeift effis. ) Ad

cutionum , & afllictionum.

Abraham , ex cujus femine formati

hw

Ambulate ( lumine 1g2i, €90.) Adeo

4- Tm

vobis non nocebit perfecutio, ut potius

eftis ; du&ta eft fimilitudo a ftatuis,

ley 4

vos illuftratura fit, & lumen przbitura,

qu$ ex rupe aliqua excifz formantur

a fculptoribus in figuram hominis.

MEH.

ita ut in lumine veftro ambulare poili-

Et ad cavernam laci , de qua practft

Sicr, gxl,i

tis, fic tres pueri infornace Babylonica

j'cr:gi:;am

ambulabant in medio ienis, Dan. 3.92.

effis.) Eft repetitio ejusdem fententiz,

J«

- Jn doloribus darmietis.) In doloribus,

cavernam laci vocat cavitatem illam,

.

& aream , quz in latomiis relinqui-

Juxta ]

in cratibus ferreis igne fuccenfis, qua(i

I 5

in molli ftrato fuaviter cubabitis. Alii

tur poft excifos , & exportatos la-

"

Obter t

totum hunc verficulum de impiis expli-

pides.

tibus : (

Q. JMttendite ad zAbraham, & c.) Plae

cant, qui fgcuri fint tomentum ignis, &

mi:ter,

CAPUT-IL

187

Cem fer.

peperit vos:

quia unum vocavi eum, & beqnedïxi 6l & mul-

,ei, fpe

tiplicavi eum.

l

]

3. Confolabivur ergo Dominus Sion, & confolabitur om-

Hammis,

nes ruinas ejus: & ponetde(ertum ejus quafi delicias, & íolitu-

Uccen-

dinem ejus quafi hortum Domini. : Gaudium, & latitia inve-

2US dor.

nietur in ea, gratiarum actio, & vox laudis.

'

4. Attendite ad me popule meus , & tribus mea

me audi-

te: q

uialex a me exiet , & judicium meum in lucem pöpu-

lorum requiefcet.

nl

$. Prope eft juftus meus, e2reffus

ft falvator meus, & bra-

&t

j

u

chia mea populus judicabunt: mein

lae ex;pe&abunt, & bra-

*

:€/IIECG

chium meum fuftinebunt,

! laje

6. Levate in coelum oculos veftros, & videte fübterra döorj- * Pfali

fum: quia coeli ficut fumus liquefícent , & terra ficut vefti 36.39.

& habitatores ejus ficut heec interibunt^

UErftiS

mentum atteretur ,

Aa2

* Sa:

—

em

l, &

niuä explicat, quid metaphora petrz,

S. Jufus menus.) Chriftus Salvator

1 que

& cavernz laci fignifïcaverit.

Eg:effas eff.) Brevi egredietur.

Quia unum vicavi eun.) Cum folus

m

Ia

Salvator meus.) Per quem orbem

eflet, & fine prole.

falvabo, funt verba Dei Patris.

f ver-

Confolabizsr ergo Dominus Son.)

]ut dir«

Numerofam ilüi prolem fpiritualem

Brachóa mea populos judicabumt. )

tribuendo.

Per brachia intelipgit vires, & poten-

jort m

tiam, quam Deus per Chriftum, &

, Ve

Confolabifur ommes TULT AR ejz&-)

QUJCB

dirupta funt inftaurando.

per Chrifti crucem exercuit, dum per

Quefi delicizs. ) Quafi Edem, ut in

praedicationem Apoftolorum ei omnes

Juteos

gentes fübjecit. Crux enim fuit Dei

Hebreo LXX. habent /feur paradifmm,

quibus

fenfu eodem ; nam terreftris paradi-

virtus, ut ait Apoftolus. Alludit ad.

fus erat in regione Édem, Genef. 2. g.

Chzifti brachia ii cruce extenfa.

"P

H- Iol

Qnuaft bortem Domini.) Paradifum

Juzieabunr.) Gubernabunt, domi-

terreftrem ; eft enim repetitio.

nabuntür.

fritiam.

lp e4.) In Gentium folitudine ad

Chiriftum converfa.

tes remotza.

In[ule.) Ynfularum häbiwioxes; gen-

) M

jormáti

4- Tribus mea ) Gens mea.

Expetlabunt.) Magno defiderio , ut

fhtuls,

Lex a me exiez.) Lex Evangelica ;

excipiant lepem. Chrifti.

;qantur

hoc eft, quod dixit cap. 2. n. 3. De

Et brachitm meum /ü/?i*'nääzmt.) Eit

$/on exibit lex, 63 verbzm Domaiui de

precedentis fententim repetfitio ; nam

vlj

gerulalem,

v

Ff nebunt idem eft, quod expectzbunz.

tentily

...

sdicium.j Idem e

ft, quod Iex ; nam

Brachium vero fignificat efficacitatem

ilfum,

juxta legem judicandum.

divinz potentie, eruentis à demonis,

ii«

lIu Ducem populorum requiefcet.) Non

& peccati captivitate eos, qui in Chri-

j lt«

obiter tranfibit, fed requiefcet m gen-

ftum credunt.

tibus, quafi in fede, & loco fuo, fir-

.6. Fidete fub terram deorfum.). In

miter, & longo tempore.

Hebrzo : widete terram deor[um, quafá

) Blie

I88

.PRDPTE:Y, IS.AIFE

L.

eotut, ?

spfj. * Salus autem mea in fempiternum erit, &

H

juftitia mea non

fs.

36-31.- eficiet.

n, E5

7. Audite me, qui fcitis juftam, populus meus lex mea in

homine m

corde eorum: noli:e timere opprobrium hominum, & blaf-

n. E

phemias eorum ne metuatis.

fondovit t

8. Sicut enim veftimentum , fic comedet eos vermis, & fi-

cut lanam, fic devorabit eos tinea: Salus autem mea in fem-

ejus, qui

el furoy

piternum erit, & juítitia mea 1in generationes generationum.

9. Confurge , confurge, induere fortitudinem brachium

1 t

víque «d

Domini: confurge ficut in*diebus antiquis, in generadionibus

fz2eculorum: Num

15. ld

quid non tu percuf.-ïiüi fuperbum, vulnera-

te, & in

fti draconem?

Exod.

Tüeum.

ro. * Numquid non tu ficcafti mare, aquam abyffi vehe-

16, *

14.21. mentis:

berati?

qui pofqi&i prefundum maris viam : ut tranfirent li-

protexi

$ion: K

Ir. Et nunc, qui redempti funt a Do

äino , revertentur , &

pita

v E

venient in Sion laudantes, & lætitig fempiterna fuper ca

eo-

IÀ

.dicat , quecumque videtis, deficient ,

cap. n. 9. fimilitudo vermis, & tinez

liberaft H

non autem falus,quam vobis dare paro.

ex ipfa lana, aut veftimento nafcentis

L

wfque |

Sreur féemus liguefcent , &fc.) Salus,

indicat homines in fe ipfis fuz mor-

LUE

& juftitia, quam per Chriltum me

talitatis caufas habere.

Captivitat

aturum promifi, firmior erit, &

9. Cezfurge.) Excitare, quafi a fo-

Qs & i

iuturnior colo , & terra, &c. fimi-

mno quietis , lenitatis, & patientiz:

faminlu

. lis eft locutio illa Chrifti, Luc. 21. 35

funt verba Ifaiz , vel populi expe-

- Lutitia

SEInm , 8 terra tranfibunt, verba au-

&antis, & anhelantis ad. Chrifti ad-

mm.) Q

I62 mema »nom tranftbnunt.

ventum.

n vd

Anduere fortitudinem , 6c. ) O bra-

dudite me.) Loquitur Chriftus ad

chiun Domini, induere fortitudine,

vel allud

fuos primos fideles, & Apoftolos.

utebantur

Q»i fcitis juflum.) Quui juflitiam colitis.

para ad przlium, &c. fic Pfal. 29. z.

Vidorig |

Lex mea im corde corum.) ln quo-

Indutus eff Dominus fortitudinem , &

rum corde eft lex, & doctrina mea.

precinxis fe. -

D. Q(

L

Wt te tir

Opprobriug hominum.) Scribarum,

In generariom

Ls /ieculorw;n. ) Sic

À ;

Pharifzorum, '"Tyrannorum , aliorum-

appellat antiqua tempora, inter qug,

ue infidelium, qui vobis maledicunt,

& przfens multa fluxerunt fecula.

tyrisi,

X do&rinam vefítram damnant , $

Draconem. ) Pharaonem intelligit ,

itrilom,

I3. E

vos perfequuntur.-

ut patet.ex feq.

Yá obl

Blafphemias eorum.) Mlaledicta, con-

IoO. Siccaffó mare.) Mare Rubrum

- UW

vicia, irrifiones, contumelias ,

[6d

Exod. 14. 2r.

8

Gicut enim. "veflimentum , G. )

4ff.) Maris Rubri , quod abyf-

u.;i 1

tor !

Mortales omnes. morti debentur ,

füm appellat ob profunditatem,

l furo

cito interibunt , & gloria eorum per-

Vehementis.) Ob aftus, & flu&uum

ün &

ibit, ideoque eorum judicia ,

-VvO-

vehementianm.

II. ££ 997 , Oc) Quemadmodum

14

ces contemnendz funt.. Vide fuperiori

d :

"t

-

189

CAPUT LL

i me; tion

eorum, gaudium & latitiam tenebunt, fugiet dolor; & ge-x

mitus.

x

X mea jn

I2. Ego , ego ip'e confolabor

vos: Quis tu , ut timeres ab

j & blaf-

homine mortali, & filio hominis, qui quafi foenum ita arefcet?

13. Et oblitus es Domini fa&oris tui , qui tetendit coelos, &

tis, & f

fundavit terram : & forimidatti jugiter tota die a facie furoris

: In fem-

ejus , qui te tribulabat, & paraverat ad perdendum: ubi nunc

'ationum,

eft furor tribulantis?

Jachium

14. Cito veniet gradiens ad aperiendum, & non interficiet

vionibus

ufíque ad internecionem , nec deficiet panis ejus.

Vülneta«

15. Ego autem fum Dominus Deus tuus, qui conturbo ma-

re, & intumeícunt flué&tus ejus : Dominus exercicuum npmen

y

X

ff vehe«

meutn.

Yirent «

16. * Pofui verba mea in ore tuo, & in umbra manus mece *Sup.

protexi te , ut plantes coelos, & fundes terram , & dicas ad 49 ?

í

entur, &

Sion: Populus meus es tu.

r7. Elevare , elevare, con

furge Jerufalem , quze bibifti

er capia

de

&0.

—Á—À

Aa 3

, & titeg

liberafti Hebrzos fübmerfo Pharaone,

9 nafcentis

Non snterfrctet upþæ .«;d internecto-

& ufque in terram promiffam dedu-

zem.) Non permittet nos funditus

; fug mior

xifti, ità per Chriftum e tyrannide,

perire.

captivitate diaboli redimes veros Ifrae-

Nee deffciet panis.) Curabit, ut an-

litas, & in Sion, hoc eft, in Eccle-

nona corporalis , & fpiritualis non

maü ao

deficiat.

patiemiæ:

fiam induces gaud-ntes, & Iztantes.

ul epee

Latitia fempiterma . [ujer captta eo-

I5- Quj conturbo mare.) Qui omni-

ii at

rum.) Quod dicitur fwper capira eo-

potens fum, & cum lubet, elementis

rum, vel idem eft, quod fuper eos,

umpero , & mare concito, &c.

30 brae

vel alluditur ad coronas, quibus olim

16. 'Pafm' verba mea 1£9» ore tüa.')

ytitudine,

utebantur antiqui, in nuptiarum, aut

Sunt verba Dei Patris ad Chri(tum

Jnyodt

victorie lztitia, & aliis hujusmodi.

1

filium.

Jnttt ,

I2. Quis £, ut timeres? ) Indignum

lIp umbra , 65c-) Vide fup. c. 49. 2.

eft te timere.

Ut plantes calos , & fundes terran.)

w.n. ) Sit

Ab bomine mortali. ) Quales. funt

Ut crees, & fundes novum orbem

nter qu&

irrifores.

tyranni , pärfecu;ores , detractores ,

fpiritualem, fcilicet Ecclefiam.

(aculi.

E? dicas, ) Yu, o Chrifte!

incdligis

13. Er oMitus es-) Ideo times , quia

"4d S;on. ) Ad Ecclefiam.

Dei oblitus , & ejus magnitudinis,

Qmnes enim

E.

& potentiz.

Populus meus es tu.

; Abrom

U nunc eff furor tribulantis? ) Ut

fideles funt populus Chrifti: quare

etiam Chriftiani appellati funt.

yod abyf'

furor Pharaonis abfoiptus eft a mari,

ita furor perfequentium te abforbebi-

17. Confurge ferufalem.) Alloqui-

o

tur , & evanefcet.

tur Cives Jerufalem captivos in Baby-

fu.

lone , eisque reditum , & libertatem

I4. Cito ventet) Chriftus.

ilmodum

vád 4þeriena'uzf"/.) ORftium falutis.

promittit, fimul Fimen refpicit fpiri-

PROPHET, ISAIJE

190

de manu Domini calicem irze ejus: ufque ad fundum calicis

n E

Íoporis bibifti, & potafti ufque ad fzeces.

& dixet

.18. Non eft, qui fuftentet eam ex omnibus filiis, quos ge-

[ ut «t

nuit: & non eít, qui apprehendat manum ejus ex omnibus fi-

lis, quos enutrivit.

f Sup:

M9. * Duo funt, qus occurrerunt tibi: quis contriftabitur

Pudttt :

47- 9-

fuper te? vaflitas , & con

Fritio-, & fames , & gladius: qufr's

Wa J

confolabitur te?

& lr

20. Filii tui proje&ti funt,

dotitietunt i capite omnium

(niniti,

u

viarum, ficut oryx illaqueatus: pleni indignatione Domini ,

iunn 6

incr pa/?one Dei tui.

21. Idcirco audi hoc paupercula,

& ebria nohva vino.

22. Haec dicit dominator tuus Dominus , & Deus tuus,

0

qui pugnabit pro populo fuo: Ecce tuli de manu tua calicem

foporis, fundum calicis

j

indignationis meae, non .adjicies , üt

fani:

bibas illum ultra.

cfus, 4

23. Et

2, D)

tualem libertatem a jugo demonis, &

duo funt fames, & cedes, fed utrum-

ve vinc

peccati per Chriftum partam.

u

€ bis nominat; idem enim funt va-

Cal.emira.) Menfuram pceenz, vel

d

»Q

itas, & fames, item coptricio C

f atpe

vindictz a Deo irato propinate urbi

g]"adius.x

V

]erufalem, ob ejus peccata.

uis contriff.

abitur fmper te?) Tänt:a;

&Q

eft afflictio tua, ut & tu, & videntes

Uíaue ad fumudum calicis faporis. )

di Y

Soporem , & ftu

te ftupeant, & prz ftupore nec illi te

dque

ducentis.

;

Iv orem lethiferum in-

poffint confolari, nec tu ab eis con-

folationem accipere.

Pa:afls ufque a

d fæcäs;) 'Totum ex-

haariens dolium : fignificatur ingens,

20. Projetli funz.) Strati jacent in.

?. 4

& extrema vindicta, clades, & cala-

plateis , & compitis, aut gladiis con-

lr

mitas ferufalem , que £uit tum in ca-

£offi, aut prz fame agentes animam. -

Oribus

ptitivitate Babylonica, tum magis in

Sicut oryx.) Oryx eít animal capre

lf p

Romana.

fimile, vide Ariftot. lib. 9. de hift.

040 ingy

anim. c. I. & lib. 3. de part. animal.

I9. Now cf*,- qui feffentet.) Solent

c. 2. fententia eft: Jerufalem , & ejus

"in, Y

enim flii in parentes fuos pii eos fu-

ft-ntare, cum furgunt, aut ambulant,

cives funt ficut oryx laqueo confliri-

] Co,

C&us, quem canes lacerant, venatores-

aut cum propter ebrietatem mente

que venabulis contodiunt..

N

emota vacillant.

Mye

Plen: indignatione Domipi.) Suppli-

Telty

ln

IQ. Dzc fant , qua acc;?rferimf zb

CcHis, & cruciatibus ex Dei indignatio-

£/4c.) Guomodo duo, cum qveatuor

ne provenientibus.

I/("(h

enumerentur, vaílitas , contritio, fa-

dncrepatione.). Caftimatione.

tatis

Gv;

mes , gladius? Sunt duo, quia alteram

QT. Ebria mon a vino.) Sed calice

fuit urbis Fagellum, vaftitas fcilicet,

furoris Domint, de quo n. 1.

Cültu]

& contritio ; altezrum civium, fcili-

, 92. Tuli) MAbftuli.

Qu t

Jue R

cet funes , & gladius,

Vel , hzc

Fundum.): Feces, de quibus n. 17.

gl

u

4

CAPUT LIL

I9t

1 Cilicis

43. Et ponam illum in manu eorum, qui te humiliav&ruht,

& dixerunt animse tuze: Incurvare, ut tranfeamus, & pofui-

quos ge.

nibus f

fj ut terram corpus tuum , & quafi viam tranfeuntibus.

CAPUT.LI.

illbitar

Eäccitat Sion, boc eff Chri]lz' KEcclefiam ad conf)latiohem ob gra-

ls: quis

ruitam [ui redemptionem : meminit. defcenfus Ifrael in. Agyptum ,

)manum

&? liberationis ab Affur ;5 pradicatores autem. evangelice pacis

*

commendat, excitans omues ad laudem propter Cbriflum para-

Jomini

ium omnibus [alvatorem, € de ipfius exaltatione, ac bumi-

u

'liatione , & fide gentium in ipfum.

$ (0US,

Onfurge , confurge ) induere fortitudine tua , Sion $

calicem

C

des, ut

induere veftimenüs glorice tuse , Jerufalem , civitas

fan&ti: quia non adjiciet ultra, ut pertranfeat per teincircum-

Cifus, & immundus.

us

9. Excutere de pu

lvere, confurge ,fede, Jerufalem: fol-

] utrum-

ts

?

ve vincula colli tui, captiva filia Sion.

.

jut va-

3. Quia haec dicit Dominus: Gratis venumda

ti efis, & fi-

jiio, &

ne argento redimemini.

4. Quia hzec dicit Dominus Deus: * In /Egyptum defcen- "Gen.

| Tanta

videntes

dit populus meus in principio, ut colonus eflet ibi, & Affur 46- 6

ec illi te

& COll-

abfque ulla caufa cvalumniatus eft eum.

—

x

$. Et

acent i

Q3. 4nime tra.) Tibi.

ratiam , fed etiam corporaliter in

s COf«

Ipncurvare.) Solent enim victi a vi-

Euchariftia, in qua funt Sanc&a 5a-

imaft

&oribus calcari, ad hunc imorem al-

cramenta , Sancta doctrina , &c.

N

| ajre

lufit Pfaltes, Pfalm. 109. 1. Donec po-

Non .;z.d'jiciet slra,€666,) Non jam

(c hil

mam inimicos tuos [cabellum. pedum tuo-

amplius dominis fervies Babyloniis,

xl

rum. Mide di&ta Jofue c. Io. n. 24.

neque ultra incircumcifus, & immun-

& eji$

z[urge ) O Jerufalem, qu« ja-

*

I. CO

dus fic Judeorum fines invadet, ut

:onitfe

ces in fordibus marfta , & lu-

tui, ficut antea dominetur.

atoree

gens.

Induere fortitudine f44. ) Animos

2. De pulvere.) In quo captiva, &

g

refume, alacris efto.

vincta jacuifli.

Supplie

. Gratis venundati eflis, & 0.) s

gnätfü-

Veflimentzis goria.) N eftibus hilari-

cut libertatem veftram alienus nullo

tatis, & letitiz.

Civitas fan&i. ) Scilicet Dei , cujus

perfoluto pretio exipuit ; fic nullo per-

calice

cultui jerufalem dicata erat, & in

foluto lytro libertàti reftituemini.

ua templum erat pofitum.

Priori

4. In Agyptum defcendit.) Cum Ja-

cob Patriarcha Genef.

6

jure Ecclefia eft civitas fancti, cui non

, 17'

folum adeft Chriftus fpiritualiter per

Affar.) lta appellatue

?

harao ob po-

,

PROPHET. ISAI£

2

162

j A«

s. Et numquid mihi eft hic ; dicit Dominus , quoniam ab-

latus eft populus meus gratis t Dominatores ejus inique agunt,

us

thinl.

* Eze. dicit Dominus

30.20.

matur.

, * & jugiter t;:dta die nomen meum blafphe-

:

r, QU

Rom.

tabitis: p

2. 24-

6. Propter hoc fciet po

puïüs meus nomen meum in die il-

lírael.

la: quia ego ipíe, qui loquebar, ecce adfum.

*Nah.

7. * Quam pulchri fuper montes pedes annuntiantis , &

13. C

& fübiim

1. I5. praedicantis pacem : annuntiantis bonum , prsedicantis falu-

Rom. tem, dicentis Sion: Kegnabit Deus tuus:

1 3

jo.15.

inter Vr

8. Vox fpeculatorum tuorum levaverunt vocem, fimul lau-

dabunt: q

t

uia oculo ad 'ocqlum videbunt , cum cenverïerit

Dominus S1on.

Tepes 0

N

. Gaudete, & lau

date Gmui deferta ï&rufalem : quia con-

runt: &

folatus eft Dominus populum fuum, redemit Jerufalem.

? Pcær-'

1:0. Paravit Dominus brachium fanCtum fuum in oculis om-

97. . nium genüum: * & videbunt omnes fines terrae íalu

tare Dei

iIl. he-

CucmemRammmm

noftri..

gt pent

[ ia

tentiam ; 7 6t

v'e.'Pi'tatan ; fic etiam

z. Qmam pulckr;) .'Qu-am' rati.

m

Super montes.) Alludit ad 5ion, que

I &

appellater Ezech. 31- 3- —

in monte erat

1ta.

Bibylon

Calunniatus,) Per vim , & calumni-

te, Qt va

am afllixit, & oppreffit.

"Anuuntiantis, $. pradicantis pacem.).

Pacem, & falutem Judzis partam poft

tiot tam:

S. Ef numquid mibi eff bie, dieit Do-

captivitatem.

Potiffunum tamen ig-

qafi d

munmus?) Nunc autem quid mihi hic ?

p

quidnam hic debeo , ut non idem fa-

teligit &jvangelii annuntiationem per

us

ciam, quod tunc feci? quid me mo-

A olftolos ; ftc enim hunc Iocum ac-

cipit D. Paulas ad Roman. I0. 15.

finth f

zatur?-cur populum meum fine: caufa,

Regzabot Deus tuas

&ij

nod ad Babylonios. attinet, in capti-

fius in iZcclefta.

[

4

) Scilicet Chri-

qm $

vitatem adductum non libero ?

Per-

tuiilli: fed an & hoc feram, ut ilii

9. Vov fheculatorum tuorum.Y Scili-

Catis,

cet audietur, qui leti de Sionis feli-

P

in populum meum . dominentur, qui

Utein

mihi maledicunt.

cicate attollent voces gratulationis, &

Dominatores ejus. ) Babyl

bmiï, dx-

letiti plenas, & Chriftum evangeli-

yis f

mones ,

vitia.

zabunt. ltaque fpeculatores funt Apo-

wnt;

W

Nomen meum ka;:/ätmatzr..) Ab in-

ftoli precones Evangelii.

fidelibus exiftimantibus, & dicertibus

zi octlo ad oculum videbunt. )j

lmö

me non poíte, a judzis autem nom

Chriftum ipfum fuis. videbunt oculis.

A'N u

Cum comverterit - Domizuus Siom. )

i

vel!e liberare populum, menn.

V0$

6. $eer .... zomen meum. ) INam

Cum Dominus Sionem captivam li-

affumam humanam carnem , & [efus

beram faciet.

9- Dejcrta Ternfatem.

j deæ defer-

ter

;(

appellabor, hoc nomine me invoca-

ta, defolaza, & diruta Jerufalem.

(ïempl

bunt,ut cnm dicent: Zefs Cszffe [41-

va zos. Poteft etiam ncmen Dei ejus

IO. Beachimm [antlum j;eum.) Chri-

ittelf

wiürtutem , & potentim fignificaie.

ftum ,. pei quem potenter falutem da-

&t

biz fidelibus: fic B. Virgo cecinit : ze-

hi

€si (eqseóar.) Per Prophetas-

193

»nïäm ib-

11. Recedite, recedite, exite"inde,**v pollutum noiite tän- 3 Cor.

I€ apUnL,

gere; exite de medio ej

lafphe.

"

u$5 mupdaminil, qui fertis vafa Do- 6. 17.

i

1nini.

I2. Quoniam non in tumultu

i "exibitis-», nec in füga prope-

i de i.

Tabitis: preece

Ifrael.

detenim vos Domings, : & congregabit vos Deus

nts,

I3. Ecce intelliget fervus meu

$5 ';exältabitüi',- & elevabxirtür,

ts falu-

& fublimis erit valde. .

x

I4. Sicut obftupuerunt,

fupér te multi, fic inglor'ius)er'it

ul lu-

inter viros afpe&tus ejus, & forma ejus inter filios hominum.

Vertent

1;. líte afperget gentes multas, fuper ipfum conün

ebunt

. Rom.

reges os fu«m: * quia quibus non eft narratum de eo,

| I5.21.

jia coft.

Vid&

ii

rxunt: & qui non 'a'udierunt,./cerixte,mplati funt.

Jis Of«

aeDei

CAPUT' |

]. h&

EE

d

Serous meni. ) Chriftus, qui for-

est potentiam m brachio

/.;20, 60. Luc.

;rat'x.

I-' SI'

msm fervi accepit , cum humanam .

E

WE

Re:edife,'mrccerwlif;'.) Exite de

cartüem induit.

T

Babylone, o Levitz, & inundi efto-

Exaltabitur.) Per admirabilem do-

«

Ciinara fuam , miracula , &c.

p

te, ut vafa Domini terre poflitis. Po-

tior tamen fenfus Apoftolos refpicit ;

14. Sicut olflupuerumt füper te emsdlri-)

um ol

qua(i dicat, e&ite de infideli, blaf-

iman lte

Admirantes , O. Chrifte ! doctiinam,

gem per

phema , & polluta Jerufalem.

& miracula tua.

cum di»

Poliutum nolite tangere.) Curate , ut

&;c daglorius erit, &ye.) Ita

db ilsdem

L4

fanfta fanéte tractetis.

0.15-

Qui fertis vafz Domini,) Qui fa-

ignominia afficietur, cum Hagellabieur,

t hi

cram Scripturam, & Sacramenta tra-

& crucifigetur.

15. -fherget. ) lum fan

kgu'gne fuä

| $dl

Qatis, & miniftratis.

as

IQ. Quoniam po : tumultuex

?bitisl.)

ad redimendas gentes, tum aqua bae

jis 1

Ut cum patres veftri urgentibus J£gy-

ptifmi. Alludit ad iWOyfaicas luftra-

i, &

tiones , & afperfiones aque expia-

ptüs feftinanter, & tumultuarie exie-

tricis, & ex cinere vitule rufe. . Vide

zangeli-

runt; fed ut viCctores quiete, alacri-

LA

^ter, & impavide. Alloquitur Apofto-

ad Hebr. 9. 13.

los, & alludit ad modum, quo ex

Continebunt.) Admirantes Chriifli,

dutt, )

Babylone exierunt poft captivitatem.

& difcipulomm fapientiam hifce non

jcullss

Cingregabit wos.) M obis aderit Deus,

atdebunt.

$i. )

vos proteget , & diriget.-

Quibus nom eff narratum.) Genägs',

an li

Ethnici, Pagani viderunt divin m fa-

13. In;cþlz:'get -/:?r'vm' meus.) Pruden-

ecgotium re-

ter, & ftrenue aget, & n

pienti;nn,; & gïorinm crucis Chrifti.

[ def'et-

demptionis humanz per

fciet , vel

Ef qui non audieiunt , 6c.) Eft re-

intelliget , & perficiet julfa sterni

erährï-

Patris.

pétitio praoe ;1?111:;3 hemiftichii.

x

m d

mc/b Tom. V (

TM La

B;l cuy: Cozz, Me

:

RE

-

I94

P ROPHET. ISAIA

4.* V

"eCc ACPOBUPO: LITE.

1pfe port

cuffom à

INon otmnes Evangelii predicationem szjcipizmtr r prophetia : dé

;l

Chrifli nativitate , €&? ignominiofa pa[Jione , ac morte ipfius pro-

attritus f

pier peccata. nofira : contemptui babitus ef? , qui Jalutem . nobis

per eum

it: de manfuetudine , C? «oluntaria ipfius oblatione :

U

peper

"de gloria , &? exaltatione ejus , credentium-

foom dec

- que multitudine.

noihum:

"

1

Qb

Uis credidit auditui n

&

I.Q

revelatum e1t?

r

oftro? & 'bruachiumedmini cui

j

0vis à

Rom. :

fe ob

2. * Et afcendet ficut virgultum coram eo, & ficut radix de

10. 16l te

0. D

]oan.

rra fitienti: non eft fpecies ei, neque decor: & vidimus

Quis n

12.38.

eum, & non erat afpettus, & defideravimus eum:

* Mar.

fcclus p

5. * Defpetctum, & noviffimum virorum , virum dolorum,

911. & fcientem infirmitatem; & quafi abífconditus vultus ejus, &

g E

qExmecemecem

defpe&tus, un"de nec re'putav—imus eum.

Qt i faci

.4. * - Vere

ditionis

j La

I | Uis credidit, U'c.?) Quis cre-

Noz eff ei jþecie;, neque a!ccor.x) Chri-

Dulore:

det auditis a nobis, hoc eft,

ftus pauper vixit , nihil habens no-

predicationi noftre? adeo funt admi-

bile, opulentum, fplendidum in ocu-

quibus p

randa: vel eft compatientis affectus,

lis mundi , prefertim vero tempore

Ns. )

logitur

quafi diceret : quis crederet adeo in-

formatus eft.

paffionis, cum flagris, fputis , &c. de-

. di

D.s

one tractatum fuiffe Chriftam Do-

P.

uafx [

r d

qminum ?

Non erat

d

fua fed

Er brachittm Domini cut vevelatmum eff?)

chritudo.

afpetius.) Förrng, feku pul;-

Q uis credet in rebus, que hominum ju-

Defideravimus eun.) "Pulchriorem

&u: HI;

dicio tam infirme, & viles videntur, ut

apparere : quafi dicat, non fic tra-

en$, !

pafliones funt Chrifti, tamen in eis effe

Gari ; vel fupplenda, & ex "proximo

cm ha

repetenda eft negatio : Nez deffderavi-

Lrogr

brachium, & fortitudinem Domini vi-

debit.

msts.

Non erat defiderabilis, id eft,

Ti

2. .Et aftendet. )- Germinabit , pul-

decorus.

lulabit, fuccrefcet.

quïtæ

Sieut virgultum.) Humile, & con-

3. Defpetlum , &$ nmovilFizpum viro-

Ovem

rum.) Scilicet, vidimus eum effe.

temptum , qualia ea funt , qus in ari-

Virusm dolorum. ) Doloribus omni

lis IQ

do, & fterili folo nafcuntur: fignifi-

ex parte circumdatum.

m a

catur .Chriftum ex B. Virgine, quafi

'quü'a .(;g

ex folo non arato, nec irrigato na-

Sciebtem inffrmitatem. ) F atigatum

|

[ n

doloribus , adverfitatibus., perfecutio-

P -

tum eife , quare Aquila yertit: De

nibus, & omnis generis erumnis; hsc

£erra 1mutia.

enim vocat infirmitates.

|

D

Coram €0,) Coram Domino , Deo

tofra

faciente, vel approbante.

mafí ab[conditus -vulus ejus. ) In

&rplan

Hebrzo eit : Ab]bondens faciem a fe.

|

Et ffcut radix.) Surculus e radice

(

pullulans , eft repetitio.

LXX. vextunt : «4verfa of facies ejus,

4!

E

!

CAPUT LL

195

4. * Vere lahgüoresnoftros ipfe tulit , & dolores noftros .

ipfe portavit: & nos putavimus eum

litin d

quafi leprofum , & pet- g. 17-

cuffum a Deo, & humiliatum.

s. * Ipfe autem vulneratüs eft propter iniquitates noftras, r Cor

Jfus n

n tlf

attritus eft propter icelera noftra: difciplina pgcis nofira& íu- 15. 3

t

per eum, & livore cjus fanati fumus.

6. Omnes nos quafi oves erravimus ,

unusquisque in viam

fuam declinavit: &

pofqitDomin*us in eo iniquitatem anium

noítium.

S

ii cui

.^. Oolatus eft, quia ipfevoluit, & nonaperuit os fuum : ficut

ovis ad occifionem ducetur, &«

juafi agnus qoram—tond»ente

tadix de

fe obmutefce:: * & non apeietos fuum.

z

Moatt.

vidimus

9. De anguftia, & de judicio füb!atus eft: generatio

nem ejus 25.^3:

O.^

quis enarrabi. ? quia ab:cifius eft de terra viventüum: propter

*

9. 32«

Ícelus populi meti percuffi eum.

OJorü,

jus, &

Itura, &

divitem pro morte fua:

: 9 Et dabit impios pro íepu

-

D2

* eo

* Vere

üt ii iaciunc, ;.iuos lu lOrtis , « con-

Qu i;)jc- voln;t.) Non ceattus armis,

ss

ditionig pudet.

& vi Jadeorum, invitus , & reluctans,

fed fponté acceptans jufium Patris.

N Chri-

4. Lanmgnuores.

) LXX- P:ïcdf/lo

ibem 00*

Dolores.) Peenam pececatorum , pro

9. De anguffia , &F de-'judicio fabla-

n n 0C0

quibus patiendo fatistecit.

25 6ff. ) De anguftia. judicii , Chri-

ftus de judicio Pileti, & Pontificum,

tempore

Nes. ) Judzi, in quorum perfona

, V d

loquitur Propheta.

pleno anguflis , & oppreffionis , füb-

Quafi leprofuz:.) Immundum, & ob

latus, id eft, raptus eít ad judicium

fua Ícelera a Deo percuítum.

crucis ; vel /uZ/atus eff fignificat judi-

, fea pal-

5. Difeipliua pacts nofira, 6c.)) Chri-

cium tumultuarie peractui, non be-

ftus flagellatus, & caftigatus eft inno-

ne examinata , & cognita caufa, &

Ichriorem

cens, ut nos reconciliaret Deo, & pa-

ita raptum ad crucem.

fl t

cem: haberemus cum eo.

74

Ti endr;abit ?

- Generatonem cjus qu

'proximo

Livore.) Plagis,quibus corpus ejus

Quis explicet pravitatem Judeorum,

f//lmvi-

Iividum £factum.eft.

Pilai, & militvm illius fzculi, qui

:,ides

6.'

p24

Chiifum ctucifxerunt ?

Aliqui de

zaff oves errauimus.) Huc al-

lufit

j:

hriftus in parabola páftoris

fpiritnali Chrifti prole copiofa acci-

m V

ovem errantem quzzrentis, & ad cau-

piunt. Alii de generatione Chrifti ,

ele.

las reportantis Luc. 15. 4. & D. Petrus

vel divina, vel humana ex Virgine , in

cum aitepifL I. c.'2. t 25. Eraris

uam fententiam fere abeuntS $. P atres.

enimi [icur oves erraptes, [ed comverfi eflts

Abiciffus. cf. ) Ynftar axboris , qui

naunc ad Dafforem, €$. Epifcopum anima-

eum comparavit, num. 2.

atipatum

razo Velírarum.

vfecutio"

Perenffi eum.) Judzis percutiendum

Et pofuit Dominus , t$c. ) Peccata

reliqui:

n5 Isc

noftra Chrifti humeris portanda ,. &

- . Dabit. impios. ) Chald. habet *

Tradet im gebeunam.

expianda Deus impofuit.

y.) I

7« Ob/atus eff. ) Ad mactationem in

Pro.fepu *&ra.) Eo quod ipfum ini-

an 4J^

altari crucis.

x

que Occiderunt.

d)

*

196

PROPHET. ISAiE

iPet. * eo quod i

-niquiltatem non fecerit , neque doxlus fuerit ín

2. 22. ore ejus.

i

I1.j0o2.

Eccleþm

io. EtDominus

volui'-t conterere eum.in infirmitate: fi po-

fuerit pro peccato animam fuam , videbit femen longsevum,

nifit , 1

u

hu Dd

& voluntas Domini in manu ejus dirigetur.

debit, & fatura-

"i :

II. Pro eo, quod laboravit anima ejus , vi

bitur:-in fcientia fua juftificabit ipfe juftus fervus meus mul-

fu

tos, & iniquitates eorum ipfe portabit.

I2. Ideo difpertiam ei plürimos , & fortium dividet fpolia,

hu

fi

Mare. PT0 eo quod tradidit in mortem animam fuam , * & cum Íce-

j

15.28. leratis reputatus eft: & ipfe peccata multorum tulit, * & pro

Lucz trans

mags q

-

m

22' 3 e

grefforibus r-ogavit(z

tum ext

Luce

*

4

Vs (00:

23:34-

$ À

füum g

*

&

CAPUT

Divitem.) Potentes, Pilatum , &

depromet in Evaugelii prædicatione.;

Principes Sacerdotum.

Vel paffive, id eft, in fui cognitione,

Pro morte fa4-) ldem eft, quod di-

& fide, & charitate formata, & bonis

t a ]

xerat, Pro fepultuza.

operibus inftructa, juftificabit multos.

bu (

Eo quod iniquitatem,

&c.) Quia ne-

Vel quemadmodum novit inter nos

exigua €

que facto , neque verbo peccavit.

convenifle, fcilicet inter Deum Patrem,

Vnigs

IO. ln infrrmitate.) Infirmando, af-

& Chriftum ; ftatutum enim erat, ut

tnf, Rct

fligendo, & cruciando eum.

paffioni, morti redemptio hominum

5(16, gf

nimam fuam.) Mitam fuam, fi fe

in premium rependeretur.

demtüïa

ipfum fecerit hoftiam pro peccato.

]niquit:tte: €0r 412«

) Panam iniqui-

Hizni

Videlit femen longevum. ) Plurimos

tatum.

Jtlt;

filios.fpirituales fufcipiet , qui dura-

12. Difjertiam ei plurimos.) Late

tes fl

bunt ufque ad finem mundi , immo

ei fubjiciam gentes, & populos, ju-

Vederi

per omnem cternitatem.

xta illud Pfalm. Da£o ribi geztes baere-

Qu

Voluztas Domini-) M oluntas,

& con-

ditatem tuamy, &6 po[[effionem tuam ter-

minos ferrá.

Qu —pe;

filium Domini circa hominum redem-

ptionem, & falutem.

Fortisem drvider þolid.) Spoliato da-

fpalnïax

&

In wan

5

imone, qui hujus mundi principem

herna

ftum.

u ejus, ) Ber euml, per Chri-

agebat, & ut fortis armatus atrium

Qire

Dirigetur. ) Profperabitur, felici-

fuum tuebatur. / Luc. 11.

p*

ter cadet.

- Avimam [uam.) Nitam fuam.

a

II. Pro eo, quodf laboravit, ) ä la-

Multorum.

bore fuo.

funt multi.

) Omnium ; omnes enim

Lw;d

& alï

Videbis, f faturabitur.) Midebit,

Pro transgre[foribus.) Clamavit enim

G

& percipiet fructum.

in cruce: Parer dimutte illis: mon entma

fiitnt 4 quid facium*0

frth

LInjeientia fua.) Sapientia fua, quam

n

pte

Y

k X* o o o oX

L

*

197

w

Tetit [n

CAPUT LIV.

: fipo.

Ecclejiam imvitat ad letitiam, quod ex gentibus futura fit

&vum,

vofior, quam erat Synagoga , €&? per orbem propaganda , perpe-

1ua Dei protettione fit . in Jecuritate vittura , "veteris oblita cala-

: fatura-

milalis: quodque ex pretiofis edificabitur lapidibus , in juflitia

Us.mul-

. fundata : omnesque in ea docki erunt a Deo: multituf

dine pacis fruituri.

fpolis,

[ Auda fterilis, quce non paris: decanta

laudem , & hin-

um fce.

ni, quae non pariebas: quoniam multi filii defertae,

& pro

magis quam ejus, qus habet virum , dicit Dominus.

2. Dilatal

ocum tentor1

ii tui, & pelles tabernaculorum tuo- p

M

rum extende , ne parcas:

longos fac funiculos tuos & cla-

23'25.

vos tuos confolida.

Gslat.

.3. Ad dexteram enim, & a

d leevam penetrabis: & femen 4 273-

bitabit.

tuum gentes haereditabit, & civitates defertas inha

n confunderis, neque erubefces:

I

APUT

4. Noli timere, quia no

Bb 3

$. Non

— d

icatjone

L ] 4wds ïjrixe;'iilis , -qn—æ' nan ar£s, )

Con/olida.)- F'ortiter fige, quia ufque

irioney

Alloquitur Ecclefiam Chrifti,

xatura es, ^

ad finem mundi immo in zternum du-

& bon

tum ex Judais, tum potius ex genti-

: rüjtos

bus congregandam, hxc enim-initio

2. d dexteram, & ;-td levam.). Ad

iter 1108

exigua erat, & quafi fterilis refpectu

Orientem , & Ozcidentem , quaqua-

verfum, per omnes mundi plagas.

Datrem,

Synagoge, & antequam convertere-

1a a Deo deferta,

| erat, Ut

tur, fterilis erat ,

penetrabis.) lrrumpes ut eft in. He-

hominum

fide,

gratía , fïlijs

[

d,eliþus , & fanctis

brzo , zelo nimirum filiorum tuorum.

deftituta.

Semen fuum.) FWl tui, hoc eit,

Hinsz:;) ]ubila

., exulta.

n itiqi

rta, 656. ) Quia plü-

Apoftoli, & viri Apoftolici, aliique

Mylti fibi defe

fideles,

:.) [ate

res filios Deo dabit Ecclefia , quam

Gentes bareditabit.) Gentes fubi

et,

Jos, ji*

dederit Synagqga.

)

h

u babet virum.

) Scilicet Deum,

& poffidebit firmiter , & fecure inftar

ster Mrte

hzreditatis:

um t

cui per fidem S$ynagoga fuerat de-

Givitates defertas.) - . A Deo, lege,

fponfata.

e

fide, oratia , & falute deftitutas.

jiato da

Ed

Diisza , Gies.)

'Monet ; ii£ ta-

Inbabitabit.) Sedes ibi figendo,

bernaculum , & domum fuam am-

racipent

Ecclefias excitando, & incolas ad

pliorem faciat , ut F.li(?S'omn'es/ Ca-

Chriftum convertendo.

sf atrijit

pere poffit.

4. Confuffonis adolefcentia tu& obli-

i

,Pnrms.)

Ceffes , feu negligas.

Log05 j ac funtczcos t:05.) Aumplienim,

vifceris.) Meterum peccatorum , qu&

Pes etim

& alti tentorii fanes longi efle debent.

olim commififti.

Clavoi. )

Paxillos ad quos alli-

Opprobrii viduitatis tua-) Cum fine

Deo eífes , quem per peccata amiferas.

gantur fanes illi, qui tabernacula fu-

fünest

(E3

PROPHET ISAIZ/E

198

Non enim te pudeb b quxa confufionis adolefcentize tuse obli-

g, E

Vlfcens, & opprobrn v1d uitatis tuze non recordaberis amphus.

Lucz&

ein fappl

5. Quia dominabitur tui, qui fecit te, * Dominus exerci-

pE

i. 32-

Deus

tuum nomen ejus: & redemptor tuus ían&tus Iírael ,

in lapides

omnis terree vocabitur.

rabiles:

. 6. Quia, ut mulierem dereli&tam , & mcerentem fpiritu vo-

j

cavit te Dominus, & uxorem ab adolefcentla abje&tam , dixit

fem pac

Deus tuus.

u E

7. Ad pun&£tum in modico derehqm te, & in miferationi-

qua 1 non

bus magnis congregabo te.

9. In- momento indignationis abfc*ondl faciem meam

æ-

SEC

dam tuus

rumper a te, & in mifericordia fempuerna mlfertus fum tui:

16. À

dixit redemptor tuus Dominus.

pmfexe

Gen

9.* Sicut in diebus Noe iftud mihi eft, cui juravi, ne indu-

d difpe

9- LI.

cerem aquas Noe ultra fupra terram: üc juravi, ut non iraf-

j 0

car tibi, & non increpem te.

& omne

10. Montes enim commovebuntur, & colles contremifcent:

mifericordia autem mea non recedet ate, & foedus pacis meae

[ EEE

non movebitur: dixi: miferator tuus Dominus.

p d p

11. Paupercula tempeftate convul. i, abfque ulla confolaao—

fplenida

ne,.

Tenpdj

Stenan

&. Dominabitur tui.) GQuafi uxorem

ua demceps Deo conjun&a eit , fa-

Tsc om:

matiimonio fibi copulabit. Hoc enim

staque &«terna eïus uxOor, PllllS tem-

pus habet fe inftar pundi, ut expli-

legom e

fionificat verbum 53 £ab21 , fcilicet

münus

tam dominari, quam maritum elie.

cat Divus Hieronymus.

It 0a

Red(.mPtar » 66 ) Santlus Ijael,

Ip. miferationibus magnis.) 'Vïarrna

Dominmuss omois fe 74, vocabitur redem-

tibi conterens beneficia.

üonomm

Sic enim ordmdnda fum:

eleffin

pv Luus.

Coz;regabo te.) Per Chriftum, &

I'X

verba.

Aypoftolos ejus.

Vocali:ur.) Eife agnofcetur.

9

In momento ,. 6c. ) Repent hoc

Ís. LX

6. Quic uf mulierem derelidiamy, &e.j

n

verficulo, quod dixit proxime fupe-

Deus edimet te , quià tu eras, ut

riore.

Mm, q

& E

mulier derelidtéa, & repudiata, ideo-

9

Gzenut 12 diehus Noe iflud mihbi eff. )

que merens, & afflida, & mifera-

Hoc meum juramentum , & pactum,

qm D(

bilis

puutg

quod. per Chriftum fanciam cum Gen-

PN'

Marentem [ji-itu.) Animo moftam

tibus, & cum Kcclefia, erit firmum,

Üverem ab adolejcemtta. abjeclam. )

& sternum, ficut pactum initum cum

ten»,

Repudmt am.

Noe de inhibendo deinceps diluvio,

1)81 Yi

drfcrp

g. Ad pantlum m morlmo) Ra

firmum fuit, & xternum.

E ;

habent, 7-m*ore z20dico ; intelligit tem-

JgOo. Commiovebuutu: ) Potius com-

us bis mille annorum , quod. fuit ab

buam

Abraham ufque ad Chrlfmm ; quo

movebuntur.-

Qu

U

Mi

Gentiitas a Deo fuit repudnm, &

II. Paupercula, E!'c ) "Falis erat Ec-

derelidia , quia refpeQu wternitatis,

cleha ante Chriftum , deferta, & pau-

etlln

li Qr

& oblr.

3

CAPUT.'LIV.

199

iplius

ne.

Ecce ego fternam

per ordinem lapides tuos , | & fundabo

Xetci

te in fapphiris,

CUs

12. Et ponam jafpidem propugnacula tua: & portas tuas

in lapides ícul

ptos, & omnes terminos tuos in lapides defide-

It vo.

rabiles:

) lelt

13. 4 Univerfos filios tuos do

&os a Domino , & multitudi-

oan.

nem pacis filiis tuis.

6* 459

dtonj-

14. Et in juftitia fundaberis :

recede procul a calumnia,

Qquia non timebis; & a pavore, quia non appropinquabit tibi.

I5. Ecce accola veniet

n

,quinon erat mecum: adv:ena' quon-

m l:

.dam tuus adjungetur tibi.

16. Ecce ego creavi fabrum fufflantem in igne prunas, &

dindu-

proferentemi vas in

:

ad difperdendum.

opus fuum, & ego creavi interfe&torem

1 inf-

17. Omne vas , quod fi&tum eft contra te,

non dirigetur:

gec

Ícent:

jir s

& omnem linguawm refiftentem tibi Ti'n— judiciq, judicabis. H

eft

per, fed per Chriftum fa&ta eft dives,

*

: I4. In juþliz-'t';z f'ndaberis.) Firma-

»Iaiicf

fplendida, &c

beris; nam ipfa tua juftitia. te firma-

It

Tempeflate comvul[a.) More arboris.

bit, tua fanctitas te tutabitur, nec fi-

l ; .fïä'

Gternam per ordineus lapides 205, 6$6.)

net Deus te peffundari , qui juftitix

$ Cellw

Hec omnis pretioforum lapidum al-

eft.vindex , & propugnator..

legoria eo fpedat, ut oftendat Do-

Recede proczl a Calumnia. ) Recedes

e:f.pli-

-

minus fe Ecclefiam fnaàm omni gene-

procul a calumnia, a quavis fraude,

re ornamenti pretiofi inflxucturum ,

& cavillatione; neque enim diaboli,

Vugna

donorum fcilicet , & ,cha'rifm-atum

aut miniftrorum ejus machinamenta,

coleftium.

3

& fubdolz artes tibi nocebunt.

m,&

I2. Lapides defiderabiles. ) kPretiO-

44 pavore.) Vires , & arma violen-

fos. LXX. habent, e/edtos.

ta intelligit, qus pavorem incutiunt.

t hoc

13.. Dotios a Domine.) Scilicet pe-

| ïüpe'

I5. Aecola veniet.) Gentiles ad fi-

"

wam, quod ex fuperiore repetendum

dem converfi.. LXX. habent : profe/yz;.

eft. Erunt autem doci a Domino,

id.)

quia Deus interius in mente lumen fu-

w nom erat mecum. ) Qui'alienus

«

(t,

pernaturale intelle&ui , & pios im-

erat a fide.

j Gete

"dvena , 66.). Eft repetitio.

pulfus voluntati afpirans, & immit-

16. Ecce ego Creavz , €&/c.) Non eft,

tRufil s

tens, eos docebit, & perfiadebit, que

j um

per vocem externam Chriftus, ejusque

quod timeas,arma, quz hoftes fabri-

luvio,

difcipuli eis proponent.

cantur; ego enim ea creavi, & de-

di, efficaciam

Et eultitudinem pAds.) Scilicet, tri-

fubfint,

que ne f:ibi obfint, fed

cone

buam ; ex do&rina enim Chzrifti fe-

quitur, & pax confcientiz, & pax,

I7.* Omhe TA$.

Pax

ftrumentum.

) Omli;e b-ellixcum in-

t Ee

& concordia cum proximis.

etiam, id eft, profperitas, & affluen-

Non dirtgetur. :

) Nwen þrqäe:-aäätur,

Pat!'

tia omnium bornorum.

ut habent LXX.

r3

w

Mdl

Z

200

-PRoi)HET.-is,AIE.

, I

eft heereditas fervorum Domini, &juftitia eorum apucï me,x

E

teton d

dicit Dominqs. |

tgomi. &

CAPET LV.

j,'birimalz'um dbþ;n-

6 Qu

Omnes ad fidem vocans ,. promittit: donorum

dom pto

dantiam: revocantur a peccatis impii , cum. Dominus mifericors

" De

in promi[fis : de profe&iu pradicationis Evan-

fies ftas.

T jt, C? verax

&i Deut

geliü, & felicitate credentium.

L

Mnes fitientes venite ad aquas : & qui

non habetis ar-

$. No

];aan. 5 O

lo

?

gentum, properate, emite , & comedite: venite, e-

que v?

f

dí. mite abfque- argento

? & abfque ulla commutatione vinum;

)Q

51.,33- & iac

t

fed aV

poc.

ppen«di'tisf argäntüm non in panibus , & laborem

io, F

" Quafe a

22-17- veftrum non in fa-uritate? Audite audientes me, & comedi-

ere.

lat ts

15.16

.te bonum, & dele&tabitur in craffitudine anima vettra.

&emn, &

Ezec.

3. Inclinate aurem veftram , & venite ad me : audite, &

Cmned-;

3. 4 vivet aninia veftra, & feram vobifcum pattum fempiternum'7

"

it. 5

29- * mifericordias David fideles.

f0f fe

2

&o.

reecepto-

13.

LA

. 4. Ecce teftem populi

: decïïif eum, ducem, ac p

( proiz

rem gentibus.

*

$. Ecce

n

QT

judicabis. ) . Chald. candeænaäi.e.

Vinum, ö' lac. ) Hisïhi*obus Scri-

UXX. vincese

;

ptura fignificat quasvis epulas, &

ii

.) Hxc eft fors

delicias.

Hac eff bareditat, &

Q. Néón m panil

4) Nonin cibo,

£Qit , à

Écclefie , & fidelium ejus, ut ficut

Tandis p

- focupletes gemmis, & bonis ccelefti-

& pane faturante ; fententia eft : cur,

Sl EC((

bus, juftitia, fandtitate ,. & pace ple-

o mortales , vana hujus mundi bona;

Gestt;

ut ópes, honores, delicias, vanam

na fiuantur.

jufitia eorum apn

d me.) jufta ope-

mundi fapientiam , eloquentiam , tan-

Voadi;

x

ra, aut eorum præmïu'm apud me e&;

tó ftudio, & pretio fe&amini, qu&

ripttr

non poifunt mentem faturare ?

j dot

; l/

ego enim juftítiam munerabor.

rnx,«

Audite amdsentes.) -Diïigehter au

dite.

I. Ez

jte ad aquas.) Do&

conit |

ratiz Chrifti. Huc allufit Chri-

cibum.

Bonwzs.) S0lidum , & falutarem

tx'er EE'K

fas]oan. 7. 37. $ quis fiit , veniat

f. Di

ad me, €$ bibat.

I» cra ffitudine,

) In P;ngaedine , "uf

Ti de

vertit V atablus.

Co : edzt.): Do&

rina, & gratïa.Chri—

lg .

fti tam eft cibus, quam potus animz,

ftamenti.

3. Patlum jenpiterawm.) WNovi Te-

Qu0, ;

ut & fan&ta Sacramenta , p;fæfertim

3f ly

Euchariftiz.

Mi/äricaïd;m' David.) Mifericordias

5l

Davidi promiffas a Deo de Chrifto,

!

Emite.) In

Hebrazo d Frangite 5

Oj

quia en

im cormefturi frangunt panem,

in quo regnum ejus perpetuum erit ,

Map

inde fa&um eft

, ut phrafi Hebrza

quique fuos affeclas ditabit , & beabit.

Q

Q

Fideles-) Stabiles, firmas, perennes.

frangere panem , & comedere idem

Teflem.) Chríftum intelligit, qui

O N

fint ; fenfus er

go eft, accipite /grat»is,

RE(

ïef]

& coimedite.

fuit teftis divini padti , &—promimqnikï

Bijj

1

[

2QAP U. LV.

£oX

Id qe,

';-'.' Ecce gentem, quam nefciebas, vocabis, & Gentäsïq;uæ :

te nón cognovérunt, ad te current, propter Dominum

.Deum

tuuni, & fanCtuni Ifrael , qui glorificavit te.

1 du

6. Quaerite Dom

inum, um inveniri poteft: inVocyaffe euni,

[eritir

dum prope ett.

L

: Uill-

7. Derelinquat i

mþius viam fuam, & vir i'ni»xqu"ns Cögifatiöa

nes fuas, & revertatur ad Dominum, & miferebitur ejus, &

ad Deum noftrum: quoniatu multus eft ad ignofcendum.

lIs ar.

. $. Non enim cogitationes mesoe cogitationes veftree ; ne-

ite, e.

que vie veflrae viée me& , dicit Dominus.

8

VInuim j

g, Qui

a ficut exaltantür €oeli a terraj. fic exa

ltatze funt vise

iness aviis veftris, & cogitationes mece acogitationibus velftris,

3borem

ic. Et quomodo deícendit imber, & nix de coclo, & il-

'Ortedie

!

1pc ultra non revertitur , fed inebriat terram 4 & infundit

ite, l

eam, & germinare eam facit4 & dat gexnen ferenti & panem

€omedenti :

eTnuim»

1I. Sic erit vetbu

me*üm; quod egfeäietur de ore m'eo,:

non rever:etur ad me vacuum , fed faciet quæcumquevolgi?

2

SCept0«

&

; profperabitur in his, ad quee mifi illud.

E

.

, Ecce

—

mïhï :

12, Qgia,in læmï

a c—.ïgredigminij & in pace deduce

r

bus Scrt*

P

m

—€

zi

-

g, &

dibóm

:jeq'u-ef 3 ac Gdeïït"ms dnmæin pre-

tum "peccäveritis; non enim ego vO-

*

1 090 ,

ftandis promiffis;

bis fimilis fim,

*

;

:

qti offenfi non fïtciï-ä

4 : at

Sa EC(C*;) () Chri&e:

reconciliamini.

*

di bonas

Gentem s quam nefciob

45 Á te aïfea

| 0. Ex4ltanfur.) Diftant;

; vanatii

nam, quam protua nof agnofcebas.

Il« $ ersi verbom meum.) Promif-

m, tafl4

Vocabis.) d vexillum Evangelii tui.

fiii meuta de Éedere novi T eftameg-

Proprér. Dominum Deum tumwn.) Pxo-

ti ,. de Metlia, & bonis per eum

1?i : quæ

!

2

dandts,

,Oïbi

pter dotes, & gratías,

"

ibius te de-

xleldite,

corabiít Deus, qui fcilicet eft humani-

A6.

as

docarertd

tatis tux Deus, non ditatis,

erit irntuin.

" veverf£efur d m€ v.:zæ'm?'/i/sj NOG

qz

6. Duam isUeniri poteft.) '"Yempore

faeret , qudcmmQue '?Ja/u;ï ffc*aj Nam

fjnt ,

novz legis; vel tempore hujus vits.

cum Meffiam, Evangeltum ; Sacra-

nenta, & catéra tova- legis charif-

Dus prove cfü.). ldem fignificat,

v Te

quod, Zwe invenni poreff : m qu

mata mundo dedexo , ea omnii4 qug

non longe abfunt, facile inveniüntur.

fert. volo , profpere fient.

ffc()l'dm

7. Vtam [u;m.). Malos mores 'uos.

12. Egtediemini.) Ex dzmonis, &

:

-

Chrifw'

Cogitationes f[745.^ Seudia faa prava.

peccati captivitate.

i

qm eïih

Mul/ss?) Procli is ad (gnofcendum :

Dcþäu:fr/ff;azf, ) Ác

&

Chiffum, ad Ee«

fepe, & multum ignofcens.-

clefiati ; & ad eternam beatitudinem,

V

grenlleï:

. Nom eutm copitationes mea , Cfc.)

AMontes, E$ coll.s cautabunt, G c.) Y ane

ifïifa qllll

KKe defpoadeatis animum , licet mul-

ta.erit [etitia, ut montes, & colles

Biàbh cum Com. Menoch. T. V.

Cc

silion?

T4

1

2602

PRO PHE 'T IkS A Y£

€en$. o*

montes , & colles cantabunt coram vobis laudem, '&:oihnia li-

-

(icat

cat eur

gna regionis plaudent manu.

—

ii

4Q

13. Pro faliunca afcendet a

bies, & pro urtica crefcet myr-

faoo2ta !

tus: & erit Dominus nominatu

dos meu

1

sin fignum. æcænum ; qu9d

M

[

mn aufe-retun

X

CAPUT LVE

ften flx

es, qu

Omes äuj;umis gentis, aui conditionis laoräatw. Dominus ad fer-

C E

vanda füa pracepta : confolatio eunucborum juflorum: domus Dei

& dilga

domus eff-orationis : gravois increpatio , &? comminatio adver-

Qiente

eniem

Jus paftores 3

of

4 À

rujalem , quos cecos , & canes mutos,

ac. impudentes appellat.

£05 1n !

* SapsT. quec aäcit;Dominus: Cuftodite judicium, & facite jufti-

üm p

l.

I

Qomus

EE tiam : quia juxta eft falus mea, ut

/ veniat, & jtii'ti-tia

mea, ut reveletur.

3

$À

huc co

2. Beatus vir, qui fac

ithoc, & filius höminis, 'qui appre-

[

hendet iftud: cuftodiens fabbatum ne polluat illad, cuftodiens

manus fuas, ne faciat omne malum.

Md

Rüf nei

i adhaeret Do;'nïino , di-

^ A EUR p dicat i.ïili.us advenæ ; qu

cens :

Qi u

La

e

m

næï&ei

Et'vi

cantare, geftire; & exilire quodam-

facta, erit eiin nomen ; '&vin mo-

modo videantur. Vel per montes,

nimentum glorig, & victoiig xter-

Eunuch

colles intelligit montium, & collium

nutm.

Pro victoria enim parta fo-

Qu »

incolas.

Alluditc ad latiti:

lent figna, feu monimen

blicis a

f

un 1'? deun-

u & tro-

tium e Babylone.

phza ftatui.

,

Lig.n:

I3.

Pro fa/i;ma;z.*)

ERD llïerba humi-

l. H7o4ite judicium.

4

Qüm (

lis , de qua Plinius I. 21. cap. 7. fen-

- S—4 rectum eít.

) Facite, quog

fus eft , omnia in meliorem ftatum ver-

Sa/us mea.) Salus, quam ego vobis

M

Ttnati

teatur.

In Greco eft : dvri evoif?5c,

mitto per Chriftum falvatorem.

eft autem. coi/y , que & QXeeg. pa-

Jéfitia mea,) Juftificator Chriftus,

Lfg«

luftris herba, de quà prater Pligium

tiri

per quem vos a

peccatis liberabo , &

lec f

"Eheophraftus, & alii.

juftiüicabo,

Ex tate

Pro urtica. ) Secutus eft hoc lo-

Ur revelerur. ) Appareat, adfïtrk;;

n

co interpres vulgatus Symmachum,

in proximo enim eft, ut veniat.

Q

ut notavit D. Hieronymus; nam LXX.

Q. Qui jacit boc.) Quod proxime

1)

[24 TL

hie habent xóvuga» que a Latinis di-

dictum eft , vel quod fequitur.

citur czzila , feu cunitago. Rabbt Da-

Er filius homtzis,

£ v.) Repetitio pres

vid, & Rabbi Abraham volunt efle

cedentis fententizs.

hY

genus fpinz.

x

Ogine malum.) Uilam malum,

Ni

E? erit Dominus nominatus in frgnum,

3. Elus advena, &c. ) Quafi di-

Vitmi

aFermum.

Hec mira gentium con-

cat: |Moyfes arcebat Gentiles a fua

ffu t

verfio ,

Synagogä,«& Republica, Deut, 23. n.

COj

fan&ifïcatio per Chriftum

j

l' o'

L

CAPUT LVL

203

ia f«

cens: Separaïtïcneä dividet me Dominus apopulo fu

D

i

o. Et gon

dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum.

*

4 . Quia hxc d

1

i

cit Dominus eunuchis :

4

Qui cuftodierint

t myr«

'fabbata mea, & elegerint,

qui

dus meum:

-

.quag—;:*egd volui, & tenuerint foe-

!

z, Dabo eis i

n domo mea, & in muris meis 'locum, & no-

inen melius a filiis , & filiabus.

Nome'n fempiternum dabp

J fr.

.

eis, quod non peribit.

it D

6. Et filios advensae,

qui adhsrent Domino/,v, ut coïant eum,

Wf«

& diligant nomen ejus ,-ut fint ei in fervos: omnem cufto-

dientem fabbatum fie polluat illud, & tenentem foedus meum.

.. Adducam eos in mon:em fanttum meum , & letificabo

eos in dcmoorationis meae: holocaufta eorum, & victimee eo-

jvf

;um placebunt mihi fuper altari meo : *

* Jereg

quia domuls ,lmxea

7. .Ll

t

domus orationis vocabitur cunétis populis.

g. Ait DominusDeus, qui congregat difperfos Ifrael

d: iVl att.

QI-IS*

pte-

huc congregabo ad eum congregatos ejus.

Marc.

c2.

9. Omnts rí.17.

(iens

z

Lucz

ä

& 8. cap. 7« n.; Is & feq. æt Chri-

2 77/;;6'. &c.) Præ filiis.

I 90466

, (*

it

us nefninern arcebit a faa Ecclefta

Nomen [empsterumm.) Glofiam fem-

piternam,

s

cäpä :

Qzi adbaret Dowino.) Qui Chriftia-

lG&ntil&s j te-

— n

ha;ïïdei facra fufcipit.

6. £t /277'65*' advepa. )

Eb nón dical EutucBnss .

£f&) Etiam

p-.its & confi.mat, quod dixit,n. 5.

1 fliü«

* Sabbatum.) Dei cultum.

u

Eunchilege Moyfis Dcuter. 23 I

B

cctu populi, templo, & officiis pu-

Tenentem fiedus. ) Obfervantem

blicis arcebantur.

Conditiones Éderis, id eft leges, &

:(( b ?e

mandata mea.

Lignum aridam.) Qua(ï lignüm arie

4z

r

j

mostéipm

düm fterilis, & fine frü&u prolis.

fantiem. ) In Sion,

i

- Qui enflodierint [abbata smen. )

L

iü ECC!Eüalna

Qui Deum fan&e coluerint, & no-

Larifieabo eos 12 domo órditouW mé&.)

vobis

ininatim fervaverint legem fabbati.

ÍIn templo faciam eos participes fpiri-

Elegeriat , qua

éga volu;.) Servavé-

tualis lzcitie , qua percipitur ex facro

rilts,

rint legern iicam , vel confllia; nam

cantü , & facris ceremoniis,

0,

hec Bunnchis voluntariis, id 'eft , ca-

8- Qui tongregat diþe'r/ä;ä If?ael. )

ftitaem profitentibus , quales funt re-

Per' Imrael propiie accipit Judzos; de

ufit ;

ligiofi, optimé convenisnt, & de illis

iis enim dgit in fequentibuss quafi dic

[:8

.)?:

Ne putetis, O Jucsi, cum voco ad-

potifimum irtelligenda funt, ut patet

um

ex feqüefïtibuäa

venas , id eft, Gentiles ad. Ecclefiam,

E. |n demo iea, 6 ïh,Ec'cïefïa hiiea.

vos ab ea éxclufos; nam Ecclefia tam

erit veftra, quam Gentiüm; quocirca

) pl'æ*

Nemen meüá a fHb, C5 füjnbun )

Nam virgines, & ct«libes a virtüte

ficut gentes , fic & vos toto otbe dit-

viroginitatis , ( religionis majus con-

perfos ad eas colligam.

f d-

| Cozgregabo ad eum. ) Scilicec Kxae-

feguentur noimen, quam in filiorum

l€ino

a ln

copia, & preftntia:

]

34

. fl

l1

204

PROPHET. ISAI/E

9. Omnaäs beftise a

;

gifi venite ad d.6vorandza—m5u,niVeffæ beu

ftise faltus.

:fl/jlöfw

t üniverfi :

áb bt

ro. Spcculatores ejus coeci ommnes , nefcierun

Í

j

canes muti non valentes latrare, videntes,vana, dormientes,'

:

(i

& amantes fomnia.

TAT

]ere

6

iL Etcanes impudentiffimi nefcieru

nt f: atui*i*tatemi: lpfi pa-

: ^?' ftores ignoraverunt intelligentiam : omnes in viam fuam de-

5

ljl

Ío

clinaverunt, unus

tu

quisque ad arvariftiam. Cuam; a-fummo ufque

j

ad noviffimum.

l

12. Venite fumamus vinum , &.i

"',mpl';e'aämui- ebrietate : &

ä

(ire

erit fieut hodie, fic & eras, & multo amplius .

i

'

(;7

) 3

füs lin:

IS fl

*

íQ

CAPUT

ol

ooocrsu 2 Populum, As — EL RUAL T T NE.

ta eft impudens canum libido , & vo-

Jios ejus pertinentes ad fvnagogam,

que c

ongregationem fignificat.

racitas : fuegcillat Judxorum do&ores,

O. Ormnes beffia agri, &0c.) Cum di-

qui ad ea, quz ad officiun eorum

I ?ln

"Tamen ':

xifet difperfos 1frae] congregandos ,

pertinebant, negligentes, & dormitan-

N

previdens hos Chriftum occifuros ,

tes erant; ad propria vero commoda,

dolore, & indignatione ta&tus, fpiritu

ad delicias , & ad wentrem explem

Quam -

dum erecti, & alacres.

prophetico evoeat beftias, hoc eft, fe-

(me ;

ram gentem Romanorum, a qua per-

Lf p.ffores.) Ipfi Principes, & Ma-

cum yy

dantur.

giftratus.

['TI 1

Hoc eft,

H

IO. Specmlatores ejus. )

lIgnorawerunt- intellgentiam, ) Ra-

h

populi Judaici , doctores ejus. Hos

tionem prudenter adminiftrande Rei-

Cj

Chriftus cecos appellat, & duces cc-

publice.

Vil

mn

corum. Matth. 15. I4.

I viam

fsam dec!i;z;verunr.) Qllöe

4j

Nefcierunt zmzverfi) Eorum, que

ceunque cupiditates trahebaut fequen-

mal

3 (

tes avaritiam , ventris & veneris vO-

2

-facto opus erant, prorfus ignari.

H

- Non valentes latrare.) (»lïl()dgi:ifg(ïeln

luptates.

lz

fceleribus tenerentur, que reprehen-

12. Vemite, Efc.) Eft mimefis id,

».It

ä

u

u

dere debuiffent ; vel quod Pripcipibus,

eft, imitatio vocum paftorum, & do-

& populo vellent adulari.

&orum.

ts

- Videntesvana.) Ynania, & falfa pro-

Er erit ficut. bodie, £c.) Convivio-

ruur hilaritati femper aliquid adjici-

phetantes , diceztes Pax , Pax , cttm non

V etit

/]f*P,ax.

mus. Poffunt etiam effe verba non lu-

Ej

Dormientes ,. 62 amantes. [omuta. )

xurioforum , quos reprehendit ,. fed

tol

d$

Similes canibus-ignavis, qui fi quid

ipfius Prophete, quafi dicat, pers

Us, (

vident, aut audiunt, modice caput

feverant in captandis VOlupta't,ibuS?

4uny

attollunt , fed mox, ac fi nihil vidif-

& indies ruunt in ngus.,

Qua

f

fent , in fomnum reclinant.

luben

L

* o 0X X* o x*

20

M

"fre be.

x

CAPUT LVIH.

ierfi «

3*ufiomm interifus , C? futura ipforum requies tton intelligitur

ab impiis ,cum qml)us Deus bic expo[f?ulat [uper idololatria, aliis-

1 entes

que ipforum Jceleribus ,

denutitians eos bumiliandos : confver/' j

Autem pax, & conþlatzo promittitur : cum impii cor fit tam-

ipftps

qm de.

quam-mare fervens , cum nàn ef? pax.

Uftus perit, & non eft, qui recogitet in corde fuo &

ufque

* viri mifericordise colliguntur, quia non eft,

qui intel-

*

eg

ligat: a facie enim malitiee colle&tus eit juftus.

2. Veniat pax , requiefcat in cubxll fuo j qui amoulawt in

d1re€hone fua.

.3. Vos autem accedite huc filii auguratmms femen adulte-

ri, & fornicariee,

4. Super quem lufiftis? fuper quem dilataftis os , & ejeci-

ftis linguam? numquid non vos filii fcelefti,

femen mendax?

APUT

s. Qui coafolamini in diis fubter omnehgnum frondofum,

xmmolantes parvulos ln torrentibus , fubter eminentes petras.

o) Ne-

6. In

, n

ET

ch

Semen adulteri , &t fam;carue) Po-

do&ores,

(1?;;5 pcrtf,-c)c ) ()mnes Jufïos

j eorum

3

generatim mtelhgxt:, potlff imum

E ANNE H a

fteri , & filii Synagogs idololatiz, &

ormitar.

tamen Lhu'ïtum

fuperfcmonlbus deditz.. Notum enim

eft , idololatriam tmmcacmnem $ UC

mmodi,

Nosm eff, qw rerogztet j2 corde; )

adulterium yocari in Scriptura.

explen

Quam fcilicet fnique occidatur ; &

quam grave Reipublice dimnuin fit,

4

Super quem lufiflis ? ) Int€1ll7lt

cum Vlih fanfh:» privatur.

Ciu[

tum , quem irrifionibus , lmh-

&Mä

V'rz mz 67*!0076[196) "Viri p LAK

bms, dl&ph, conviciis ,

blafphemiis,

há

c. affecerunt Judai.

C2 /z guntur.) Ad patres fuos ,. hoc

Dilataffis o5 , & ejecifis. lngnam. )

dz Rel

eft, moriuntur.

-

Significat geftum petul ais turbs,

) Quo

A dadie emim malitia. ) Ne vvïezmt

quz hiante me, & exerta lingua Chri-

mala, & clades fux gentis, & feculi.

ftum irrifir.

(eqwn

-Q. Feniat pax. ) n pace reqmefcat

Semen imendax.) Adalerinum, & de-

r v

ut ha-

de cubili füo.) d4m /e?u[(:bro

generans a majorum im&xtare 3«X

bent LXX.

Plet ate.

nef $ id

Qui ambulauit dm.diretlione.) N thfe

s. Confäldmzm )Gaudetb,confolatmu

& do

rectitudine.

Ín

nem captatis in cultu idolorum.

3. Fo: antem, &ic. ) Sermonem con-

Hebreo eft, /zezeftemtes im nlmis,

)m frit-

vertit ad Judzos.

id eft, in lucis exardefcentes in. vene-

- wljic*

rem ; nam in lueis templo . circumje-

fj0n ]

FEj ag n zr/ztr;czs ) Itl vocat' in-

colas jerufalem, quod divinationi-

&15 pxoftab nt fominz , & maies in

'lt j

bus, & auguriis eiient dediti.

Mel

honorem falform Deom i. Ideo luci

: Per

ancu ratriis idem eft, àdc venefice

apud templum in lece prohibiti.-

'Aibus r

m(t dicat , impii , feu fcelefti. LXxX.

Super omne /Mwm frosdofum.) Lo-

hd.b ent Zziqui.

cabant enim 1(1(,-121 fub 41b01e aliqua

205

PRO PHET ISAIA

:

gt Do

6. In þ;rtibüs.torfentis pars

tua, haec eft fors tua : .

& ïþfïs"

erecord

^

effudifti libamen , obtglliüi facriücium:-*

| Numquïd fuper h&

& quin

non indignabor ?

i2 ESJ

7. 9uper

montem excelfum,

& fublimem pofuiffi cubile

A

ut immolares hoftias.

gerunt i

tuum, & illuc afcendifti ,

retro poftem , pofuifti temoriale

5 Q

8. Et poít oftium , &

eos aufet

tuum: quia juxta me di

fcooperuifli,

& fuícepifti adulterum:

1

g ha

dilatafti cubile tuum ,

& pepigift

H

cum e-isxioefcïus: d»-ioïexifiif

ftratum: eorum imanu aperta.

j H

.9. Et ornaíli te regio ungu?nto ,

& multiplicafti pigmenta

fexiti,

l, & huniliata és ufque ad inferos.

W. Q

tua. Mififtilegatos tuos procu

10. In multitudine vise tuce laborafii :

non dixifü : Quie-

tem: &

propterea non rogafti -

bns, &

fÍcam: viam manustu& invenifti:

F

"

11. Pro

humimr

16 N

!'at.e' fundente ramos fuos z 'yævät- in

brzo eft, manum vidi; , id eft, fen-

jucis.

fifti ; natv omnis fenfus apud Hebre-

0s videndi voce exprkmitue , (ic Pal

[

Immolantes parv'uld:

7 Soïebaryf.Mo;

N r

loch idolo naturalis amoris obliti pro-

32« 0. dicitur

Gü/f»:tä ; &j Ui;jeid,s

»rios filios immolare, Vide dict. Lev.

aquoniam fuavis - eft. Dominia , elt exgo

"

-g)embas &

idem, ac fi dixillet :

,

Libuit 14065 con-

Ropdtrare|

380' QVIO' &4- Rr'eg:. ï [ [

-

It Pre

In torrentibus.) Qiuia imni

aneé ilfud

trellari, LXX. videntur hoc lf)e(:*' de

facrificium przcipue peraeebatur jüxta

induftria omifitie.

tl id

f&]leï&;, &

torrentem Cedron , m valle Exmon.

9. KRegi.) idolo VIoloch , quod Hes

Vide 4. Reg. 23. 10« & ibi diQa:

braice Regem ienifigate

Qum fä

6, m partibus forremtis pavi iua. »

Pigmsenta,) Unguenta, O

äorament;äd

OE

fmtim o

Sors tua, deliciz, & divitie funt co-

Italice appellamus , Profsm.

Non cóne

mitius mt

lere idola, 1n Hebrzo eft: £» Lapidi-

Mijfís legatos 1105 proent-)

àus torventis bárs fud.'

tenta vicinorumi idolis, ex Affyriæ?

D.- Em

7- Cüäi[fu' )'

Adtare ; * vel le&um ;

JEcypto, &c. idola acéerfivifti

Bidom u

abt flratum ad caübandum ; nam pér-

Humtilista ei$ Jufoue ad inf&raulj

G,*cm t

Viliffime,. & profondifliime Hebrai di«

nottabant in iis. locis fpe confequendi

EC

fomnia füturorum przfaza.

eunt fceftunam humilia:i, cum cogno-

kofübss ,

Q. Pofl offium .«« poras

72 mem'ari;?lä

fcitur, & violatur ; Propheta autem

de idololatria loquitur 'tanquam de

lne t

zuum-) Ad eft, idolum ftatuifti, ut pro-

adultexio.

CWI gng

;rediens ; aüt domum rediens illius

e—sa

memihilles ; & domus tua in uhus

IO. da multitudiue via 'fu;g,:.f) Ín accer-

Cüïx;re pa

fendis undequaque omnium gentium i-

Qs i

ellet tutelaz

i

Diftoeperutfls.) Lieftutn,

dolis, eri yendis; colendis, ornandis,&c.

ümt M

Dilztafii culile tumu. ) mujta ad-

Nom dixifli: quie[éam. ) CLXX. 4e-

(»am : nulhim tdololatriz inodum fe-

Fidui

anittens idóla, cuma quibus fuperftitio-

lutem f;

fe adulterareris,

cifti, Laffata es, fed non fatiata.

Htre;

duïterorum, ido-

Vitam mans tua itrocniffí, ) Mitam

Jorum.

Siratum earwm.) A

*

manus vocat idola manu fatta, tum

Hm. pat

poftmir

Aanu 4þer't4;,) Païam; e

&

| i'mpudeh-;

uia ab illis neceffaia ad vitam fpe-

ter, vel lurgiter eis. donans.

In He-

rabaüt, tum quia illorum eránt amafii.

bomim x

Mont;

|

j

-b

207

CAPUT LVH

& Ws

[

*f. Pro quo folicita timuifli, quia mentita es, & meïxnlon

r hs

D

o

es recordata, neq

ue cogitafli in corde tuo ? quia ego tacens, :

& quàfi non videns, & mei oblita es.

D

! Cübile

i2. Ego agnuntiab

!

derunttibi. .

*

o jüftitiam tguam , & opera tua hon pro-

X

morizle

15. Cum clamaveris, liberent te con

gï*..egä-tï tui , & omnes

|terum

eos auferet ventus, tollet aura. Qui autem fiduciam habet

ilexift

mel, haereditábitterram, & poffidebit nomen fanttum meum.

14. Et dicam : * Viam facite, preebete iter, declinate de "Infr,

Qmenta

2.IQe

femita, auferte offendicula de via populi mei,

infetos,

.1$. Quia heec diecit Excelfus, & fublimis habitans ceternita-

!

tem: & fan&um nomen ejus in excelfo, & in fan£to babi-

&?uied

tans, & cum contrito, & humili fpiritu, ut viyificet fpiritum.

u

humilium, & vivificet cor contritorum.

——2À

a, fer-

;e ufque ad |

;6, Non an?m in fempiternum litigabo, neq:

finem

| Hbre-

fc Pb

ddeit ,

wwN-o;z rägdf)i.j LXX ; Non ra glafl;' me ,

'14;' Declinate de /ämzm ) Sordes,

dl ago

fperabas enim a tuo ama

Qo Omnia te

faxa, ligna, & omnia impedimenta,

uili citie

iupetrare p offe.

& offendicnla tollite,' hoc eft, quod -

Ir. Pre quo

f

oljcita t ) Qiaid:

dixit c: 40. 3. Parate viam Domin.

Joco de

timuifti idóla , ut fidem. miht QACz?m

IS. Habirans &ternitarem.) Mabitans

Falleres , & mentireris ?

cc]um empyreum, xternum, & incor-

vl He

Qägia ego tacems, äjc.)äLïcet ego ta-

ruptibile, vel in feipfo ,' qui eft —'fua,

'Amenta«

ceam, & diffimulem, nec tua ícelera

$ternitas,

ftatim puniam, non tamen propterea

minus me timere debuifti,

Íe excelío, &5 $m f'andlo. )) In cmïo*

jonciti

quod eft excelfum, & fanctum taber-

12. Ego annuntiabo juflitram fuem.

naculum Dei.: Excelfüm etiam, & fan-

l»myri&,

l

Biétum ironice, id eft flagitia tua.

. &um fignificare poteft montem Sion,

7er70!. )

Opera f44.) Scelefta.

in quo erat templum fanctum.

brgi (lé

13.

Cum clamaueris. ) Afflida ab

Cóntrito , €& humili fpreitu.) Corde-

D

cagnüv

kofübus , prefertim Cba

s

:

3

QQæis Baby-

afflito, & humili.

aatem

lone captiva:

Ut vivifcet j:ä

vt bunis V. )

j de

Co»n gregafi tui.

Dii, quos un dique

LXX. habent: Puffflanims dams pa-

congrega[ïii

ei , congreges tu,

Hentiam , nt vivificet, recreet, erigat,

j aCCl

reftauret afflictos, pufillanimesque.

quos es imitata.

iom F

"duftret ïyen!ur.)iïdola fcilic-et, adgp

16. Litigabo,) Chald. & L

s

ïxf Ui-

)dfä,&ü

funt levia, & inania.

-eifcar.

u

Fiduciam haber mei.) Qui fe, & fa-

'Quia fhritus d fecie mea egrediäm

b

m f"

jutem fuamn mihi crediderunt.

£ur,) Animas. enim amo, quas ego

n

H& veditabit terram. j Poffidebit ter-

creavi, & que opus funt e manu mea

Viam

ram, patriam Jerufalem ex captivitate

egrellum.

j, ff

Pomiminäo reiticutus. — Vel fignificat

Et flazus ego

f4cz;4772.) E& anissas Lf-gaï

terram viventium patriameseoleítem.

fec&, ut vertunt. Pagninus, & V&f

tablus,

chndüi'

Monteng, [enchum.) .Sio,n.k

x

2o8

PROPHET. ISAIJE

" finem irafcar: quia fpiritus a facie mea egredie—turj & flatus

ego faciam.

[

frtn

13. Propter 1

niquitatem avaritise äjtls jratus fum , & per-

d Do.

cuffi eum : abfcondi ate faciem meam , & indignatus fum:

bibits , 1

^ &abiit vagus in via cordis fui.

*

Jalbai

18, Vias ejus vidi, & fanavi

eum, & pedun eum, &

.reïddiï

di confolationes ipfi , & lugentibus ejus.

£2

19. Creavi fructum labiorum pacem, pacem e

*

qui longe:

H

L

— eft, & qui prope, dixit Dominus, & fanavi eum.

H

2o0. Impii autem quafi mare fervens, quod quiefcere non

Q COT

|poteft, & redundat flu&us ejus in conculca ionem, & lutu m.

^. Mt

*Supr.

21. * Non eft pax Vir.np:hg ; dicit Dominus Deus.

volunt:

48-22«

Ía 007

quare [

*Q

füas nf

| CAPUE?

volunt

þ17, I;zivqlnit;ztem .iv;:r;tiæ;"j- H'æ.c e&

confefftonis þe»cc*atorum, Vel fenfus

i E

avantia, quam in fcribis reprehendit

eft, creavi p

acem , que eft fiuctns

Em

cap. precedenti num. II.

labioram meorum, id e&,ïl)'xoænimO"

nis mez.

i

U

Peres/f. eum.) Populum meum.

Pacem.) Guictem , tmnquïllï&atmi *

- Abfcondi a te facióm meam.) U

s

t älli

profperitatem.

E

faciunt , qui indignantur.

V fs

Et 75;2" Jonge g///z. Genrfiïf, q.uï,.,fïa(;j-

Abit vagus, G. ) Hzc eft gx&avis*

tenus remotus fuit a fid

las

pena, cum quis a Jeo dereli&tus fi-

D

Íalute.

te P Deojf &

&re :

nitur vagart

, & impune fequi concu-

dàmmo

Ee qui prope. )'**V]udlæö, qui ante ha-

pifcentias fuas, juxta illud Pfalm. go.

j

[4 Dimlf eog. fecundunz pie/ider;d Cor-

buit fidem , Deum , & fpem falutis.

mix,ch

dis eorumm , ibunt im adinventianibus

7

pler th.g'/; "mare fgrven:e )' Propter'

hts Q

fes-

&ftum cupiditatum , tentationes, ( at-

büïza m

LIS-

Vias ejus uidi.) Midi eum va-

flatum dzimmonum.

j

gum , errantem , ruientem in exitum.

nünw

Redundant flutus ejus im coneulcatio-

Sazavi, E6 reduxi eum.) Per Hagella,

»em.) Conculcationem vocat res vi-

QVH pl',x

infpirattones , moniíta Prophetarum.

Ies, fordidas, qualia funt maris eje-

RO;;;

Reddidi confolationes ipff. ) E ca-

d

Qu

Gamenta, Sicut ergo turbati, & agi-

ptivitate. Babylonis revocando, &

tati maris effeftus eft fordes in li-

Int ])

ex demonis ; & peccati fervitute li-

tus projicere , ita cupiditates. zftu-

Jation

berando.

antes impiorum in peccata, & fce-

4

L;zgm.tiäw ejus. ) Affïi&is, peniten-

lera erümpunt.

Cfmg'rg

tibus.

QI. Nerm eff pax 5

;

2

E

piís, €e.) LXX

j

:

I6- Fentlum. labiorsm, ) Effetum

Non «f grwdium pH

k

jiti

——

erationis, quz labiis I)IOf'ä'x"xi' fo—ïet'y usl

L

A

3

299

C üttor

;CAPUT . LVII. -

; & per-

R&;piebenf

Ht S'udaorum bypocrifim , offendens eorum jejuhisz f0n

i5 fum:

effé Deo acceptabile : €? qua debeant. illud comitari , quibus ad-

bibitis , multa. praflantur. bominibus. beneficia : quomodo. debeat.

k-reddii

Jabbatum celebrari , abnegata propria. vuoluntate., &

- f pramiuim ita celebrantium.

uilonge

1. f Lama , ne ceffes, quafi tuba exalta vocem tuam, & an-

et€ florl

nuntia populo meo *fse!era*eqrumj & domui Jacob pec-

-

lto .

€ata eorum.

3

2. Me etenim de d

ie in ,cïi-äm q.uæ*rüng ,& fc:re vias meas

volunt: qu:ifi gens, quze juftitiam fecerit, & judicium Dei

fui non dereliquerit: rog

ant me judicia juf't.it;iæ: appropin-

quare Dceo volun:.

- 3. Quare jeiunavimus, & non

afpexifti? humiliavimus ani-

mas noflras, & neícifti? Ecce in die jciunii veftri invenitur

—

5.$PU»T

voluntas veftra, & omnes debitores veflros repetitis.

fe] fahf

titig

4« Fcce adä lites ) & contentiones jejünat,is,. & percu

& ts

:;mmifïl(f

pu-

i.

eft de jejunio

þartii ; guihti, feptimis

u;/:' mbk,) ;C]ïa;r.a; ;X alta

l

dttatent ,

voee.

& decimi meníis, quod ad repropi-

759.'De. die g diem quarunt ) QüOtï;-

üandum fibi Deum inftituerant, . Vide

"Lachar. g. I9.

3

j ui Il&(:'-l

die fimulant fe querere me/,! & vo-

N-fciffi.) Vid

luntatem meam.

eris Je juniüm'ndfïruzä

&

050.7 &

Scire via$ meas.) M Ocant me quo-

non afpicexe.

dammodo in jus; allecant. enim fuam

Volentas veffra.) Mebrea vox vnn

auele

jiftitiam, measque vias , id eft, con-

ebephers , fïgnääcat 4 id quod . liber ,

fuutit

filia iceufant infdelitatis, & iniqui-

quod in Seriptura voeatur fibido ,

tatis, quod promiflam eis pacem , &

concupifcentia, volantas carnis, yO-

Dropter

;Sï&ai

bona non praftem.

luntas propria, quafi dicat: jejuna-

jedicium Dei . füi.

) fudicium vocat

tis, fed interim avaritiz , libidini,

juftim , & equmn, quod Deus lege

cupiditatibus veftris induleetis.

eicitie

Ífua prxfcripfit, & fanxit.

Debitores veffros. repe dtis,) Avare,

t 16 Y

f'»RO,gvmf mee indieia izt/zlifiæ.) Quafï

inhumaniterque illud exigendo, qnod

"Dd

dicant : volumus fcire, quam jufta

propter paupertatem - exhibere non

LUE

fint Dei judicia, det i

g U

gationem.

pfe nobis eorum

$

)

beunt,

Toum

s d btes, €& cant*en'zi.:rte;s je;'zmdQ

g al

Appropiuquare Deo vlunt.'j Cum eo

£. ) Propterea non fumitis cibum

&fe

congreffuri , & difputaturr

lol

ufque ad vefperam , ut-totum diem

3&'

Horniliaruimus : anfemas: moffeas. )

nepotiis , litibusque forenfibus dare

[

jejunio nofmet affiximus.

Sermo

poffitis.

Bibl, cups Com. Menoch. Toz V.

Dd

210

: P/'Rko PHET I S$AIA

pugno impie. Nolite jejunare ficut ufque ad hanc diem , ut

9. Tit

et: EcC

audiatur in excelfo clamor vefter.

* Zac.

5. * Numquid tale eft jejunium, quo

d elegï, per diem af-

fieris eX:

^

(*

7.5. fligere hominem animam íuam numquid contorquere quafi

[0. Vl

-

um 1]

circulum caput füum , & faccum & cinerein fternere ? num-

uid iftud vocabis jejunium, & diem accep:abilem Domino?

erun f

u E

6. Nonne hoc eft magis jejunium, quod elegi? diffolve col-

ligationes impietatis? folve fafciculos deprimentes : dimitte

fplendor

eos , qui confra£ti funt, liberos , & omne opus dirumpe.

fi hortü:

*Ezec,

iU.

7. * Frange eíurienti panem tuum, & egenos, vagofque

18.16. induc in domum tuam: cum videris nu

;

n*

att.

n

dum, operi eum ; &

A

fhenta 1

:

25.35:

cárnem tuam ne defpexeris.

8. Tunc erumpet quafi mane Jumen tuum

, & fanitas tua

ædih'ca;

citius orietur, & anteibit faciem tuam

jg.ikitia tua, & gloria

9.

Domini colliget te.

tuam Y

M 9 Tunf

dimecan

Percutitis pugno impie.) Debitores

fpioteoy ,aux;a?x?xacy,ua'ï 6oy i;ztr:;;faros st-

R WT

veftros, vel illos, quibuscum litigatis.

xus wiolentorum coutratluum.

quo fcii

lr audiatur im excelfó clamor.) No-

Qui confratli [unt. ) Qu oppreffi

Exitzd

lite ita jejunare, ut clamor conten-

«re alieno folvendo non funt.

d vi i

tionis veftre audiatur, aut eorum cla-

Ozu;.) Debiti diffolve, abrumpe. -

b

Upenti.

mor, quos aflligitis, & vexatis.

7- Frange.) Diftribue. ..

erueie,

5. Per diem. ) d eft,

| exiguo

Caraem tuam.) LXX. habent: &f

Qm' j

teinpore.

doeflicos femim:s tui me defpexeris.

ts enm

€ontorquere . quaft - circulum — caput

ltaque c«ro vocatur chfangu*ineus

ln d

]ïmm. )

liqui vertunt, qzuaff bamun,

7"1,[ ft»

pauper.

Wt

alii 2:2/7 juscum ; jejunantes enim par-

g. Quaff mane. )

In Hebrzo eft :

tim ex debilitate, partim ut.fe ad po-

ffeut aurora, quafi dicat: tunc inci-

(

nitentium habitum componerent, ca-

pies e mediis calamitatum tenebris,

put demittebant ,. & collum incur-

Ofend:

vabant,

verbi gratia , € captivitate Babylo-

Af

nica in lucem lxtitie, & felicitatis

Repie

Saccum.) Cilicium.

emergere.

Cinerem ffernere.) MHis enim quafi

Samit4AS fzeA.

) Liberatio tua e nialis,.

Vg (

Qïitfþ

£1m.

fymbolis ponitentie ornabant jeju-

& captivitate. -

8.5. n

Anteibit faciem tuam. )

Quaïi fax

6, Colligatienes impi&mtis.) Obliga-

praibit, ut te e malis educat. .

^

l.

tiones,

pada ufuraria , aut alia ra-

Yitar

3uftitia 1»4.) Mifericordia tua; fic

«;

tione iniqua, quibus alios przfertim

enim capitur juftitia, Dan. 4. 24. Pfal.

pauperes violenter oppreffiti, & ex-

QIlllaxxx

haufifti.

Vel coitiones judicum in

III. 9. Act. Jo. 35. & alibi.

abyir

fraudem innocentum.

Gloría Domini.) Gloriofa liberatio ,

qua tibi Dei beneficio continget.

ia

Fafciculos deprimentes-) Syngrapha-

Qtens

rum fafciculos, quibus pauperes pre-

Colliget ze.) Eri

Sicty

aut captivitate.

piet te -e Periculis,

muntur, LXX. habent: & eayqsNe'g

Wi Ü

&

CAPUT LHLOS-

ZIE

T. ut

e

9. Tunc invocabis, & Dominus exaudiet; clamabis, & di-

cet: Ecce adíum, fi abftuleris de medio tui catenam, & de-

r

fem af-

fieris extendere digitum, & loqui, quod non prodeft. .

? quaf

i0. Cum effüderis efurienti animam tuam, & animam aflli-

? Dm

&am repleveris, orietur in tenebris

ftino?

erunt ficu: meridies.

Lux tua? & tenebrae tuze

?

Ye col.

rr Et requiem tibi dabit Dominus femper, & implebit

dimtt

A

fplendoribus animam tuam., & offa tua liberabit, & eris qua-

e

fi hortus irrigu:us?. & ficut fons aquarum, cu;us non deficient

x

zofque

aquee.

deferta fseculorum : funda-

*Infr.

m, &

12. * Et adificabuntur in te

menta generationis, & generationis fuíci abis: & vocaberis

61-4.

ta5 (

sedificator fepium , avertens femitas in quierem:

gloria

*3. Si avertis a fabbato pedem taum , facere voluntatem

vocaveris fabbatum delicatum, &

Tunc

tuam in dieöfan&o meo, &

fan-

Ddæ

[

——

I

E sss

Aff t

(Q.. dEdificabuntur 12 te JeJ'."E'rfzz f^-

-- 9 Carenam.) ln Hebreo eft , juzum,

quo fcilicet pau, eres piemis.

eulorum.) Domas, vel urbes a multis

Exrendere q!i(git'uw.— )

Gul ?-':ihï g

Íeculis defeitx.

ïowtefï't

eft vel irridentis, vel iufultantis,

Fondanzenta , &c. 3 Reffaurabís, &

urgentis, quafi digitis oculos velit

rezdificabis uzrbes, & domos a mukis

m

eruere. .

feculis dirutas, quaruim tantun tun-

e?:c: u

Quod nom pradä;/f.) Eff miofís ; mi-

damenta terra obruta remanferant ; fi-

nus enhm dicitur, quam. fignifcatur.

gnificat Synagogam. collapfam, ex cu-

ücwril-

En Hebrzo eft, y3a aven , id eit, 7-

jos ruinisexcitata eft Ecclefia Chrifti,

guineus

J

guiit-tem. Chald. verba rap

(324'. TXX.

additis Gentilibus , qui. de lapidibus

) di,

qurmurationene

faztt funt Bl Abrahz.

MA

jc inci

IO- Eä',,:)d&ri;c' eie Mmnam fIBAWe )

4 /'rü!lf;:fdþ ov

f(,'lþ'

iem. ) ANudit, & ft-

wneinS,

Oftendendo vifcera mifericordiz.

enificat inffaurationenr Jerufalem ; hec

Affiicl.em.). Fame, nuditate, mocrore.

enim,vocatur fepe vinea, cujus muri

bylo-

Repleveris.) Cibo,

[citit

vefte , confg*la-«

fant fepes.

V& fepes intelligit. vi-

tione, & letitia.

nearam:everfas: a: Chaldis.

AEdifica-

aitali$

Orierzr , &c. )

Hoc eft, quod däXïït?

tores fepium funt i, qui Ecclefisfti-

2n.B- Erumpet quafi mane lumen tuum.

cam: difciplinan , & ïe-;;esþ ftatuunt ,

135 fit

II« Splemdovzbus. 21 Hilaritatis, Íe-

aut reftitnunt.

rzenitatis animi,, & felicitatis..

Moertens femitas in quiesem.) Occlu-

Offa ?2.) iMembra tua , & corpus

for femitarum, per quas fubibant be-

]4; fïc

tuum vexatum, & emaciatum zrumnis

ftiz, & hoftes vaftantesvineas, & do-

2

Babylonicz: captivitatis:

mos., ideoque auctor quietis.

er&CiO ,

Quaff bortus irrzguus. ) Virens, &

Ig. Sé «werreris a Sabbaro pedem:

florens:, & fluctibus abundans;

29497.) SP averteris pedem tuum a

icol

Sieu£ fous, 6c-). INam omni bono-

transpreffione fabbati, quia fabbató

zum genere afflues, abundabis-

longum iter, omneque opus fervile.,,

x

-

212

P Rl OPHET. LSAIJ

fan&tum Domini gloriofum , & glorificaveris eum j dum non

41

facis vias tuas, &

veltt

m

fermonem. -

non invenitur -v..oluntas— tua , ut loquaris

2

ü

v

gu

14. Tunc dele&tabe

r

s fuper Domino,t& faitollam fupe'r. al-

, No

te: fedi

titudines terrze ,. & cibabo te h

æ-reditate Jacob patris tui n

perun|

enim meini locutum ett

(

5.

'OAPUar.

Cemede

Poïeks . 46 bemgnus eff Deus , ad [alvandum Sfudaos ;; [ed

erumpe

61

iniquitales eorum, quas Propbeta per[equitur ,. impediunt ,. ne

exaudiantur ac [aloentur : propter quas & ipfi confitentur : [e

tientur

iniquit

fuffe a Deo defertos , & excecatos , affligi variis malis : de fu-

p*

rore Domini in malos, C p

7

etignitate erga !

bxidi

ponitentes.

fiones

$!

INum.

L. J Cce non eft abbreviata manus Domini , ut falvare ne-

11.23.

4 queat, neque aggravata eft auris ejus, ut non exaudiat.

£orum

Supra

at m

2. Sed iniquitates veltvae diviferunt inter vos & Deum ve-

3o. 2.

firum, &

erunt faciem ejus a vobis, ne

peccata vef;ra abícond

E

——

exaudirct.

5

45. * Ma-

$ Y

&od pedibus, aut mänibus fit, erat

proxime ex

lugs

veificulo.

plica;äun eft hoc; eodem

Q t

prohibitum.

& t

. Facere ve

luntatem fuam.) MKepeten-

U: loquaris fermonem.) Q

1

qi 5011 pro-

bre

:

dum , /£ «4verreris: fententia eft, fi in

deft, ut dixit n. o.

ficimo

fabbato non tantum quieveris ab ope-

14. Delellaberis ff

/4

ritualibus deHciis frueris.

per Dominof) Spi-

re , fed etiam non fequeris voluntatem

beram

tuam, & concupifcentias , indulgen-

Suffollam te, 6$c.) Animi celfitudi-

:

Conj

do gulz, & genio, fed vacando ftu-

nem tibi dabo.

flitie

diis pietatis.

Cibabo te, €/c.) Dabo tibi 'inügnia

Sabbatum delicatum.) Delicace, & tene-

illa bona, que promifi Abrahz, Ifaac,

tamen

Qumy.

reobfervandum. Veldeliciastumtuas,

& Jacob. Faciam , ut vivas de fru-

la

tum Domini, quod fcilicet capiat Deus

K&ibus térre avite, JAlludit àd terram

r

magnam delectationem ex religiofo fui

promiffam, que coleftis illius. terra

cultu in fabbato.

viventium fymbolum fuit.

pro

labo

Et famf)m Domini g!oriofum. $5 5

Os Dozuta locutum eft.) Itaque pro-

mif

vocaveris , xílimaveris , & colueris

miffionem hanc eventus non fruílra.

M

fabbatum , quafi diem fan&um, &

b ic u 1'-

lorie, & glorificationi Domini de-

I

Bireviata. ) E

fàte

d

icatum,

.tens,

d

fi&a minus 15(3-

r

itju

Dum non facis vias tuas, ) Hoc au-

Neqze

Aggravata ey?) Neque ob-

A

tem przftabis, dum actibus , moribus,

furduit.

& vitiis confuetis non infiflis,

nm

t

mä

Drviferust. ) Quafi päriete in-

ton

Voluntas t&4.) Quuid hoc fignificet,

terpofito.

u

p*

b

CAACPEU T. s EIXS

2I

$w

N

lt non

$. * Manus enim veftrze pollutee funt fanguine, & dïg."ilti *SAUP&

Aquatis

veftri ini

E

uitate : labia veflra locuta funt mendacium , & lin- 1. 15.

gua veftra iniquitatem fatur.

füper d.

—4. Non eft , qui invocet juftitiam, neque eft, qui judicet ve-

te: fed confidunt in nihilo ; & loquuntur vanitates: * conce- * Jo5.

S tui,» 0j

153 e

perunt laborem, & pepererunt iniquitatem, -

"u 5.*

Ova afpidum ruperunt , & telas araneze texuerunt: qui

cemederit de ovis eorum , morietur : & quod confotum eft,

45; [l

erumpet 1n regulum.

int, n

6. Téla eorum non erunt in veftimentum , neque ope-

tnur o

rientur operibus fuis: opera eorum o

:

pera.inu;ilia, & opus -

iniquitatis in manibus eorum.

defir

4. * Pedes eorum ad malum curr

ünt5 & fefti.näht, ut ef- Prov.

fundant fanguinem innocentem: cogitationes eorum.cogita- I. I5

Orfri.

tiones inuntiles: vaflitas, & contritio in vils eorum.

3. I5

mte ne

$. Viam pacis neícierunt, & non eft judicium in greffibus

'

xaudidt

eorum.

Semit2e eorum incurvata funt eis; omnis, qui cal-

eum ve-

-;:at in eis, ig'n'orat" pacem,'

d

^

3

K 9. Pro-

0bis, t

ii

;* Me

—— Em

3. Sanguime.) þHomi;idiiS

- Telas aranea texuerunt. ) Dum per-

£niquitate.) Cxdibus, rapinis, omni-

ituias, & nulli ufui futuras opes,

)6 eodem

que violentia.

& potentiam quarunt per alioruu

4« Qui tzvocet. juflsttam. ) In He-

injuriam.

inm p

brzo eít: Nez eff, qui wocet s juflitiam :

Qmi comederit de ovis eorum, meoric-

4nemo eft: qui alium jufte.in jus vo-

tgr.) Guife eorum machinationibus

jn) 9p

cet.

Vel nemo eít, qui vocem li-

impiis jungunt , & fociant, exitium

beram pro caufa jufta emittat.

fibi parabunt.

calftud

Corfrdunt im uibih.) Licet nullo ju-

E* quod confotum eft , ertmpe

.t iz re-

ftitie fundamento nitantur , fperant

gulum.) Piane noxia dunt hzc ova

j inügnia

tamen fe eos, quibuscum Hitigant, cir-

impiorum ; nam i frangas, in iis inve-

l, [lä'ac,

cumventuros in judicio.

venies bafilifcum

in Hebrxo elít:

g qe f

Vanitates.) Mendacia, dolos,

Quod fratlum eff, erumpet imvogulum.

d terram

Conceperaunt laberem. )

Moleftiam

|6. Non erunt in veffimentum.) Q uia

funt aranearum telaz.

ws t

proximi. LXX. cedem.. Mel nomine

jaboris, ut & doloris, peccatum fi-

yque pr«

egnificatur , quod multos labores , mo-

Opus imiquitatis.) Opus iniquum.

. Vaffitas , & contritio iz Uvi$ e0-

l fl

leftias , curas, anxietates, & calami-

ram.) Quo vadunt, omnia vaftant, &

tates afferat.

Pepererunt inigtitatem.) Peccati, &

conterunt : funt inflar peftis , .qu&

ynus po

injuftitiz , qua. vexant innocentes.

omnia perdit.

5. Ov 4;&1';!&:7; ruperunt. ) Suos

9g. J«dici

Mf') tjp&itïa, rectitudo,

,feque ol«

malignos ire, raping , & homicidii

equitas.

conceptus ,

machinationes

exe-

Greffr

aidte *

jbus eorum.) M iis eorum, g&ic-

cu;i funt.

nibus, & ch.diis eOrum.

Y

—

$14

PROPHET. ISAI/E

y. E

: 9,' Propterhoc elb-ngatum eft judicium ( 1) anobis, & no

n ap-

0, pre

prehendet (2) nos juftitia: expeCtavimus lucem; & ecce tene-

oCui

i$ €

brz : fplendorem, & in tenebris ambulavimus.

)5 E

1o. Palpavimus ficut coeci parierem , & quafi abfque ocu-

eft, qu

lis atcirectavimus: impegimus meridie quaft

m tenebris, ii*-g' Ca-

us 1pia

Q

liginofis quafi mortut.

*

Ó

rI., Rugiemus qua

fi

; urfi omnes, & quafï—d coIi:LmB*æï medi-

te ejus.

tantes gememus: expeCtavimus judicium, & non eft: falutem

pilio 2

& elongata eft a nobis. . —

x

2

a*

e

1j $

. r15. Multiplieatze fuünt enim 1

niquitates noftrze cordm te, &

tionis h

peccata noftra refponderunt nobis, quia icelera nofira. no»

cem t&

biicum, & iniquitates noflras cognovimus.

E

*

[ um

Dominum: & averfi fumus,

13. Peccare, & mentirt conira

bonoliras

ne iremus poft tergum Dei noftri, ut loqueremur calumniam;

conventil

& transgreífionem : concepimus , & locua fumus de corde

Nm yet

verba mendacii.

;

federe ve

foro exc

:q. Et converfum eft retror(üm judiciu

m & juftitia longe

N

ftetit: quia corruit in platea

^

: v/eri.;as. 2

& sequitas non pocuit

fcüice re

ingredi.

Pria i

fonm.

(r) A.nobis. (2) Nos. Imedir. Séxt. ïl&gz";r-. a: vobis.. -Vqsu,

Malum

lecorvata.) Depmyat*æ'y perverfze ,

Expeblavimns indicitum , &c ) K'epe.-:.-

el, qud

tit more dolentium , &

gemem:ium:. :

jl

Qg: [374

lat jnis)) Qui illis infiftit:

quz: dixit. num. 9.

vmferwnta 28--

16- h

lonorat pacem:

y Bene illi non erit.

IQ. Peccata moflra: rf/þ

Qu l

Hebr., Nefcier pacem..

555. : Nam: peccati noftri.pona ,. quafi:

n5 ad ]

echo' culps refpondit.

Peccata. no-

- Elomgarum e judicrum: «

/;z'ab'i.reæ)l

ftra teftimonium: dicunt contra- nos.

APOr;::.'

Receflit a: nobis: vera juftitia.

Yus hod

No» apprehendet sos juftitia.) Ejus-

Noiifcus.) Apud.noes, immo ante

T0 m

oculos noftros , perpetuo verfantur..

dem fententie repetitio.. Juftitia: com-

Qti 0t

potes nom exiinuss.

lta dicebat David. Pfalm.. 50. 5.. 7ee--

ä

& Gwo[

Lutein.) Profperitatisi

catum men contra me eff femper. V.el

fcelera pofuit pro fcelerum ponis.

$50 &at,

Tencb: . ): Caluritatum..

ferceden

Io« I» caliginofiy quiff us tui-). Ali-

Y3. Peecare , & mentiri, 60 Enue

&alua

qui ex Helrzo vertuntz Iz fépslcoris

mierat fcelera z mentirt eft &dem Deo:

datam. fallere.,, & vero Dei cultu re--

a*mti fd

veríamnr" quaft cadavera, quà lognen-

elic d

di modns fignificat. fummam: cocita-

liéto , idolis, & vitiis fervire.

om f

tem, & calamitatetm..

;

T onspreffiozem. Y ln Hebreo eft:

l

perverfez - teun.

[2H h

YY. Regiemus quaff urfí-) Cum. ere-

Chift

ptis catulis: ex fummo: dolore horren-

Y4- Corvefünt ff vervorfurn Tudicium.)

hh

de rugisnt..

Vatabl. & Forer. vertunt : Revroacluem

eff , id eft, juftitia a nobis abacta eft.

K nife

Et 4uafteo!uimba mredttantes ge»zemzï;)lh*-

int;]

ir

BHebreoeft: Ectananam co'umba gemen-

Corrufe $m platea veritas. ) Nerfa.

Chit

eft. veritas, & juftitia in foro, in tri.

db gememmss. Raqg'e raeditari eft g,emere..

60?2/51

"-

Y

D

CAPUT LUX

$U5

ssl

ritas in oblivionem: & qui receffit 2 ma-

0fT ap«

1s. Ft fa&a eft ve

€ (eng»

lo, predee patuit: & vidit Dominu

B» & malum apparuit in

oculis ejus, quia non eft judicium.

*

16 OC

15. Etvidit, quia non eft vir,.

& aporiatus ER', quia non

eft, qui occurrat, & falvavit five brachium fuum , & juílitia

y ip Q

ejus ipía confirmavit eum.

L

? medi-

17. * Indutus ett

uftitia ut !

-Orica, & galea falutis in capi- * Eph.

?

I7U

ilutem,

te ejus: indutus eft veftimentis ultjpnis.,' & opertus eft qua

66

3

hef

pallio zeli.

5.- 8,0

ne&

I8. Sicut a

d x/zindï,&/am quafi. ad'ï;fetributionem indigna-

& viciffitudinem inimicis fuis: infulis vi-

m no

tionis hoftibus fuis,

cem redfdet.

Ig. ,Et

[

h

fümus,

& quafi animos addidït, ne ab ificae-

bunalibus judicum, & in, mercatorum

:

(Dniafy

conventibus.

pro defifteret, fed filium fuum daret ,

corde

ut redemptor nofter effet,

Non potuit ingreafi;) Quafi noftro

fcelere vexata , & debilitara. Vela

17. Jedutus eff jufhlitia , wt lorica. )

foro exclufa eft.

Juftitia totum D« pectus, & cor ob-

? longe

armavit, & corroboravit, ut pro ju-

IS. Qui receffit a malo, &e.

)xViry

youit

fcilicet re&tus, & fimplex.

ftitia, juftoque fuo dominio contra

Prade patsit.) lmpiorum, & inju-

tyrannos, hoc eít, contra demones

-

ftorum.

dimicaret, qui hominem injufte capti-

vum detinebant.

Malum apparutt im oculis ejtis.) Idem

) Rge

elt, quod dixit: widi Domisss.

Galea falutis,) Hxc caput, & men-

jentiuft: y

tem Dei obarmavit, ut tota ejus in-

7:ld;€ium..) Juftitia.

tentio ferretur in hominum falatem.

16. Non eff vir.) Non eft quisquam,

rf mMe

qui fe&etur juftitiam , qui preces fe-

- Veflimentis uïtionk.') Veftis totum

a,qui

zyias ad Deum fundat.

corpus tegens fuit ultio; nam totus,

Anxius, & perple-

totoque. quafi corpore ferebatur in

catà- 0v

Aportatus eft.

2108v

xus hefit Deus: loquitur de Deo hu-

hoftes , hoc eft, in

: peccata , uc ea

mo ante

1mano more.

exterminaret.

Qui occurrat. )

) Qui orando irg ejus

Paljo zeli.) "Lelus cumulavit , ob-

Yfantut

texit, & ornavit arma ejus jam di&a,

, Pt

fe opponat.

'agninus vertit : Quia

gon erat, qui oravete

Vatabl. Qs im-

zelus nimirum honoris, & eloriz fuz,

gercederet.

ire in demonem, & peccatum , &

fil5s

Deo

v Ente

Salvavit fibi bracbium fuum.

amoris erga homines.

n Do

faluti fuit brachium . fuum.

um res

I8- Sjmt ad vinditlam , €c.) Pa-

eífent defperate , & mundus rueret in

gninus vertit : fícuz vir zelat retribu-

ul fee

zjones , üt vir zelotypus indignatur

omne fcelus, brachio potentie fus

20 CR ;

Deus tanto malo remedium attulit,

contra uxoris fue procos, & proin-

Chriftum dando.

:

juriis, quas accipit , vindictam cona-

juum)

aflitia ejus.) SanGitas, bonitas,

ma induit.

tur rependere , & ad hunc finem ar-

A& müfericordia. Vel juftitiam proprie

gt

intellige , cui incarnatione, & paffione

In[uls vicem reddet.) lnfulas vo-

f

cat gentes remotas in infulis, & ul-

Vaifa

Chrifti plane fatisfa&um eft.

X

3

tra infulas habitantes ,'hifc-e vicem,

m

ongrmq-vit enutm. ) Corroboravi.c- ;

Y

-«

216

PROPHET. ISAT £

-19. Et timebünt , qui ab occidente, nomen Domml : &qui

Q

ab ortu folis , gloriam ejus: cum venerit quafi fluvxus vio-

fupe

lentus ,

quem fpiritus Domini cogit.

tur

[

Rom.-

Zo*

t venerit Sion redemptor, & ms, qui redeunt. ab

dore of

11.26. mhlm ate in Jacob: dicit Dominus.

i

. Hoc foedus meum cum eis, dicit Dominus: Spiritus

4

meus., qui eft in te; & verba mea, qus&e pefui in o:e tuo, nom

pregat

reccdt nt deoretuo, & deorc feministui,& de ore (eminis femi-

]i tux

2

nis tux, d1c:t Dominus: amodo, & ufque in fempiternum.

s T

UULUE

X

C X E. UT LX

L

tudo'gt

6.

Ecclefia ad exultationem: excitatur , quod in ea gloria Domini

Epha

seluceat , ad quam acce[fure Junt. plurime nationes ,

C& que ad

& lud

eam mon venerint , peribunt : in qua pax, ]u/hm €* laus

Dei invenientur :, ablata iniquitate: eritque Dominus

d

dodniia

i in lucem Jempiternam , C? gloriam,

ram Ex

Urge, illuminare Jerutalem , quia venit Tumen t:uum., &

9. T

"g, &

S

glorlax Domini fuper te orta eft.

eume

- 4. Quia

3. d

Veniert

$d eft, talionem ultionis reddidit

J Jaco5.) Gui ad Ifraelem pextinent,

tit Vat

dumr ipfarum impietatem , & idolo-

QI. Hec fedus meum.) Fodus nimi-

fCtibo

Jatriaus deftrusit, easque Chriftianas,

rum, quod proxime fegjucntibus ver.

qum :

& pias effecit.

fam, Q

bis expiimitur.

I9. Tmeäzwt,) Colentz , Kevere-

Spivitus meus , &c.j Sunt. verba Dei

p fPï

buntur.

ad tbcdefïnm Per fpiritum faum in-

foli j

Is

Qui ab eces 'ente, O. ) Id eft, Omnes

tcliigit Spiritums San&um , qui per fi-

& I

gentes, m qure ad occidentem, quam

d«em, & charitatem. dmufu-» eft in to-

eiro ]

q um xd. orientenx habitant.

ta Feclefia , hoc eft, in cordibus

pota

78 r/z qenevit quft f'z';fvws vlalcnfzu)

£delium.

1/* a

ql ouifcat impetimm , vf , copiam , &

C CuY

Verba mea.j Precept

a mea.

eflicacitateni Evangeli , & predica-

De ore buo , €fc.. )

b.

e ore, & cor-

TT

tionis Cheifti, & Apoffolorum.

de tuo ; & filiorum , & nepotum

[

Ouem szr*;rm* Domba: cfanzt ) Qutem

UJ:

vehemens ventus 'wpehn: Aoebantur

tuormmne

-T

uïge.-) ()

Ecclefi2! 9 popv le in

n

Apoftohi fpiiu divino , quem in die

Chrifto credentium , qui hacte-

am

?ent;u ftes copinfe acc-perant.

]/14!4

Caitt) bapelhir ut iiqui vertunt.

nus fedtfh in tenebris infdelitatis, &

QO

com, Éfc.)- Eft datvi cafüs ,

ionorantiz, excitare, furge.

ltrz j

dU j Orientem juflitiz fo-

pa; 7d|

310'31f id epc Ecclefis. ,

E

Eis , 7:41 rcf!emuf ab Pmiquitate. )

lem excipe.

4

Lumenm ttüum

&

Per /vpen, 6f

mum xedeunt.

Qui e captivitate peccati ad Domi-

lüme

gleriam intelligit: Chrifti. prafentiam ,

Bl 61

Ed

CAPUI LX

21

*y

H

f.: &qui í

2. Quia ecce tenebrae operient terram , &'caligo þoþuïos :

Iu vig.

fuper te autem

orietur Do minus, & glo'rian ejus in te videbi-

tur.

leunt. ab

3. Et.ambulabunt

gentes in lumine füq : &/reg*e.s* in fplen-

dore ortuüs tui.

Spiritus

4. * Leva in circuitu óculos tuos, & vide: omnes ifti con-

*Supr;

20, 100

gregati funt, venerunt tibi; filiitui de longe venient, & fi-

49-18«

uisfemi-

lige tuze de latere furgent.

TU

irabitur, & di I;a'faBituP' cor

s. lunéc videbis; & afllues; m

uando converfía fuerit ad te m"uli-titud'o;'nmris ; forti-

tudo'gentium venerit tibi.

r Dorm'nä

6. Inundatio canieloruni operiet te dromedarii Madian, &

qui dl

Éplia: omimes de Saba venient; auru

m & thus deferïe'n-tesxy

! lat

& laudem-]»)omiïnlo* annuntiantes.

. T. Omne

n

äo&rmun , gmtxam,& unxverfunglo- n biläfaäifur' cor fuHz ) Premlatitia.

riam ÉEvangeli.

Moyltitudo nþzr'i;.-)

ultz infularess

9. Tentéra.) Pyag'zmi'fmï , idolola-- & transmaring Gentes, ut Grzci, Afri,

nm, &

triz, & aliorumr errorum , vitiorum ^ Hifpant, Galli, Itali.

etiam, & peccatorum omnis generis.

Fortitude Gentium.) Gentes fortes ,

3. Ambulabunt gentes Ín lumine tuo.) & valide, five preclariffimi , & prz-

LQ-uiæ

Venient gentes ad lucem fuam , ut ver- ftantiífimi quique Gentium.

pexrtinen"

tit Vatablus, ut qui funt in mari, &

6. bundario.) Mbundantia camelo-

lus nimie

flu&ibus de nocte jactantur, ad facem, ttim Gentes ad Ecclefiam confluentes

quam afpiciunt juxta portum accen- portantium, & earum divitias.

iDus Vels

fam, curfum dirigunt.

. Dromedarii.) Cameli fpecies ita di-

abiDai

In [endore ortas £2i.) 1n fplendore / &a a curfu velociffimo ; curfus enim

folis juftitie , qui tibi orietur.

Grzcis Je/uog dicitur. Livius lib. 7.

fum f«

j pet

-o4. Leva.) Quaü ex fpecula, ex. de belIo.Macedqnïco,. dromadas ap-

[ (

edito loco, ex monte Sion, in quo pellat.

;

pofita es.

5051

Mediau, & Epha.) Regiones funt

In circeitt,). Omnes mundi plagas trans Arabiimn, camelorum feraces.

*

circumfpice.

Qznes de Saba venient.) Osmnues , id

F tui de lomge venient , &c.) Fi- — eft, plurimi, quorum primi fuere tres

;, K cof«

li, & flix tuz ex omnibus plagis Magi Matth. 2. 1. Saba Regio eft fita

æpgmm

longe, lateque patentibus adte venient. inter mare rubrum , & finum perfi-

Surgezt.) Ut adte veniant. Quui- cum, abundatque auro , thure, cin-

0;)'.'19 n

dam legunt fzzest. In Hebreó eft: smamomo, balfamo, myrrha, palma,

i ude

jexta latus nutrientur. Chald. /zper /a-

calumo: quare appellatur etiam Ara-

atl

pera pertabuntur. AX X.. fuper bumeros bia felix.

pormbu;;rz; rY.

Thus.) Quod proprium eft hujus

iic f

g. Fidelis.) Cum voluptate.

Regionis, quare Virgilius canit :

"fffaes , 6c.) Gaudio, & copia jam

ladia mittit ebur , imolles fua thbus

numerofz fobo!is.

x

1l U

4 Saäxf'.

Antjllby

Bibl, cug Com. Menoch. Tops. V.

Ee

|!

*

[

218

PROPHET. ISAIE

1

. Omne pecus Cedar congregabitur tibi: arietes Naba'oth

clauden

miniftrabunt tibi , offerentur fuper placabili altari meo , & do-

inum majeftatis mese glorificabo.

earum i

D. v

. $. Qui funt ifti, qu

rib

t

it*N

i-ut nubes volant, & quafi columbae ad

^

-feneftras fuas?

.

2

E

0. Me enim !

nfulze expe&tant, & r;aveä maris i

n principio ,

fimul, &

ut adducam filios tuos de longe, argentum eorum , & aurum

eorum cum eis : nomini Domini Dei t

pedum

;ui , & fantio 1frael,

quix

T. E

glorificavit te.

:

ie

Io. Et zedificabunt fil

ii 'peregr*iriorum muros tulïos»',' & iegä-s

ä

:

i

eorum miniftrabunt tibi: in indignatione enim mea percutfi

ï.

te, &in rgcongilïat?one mea miíertus Iugï tui,

T Et

fiL,

Q

gayiu

L]

9. :'ömnc pecus Ced)r; 5'6) /Ced;—*ïg ,

elev&tæ Aforvid/ce Q, cönitrüf;üe 'refoäa.tft;

1 i

fcies,

& Nabajoch regiones funt Arabis ovi-

& fulmipa emittunt, &c. "Appellin.

bus,' & pecore abundantes, ita difte

tur columbz propter ftmplicitatem in-

Ms jact

a filiis Ifmaelis ejusdem nominis.

tentionis, && propter celeritatem yo-

Miniffrabunt.

) Servient tuis ufibus,

latus, qua fe huc illuc conferunt.

offerentur tibi.

d feueffras [u45,) Columbaria enim

Offerentur. [uper placabili altari meo-)

in quibus degunt columbz, feneftellis

Principe

Non tanquam facrificia juxta ritum

abundant.

Yerint,

$. Ambr. lib. de Ifaac,

Perruj

Moyfiicum; hec enim. Eecleftz tem-

& anima, cap. 4. per feneftras áccipit

pore erunt abolita, fed tanquam obia-

Prophetas.

Columbe enim , id eft

4

liquen

tiones, & munera.

Alludit tamen ad

& o

fanéte animzg per Prophetas, & fa-

Yunos,

vetus altare, & victimas Judaicas.

cram Scripturam, quafl' per enigima-

clfam

Placabili alta;i.) Placente mihi, &

ta intuentur Deum.

me placante

qui in

lationes.

per l.rfuas Vi&imas: ,& ob-

Q. Me enpm in[ula expeanz.) Quafi

pervex

X hen

Domum majeflatis mes.) Domus ma-

,dicat, dixi undequaque ad Ecclefiam

jeftatis Dei olim erat templum , nunc

advolaturos populos, quia infulani,

hn

autem eft Chrifti Ecclefia.

& transmarini audita Chrifti, & Ec«

binde

9. Qui funt ifi, 6$c.?) Sunt verba

Jabunt.

clefiz fama, ac gloria ad eam anhe-

mumi:

Prophete admirantis ; quafi dicat ,'

l

Ef naves mavis in principio. ) Cum

quam denfz flante vento nubes volant

primum infulani audierint de Chrifto,

& fn

per aera ,.& quam denfe columbe ad

nidos revolant ,' cum ingruit tempe-

& Ecclefia, ad eum advolabunt. Vel

ïdg(

; principio , idem eft, quod.pracipue.

fj

ftàs, tam denfz confluent ad te, o

-

*

LXX. enim vertunt £s prizis, quafi

Ecclefi4! Gentes , & populi. lIta ex

*

puu

licat D. Hieronymus. — Alii per nu-

* dicat, pre Judzis in primis, ma

1sque

)

l

es, & columbas accipiunt Apofto-

ardenter expectabunt me naves 'T'har-

N

dine

Unde LXX.

los, & przdicatores.

fis, id eft, xGentes transmarinz.

k

vertunt : ffcar columba cum pulls fuss,

IO. Er edifrcabunt, 69c.) Alludit ad

fibri

uafl dicant, ficut Apoftoli cum fuis

muros Jerufalem , quós Perfarum Re-

uf

m

1

Przdicatores

difcipulis, & fidelibus.

es poft captivitatem Babylonicam zdi-

ban

appellantur nubes , quia nubes a terra

Tumn |

cari curarunt, fed Tub his i,xïtel-ligitf

-

C'ADP. U F LX;

21g

ibro

31. * Ktaperientur portae tuc jugiter: die, ac no&te non Apoc,

; d

claudentur , ut afferatur ad te fortitudo ge

D

ntium , & regon Qf-'lïo

earum adducantur.

ia a

12. Gens enim , & regnum

;qüdd non fervierit tibi: pe-

ribitj & Gentes folitudine vaftabuntur,

:

*

13. Gloria Libani ad te veniet, abies,

& büxus, & pinus

Icipio,

auruim

fimul, ad ornandum locum fan&iüeationis mese: & loeum

pedum meorum glorificabo.

8 qui

J5

14. Et venient ad te curvi fil

ii eorum , qui humiliaverunt

te, & adorabunt veftigia pedum tuorum omnes, qui detrahe-

Tefs

ercuff

bant tibij & vocabunt te civitatem Domini, Sion fan&tiIfrael.

15. Pro eo quod fuifti derelicta, & odio habita , & non e-

rat, qui per te tranfiret, ponam te in fuperbiam feeculorum;

* ht

gaudium in generationem , & generationem.

d

fonanty

16. Et fages lac Gentium, & mamilla regum la&taberis , &

pelun.

fcies, quia ego Dom

änus ?al'vans te, & redemptor tuus for-

t i«

tis Jacqb.*

em yo»

!

Es

À

Jed

17 Pro

[ s

^

T enint

P

neftellis

rihcipes öentiles ; qutEccleHæ fäa

fem ^ fplen&ofem ,'& &a;bi-litætem Ec-

*Yerunt,

clefiz pertinent,

[fac,

Percuffi tt , :) O ]emfalem ; Ie^

Locum pedum meäräm.) Ecclefiam in

Accipit

linquendo te ante Chriftum impiam,

terris militantem , qux eft

quafi fca-

beillum pedàm Dei, in colef

i

:

r throno

id el,

& poft Chriftum percutiens per Ro-

& h

manos, Vel generatim gi'lloqui:ur Ec-

refidentis faper alas Cherübim. Exod.

:nigma-

clefiam , quam ob peccata fidelium ,

25. 02. & 1. Paralipom. 2g. 9.

j

I

. Carbi.) Humiles, & venera-

qui in ea funt, percuffit, & percutit

Quif

per vexationes infidelium tyrannorum,

bundi, & fupplices, & peenitentes.

-lefium

& hzreticos illi infeftos.

I5. Derelicla.) CGntemP&a, defpecta,

In reconciliatióne m€a7) l ibitamen

uj per te travfrez.) Qui ad te ace

filani,

fubinde reconcilior, cum te per pce»

& Bo

cedere, & tibi ageregari auderet.

al

nitentiam afllictam video.

le fuperiiam .zcularum.j Gloriam

UGpEee o4persemigr - portae :n4 jngiter,

eternam, LXX. vértünt exe/razionega

A0K 2222

Cum

&c.) Eft periphrafis altiflimse pacis,

AT.

Afii deüä?cenfi?)n Perpg.—

hïi&()y

& fummz frequentix. advenientium

ad EÉcclefiam.

Gaudium ip. gentratiohem, 0$ genera-

; Vd

Fortitudo Gentium.) 'Videy di&cta fu«

1202e9.) Ut fcilicet omnes genératio-

,z(/þüf.

pra num. 5

-

nes, & fxcula gaudeant fe effe in Ec-

1 qu& l

12. Solziz

dine. ) Ufque ad folitu-

clefia, ejusque bonis frui.

i;que

dinem.

16. SAgés La Genfinm..) Id ef?:, ut

Thite

- Alludit ad

Chaldeus vertit : Jfazjaberis - drvitiis

10- Gisria Libani, 6$e.)

fabricamgtempli Salomonis , in cujus

papularums

j ad

;

ufum ligna petita funt ex monte Li-

Mammila Regum Laéia

Leris.) LXX .h*aa

; Re

bano.

Aiïego*ria' vero harum arbo-

bent: Zivztzas Regum comedes,

T

rum intelligit omi4, Qum ad deco-

Fïrffn) LAXX. Dens Jacob, vel fortis

sliigiV

i

220

PROPHET

I $.A I /E

I7. Pro zere afferam aurum, & pro ferro afferam argentum,

(

& pro lignis szes,

& pro lapidibus ferrum , & ponam vifitatio-

/

(l

(a

nem pacem pacem & præpohtos tuos ]ufutlam

18. Non aud:etur ultra 1niquitas in terra tua; vaftitas, &

(

C;

]

contritio in terminis tuis, & occupabzt falus 1 muros tuos

,&

fl

portas tuas laudatio.

A poc,

I

* Non erit tibi amplius fol ad lucendum per diem, nec

21. 23 fplendor lunze illuminabit te- » fed erit tibi Dominus in lucem

^ fempiternam, & Deus tuus in gloriam tuam.

f SF

5

tritis C

20, Non occidet ultrafol tuus, & luna tua non minuetur:

H(

u

quia erit tibi Dominus in lucem fempiternam, & complebun—

qer

tur dies lu&tus tui.

41

tlonis.

21. Populus autem tuus omnes ]uih, in perpetuum haere-

- ditabunt terram, germen plantaüomsmeæ, og*us manus mese

zk

ad glorificandum.

Cinert

DaTo

22. Minimus erit 1n mille , & parvulus in gentem fortiffi-

mam: ego Dominus in tempore ejus fubito faciam iftud.

mi

u

—

CAD UT

(p1

eumt neceffdrlæ excubxæ mlht(ucb in

1 gïntt

j*' «cob , qum ]acobum ; dd e& Ifme-

[

lem r(n tem effecit, ut luctans cum An-

alta pace defrenc-

Iu

oelo el pxævaieret

Ef gortas , 7ua5 landatio. ) Laudamo

Suit

Dei, f»*&usque fonus, & cantus.

I7. Pro &re 4»7lr4m fzu;z;m f6"

hia

Ig. Nem erit tibi amplius fol, €fc. )

unu

Faciam te lonrfe locupietiorem, quam

antea.

"Hoc eft, quod dicitur Apoc. 21. 23.

ftabo

Civiias mom. egert. /b/e, negue lzm.jz , n

Ponam vifitetionem tuam pacem. )

yer

Pe1 Väfïï&tl(ïTCln mtd ii fiC Pp: aternam

duceant in ea , nam elaritas Deis sllumi-

7247)11 eam

ISQ

curam paftoris ,

five Punu;m ; lc

.30. Complebuatur.) Ceffdbum:

enim (iulfï pa&or fepe vifitare, &

2I.

£07

curare debet 0'1'60'6111 fuum

ÍImmo

Omnzes infl; , 8c.) In colo enim

,omnes erunt Sandti.

Mer 7;4

mteihgxt lpfum Prmupem vifitantem.

Iz perpetuum . lyæred;taäxmt ferram.)

1.1)5

Senfus ergo eítis, quem LXX. ex-

lNemo enim ex cocle[h hæredu:ace ex-

hd(

prellerunt: Dao Principes fuos m ]mce,

.cidet.

id eft, pacifice. regnantes.

Germen þz'a;ztzzt:onu mea. ) Qüu

fv

dl

bernantes.

guflitiam.) ]u[ïe prafidentes, & gu-

tatum.

ápfi funt germen in cclo a. Deo plan-

uty

*

I8. dgiquitas , 6/c.) Injuftitia, ava-

Ad glorifrcandum.) Ut eos Deus glo-

Oa

ritia, iniqua judicia.

xificet, & olorificetur i in eis.

4i

JMI

Vaffttas , & cantrztm) Vaftatio, &

22. Mipimus.) Parva familia erit

confractio ab hoftibus illata.

i2 mille t vertit Pdgnm ad eft, par-

u 1l

In terminis tuis.) In finibus, in di-

C

tione tua.

vulus Ecclefiz fucculus plurwos alios

l b'h

germinabit ,' & producet.

Occupabit fAlus muros- tuos. ) Salus,

Er parvulus, &c.) Eft ejusdemfcn-

]L Tlx

& fecuritas muros tuos tenebit, nec

tentlia repetltlo.

me

X Pe

fl

22

-

'entum,

M

C ATUT .LEXL

:

litatio

Chrzj/flz' . Jalcatoris of

[^

ium., C? bumani generís reparationem 2ul-

ebre explicat , pradicatione quoque minif?rorum Cbrifli gentes ad

ts Q

fidem comvertendas : additur de confolatione credentium , & glo-

l, d

* xvrz'a ming'/irorwwz Kcclefra letabunda. fuam felicitatem — .

mire fibi gratulatur.

Q n

lucem

Pirituä Domini fuper me,eo quod Dominus unxerit me* Luce

:s

X

ad annuntiandum manfuetis mifit me, ut mederer con- 4- 18

üetur:

tritis corde , & praedica

x

rem captivis indulgentiam, & claufis

lebüt-

apertionem.

dicarem annum -placäbiiem Domino , & diem ul-

& Utpre

here-

tionis Deo noftro * ut confolarer omnes lugentes :

*Vfat.

3mex

3. Ut ( peneremlugentibus Sion: & darem eis coronam pro 5 5

€inere, oleym gaudii pro luctu, pallium laudis pro fpiritu

o Do-

Jrtiffte

moeroris: & vocabuntur in ea fortes juftitiae

DN

; 'plant.kati«

|

mini ad glorificandum.

Ee3

4. Et

UT

— (1) Ut ponerem lugentibus. lz edm. Sixt. leg. & ponerem fortitudinem

——

2 :

lugentibus.

:m); i

erant cofde, & animo. In Hei)ræo eft:

..Forljjïmdm,,) LXX.ma gnAm.

Ejus.) Id ett, fuo.

Ur obligarem contritos corde. Ut more

qudatio

Subito facigzm Ll

1] ,In'H.ebræb eft:

boni chirurgi vulnera populi fafciis

15

Fefinare factam, vel accelerabo :illud,,

involverem , & medicinam facerem.

13 6[')

.quafi dicat: brevi hxc Ecclefiz prz

Cap

£jvis.) Sub l)qteüate dæmonis,

J. 2

d

abo , .fimulqve faciam , ut cum fieri

& peccati.

Imi, u

co;perint, brevi tempore compleantur.

ii

Indelgentiam.) Renäijünem ut habet

l. Q'Lper me.) 9uper mea humanita-

$. Lucas cap. 4.19.

& te requievit Spiritus Domini.

CLasefés .) Carcere.

;Eo quod , 6c.) LXX. habent: Pro-

-pertionem. ) Scilicet czreeris , ut *

eft in Hebrzo.

0 em'm

pter quod, & fenfus effe poteft : Spi-

vitus Sanctus defcendit in me, idcirco

Q. dd»nnum pl4mäilem.) I&l eft, re-

WII!.)

fuis donis quafi effectibus unxit , &

conciliationis, in Hebreo eít, Zeze-

fe ex-

replevit me.

Vel fienificatur caufa

placiti , divine fcilicet benevolentiz,

finalis, ut fenfus fit:

'—gp'iritus Sanctus

& placabiles in homines voluntates.

Q

def.endic inme, quia jam ab initio

Diem ultionis.) Chrifti hoftibus.

» .plan-

unxit, & deputavit me ad Meffie, &

-

Ht coníolarer omnes lngente:..) Hoc

Salvatoris munus.

praftitit Chriftus pertranfiens benefa-

ciendo, & fanando omnes oppreffos

sglv

Janantiandum.) Evangelizandum.

Manfzetis, ) Humilibus , & pau-

a diabolo, dicensque : Vezite a4 me

4 ttil

p'&?ribu $.

.

omnes , qui laboratts , 6 onerati eflis ,

Coztri

Hs corde,) jJudzis, & Genti-

&5 ego veficiam vos. Matth. 11. 29.

' PJI'-

3. Ut ponerem.): Scilicet coronam

aJtos

libus, qui onere tum peccatorum, tum

legis Mgyfaicz, tim infidefitatis, &

pro cinere, ut fequitur, 1d eft, plo-

uel

ipnorantie rerum divinarum preffi ,

riam pro abjectione.

ac pene oppreffi, & obtriti afH'i&iiTtmo

Oleum. ). Perfufionem ; fïgnifïcatu'li' |

1

k

*

222

.PRIOPHET. ISAIJE

*Supr.

4.,*Et cedificabunt deferta a fzeculo, & mi-n(zis antiquas eri-

uH

$8.12. gent, & inftaurabunt civitates. defertas, diffipatas in genera-

4

j medi

tionem, & generationem.

*

.

& pafcent pecora veftra: &filii

illos, q'

s. Et ftabunt alieni,

pärg:

I0o. v

grinorum agricola , & vinitores velítri erunt.

n

6 Vos autem facerdotes Domini vocabimini : Miniftri Dei

t0 ]U

f.

Ü

l

noftri, dicetur vobis: Fortitudinem Gentium comedetis, &

t &

in gloria earum fuperbietis.

^. Pro confufione veftra duplici , & rubore , laudabunt

IL 3

femen 1

artem füam : propter hoc in terra fua duplicia poffidebunt ,

j

ee

À

i, (

titia fempiterna erit eis.

*

8. Quia ego Dorminus

diligens judicium, & odio habens

rapinam in holocaufto : & dabo opus eorum in veritate, &

»

; P/opiwe

9. Et

fædusxperpetugm feriam eis.

tünr d

; (I)Partem fuam. Is edit.þslixr. babetur : partem eorum.

giaria

|

Unguentum odoratum, quo fenfus re- —— I» gloria earum. fiperbieris.) E'r-itis

Creantur.

oriofi , & invidendi eorum divitiis ,

Palhtuza laudis.)

Quuafi dicat, fe o )er: ; ä(l

Opibus.

turum , feu ornatürum laude.

EX

Aquifa vertit : z5 glerie

eorum purpura vefliemini.

LAB

habent: Srolaz glorza.

7. Pro canfufäne 'viyïra dtzþzic'i.) Pro

lp e2.) In Sion, in Ecclefia. -

. Fortes juffitie.

Potentes, & eximii

magna, & multiplici confuftone, quam

yator !

vos o Judei , & Gentiles intul

-i&i"s

F

in juflitía, praefertin ejus prepofiti ,

fidelibus.

Principes, puta Apoftoli.

Plantatto Domtz:,). Plante, arbores

Landabunmt partem þt;zm) In finu

gaudebunt. Apoftoli ea probra, aut

Dal

celebratdam;

4 Domino plantate ad ejus gloriam

etiam verbera fibi contigitie.

lta

Cam,

fane fuit, nam Apoftoli, jLzz2 gax-

Critice

4. Deferta.) Urbes , aut provincias

defertas edificabunt in. cultu; & reli-

denles a con[pela concilii , quod digni

fodu

babiti effent pro momine

VoD Contzme-

*

fl

gione Chrifti.

lam pati. Actor. 5. AT.

n

& lle

4 fetenlo.) A multis fzculis.

lp teira fua. )

Im genmerationem, Ój gemcrarionem.)

colo.

In Ecclefia, vel -in

r,w; f

Eft idem , quod dixerat, a faculo.

Dujlicia.) Magna, & multiplicia

Qmm

5. dUeni.) [udsi, Gehtiles, qui

dona Spiritus Sancti, ingens premium,

vos anteá duro minifterio

r

einebant.

il

F

—1

& oeloriam. Vel nomine duplicium fi-

fitul

Pafcent pecora ve/t'ra.)

amuli ve-

gnificantur animz , (X corporis bona.

3b c

ftri érunt.

g. 7u'dic"ium.) Juftitiznïl.

n

-6. Sacerdotes Domint. ) Qui fcilicet

Od:to. babezns vaptmam ia balamuþzo.)

Deo. jugit:t afliftatis , agrosque, &

Papninus, & Vatablus. ex Hebrzo

neüw

vineas non per vos, fed per miniftros

vertunt: zz bolocauflum.

Per rapinam

K

veftros colatis.

omnem dolum, fraudem, & iniquita-

t

Fortitudinem.) Chald. 4roit24s ; nam

tem intelligit; hec enim &que, ac bo-

eu

Hebraicuim 57

na per ea parta difplicent Deofetiamfi

tis 1

« robur.

n c/:e/,' fignificat opes,

I

in ejus yertantur hologauüum.

qui

|U2S eri.

C APU T LX'L

223

PeDer.

9. KEt"feïent in genf'ibus femen eorum , & germen eorum

in medio populorum : ommnes qui viderint eos, cognofcent /-

li pere.

ilos, quia ifti funt femen , cui benedixit Dominus.

.o. Gaudens gaudebo in Domino, & exultabit anima mea

b

li Dg

in Deo meo: quia induit me veftimentis falutis ; & indumen-

eis, &

to jufütize circeumdedit me, quafi fponfum decoratum coro-

X

T. & quafi fponíam ornatam monilibus fuis.

Vabunt

II. Sicut enim terra profert germen fuum, & ficut hortus.

femen fuum germinat , fic Dominus Deus germinabit jufti-

ïebunt,

tiam, & laudem coram univerfis gentibus.

habens

*

CAPUT LXH

i, &

Pmpï;em non ce[fat p

ropter impios Chriffum annuntiare , propbe-

9, Et

tans de Cbrifli adventu , E? comverfione gentium: de felicitate,

E

gloria , G exaltatione fclefie ex Dei gratuito beneplacito

) briti

-erga ipam: de predicatoribus Ecclefie , & Evan-

divitis,

gelio per orbem divulgando.

) ghria

Ropter Sion non tacebo, & propterJerufalem non quie-

fcam, donec egrediatur ut fplendor

3

juíftus ej—us'., & fal-

r Dro

yator ejus ut lampas accendatur.

, qum

.

es in-

um tu&m ,& -..cü.-n,&i reg

ntuMïis

5 Et -vid;ebu'nt Gentes J-u-iï:

LÀ

; c].y-

To f

Et dndumento , 6c.) Repetitio ejus-

, at

- Dabo 0ptis eo);um in veritate. ) Fa-

]

la

cian , ut fincere agant , & non hypo-

dem fententiz Hebrais ufitata.

critice. Vel faciam, ut opus, id

eft

* Quafí fbon[um , &c. ) Omni genere

7! [fi-

fru&us operis eorum , firmum fir,&

ornamenti decorata fum, qualia fponfi

l digzi

ntumte

ftabile, nec ab illo excidant. Aliqui

geftant, aut fponfz.

ex Hebreo vextunt : reddqm 0pus €o-

JXI. Germtzabit.) Signifïcacur Cco-

um frmunm.

pia, & abundantia juftitiz, & fan-

vd yin

$cient in G

entibus , &fc.). Confpi-

étitatis.

'iplicia

ctum, nobile, & illuftre erit etiam

Et laudem, &tc.)

kQ—uæ nimirum fe-

iU

apud Gentiles femen, & germen fpi-

quitur ex fan&titate vitz, & admira-

rituale Apo(tolorum, fideles fcilicet

.tione beneficiorum a Deo in Eccle-

um If

ab eis converit.

fiam collatorum.

bona,

In medio populerum.) Erunt inclyti.

Repter Sicn.) Ecclefiam Chrifti.

Benedixit.) 'NïulEïS, & eximiüis be-

I.P

uf.)

neficiis ornavit.

Non facebo.) Non ceffabo ora-

ebrao

Afï

IO. Gandemgaudeäo",*ö'c,) WViden-

re, & clamare.

jinat

Donec egrediatur, & c.

).DOIIEC Chri-

;

tur effe verba chori totius. Ecclefie

ftus, quafi lampas lucens, & ardens

quita-

exultantis, jubilantis, & oratias agen-

€ ho«

tis-pro aceeptis beneficiis.

orbi ;præfulgeac.

:iam[i

Induit me veflimentis [aluris.) Salüte

*

Q. Vocabitur fibi nomem movum.

Nam cum olim populus fidelis Ifrael

quafi vefte induit, & obtexit me.

224

PROPHE T

IS A I 7E

fl

«t

clytum tuum , & vocabitur tibi nomen

novum, quod os Do-

bibi

mini nominavit.

&

. Q

3

. Et eris corona glorize in manu Domini ,

gni in manu Dei tui.

L

& ?iademar re-

minum:

4

I

4. Non vocaberis u

ltra Derelicta, & terra ma non voca.

bitur ampliüs Defolata: fed vocaberis Voluntas mea in ea,

lo, pl

a!

& terra tua inhabitata ,

popïhOö

quia complacuit Domino inte: &

*

terra tua inhabitabitur.

«. Habitabit enim juvenis cum virgine, & habitabunt in te

d d

filii tui.

eum eo

Et gaudebit

per te Deus tuus.

í

fponfus fuper fponfam, & gaudebi-þ fu-

pH

Tu at

.6. Super muros

tuos Jerufalem conftitui öu&dd"es , tota.

9

die, & tota no&te in perpetuum non tacebunt.

. Qui remini-

fcimini Domini: ne taceatis , *

D]

7. Et ne detis filentium ei, donec ftabiliat; &donec po-

7

[

l

nat Jerufalem laudem in terra.

&i

fil

li

l

0 j

-

: 8-]

uravit Dominus m .dextera'fuaf,; & in bra'chiþ forfitudj

Jut d

ni$

E

vOcaretur , jam vo&abitur populus

Gaedebit fz,

liciz illius.

.5-"' ff'-j Ín te eruhtï de-

Chriftianus. Vel (quod verius eft )

hoc nomen novum eft veluztas mea

^6. Cuffodes.) Pradicatores, Pro-

i2 e; hocenim exprimitur num. 4«

phetas , Paftores, & Angelos.

lt

!6

Corona glori& i manmu Domtnt. )

Nom tacebunt. ) Vigüantes, & fi

3*

Quam Dominus manu fua imponet

quid hoflile appareat, te monentes, ut

Chrifti capiti , fic dicebat D. Pau-

fcilicet infidias dzmonis caveas , &c.

Quto ;

]us

Gaudium , G coroma m

Qtu remini[cimini Domimi.

Ín He-

E

[2 2 a(z

br&o tavy r5 mafchirim.

fpelix.x'-.

Philil)- 4' I'

ide, quz

lt g

Er diadema regni,) ld eft, regale,

dixi de hac voce 2. Reg. g. 16. Vos,

0. ]

eft repeticio.

quorum officium eft jugizer Deum,

decim:

Volumtas mea im ea. )

Benre jlaci-

hg

Deique beneficia populo proponere,

tum , complacentia, delectatio ,

de-

; in memoriam revocare, vos pafto-

t pate

licie mez, quafi dicat: hec eft Eccle-

res, & Prophete.

Io

mae mnese.

fia fponfa mea, in qua complacuit ani-

7. Ef ne detis fileutium —ei;) T9 er

« pol

in Hebrzo eft mafculini generis, &

Pm

Terra tuay, Ge. )

i—Vo,(;abitur, non

ad Deum refertur, hoc fenfu

Non

eud

ut prius Zefelate, fed zmbabitata , &

Etr

detis quietem Deo, jupiter ad Deum

frequens numero fidelium.

clamate , & precibus: veftris aures

u V'!x

. Habitabit enips juvenis cum vir-

ejus pulfate.

NT

give.) Sicut, habitat jucundiffime ju-

"

venis cum uxore fua , quam virginem

*Ldudem.) Laudabile.m.

II

duxit , ita pacifice, & jucundiffime

9. Iz dextera fs &c.). Per dexte-

&ter

in uno fpiritu. vivent fideles in Ec-

ram , & brachium fuum.

T

clefia, licet natura , & moribus. dif-

$; dedero , &c.) Particula /z' adhi-

tur

fimiles.

beri folet in juramento, öf.e& exe-

CAPUT LXIL. & LXIII.-

225

i 0$ D()a

nis fus. Si dedero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis :

*

& fi biberint filii alieni vinum tuum, in quo laborafti.

Ia fe-

.9. Quia qui congregant illudy comedent, & laudabunt Do-

minum: & qui comportant illud, bibent in atriis fan&tis meis.

1 VO

.ro. "Franfite , tianfite per portas, * praeparate viam popu-

*Supre

n

los :planum facite iter, eligite lapides, & eleva

$7-14-

te: &

populos.

^

te*.fïgpumï.' ad

&

1I. * Ecce Dom

inus auditum fecit in extremis terrae, di-

Zach.

X mte

h

ge

cite filide Sion : Ecce falvator tuus venit:

ecce merces ejp,s- 9.

att..

bbit fü-

cum eo, & opus ejus coram illo. -

X

I2. Et vocabunt eos populus fan

&

LU , red*empti'wa*- Domino.

2I. 5.

, Qu

Tu autem vocaberis: Qusefita civitas , & non derelicta.

emini-

Ls

Q A p EUP. ILXI.

Dicit fe Dominus fanguine a[perfum., dum folus viciffet bofTes * Deus

ec po

^ei, o*

multa pre[Htit. J[raelitis. beneficia , [d. propter iniquitates. fuas

jitad-

fünt ab eo derelicti s. Propbeta autem. miferationum. Domini me-

ni$

ipfius mifericordiam

d

for, imvocat

füper populum [uum, quem .

« Deo de[ertum conqueritur.

'mig d-

S, PI'O-

Y.4 Y Ui's. eft ifte, qu! venit de Edom , tín&is veftibus de

multi-

,&

. Bofra? iiïcei formofus in' ftola fua: gradiens in

tudi-

fites, t

BU dioX.) Beclefie.

j dC

g;;:"tti'o i d .be;s:nïf*';*ï()" te ab hoftibus

[o He-

Ípoliui , non. exiftimer omnipotens.

Ece Salvator tuus venit, 6$c.) Chri-

In quo laboraffi.) Inquo colligendo.

ftus Dominus: devictis gentibus, quifi

lo Qu*

O. lz zttnu/ch?v: aueis. y Alludit ad

triumphator adducens ad te, o Ec-

Vos,

)enm,

decimas, & hoftias pacificas, quas

clefia , magram: captivorum , id eft ,.

JIe€ ,

jJudsi comedebant in atrio Domini,

fubditorum multitudinem..

ut patet Deut. I4..23.

Merces ejus cum' eo. ; Merces ejus

gz&o-

IO: Tmnfite' per portas. ) Prodite

funt gentes ab eo' devitte, « fubactg,.

-

ex portis..

quas: adducit ad. Ecclefiam..

T) d

: Populo.. )

Gentibus: ad: Ecclefiam

Et epus ejusy €/c., Eft repetitio pro-

i, &

confluentibus..

xime dictorum..

Non

i on Q:æf;a chvitas. j Ad habitan-

ut via fit fine offendiculis.

Elig;te.). Colligite, & fuübmovete,

Deum

dum ;; civitas , in. qua multi. fibi fedes

quid

Stgnum y & c. ) Vexillum: cruc"iS",-A, ad

quærunt;,

quod omnes convolent..

"us eff ille, 667j Loquitur Pro-

IQ

II. dhditum fecr.y Quuid. audi'tüm'

d

plieta ,. axxu:v Sion , five Ec-

litt-

i

fecerit Apoftolorum , & przxdicato-

clefía..

rum. preconio' , fubditur, cum: dici-

De Edom. j Qui Idumeam , im-

tur : dicite , 61c.—

. mo gentes; omnes fubjecit. . Nam per

vilti

g

E Bsl cum: Com. Menochb, 1. V..

Ff

«

ío

*

226

PROPHE T. ISAIZJE

er ontti

tudine fortitndinis fu.

Ego, qu1 loquor juftitiam, & pro-

mdinem

pugnator fum ad falvandum.

Apoc.

2. * Quare ergo rubrum eft indumentüm tuum & veihæ

dum iod

cordiar

19-13* menta tua ficut calcantium in torculari?

RE

3. Torcular calcavi folus, & de Gentibus non eft vir me-

'cum: calcavi eos in furore meo, & conculcavi eos in ira mea:

gante«

*

g In

& afperfus eft fanguis eorum fuper Veftlmenta mea, & om-

nia indumenta mea inquinavi.

ficiel e

*Supr.

4. * Dies enim ultionis in corde meo, annus (1) redemptio-

fua 3p/

3e 8 ms mea venit.

(üebus

Circumfpexi , & non erat aux1hator. quaefivi ,

& non

1. It

fuxt, qui adjuvaret: & falvavit mihi brachium meum, & in-

fpinitur

- dignatio mea ipfa auxiliata eft mihi.

debel)

. 1

6. Et conculcavi populos in furore meo, & inebriavi eos

in indignatione mea, & detraxi in terrám virtutem eorum.

Vb ei

7. Miferationum Domini recordabor ,

laudem Domini fu-

ubi ef

»

*

per

-—

[ ssl

(1) Redemptionis. 17 edit. Sixr. legi?ur : retributionis.

corum a

Edom, & Bofra, que civitas erat

folus mihi peperi; neque enim ullus

Qorom

Lauie;

Metropolis in [dumza, |fienificantux

fuit, qui me adjuvaret, & meeum con-

omnes gentes a populo Dei alieng,

tra hoftes pugnaret.

TeCOrqab

uas Chriftus ad earumtfalutem devicit

fber[us eff at guis eorum, €xc, ) Ut fit

bencfica

Tinilis veflibus.) In Hebreo eft:

Ri

in victoria, in qua quis multos occidit.

rubricatis veffibus, Ycilicet ex ngmne

4- Dies enim ultzonis. in cerde meo.

hr

hoftili,

Venit enim dies , in qua de hoftibis

Verun

Formo[us im ffala fza. ) . Decorus in

meis ultioneni (umere decreveram.

Tos

m h

velte fua militari, in fua chlamyde

Redemptionis , &c. ) Populi afervx-»

In multitudine fortitudinis, ) (n'adu

tute dzmonis , & peccati.

tu ef

imperatorio, ex quo robur corporis,

dit t

& animi celfitudo eminet.

Juti mihi fuit.

S. Salvavit mibi.) Auxilio, & fï—

Hilti :

Ego, qui-loquor, E$c. ) Eft Chrifti

Indignatio mea. ) Zelus potentiam

qudt d

refi mnfïo quafi dicat : ego fum, qui

acuens.

ET

fàm,q

mfhm fententum profero pro gene-

t Sin,

re humano a diabolo,

tvranno ;

6. Conculcavi popselos. ) Non eos ma-

&ando, & perdendo, fed convertendo,

Ezf;

a peccatis , ac morte aHh&o & op-

&fubigendo ; & vitia eorum mactando.

ts

preffo,

tids

Propugmator, 6c.) Humans falutis

Inebsiavs eos im indignatione mea)

Supplicio, quod mea indignatio eis d

-conciliator , & propugnator o u

pmavxt

& inflixit.

Qu

hoftes.

qüOdd

Q. Gieut calcantium n tarcgldrx )

Detraxi in terram.) Everti, & ad

Quorum veftimenta mufto imbuta ru-

terram affixi,

177

TW o

bra fiunt.

Virtetem eorum. ) . Eorum poten-

$. Torcular calcavs folus.) Ego vi-

tlaïn

w]

&oriam hanc ditficilen, & cruentam

[177

". Miferationum Domini. ) Benefi-

Cordar

4

$i*

CAPUT LXIill.

t

$27

T

per omnibus, qilæ räddidit nobis Dominus ,

& fuper multi-

tudinem bonorum domui Ifrael , qu

s largitus eft eis fecun-

& yefh'

dum indulgentiam fuam

cordiarum fuarum.

; & fecundum multitudinem miferi-

Yvit me-

8. Et dixit: Vetumtamen pop

ita mes

ulus .n"ïae-us ;effc, filii non ne-

gantes: & fa&tus eft eis falvator,

E

; & om«

&

9. In omni tribulatione eorum non eft tribulatus,

atfgälus :

faciei ejus falvavit eos : in dile

XHone íua & in indulgentia

emptio-

fua ipfe redemit eos

; & portavit eos , & el-eyavit eos cunctis

diebus fzeculi.

P.

& non

10. Ipfi autem ad iracundiam provoca

Qerunt & afflixerunt

)&in"

*

fpiritum fanéti ejus: & converfus eft eis in ini

micum, & ipfe

debellavit eos :

lav] 0j

Ji].

ir. Et recordàtus eft dierum fieculi Moyfi, & populi fui: Exod.

Ubi eft, qui eduxit eos de mari cum paftoribus

gregis fui ? 1429*

jini fi-

ubi eft qui pofuit in medio ejus fpiïgit;um San&ti fui

^

pet

Z

12. Qui

ciorum a. Domino poþul*o fideli fa-

m vllos

£torum.

interrogationem legeremus, £s om;,

IFibulat;jone eérüm mom efà tribulatus ?

xJm COlle

Laudem Domini, 6c.) Cantabo, vel

Eis fcilicet compatiens , & eorum da-

recordabor, ejusque argamentum erunt

mna, & incommoda tanquam pro-

beneficia in nos coilata.

pria exiftimans. LXX. habent : ex ogzs

) Utf

Reddid;t.) 'Yribuit.

! occidit.

friónlatione eorum mom lcgatus , neque

T

9. £t dixi. ) Deus.

-ngelus , fed ipfe faluawit eos,

uo

hoftibis

Vergmtamen.) Utique, fane, certe.

Ícilicet ipfei:et populo fuo adeffet.

eraim,

Fopulus peeus eff, &6c) Loquitur Dgus

Portavit.) Quaft nutrix.

afv

more humano ac fi nefcijlet , que fu-

Elevavir.) LXX. exaltavit. Chald.

tura effent, & quomo

*

fi;jfmuit,

S

effet populus.

do. fe gefï;u'rus

Czzili die

2

u fämli.) Omnibus fu-

&ft

Fip non megantes.) Scilicet erunt ;

perioribus feculis.

enam

quafi dicat : Mebrzi fidem mihi da-

Ío. Santi: ejus.) IMoyfis.

tam, cum fcedus cum iis pepioi inmon-

Ez

Z

f

5

fe. ) D'eq's peecatis eorum ir-

te Sina, nullo modo fallent.

fitatus

9

x

05 ftld«

Er fattus eff eis fafvatar.) Hua(-.'-;fp

e

Delelavit eos. ) — Subjiciens eos

jzendo,

du&us eft , ex A?gypto evocatos, in-

fervituti Philiftheórum , Madianita-

&dndo-

tactos, & ilizfos per defertum duxit.

rum, &c.

qiti.)

-9- de ommi rribulatiome eormm. )

Ib Rfcv?"dafu;:f.) Scilicet, DEI;S.

Qua Deum murmuris peccato, & aliis

i pro"

Dierum [acul.) Dierum antiquo-

quodammodo aflligebant..«

rum.

&l

Non eff fribula:us. ) Ut fcilicet eo-

M

[/)

2

£. E populi fui.) Quam fibi

rum curam , & providentiam abjice-

Moyfes fidelis, & eratus fuerit, &

yotette

ret

In Hebrzo eft: Zz om»i angs[lia

etiam recordatus fe populum elegif-

eorum €i fuir Amgufíla, cui bene com-

fe, ut eum peculiari favore profe-

d

cordaret vulgata interpretatio , ,ü per

queretup

L

4

228

PROPHET. ISAIA

gl 9

12. Qui eduxit ad dexteram Moyfen brachio majeftatis fuse,

x5 0055

qui fcidit aquas ante eos, ut faceret fibi nomen fempiternum.

j Qu

13. Qui eduxit eos per ab

É

yíios,quafi equum in deferto non

impingentem.

e

fs 10l

jo. Fa

34. Quafi anjmal i

n campo defícendens$, .fpii*itus Domini

sitri, 1€

duétor ejus fuit: fic adduxifti populutm tuum, ut fgceres tibt

nomen gloriae.

iDeut.

& vide de habitaculo fan&o tuo,

i

Prij

26 15 & gloriee tuee: übi eft zelus tuus, & fortitudo tua , multitu-

Baru

i

ll

"

a

W

M

íí

2

6

* do vifcerum tuorum

,& mif.eration.unï tuarum ? fuüper me

"continuerunt fe.-

TU

h

16. Tu enim pater nofter , & Abraham nefcivit nos

La

(

lfraelignoravitnos. Tu, Domine, pater nofter, redemptor

*

nofter, a faeculo nomen tuum.

ndu-

]

TH

17. Quare errare nos fecifti, Domïneä de viis tuis: i

rafti

| T

2

4 $ia

2 cy!, Uc?) - Inducic Ifeuas lpo-;.

'—15. Zlm £uu5.) GQuem totiesdoi"texl-

sotum £

pulum affii&um Dei auxilium inplo-

difti contra hoftes noftros.

türbarer

rantem veterum commeinoratione -þ,e-

Vilcerum 4orum. ) Yd eft, mifera-

neficiorum.

Honum tuarum, ut.ftatim additur.

y

De mar:.) Rubro,

Super me contanuerzuzt f.) Eias non

& afaci

4

Cum p

afforibus.

) Ducibus p QPUM "

experior; nam fe cohibere videntur,

Moyfe, & Aaron.

& nos cum calamit

»

ub ÀÀÀ

"do aedio ejns) Populi Itraelitici,

atibug conflifctari

Pr&;ïfr

P'ennitcuï;m

decm r

Spiritum fandi [ui.) Moyfem, quem

102 74 enim pater .na/ler.-) Multo

Deus multiplici fpiritu ornavit, fpirt-

COntiney

tu fclices fapientiw , fortitudinis ,

plus tibi debemus, quod fimus , quam.

i* o

Vr AE

manfuetudinis , &c.

Abrahamo s aut Jacob.

l 'Weïut de-

Nefcivit 2os.) Cum parentes noftros

Ti of

I2. d dexteram , 6$e.)

genuit, nefcivit quos, aut quales ef-

Quf ef

xtera tenens, LiXX, Zextera.

i, G

Majeffatis f(44,) Potentie divinz.

fet fufcepturus. Sic fancta illà mulier:

filis fus dicebat.. 2

Machabzorum

Sandi;

Scidi? 4q2as.) Maris rubri.

7. 92. ANefios, qualiter dm utero meo

I

Nomen.) Gloriam, fic num, I4.

fefx

1 w

apparsiflis ; meque emtm ego fpiritum ,

: quenti.

£7 animam douzvi volis , 6 vitam,

-teqmm

wf

I3. Per abyffos)) Per voxagines ma-

:

Ed

an

ris Rubri.

[z'ngff,[prun membra mom ego if/k COf

k

: Quaff equim, &c.) Addens eis ani-

p6

Nfgge

mos, & vires , ut alacriter emeti-

AA faculo nomen tuum.

5 Hoc tibi

NOter

nomen eft, ut fis pater, & redem-

retur illud iter, ut velox equus, (

IDI

validus per folitudinis alicujus pla-

ptor nofter.

I7. Errare nos feciffi. ) Exrare nos

Dj

: nitiem decurrit.

« Qe

d d&l

14. Im campo defcendens.) Facile,

permififti, & obdurari cor noftrum.

quemadmodum per declive facile am-

Comvertere.) Ad nos , ne avertas

W.

bulamus.

faciem tuam.

u

hqïkï

A

ä

CC AOU T. XLIMLO& XEIV.

229

Tafti.cor &o&rum;, ne,timeremus tle,?,;convertere'-

;fis fü

^

prq?ter fär:-

ternum,

wos tuoss, tribus haereditatis tuse.. —

".

Tt0 o

lum'fän&dm ü;t.uïu'm . ho.

18.

uàfi nihilum poffederunt popu

ftes noftri conculcaverunt fanCtificationem tuam.

Doniri

19. Fa&ti fumus quafi in principio, cum non dominareris

:es tibi

;);o("ftri, neque invocaretur nomen tuum fuper nos.

lo tuo,

CDUACPOEO T IXIC

multibi-

Petzt 'Propheta; ut Deus nomen Juum, & potentiam inimicis fni-

per me

dam faciat:: faffa quoque wentione felicitatis, que Deum expe-

&antibus preparata eft, confitetur ac luget populi fui ini-.

o, €,

emptor

quitates, immunditias , & exilium , oYans pro

aVN ;

lz',bemzione.

: jndu-

Tinam dirumperes coelos, & defce

inderes: a -:fa.cie tua

tl

U

montes def'uerent.

a

2. Sicut exuftio ignis tabefcerent, aquze arderent igni , ut

S Oflen-

notum fieret nome

-

turbarentur.

n tuum 'ipim-icis-ituis ; a facie tua gentes.

w'.?m-

ütur,

.

3. Cum feceris mirabilia, non.

füüinäbimm 1 Wdefcendift*i *

runt.

u not

e&/,a facie tua mOntes defluxe

*A

dentut,

E

4

nfidrt

[

Propter [evvos tu05.) Propter duo-

Xa4 hacurali ,quädam reverentia.

Vide Exod, 19.19.

Malto

decim tribus Ifrael, que populumtuum

x

continent , quz eft hereditas tua.

ET Sicut.-exüflio igm

$ A-tallvefceirem. )

,quu

18-. Quafe nibilum , £7c.) Hoftes no-

Liquefcerent, folverentur, wt ea fol-

füi poflederunt, & tractarunt nos,

vuntur, que igni comburuntur.

L

softrot

ls d-

quafi effemus res nihili, quisquiliz ,

Jque ardereut signus. ) Licet aquis

Alludit,

fzces, & purgamenta mundi.

fociari non polífe videatur.

muliet-

Santlifcationem tuam.) Y 'emplfïm:-

ad fulmina , & tonitrua, qux in nube.

yotum

19. Fatli famus, 6$c." Sumus a te de-

.aquis grav'ida emicuerunt in 9ina

2

4lt notum feret nomen zfuWum mnieucis

AT.

reliCti, ut fuimus olim in /gypto, an-

tequam nos in tuum jus,dominium, &

t4i. ) LXX. habent : & mazifeffum

m Ü

"Ecclefiam afcifceres.

erit aomen tumum n -adverfkri?s , id eft

4 «tllle

gloria, majeftas, & potentia tua.

Neque zmocaretur $ c ) Cumnecdum

vocaremur, nec effemus populus Dei.

Turbdrentur. ) — Vimerent , revere-

x tibi

»

rentur te gentes, que te Deum non

.edem.

I-DI

Ceres.

umperes. ) Aperþ*es, patefa-

agnofcunt.

— Deffuerent.) Liquefcerent. — Alludit

-8. Cum feceris mirabilia.)Per Chriftum.

'e 008

ad defcenfum Domini in montem Si-

prafertim in eonverfione gentium.

rort.

na, cum legem: dedit Hebrzis ; tunc

Non fuffinebimus.) Hanc Chriftiglo-

enim mons ille contremuit, & quafi

riam, & etficaciam , quia illa fui amo-

;grf.'äS

--

1

liquefactus eft coram Domino.ex me-

re eque, ac tremore, & ftupore nos

3

*

:

;

;

Iz

--

a

230

PROP*EHT. ISAIZE

[

.

zxCor. . 4. * A feculo non aü-&ierunt' , neque æur'ibu*s-. percepef', [ tenei

t.'te.f |

*.9. TUnt: oculus non vidi

t,Detlas abfque te , quze preeparafti ex-

qua inqu

pectantibus te..

p E nu

$. Occurrifti ]oet

anti, & facienti juftitiam : in viis tuis re-

& fdor no

€ordabuntur tui: ecce tu iratus es

; & peccavimus : in ipfis

9.*NE

fuimus femper ,. & falvabiniur.

itiquitdts:

.6. Et fattifumus ut imundi omnes nos, &

quaffï pannus men-

16 Cim

ftruatee univeríze juftitioe noftrae: & cecidimus quafi foliun

d ]erufa

univerfi, & iniquitates noftrae quafi ventus abftulerunt nos.

j Don

&

Judaveru

7. Non elit , qui invocet nomen tuum , qu-iyconfurgat $

te-

& omnia4

percellet, & fubigets. ut; demus ei £nab

vantibus.

Ultro illis nec fperanti-

n. W

nus, & colla fubdamis.

Ita expli-

bus beneficia maxima *contulifti.

Ve] fenfüs

affüges &

cat D. Hieronymus.

Ig viis tuis recordabuntur tni;;) Hi

eft, cum tam mira noftri caufa fece-

autem memores erunt tui, & in man-

ris, nonne gquum elt tuam o

datis tuis ambulabunt ftrenue, & cum:.

nobis patienter expectari ?

P€ïn &

Jititia.. :

(entum t

Defcendif/. ) Loquitur Propheta,.

Ecce du zratus es, E pecckä/imm. )

quafi a. Deo . exauditus ,.

*

At vero nobis Judzis iratus es,

n

Alihatria

compos factus.

;ö( voti fui

(f

"

i

i

TT

peccavimus , nec a. peccato abfi

Mti-

t

H

Montes deflaxerunr.) Nidetur figni-

Inus;.

- fni

ficare potentes, & Principes prius fu-

Ip ipfes.) Peccatis.. *

perbos, & elatos,, qui fe Chrifti Cruci

K

Et falvabimur.) Sed' per mifericor-

fubjecerunt..

diam tuara falvabimur ; tuo enim be-

(4e M fücelo mom audierunt G5c.) INun-

neficio fit , ut admifía fcelera dete-

quam: auditum. eft populo alicui tam

ftemur, & aliam a

O*

endi

multa, & tam eximia bona.data effe, ut

5

,« viv.evndiï

Ü

rationem in&imamus..

M

"

i

dabit/Chriftus fidelibus., cum carnem

fumipferit,, & cum. beatos in. eternam

(6. r Sumsndus, E&c.Y Ac fi ,gffä-

&tte en

' patriam receperit..

mus leprofi, aut alia. hujusmodi im-

)b

munditia maculati, & £cdi: eft vox

-ALfque 1e.) Preterte, uno te exem-

QU grc

PEOr

Unde $.. Paulus. r. ad. Corinth.

Judeorum quaerentium juftificationem,

T. explicat, a4fawe fhirizu Dez, quafi

emumdationem a. peccatis. poft pro-

mulgatam legem Chrifti,

hn m

dicat : folus Deus ,. Deique fpiritus co-

&

uo tempo-

gnofcit hxc bona ,. & ille , cui: ea ipfe

re omnes purificationes ,.

facrificia

Toeg;

voluerit revelare.

pro expiatione. peccatorum. inftituta

M. D

non folum mortua. funt ,

virtute

&« Occurrifi læ—mnti,-fj' fav;;'nfi' j:gþli—xk

dj

££am.) ln hac: vita. eis, qui cum. lxti-

caffa, fed. etiam mortifera, & adeo a

fn31

tia , & alacritate juftitiam. 'faciunt,

peccatis non purzant, ut potius magis

lis«

fo:dent, & deturpent ea ufurpantes..

£. W

Occurret ,. preces eorum. exaudiendo ,

& confolationibus recreando , in vita:

| Cterdrmus quafi foliwn.) Olim floruit

l0c dl

vero futura eos ad gloriam admitten-

nagoga, nunc aruit, & ut folium

IO, $

do. Vel fenfus eft :: occurrifti, & ex-

marcefcens defluxit..

M&uar

hibuifti te gentibus cum: l«titia. exci-

7« Noneff, qui invocet momen ruum.

Al m

pientibus te, &. Deum agnofcentibus ,

Ea fide, mente, & fanctita

Y

11! I

&. legem tuam admittentibus , & fer-

ftitia, qua: par efï.

t»ke-, & ju-

plun,

Defi

-

z

'

H

1!;

-

CA PUT LXIV. & LXV.

431

lS'perce e

teneat té : abfcondifti faciem tuam anobi

æPaïafäl .

manu iniquitatis noftroe.

$, & allififti noä in

li füs te- :

$. Et nunc Domine , pater nofter es tu, nos vero lutum:

8:m ]pfis

& fi&tor nofter estu, & opera manuum tuarum omnes nos.

9. * Ne iraícaris) Domine fatis , & ne ultra memineris *Püt.

ADüs fren»

iniquitatis noftrze: ecce refpice, populus tuus omnes nos.

78- 8«

af folium

lo. Civitas fanCti tui faCta eft deferta, Sion deferta fatta

Tünt Qs

eft, Jerufalem defolata.eft.

11. Domus fanéificationis noftree , & glorisze noftrae , ubi

furgat, &

u.

ie.

laudaverunt te patres noftri, fa&ta eft in ex

ftionem -i-.gnis:

Mu o

A

& omnia defiderabilia noftra vería funt in ruin

as.

*

C IDeratti-

ntulifti

' 12. Numquid fuper his continebis te

; *EDQmiin-e , tacebis, &

r tz.«i.) Hi

atliges nos vehementer?

, &in mane

CAPUT LXV.

üe, & um

Gentium conver fio , C? Judeorum propter iniguitates Juas, &f

tf )

Ls 6,

l

j

idololatriam abje&fio : [ervatis tamen paucis reliquiis ex ipfis :

X9 abfk-

ä

comminatio bis , qui. Dei legem abjeceruut., €? profpera , ac tiova

.- emnia [ervis Dei nuntiantur ; de quorum felicitate , €?

ftiferiCOfe

. Deà erga ipjos bemignitate muliis agit

0 enim D«

Propbeta.

eara dete

Rom.

& vivendi

"3 ;

Uæüe»runty me , qui ante non interrogabant , inve-

nerunt, qui non quaefierupt me. Dixi: Ecce ego,

XIO0.20.

Ác f die

ecce ego ad gentem, quae non invocabat nomen meum.

smodi Nl

2. Expandi manus meas tota die ad populum incredulum,

i el vox.

cationem,

qui graditur in via non bona po-ü: Cogitationes fuas.

3. Po-

po& p

[j tempo-

ficificia

- Teneat £e.) Placette, & quafi prohi-

& fplendidum: erat Jerofolymis, pa-

voftituta

beat, ne nos punias.

latia, prztoria, edes elegantes.

AILffüi not im manu iniquitatis mo-

I2. Centinebis ze.) Ne nobis o

( vittüte

P?!R

& adeo a

ftra.) '"lradidifti nos peccato, quafi

feras, & hoftes ulcifcaris.

1 mai

litori, cruciandos, & allidendos.

I: Uefferunr me.) Gentiles.

Re-

9. Saris.) In Hebr. eft s/aue valde;

. fpondet enim Deus querele

1)HI]£€3-'

hoc eft ultra modum nimis.

n florut

IO. Sanüitu;.) Hebr. /antl;tatis tua,

Ifaiz de Judeorum reprobatione.

: folium

ui ante nen interrogabant.) Quis,

fantuarii tui?in quo fcilicet templum

farfftum tuum eft. .

aut ubi effem ?

Ecce ego, 67.) Relictis ]udäeis incre-

riun.)

dulis convertam me, & abibo ad gen-

j

lum.

IT. .D'amufn fan&äfrätimk. ) Tem'-

tes, que non invocant nomen meum.

De;þv'dera&i!fa. ) Quidquid eximum,

9. Expandi æanus mem, &e.) Ad]u.

232

j

U 3s. Popu

lus, qui ad iracundiam provocat.me ante faciem:

) Ht

boro, &

meam femper: qui immolant in hortis, & facrificant fuper

lateres :

(ic faciam

,Me

4 Qui

habitant in fe.pulchris: & in delubrisidolorum dor-

.

fontes m

miunt: qui

comedunt carnem ,'fuil-lam, & Jus profanum in va-

-

*

fis eorum:.mi:;

habitabun

10 E

$. Qui-dicunt: R

ïece-d'e-a'me , nofe ap»prop-inqueä mihi, qïlia:.

immundus es: ifti fu

3 cübile

ts

mus erunt in furore meo , ignis ardens

" tota die.

*

m E

Thontem-

6. Ecce fcriptu

m eft coram me: ndn t'avc-'eb;o-.,. fedï' räddäm,

& retribuam in finum eorum.

batis füp

7. Iniquitates veftras, & i

ni'q*uitatesyþ*patr'um: veftrorum fi-

EE at

mul, dicit Dominus: qui facri&icaverunt fuper montes, & fu-

1pendimg

per colles exprobraverunt mihi, & rethetiar opus corum pri-

eotum xef

BD HC

mum in.finu eorum.

$

W

6c) Sign

dzos. jam inde ab initio finum, &

: Co"m'e-d*kakt* CAY 262 /äill;zm.)f Contra:

3 fodere-

manus expandi, quaff profundens in

legem Levitici 1I. 7-

:

10n totà |

eós inea munera, & charifmata, ac

J"s profanum.) in quibus carnes

. prefertim manus expandi in cruce.

fuille ,. aut alie lepe vetite elixate

R, (

fuerant.

l

Myeniatu

lIncredulum.) ln Hebrzo eft: 3335

entiwli..

yas. Hï

forer , id eft recedentem , rebellem,

.05 Qu dicunt.) Scilicet g

contumacem , ut Apoftolus veztit :

Recede a me

. quia imundus es.)

qu per/

lsger

i

Non credentem, & coutradicentem..

Judai enim. gentiles qqafi immundos:

Quimi,

Poff. cogitationes. fuas,) LXX. poff

averfabantur.

peeeat - fa.

Fumus erunt.) . Convertentur in fa-

g &i

mum: ardentem , & flammas.

vitam ec

2 4nte faciem meam

/ämpär.) Nam

beedid

patres: in templo quaft ante faciem

6.. Serzptum, q/f.caram me.) Peccatum:

Dei immolabant idolis ; .filii vero

eorum mez inhzret memoriz.

trà, (

Non tactbo. ) Non quiefcam , nom

lm ; (

Chrifto in faciem refiftebant , eique

Thr lo

conviciabantur.

ceffabo a vindicta Judaorum.-

desmolaut £m bortis, & c. .. Contra.

Sed reddam , €c.) Infligam poenam,

fcon

leois prefcriptum , que in templo

quam. meriti funt, in finum reddere,

9. $

'eff cumulate reddere,qus in. finum ef-

um

fuper altari holocauftorum: facrifïcakriï

jubebat..

fundi folent. Pf. 78- I2- Red4e vic-

Dej

Super ldferes;/

) Aþïtarïfa'- ex lateribus;

nis moffris feptuplum m fimum eorsm.

0017;

& hoc etizin-érat contra legem , quz

Ert imiquitates patrum: vefirorum

CWQL

.þ'ngul,) In Hebrxo eft, reddam frmaul..

jubebat altare fieri de terra, aut la-

Super zontes.) In locis

polds

pide impolito. Exod. 20. n..24-

4

: altis ,. que

tam

excelfa. di&ta. funt..

& à

4.- Qnà babitant $m fepulchris. ) Ut

Exprobraverunt mibi.) Qu enim

demones confulant , & refponfa eli-

Io

ciant LXX. habent: Qwz i» fepul-

idola colunt, exprobrant.Deo , quod.

fibi immeritó divinitatem ufurpet.

tm p

chris, & fhecubus dormiunt propter [o-.

at

amia,wtÍfcilicet a. mortuis. in qunnisv

Opus eorum primum.)" Prima , &

ia t

zefponfa accipiant.

Brifca Jud&orum. opera remunerabor;,

hi

iT

r

L-.

y»

l

"

L

CAP UT IXV.

25

3

lt facie

8. Haec dicit Dominus:

Quomodo fi inveniatur granum in

E füper

botro, & dicatur: Ne dii

Tipes illud, quoniam benedi&io eft:

fic faciam propter fervos

meos,

ut non difperdamtotum.

um dor.

0m jn vs-

9. Et educam de [acob fem

en, & de Juda poffidentem

*

fontes meos: &

haereditabunt eam ele&i mei, x&-fervi mei

habitabunt ibi.

ii qi

Is a'dens

10. Et erunt campeftria in caulas gregum , & vallis Achor

in

cubile armentorum , populo meo, qui requifierunt me.

II. Et vos, qui dereliquiftis Dominum , qui obliti eítis

teddam,

^

montem fant&tum meum

, qui ponitis Fortunaemenpfam, & li-

'orm f

batis Afuper eam,

fuyissnsmnens

s & fu.

füit pri-

rependáimque, pecnas meritas in finum

cat.

Ergo campeftria, hoc eft, loca

eorum retundendo,

Q Hac

plana caulis ovium abundabunt.

—2

8- Qnmomodo fi inveniatur granum ,

Ef "valls Achor , €5c.) Id eft, ut pla-

nities , fic etiam valles, & montes gre-

) Conra

&'c.) Significat fe paucos fanctos, &

gibus, & armentis redundabunt. Val-

a fcelere ihtepros coffervaturum , ut

Qs CAIRS

non tota gens pereat, fed maneat fe-

lis Achor erat juxta Jericho Jofue 7.

men ,

26. & erat admodum fertilis.

a dixatg

quomodo fi acinus integer

inveniatur inter multas uvas corru-

Populo meo, qui requifrerunt me. )

ptas. Hi autem fuerunt Apoftoli, &

Ecclefiz gentium. Vid

;entili.

hujus c. n. I.

g fuprainitiuna

A

andus h)

qui per Apoftolos, vel cum Apofto-

II. Moztem fantium meum.) Wlon-

mtnmdos

lis per Chriftum crediderunt.

Quoniam benedillio ef].) Omnes fru-

tem Sion, in quo templum meum eft.

Qui poniti fevrume menfam.) Pro

u in fi-

ges. & fructus arborum, & que ad

Fortt"a ,. in Hebrzo eft, 43 Ga4, id

vitam confervandam faciunt, nomine

Jeccatum

benedicionis comprehendebant He-

eft, fehicrtas forzama : fic Lia filium

ex "Zelpha ancilla fua. natum appel-

;

brei, quod effent beneficium quod-

lavit Ga4 dicens , Felrczzer.

Hunc

in, 108

dam, quo Deus illis benedixiffet.

Hoc loco accipitur pro femine, &

autem ritum ponendi menfam Fortu-

fpe propaginis.

ng explicans D. Hieronymus, fic ha-

pannat,

bet : Ez zz cmetis ur&iäm, &6 maxime

yeddar 4

9- Semen.) De quo proxime di-

num d*

&um eft.

22 JEgypto tdololatrin vvctus coníuetudo,

utonibtzo die auni ponant men[am ve-

lie vt«

De fuda.) De Judzis.

fertam varii geneiss epulis , &. pocelum

ruth.

|

Poffidentens montes :eos.) Apoftolos

E

multo mixtumy, vel praterita anns , vel

Wmm ;

fcilicet , & eorum fucceffores , qui

feimd fertilitatem ati[Picantes,

Hoc

j /Wlll/-'

polfidebant Jerufalem in montibus fi-

antem faciebant Wraelita, ommium -

5 qu

tam, id eft, Ecclefiam, cujus vita,

mulacroyum portenta venerantes,

ä

& doGrina excelfa eft, & cceleftis.

Libatís [uper eam. ) Libationis fu-

[i. enim

lO. Ersnt campeffria , 6$c.) Omnia

perftitiofam ceremoniam ufurpantes ,

,qU*

tam plana, quam montana gregibus ,

vinum, aut alium liquorem in Fortu-

n

ne honorem effundentes.

& armentis plena erunt, qu& allego-

In Hebrao

" &

ria multitudinem credentium fignifi-

eft: Impletis spff Meni potionem ; quid

;

[:'ib(mi

Bzéf. cum Com. Memoch. Tow. V.

!j

Gg

(

!

234

pPROPHE.T. 18Al4&

y.* &

I2. Numefabo vos in gladio, & omnes in caede corruetis

tus fum, &

& non eTt

Prov.* pro eo quod vocavi, & non refpondiftis , locu

i Sed.

I. 24. non audiftis: & facieba

Infra

tis malum in q;qlis meis , & quse mo-

jnhis, QU

66. 4.

lui, elegiftis.

cer

hoc haec dicitDominus Deus : Ecce fervi mei

tionem, à

Tere.

13. Prop

g, E

7. 13.

comedent ,

& vos efurietis: ecce fervi mei bibent, & vos fi-

( aon av

tietis :

40. Nof

14. Ecce

Dd mel ]zetabuntur, & vos confundemini: Ecce

l

jmolest di

i

fervi me

i laudabunt pree exulta'ione cordis, & vos clamabitis

contritione fpiritas ululabits.

& pecciti

prav dolore cordis , & pra

2b Et:

Is. Et dimittetis nomen v

eftrum in juramentum ele&is

fmeis: & interficiet te Dalninusr Deus , & fervos fuos voca-

neasä& |

bit nomine alio.

e;

n usv ao

16. In quo, qui

benediCtus eft fuper terram, behe'd'lcetur

Des. Bd

& qui jurat in terra, jurabit in Deo, amen:

in Deo, amen:

quod prom

quia oblivioni traditae funt an

g,'q&iæ pjri.o-res. » &

quia abfcon-

memo 2

*

muli

t

A

dine

ditee funt (r) ab oculis meis.

1 t Ecce

beneficioru

(1) Ab oculis meis. lz edir- Sixz.

legitur: ab oculis noftris.

r Ect

f verba.

autem. fit Mezi, non omnes eodem

prafertim tamen illud, quod in Eu-

inodo explicant, cum tamen certum

chariftie Sacramento experiuntur , qui

Celu 2

deduci , qu&

ad illud digne- accedunt.

Clefam int

fit a radice 3139 r«

Det Rio. t. I.

IS. Démattetis nomen veffrum in j^-

vum dl cc

numerare fignih Cat..

Adagialium , Adapialt 810. putat hic.

ramentum. ) Execratorium ; dicent

)

aiterís,

notart eos, qui in honorem Dei fui

enim , cum jurabunt : Mlihi contin-

a, &

gat, fi mentior, aut fallo, quod Ju-

tot bit ebant. cyathos, quot literas nu-

Drigra

merabant in nomine, cum qua explica-

dats contigic. ;

flatus inji

tione bene cohzrent fequentia. Deum

Nomine alio.) M ocabit eos Chri-

— ÓÉ

Na 4

Meni cultum in. Axmenia , & Phrygia

ftianos , reliio nomine Ifraelitaruin.

. fit eorun

difcimus ex Strabóne. Meminit etiam:

Vide fupra c..62. 2.

Wentem,

ejus Jamblicus in vita Pythagors.

36. I»quo.) Chrifto,five Deo Chri-

: 3j

19. Nwmerabo wos m gladio, 65c. )

ftianorum.

Eulia;

Quafi dicat, quia vos ad numerum

Qn' benedi(lus eff füper terram.) Is,

G?l.'mfium!

bibendo coluiftis Fortunam , ideo pa-

cu& in hoc Chrifti nomine benedi-

&nim alí

- €&um fuerit..

riter ad numerum ego vos gladio tru-

Benedicetur i2 Deo amen.) Benedice-

10. H

cidabo , cum fcilicet omnes, & fin-

:zr i2 Deo vero ,

nt habent. LiXX.

W inté

gulos quafi numeratim , & ex ordine

Cl tri

a

nam Chriftus verus Deus eft,

& Deus

tatt t

gl'adio feriam.

"tmen , id eft , fdels.

I3. Preprer

e

boc;, 8,-5"&). iacredulorum

perie

infelici

tatem , credentium vero felici-

Qui j«rat n terra.) Per Chriftum.

20. ]

tatem. defcribit.

In Deo Amem. )

Per Deunm . ve-

xum: talis enim eft Chriftus ; & per

i, )

Servi mei.) Fideles.

paucos

Comedent ,

.. 6 bibenr.) Hac

.Deum fidelem , qui fideliter. fervat

Wt n

cibi, & potus allegoria omne genus

promiiï'a.

Quia oblivioni , €c.) | Cum enim

COtum,

fpiritualium. deliciarum fignificatur ,.

virtud

|

E

Y

9

t

L

;

235

€APÜT Utv

COrTUelS

17. * Ecce enim ego creo coelos novos, & terram novam, » [ntr.

i& F

66.22.

& non erunt in memoria priora, & non afcendent fuper cor.

: Qu mo-

18. Sed gaudebitis, & exultabitis ufque in fempi:ernum ,

Apoc.

i.

[

in his, quàe ego creo: q

feryi mei

uia ecce ego creo Jerufalem exalta-

tionem, & populum ejus gaudium:

&vosfe -

I9, Et exaltabo in Jerufalem, &

gaudebo in populo meo:

& mon audietur in eo ultra vox fletus, & vox clamoris.

ini: Ecce

/40. Non erit ibi amplius infans dierum, & fenex, qui non

lamabitis

impleat dies fuos: quoniam puer centum annorum morietur ;

labitis.

2

& peccator centum annorum maledi&tus erit.

^5

1

"u

2i. Et aedificabunt domos, & hab

itabunt, & planta-bfunt yi-

s earum.

TS VOC&

neas, -& comedent fru&tu

dm

Go 5

22. 3*ïon

edicetur

, 4tten:

Deusþ fï(ielis fit, praítabit etiam ,.

quitur de —adult:is baptizatis, qui mox

N

quod promifit, ut fcilicet abftergatur

crefcunt in virum virtute perfeCtum,

i abícOn-

memoria antiquarum calamitatum ,

quales erant primi Chriftiani.

* EC

multitudine, & mïagnitudine novorum

Et fenex, qui non :im,þ/ekt dies fuos.)

beneficiorum.

In lege nova non erit infans, nec 1e-

17. Ecce emtm ego, Cjc.) Sunt Ch

gi-

nex dierum, qui fcilicet non impleat

fti verba.

x in Bi-

-

dies fuos, virtutis, & fan&titatis.

antor, qu

Celos novos , 65 terram nvvam.) Ec-

Quoniam puer cemntum anmorum mo-

clefiam inteläigit.

Vel. colum no-

-7';81!!1'.

Dat caufam, cur dixerit in

"m j

vum eft cclum ferenum profperitatis,

Ecclefia. non fore fenem ,

i

non

; dicint

abíterfis , & fugatis nubibus adverfi-

impleat dies fuos moribus,

&

virtu-

tatum , & tribulationum.

hi contita

tibus: quia fcilicet, fi quis fenex ef-

qud Je

.Priora.). Priores calamitates, prior

fet, qui moribus effet puerilibus, ef-

ftatus infelix.

fetque. puer centum annorum , id eft;

ns hr

Non afcendent. füper cor. ) Non

xtate centum annorum, fenfibus ve-

elitarum.

erit eorum memoria, non venient in

ro, & vitiofa vita puer, is non trans-

Tnentem.

iret ab Ecclefia militante ad trium-

Ig. Jerufalem.) Ecclefiam.

leo hi«

phantem , fed puniretur morte zterna,

Exultatienem.) Exultantem, ut etiam,

F3

& malediceretur a Deo.

Martinus

Gandittiz, id eft gaudentem ; ponuntur

Del Rio Adagial. g12. & alii pu-

"t ,' [?1

benedie

enim abítracta pro concretis.

tant fententiam effe, in Eccleftam Dei

E

10. Ert zon audieter , €c.) Midetur

etiam pueros quoad xtatem vi re-

hoc inteliigendum, non folum de Ec-

generationis in baptifmo fore.in fa-

fetelicte

T

t LA

L

clefia triumphanti, fed etiam de mili-

l

jentia, & virtute Chriftiana .virors-

& Dais

tanti ; tales enim funt viri fandi, &

perfectos.

per*ïe&i Ecclefiz filii.

Et peccator , £/7.) Eft ilfïtata repe-

QO. Nom erit ibi amp

lus 12f'ans die;-

titio proxime dictz fententiz.

rum.)

Infans dierum ille eft, qui

a. Ye*

paucos dies vivit. Renati per Baptif-

9I. Adificabunt domes , &c.): Do-

&pt

- fevat

qmum non erunt infantes dierum pau-

mos, & vineas fpirituales, id eft,

corum, fed inftar virorum, gratia, &

Ecclefias, monalfteria, religiofas fa-

virtutibus erunt pleni, & validi. Lo-

milias, &c.

j enim

&*

:

(

PROPHET, iSALJE£

$36

(cabeium

22. Non sedificabunt , & alius habitabit : nón plantabunt,

& al

j

cabitis m

ius comedet: fecundum enim dies ligni , erunt diles ocu-

,, Ortn

li mei, & opera manuum eorum inveterabunt.

25. Ele&i mei non laborabunt fruftra , neque generabunt

(icit Dom

in conturbatione: q

uia femen benedi&grum Domini cft) &

lum , : ;0

nepotes corum cum eis. -

Ül

"Pfal.

24. * Eritque antequam clament, ego exaudiam: adhuc

suodat pe

tionetr, (

31. 5.

illis loquentibus ego audiam.

Supr,

25:. * Lupus, & agnus pa

fcentur fimul; leo, & bos come-

tor thüris

a viis (u

ir.6

dent paleas: & ferpenti pulvis panis ejus: non nocebunt, ne-

nnl monte fancto meo , dicit Dominus,

la eft.

que occident in oI

CuAXP I

LXVI

& Ui

Dominus coli , € terra mon templum re[picit, quod Sfudei pre

adducati

locws $

loco quietis illi edificare wvolebant , [ed. Jpiritum bumiliatum , reji-

li mels;

ciuntur "oeieris legis facrificia : fudeorum adverfus Cbriffum ,

o

ipfiusque diftipulos pervicacia punienda oflenditur : de Chrifli na-

livitate, & Ecclefie f ecunditate , cui ut omnes colletentur , ex-

Cimas eomi

freieritt,

bortatur , oflendens beneficia , que& a Domino recipiet , & quale

a, & d

- futurum fit malorum judicium, C? quowodo per difcipulorum Cbri-

Celum fä

admodum

ff prfedication

em gentes comvertentur : de finali quoque retri-

quo pro f

butione malorum , €? bonorum.

& proptia

A&o. I.

c dicit Dominus: Coelum fedes mea, terra autem

Veltra op

7.46. .

HE

fcabel-

fj veltra

depereo.

17.24. þ22.1 Er alius babitabit.) Sed ipfi ha-

Q5. Lupus ,5 aghus, É5c. ) Signï—

bitabunt.

ficatur , homines alioqui contrariog

fcdes elt,

moribus concordes futuros in Eccle-

meorum.

Seeundum enim dies ligni.) LXX.5-

Q!i :jf

gni vira, quafi dicat, erunt diuturni,

fia, iisdem cibis fpiritualibus , legi-

eho, &

perpetui , felices.

bus, & ritibus ufuros.

lnvcterabumt, 65c.) Quia in xter-

Serpenti pulvis panis ejts.) Sefpens

2. 0ny.

tot indäg

num przmio illorum fruentur.

morfa homines petere folitus , jam

miuss, $

23 Nequ

e generabun! im comturba-

eo cibo erit contentus, ad quem a

tone, (56.) Chald. 44 zerzez. LX X.

Domino damnatus fuit, cum ei di-

'umpiam 1

im maledidionezm. In pace degentes,

Wum eft Genef. 3. 14.. Super petius

[ T

tuum. gradieris , E terram comedes: (i.

EENEEFREUENEERENOUENTT

ts

& gaudio generabunt filios Chrifto ,

h, 81

(08 non conturbet malignus hoftis,

gniäcratur iracundos, & in alios info-

&

ad mortem trahat, fed qui ten-

lentes humiles fore, & manfuetos , &

4d 9

dant ad vitam, & in numero bene-

nemini noxios, aut moleftos.

em d

dictorum cenfeantur.

Ovebo?

Neque eccidezt , 67. ) Non erunt

Pause

Et nepotu eorzt Cum eiJ.) Erunt fe-

czdes, &c. quia in

'Ecclefia Charitas

sen benedictorum Domini.

dominabitur.

U. 1

I. Je dicit Dominus, €fc.) Rejicit

TTEMf

Q4. Autequam clamenz.) Preveniam

3 0i

eorum vota , « preces.

Deus Jud&orum templum,& vi-

ä

Ya ]

ä

!

4GAPUT. LXVL

237

ïantabun;:,

fc'abeïïüm pedum meorum: qua eft ifta domus,

quám ædifi—'

: ies ocj-

cabitis mihi? & quis eft ifte locus quietis mese?

2. Omnia heec manus mea fecit , & facta funt univerfa ifta,

enerdnt

dicit Dominus: ad quem autem refpiciam: nifi ad paupercu-

ini cfz, &

lum, &.contritum fpiritu) & trementem fermones meos?

3. Qui immolat bovem , quafi qui interficiat virum : qui

1: adiuc

mattat pecus , quafi qui excerebret canem : qui offert obla-

tionem, quafi qui fanguinem fuillum offerat : qui recorda-

05 COme-

tur thuris, quafi qui benedicat idolo.

Haec omnia elegerunt

bunt, ne-

in viis fuis , &

"

in abominationibus fuis anima eorum dele&a-

ta eft.

X

DiQus, |

4. Unde & ego eligam illufiones eorum , & quze timebant

fudti n

adducam eis: * quia vocavi , & non erat , qui refponderet : p,o,.

In , fj

locutus fum , & non. audierunt , fecerunt

I. 24»

que maluin in ocu-

Jrjfam,

lis meis: & qua. nolui, elegerunt.

Supra

Cog.

5.' Au- 65-12'

irifi t

íErem

£imas eorum , quod ip—fï fe vocantem

W , u-

dæf;ï'um, eaque comparat homicidio , 7- 13*

fpreverint, minaturque eis contufio-

mactationi canis,

oblationi fanguinis

& quit

nem, & cladem

fuilli, & idololatriz.

Ideo vero hec

m Ciri«

Celum fedes mea , 6c.) Putatis me

deteftabatur , quia omnem pietatem in

? fülfi-

admodum deleCtari veftro templo , in

cultu externo facrificiorum ponebant,

o pro fede babeo alas Cherubim ,

interimque legem violabant, & rapi-

&

propitiatorium pro fcabello pedum.

nis, libidiaibus , aliisque feeleribus

4 autem

Vefltra opinio vos fallit; nam Sio-

vacabant. Vide fupra c. 1. n. 1 z.. Ita

(cabel-

nem veftram, & templum veftrumnon

etiam loquitur de victimis Moyfaicis,

depereo.

Celum enim ipfum mihi

quia refpicit ad tempora Chrifti, quan-

Ü ) ngm'-

do hzc facrificia abolita funt , immo

contrariol

ieorum.

fedes eft, & terra fcabellum pedum

facta mortiiera.

in Ecde-

Qua eff ifla domus , 6c.? ) Bi cum

Quaff qui excerebret eanem.) Pagnïno.

s , hge

coalo, & terra conferatur ?

Vertit, 4c ff decervieaffet canem , in

9. Omnia bat , 6c-) Veftro templo

eft , cervicem amputaflet. LXX

ha«-

Seeng

.

non indigeo; fum enim omnium Do-

bent: Quaff qui occkdat camem.

j, m

minus. 9imile eft illud Pf. 40. 9. Noz

Recordztor.) Recordando offert, &

quem 1

ccipiam de domo t -v,ïz*,;-los, neque de

adolet, vel qui in mei memoriam, feu

m &i dl«

gregibus tuis. bireos : quortam mee [nmt

áccepti ben:ficii thus offert.

17 /w&w

emnzes fera fel'oarum , jumenta in monti-

Qzuaft qui bencdicat idolo.

gede : Me

bus , 6$ boves , 657.

^

ac f1 illa adoleret idolo.

) Execror?

Jios tlf«

-d quem autcm vefpiciam. ) 'Quo

eli

Hie omnia.) |Mihi fcilicet ingrata

(04L09

ergo delectabor? quem amabo? quem

v

unt , ufurpant , & aliis placent.

fovebo ?

L

3

4

(')n etunt

Pauperculum ; 6 conptiifum älritu. )

"n

X. habént, & zf elfgerunt viss

charitas

LXX. habent: Hzmilez, 6f q'ui:efum.

. Elizam i/æ'zz/:'bnei eofum.) Ponam

Trementem.) V «Tde revérencem.

peccati hajus

"t fcilicet. capiantur,

Qui immolat bovem , &5c.) Atfe-

cedantur , &

Rejict

niánis.

illis illudgtur a Ro-

X

[m,& Vf'

: verat'beus, fe deteftari facrificia [u-

,z.

)

o;

PROPHET. ISALI/E:

2538

I0

$. Audite verbum Domini qui tremitis ad verbum äjus:

diligt

lii

dixerunt fratres veftri odientes vos , & abjicientes propter

nomen meum: glorificetur Domin

p e

us, & videbimus in lætwirtia.

x

II

veftra: ipfi autem confundentur.

6. Vox populi de civitate, vox detem

Ut fD

plo, vox ngkini* red-

1,

dentis retributionem inimicis fuis.

em.

am parturiret, peperi»kt": antequam ven;iret partus

Tjam.

ejus, peperit mafculum.

8. Quis audivit umquam tale? & quis vidit huic fimile?

per g

^

numquid parturiet terra in die una? aut parietur gens fimul,

quia parturivit, & peperit Sion filios fuos.

Yo,

u

-9. Numquid ego, qui alios parere facio, ipfe non pariam

f he

dicit Dominus? fi ego, qui generationem caeteris tribuo;4te-

CUS.

rilis ero, ait Dominus Deus tuus.

lsl

IO. Læ'

triga

$. Qui fremitis , €$c. ) Qui revere-

clefia Chrifti fübito, fine longo mi-

patio

mini verba Dei, ejus juffa, & minas.

nifterio, cruciatu, & labore, qualis

Proprer ueomen meum.) QOb fidem

eft parturientium. por Apoftolos, qui

Chrifti.

ex Sion prodierunt, Chriftianos plu-

Glorificetur Dominus , &5 t

| Oftendat

rimos per totum orbem parict Chri-

IQ

Chriftus gloriam fuam, refurgendo,

fto, illo tempore, quo Judzi eorum

Eccllef

& alia miracula patrando , ut lzte-

irifores cedentur a Romanis.

mini, & nos videamus jatitiam ve-

meag

Peperit ma[culum.) "M iros egregios,

l.

ftram , & ejus gloriam: funt vexba

& mafcula virtuté , quales fuere mar-

vd &

infidelium Tüdeorum irriforie diéta. '

tyres Chrifti.

I»ff amtem con/undentur.) Impii ni-

I2

.. 9. Quis audivit uzquam tale, 6c. ?)

mirum Judazi ita loquentes.

Magnxum hoc eft miraculum, & fu-

Tanten

6. Vox populi de civitate. ) ']am V'iä-

uent

pra vires naturz , üt tam cito, tam

Gio;

deor mihi audire vocenr populi de

multa fuccreverit foboles; nam qusg

civitate perculfi, & ululantis propter

naturaliter fiunt , fenfim fiunt, & in

ln

obfidionem Rormarorum.

temp ore.

tià dd

E

.. Vox de templo, &c.) Angelorum cla-

uia parturiUit, 6$c.) Sion autem,

mantium : M;gremus binc.

itu)

Vox Domins: ) Per Prophetas, & per

hoc eft, Ecclefia fimul, & quafi eo-

hr

alios . clamantis.

Vide jofephum Ju-

dem pun&o temporis plurimos pe-

ä&üïe

X

deum lib. 7. de bello Judaico c. 12.

pefit.

teai*p

Rerributionem.) Pcnam fceleribus

9. , Numquid ego, &c.? ) Hec tam

&

debitam.

fubita generatio , & multiplicatio

ut

blb

7- Antequam parturiret , 600.) Pra-

Chriftianorum non fiet naturali vi, fed

dicit partum, & fobolem numerofam

mea diyina.

Ego enim, qui alios

liter

Ecclefiz , cui promittit. ubera confo-

parere facio, maxima , & infinita pa-

H

lationis , pacem, delicias, &'gloriam

riendi vi preditus fum , ac proinde in

V byy

gentiurm.

pun&to temporis infinitos Ecclefix fi-

qt

af

dntequam par:urireï , peper.) Ec-

lios generare poffum , & parere.

ut Oiw

H

CAP U..T. LXVL

239

10. Lsetamini cum ]erufalem, & exultate in ea omhes, qui

Jus:

Jiz

diligitis eam: gaudete cum ea gaudio uniiverfïg qui lugetis fu-

per eam.

]tia

11. Ut fugatis ,

& fepleam'inï ab ubefe confolationis ejus ,

ed

ut mulgeatis, & deliciis affluatis ab omnimoda gloria ejus.

12, Quia hac dicit Dominus : Ecce ego declinabo fuper

rtus

eam quafi fluvium pacis, & quafi torrentem inundantem glo-

riam Gentium , quam fugetis : ad ubera portabimini, & fu-

a

per genua blandientur vobis.

le?

uomodo fi cui mater blandiatur, ita ego confolabor

1ul,

i.

vos, & in Jerufalem confolabimini.

jam

I4. Videbitis, & gaudebit cor veftrum, & offa veftra qua-

fi herba germinabunt , & cognoícetur manus Domini fervis

te

ejus, & indignabitur inimicis fuis.

.

*

-

e

et, & quäfï turbo qua-

[2

15. Quia ecce Dominus in igne veni

drigze ejus: redderein indignatione furor

5

q

em fuum,i& incre-

ïualig

pationem fuam in anmæ ignis.

, Q1

16. Quia

pïu-

E

Chri-

IO. Lertamini cum ferufztem.) Cum

cida

orgt

& reflorefcere videantur.

$ &*quäü emortua ,. reV'iVifg.el'e,

Ecclefia propter ejus gloriam , &

Dex

propagationem.

Cognofcetur manmus Domini. )

i. Ur fugari.) ldeft, & fugite,

providentía, & cura in fuos, & ejus-

mat-

vel & fugetis, id eft, participes eritis.

dem virtus, & potentia.

Tmri

I2. Flwvium pacis. ) Pacem exube-

ladsgnabitur $mimicis [mis.)

)

rantem , & bonorum omnium àf-

]udzos vaftando per Romanos , tum

fluentiam.

eos , omnesque impios damnando in

1

tat

Giorsam Gentium, ).Quas ad Ec-

die judicii; ad eum enim tranfit, ut

qllæ

clefiain cimn fuis operibus,

patet ex fequentibus.

k i

tia adducain.

& poten-

15. I (gne venet.) Inte

litge 'ignem

conflagrationis mundi , de quo Pf.

d uiera portabimini , &c..) — A]fdw

quitur fideles ,

"

N

u

n

omni genere dcli-

96. 3- lgnis ante ipfum praceder.

tet ,

Clarum afíiuent abí

3

(1

ue. moleftia, &

Quadriga ejus.) Per currus, & qua-

j «*

drigas metaphorice fignificatur maje-

labore, imuno cum maxima, volupta-

ftas victoris, judicis Dei.

j p

te , qualem experiuntur intantes , cum

ecuri portantur in finu' matrüm ,

Reddere im Indignarione fkiorem

(arfi

aut nutricum, aut cum iilis

edenti-

"

wum. ) LXX. habent: Red4.

catiO

bus & ipfi fu

per genua 'eamm mol-

rore u.lllf-ivnem fuam«

agerä i fu-

l

d

liter fedcnt.

alios

lucrepationem,) Punitionem , ultio-

I4- Offa 'vefra, quaft berba äermi-

nem. In Grzco eft ; Zxoowopgaxieucy,

| p&

mabsni.) Symmachus habet : Florezuzz,

que vox.fignificat, a4 corves mirte-

de f

quafi dicat

tanta erit veílra lztitia ,

Ye.

Ótalice dicimus : Mezdare ab

[

mal bora.

ut offa veftra morrore fqualida , mar-

e

:

^

240

——P—R—OP.HE/'I;.'ISAIZE

16. Quia in igne Dominus,dijudicabit, & in gladio fuö ad

.0.

omnem carnem, & multiplicabun:ur interfe&ti a Doniino.

donut

17. Qui (an&tificabantur, & mundos fe putabant in hortis

&i

poft janvam intrinfecus, qui comedebant carnem fuillam , &

faïem:

abominationem, &

3 val

murem;: fimul confumerlltur»a dif:it Domi-

nus,

2I.

18. Ego- eiutem opera eorum, & cogitationes eorum: ves

m

2

nio, ut congregem cum omnibus gentibus, & linguis, & ve-

P

nient, & videbunt gloriam meam.

(are.

i va'tli

19. Et ponam in eis fignum ; & mittam ex eis qui fa

& fi of

fuerint, ad gentes in mare, in Africam, & Lydiam tenden-

23!

dentes fagittam: in Italiam , & Greeciam, ad infulas longe ,

Tiet

ad eos, qui non audierunt de me, & non viderunt gloriam

m

meam. Et annuntiabunt gloriam meam gentibus.

Pïæï'ä

20. Et

ignis

Vition

16. lm zgme Domimus dijudicabir. )

Ls

gnem con-

| Abominationem.) Cibos vetitos.

jJam di&um eft fienificari i

[

Murem. ) In Hebrxo eft :

)22»

n

N

1

flagrationis mundi. Poteft eriam in-

Hachar ,

qu£ vox etiam glirem ügni-

lr c

telli

&

ci vis,

poteftas , zelus

$4X 'eHica-

ficat. Muris autem, feu gliris efüs ve-

? , j

cia divinz potentiz.

tirus erat Judeis Levit. rj;. 29. .'Gh-

mum el

Et 12 gladio fuo ad omuem caräeæn.)

res olim ad menfas expetitos

fuiffe pa-

& ln

Pagninus vertit : &g/adins ejus eff cum

tet ex Varróne d:e re ruflic

cap. 15.

a lib. 3-

dcans

emni carmt, id eft, oladius ultionis

ejus depafcetur omnem carnem

18. Ego auzem operd eorum.

h "

&Ít, omnes homines.

j

?id

) Vidsj

lkeeoria

& cognovi.

In Hebr. eft: ero a57em

ügnifïc

| Musltiplicabuntur interfe(ii

A bami,.

ero cum operibus eorum.

tià tüm

20.) Chriftus multos, id eft, omnes

U?z cong

regem.) Ad judicium, in valle

IYing,

reprobos interficiet, trudens in gehen-

Jofaphat.

OP re

nam, & morteim sternam,

AVente

lf

IQ. Ef ponam inm ei,£*c.) Refilit hic

17. Qui fänäfijïc;zäant:)r :00617

äui

aias ab impiis ad pios, a fecundo

t redi

fantctificabant , & purificabant fe in

Chrifti adventu ad primum.

4 ]

hortis, abluendo fe aquis expiatoriis,

OX n

u

& facrificando idolis.

Ssgnum. Intelligit charifmata Spi-

m

ritus Sancti, ut linguas ipneas datas

Apoftolis in Pentecofte; his enim

qua-

l lu

Poff januam.) Sywwnach. & 'Theo-

fi Apoftoli defienati profecti

funt in

GMnX

dotio habent: szus poff punum. 1 LiXX.

tüm

n lminibss, Poft januam fuperftitio-

Africam, Lydiam, &c

3 H

ni operam dabant fortaffis latebras

Hhh ï

Tendentes f'agittam.) Mel nectendum

2

captantes, & feceffum , ita ut poft ja-

cum , Gezres , vel de Apoftolis intel-

nvam idem fit , quod claufis januis.

ligendum, qui fuerunt , quafi clé&z

C(PI; hl

Déá fagittz ad penetranda corda mor-

BU

Wel poft januam , quia ^ in interiori

hehr

parte zdis ad.januam idohum fta-

talium vi prxdicationis , & qui ce-

RON

tuebant.

lerrime , ut fagitte, ad varias mundi

l

dicta,

Vide fupra c. $7:9. &1b1

u

plagas volarunt.

lj

,

u

CÀFP

LXVI

241

d

:30. Et adducen* omnes fratres ve&ros de cunétis gentibus

)

donum Domino, in equis, & in quadrigis, & in le&icis ,

OTLIS

& in mulis, & in carrucis, ad montem fantctum meum Jeru-

.

falem, dicit Dominus, quomodo fi inferant filii Ifrael munus

Ortil

in vafe mundo in domum Domini.

-2r. Et affumam ex eis in facerdotes ; & levitas, dicit Do-

. VOa

min US :

22

LYe-

* Quia ficut .coeli novi & terra" nova, quæ ego facio * Apo.

ítare coram me , dicit Dommus : fia ftablt femen ve.ü:rum 2L. X.

iVat

& nomen vefternm.-

den

23. Et erit menfis ex menfe, & fabbatum ex fabbato ve-

ye,

niet omnis Ccaro, ut

adoret coram facie mea., dicit Dominus.

jupu

24. Et egredientur

& videbunt cadavera virorum

qui

prevaricad funt in me: * vermis eorum non morietur, & "Mar.

»

ignis eorum non extinguetur , & eiunt ufque ad fauetatem 9. 45*

CAWWIA

viüonis omni carni.

PRO-

$

QO. Dozum Domino.

Pro 4ezum

.Et nemis veþrum ) Quo filit veftri

»»

rrlorl ibuntur.

gP

Hebr. eft, 4355 M;pebz , id eft, 4o-

Sic Hifpani D. Jaco-

u5 ve

247.

9blat:0 ,

Íaerzfreium. )

Noblilm

bo gloriantor, Romani $$. Petro, &

Gli

mum eft, & Deo

o

oratifimum donum,

Paulo,

&c.

& facrificium, fi animz ad ipfum ad-

[epà

23. Erib menfés ex menft, &fc.

lib j

ducantur, & comertantm.

Perpetuæ '*Jeomemæ, & Sdbbata,

In equis , ($ i2 quadrigis , £7c.) Al-

id eft, fefta.

]ra eft in Ecclefia mi-

litanti,

Vili,

legoria equorum, qmednn*arum .

in qua etiam yrofefn dies £e-

fignificantur quevis auxilia, & fola-

yit appe*lan OU.

Idem verius erit in

Auten

tia tum humana,

tum Án nl ica, tum

Eccleftia triumphanti.

Divina.

nvall

Allqut ad Judaos Bdby-

Oranis €4r2.) Omnes homines

lone redeuntes in Judzeaimn ; hi enim

2O4. E$Pediesurtur , $ videbuut cada-

favente Cyro commode, & exultan-

vera, 8c) .SS. Hieronymus, & Au-

j hie

tes redierunt in þatn am.

ou(hnus, & alii paíffim hec: "relerunt

acu'ld()

2I. Ex e5.) Ex Chriftianis, qui

dd fufurum f*eculum

Beati mente,

ex gentilifino converfi faerint ad fi-

& contemplatione, vel etiam loca-

dem ; 3 olim enim alienigenz facerdo-

j QPI

literfi vehnt, egredientur de coclo , ut

: datas

tio Iunn non 'POtt.l'dnt 3 immo ne

cominus intuea intur damnatorum fup-

mqu

oimnes ;mdem Ifraelite , fed ii tan-

plicia, qus ipfi fi fnguldrlDel beneficio

fixt i

tum, qui ex triba Levi effent , & ex

eva:feumt, & in que hoftes fuos im-

filiis, & nepotibns-Aaron.

Pxos in c«ternum volutan videbunt.

22. Quie ffcHt wl Qu ) -

Sicut

Vermis eorum non murietur. ) Ut

adm

coli hi

Cüm terra innovandi in z-

enim cadavera ilda annnata damna-

; n

c&æ

ternum erfeverabunt ; mlhlqne fer-

torum zternum vivent in wne, ita

vient ;

c€ femen véftrim:,

O*

t:Do-

verimes, quibus cxuc:abuntur

ftoh ! id efï fideles a vobl Eccïefiæ

g

Et erzmt nlgune ad [atietatem , €fc.)

muid

iggl egatl.

Exunt fenipiternum juftis fpe&taculum.

Bidl. eum Com. Mmpä& M n

SoHI

6'9

*

* ** x k

E

íd

PR.PHETIA JERE MLE.

XITCS

dedit

CAPUT PRIMUM

6 T

feremzas in ventre matris fantlificatus , €P tempore f)fo/" & ft-

quap

". T

gis S'uda mil]us a Domino ad prophbetandum , caufatur pueritiam,

f

am «

fed do&fus a IDeo accipit robur. inmvincibile , jubeturque vaticina-

que m

L

ri de/lruäïwnem Sferufalem fub nomine virge , &

d

olle fuccenje,

TUam]

f

I.

3

diu

Erba Teremize filii Helcice de facerdotibus, qui fuerunt

in Anathoth , in terra Benjamin.

Voue

V

2.

uod fa&um eft verbum Domml ad eum in die-

bus Jofize filii Amon regis Juda, in temodemmo anno

m.T

etam p

[

regni ejus.

Plü,l

3. Et fa&tum eft in diebus Joakim ülu ofise regis ]uda,

m, &

ufque ad confummationem undecimi anni Sedeciae filii Jofise

( pett

regis Juda, ufque ad cranfmigrationem Jerufalem , in menfe

Cdio ,

'ránsmi

qumto. .

4Et

am pr(

L4

mlgïm(

phitis,

ERBA 7eramu) Vatxclma Je-

2

uod fatlum eff verbum Domtn:. )

habetyr

remig , verba , (& prophe-

Ordo rectus effet :

Verbum Domini,

In V

tiz, quas a. Deo accepit Je-

uod factum eft: vel Qrod habet vim

caufalis , ut fenfus fit , quia fa&um

kmi $

remias, & prolocutus eft

eft verbum Domini ad eum.

Reddit

tf

ad populum.

étm J

geremis.) Idem eft Hebr'uce 7ere-

enim caufam tituli, cur fcilicet librum

mias snyvpyy: Ermesabs , quod. Latine,

mfcnpferlt Ferba feremie.

VN

aum p

excelfftas Dez , aut extollezs Deum.

3. Et fatlum eff.) Scilicet verbum

SIZ//;)I,

Fihi Heleie.) Non fummi Sacerdo-

omini.

tis, ut quidam opinati funt, fed vul-

Im diebus Joskim, ) "Kegnante ]oa-

UV

garis, ut indicant , qux fequuntur de

kim.

l

lu

facerdotibus iclicof communibus ,. &

hoj

. Lfgue ad con[;tmnmtzonem ) Donec

in üt:

illud etiam, quod dicitur in 4zatboth ;

compleretur aunus undecimus regni

nam fumml Sacerdotes Hlerofolymls

Sedecis, filii Jofiz.. Vaticinatus etiam

elato

habitabant. :

eft fub aliis duobus Regibus, Joachaz,

gTäLIJ ]

In Anathoth.) Quz urbs erat. fa-

& Joskim , fed eos ideirco non no-

Prop

d G.

cerdotum in '"Fribu Benjamin. inter

minat, quod tribus tantum menfibus

alias, quz illis attribute fuerant, — Jo-

recnayerint, ( fub aliorum regnis

DUERS E

fue 21. g.

commen videantur,

Lamen A

--

nE

*

CAPUT.E

24

4 Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens:

E

$. Priufquam te formarem in utero, novi te, & antequam

exires de. vulva , fanCtificavi te, & propheta

m in Gentibus

dedi te.

6. Et dixi: a, a, aj Domine Deus:

ecce nefcio loqui 4

n

quia puer ego fum.

*

*

7. Et dixit Domi

nusad me: Noli dicere::'puer füm , quo-

2

Ü

niam ad omnia, q

us mittam te, ibis: & univerfa, qua&cum-

que mandavero tibi , loqueris.

*

g. Ne timeas a facie eorum: qui

a 'tequm ego fum, ut e-

h

ruam te, dicit Dominus.

. Et mifit Dominus manum fuam , & tetigit os meum: &

dixit Dominus ad me: Ecce dedi verba mea in ore tuo.

Hh 2

1o0. Ecce

unt

Ufgue ad zraniingrationem. Teru[a-

Jie

tentat, ut patet c. 25. (& c. 27. vel

inu

lezm.) In Babylonem. | Prophetizavit

dicitur /z gezzzbus , id eft, ut predi-

etiam poft transmigrationem in /Egy-

ces gentiüm victoriam contra Judam,

pto;ut patet 44. & feq. — Verum plu-

& Benjamin, ut explicatur infra n. 5.

,

res, & potiores ejus. prophetie funt

Quia ego invocabo , &c.

Denique Je-

(ie

de gentis fue transmigratione, & ex-

remias prophetavit z gezzi£ss , quan-

cidio , & propterea dicit ufque ad

do in laphnis Jeyptiis predixit ,

:nfe

transmigrationem : vel certe abfoluto

quod vaftandi effent à C haldzis, ut

jam prophetie libro ufque ad trans-

patet c. 44. n. 1. & feq.

M

Tigrationem , alie acceíferunt pro-

6."Dtxl, 4 . 4.) Hebrgice eR una

phetiz, fed prior titulus, qualis hic

dictio admirantis 34 a27.

habetur, remanfit.

$

i.

Nefcia laqtzi.) Id eft, vaticinarl, ut

TTR

Im wmenfe quisto.) .Anni undecimi

Chaldxum interpretatur.

vim

regni Sedecie, quo menfe capta eft

"Quia puer ego fum, 6/c.) Nondum

Jerufalem a Chaldzis, & cum cete

ufum habeo vaticinandi.

Alludit ad

lum

Fis

ddit

etiam Jeremias.

fuam ztatem ; juvenis enim vatici-

jm

nari ccpit.

8. Nev; te. ) Pradeftinavi ad offi-

9. 4d omnia, 6c.) Quocunque te

cium Prophetz.

purm

Santiificavt te. )

Defïgnavi ad pu-

milero, ibis, & omnia, quz tibi man-

blicum Prophetz munus, ut explicat

davero, loqui poteris; ego enim te

idoneum reddam.

p

D. Auguft. Ep. 57.

D. Hieron.

hoc loco ; fignificatur etiam Jeremiam,

9. Ne £bgzeas a facie eorum.) *Ne

in utero matris fuiffe fanctificatum ,

timeas e05, ad quos mittam te.

«

deleto peccato originali, «& infufa

9. Mifiz.) Extendit.

rjattt

gratia fan&ificante.

Dominus manum fuam.) Mifit Do-

hts

Prophetam im gentibus. dedi te.-) ld

minus. Angelum, qui in corpore af-

eft, Gentibus, vel.ad Gentes.

Jere-

10*

fumpto manu tangeret os Jeremiz, &

ipus

mias enim licet inter Judzos ageret,

diceret : Ecce ded? "werba mem im ore

tamen de JEcyptiis, Babyloniis , aliis-

£40: fic initiat Dominus. Prophetam;

;gnis

que gentibus prophetat , excidium in-

ut intelligat, qu& pradicturus eft, non

|

244

PROPHET, ]EREMI?E

1c. Ecce conftitui te hodie fuper Gentes , & fuper regna,

17

&

0i

*infr. * ut evellas, & deítruas, & difperdas, & diffipes,

4

—&1 cedifi-

18. .

ces , & plantes.

u

I1. Et factum e

íft verbum Domini ad me, dicens: Quid

H

tü vides, Jeremia? Etdixi: Virgam vigilantem ego video.

in col

12. Et dixit Dominus ad me: Bene vidifti, quia vigilabo

terrar

ego fuper verbo meo, ut faciam illud.

&py

13. Bt fa&um eft verbum Domini fecundo ad me, dicens :

lj

Quid tu vides? Et dixi: Ollam fuccenfam ego video, & faciem

ego t

ejus a facie Aquilonis.

*Infr.

14. Et dixit Dominus ad me: * Ab Aquilone pandetur ma-

4 6

lum fuper omnes habitatores terree.

bm*ü

15. Quia ecce ego convocabo omnes cognationes regno-

jmum

run Aquilonis, ait Dominus , & venient, & ponent unus-

lia 4

quisque folium fuum in introitu portarum Jerufalem, & fuper

üra

omnes. muros ejus in circuitu, & fuper univerías urbes Juda.

16. Et loquar judicia mea cam eis, fuper omnem malitiam

(

eorum, qui dereliquerunt me , & libaverunt diis alieAnis, &

adoraverunt opus manuum fuarum.

ry. lu

fua , fed Dei effe verba in os füum

contra vos. I-n MHebrzo eft, Accele-

immiifa.

rabóo ego verbum mesm.

J

1o. Confii;ui.) Conftituo.

I3. Ollam [uccen[am.) Nabuchodo-

d.

Super gentes , $ faper regua.) 'Vam

noiorem intelligit cum' fuo exercitu,

& C

Jud&orum, quam aliarum circumqua-

ignem furoris eflantem , & ebullien-

€r(0

que nationum.

tem contra Judzos.

Vel per ollam

Ut evellas, &vc.) Ut facias, quiäquid

fuccenfam fignificatur Judea eraves

PU

voles, & annuüties omnia tam ad-

calamitates fenfura, quafi ab igne.

.

verfa, quam profpera , vel fenfus eft,

Er factem ejus a facie Mauilonis, )

ut has gentes evellendas, deftruendas,

Et ipíam ollam video venientem ab

Q.'x'ilgf;'(

At ei

difperdendss, & diffipandas ; illas edi-

Aquilone.

Vel ignis , qui ollam

p ]

ficandas, & plantandas effe a Deo,

accendit , eft pofitus ab Aquilone.

mineris, & predices.

I4. 4 .4gusdone.) .A Babylone, qua

N

utráq

II. VLgam wigilemtem ego wideo.)

Judeis Aquilonaris eft.

Nt.','

Alii vertunt : wirgam amygdalimam, fed

Panderzr-) Spargetur,erumpet.

idem eft: nam amygdalus prima flo-

"Super omnes babitatores terra.). Sci-

Qtiar

ret inter alias arbores:; fenfus eft, vi-

licet Judzz.

Cay.

5

deo virgam amygdali cum fuis flo-

15. » fstroitug portavum Jerufa-

)Iate

ribus apertis, quafi oculatam , & vi-

lem. ) Juxta portas Jerufalem , ut

ilantem.

eam obfideant.

f?lc

Qvita

I1. Vigilabo ego.) Solicitus ero, &

16. Loquar judicia mea cum ei.)

lr

ut amyedalus admodum mature flo-

Reipfa oftendam, me eos jufte cafti-

ret, ita epo celeriter, & priusquam

are.

Reg,«

D

putatis^ultionis meg virgam expediam

ésger.) Propter.

Tlämge

x

CAPUT-I.&H.

245

5nt.

17. Tu ergo accinge lumbos tuos, & furge, & leoquere ad

ï

if

Ne formides a facie eo-

eos omnia , quae ego praecipio tibi.

ruüm: nec enim timere te faciam vultum-eorum.

Qs

*Infr.

Qud

.18. * Ego quippe dedi te hodie in civitatem munitam , &

le0,

in columnam ferream, & in murum aereum, fuper omnem

6. 17.

labo

terram , regibus Juda , principibus ejus, & facerdotibus,

& populo terrae.

£f

Ig. Et bellabunt a

dverfum te; & non pravalebunt: fquia

cjem

ego tecummfum,) ait Dominus , ut liberem te.

CAPILILI, I

du

bra'viter expof?ulat. Dominus. cum filiis Ifrael , & 9Yuda, potif-

g10-

fimum cum pafloribus , ac propbetis , quod non re[picientes. acce-

Inus-

bia a Deo varia beneficia , eo, qui fons ef? aque vioa , relicio,

Uper

adoravverint idola , a quibus tibil boni expe&hare poterant : imo

;qda.

1jam

-cum toti e[feat in idolelatria , rapinis , & crudelitate, [e fo..

$

juffificare nitebantur , €? propterea. deva[tan-

dos predicit.

;

' T fa&um eft verbum Domini ad me, dicens:

Áctlte

I-,E

2. Vade, & clama in auribus Jerufalem, dicens: Hzec

hodo-

dicit Dominus: Recordatus fum tui, miferans adolefcentiam

& charitatem defp

TU

onfationis tuee quando fecuta es me in de-

illieti

ferto, in terra, quce non fe

mingtþur.

o]lam

h

3

3. San-

;mv 6

17. Acc:iizge lumbos tu05, 62c.) Xc-

19. Bellaburit , €&c.) Oppugnabunt

*

fie

te , refiftent, adverfabuntur tibi.

W. )

cingere lumbos, duo fignificare potelt,

7 Eu

aut expedire fe, & feftinare, ut acci-

2. de,) Ex Anathoth in Jeru-

pitur Luc. 12. 35. aut animum fume-

falem.

ollam

re, & confirmare fe, ut Job. 38. 3-

Recordazus [um, &/c.) Nift rationem

Y

habuiffem adolefcentim tue , qua. te

Z quæ

utraque expofitio huic loco congruit.

Nec enum tünere te faciam. ) Non

dilexi, aut qua tu me dilexifti, peni-

patiar ullum tibi ab eis periculum

tus perdidiffem te.

5

creari, cujus caufa timere po/fis.

Miférans adolefcentiam tuam.) In

| 9d

I9. Ded;te, €c.) Do, conftituo,

Hebrzeo eft: Moféricordia adolefcentre

præte,ritum pro prefenti.

£u£ , id eft, mifericordiz, dilectionis,

nj

In civitatem munitam, 68c.) Melut

qua tu me dilexifti in tua adolefcen-

u i

civitatem ,

columnam ,

& murum

tia, & cum recens mihi effes defpon-

«neum,

fata; hec eft enim, quam vocat cha-

i.

Regibus Juda.) Exponit, quam

ritatem defponfationis.

alti

ob caufam vocaverat ommnem ferram,

uando ficuta es me im deferto, Gc.)

Q.uém amorem oftendifti , cum me in

nempe ]udæam? ut fupra numero I4.

V

x

946

PROBHEBI

EREMIJE

3. San&tus Iírael Domino , primitise frugum ejus: omnes,

tesle;

qui devo

i

rant eum , delinquunt: mala venient fuper eos,

& p

dicit Domintis.

9.

4. Audite verbum Domini domus Jacob , & omnes cogna-

frin:

" tiones domus Ifrael: ^

lg.

MïCho

5. Haec dicit Dominus: * Quid invenerunt patres veftri in

te: (

*

Jusce

. 3- me iniquitatis, quia fe elongaverunt a me ,. & ambulaverunt

v

poft vanitatem, & vani fa€ti funt ?

II.

6. Et non dixerunt: Ubi etft Dominus ; qui afcen

1dere nos

popul

I^.

fecit de.terra /Egypti: qui traduxit nos per defertum,, per

terram inhabitabilem , & inviam , per terram fitis , & imagi-

veher

nem mortis, per terram

; in qua non ambulavit vir neque

i

habitavit homo ?

Tunt 1

7. Et induxi vos in terram Carmeli, ut comederetis fru-

di

llf'

1f

Gum ejus, & optima illius: & ingreífi contaminaftis terram

H

meam, & haereditatem meam pofuiftis in abominationem.

fathus

r

8. Sacerdotes non dixerunt: Ubi eft Dominus ? & tenen-

tes

tione e

ml

terdot.

deferto fecuta es poft egreffum ex

Poff va;ziratem.) Idola.

T

JEgypto.

Et wan: fatl: [unr.) ldolis fimiles,

P-g/zla

8. S/in&

z5 Ifrael Da;ninä.) Nempe

fine intellectu, & fine fenfu ficut in-

tunc erat.

rimiï

Erat peculiim meum ;

térpretatur David Pf. r113. 9. Similes

HTU

non eft populus profanus, ut ceteri,

1lis frant, qui facinut ea,

Tunty

fed Deo confecratus

quare qui-

cozfrdunt im eds.

0?7272"63 qui

cunque eum leferit, aut in fervitu-

Prog,i

6. E£ non Jixcrunt.) Non funt re-

but,

tem redegerit, facrileoii reus erit.

monib

Primitie frugum ejus.

Duo hezc Me-

ficiis cumlati fuerant.

cordati Dei, à: quo tam multis bene-

Qr, a

taphora firnificat, alterum eft, Ifrael

Terram fitis.) Aridam, defertam,

]

fuiffe primum propulum, qui a Deo

furculofam.

anm i

electus eft, ficut primitiz erant primi

VO tt:

fructus, qui Deo confecrabantur; al-

Laagrzem mortis, €$c.

) Horrid;lm ;

& plenam periculis morxtis.

punim

terum, nemini fine facrilegii crimine

Io

licere populum

udaicum affligere , &

7. In terram Carmeli.) INomen car.

Vet

confumere , nifi

b

eo; ficut ex primi-

zel aliquando proprium eft montis ,

süs nemini, nifl facerdotibus edere li-

aliquando nomen eft commune omnis

lnin

w

cebat , Num. 5. 9. quare indicat Deus

agri fertilis , & amani, ut hoc lo-

lt d

fore, ut a Chaldzis, poftquam po-

co, ubi.tota Paleftin

a Carmelus ap-

pulum fuum dura fervitute aftlixerint,

pellatur.

ficl

E

ponas fumat.

Hareditatem meam.) 'Y'erram, quam

trem;

S. Imiquita:is.) Infidelitatis, aut

loco hzreditatis vobis dedi; pofuiftis.

dl&a

crudelitatis: fimile illud Michzz 6. 3.

in abominationem , quia idololatria

Ue g

Popule meeus quid feci :ibi, aut quid

eam polluiftis.

tïl&ar

moleffus fui tibi ?

9. Secerdotes.) Non folum vulgus

li

E[gægaverum.) ALOnge '-I"ecelrerunt.

inperitum , quod ignoratio aliqua ra-

CRIC

[j

CAPUT II

247

D65;

tes legem, n—efci:eruntkme , & paftores preevaricati funt in me,

605,

& prophetae prophetaverunt in Baalj & idola fecuti funt.

-

9. Propterea adhuc

]

udicio contendam vobiscum

ent

minus, & cum filiis veftris diíceptabo.

1o. "Tranfite ad infulas Cethim ,. & videte: & Cedar mitti-

ni

te: & confiderate vehementer: &

Tünt

videte » fi factum eft hu-

juscemodi.

11. Si mutavit gens d

aeos füos ; & certe iþü non furit dii,

: 0$

populus vero meus mutavit gloriam fuam in idolum.

12. Obftupefcite coeli fuper hoc , & portee ejus defolamini

w

agl

vehementer , dicit Dominus.

;

xue

13. Duo enim mala fecit populus m

eus : Me derelique-

tunt fontem aquxe. vivie , & foderunt fibi cifternas, cifternas

fri-

diffipatas , qu& continere non valent aquas.

us? quare ergo

iE

. 14. Numquid fervus eft Iírael,

-agt vernacul

fa&tus eft in preedam?

)

Igo Su'

lsss

fe-

(5

tione excufare poteft, fed ii)fimet: fa-

Gloriam fuam.) Meram Deum, quo

- m

cerdotes.

merito debuit , & potuic gloriari.

Tenentes koem.) Legisperiti.

I2. Super boc , 67c.) Portento mali-

illes,

Paftores.) Do&ores, vel Reges, &

tie, quod di&urus fum.

Principes.

Porta ejus de[olamini.) Porte ccli

It ifl

Pravaricati fant im me.) lta vixe-

17

lugete; ficut lugere dicitur terra de-

runt, ac fi me non cognoviffent.

folata, & deferta, 1faie 24. 4. & 33.9.

j qw

Prophetaverunt in. Baal.) Predica-

vel defolamini,id eft, rumpimini fulgu-

bant, non que a rme, fed qux a dx-

ribus, & tonitruis in fignum irz Dei.

L 1

monibus,- qui idolo Baal loqueban-

Per cclos , & portas codi intelligi

jene

tur, audiebant.

etiam poffunt Angeli, coli cives , qui

Q. Judicio comtendam.) Summo jure

aram vobifcum ,. non mifericorditer ;

in portis ccli verfantur, id eft, in

m,

fpatiofis illius civitatis plateis.

I

vos transgreflores effe convincam, &

am.

puniam.

I3. Fomtem aque vivi.) Qui perpe-

IO.

Traefrte : ad. imfalas | Cetbi;n; )

tuo, & perenniter illos juvare poffum.

(ti

Id eft, Cypri, ubi civitas erat eo

Foderunt fihi ciffernas.) | FAegerunt

LUTMN

nomine patria Zenonis Philofophi,

fibi idola infrma , que nulla in re

u5

ut D. Hieronymus interpretatur, vel

eos juvare polfunt.

»

frifif

f

]o

ut alii, in Italiam, Berofum fecuti, qui

I4. Numquid fervus eff 1

jusb MLA

fic Italos appellatos £uiffe dicit.

Non propterea in predam datus eft,

L

Et in Cedar.) ln Mabiam, in ex-

10d fervus effet ; filius enim erat Dei,

&

tremas Agarenorum folitudines. Vide

quidem primogenitus Exod. 4.

jam

di&a Ifaie 60. 7. fenfus eft : durius

22. fed quia Deum offendit, ut re-

jllis

me tracatis , quam barbarx gentes

Ípondet infra n. j

ittà

tractant idola fua.

Vermaculiá, ) Servus ex ferva do-

II. £f iþ/inmjknt Di;) In Hebfæü

10i gaf:us.

*

J

eft , cum tamen ipfi non fint Dii.

I*

248

PROPHET. JEREM I/£

15. Super eum rugierunt leones, & dederunt vocem füam,

2I

R

verin

pofuerunt terram ejus in folitudinem : civitat

f

. funt, & non eft qui habitet in eis.

es ejus eguftæ

allen:

22.

16. Filii quoque Mempheos,

te ufque ad verticem.

*

& Taphnes -conftuþravemnt

macu

1

d non i

4

"

17. Numqu

ftud fattum eft tibi ,. quia dereliquifti

j

Dominum Deum tuum

àmbu

' viam. .

€o tempore , quo ducebuat te per

Curfo

A

18. Et nunc quid tibi vis in via JEgypti, ut bibas aquai;h

turbidam? & quid tibi cum via Atfyriorum

apaX

fluminis ?

, ut bibas aquam

qun

19. Arguet te.malitia tua, & averfio tua 'ihdrepabit-te. Sci-

C2

to, & vide, quia malum, & amarum eft, reliquitie te Do-

——

minum De"m tuum, & non effe timore

jj

Dominus Deus exercituum.

m mei aPUd ii ,*dþicit

Iu

a

xiltite

20. A faeculo confre

gifti jugum meum, rupif!

s

i vincula mea,

*Infr. & dixifti : Non ferviam.

N-

* [n omni enim colle fublimi, &

ho

3

X.

bant

fub omni ligno frondofo tu proftemebaris meretri

i ul

21. * Ego

immoja

15(, ózper e;wn.) Contra éum.

dus eft, imde a Græcis'Ma')xac, id

Inj

Lcoscs.) Hoftes Aflyrii, & ZEgy-

eft , nicer appellatus eft.

Bibere

tn rl

ptii intrantes-:anquam leones ru

gie-n-

aquam turbidam, vocat uti auxilio

alim,

tes in ejus predam.

€orum , qui plus nocere poterant,

meretr

16. Filit quoque Mempheos, & Ta-

quam prodefte,

fidn,

Anes. ) JÉgyptü, quos ideo filios

Q;uid Ub cum via Aj-"yriorum ?)

vagaü

Meimpheos & T'aphnes appellat, quod

Guorfum properas Aflyríam ? fole-

Memphis & Vl'aphnes dux effent prin-

&is2 äm

cipes civitates ZEgypti.

bant enim, ut ait D. Hieron. Judsi

Conffupraverunt :€ W[gme «d vtrüi-

ab /Egyptiis opprefli contugere ad Af-

nj

cen.)

otum teimbuerunt cultuido-

fyrios , & ab Aflfyriüs vexati contu-

Onhia

gere ad fhgyptio.s.

gt

lorum, quod eft fpirituale ftaprum,

& fornicatio. Vel fenfus eft : JEgy-

Aguam fluninis.) Eaphratis.

E

ptii vitores obfcene , tam pueris,

21 ]

IQ. -Jrgnet £e malirie tua.) In He-

* 31

uam puellis abufi fünt.

Alii per

br&o eft: eaffigabit te, id eft, caufa

ftuprum fervitutem intellizunt, oppref-

erit, ut res adverfas experiare, ex qui-

ïOl'dGS(

fionem hoftilem , omnemque calami-

lj

tatem, quam Judzi paffi funt.

bus difces, quam malum , & amarum

Qu ]

fit Deum tuum reliquiffe.

Otdg

I7. Eo fempere, quo ducebat te per

1

viam.) ReCtam legis fuz, a qua vo-

20. .4 faculo;) . Jam ab antiquis tem-

tine, N

lens aberrafti , & declinafti.

poribus.

fos «

19.

nid tibi vis in via JErypti ? )

üt al

Confregifts jugum-) . Niolafti conju-

Guorfum tendis, & fugis m JEg'y—

ale fcedus, quo mihi fueras copulata :

Üfieu]

;)Eülïl.

de populo fuo loquitur tanquam de

d

W m

dquam rrbidam.) Nili, qui turbi-

uxore, quemadmodum fup. n. 2.-

lii

(

CUASPSODSE

II.

p

249

fuäm,

a1. * Ego autem plantavi te.vineam æle&am,, omne femen *If;is -

f. xI-

verum :, quomodo ergo convería es mihi in pravum vinea

À att»

xule

aliena?

'erunt

22. Si laveris te

nitro, & multiplicaveris tibi herbam borith ,

(

maculata esin iniquitate tua coram me, dicit Dominus Deus.

23. Quomodo dicis: Non fum polluta, poft Baalim non

iguil

e pet

ambulavi? vide vias tuas in convalle, fcito, quid feceris:

Curfor levis explicans vias fuas.

*

24. Onager affuetus in folitu

dine, in defiderio animse fuze

iqDam

attraxit ventum amoris fui: nullus avertet eam : omnes qui

quam

quaerunt eam , non de,flcient: in menftruis ejus invenient

u

. Sd.

eaun.

e Do-

sl

25. Pro-

j dicit

me abftergere non poteris, quidquid

-Rupifli vincula mea, &c.) Subtra-

xilli te a mea obedientia.

dicas, quamcunque excufationem af-

i ml

Non-ferviam:) Domino.

feras, non poteris te fatis apud me

- de emmi enim cole , &5c. )

Sole;

Purgare.

i, &

M

bant enim idololatre in collibus , &

23- Qmomo

ka'a' dicis;, äc. ? ) Quo

in lucis , fub arboribus idolis fuis

ore poteris te defendere

"

^ & excufa-

immolare.

re, & dicere.

Proffernebaris meretrix. ) lbas ex

Non fum poluta poff Baalim, &yc. )

EINM id

una arbore in aliam, ex uno loco in

Falfos Deos fequendo.

Bibare

Va4de vias tzas im convalle. )

'Quo-

alium, ab uno idolo in aliud , ficut

anxilig

meretrices multis amafiis. fui co, iam

modo negare potes te Idola coluifíe ,

oteralt ,

faciunt, & de uno proflibulo in aliud

cum adhuc veftieia tua in valle, id

:

eft, in luco, ubi idolis facrificabas,

vagari folent.

m ! )

imprefía maneant, ita ut videri poffint.

2I. Eledlam.) Optimam, & ex ele-

Curfor lewis. ) Curfor in Hebrzo eft

? [oe-

€tis farmentis.

eneris focminini , 1323 Zebra : quare

n ]',ldæi

Omze [emen verum.) Cujus vinex

; &d Af

omnia farmenta ,

Omnes vites vere&

etiam Aquila, Symmachus, &.'I heo-

dotio vertunt: óeous)g xSQ94 , genus

| cotie

etant ,

5

cene

"

rofz , frugäferæ ; & nen

fomininum retinentes.

Videtur le-

D

adulterinz:

gendum Jeoudg x$Q4 1393 &mbra,

22. Nitro.) Nitrum, ut ait

| Plänius

capream, aut camelam interpretatur,

l 31. Io. non multam a fale diftat,

) If Je

& fenfus eft : ficut. caprea, aut ca-

fordesque erodit, & expurgat.

mela velox fertur ad pabula, aut po-

. cuf

i.

Herbam beritb.) Borith eft herba,

tius ad mares, dum zftu libidinis furit,

n qu

qua fullones utebantur ad pannorum

amarm

fic tu fynagoga ferebare ad Idola.

fordes abluendas, & purgandas. |La-

Expitans vias [uas ) In MHebrzo

tine, & Italice $aponaria dicitur. Sen-

eft: gyrans, 65 circumuems vtas fuas,

fus eft, fi te herba borith fapone,

huc illuc difcurrens , & varia loca

[uis teme

aut alis hujusmodi rebus abftercen-

circumiens, -

di facultatem habentibus fricueris, ta-

24. Onager.) In Hebrzo eft, 338

j njte

men maculam iniquitatis tu&: apud

QPUIAW"

pere, que vox

fo:?äjgrlï m tam marem,

li

yi d

Bi&l. CH Com. Meneoch . Tegs. "

Y

$50

PROPHET. JEREMI

23. Prohibe pedi'em tuum a nuditate, & guttur tuum a fiti.

p€ïU1

Et dixifti : Defperavi , nequaquam faciam ; adamavi quippe

]eo Y

alienos, & poft eos ambulabo.

J

26. Quomodo,confunditur fur , quando deprehenditur, fic

fol

confufi funt domus Ifrael, ipfi, & reges eorum ,

dix

facerdotes, & propheta eorum.

prin;ipes, &

3.

27. Dicentesligno: Pater meus es tu; & lapidi: Tu me ge-

fa

k

* il'l fr.

nui(li: * verterunt ad me tergum, & non faciem

,&in tem-

bus i

pore afflictionis füze dicent: Surge, & libera nos.

32.330

'ïibe-

D

48. Ubi funt dii tui , quos fecifti tibi? füurgant, &

dam :

rent te in tempore afliictionis tuse, fecundum numerum quip-

tüas

pe civitatum tuarum erant dii tui Juda:

^

21

29. Onid vultis mecum judicio contendere? omnes dere-

Tüm.

liquiftis me, Idicit Dominus.

. Fru-

blb ;

3?

/

quam fceminam Hgnifïcat. Qneigef

goga reperietur in fordibus, 1& for-

puþ t

eft afinus filveftris.

nicatione Idololatriz circa Idola in

ts f

^n

1n defiderio amsma [ma.) Cum grdo-

lucis, &c. quafi in Iupanari.

3*

te libidinis incitatur.

j

Q&5. Probibe Pedes fuor « nudifdte.)

J qu

Attraxit ventum , 6c. )

Emi-

Pedum nomine apud Hebr. non pe-

dm:)nlh

nus marem olfecit.

Tradit Oppia-

des folum , fed. crura. etiam, & fe-

Dtju

nus Onagros, cum incenduntur libi-

tora fienificantur , /ffe " pifes pedum

Caftipa

dine, fumma montium -confcendere

Ifa. 7. 20. pubem interpretati fumus ;

Dey,

ad odorandam, & captandam auram

fenfus ervo eft, adeo infana Idolola-

m ab

fcininarum, quas amant, & in'eas

trib libidine furis, ut cum moneris ,

Cpee

totos ferri , ut nullus eos avertere

né corpus nudes ad hoc adulterium,

tis P

poffit.

*

refpondeas: Defjeravi, &5c.

V0s,

Omnes , qus quarune eam , €$c. )

Gaitur tnum a (iti.) fAllegoria fitis

W(k!'m

Diximus in Hebrzo vocem $35 peze,

ardorem libidinis fienificat.

j'eta ;

tam marem fignificare , quam fcemi-

Defperavi. ) In

ebrzo eft, w3

f [

nam; fententia ergo eft, qui quzrunt

noas , id eft, Jefperatum off, actum eft,

eam, id eft, onagrum, »ez Jefreiezt,

nulla fpes eft, uc faciam, quod fua-

Qu

id eft, »oz farigabuntur , ut eft in He-

des., quia adamayi Deos alienos.

Qum f

breo , quia cum amore incitatus ve-

26. Src confuft funt.). Confunden-

M0 Ya

^

1

I

lociffüne currat, venatores defponde-

tur.; eft enim przteritum pro futuro ;

bunt animum, nec volent fe fruftra

confundentur , cum deprehenditur a

st

fatigare , fcientes fe affequi, & com-

Deo in flagrant delicto Idololatriz.

N

üt d

prehendere non poffe ; fic fynagoga

28. Ub fwnt? ) |Intelligitur , ego

ardenti ftudio, & veloci curfu fere-

autem dicam.

Jt

batur ad idola. :

X

Seczundum numevrum quippe cfvita-

lj]a

feros

In men[lv uis ejus imvenient eam.) Pa-

£4m , 6c. ) Quandoquidem tot habet

eninus, & Vatablus vertunt : 4 mez-

Deos, quot Civitates,. juvet te ex tam

d T

ft f PnUtniebt eam , Cum fcilicet men-

inultis unus aliquis eorum.

(Rt[g

ftruis

5

rrravattilrr, autfæïu. Ita fyna-

29g. Z7«dicio contendere. ) Ut VO,S

.

DSi

CAU T Bs

f

l,

—40. Fruftra perdufïï filios veftros , dlifciplinam non tece-

]e

perunt, devoravit gladius vefter prophetas veftros , quaü

3

leo vaftator.

erbum Domini : *Numquid

f

31. Generatio veftra, "Videte v

folitudo faftus fum Iíraeli , aut terra ferotina ? quare ergo

ä)

dixit populus meus: Receífimus, non veniemus ultra ad te.

32. Numquid oblivifcetur virgo ornamenti fui, aut fponfa

lge

fafciae pe&toralis fuce? populus vero meus oblitus eft me1 die-

em

"bus innumeris.

33. Quid niteris bonam oftendere viam tuam ad quzeren-

1be

dam dileCtionem ;

u

tuas.

qua infuper & malhtias tuas docuift?; vias

34. Et in. al

is tuis inventus eft fanguis animarum paupe-

ee

rum, & innocentum? non in foffis inveni eos , fed in omni-

bus , quae fupra memoravi.

&

dus

E esdni

Ii 2

L

3;. Et

r

purgetis, & excufetis, quafi DC

52- Nnmq:;id oälivijäemr virgo

tes

itis.

c. ?) Fomina pluris facit ornamen-

hum

30. Félies vefiros.)

Cives ve&ros :

ta fua , quam populus meus me.

alloquitur enim congre

33

Bonam offendere viam tmam.)

:(feu)

deorum.

gatiqnem ]o-

Ceipfam purgare, & excufare, qu&

npe

fecifli.

1

Difcipiigam nom receperunt. ) A me

elum

caftigati, meliores facti non funt.

"d. quarendam diledionem , &c.) Ut

Devoravist gladius veffer, €5c.) 'Tan-

gratiam meam ineas,

TE

yola

tum abefít, ut admonitiones meas re-

Qha infuper, 6c.) Cum non folum

gris ,

cipere volueritis , ut potius occideri-

male vixeris, fed etiam docueris alios

tis Prophetas, per quos admonebam

male vivere.

Uil

vos. lta Chriftus Matth. 23. 27. 7e-

34- Et imn 4lis tuis, €&c.) Loquitur

L fitïä

vafalem , 7eruf4/em, qua occidis Pro-

de populo tanquam de aquila, aut ac-

phetas , 6 laptdas eos, qu

cipitre, qui rapto vivit; folent enim

&

" gd re mif-

T

fé f9.

hujusmodi aves alas habere plenas fan-

J2

Quafi leo vaflator , &c.) jzi/ngendum

guinea. LXX. habent: Iz mazilu: tui.:;

«um fequentibus, & fenfus eft : quafi

|Sanguis,

um Prophetarum ,

: fga-

leo vaftator fuit generatio veftra.

quos occidif

:

; tum innocentium in-

31. Pidete, 6/c.) Audite, & dili-

;'den-

genter confiderate.

fácrificafti.

iantium, quos idolo IMoloch impie

Qs

u

Selirsdo.) lnutilis, & infructuofus ,

Nom m foffis imoeni &0$.) Sangui-

ut effe folet folitudo.

nes, quos fudifti, quafi dicat: fruitra

I*

; ego

Terra ferotina.) Verra ferotina eft

niteris occultare fcelera tua , cum fan-

ila, que cum foliexpofita nomn fit,

uis ipfe innocentium non in terra

feros fructus producit, nec perducit

defofíus lateat , fed in manibus tuis

72

ad maturitatein.

cernatur.

habet

Vel notatur Idololatra-

/ tan

Receffimus, €fc.) Ad alios Deos,

rum impudentia,

qui nobis benetacerent,

cabant , fed palam.

qui non clgm pee-

: Y05

[5

ln

52

PROPHE T. JEREMIJAE

.35. Et dixifti, abí(que peccato, & innocens ego fum, & þro-

41

pterea avertatur furor tuus a me.

Ecce ego judicio conten-

t frs

10*

dam tecum, eo quod dixeris : Non peccavi.

PP« u

36. Quam vilis faCta es nimis iterans vias tuas! &

tu*

pto confunderis , ficut confufa es ab Affur.

.ab Eg)-

»

j (

37. Nam & ab ifta egredieris, & manus tuse erunt fuper

Unis

caput tuum ,

»

quoniam obtrivit. Dominus confidentiam tuam ,

UR

4 !

& nihil habebis profperum in ea.

C A PIU-T

I1T.

ts

Deus incomparabili clementia populum fuum ad [ revvocat ab ido-

int

É

lolatria , in qua 9tuda etiam Ifraelem exce[fit : promittens [2 af-

Jumpturum eos. in filios , &? veros pafTores [e daturum , ut "Ye-

-

rojobymis in pace colant Dominum : de futura gloria , €

exaltatione SYerufalem : ac gentium ad eam congre-

g,.—

gatione , &? de populi peenitentia.

Q

v

ü

alu;

"i

Ulgo dicitur: Si dimiferit vir uxorem fuam, & recedens

ab eo, duxerit virum alterum, numquid revertetur ad

qlïxïl

(ximas

eam ultra? numquid non polluta, & contaminata erit mulier

9. I

illa? tu autem fornicata es cum amatoribus multis, tamen re-

acela

Tiontes

vertere ad me, dicit Dominus, & ego fufcipiam te.

20 Le-

*iiu ü

torniea

ln omuilus, quae [uper memoravi, ).

(ïuod Thamar ab Aman corruptam

üigia.

Pn manibus, aut alis tuis.

fecille legimus 2. Reg. i3. T9.- A

J

Qua

manus tux, id eft, opera, & peccata

dere !

vincam te.

35. Judicio c-ontendamfx') Ec con-

Solda

olda

tua recident in caput tuum.

36. F.l facta es.) Loquitur cum

Obmrivit Dominus ,8c.) - Vanas; &

edere

populo in genere fceminino , tan-

de 1h

quam cum uxore, ut fupra numer,

inanes reddit omnes confidentias, &

fpes tuas,

ER

2. 23. 24 -

lus t

Lerans vias f44:. ) Smpein /Egy-

Et mibil habelis proþerm&z im ea. )

NT2

ptum excurrens , ut inde petas au-

In Hebrxo eft, & »o» proferabe-

xilium.

ris 12 ei$, id eft, non beme tibi

D

n

te

Nofter

f

SAC

4b Agypto confunderis , &fc. ) Sicut

fuccedent , que fperabas.

kt Y

in Aflyris olim contra /Egyptios ,

Interpres , /z e«, retulit ad /Egy-

tem

fic mox ab /Egyptiis contra Áflyrios

Ptulïl.

Celia

fruftra auxilium petes.

I.

Umquid revertetur , £$c.? ) Se-

mel repudiata ,. nec revocari

Ero

57. 4b ifa.) Ab ZEgypto.

'üicum

Manus tua erunt fuper caput tuum.)

fine peccato, & infamia, probroque

hY

Solebant'enim mulieres flentes , vel

utriusque, nec redire poteft ad mari-

ïH

tum juxta legem Deuteronom. 24. 4.

& tm]

pudore aü'e&æl.r caput manibus tegere,

puta

A AUPIUOT GHE

N

n

4. Leva oculos tuos in directum , & vide ubi non proftra-

zi

ta fis, in viis fedebas , expettans eos quafi latro in folitudi-

ne, & polluifi terram in fornicationibus tuis, & in malitüs

V.

tuis.

.. Quam ob rem prohibitee

'funt füllae pluviarum , & fero-

X

ünusimber non fuit j froas mulieris meretricis facta eft ti-

Il .

bi, noluifti erubefcere.

4. Ergo faltem amod

o voca me; Pater meus . düx virgini.a-

t

tis meae tu es.

;. Numquid irafceris in perpetuum , aut perfeverabis in

l.

finem? Ecce locuta es, & fecifii mala, & potuifü.

ine1n diebus

Num-

Supr,

i

6. Et dixit Dominus ad

E

Jofiae regis, "

2. 29

Pa

133

quid

l

-

fing.

'Tu autem. non tantum repudiata , fed

XMide Martin. de Roa lib. 4

& adultera redi ad me.

Cap. ic.

Polluta , & contaminata , €$c.) Loco

4. Salrem amodo.) Ex nunc a.me

Vel nunc.tan-

citato Deuteronomii dicitur : poZura ,

invitata, & rozata.

dem tot malis edocta.

f5

E$. abominabils jalla coram Dom:no,

quod qumnodo fit intelligendum , ibi

Pater mens.) CAula a pueritia, cum

diximus.

virzuncula eflem, a matre, & patre

er

9. In direlam.) Ín colles, & loca

neglecta, quaíi pater fufcepitti, edu-

excelfa , circumfpice quaquaverfum

calti, & rexifti ie.

Vel eciam patris

"

montes, & colles , quantum potes

nomen maritum fignificat, qui uxori

vifu-alfequi , & ubique videbis tuz

loco patris eite debec.

Je'

fornicarionis , id eft, idololatrie ve-

Dux virginitatis med.) Gl uem Vir-

go, & adolefcentula duxi.

r

ftigia.

Quafi

latro in folitudine. ) Qui fe-

$. Numaquid iraféeris im pcrpetuum?)

In

dere folet, ut pretereuntes invadat.

Verba funt Dei, que docent populum

.A

at

Adi-

Solebant olim meretrices juxta vias

fibi dicere, ut ejus mifereatur.

federe, ut viatores allicerent , ficut

ui volunt eíffe verba Dei ftudcntis

í

de b'hamar legimus Genef. 38. 14.

bi adulceram Synagogmp reconci-

ä

liare.

-

3. Proäi?if& fgnt férlla 6c.) Scele-

ribus tuis cclum claufifti , ne plueret.

Es Hcura es, ) Ecce fimul atque

Serotinus tnber.

Qui cadere folet

hgc, que modo dixi, locuta fueris ,

.]

ineunte vere, ficut ftillz pluviarum

quamvis multa mala feceris, poteris,

16.?'

id. eft, prevalebis contra me; vinces

jb

fignificant pluviam , qux decidere fo-

ac flectes me.

le&£ in autumno ; his enim duobus

iNofter [Interpres pre-

det

temporibus pluvia efít maxime ne-

teritum , porzift; , pofuit pro tuturo.

WMel] fententia eft : Écce dixifti, nein-

ceílaria.

pe» Neguaquam faciam , cap. przced,

Frons mulieris. ) Alladit ad inere-

o

tricum impudentiam , que nomen

n. 25. & prout dixifti, fic etiam fe-

a

non tantum cellis fuis in tornice, fed

cili, & facis, & potuifti, & potes

adhuc tantum fcelus admittere ?

Iu'e

& fronti infcribebant, ut fecit pur-

fl

6. Averfatrix.) Rebellis.

purata meretrix Dabylon, Apoc. 17.5.

»4'

J

-

b

-

*PROPHET. JEREMIE

quid vidifti, quae fecerit averfatrix Ifrae]? abiit fibimet fu-

ï"

per omnem montem excelfum, & fub omni ligno frondofo ,

(cient

& fornicata eft 1bi.

i

16.

7. Et dixi , cum feciffet h

cec Omnia : Ad- me revertere :

qiebu

Et vidit praevaricatrix foror ejus Tuda.

& non eft reverfa.

ti Do

- . $. Quia pro eo, quod moechata effet averfatrix lfrael , di-

tür 1l

mififfem eam, & dediffem ei libellum repudii, & non timuit

E

prevaricatrix Juda for

ipfa.

Qr ejus, & abiit, & fornicata eft etiam

COngl

j. Et facilitate fornicationis fuve contaminavi

Terif

t terram , &

fimi.

moechata eft cum lapide & ligno.

^

Io. Et in omnibus his non eft

reverfa ad me prævaficatrix

I$

frmu)

foror ejus Juda in toto cordefuo,fed in mendacio, ait Dominus.

i

ir. Et dixit Dominus ad me : Juftificavit animam fuam a-

verfatrix Ifrael, comparatione preevaricatricis Juda.

t

12. Vade , & clama fermones iftos contra Aquilonem , &

t Hebr

dices : Revertere averfatrix Ifrael , ait Dominus, & non a-

bent : v

Vr s

vertam faciem meam avobis, quiàa ego fanttus fum, dicit Do-

minus , & non iraícar in perpetuum.

Vler,

dis; h

I3. Verumtamen fcito iniquitatem tuam, quia in Dominum

t He

Deum tuum preevaricata es, & difperfifti vias tuas alienis fub

Ugr

omni ligno frondofo , & vocem meam non audifti , ait Do-

titum

minus.

E

t

Qio r

14. Convertimini filii revertentes , dic

it- Dominus , qüia'

feiinqu;

id ef,

ego vir velter , & afiumam vos, unum de civitate, & duos

T. 1

lr'q;;;'; ,

de Acognatione, & introducam Voslin Sion.

Eu

5

IS. Et

[

Abiit fitmer.) Quoäu*n fua eupido,

Noz 4vertkm faciem mtam & "vobíe.)

lts vy

& libido ducebat.

l

Non irafcar , fed placabor.

Dio

EFacilitate fornimfionin) Proni-

Quia fanBus. ego [im.) In Hebr. eft,

e Ecd

tate ad idololatriam.

quoniam mifericors-ego . fum.

Quod

16

.10. Merdacio.) Ficte, ac fimulate.

etiam habent LXX...

UT

OYI. Jwffifitauit amimam [uam.) Mi-

I3. Sc/ro.) Agnöfce, confitere, &

Uten

nus peccavit comparatione Judz. Sic

deteftare.

Citqne

Ezech. 16. 51* Samaféía distdium pec-

Diþfrjfi Vias Inas 4/:'enio';) Huc

pl

caterem ruorum nou peceavtr, fed wici-

illucque difcurrifti ad quezrendos Deos

Cenr i

ffi eam feelevibus ts & jufizfcaffs fas

. alienos; vel 4/fpezfiffi v;as zuas , idem

ad p

rores iua& dm Omhibus abominmationióus

eft, ac divififti pedes tuos, aut crura

Vferri

tuis , quas operata es.

tua alienis, id eft idolis, vide Ezech.

Ditet

I6. 25.

j

P

I2. Comtra Aquilonem. ) Ad decem

Ng,,

"Tribus captivas in. Affyria, que ter-

14. Cenvertimisi. Mb idololatria.

; eeac

r& fancte eft Aquilonaris.

Iilif' rtk'ver:mte:) Flit rebelles, ut

quu

i

[]

CQA s U'T I ,

255

L fu-

Ys. Ft äääo vobis

9[0,

paftores jüxta cor meum : & pafcent VOS

fcientia, & do&rina.

I6. Cumque multp

3l

licati fueritis , & cf,eväritis in terra in

d

diebus illisj ait Dominus, non dicent ultra: Arca teftamen-

di

ti Domini, neque afcendet fu

per cor, neque recordabun-

tur ilius: nec vifitabitur, nec fiet ultra.

s

QUuit

ELaff]

17. In tempore illo vocabunt Jeru(alem folium Domini, &

congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine Domini in

Jerufalem , & non ambulabunt poft pravitatem cordis fui pef-

,€

fimi.

18. In diebus illisibit domus Juda ad domum ifräel, & venient

UIX

1U5,

fimul de terra Aquilonis, ad terram, quam dedi patribus veftris.

[ à*

-

: Quomodo ponam te.in filios, & tri-

19- Ego autem dixi

X

biam

ex Hebrzo aliqui vertunt.. LXX. ha-

,Ü

trareut.

acciperent , . vel ut beneficia impe-

r

1d

bent: revertizuini filià apoffata.

Vir veffer.) Mlaritus, aut daminus

Nec ffet nltra. ) Arca, aut quid fi-

)

vefter, aut ego poffedi vos, quia mei

mile legale.

eftis ; hec enim omnia fienificare po-

17. Jerufalem. E;cclefiam intelligit,

um

teft Hebraicum , *n9y3 exbatrbs.

ubi Deus habet folium fuum, id eü?

fub

| Unnm de crvitate, €$c.) 9i velunus

regnat,

tantum veftrum in. civitate fuerit , &

Cangrcgkäzmar ad eam.) Q uia omnes

Do

duo tantum in cogicatione una , non

gentes ad Eccleüam Catholicain ven-

zelinquam illos, fed reducam in 5ion,

ture erant.

id eft, ad Ecclefiam Catholicam , ut

In nomine Domimi.) Quo bepti-

luia

zande erant.

uos

lfa. 10. o1.. Reliquia convertentur , rt-

Itanie inquam ja4cob ad Deum forterm.

In Jeruf alem.) " Habitatis.

*

J5. Daéto vobis peflores juxta cor

.139- Hbst domaus Tuda ad domum Yfrael.Yy

D

menm,. )

Bonos, non quales popu-

Non erit diffenfio inter Judam , &

lus vult , fed quales ego

videtur

decem tribus; fed omnes fublatis ini-

73

Apoftolos intelli

micitiis ad Ecclefiam Catholicam ve-

de Eeclefia. :

gere ; fn:n fermo eft

nient.

"

dl

« 16. Nen dicent ultra: Av teflamen-

Venient fenzl de te

rrä : Aäwilanis. )

;0d

ti,.6:.) 'Non jactabunt legis Moyfai-

De Aiï'y

ria, in quam olim fuerant

abducti.

ce ceremonias ; per arcam enim omnes

,&

ceremonias inrelligit, ficut per tem-

Ad terram, quam dedi patribus ve-

plum infra. c. 7. n.

WVel non di-

ffris.) Alludit ad. reditum ex Baby-

Hac

cent ultra

Arca .

b

ei-precedet nos

lone ín Judzam, fed Ecclefiam in-

)e05

ad przlium; folebat enim in caítra

telligit, que per terram illam promif-

jem

afferri , prefentioris prefidii caufa, ut

fionis adumbrabatur.

a

patet ex I. Reg. 4. 4. & aliis locis.

.I9. Ego 4atem dix!, 65':) Ego co-

d

Neque a[cendet [zper cor.

) : Nemo

gitavi , qua ratione ponerem te in

de ea cogitabit.

numero filiorum meorum , quomodo

4

Neque vifitabitur.) Solebant enim

de te bene mererer, tanquam pater

de filiis.

u

&rcam adire , ut refponfum a peo

e

[ 4

aR

256'

PROPHET. JEREMIZ

buam tibi terram defiderabilem, haereditatem praeclaram exer-

citaum Gentium? Et dixi: Patrem voc

*

;bis me, & poft me

pri

ingredi non ceffabis.

£l

i

20. Sed quomodo fi contemnat mulier amatorem fuum , fic

jn

contempfit me domus Ifrael , dicit Dominus.

2o1. Vox in viis audita eft ) ploratus , & ululatus filiorum

lírael , quoniam iniquam fecerunt viam fuam , obliti funt

Domini Dei fui.

523. Convertimini filii

i*evertentes , & fenabo averfiones

l SI

veftras. Ecce nos venimus dd te, Tu enim es Dominus Deus

nofter.

ZI-

if

JH

23. Vere men

daces erant colles, & multitudo montium, ve-

:;'

^.L

re in Domino Deo noftro falus Ifrael.

24. Confufio comedit laborem patrum noftrorum ab ado-

yae f

lefcentia noftra, greges eorum, & armenta eorum, filios eo-

N

vell

AU

i

rum, & filias eorum.

25. Dormiemus in confufione noftra , & operiet os igno-

gredi

minia noftra, quoniam Domino Deo noitro peccavimus nos,

quie

& patres noftri, ab adoleícen:ia noftra ufque ad diem hanc;

^

- TY

! gY

ài 47

01*1;ini Dei nofii.

:

U

&»non audivimus VOCet

CAPUT

IS[

Hareditatem praclaram exercirusm

Saxabo av« "frozes veffvas, ) Conndo-

Geniiuz.) Vaciendo, ut terra, & he-

uns,

nabo vobDis omnes preteritas rebcl-

4l

reditas tua ferax elfet iortiffimarum,

liones veftras.

meamn

belicofiffimarum , & nuimerofiffima-

Ecce no$ venim

:

rum Gentium :

vel ut Gentes ad te

nos venimus.

u5 , &'c.) Dicite: ecce

hum

maximo numero confluerent ,. quafi

23. Mendaces erant colles.^) IMenda-

0fe

exercitus ,/& tua facra fufciperent.

N

ces, G falfi dii , quos hactenus fuper

&i

E? dixi Patrem. vocabá me, UC.)

colles adoravimus.

eirz

Et putavi te mihi adhzfuram; patrem

me appellaturam , & me fecuturam,

24. Cosfuffo.) Calamitas confufio-

non autem idola.

nem pecc.torum afferens.

ls à

148

QO. Sed quomodo , &c. ) Cum ego

Comedit laborem patrum moflrorum

hec cogitarem, & facerem, me con-

4b adolefcentia. ) Jam inde a pueritia

D& |

noftra experimur, fruftra patres no-

Paj

tempfifti, üt mulier fuperba amato-

.

rem fuum. .

ftros laborare ; omnia eniin illis ma-

p

21. Vox i vis, 6c,) Significat Ju-

le fuccedunt ,

hv

cefferunt.

quia a Domino. dif-

&i |

deos variis viis difperfos flere. fuam

calamitatem, quia a Deo difcefferunt.

Q5. Dormiemus 12 confufrone nä/zzra.)

l

22. Reverteutes. ) Rebelles, ut fu-

In miferiis noftris moriemur.

tunc |

tecef

pra num. I4.

l;

C

m

æ*;& * æ* ***'

257

| exet—

CAPUT IV.

o me

Promittit Dominus veniam , ff f uere comvertant , €? corde cir-

1. fic

eumcidaut , comminando gravia mala fi in malis perfifant : qua-

propier luget Propbeta *videns terram .devaflandam , &

orum

in folitudinem redigendam , ita tamen u non

! funt

fiat. confuminatio,

f'ones

1. Q'I reverteris Ifrael, ait Dominus, ad me convertere: fi ab-

Deus

ftuleris offendicula tua a facie mea, non commoveberis.

2. Et'jurabis, vivit Dominus in veritate, & in judicio, &

1 Ye

in juftitia , & benedicent eum Gentes , ipfumque lIaudabunt.

3. Hsec enim dicit Dominus viro Juda, (1) & Jerufalem, * No- Ofex-

IOo.I2-

ado

vate nobis novale, & nolite ferere fuper fpinas.

$ £0

4. Circumcidimini Domino , & auferte praeputia cordium

veltrorum, viri Juda : & habitatores Jerufalem, ne forte e-

QTO

grediatur ut ignis indignatio mea, & fuccendatur, & non fit,

105

fn.

qui extinguat, propter mgïitiam cogitati-onum veftraru

T

$. An-

(r) Et Jeruíalem. — Le eaze. Sixz. degitur ; ( hegbitatori Jerufalem.

UT

reverteris. ) Eff fatutum ;. fi

Benedicent eumn Gentes,Gtc.) Vf,id'en te$s.

E-Sr

quantam bonorum copiam. nobis füp-

ydo-

peccata. tua. ,. & idola defe-

zueris..

peditet , Deum : benedicent, vel bene-

dd-

- me comvertere, ) In gratfam

dicent populunv Ifraef , videntes ,

quam fit pius, religiofus, (& tenax

[2

meam redibis; nam in Hebrzo eft

futurum.

divinz- legis.

Offendicula.y Peccata, idola.

g« Novate vwolit nevale.) INowales

Mi«

Nonm commovtberi:.) NNon duceris m,

dicuntur agri, qui-uno anno, aut plu-

sibus vacui relicti- funt. ,.

de no-

jpet

eaptivitatem , qu tibi impendet : im

Hebrzo eft, emigra£rs.

vo: profcinduntur aratro, & feruntur.

Qu E jäufrtäi—: vocvivif Damikw.ï Non

Hac igitur novalis allegoriz hortatur,.

fio

eoles alium: Deum, quam Dominum;

ut evülfis per penitentiam idololatriz,,

m

fepe juramentum ponitur pro cultu

& peccitorum fpinis., verum. Dei cul-

Dei, quia pars eft cultus Divini. Sic

tum. ferant..

ritià

Pfal 62. 19.. Laudabuntzr omnes , qui

Nolte fereve. fuper: finar. j Serert

10

fid*

jerant ia eo. Vide ibi dicta.

fuper fpinas eft , non: ex anímo , fed.

Ip veritate.) Cavendo, ne juramen-

verbis tantum , & externis ceremoniis:

(

&iuim fit mendaz.

ad Deum:. converti,, & non profciffo,.

de judicie.Y N fit incautum , fed

& per poenitentiam: preparato cordis:

w)

tunc tantum adhibeatur, cum fuerit

dcro legem Dei velle fufcipere.

neceífe.

4- Circumcidimini Domins.) ld eff,

animo , ut ftatim explicat, intrinfecus,

€camus.

In juffitia. ) Ne cui jurando: no-

& non extrinfecus ;

quia gnizn Domi-

Kk

Biä/.- rum COW; MänaGhrwv z.: p'e'

-

258

PROPHE T.

[EREMI.E

$. Annuntiate in Juda , & in Terufalem auditum facite; lo-

n

quimini, & canite tüba in terra, clamate fortiter, & dicite:

jutia

Congregamini, & ingrediamur civitates munitas.

d

6. Levate fignum in Sion.

Confortamini , nolite ftare ,

veloc

Supra

E

* quia malum ego adduco ab Aquilone, & contritionem ma-

:

?

1. 14. g8nam.

qui

7. Afcendit leo d

e cubili fuo, & preedo Gentium fe leva-

I5

vit: egreffus eft de loco fuo, ut ponat terram tuam in foli-

lum (

tudinem: civitates tuae vaftabuntur, remanentes abíque ha-

16

*

bitatore.

des v

8, Super hoc accingite vos ciliciis , plangite, & ululate,

VoCCT

quia non eft avería ira furoris Domini ( 1) a nobis.

!«

9. Et erit in die illa, dicit Dominus: Peribit cor regis,. &

qua i

cor principum , & obftupefcent facerdo

-

)

fternabuntur.

tcs, & propheta con-

&

ml

Io. Et dixi: Heu , heu, heu, Domine Deus ergone dece-

pifti populum íftum , & Jeruíalem, dicens: Pax erit vobis, &

*

ecce pervenit gladius ufque ad animam ?

D):

qui p

11. In tempore illo dicetur populo huic, & Jerufalem: ven-

gnifc

tus urens in viis , quze funt in deferto vize filize populi mei ,

J j

]

non ad ventilandum , & ad purgandum.

I2. Spi-

Quod

lii ta

5v

a vobis.

hoc'efl

Nm

(I) A nobis. lm edit Sixr. legïttfr

nus animum videt, circumcidi Domi-

deorum Regem, & pradonem Genrium,

Ventus

&i (

no idem eft, atque animo circumcidi.

quia omnes vicinas gentes fpoliabat.

Ventla

Aujerte praputia.) Immunditias, &

9. Super boc.) Propterea.

ltlens

peccata cordium veftrorum.

"Acctngite vos ciliciis.) Solebant enim

Er fuccendatur.) Alludit ad fpinas,

Judzi temporeluctus faccis fe induere,

Ib

ügr,

qux faciliime flammam . concipiunt.

quod Jacob nuntiata filii morte fecille

fit ab

Simile eft illud Ifa. 9. 18. f/»ccenfz eff

legimus Gen. 37. 34-

quaff ignis smpietas , veprem ,

in;«

9. Peribit cor Regis.) Reges, &

Venigt

vorabit.

Principes , & Sacerdotes, & Prophe-

E Y

te animo pre timore confternabun-

Ej

& Anununtiate , Efc. ) Quia invitati

ad Deum reverri noluerunt, captivi-

tur, ita ut non pofílint juvare po-

Tg7,

tatem eis denuntiat; utiturque profo-

pulum.

à

31

Io. DecepzfHi.) Per falfos Prophe-

L

popeia Ducis, qui ingruente bello,

tas decipi permififti, qui dicebant :

Lr lQh

dato tubz fiyno, jubet omnes in mu-

nitas urbes confugere

D!

Pax,Pax, 65 non erat Pax, ut infra

4

6. 4b Aquilone. )

Ab Affyria, aut,;

cap. 6. num. I4.

Citüs

a Babylone, unde hoftes venturi erant ;

U/que ad anipsam. )

quue ad inti-

14

lihis

ab Aquilone enim pandendum erat

nobis inminet,

ma, ufque ad amiflionem vitz, qu&

omne malum , ut dixi fupra c. 1. n.I4-

N

l

7. [cendst ieo , 6c.) Leonzem meta-

II. Dicetur populo butc , Efr) Nun-

R

tiabitur repentinus hoftis adventus ,

ln

phorice vocat Nabuchodonofoz Chal-

emv(

"CAPU

IV

239

Y

12. Spiritus plenus ex his veniet mihi, & nunc ego lo-cfïü»ar

te:

judicia mea cum eis,

13. Ecce quafi nubes afcendet, & quafi tempeftascurrus ejus,

,

velociores aquilis equi illius, vae nobis, quoniam vaftaü fumus.

[là-

14. Lava a malitia cor tuum , Jerufalem, ut falva fias,. uf-

quequo morabuntur in te cogitationes noxiae?

L

Vd-

& notum facientis ido-

15. Vox enim annuntiantis a Dan,

Oll*

lum de monte Ephraim.

-

hi

16. (1) Dicite gentibus: Ecce

auditum eft in ]ef'q falem cufto-

des venire, de terra longinqua, & dare fuper eivitates Juda

Ie,

vocem íuam.

17. Quafi cuftodes a

groril'ih fa&i fün't; fuper eam in gyro;

)&

uia me ad iracundiam provocavit, dicit Dominus.

of

:19. * Via tuce, & cogitationes tuce fecerunt haec tibi: ifta

malitia tua , quia amara , quia tecigit cor tuum.

* Sap.

Md

Kk^5*

19. Ven-

L 3.

))&

— (r) Dicite gentibus. I» Sixr. balerur: Concitate gentes.

qui per ventum ommnia vaftantem fi-

inde venturum efie primum nuntium

d«

nificatur.

*

adventus Regis Babylonis, fic infra

nel,

Via flia populi mei.) A deferto , per

c. 9. 16. 4 Daw auditus efl fremirus

p

juod via eft ad filiam poepuli mei,

equorum e "jus.

,V el etiam- fignifïca-

hoc eft, ad Jerufalem.:

tür occifionem, & exilium decem tri-

"o Noen ad ventilandum , €$c.

) Non érit

buum pro monitore efie debere Juda,

ventus gratus, & utilis, qualis ille

quz. merces idololatriam maneat.

fIUfhy

elle folet, quo arez purgantur,

Notzm . fd;ien.ti.f 4dolum. ) Vexilla

bat

ventilantur ; fed perniciofus, & pe-

Chaldzorum infignita idolo Bel; vel

ftilens.

$

intelligit ignera , quem colebant, &

entit

le-

caftris preterebant. Alii per idolum

(0Y2.. Spiritus plenu:. ) Spiritus p

uerty

nior, & vehementior , quam. fatis

intelligunt idololatras, vel Regem Ba-

«cille

fit ad purgandum, aut ventilandum,

bylonis, qui fe in ftatua adorandum

propofuit, Dan. 3. $. LXX. habent:

Dei verba.

veniet in obfequium. meum :

fu? t

ennuniati: abecm, tf calamitatem.

T.

p

Ex bis.) Miis deferti.

16. Dicite Gentilus. JOufcipit perfonam

ibuid

Loquar judicia.) Re ipfa illis often-

nuntii, bellum publice enuntiantis.

) PO

dam, ine jufte illos punire.

Cuffodes.) :Milites, qui Regem Na-

buchodonofor cuftodiunt , vel qui Je-

13. Quafi nubes.) " l'enebrofa, denfa,

pl

triftis, ac minax,

rufalem obfidendo cuffodiunt, ne quis

al

Afcender.) Denfus, & acer exe

poffit evadere.

mffa

citus Chaldeorum.

.:r.-

Dare .. . vocem. Clamare,& quafi leo-

i4. U/'ä::&qtæ morabuntur ? ) Reti-

nes, rügitum edere contra civitatesjuda.

gtl

mnebis in animo tuo cogitationes ini-

P

Quafi ceflodes agrorum.) Dum

qüæ

quitatis tuz ?

Jerufalem obfident , & circumjectos

IS. Vox emtm annuntiantis a Dan.)

a'grds infident.

Fi

M

Dan, & Ephraim erant inter Jerufa-

38.

ia fH& 9- 'c. ) A&iones :»uwæ

icus [

lem, & 3abylonem; propterea dicit,

pravg.

26o

PROPHET. JEREMIJE:

rg. Ventrem meum , ventrem meum, doleo, fenfus cos

.

dis mei turbati funt in me, non tacebo, q

us d

uoniam vocem buc—

s.

cinsé audivit anima mea , clamorem preelii.

9

20. Contritio fuper contritionem vocata e

ft, & vaftata eft

q7. !

fed tar

omnis terra , repente vafta:

a funt taþern-acula mea ,*fu*bi.t?

pelles meae. -

;

.*

4j 1

cutusf

21. Ufque

quo videbo fugientem , audiam vocem 'buccinæï

22. Quia ftultus populus meus me non cognovit , filii infi-

3b eo,

:

plentes funt j & vecordes fapientes funt, ut faciant mala, b:-

t i

ne autem facere nefcierunt.

k

s; 10j

23. Afpexi terram, & ecce vacua

bes der

f

& non erat lux in eis.

.eraþ, &,gihilï, & coelos;

s

»

24. Vidi montes, & ecce movebantur,'&-qmnes colles con-

, q

turbati funt.

1

los tuo:

D

25.Intuitus fu

animam

recefhit,

m j & non äfat homo, & omne volatile coeli

r

-- 26. Afpï

puerpe

Ifla malttia tua.) 'Scilicec fecit hoc.

Tabernacula i2 e«.) Omnes agri va-

Gu

Quia amara, &fc.) Particula *5 Cós

ftati funt, & qux in eis fiunt tento-

quia, redundat per pleonafmum , &

ria ex pellibus ad excubandum, ut

Y ocdil

fenfus eft:

amara tua malitia cor

mos eft paftorum.

t dl

77

tuum, & anime tuz intima penetra-

2I. Fugientezm. ) Populum Judai-

"

vit; vel malitia in caufa fuit, ut, 53

cuimn.

hi :

mar , id eft; amarum hoc, id eft, ca-

; ;,Vocem buceime.) '"Tubas hoftiles.

Velan,

25

lamitas hzc penetraverit ufque ad cor

^02. Quia ffulrus, &c. ) Refpondet

tuum , fic dixit n. Io. pervenille gJa-

Deus, quafi dicat ; tamdiu durabit,

Q? pri

dium ufque ad ànimam.

qu amdiu' populus

ide d

19. Ventrem menus doleo. ) Ex He-

ïm'eus' me non co-

gnoverit.

v

breo bene vertas, vifcera mea doleo,

"93. 4f

exi terram, 616.) 'Verba-funt

0 per

angor intimis animi fenfibus. Loqui-

Prophetz, dicentis fe animo , & fpi-

& Cuk

tur Propheta in Perfona Civitatis ,

ritu Prophetico vaftitatem terre u-

E

am exitium Íibi imminere animad-

tolendar

J

vertentis.

de vidül'e,

p

Ef ecce vacua erat , Cc. ) Allddic

7-8-,[4

Vocem buccimt. ) Advenientis exer-

& Nïtu:

citus.

ad illud G enef. I. 9. Terra aurtemerar

QO. Contritio fuper contritionem, )

imanis . 6 wacua, quafi dicat : vidi

Qi,

omnia adeo contufa, &

»

erturbata,

Ti

Malum ex malo, calamitas fuper ca-

ut vetus illud Chaos re

!

erre . vide-

& tenà

Jamitatem ; nam prius fame, deinde,

bg

ladio; vel prius obfidione, deinde

rentur.

Idem fignificat, quod fub-

ditur :

&f celes , €$ zonm erat ; tra-

idq.

captivitate afllictus eft populus.

-gice enim infelicem Judez ftatum de-

3

Tum

Vocata efl. ) Adducta eft a Deo,

cribit.

fignificat non cafu accidiffe , fed . di-

NE?&

v:na voluntate,

$ic Pfal 104. 16.

25. Et non erat bomo.) Quia omnes

pro ä'lm

defife

dicitur, & vocavsz famem [uper terram,

pene homines in Judea a Chaldeis

29

CA-PUT IV.^

261

Cf

46. Afpexï; & ecce Carmelus defertus , & omnes urbes

buc-

ejus deítru&tze funt

| & facie meini , & afaci iree furoris

ejus.

e.

eft

27. Hvec eni

m dicit D-ominuä. . Deferta erit omnis terra,

]bito

i

fed tamen confummationem non faciam,

28. Lugebit terra, & moerebunt coeli defüper: eo quod lo-

'gnæ.

cutus fum , cogitayi , & non poenit

qit me, nec averfus fum

if

ab eo.

b2

29. A voce equitis & mittentis fagittam , fugit omnis civi-

tàs: ingreffi funt ardua, & aícenderunt rupes, univerfa& ur-

Joy

bes dereli£tee funt, & non habitat in eis homo..

30. Tu autem vaftata quid facies? cum veftieris te cocci-

COl«

no, cum ornata fueris menili aureo, & pinxeris ftibio ocu-

los tuos, fruftra componeris: contempferunt te amatores ;uig

4

li

animam tuam quaerent.

*

31 Vocem enim quafi parturi

entis au—divi, anguílias ut

n intermorientis , expandentifque

pre'

d

puerperz: Vox fili& Sio

L

ma-

Kk 3

r Ya«

[

(j

vel occifi, vel abducti funt, aut fa-

advenientis «equitïs , & fagitarii : eft

TR

a delapit.

fingulare pro plurali.

Omne "velatile eeli receffr

fge. ) LXX.

uda-

legre/fr funt ardua. ) Ardua mon-

habent : &$ omaia volatila cml pa-

tium, & filvarum. In Hebrzo eft: /s

vebant.

denfftates. LX X. im fheluncas,

$

26. Carmelus.) Fertiliffima Regio ,

g0. T» aurem.) Jexufalem.

onddt

quz prius frequentiflime habitabatur.

Quid facies ? ) Nam remedium ,

abity

Vide dicta fupra c. 2. n.7.

quod tibi profuturum putabas, nihil

j «

proderit ; nempe, quod te induas

27. Confummationem wop faciam. )

coccino, & monili aureo, quod pin-

Non penitus terram perdam, quia in

futit

ea Chaldzi aliquos relinquent. ad eam

gas ftibio oculos tuos.

Q

colendam, & quia Judzi captivi poft

Pinxerts flib10, &6.) Vide Lib. 4.

; Jv

Re. 9. 30. ubi hoc explicatum eft.

feptuaginta annos patriz reftituentur.

Fraufíra componeris.) In Hebr. fw-

Q9. Lwgebut torra.) lerrafqualore,

cabis :e.

]]udiü

& folitudine lugere videbitur..

Cx merebunt.) Judzis afflitis, &

Amatores 15i.) Externe Gentes,

TA

maxime vero Chaldzi,

uorum ami-

yidi

morrentibus, cclum videbitur tri

he

citiam fibi conciliabant

j

pat,

& tenebricofum.

do idola eorum.

ud.æ-i colen-

vide

Eo quod locutus [um , &c. ) Quia,

u

jdquid dixi, aut cogitavi me fa-

Animan tuam quarent.) Vitam tuam

füb^

d

quzrent, ut perdant.

t

urum , faciam , nec me poenitebit.

j de

Neque avefüs [um. )

Prateritum

I. Vocem enim quaff parturientis ,

jyro futuro, non avertar, id eít, non

€6c.) Verba funt Prophetze , dicentis

defiftim a. meo propofito.

fe jam animo audire vocem Civitatis

m

jiol

29. 44 vece equits.) Audita fama

fus, quafi vocem parturientis.

265

PROPHE T. jEREMIE

"7

manus fuas: vae mihi, q

H

fe€tos.

uia de.fecit anima mea propter inter-

fnore

CAPUT V.

hi, f

&l

Dominus inw?erukzlem

quarit virum juflum , ut illi mifereatur :

favit

fed tam plebs quam optimates in pravitatibus fuis, & idololatria,

egref

indurati [unt , ? effuft, ideo comninatur eis vaflationem ab ex-

VariCa

draneo pop

ulo, eo quod

]

v

ceci., & furdi fa&li fint , ?on

tamen ujque ad confummationem.

quleru

& mo

rcuite vias Jerufalem , & afpicite , & confïde;ate, &

1. CI

$1

quzerite in plateis ejus, an inveniatis virum facientem

judicium, & quserentem fidem: & propitius ero ei.

a W

l

2. Quod fi eiam , vivit Dominus, dixerint : & hoc falfo

X

jurabunt. -

.

Bente

3. Domi

ne, oculi tui refpiciuht fidem: percuffifti eos , &

Jo

qutem

non doluerunt: attrivifti eos, & renuerunt accipere diícipli-

nam, induraverunt facies fuas füpra petram, & noluerunt

Domi

EE

reverti.

4. Ego autem dixi: Forfitan pauperes

f fu

Hi /'r,

| funt,: & ftulti; ign&

& &

rantes viam Domini, judiciqm Dei fui.

* 4

$. Ibo;

Curfr

3Dth

Puerpera.) N ox Hebraica, & Chal-

2. Qnod fi etiam, vrvit Domtzius, 6 c.)

p |

daica fignificat eam , que primo pa-

Sententia eít , aut per Deos falfos

Cütew

rit, atque iGeo cum maximo dolore,

jJurant, aut fi per verum Deum ju-

Vi

idem expreiferunt LXX. qui habent :

rant, falfo jurant; adeo illius numen

contemnunt.

Ugtl

m

wew:rosroxäo'qg, premtpara.

61

Expandentis manus [nas.) Ad pre-

3- Refpiant fídem.) Re&um judi-

& $n

bendum auxilium.

cium, quafi dicat: non fine caufa il«

Vil v

los punis ; oculi enim tui vident uni-

Propter imterfeülos, ) Dum wideo

lgyy

multritidinem filiorum meorum inter-

uscujusque. merita,

As

&Percu-yfjli e0s., €f mom doeluermnt. )

mafar

ll;

fectozum. in Hebraico eft: proprer

Hippocratis aphorifmus eft : ewz cor-

h

enterfeclores , id eft, metu hoftium. -

pm egrum, vcl affiitium [uas plagas, vel

ho

I. Fjl4cdentem jwdicium.) Id, quod

mcxd n

rectum , & juftum eft.

delores non [entit , certum eff. ffgnumy

Tàty

uke

vaexiem agrobare.

Pad

Qu&reptem frdem.

) Servantem Hde.tn

"ccrpere dlfc'ip/t'nam.) Ex' tribula-

Vl

Deo, & hominibus.

tione proficere , mores emendando.

Cv

Et pro;itius ero ej.) Parcam Jeru-

[ ET

falem, fi vel wnus in ea juftus inve-

Indaraverunt facies fuas , 6:.) Im-

bucho

pudentes fuerunt.

Wt l) !

niatur; vel eft hyperbole ,. nt fenfus

fit.

Revery,) À mala, quäm infiftunt,

7)

1 vel pauci jufli inveniantur,

Ya1à

vel fi

vir aliquis inveniatur infignis

4. Ferfrram pauperexs fz

lsj

Qya Q

fanctitatis.

nt , Ef feulti.)

Went r

ld eft, plebeji, &

fimplices.

UP

-

263

RT.

s. Ibo igitur ad optimates , & loquar eis, ipfi enim co-

gnoverunt viam Domini , judicium Dei fui , & ecce magis

hi, fimul confregerunt jugum, ruperunt vincula.

"

6. Idcirco perculfit eos leo de fylva, lupus ad vefperam va-

ftavit eos, pardus vigilans fuper civitates eorum: omnis, qui

lil

o

egreffus fuerit ex eis, capietur: quia multiplicat&e funt prae-

varicationes eorum, confortata funt averfiones eorum.

7. Super quo propitius tibi effe potero ? filii tui dereli-

querunt me, & jurant in his, qui non funt dii : faturavi eos,

& moechati funt, & in domo meretricis luxuriabantur.

[

8. Equi amatores, & emiffarii fa€ti funt

g Uzïusquisque Ezec.

ad uxorem proximi fui hinniebat.

22.11.

|fo

9. Num

L

quid fuper his non vifitabo , dicit lgofninus? & in

gente tali non ulcifcetur anima mea?

Ao. Afcendite muros ejus , & diffipate , confummationem

r

pl

autem nolite facere : auferte propagines ejus, quia non funt

nt

Domini.

ir. Pre-

. Judicium De:fui.)Legem Divinam.

do ? Juftitia enim a me poftulat, ut

n

Hi fimul.) lpfi quoque, quemadmo-

te graviter puniam.

dum & pauperes.

Frliitui.) Civestui; alloquitur enim

Confregerunt jzgym.) Difcefferunt

Jerufalem. .

[50

a Dei obedientia, frequens eft meta-

lp hi, qui nom fanut Dii

d

) Per

phora defumpta a bobus jugum ex-

Idola.

jn)

cutientibus.

Sarttravi €0s. ) Abundantia bono-

lfos

rum omnium.

]U-

Viscenla.) Vunes, quibus boves ad

nel

jugum alligantur.

Maecbati funt.) Scortando , & adul-

6. Leo de filua.) Nabuchodonofor

terando peccaverunt ; non enim fu-

ex Syria , quafi filva, & Libano fil-

mitur hoc loco pro idololatria , ut

ydi

vofo veniens.

T

patet ex fequentibus.

il

Lupus ad vefheram.) Lupus vefpär-

9. Equi amatores.) | In libidine fer-

tinus, aut nocturnus , qui in tenebris

ventes , ut equi.

gralfari folet.

Intelligit eundem Na-

Emiffarii.) Qui admiffurz ferviunt.

vl)

(tr»

buchodonofor, qui leo dicitur ob fe-

Italice appellamus /22/oz; ; in hac enim

m

rociam, lupus ob avaritiam , & vo-

i

fignificatione Emiffarii vocem ufurpat

racitatem.

nofter interpres , quod hujusmodi

jth

Pardus vigilans , &fc.) Obfervans

equijhuc illuc emittantur ad eos, qui

]t

civitates Judzorum, eas obfidendo,

ex equabus fuis fobolem | expetunt.

ut nemo egredi poffit, eundem Na-

In Hebrzo eft: U eguus paffus. mane ,

buchodonofor intelligit , qui fzvus,

fíc quisque aliena uxort adhisniunt.

(t«

ut parcus.

Pof cibi faturitatem eft impetus ad

libidinem.

""

Confortat& [umt awev[ones. eorum.)

Invaluerunt eorum rebelliones, vehe-

9. Noez viffzabe.) Non puniam.

menter contra rebellirunt. .

I10. 4fcendite muros ejus. ) Id eft,

)

q- Super quo ? ) In quo? quomo-

Jerufalem , ïOquitur in perfona Du-

.

264

PROPHET. JEREMIZ/E

1I. Pravaricatione enim przavaricata eft in me ddmu:s

»

lírael,. & domus [Juda, ait Dominus.

noft

12. Negaverunt Dominum , & dixerunt: non eft ipfe, ne-

feni

que veniet fuper nos malum:

faf

3

gladium: & fämem non vide-

bimus.

E

C

I3. Prophetze fuerunt

in ventum—löcuti, & refponfum kn:on

à.,

fuit in eis: heec ergo evenient illis.

21

14. H&c dicit Dominus Deus exercituum : Quia locuti

0cu

9)

-s

eftis verbum iftud , ecce ego do verba mea in ore tuo in

ignem, & populum iftum in liga, & vorabit eos.

f0

1$. Ecce egzo adducam fuper vos gentem de longinquo do-

fett

mus I(rael,ait Dominus: gentem robuftam , gentem antiquams

Ton

gentem, cujus ignorabis lingua

bun

uatur.

m , nec intelliges, quidklo-

16. Pharetra

ejus quafi fepulchrum päete:ns, univerfi fortes.

af

17. Et comedet fegetes tuas, & panem tuum : devorabit

Al

filios tuos, & filias tuas, comedet gregem tuum , & armenta

D«

tua, comedet vineam tuam , & ficum tuam , & conteret ur-

tinag

bes munitas tuas, in quibus tu habes fiduciam, gladio,

tem :

18. Verumtamen in diebus illis, ait Dominus, non faciam

vos in confíummationem.

Ára:

I9. e1'-»'—(21103

10

fau

I4« Ecre ego do verba mea, 9c.)

cis imperantis , Lit ]erufalexin funditus

evertatur.

Faciám, utqu& ego per te loquar,

Coufummationem autem nolite fd::ere.)

efficacia fint, ut ignis , & ut evcniant

Nolire Judzos penitus extinzuere, ut

omnia mala , que iliis predixi , &

xeliquix falvz fiant, ut. promufi l

quafi ligna confumant eos..

Dir

Qt.lo..

liite

20. fic fup. c- 4. n. 27-

15

Geztezm de longinqua..) Qþuæ'

Aujerte propacines ejus.) Nolite ra-

lonze diftat a domo 1fi

[oj

rae] , nempe

Es

Chaldzos.

N

BN K

dicitus populum extirpare, 1;-& propa-

gines tantum tollite.

Gentem amtiquam.) *Ankiquifïïmthh-

lUq t

-ia non j;;nt Doiini. ) Gue non

enim erat Chaldeorum Regnum con-

QUS

funt Domini ; impios nimirum Judzos,

ftitatum , ut. nonnulli putant , a INem-

R;

rod paulo poft diluvium.

Iu

qui idola fe&antar , & libidinem.

II- Prévarmcationt enim pravarica-

16. Quaft fepulcbrum pateus.) Qu

24. ) MWalde przevaricata , frequens

gens adeo perita eft in jaciendis fa-

il

Hebraifmus.

gittis , ut quot. habet tela in pharetra,

05

I2. Noz eff i»fe-) Deus.

tot homines fe interfe(turam fciat, ita

/

V0s 1

Neque veuiot [uper mos melmm . 6:)

ut pharetra fepulchrum , fagitte ho-

f

Dect

Ut nobis minatur per Prophetas

mines mortui efle videantur.

QKH

1G

13- Fuerumt Va "emtwm.) Putarunt

19. Nonm factam vos in confummatie-

uy

yana eiie dicta Prophetarum, ut ventus.

zem.) lNon penitus abolebo vos, vide

,

fup. n. Io-

Refj ax/um.) De o;aculum.

lii

N

CABU-T-V

265

n

* Quod fi dixeritis: Quare fecit nobis Dominus Deus *Infra

nofcer heec omnia ? dices ad eos : Sicut dereliquiflis me, & 16.1o.

ne-

ferviftis deo alieno in terra veftra, fic fervietis alienis in ter-

ide-

$a non veftra.

20. Annuntiate hoc domui Jacob, & auditum ;tamte in ïu«

o

da, dicentes :

21. Audi popule ftulte, qui non habes cor : qui habentes

u

oculos, non videtis: & aures, & non auditis.

0 18

22. Me ergo non timebitis ; ait Dominus: & a facie mea

non dolebitis? Qui pofui arenam terminum mari, praeceptum

do-

fempiternum , quoG non praeteribit, & commovebuntur, &

a,

non poterunt , & intumeícent fluCctus ejus , & non t:anfi.

lo-

bunt illüd :

23. POpulo autem huic fa&um eft cor mcredulum & ex-

te$,

afperans, receflerunt , & abierunt.

db

24. Et non dixerunt in. corde fuo : Metuamus Dominum

nta

Deum noftrum, qui dat nobis pluviam temporaneam, & fero-

u

tinam in tempore fuo, plemtudlnem annusa meHïs cuftodlen-v

tem nobis.

At

25. Iniquitates veftræ declinaverunt haec, & peccata ve-

ftra prohzonerunt bonum a vobis.

uod

26. Quia inventi funt in populo meo impii infidiantes qua-

— n

fi aucupes , laqueos ponentes, & pedlcas ad capiendos viros,

)

gf

27. Si-

n

uldnt

QO. -damnun. 4/8) O P*roghetæ

Nen poter Wz.

) Tranfilire anes con-

Dogiui 74c5-) Duabus tribubus hec

ftitutos.

dicite. Vide fequenna

23. Exa[perans) Provocans me ad

Qug

Et audtt z* facite in Juda.) Videtur

Lracundmm

mpe

hic idem effe. [uda,, & domus Jacob ;

Rc"qäferz/,n! 5 cfc

A Domino.

quntur enim Pmphem duabus tri-

24. Mefmamus. ) Revere amur, cO-

nUit

bubus, non autem alüis decem, quæ

lamus.

cort

jam pridem in Alfyriam abdu&æ tue-

Fiyviam tesnporautamy 69 j?rotm;m» y

lu-

rant.

Vide dicta fupri p x

21l.

g nom habes cor, &c. ) Sen-

Plenitudinem amnwa weffis,

&c. )

"n

fum, mentem, fapmntlam

Qui. meffem mt.'egram & abïmdan-

J

tem confervat in commodum noftrum,

ettdy

Q2. 4 fd[lf Uvea xom doflebztts ?) Non

vos peenitebit

non reverebumini con-

2£. Declinaver unt bec. ) ÁAverterunt

tà

fpectum meum,, non- me £ormidabitis.?

ftatim pluvidm, &.metffem a vobis.

ho

haldzus. habet

ngs. cOntremifceris ?

25. Infd;d;zf'e:) BPer ufuras,

&

LXX A507m

rmidabitis. ?

alias malas, & dolofas artes wraiïm—w

t

Conuncvebunsiur. Fluiuas maris.

tes,, & injufta Jucra cap tantes-

vt

DBsll. eum . Com. Menocb. T. V.

Li

/

256

*PRöP'HE

T,. JEREMIJA

vexil

27; Sicut decipula plena avibus, fic domus äcrum p]&næ

dolo, ideo magoitcaü funt, & ditati.

£

magnf

28. Incraííai! funt , & impinguau , & praeterierunt fermo--

j

*

Caufam viduse non judicaverunt, cau-

L&

*Iie nes meos peffime.

I.253.fam pupilli nom direxerunt, & judicium pauperum non ju-

tor

à

4 P

Zach. dicaverunt.

9. I0.

29. Numquid

fuper' his non vifitabo, dicit Dominus? aut

mus i

fuper gentem hujufcemodi non ulcifcetur anima mea.

giores

3o. Stupor, & mirabilia fatta funt in terra.

31. Prophetae prophetabant mendacium ,

& face;rdoteS ap-

eus

plaudebant manibus fuis, & populus meus dilexit talia, quid

é(

igitur fiet in noviffimo ejus.

-

&is.

fitat10

CAPUT VL

Cs u

Predicitur. calamitas , ac va[titas. Sferofolymorum ab Z[yrüs ;

Bilir .

eo quod contempferint legem Domini , nec audire «ooluerint. incre-

Boj

mhs er

pationes ; fed omnes, C? potij]mum primates, prophete , ac [a-

D

cerdotes aroaritia, ac dolo fluduerint, ideoque & ipfos €? eorum [a-

alloquirt

labitant

-€rificia Deus abjicit , jubet ergo propbeta eos lugere , quo-

tent de

"iam purga(i conflatorio tion potuerunt.

tntes,

iola,

^XOnfortamini filii Benjamin in medio Teru(alem , & in

li T]?l

I.(/

levate

'Thecua clangite buccina , & fupel/r Bethacarem

vexil-

vicum f

OY

judicaverunt, nec pupilis jus fuum

Antem.

97. Sicur decipula.) Decipulam vo-

reddiderunt.

C/;ill ?j

cat cavéam aucupum, in qua ipfi coi-

locant aves cicures, ut alias fua fpe-

29. Nen vifitabe.) INon puniam.

tibi cla

cie, & cantu alliciant , quafi dicat :

O. Stupor , € mtrabilis.) In Mebr.

t

ad verbum , /fupor, E5 turpitudo, id

Hj'ä, & k

ficut decipula aucupum plena eft avi-

eft, res ftapenda, & indigna , que

00l in

bus, tum decipientibus, tum deceptis;

i

ita domus Judxorum plenz funt dolo,

credatur ob turpitudinem.

äralï*g.

ufüris, & fraudibus , itemque bonis

La terra.) In Judza.

khum (

SI. 4ppiemdebanz.) Mpprobabant,

EU

per ufuras, & fraudes partis.

Magniffcati) Aucti divitiis.

qua dicebantur a Prophetis.

Talia.) Mendacia.

4

B

Ef!kga

29.- Incraffat;.) Ditati.

Qzuid 4gitur fief

im uoviff.

1makeju/s ?)

(

Prarerierunt [ermones meos pejfime-)

Quis erit finis, qux merces tantorum

V.",*.;iü

Violaverunt mandata mea fceleratif-

fcelerum ? -

u

fimis moribus fuis.

a f

Onfort,zmini 27 'Beni;zmirz.)

i

t

Non judicaverunt.) Jufte, aut etiam

PU.

Loquitur ,-ac fi hoftes jam

eas audire contempferunc.

adeffent, ut obfiderent lerufalem, &

1 9

ac fi Düx cives hortaretur ad £ortiter

ÁTnj

Noz dire'xerurzt.) LXX. zoz jmli-

Jentis,

caverunt judicium. pupili , xe&te non

pugnandum.,

tefft*tnr1

N

L

CAPUT' VL

267

Ib

vexillum, quia malum vifum eft ab Aquilone, & con

tri:io

magna.

.

l0«

2. Speciofa,

& delicatee affimilavi filiam Sion:

QU

, 3.Ad eamvenient paftores,& greges eorum fixerunt in ea ten-

u

toria in circuitu, pafcet unusquisque eos, qui fub manu fua funt.

4. San£tificate fuper eam bellum , confurgite, & afcenda-

Ut

mus in meridie: vae nobis, quia decl

giores fattae funt umbrae vefperi.

inavit dies, quxia lon-

D& i OUE

gke, & afcendaMíus in no&te, & diffipemus /domos

2*

ejus.

ud

6.

uia haec dicit Dominus- exercituum

[

e

Caedite lignum

.

ejus, & fundite circa Jerufalem aggerem : hec eft civ

;

1

tas vi-

fitationis) omais calumnia ii

) medio ejus.

Ll2

T. Sicut

l,

Fils Bemjamis.) Nominat potius

jerufalem- facile capiendam.

Vel

T

Benjamin, quam Judam, quia Jere-

per fpeciofam intelligit optimarn ter-

mias erat ex Ánathoth, vico Benja-

ram pafcuam, quo paftores cam ma-

li

min, unde cives fuos alloquitur. — Vel

r

&

nis gregibus convenire folent.

i

alloquitur Benjamitas Hierofolymis

3. Pafres.) TP4ffores vocat Duces

habitantes, ut agros fuos, & villas

Chaldeorum, & zrezes exexcitus.

irent defenfum contra hoftes adven-

tantes.

Pajcet, €fc.) Satiabit fpoliis fuos

Signifïcat hzc omnia fore

milites; vel »4/ze£ fimpliciter pofitum

inutilia.

-

eft pro regzz.

In Hebrzo eft: Pefcez

[l

I5 Thecua)) 'lhecuam ait D. Hier.

uUTiuiquisome m [oco fa.

jat

vicum fuifle in monte fituin, duode-

4- Sanüdfcate f'aper eam bellum. )

xl

cim millibus pafíuum ab Jerufalem di-

Solemni ritu, ac publico bellum in-

ftantém.

qui

dicite contra Judzos; funt enim ver-

Clangite buccina.) In '"Yhecua jubet

ba Chaldeorum.

tuba clangi , & vexillum attolli; quia

dÍcendamus i mcri(!ie.) Omnem

1!

& in loco edito fita erat, & arte mu-

et.

urbis invadendz oppoitunitatem ca-

a

id

nità, & armamentario etiam inflru&ta,

r

ptemus , fiv

-

de die, five de nocte,

3

uod in ea Roboam conftituerat , 2.

five mane, five meridie, expugnemus

q&l&

P

aralip. 1. 12. quafi dicat: ibi de-

eam , vel fenfus eft: Etdamfi meri-

lectum facite , ibi ex armamentario

dies fit, cum huc appulimus, tamen

oppugnationem ftitim | aggrediamur ,

at a

arma depromite ad repugpaüdum

Chaldzis.

ut fi fieri poffit, hac eadem die ur-

Bethacarezm.) M icus eft medius in-

bem capiamus.

tef Jerufalem , & 'T'hecuam in monte.

Va ucbis, qpia declinevir dies.) In

u)

Vexilben4) ln Hebrzo eft: Facem,

vefperam.

Hsc oftendunt , quanta

um

ua fcilicet. adventus hoftis fïgnum

aviditate Chaldei puguaturi elfent ,

4

etur.

quibus dies breves viderentur, & de

i. )

9. Specio]k; 6* delicata.) Mulieri.

nocte etiam pugnarent.

]zlm

Affimilavi , 8c.) Similem effe vidi

ïl,&

Lemgiores faile faünt wmhra.) !Sole

Jerufalem, quz fubito adventu hoftium

nimirum vergente ad occafum.

stie

terretur, neque fe c'lefendit : fignificat

6.Hae dici;Dom,f(zm.)ScilicetChaldæisn

i

*

269

PROPHET. JEREM IZ

effünd

. Sicut frigidam facit cifterna aquam fuam, fic frigïdamx fe-

cit malitiam fuam : iniquitas , & vaíttas audietur in ea

fimu :

)CO'

ram me femper infirmitas, & plaga. .

diem

n

.. $. Erudire Jerufalem, ne forte recedat anima mea a te, ne

forte ponam te defertam, terram inhabitabilem.

t6 p

9. Hzec dicit Dominus exercituum : Uíque ad racemum

terTat

LR

colligent quafijin vinea reliquias lfrael : converte manum

tuam quafi vindemiator ad cartallum.

ftader

diat? 'ecce in-

.1o. Cuiloquar? & quem conteitabor , ut at

dolum.

Circumcifae aures eorum , & audire non poffunt: ecce ver-

u

bum Domini faé£tum eft eis in o

mini:

illud.

pprobrium, & non fuícipient

Is

laboravi fuftinens:

tius et

11. Idcirco furore Domini plengs fum ,

effun.

quam

Ua

(t

9. U/gue ad racemum ceolligenr.) Si-

fuz

M

Ligm;m eju.) Arbores, & ül;fas,

IQ

quz circa Jerufalem funt, ad balli-

cut poíft vindemiam racemi reliqui

ftas , arietesque faciendos.

colliguntur in caniftzo, vel ut feran-

& Wi

cur ad torcular, vel potius , ut come-

Fundite.) Pagn. & Vatablus, effzz-

diíte, id eft , explicate , circuinducite.

dantur; ita plerique omnes Judzi ,

Giviras vifitationis , €6c. ) Quun

etiam , qui alias captivitates evafe-

Láa.,

Deus punit, & hoftibus in predam

rant , fab Sedécia captivi crahentur in

T Con|

tradit , quia omne calamniarum, &

Babylonem.

ii

oppreffionum genus in ea eft.

Converte zAnum ... ad cart;zl!wn.)

Vel fant verba Dei ad Chaldzos,

Ef

7. Sicut frigudam . feciz)) Quemad-

Tüem,

modum cifterne, & putei. profundi

vel Chaldeorum ad fe invicem, ut

n

etiant repentes aquas in eos influentes

fubaudiatur, dicezres : converze , &fc.

€XEF€ L

zftivo tempore infrigidant, licet ma-

id eft, collige, & in cartallum conjice.

bum p:

enus calor fit in aere, & circa os pu-

Cartallum, ) Cartallus, eft. caniftrum,

*.ï'ï'uug

tei: ita corda populi hujus nec calore

cujus pars ima anga(ítior eft; quam

tem f

beneficiorum divinorum, nec ardore

fuperior.

buss&ï

concionum Prophetarum calorem con-

YO. Cur logttar ? )

Sunt vei-b;l Dei,

cipere potuerunt , fed magis frigida

vel Prophetz , quafi dicat: cam hec

tüm

nf

facta funt..

Vel ficut puteus fngi-

ita fint, tamen nihil proficio eos ad-

VJ?* &

dam aquam femper ebullit , ità nos

monendo; verbuim enim Dei, vel au-

Vtls ]

omne fceleris genus.

dire nolant, vel etiam irrident.

Y

ls

Iniquitat , & vaffztas. ) Opprefio

lacircumcila aures, ) Chaldeas, sb

pauperum. femper eft in ea , ficut

turate, ideoque fruftra effunditur fer-

aqua in puteo.

mo, cum non fit auditus.

3

Deï"m

4

Coram me femper , £fc.) Perpetuo

Faum eff eis im apprabrittm.) Q uia

h

video eos afflizere, & percutere pau-

ilud irrident.

»eres, & innocentes.

—II. Lieireo furore Domint , 6c.) Ira,

.

mllïï.ï'?'dr

9. Eradire.) Refpice, & monitis

& zelo vehementi zí(iuo , tantain cer-

Wïem :

profice.

nens populi malitiam.

Sic. dicebat

Ne forte recedat antma mea a te.

David : Ze/w domus fU« cemedit sme,

:Ipl m ü

-

Dopahy

Ne deügxam te amare; vel ne te deferam.

Pfdlv 63- IO.

C

€AXPUIT Vl

269

fe.

effunde fuper parvulum foris, & fuper confilium juvenum

e0

fimul: vir enim C

dierum.

.

:m muliere capiet?r—, feunex cum: pleno «

x

I2. Et tranfi

bunt domus eorum ad alïerOS; agri, & uxo-

res pariter; quia extendam man

J

terram , dicit Dominus.

;

um meam fqper habiþantes

3

Ü

13. * A minore quippe ufque ad majore

m omnes aväritiæ TCR

ftudent; & a propheta uíque ad facerdotem cuntti faciunt

56-1i.

I

dolum.

Intra

E

14. Et curabant contritionem filiee populi mei cum igno- 919

t

minia dicentes: Pax, pax: & non erat pax.

15. Confufi funt, quia abominationem fecerunt: quin po-

n

tius confufione non funt confufi, & erubefcere nefcierunt,

]

quam ob rem cadent inter ruentes : in tempore vifitationis

u-

fuse corruent, dicit Dominus.

$i

qux

:6. Haec dicit Dominus: State fuper vias, & videte

M

& am-

& .interrogäte de femitis antiquis, quae fit via bona,

Hs

3

bula-

n

ife

Laborav: f?/fi;zem. ) Non Pöiïum

quam p

opulus

f

fufes fuítinebit.

i

pe fruftratus, &;con—

i

-

me continere , prxteritum pro prz-

fenti.

Pax, Pax.) l|Meendaciter promitten-

Effande, &c.) O Jeremia, hunc fu-

tes, populo. fore, ut Deus non im-

))

mitteret bellum.

084

rorem, & funeltum verbum Domini.

]

Super parvvulum foris;) Etande foras,

15. Confufi funt, €fc.) Confundentur,

ff

exere zelum , annuntta Domini ver-

bum parvulis, & juvenibus , ut. pa-

quia apparebit eos falfo pacem pro-

0

mifife, cum non effet pax, vel coz-

hn,

tribus, & avis narrent, aut illi fal-

fufí fuzz.

Id eft, coniundi debuif-

a

tem fciant, & doleint fe cum patri-

fent, fi abominationes fceleru

bus, & rebus omnibus capiendos.

.m Íuo-

rum perpendiiient.

Jél

Confilium. ) Congregationem , co-

Quin. porius confufrone non dunt con-

4C

tum.

fs €«.) At ipfi confufi non funt,

Vir eniz rmä enuliere , &c.) Omnis

-

nec illos puduit, aut poenituit fce-

i

&tatis homines , infantes , pueros ,

lerum.

viros, fenes , mulieres.

Cadegt imter vuentes. ) " Communi

IQ. Extendam mauum meam.) Ut

ruina involventur.

i

g

percutiam.

I3. O»nes.) Plerique, multi.

La tempore vifitattoni. ) Cum eos

I.g Curabant contrz'tiomm.) Pr()phf:—

punivero, & vifitavero in virga ini-

T

te£, & Sacerdotes confolabantur, &

quicaces eorum.

micizare conabantur dolorem , X ti-

16. Srate fuper vias.) Speculamini,

It

morem, quem ex futura calamitate,

& confíiderate vids, id eft, vivendi

2l

quam- illi comminabant, concipiebat

pat

rationes , & femitas antiquas , quo-

t

pop ulus.

modo vixerint majores veftrt Abra-

Cum ignomiaia.

bam , Ifaac , & Jacob, &c,

) Ad ignmpinizuþ,

P

270

«PROPHET.]EREMïä

*Mfat. bulateï in ea: * & invenietis refrigerium animabus veftris.

u

429 Et dixerunt: Non ambulabimus.

tribula

,

17. Et coníütui fuper vos fpeculatores.

tubse. Etdixerunt: Non audiemus.

Audite'.'vockem.

N

gladiu;

18. Ideo audite Gente

:

s,& c*ognofce congrega':i(—), quanta

«b

ego. faciam eis.

Detre:

19. Auüdi teiva: Ecce ego adducam. mala fuper populum

peu w

iftum, fru&tum cogitaionum ejus:

quia verbg, mea non au-

*Ifaie

dierunt, & legei meam projecerunt.

& pro

20. * Ut quid mihi thus de Saba affertis ,

& calamum fua-

1. II*

';8(

ve olentem de terra longinqua ? holocaultomata veftra non

funt accepta, & victimae veftrae non placuerunt mibi.

lenter

25

21. Propterea hec dicit Dominus: Ecce ego dabo in po-

pulum iítum ruinas, & ruent in eis

bum,f

patres , & filii fimul, vi-

contr

cinus, & proximus peribunt.

22. Hxec dicit Dominus: Ecce populu

20

s venit de terra Aqui-

fcit il

lonis, & gens magna confurget a finibus terrae.

£

u

25. Sagittam , & fcutum arripiet: crudelis eft & non mife-

edfent, 1

Tebitur.

Vox ejus quafi mare fonabit; & fuper equos aícen-

qnfpira

dent , preeparati

.

2 d

S1on.

L

..?gaü Vir ad preelium , adverfum te ïfilia

A

a peri

24.þ Au-

«

Refrigerium.) Solatium , levamen-

dum opera eorum, 65 fecumdum negu

fiseld

tum in crumnis.

*

If'

Vititi

N

tiam adimventionum ipforum.

17. Conflitut (uper vos fpeculateres.)

QO. hus de Saba, €$c. ) "I hus ex

25, ;

Prophetas , qui fpeculatores vocan-

Arabia Sabxa adveétum.

9 popu]

Cilicie

tur, quia longe prevident, quz futu-

Calamum.) Aromaticum, vide dicta

lbt Y

ra funt; quaít dicat, quia vos ipfi,

fupra Ifa. 43. 24. ex his; aliisque aro-

ut debebatis fpeculari vias D

LU

omini ,

matibus fiebat unguentum gratiiïimi

lii

noluiftis, dedi vobis Prophetas , qui

odoris. Vide Exod. 50. 34. 35.

:

tillne ,

eas vobis demonítrent.

Cum m'

Heolocautomata.) Holocaufta.

Vocem rzzba.

Prophete, exaltantis

2]. Daio im poprium ifhum THITAS.

litur,

quafi tubz- vocem fuam. Ifa. 55. T.

Immittam calamitates, clades, & ftra-

ür r

Yaf

18- Cozgregar0.). Omnium Gen-

ges, quibus patres cum filiis, vicini

tium.

cum proximis fuis involvantur.

ï;p,

.Quanta ego faciam ris.) Cuam mul-

Colhs.

ls

22. Populus.) Magna hoftium mul-

tebit

mittam.-

tà, & quam gravia mala eis im-

titudo.

De teYra. Aquilonis, ) E. Chaldza,

Àij,

^* IY9. dudi terra.) juda.

4

dim,

;

que Judze Aquilonaris eft, ut fupra

SC/:*;

FIrau»se cogiratzonum e,

s.) Suppli-

cí IT ni.Ig. & 14. cap. 3- I8. & 4. 6.

&ylora

cia confiliis, & ftudiis eorum digna,

2 1

fic Píal. 27. 4. dicitur: 04 Ls Jecun-

23- Quefi vir.) Àc fi unus tantum

quiy t

-

ffaï

D

F^

iX'C APUT VL

271

tl

24. Audivimus famam ejus, diffolutae funt manus noftrae:

tribulatio apprehendit.nos, dolores ut parturientem.

em

25. Nolite exire ad agros, & in via

:

ne ambuletis, quoniam

gladius 1nimici pavor in circuitu.

Wbl

-26. Filia populi mei accingere cilicio , & confpergere ci-

Ut

nere: lu£tum unigeniti fac tibi

,'"plan&qm amarum, quia re-

pente veniet vaíta:or fuper nos.

dU

27. Probatorem dedi te in

& probabis viam eorum:

populo meo'robuftum: &Xfcies,

Ua

28. Omnes ifti principes declinantes ,

: ambulantes fraüdu-

u

lenter, &s, & ferrum: univerfi corrüpti funt.

29. Defecit fufllatorium , in igne confumptum eft plum-

po

Y

bum, fruftra confiavit

confumptae.

AconHator : malitiae enim e,orum non funt

20. Argentum re

nus pro-

ul

jecit illos.

pfobum vocate ecx)s,. quiaà Domi

CAPUT

fe

effent , unahimiter in tuam perniciem

fed es, potius, & ferrum , inflexibi-

al

confpirantes.

les, impudentes.

|lia

24- Audivimw; 6c.) Hxc dicuntur

Corrupti /itnt.)

Moribus , 'H'ebr. &

in perfona Judzorum.

Chaldzus aftive corraprores, id. eft,

vitiorum magiítri, fedentés z cathe-

LU

QS. Quoniam gladins inigici.) Ho-

ftis gladio armatus eft, in circuitu ci-

dra peffilentia. . Pfal. z. z.

529. Defecit fufdtarium.) Suffllato-

n

vitatis pavorem incutiens.

rium appellat folles, quibus excitatur

324

26. Filia populi mei.) O Jerufalem,

ipnis; qua metaphora Jeremiw os 1-

o popule mi dile&te, ut filia.

gnificatur, qui probator, & conflator

Cilicio.) Sacco , ut in luctu fieri fo-

a Deo fuerat conftitutus; fenfus ergo

u

lebat. Vide fup. cap. 4. n. 8.

eft: follis defecit, id eft, clamando,

J0«

Lutlum wnigentt , G1 c. ) Vehemen-

& concionando fatigatus, & raucus

r

tiffime, & amariffime luge, ut fit,

factus fum.

cum uni

renitus filius parentibus eri-

Cozfumptum eff pluembnum.) Argento,

pitur.

B

ic & Amos g. Io. & Za-

alisque metallis adujteratis: ut per

«e

)

char. I2. 10.

conflatorium vi ignis feparetur íco-

li

Vaflator.) Chaldxorum exercitus.

ria, & materia aliena , admifceri fo-

Q7. Probatorem.) Conflatorem , ex-

lebat, plumbum , ut melius flueret ar-

dni

entun, & minori cum detrimento

coctorem metalli, quid fignificet, pa-

tebit ex fequentibus.

l'epurgaretur.

Ita fiebat. olim , ante-

ul

Re^nfhun.) Interritum , imp

quam in hanc rem argenti vivi efhli-

dum.

'av— i-

cacia conflatoribus, qui jam illo utun-

m

Scies , E5 probabis, &€6c. ) Probabis,

tur, innotuifiet ; fignificat hac plum-

Prä

explorabis actiones eorum.

bi metaphora, omnem diligentiam in-

Q8. Principes declinantes.) Reb.elles

utilem £uiffe, & fucceffu caruiffe.

qui a me deficiunt, & declinant.

Ó

40. Re»robum.) Quod Ícilicet pur-

j

4&s, O ferrmn.

/1

Non funt aurum ,

gari'non potelt.

Ll

272

PROPHET. JEREMI.£

CATPUT :VIE

LE

non p

Ouod frufira confidant in templo , pe[Fima perþetrafafes 659 jre-

ii

ficut & patres eorum: quapropter. de-

te Daai

pbetas audire nolentes ,

nuntiat templum ab/zczefzdwn C? terram S*uda redigendam in foli-

1o. F

IDVoCa

?udinem ; nec. profuturam orationem jferemzæ pro illis, nec oblata

ab eis facrificia propter excelja Topbet in valle filii Ennom :

quií

C muliiplices ipforum malitias.

li

lfa.

Erbum quod fa&tum eft ad Jeremiam a Dommo di-

QZ0. e7

V

cens ;

-

D.l

2. Sta in porta domus Domini,& pr gedica ibi verbum 1Hud

ipninc

& dic: Audite verbum Domini omnis Juda, qui 1ngred1mm1

pu]. m

.per portas has, ut adoretis Dominum:

p. ]

5*'Ini*'ra

3. Hsec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: * Bonas

QUs à

25*1:» facite vias veftras, & ftudia veftra: & habitabo vobifcum in

107 d

loco ifto.

l

4. Nolite confidere in verbis mendacii, dicentes: Templum

feum

Domini, templum Domini, templum Domini eft

i vob

$. Quoniam fi bene direxeritis vias veltras,

& ftudia ve-

ftra: fi feceritis judicium inter virum, & proximum ejus.

B

W6 ve

6. Advens , & pupillo, & viduse non feceritis calumniam,

16

nec fangumem innocentem effuderits in loco hoc, & pott

VIS lQU

deos alienos non ambulaveritis in malum vobifmet Ipfïs :

exauti

7. Habitabo vobifcum in loco ifto: in terra, quam dedi pa-

N—

tribus veftris a fzeculo, & ufque in feeculum,

(

8 Ecce

QIH]P

I'VI

dam Domini fant, cum fint populus

Qu-.Q

J

N parta domus Domini.) 'lempli,

ubi nixgna frequentia , ut ab

Deo fepofitus , & facer ; itaque nihil

ab hoftibus timendum.

9 N

omnibus audl aris.

Qu

(5

S. $i beme direxeritis vias "veffras.)

lo E

2

Bonas facite.)) Cornglte TROres

Si nmores vefhos, re&os, juftos, &

Wgt)

veltros.

fanctos feceritis.

Et babitabo, j Müoqui mnon habi-

ll

tabo.

$£ fcær;tt& ]yzdmytm, &67.) Si refte

VN

]udlc averitis inter litigintes; &.cui-

plum

M

In verbi mesndacit-) Qus VOblS

que jus faum tri ibneritis.

—

falíis Pz Ophetis

fugveruntur.

7« Habitabo vobifcum.) HT Hebrzo,

piat

lo

metts

Tem;lenm Dominut , U'c) Id. eft , ni-

ut nunc legitur, eft:

Habitare fa-

aCrifie

hil nobis a Chaldeis timemus, cum

cíam 'wos , fed fententia eft. eadem.

Eep

zpud nos fit templum Domini.

Ín

Non patiar vos traduci in Babylo-

Hebr?*n eft: Templum Domint ipfi, id

hnem

juxta me , & meum templuin

hh, J

l*Cmgm

eft ipfi Judsi quafi templum quod-

eritis Jerofolymis.

i

"

CAfU—T VIH.-

273

8 Ecce vos confiditis vobis in fermonibus mendacii , qui

non proderunt vobis:

jrt-

9. Furari , occidere, adulterari, 'jUrare mendaciter, liba-

d

re Baalim, & ire poft deos alienos, quos ignoratis.

ij

1o. Et veniftis, & ftetiftis coram me in domo hac, in qua

llaft

invocatum eft nomen meum , & dixiftis: Liberati fumus, eo

-

n

quod fecerimus omnes abominationes iftas.

—S .*Mat.,

1r. * Numquid ergo fpelunca latronum fa&a eft domu

ifta, in qua invocatum eft nomen meum in oculis veftris? 21.13.

; üi

:

AY Cs

ego, ego fum: ego vidi, dici: Dominus.

12. Ite ad locum meum in Silo, ubi habitavit nomen meum

ILIT.

Lncae

luf,

aprincipio: & videte

miri

puh mei Ifrael.

, qua fecerim ei propter malitiam . po- rg.46.

13. Et nunc, quia feciftis omnia opera haec, dicit Domi-

Onas

nus: & locutusad fum vos mane confurgens , &loquens , &

1 lt

non audiftis: * & vocavi vos, & non refpondiftis:

. Prov.

14. * Faciam domui huic , in qua invocatum eft nomen 1. 24

aig

lum

meum , & in qua vos habetis fiduciam , & loco, quem de-

65- IQ'

di vobis, & patribus velftris , ficut feci Silo.

1Reg.

|ye-

r$. Et projiciam vos a facie mea, ficut pro

jegi omnes fra-

4. 20-

tres veflros: univerfum femen Ephraim.

faity

16. * 'Tu ergo noli orare pro populo hoc, ne affumas pro «[nfra

poü

eis laudem , & orationem , & non obfiftas mihi: quia nOn r4.11.

exaudiam te.

Á

17. Non

V

u

4 faculo, €5 ufgue im fusculum. ) —

I2. Fideze, qua fecer;m, 6c.) No-

j

Quam olim dedi patribus veftris, ut

lite confidere, quod templum apud

eam perpetuo pol[fiderent ; quafi di-

vos habeatis: num quemadmodum de-

cat : Servabo promiffa mea.

ftruxi Silo, ubi prius habitavi , ita

pulüs

gl

Q. Sermonibus mendacii.) Rebus va-

& templum non deftruam , & Je-

nis, que ftatim enumerantur.

rufalem propter peccata evertam ?

10O. £e 71404 fecerimm:) Aliqui in-

Pfal 77. 60. & repulit taberzaculum

7

terpretantur , quamvis fecerimus.

S4lo , E& tabernaculum [uum4 nbi habi-

5

tavit in bominzius.

lI. ANwmquid ergo fpelumca latro-

zum, &c. ? ) Ut fcilicet vos in tem-

I3. Mane con[urgeus:.) 'lempeftive,

st

plum quafi in antrum latronum reci-

folicite, vigilanter, opportuno tempo-

.U«

piatis, & omnia vobis tuta exifli-

nutmn.

re, quale rebus agendis eft matuti-

meétis, fi ex male partis aliquod mihi

jt20

facrificium offeratis.

I$. Usrver[um femen Ephraim. ) In

ef'*

Ego [um, Ego vidi.) Non me fal-

(jett

qua tribu er;it prius illud taberna-

culum.

litis; ego enim ipfe fum , "qui vidi

ylv

facinora veftra.

.16. Laudem.) Dei orationem.

j

Bibl. cum Com. Menoch.Tom. V.

Mm

r

2

(

4

PROPH'ET ]EREMIJE-f

17. Nonne vides, quid ifti faciunt in

-civitatibus ]udax,'» &

:

2b

ie1U

at

in plateis Jerufalem?

18. Filii colligunt lignà , & patres füccendunt ignem, &

&lqhe

mulieres confpergunt adipem, ut faciant placentas reginc

23

codli, & libent diis alienis, & me ad iracundiam provocent.

vique

19. Numquid me ad iracundiam provocant, dicit Domi-

pheta

*

U

nus? nonne femctipfos in confufionem vultus fui.

20. Ideo haec dicit Dominus Deus: Ecce furor meus, &

fe

G 1n

indignatio mea confiatur fuper locum iftum, fuper viros, &

quam

fuper jumeata , & fuper lignum regionis, & fuper fruges

1

terra , & fuccendetur, & non extinguetur.

te, d

- 21. Hzc dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: Holocau-

"

ftomata veftra addite vi&timis veftris, & comedite carnes.

Cen .

22. Quia non fum locutus cum patribus veftris, & non

& ab

praecepi eis, in die, qua eduxi eos de terra JEgypti, de ver-

$

20

bo holocauftomatum , & vittimarum.

»l

EH

23. Sed hoc verbum przcepi eis, dicens : Audite vocem

futor

üi

meam, & ero vobis Deus, & vos eritis mihi populus , & am-

30

bulate in omni via quam mandavi' vobis, ut ben—e fit vobis.

0R

CREUR

ii

24. Et

abwitabs

z

3

N;n ob [rfe as mibz';) L(;quicufubïexls $

ego enim non'irafcor', neque huma-

ac fi juftorum ratione impediretur ,

nis moveor affef&tibus.

Nonne [emetipfos , &c. ) Potius illi

& 1

ne, quod vult effe&um daret : fic ait

Ul

jtt

Moyfi Exod. 22. 1o.. Dzmizte me, ut

aliquando eam ob caufam confun-

ii

? asf/carv furór meus contra €05, & de-

dentur, id eft, . pudore, & ignomi-

-

dcam e0s, &'e,

nia afficientur.

[|

v

Xà no

I8. Fz/zi a!liguät ligza, 8c.) Omnes;

Do. Cesflarur.) Incenditur, LXX.

effuuditar.

Xf

qui in familia funt, confecerunt ali-

B

Lignmum.) Axborzes.

Doy n

quid ad facrificia idolorum.

2I. .4dd;te.) Addite

fane imlocau-—

præc

Con[pergunt adipem. ) In Hebr. eft:

fta holocauftis, & victimis pacificis,

bon

I

pousnt confberfiomem , confperfionem

indeque de more juxta lepem Lev. 7.

T

autem vocant farinam, aquam, falem,

16. comedite.

Eitironi:. Holocau-

p

if

butyrum , aut adipem , & fi quid

ftà veftra non me placabunt, nec vo-

I

aliud ad-faciendas placentas mifce-

bis proderunt, quià e1 nihil pendo,

ts

batur.

quamdïu mores veftros non corri-

TUpt

Regisa celi,) Ling , cui facrificare

gitis.

iueli

folebant, qu& ccli

eginzt propter

22.

uia 172074 fum decutus , &$c.

magnitudinem , & fplendorem effe vi-

Locutus quidem erat de holocauftis,

lr

d

debatur, ficut $01 Rex.

hW

victimis , eaque inftituerat, ut ex

Nj

19. Numquad me ad macundiam pra-

Levitico manifeftum et, fed loquitur

m n

wocant?) lNon mihi, fed fibi nocent;

&CIt.

comparate ; ut cum dicit : Mij?"wr-

I

*

D)

CA P,UIIT VI.

275

IN

24. Et non audierunt , nec inclinaverunt aurem fuam: fed

abierunt in voluntatibus, & in pravitate cordis fui mali: fa-

&

&ique funt retrorfum , & non 1n ante.

n&

25. A die, qua egreffi funt patres eorum de terra Agypti,

Q

ufque ad diem hanc. Et mifi ad vos omnes fervos meos pro--

[

phetas per diem confurgens diluculo, & mittens.

*

26. Et non audierunt me, nec 1

nélinaverunt aurem fuam ; "Infra

16.12.

fed induraverunt cervicem fuam: " & pejus operati funt,

i

quam patres eorum.

gea

27. Et loqueris a

d eos omnia verba hec , & non audient

-

te, & vocabis eos, & non refpondebunt tibi.

divit vo-

qU-

.28. Et dices ad eos: Haec eft gens , quae non au

cem Domini Dei fui , nec recepit difciplinam: periit fides,

(un

& ablata eft de ore eorum.

a

29. "Tonde capillum tuum, & pr

ojice, & fume in direttum

planttum: quia projecit'Dlenus , & reliquit generationem

em

furoris fui :

ffje

-30. Quia fecerunt filii ïuda malum in oculis meis, dicit

Sis.

Dominus. Pofuerunt offendicula fua in domo, in qua invo-

x

catum eft nomen meum , ut polluerent eam:

Et

31 Et eedificaverunt excelfa Tophet,

fi-

Mm 23

uques eft in valle

t

Dd

",g;d'm vole zon faerifecsum, — Ofese 60.6. &.veram religionem intelligit ; ve]

il

fidelitatem , & veracitatem.

iIMatth. 9. 13. & 12. 7.. id eft, inagis

n

imifericordiam volo,

uam facrifici

uri,

29. Tende capillum tuum.) Lu]e-

1l

vel nolo facrificium

1

ine mifericordia;

rufalem cum tuis filiis, & incolis Ju-

ita hoc loco dicit fe non przcepilfe

d«is in argumentum doloris, & lu-

facrificia, quia prius, & potius bo-

&us.

D. Hier. ad hunc locum : 4psz

nos mores prxceperat, vel quia non

veteres bac erat ommntum confuettdo. [u-

gentium tondere ca[ariem : at munec €

u

preceperat offerri fibi facrificia fine

contrario dimittere lutlus smdictum eff.

bonis moribus.

1j

24. In volunt atibus , Efc) Suas con-

Sume im dire&um plancium , &v )

j

cupifcentias fequentes.

Clama recta in altum , contenta vo-

1

Fatligue fünt retrorfum , O. ) - Po-

ce ejula , ut audigcur planctus fu-

P

tius retrocefferunt ,. quam proceffe-

per montes.

0.

runt ; potius fa&i funt pejores, quam

Generationem füroris fui.) Contra quzmi

j

meliores.

furor ipfius incenfus erat.

2S. Per d;em con[urgens.

, ) . Vide

30. Offendicula.) Idola, & ftatuam,

7

fapta n. I5.

i

29. Nec recepit. difeiplinam.) Ad-

Baal, quibus offenfus eft Deus,

e

que Jud:eis fuerunt in fcandalum , &

monitionibus , aut plagis non pro-

caufam ruinz.

1

fecit.

h

Perizt fides.) Vel fidem m Deum ;

51. 4Edifícaverani exfeyïv.) Altaria,.

|

D)

276

P'ROPHET. ]EREMIZE

li Ennom : ut inciderent filios fuos

s

, & filias fuas igni quze

ambul

non praecepi, nec cogitavi in corde meo.

Collige

/32. Ideo ecce dies venient, dicit Dominus: & non dicetur

Cem .

amplius, Tophet, & vallis filii Ennom: fed vallis interfe-

H

Cionis, & fepelient in Tophet, eo quod non fit locus.

T

f

33. Et erit morticinum populi hujus in cibos volucribus

dereli

coeli, & beftiis terrae , & non erit, qui abigat.

! E

Fzec.

34. * Et quiefcere faciam de urbibus Juda, & de plateis

cadit,

26.15. Jerufalem, vocem gaudii, & vocem ltitiee, vocein fponfi, &

$(

vocem fponfa: in defolationem enim erit terra.

fione (

"

CA POUT . VHE

Iu

hi

Is

$À

Quia tam reges, optimates, Jacerdotes ac propbeta, quam reliquu

populus ad idololatriam converf[i funt , & non confiderato Domini

DUr, m

Cens

judicio omnes relicta veritate [Fuduerunt. avaritie , ac idololatrie,

n

j &

ü

& Dominum provocantes moluerunt vefipifcere : ideo ab bo-

13

ffübus crudeliffimis afffigentur.

Tündo

I. T N illo tempore, ait Dominus: Ejicient offar

egum Iu—da :

dütem

À & offa principum ejus, & offa facerdotum, & ofía pro-

0. Q

phetarum , & offa eorum,

obifcu

| qqui habitaverunt Jeruíalem, de fe-

pulcris fuis.

4. Et expan

dent ea ad folem , & lumen, & omnem mili-

fcriþan

tiam coeli, que dilexerunt, & quibus fervieruvnt,» & poft quae

m

am-

u ij

quz excelfa 'in excelfis collibus, aut

gnifïCZ'tt Ennom) fed ftragis, & in-

fàm, &

imontibus ericebant.

terfe&tionis ,

3-j

Topheth.

l'opheth erat lucus,

dentur.

quia ibi pl,urjmi Occi-

LT

fhünta

& témplum Moloch, & dicebatur

Et fepelient im Topheth. ) Ubi in-

"n nl

Topheth, a

3 foph , id eft tym-

terfecti. fuerint, ficut in bello fieri

[ anhj

panum, quod pulfabant Idololatre,

folet.

ts

$ Am

ne Vagitus parvulorum | occiforum

Eo quod non fft locus, ) Aliusfepeliendi.

hq

audiretur a parentibus; Moloch vero

233- Morticimgm.) C adavera.

ul

fuit Saturnus.

34. Ef quie[cera faciam, €7c.) Fa-

h*ïu]

I» valle f Emzam.) Locus erat

ciam, ut nemo fit, qui gaudeat, ne-

li Ef'xl*;*r; t 7

[

amcniffimus prope Jerufalem, ita for-

mo , qui letetur , nemo, qui nuptias

taffe appellatus a nomine polffefforis

celebret;, fed ut omnes luzeant.

2

agri illiu$.

Jjcient , tc.) Chaldai vi&tores,

Cv

5

UV. l.gïkyf

32. Nen dicttur amplis Topherh.)

five ex cru 'elitate , five auri,

Alludit ad verbum m5 Zapba, quod

aut alicujus alterins pretiofe rei que-

$ 4

fiznificat pz/cbrum effe, quafi dicat:

rende caufa, que de veterum more

EU /

"T'opheth non vocabitur amplius 776-

cum cadaveribus effet fepulta.

tlmq

u

pheth, id eft, locus pulchritüdinis ,

di Ater,

2. Militiam celi.) Stellas intelli aE

amocnitatis, & gratig ( hoc enim fi-

ut Fupra non femel explicatum eft.

4opy tl,

m i

CAPUT

VHI.

277

g

ambulaverunt , & quze quaefiverunt, & adoraverunt: non

tüf

colligentur, & non fe

clem .erra erunt.

p»,elienïuqr : in fterquilinium fuper 'fa-

r

3. Et eligent magis mortem, quam vitam omnes , qui' re-

fidui fuerint de cognatione hac peffima in univerfi

QUS

$ locis, quze

dereliéta funt, ad quse ejeci eos: dicitDomi

nus exercituum.

DN

4. Et dices ad eos : Hzec dicit Dominus

umquid qui

tels

cadit, non refürget? & qui averfus eft, non rev

ertetur.

)

5. Quare ergo averfus eft populus ifte in Jerufalem aver-

fione. contentiofa? A

runt reverti.

pprehengierunt mendacium, & nolue-

il

6. Attendi, & aufcultavi5 nemo, quod bonum eft, loqui-

il

tur, nullus eft, qui agat poenitentiam fu

per peccato fuo, di-

cens: Quid feci? omnes converfi

funt ad curfum

fuum, qua-

if

fi equus impetu vadens ad praelium.

7. Milvus in ccelo cognovit tempus fuum , turtur , & hi-

rundo, & ciconia cuftodierunt tempusadven

cus fui: po*pulus

d

autem meusnon cognovit judicium Domini.

10

.8. Quomodo dicitis

Sapientes nos fumus, & lex Domini

fe-

nobifcum eft? v

r

ere mendacium operatu; eft ftylus mendax

fcriþarum.

l-

Mm 3

9. Con.

u

l

z dilexerunt.) Quia folem, lu-

pfeudoïogias falforum | Pro

phetarum

nam, & ftellas pro diis coluerant.

amplexi funt.

if

3. Ehgent.) Optabunt.

(

6. Ad curfim feum , €7. c€.) Confue-

Qua dereli&la fumnr, €5c.) In locis

tudinem fuam peccandi, vel id, in

montanis, abditis, & defertis, ad quie

quod corruptz. natüre im

petu fere-

If

fe contulerunt , qui fuga elabi po-

bantur; equis fimiles

"erl

tu:zrunt.

; InAgno impetu

irruunt in prelium.

4. Nemquid qui cadit. oon refurger 7)

Y

I2 celo.

di

AÀn quisquam tam perverfus, & ob-

temperie.

) Ex cclo, ex cclli

ftinatus effe folet, qui fi cecidit , non

refurgnt ?

Cognovit fempts

fu. ) "l'empus fci-

^

licet migrationi f9)

pportunum, Ccum ex

fit

Er qui. averfus eff, &c. ) An ; qui

frigidioribus loci

$ ad repentes cualí

jis

averfus eft a re&a via, & ab iila ab-

CI'I"AV':t, non revertetur, ut errorem

faciunt hirundines

plagas redire expedit, quod etium

^ turtures, «& ci-

&

corrigat ?

coniz.

"

8. 4verfus eff.) A Deo.

N2 cognovit jedicium Domini.

Ut-

"verffene contentiofa. ) Adeo per-

?

tinaci, ut reverti nolit.. In Hebrzo

tionem , & flagella, propterea a Do-

ye

inino immiífa, ut

populus ad Deum

eft : aver/rone perpetua.

rediret.

Apprehendersnt mezidacium.) Iniqui-

i

tatem , idololatriam , m

9. Mendactum operatus eff , &fc.) Vel

e

à

endacia &&

quod Scripturis facris vitium afferent

*

278

PROPHET.JEREMræ

15

9. Confufi funt fapientes, perterriti, & capti funt: verbum

sredel

-enim Domini projecerunt, & fapientia nulla eft in eis.

16

*Tfaie

ro. * Propterea dabo mulieres eorum exteris, agros eorum

nitudm

56.11. hzeredibus : quia a minimo ufque ad maximum omnes ava-

TünL,:

Supra ritiem fequuntur: a

2

prophe:a uíque ad facerdotem cun&i fa-

& hao

^ ^9' ciunt mendacium,

y.

1I. Et íanabant contriiionem filite populi me1 ad ignomi-

tion el

níam, dicentes; Pax, pax: cum non effet pax.

j

12. Confufi funt, quia abominationem fecerunt: quinimo

E

confufione non funt confufi, & erübefcere nefcierunt: id-

circo cadent inter corruentes , in tempore vifi.ationis fuse

Numg

e

corruent, dicit Dominus.

bo eös,., ait Dominus: non eft uva

bus fr

13. Congregans congrega

19

in vitibus, & non funt ficus in ficulnea, folium defluxit , &

Thus,

dedi eis, quae praetergre[fa funt.

venite , & ingrediamur civitatem

14. Quare fedemus? con

ss

munitam , & fileamus ibi , quia Dominus Deus nofter filere

Aitap;

19.1", nos fecit, * & potum dedit nobis aquam fellis ; peccavimus

hoftem |

"Infra enim Domino,

18 dej

I$. B&.

fileje

nilos It

jcribe, quod innuit Cha]dæus, qui

16. Heredibus. ) A lienis po£fefforibus.

,f'l'f;:m

ita vertit : Frafira facit firiba cala-

II

E£

nabanr, 670.) Liec Wupra

explicata funt , c. 6. n. 14« & I5.

*

« g

mum d falfandas Scripturas « xel, qu&iü

&m vj

dicat, fruftra funt fcribe, & fcriba-

13. Cmg;*ïeg.fzm»co;zgregaäo £0$.) In

Pfjn. :

rum Officium in Jerufalem , quia ipfi

Jerufalem , ut omnes fimul ab hofti-

quor fj

bus capiantur, dum voluntin muni-

legem & verbis , & fattis pervertunt:

tam urbem contugere, ut tuti fint.

potus f

mendaces funt , (& populum deci-

Is z

piunt; cum enim in lege intententur

Noz eff yva 1m vitibus , 6c,) ld eft,

t ff

minz peccapntibus, ipfi ingeminant ,

non erit; minatur famem poft obfi-

dionem Chaldzeorum.

þiï E P-I.!*

Pax, Pax, cum non fit Pax, fed Ju-

In

?efa [pnt. )

AT

daorum res pellimo fint loco.

Dedi ei , qu& praterg

Ef 7150

Hebr.eft: Vere eziam mendacium fecit

Dedi Judzisuvas, & ficus, que pre-

tergredientur eos, id eft, ab eis tran-

Qd e

féstius. frufiva ferita , vel fenfus elft,

s

fibunt ad Chaldzos, & ab eis capien-

K ,

íru

ftra fcribe in lege transfcribenda

laborant, cum vos, o Judzei, minime

tur. Sic Ifa. 5. 17. dicitur: & Zefertz

flütin

illam fervetis.

"

im sbertatem wver[a adven& comedent.

qm x-'h

Vel dedi eis pretermiffa & derelicta

tuim; R

G. Perterriti fümt,E5e.) Obftupuerunt,

& obmutuerunt, cum viderunt fe in fa-

a Chaldzis ,

paucilfima fcilicet VX

tum ejr

deterrima.

C. .'1' 1^:

pientia fua comprehenfos. 1. Corinth.

. 19. vel eft prxteritum

d

pro fqturO "

14. Quáre fedemus?) Quare defi-

U

id eft, obftupefcent, &c.

demus, & moramur'in locis minime

Tf lia

Sapientia nulla, &fc.) ld eft, inefficax,

munitis adventantibus hoftibus? quin

Q

confugimus in urbem munitam Jeru-

Yen

inutilis&c. Sapientia enim bujus mundi

falem ?

:

fenltitia eft apud Deun. Y. Corinth. 3.19.

N

L]

L

*

CAP.U .. ViH.

ag

um

.is'. * Expe&avimus pacem

; & non erat*bqnum * tempus *[nfra

medels, & eece formido.

: 24. Igo

um

16. A Dan auditus eft fremitus equorum ejus, a voce hin-

lVa

nituum pugna:orum ejus, commota eft omnis terra, & vene-

Li

runt,:& devoraverunt terr

P

am,& plenitudinemke-jus;: urbem,

& habitatores ejus.

i«

17. Quia ecce ego m

ittam -—.vobis. fcrpentes regulos),, quibus

non eft incantatio; & mordebunt vos, ait Dominus.

18. Dolor meus fuper dolorem ,j .in me cor meum moerens.

dmo

d

I9. Ecce vox clamoris filiee populi mei de terra longinqua.

fite

Numquid Dominus non eft in Sion , aut rex ejus non eft in

ea? Quare ergo me ad iracundiam concitaverunt in fculptili-

14

bus fuis, & in vanitatibus alienis?

,U

20. Tranfüt meffis, finita eft aeftas, & nos falvati ngn'fu—

:

Inus.

em

[

atl

21. Su-

lere

Sieamus i5i.) Nihil moliamur, nec

mus

incantari non poffunt, qui incantatio-

hoftem provocemus, fed tantum mu-

nem non timent, ficut ceteri ferpen-

ris defendamus nos.

tes: intelligit Chaldxsos, quos dicit

Szlere nos feciz.

,Eï"

"

) Imbecilles, ac t.:i-a

incantari non pofle, quia adeo erant

midos reddidit.

barbari, & crudeles, ut nulla ora-

1bus,

Potum dedit nobis 4guam . fells. ) ld

tione ad mifericordiam flecterentur.

fuprà

efl, offemdiz populo [o dmra , poravit

18. Doler zems [uper dolorem. ) In-

]

emm Uiugo compunütoms , ut habetur

credibilis eft, & inufitatus, aut do-

;

'

.In

Pfalm..59.5. Aqua fellis, vel eft li-

Aor dolori accedit; funt verba Jere-

ioffi-

miz.

quor feliis, vel aqua, aut quilibet alius

muni

potus felle infectus.

I9. Fia populi mei.) Jerofolymita-

T

j

Expetlauius pa&em.) Creden-

norum civiuin.

[d 6&9

tes falfis Prophetis , qui dicebant :

De terra lnginqua.) ln qua j'dlh

obl

p^* . pax, &f nom erat £^* , fu.pra C 0.

video abdüé&tos civeés me«os.

I4. & hoc ipo C TL 3.

i

ts )

Numquid Domraus nom ef im Sian.?)

Ef mom érat bonum.)

Scilicet Pacis *

Sunt verba obfefforum querentium ,

7 Pf(ï-

quod expectabamus.

& dolentium, quod Deus eorum mala

prane

16. 4 Das.) Dan, & Ephraim

non refpiciat, nec illis opem ferat.

lgpien-

erant inter Jerufalem, & Babylonem,.

Rex ejus.) Deus, qui peculiari cu-

tr! 4

qua via exercitus Chaldeorum ven-

ra populum regehdum fufeceperat.

v;fü'Mf ,

turus erat, propterea dicit inde audi-

Quare ergo, Gc.) Refponfio eft

e

:reli&a

tum effe fremitu

e1

*

C. 4. 15.

m equorum , ut fupra

20. Tranfür umffis , &fc. ) Merba

Equorum ejus) Nabuchodonoforis.

funt Judeorum per mimefin recitata,

? deü'

Terramy € blenitudinem ejgs.) Cum

H

quibus confitentur fe falfos fuiffe fpe,

üniüje

omnibus fru&

) ul

ibus, qui ín. ea funt in-

quam in /Egyptiorum auxilio pofue-

venti, & quibus plena erat.

rant. Putabant aliquando poft mef-

! ]erllf

Ífem venturos, cum homines funt mi-

17. Qmuibus non eff bmoanntatio.) Qui

L

[j

280

PROP

A

[2

A

l"'l'ï

.

IEREMIE

21. Super contritione filize populi mei contritus fum, & con-

fion V€

triftatus , ftupor obtinuit me,

lüm g

22. Numquid refina non eftin Galaad ? aut medicus non

LU

n eft obducta cicatrix flïiæ populi mei ?

tre f

W

ibi? crl.uare igitur no

"

CAPUT IX

füpp

39

Luget propbeta interficiendos de. Judaea ; in nullo. dicit. effe fz-

querta

dendum , cum omnes dolofe incedant: &? quia fudaa vaffanda eff.,

Ut itig

J

61

1

vult omnes a[Jumere luGum ; in folo Deo , ejusque cognitione glo-

üicit D

! riandum , qui puniet 1am gentiles , quam filios J/rael —

n

incircumcifos corde.

Cpn&ak

Uis dabit c-äpï.ti meo aquam, & oculis meis fontem la-

"(Q

li po

crymarum ?

g'k

populi mei.

—& plorabo die ac no&g- interfe&tos filize

1 Ore

2. Quis dabit me in folitudine diverforium viatorum, & de.

&t Imfid

itf

relinquam populum meum & recedam ab eis? quia omnes

$ ?

adulteri funt, coetus preevaricatorum.

lt gen

1 R extenäerunt linguam fuam quafi arcum mendacii, &

10 !

D

non

nus occupad, & non veniebant; de-

1 dabit capiti meo 4711427/?) In

inde expectabant illos poft vindemiam,

dinas

& pariter falfi funt.

itaque ridet eos

Hebr. eft: quis det Caput mteum

Dunat

Deus eorum verba recitans.

Vel

44545 , id eft , utinam caput meum,

aut cerebrum in laerymas liquefceret,

$

populus iterum loquitur

Ecce jam

ut ubertim flere poffem.

Ut lm

tanto tempore obfidionem toleramus,

0C &f

Interfeclos.) Hos,

qui a Chald:t;iæ

nec fpes ulla apparet.

*

interficiendi funt.

OI. $uper contritiont , €fc.

) Ob af;

Filie populi mei.) . Jerafalem civita-

,

fictionem . Jerufalem afflidus fum :

tis populi mei.

funt verba Jeremiz.

3

.ï

Q. In folitudine divevforium. ) Uti-

Mi

1

::n;

29. Nwmquid veffna non eff 1m Ga-

nam haberem in folitudine diverfo-

Vrendo.

laad ? )

efina. mitigat. dolorem ,

adftringit vulnera, & cicatricem ob-

rium aliquod, quo me reciperem , ne

tiqre e

fcelera, & cladem populi viderem.

&t ,

ducit; fenfus eft, an defuerunt po-

Viatorum.) In Hebreo eft, remo-

V g

pulo meo Sacerdotes, & Prophetz,

torum , id eft eorum , qui fe longe ab

V

M

RT»L X &

qui medicamento verbi Dei , vulnera,

id eft, peccata ejus fanare poffent ?

urbibus --fegregare folent. [talice di-

ialv

De

cimus: ww eremitaggto.

habity

quafi diceret , non defuerunt.

Adulteri.)-'"T'um proprie, tum me-

Pdlüta

ufu refing , Plin. lib. 14. cap. 2o.

& lib. 24. cap. 6.

taphorice, id eft idololatre.

Indy

Quare igitur non eff obdutla cita-

3- met' arcum mendaeit. ) Ut lin-

fraud

zrix, 6c.? ) Quafi dicar, quia cu-

gua, quafi arcu dolos, fraudes, &

ran noluit; quia noluit reczpere difci-

mendacia , quafi fagittas jaculentur.

U ;

ghnam, ut non femel dixit fupra,

Confortati funt.) Votentes fuerunt,

dentit

W

ov

[

CAPUT IX.

281

At

non veritatis ; confortati funt in terra, quia de malo ad ma-

lum egreffi funt, & me non cognoverunt , dicit Dominus.

o

4. Unufquifque fe a proximo fuo cuftodiat, & in omni fra-

t

tre fuo non habeat fiduciam : quia omnis frater fupplantans

fupplantablt, & omnis amicus fraudulenter incedet.

& veritatem non lo-

$. Et vir fratrem fuum deridebit ,

T

quentur: docuerünt enim linguam fuam 10qu1 1nendac1um.

Uerent

laboraverunt.

4

ut inique

]i

6. Habitario tua in medio doli: in dolo renuerunt fcire me3

dicit Dominus.

7. Propterea heec dlClt Dominus exercituum : Ecce ego

conflabo, & probabo eos, quid enim aliud faciam a facie fi-

h

^

lise popuh mei?

(l

g. * Saqnta vulnerans lingua eorum , dolum locuta eft: *Píal.

in-ore fuo pacem cum amico fuo loqmtur & occulte pomt 27 3-

de

ei müdlas.

1005

9. Numquid füper his non v1ütabo, dicit Dominus ? aut

in gente hujufcemodi non ulcifcetur anima mea ?

,&

10. Super montes affumam fletum , 'ac lamentum , & fuper

U

*

fpe-

j

n

dominati funt ,. de malo m malum

uid enim Aalmd faciam4, €$e. ? )

Atl

progredien do.

Qus enim alia fupereft via , quam

yeurmi,

Supplantabit.) Infidlab firuet,

non tentaverim , ut populum meum

A& evertat.

ad fanitatem revocarem ?

2l et,

ut illum dolis dejiciat,

Hoc «ít, quod ait vadxus

9. Nop vifitabo ?) INon puniam?

udo

n

Pratirum qaogue grat;a Ya-

7'46'

10. Smuper montes affumam fletum. )

Propter montes. Jerufalem, quia fci-

It

H tmque .«:vrerent laberaverumt.)

jicet ab hoftibus incenfi funt.

Multum Læborls exhauferunt in male

Super jþecmjk deférti.) Propter de-

Ut

agendc , vel ufque ad laffitudinem

ferti amcenitates.- In Hebreo eít: pzo-

;alo

mlque €t ?erunt

Sic Ifa. 57. 10. dici-

pter balitatioues deferti , & videntur

n, r

tur: p maltitudine vie rue laborafhz,

fienificari ville ]erufalem circum-

2

6. Habitatio fua in medio doli. )

]e æG

rem

Sunt verba Dei ad Jeremiam : o Jere-

0 )

mia ! in medio hominum doloforum

Eo quod mem fft vir pertranfens. )

habitas :

fic Ifai. 6. 5.. Ip medio pspuls

Ita ut non fit vir pertranfiens.

g dl

olluta labia habentis ego babito.

Ef nom audierunt vocerm poffidentis.)

[ fl*

In dolo renuerunt fcireme.) Dolofe, &

Homines in

defelto non audierunt

fraudulenter finxexrunt fe non noffe me

voces, hoc eft mugitus , & balatus

—

armentorum , & n"refrum pafcuis illis

:

M

Ego conflablo , E$ probabo eo:.)

LXX.

examinabo eos igne , id. eft bello

in deferto mexrantmm, & ilia quo-

; &

ardentiífimo Chaldzorum.

dammodo poffidentium.

In Hebræo

j

Bibl. eum Com. Menzoch. Tom. F

Nn

enil

i

1

u

282

PROPHET. JEREMIE

?

. fpeciofa deferti planftum : quoniam incenía funt, eo qüdd

oculi

non fit vir pertranfiens, & non audierunt vocem poffidentis:

, a volucre coeli ufque a

1j.

E

d pecora tränfmigravxeruunt ; & recef-

ferunt.

vatta

JQUE

dabo' ]erufälem iln aCe'rvos arenae ,. & cübilia dra-

conum; & civitates

Juda dabo in defolationem, eo guqd non

.

aur

fit habitator.

12 Quis eft vir (apiens, qui intelligat hoc, & adquem verbum

TC

.oris Domini fiat, ut annuntiet iftud , quare perierit terra,

2l

do

& exufta fit quafi defertum, eo quod non fit, qui pertranfeat?

13. Et dixit Dominus: Quia dereliquerunt le

pl

&

gem meam;

^^

quam dedi eis & non ambulaverunt in ea.

P

14. Et abierunt poft pravitatem cordis fui ,

hum

& ..pof& Baa-

lim, quod didicerunt a patribus fuis.

polt

15. Idcirco h&c dicit Dominus exercitu

um V-Deus Ifrael:

4j.

"Infra Fcce * ego cibabo

ts (

2315 eis aquam fellis.

populuïm iftum abfin'th'icx),' ,& potum dabo

Tie'u

16. Et difpergam eos in Gentibus, quas non noverunt ipfi

potr

1

& patres eorum ; & miifam poft eos gladium, donec confu-

Ia

Tantur.

&u

17. Hsec:dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: Contem-

s

plamini, & vocate lamentatrices , & veniant

; & ad eas, quae

Qunr

fapientes fugt,' m*iFFitQ5 8.. properent.

1g. Fä—

pro p;fidengi»: e& anD Miqne'!y, id eü, 472 7;!4/1' 4äj€n?bik;n; & potsm dabo eí6

Sit

pecoris poffeffi.

calscem malediftonis pe/firna.

*

l4

4 volsere cali,6c.) Significat adeo

16. Mirram poft eos gladium.) Chal-

Quo

vaftandum elfe defertuu , ut ne aves

v ].

quidem in eo maneant ob horrorem

dei enim- capta Jerufalem , - fugientes

&t e

loci; pabuli defectum , & quia - ar-

ex-ea Judseos in /gyptum infecuti

bores non invenient

eo$, vel occiderunt, vel ceperunt.

Carim

* inï quibus ni-

diülentur.

I7. Cantempla/mini,þffc.) Providete,

dDCIN

YI. Im acervos arema.) Íd eft ru-

profpicite rebus veftris.

H"'ï

-derum,

W

Ee, ?uod non [ft &fe.) Íra ut ífnon fit.

Vocate lamentatrices.) Praficas,

qua

12.: Quis efl vir fapiens, &fc. 7)

ad luctum funer

alem conduci folebant,

hUR

Quis fapiens, aut Propheta vobis cau-

quafi. dicat Deus

-non poteritis ipfi

fatis deflere calamitatem civitatis ve-

21

fam tante cladis Judeorum edifferat ?

Hof

15. ALIffntbio;) Qu eft herba ama-

flre, nifi etiam Praficas Jamentandi

e

riffima : fimilis fententia habetur fupra

peritas advocetis.

lo

capite 8. I4. & infra c. 23. 15. Chal-

Qua fapientes funr.) ln arte lamen-

E

tandi.

SL th

daus habet ; -Im'umfn tribulationema aua-

*

UY

L

CAPUT IX

a2

tod

18. Feftinen!t,g& affumant füper nos lamentum; ded

ucant

5

1U$

oculi noftri lacrymas, & palpebrze noftree defluant aquis

2

cef*

19. Quia vox lamentationis audita eft de Sion: Quomodo

vaftati fumus, & confufi vehementer? q

d-

uia dereliquimug ter-

ram, quoniam deje&a funt tabernacula nottra.

Don

20. Audite ergo mulieres verbum Domini: & affumant

aures veitrea fermonem oris ejus : & docete filias veftras la-

Qui

mentum, & unaquasque proximam fuam planCtum.

r

21. Quia afcendit mors per feneftras noftras, ingreffa eft

Cà

p

domos noflra

BY difperdere parvulos de foris, juvenes de

ifd,

plateis.

H

*

22. Loquere : haec dicit Dominus: Et cadet morticinum

41

hominis quafi ftercus fuper faciem regionis, & quafi foenum

pofttergum metentis, & non eíft, qui colligat ,

;el

23. Hzc dicit Dominus: * Non glorietur fapiens in fapien- 1Cor.

3D0

tia füa, & non glorietur fortis in fortitudine fua, & non glo- 1. 13-

L]

ÍVOFr.

rietur dives in divitiis fuis.

24. Sed in hoc glorietur, qui gloriatur, fcire, & noffe me;

IO.17.

]l

fü-

quia ego fum Dominus, qui facio mifericordiam, & judicium

& jufütiam in terra, haec enim placent mihi , ait Dominus.

em

2$. Ecce dies veniunt, dicit Dominus : & vifitabo fuper

ls

oinnem , qui circumcifum habet preeputium. -

N

l

Nn ?

fe

IS. x Deducanr ocult nofirs lacb;ymm'.)

j Dzþerd&re pervunles de fori , 25'0- )

Sunt verba Przficarum.

Ita ut nullus fuperfit ex parvulis, aut

) €b

19.4udi44 c/?.)Prateritum pro futuro.

juvenibus, qui verfetur in vicis, aut

Quomodo vaflati fumus ? ) Mxc eft

plateis , ut pfius confueverant.

hal

vox lamentationis popali, que audita

22. Mortiemum.) Cadaver.

fitc$

erat ex nionte Sion ; .vel vox przfi-

23. " Noz glarietur : U'c.) Quia ne-

carum ad lugendum conductarum.,

que fapientem. fapientia, neque for-

üd

Dereliquimus terram. ) Abducti in

tem fortitudo , neque divitem divi-

capti(fitatem : vel dere]iquimus agros

tie in illa calamitate a morte libera-

lefe,

in hoftium poteftate, cum nos recepi-

bunt; fed liberabit cognitio Domini,

mus intra urbem, ut tuti effe poffemus.

id eft, ejus fides, & cultus.

Tabermacula noffra.) Cafe paftorum

.94. Qui facfo ni[ericordiam , & ju-

qïlä

noftroruim, & omnia ruris edificia.

dicium , 69c.) Qui vel mifericorditer

lnt,

OI. -fcendit mors per feneffras, €fc.)

falvo, vel fevere vindico fceléra, ut

lpfi

ye

Hoftes ii nos nec opinantes irruerunt,

homines merentur; vel qui gratie mezg

& qua minime putabamus; non enim

auxilio, & juftitiz;, & tmifericordis

d

folet hoftis per feneftram " afcendere,

auctor fum, & omnis generis virtu-

fed per januam ingredi.

tuin.

Vel fi gni-

Yl

ficantur. faxa baliftis excuffa, & mor-

»

25. Qui cireumcifum liatet preputium.)

tem inferentia.

*

Non difcernam inter circumcifos, & in-

PA

:

294

4

PvR'()PVHE'T.- L]'E REMUE

4'5

26

; Si;p»er Egyptum , & fuper Juda, & fuper Edom,

fuper filios Ammon, & fuper Moab , & füpér omnes, qui

Comp

$1

attonfi funt in comam, habitantes in deferto; quia omnes gen-

tes habent praeputiu

füt:

-

m, qmnis autem domus If?ael incircum-

ii

cifi funt corde.

fot

CiuPUT À.

6 L

gnum

INon eft timehda '"cæle/fis con[tellatio , n vanilTima , at imbecillia

23

idola , fed Dominus ; qui Jolus eff Deus , creator , ac guberna-

decus

tor omnium , qui vafTabit peccatores terrae: plangit [uum malum

pnis e

Serufalem , &? cum . bominis non [it Juas vias dirigere , orat

&F

nternecionem de-

tat

Ms

, Deum, ne eos, qui ipum cognofcunt , ad i

boffes potius SFudeorum

d

| ,leaf ,kjäd in

fundat . furorem.

/Wmef--*

Ophgz

pur: j

1. À Udite verbum,quod locutus eft Dominus fuper vos do-

d

I

mus Ifrael.

;

2. Haec dicit Dominus: Juxta vias g

entium nolite difcere,

& a fignis coeli.nolite metuere, quae timent Gentes.

n

?

va

l7

f

unt:

P. t

^* Supr.

3. * Quialegespopulorum vans&

*

quia lignum de faltu

fiät DCJ

13.11. praeci

dit opus manus artificis in afcia.

4. * Ar-

V d

14- 8: circumcifos;interJudxos,ceterosque vi-

Judich. 1

4. 6. converfus., & circum.

u j;m;

cinos,. qui circumcidi folent, & inter

cifus eft.

Qni,

alias gentes, qux non circumcidun-

Qmne:, qui attonfi funt. 1m comam. )

Ctum

] l

tur ; quia quamvis circumcifio in fi-

In rotundum eam attondentes, quod

1Cat

enum Judzis data fit, ut a ceteris

Hebrzis vetitum erat, Levit. 19. 27.

fed in&

HEM

gentibus difcernerentur , tamen non

vide ibidem dicta.

5No

minus incircumcifi funt, quam cetere

Habitantes in deferto , ($c. ) Sara-

Confer

' gentes , quia alii incircumcifi funt

ceni , & Arabes, qui fub tentoriis

Cs ]

carne, Judzi corde.

$ze ntem prevart-

in deferto paftoritiam vitam agentes

| &0 mh

cator. legis fés , circumcifio tua praputsum

verfabantur.

M/Ztn

Qxuia omnes gentes , €6c.) Mide dicta

(

f^4tla eff , ad Rom. 2.25.

A re

26. Super JEgyptum , &c. ) -Connu-

num,. 25.

A hnr

merat inter circumcifos carne , /Egy-

Uper 'vo:.) De vobis , Efut' corn-

d Wp

iU

I.S

tra vOS.

ptios, idumzos, Ammonitas , Moabi-

"r

tas, quia omnes ille gentes (vel ex

2. Vias Gentium.) Mores gentilium.

Refrnw

iis faltem aliqui ) circumcidebantur :

A figuis celi noiste meruere ) Decla-

8l

AEgyptii quidem imitatione Judzorurm,

rat mores

5

gentium, qus omnia puta-

bant ftellarum vi , non divina pro-

W nf ll/.z

.

qui apud eos peregrini fuerant; Idu-

0* i

mzi vero , Ammonitz , & Mbabitz ,

videntia gubernari. Itaque magis fte]-

Ti

le

quia ex Hebrzis originem ducebant ;

las, quam Deum metuebant.

& Gfie

dixi: vel ex üis faltem aliqui; nam

3. Leges populorsm.) Ritum prefcri-

Vàt "

non omnes fuiffe circumcifos, patet

bentes, quo colenda funt idola.

tl

"Utf

ex Achior duce Ammonitarum ; qui

Quia ljgnum de (altu, &c.) De fil-

Q

üi

--

CAPUVT X

255

.

,&

4. Argento, & auro decoravit illud :

clavis .& malleis

qu

compegit, ut non diffolvatur. .

x

N-

-s. in-fimilitudinem palmae fabricata fun

t5 & n"ön loquen-

ün

tur: portatatollentur, quia incedere non valent. Nolite er-

$

otimere ea, quia nec male poffunt facere, nec bene.

*;Mic-,.

6. * Non eft fimilis tui4 Domine

$

A

: magn*us*a es tu, & ma-

: I9:

,

lit

gnum nomen tuum in fortitudine.

»

[

:

7. * Quis non timebit te j o rex G

enfïum* 2- tuunmi eff enim *APO-;

TiM-

S

h

decus: inter cunttos fapientes Gentium , & in univerfis re- ^^' '

alum

gnis eorum nullus eft fimilis tüi.

E

(rái

8. Pariter infipientes, &

,fatui pr'q

b-abuntux;:f do&rma vani-

j«

tatis eorum lignum elt,

:

9. Argentum involutum d

e "Fharfis affertur j & aurum de

Ophaz: opus artificis, & nianus aerarii : hyacinthus , & pur-

pura indumentum eorum,opus artificum univerfa haec.

5d0'

us verus eft: ipfe Deus vivens, &

IO. Doxminus autem De

frex

'Nng

p—2

er e)

va , Prq.s.r:fdiit opus mam;: artifrcis , id

quod vaniifimum eft, &/ïüulciïmmumo

[altu

fiat

eft, ut fit opus manus artificis, ut

eus.

Vel fenfus eft; lignum ipfum , ex

quo formane idola ,

U

übus fuppli-

S. de femilitudiuem pal;vm fabrica-

cant, fatis oftendit doctrinam eorum

É

á

4 fum:.) lidolum szquabile eft, ere-

V

anam: effe.

Uftts

&um, procerum, flecti nefcium , pul-

9. drgentum imfol.'wu';;:.j Plicatum

a, )

chrum, comatum , quafi palma: quafi',

in laminas, in Hebr. eft, ypon me-

dicat ,"idola exterius pulchra funt

ruguab , id eft, extenfum , ductile,

un

)o 2 »

fed interius inania , elinguia, ftupida.

ductum in laminas, quod poftea, ut

6. Nen ef fpnilis 142.) idola tecum

commodius transferri poffit, in feipfuwa

Oar*

eonferri non polilunt Domine , qui

plicatur , & involvitur.

Deus vivens es,

t omhipotens, &

coriiS

É

De Tbarfis.) Ex Indico mart.

Ir?]]ffs

ideo miranda operaris.

De Ophez.) Ophaz idem elt cum

Magnum-zomen tuum in fortitu

di'ne.)r

Ophir , quznam autem fit Regio ,

Celebre eff nomen tuum ob res a te

que dicitur Ophir, variz funt fen-

üd

fortiter geftas : lo

tentiz,

Verior effe videtur eorum

b

uitur de Deo, quafi

de magno aliquo

uce.

opinio , qui putant Ophir effe infa-

con

9. Tuum e(f emim decus. ) Scilicet

lam "T'aprobanam, quz etiam Sumatra

Reonum

, ut fis, & colaris quafi Rex,

dicitur: immo totam illam oram, qu&

m

& Deus

h-

gentium. Chald. vertit : ^4uw»

continet Pegu, Malacam, & 'quam

eff enim Regnua.

memoravimus laprobanam.

)'.1t33

8. Pariter ;

7

Opus artifcis, €c.) Nihil penitus

pto

Facile eft probare , & convincere

jfepientes , 63 fa.tui.)

fte-

in idolis eft, quod non fit manibus

eos effe fatuos, ex-eo quod doGrina

artificum factum.

vanitatis eorum lignum eft.

t^ TO. 24b smdignatione ejus , 6c.) Op-

:l'Cl'i

Dotvina vanitalis eorum lignum eft.)

ponit Dominum idolis , probatque ex

Quia docent idola ligneg effe Deos;

effectis eum effe verum Deum, quia

.

m

286

PR »OP!H;'E T. X*J'E REMIJE

rex fempiternus, ab indignatione. ejüs commovebitur terra:

16.; |

& non fuftinebunt Gentes comminationem ejus. -

1ià, j

1I. Sic ergo dicetis eis : Dii , qui coelos, & terram non

cituum'

fecerunt, pereant de terra, & de his, quse fub coelo funt.

p

obfidie

5Geu.

12, * Qui facit terram in fortitudine fua, praeparat orbem

l.

I

in fapientia fua, '& prudentia fua extendit coelos.

g.

Infra

"

I2. Ad vocem ínam dat multitüdinem aquarum in cóelo,

tatores:

51.I5.

& elevat nebulas ab extremitatibus terrae : * ful

* P fa].

gurg in plu-

1. !

134-7«

viam facit & educit ventum de theíauris fuis.

Ep al

1nfra

I4. Stultus fa&tus eft omnis homo a ícientia , confufus eft -

ilam.

51.16.

artifex omnis 1n fculptili,

C

1

^^

dv

!

:

.

juoniam falfum eiät, qþOd confla-

vit, & non eft fpiritus in eis.

E

dinipt

I

$. Vanà funt, & opus

&l qu

xifu ,þdign*.um m ;eæïipofe vif'xlï:a&i?,þ

AX (

nis fuae periþunt. !

1—6. Noün; j |

vivit, & terram, cum ,ir.zifc'iltur, tte-

pores, qui in nubes' concrefcunt, &

()I

IN

mefacit.

Tolvuntur in pluviam.,

If. ts

Comminatiagem;) Minas, & '-X'findi-l

Fulgura im pluvuiaem Yacn. ) In..fi-

cem inanuimn.

lfri iitg

gnum pluviz, mirabiliter etiam mi-

eTeQy

dI«. $Z6 ergö dicetis .eiá ,

U'c) "] otus

Ícens ioni fuleuür

o

þ/'

3

u . fuhn'fmum

hic verficulus non Hebraice, fed Chal-

aquas pluviuim;

üdat T

daice fcriptus eft, velizriforie ; folemus

De r£hefaurzs fmas. )

Duiis ,

De fecretis

O.H [j/

enim , cum-aliquem irridemus , illius

locis, ex quibus venti erumpunt ,

idioma ufürpare, prefertim fi barba-

vel de opibus fuis; nam venti, ac

þfe enim

S

rum fit; vel Chaldaice fcribit,, ut po-

fentur.

relique creature inter opes Dei cen-

?'irga |

Pülum' fion.folum fentenciaa: docéat,

fed etiam verba ipfa, quibus uti de-

erediz

beat loquendo cum Chaldxis.

- 14. St:z.ln?s filut ef ennis gamb 4

ledits

fcientia.) Scientia artificis eum . ftal-

M n

(Qre

Pa

De bis, qua fub eelo funt. ) Chaldai-

tum facit, vel oftendit, cum fcilicet

ce, & de fub calis zfli.

Wins $.

VDBUS

inane idolum fabricatur, & illud pro

Vmel d

I2.

? facit terrAm , &c.)

Deo habendum ftulte proponit. :

"Ive fe

Anofter e

d

; qui- facit terram, Vel nos

Confu[us eff ..

in [culptil.) Quuia

l

epz

N n

eunr colimus, qui facit terram,

tandem apparet idolum nullum nu-

N

Ip fortitudine j;ut.) Potentia fua.

men, nullam- vim habere, ideoque

M

d

Preparat, E$c. )

Fuudar , ut eft' ia

artifici eft pudori, guod Deum il]ud

Hebr&ó , & Chaldxo.

exiftimarit.

CC!h;e :

Qu g.

Prudentia fua.) Sapientia fua.

Falfum.) Inane, vanum.

confify

I35. 4d vocem f&am.) . juftu fuo.

Multitzedintz aquarum. ) Pluviam

15. Vana funt.) 'Idolaf :

Q/M l

L POR |

copiofamp

"

lm tempore vifftationis, €$c.) Cum

AL extremt

tatibus ierra.) Extrema

.a me vifitabuntur, cum puniam ido-

r

lolatras ; idola-enim comminuentur,

n) Clm

pars terrz dicitur illa, quatm vulgus

m

judicat effe extremam. - Inde enim

Dario, & Cyro, Babylonem vaftan- :

»

eminus *videmus. vefpere, elevari. va-

te, & plenius poft Chrifti adventum,

th

4

fi ifll;;m 'W

e

L

atl

$05

CAPUT X

257

ttt2:

16. Non eft -his fimil

is pars facob: qui enim formavit oni-

nia, ipfe eft: & Ifrael vi

rga hzereditatis ejus : Dominus exer-

1 non

cituum nomen illi.

/

Jflu

17. Con

jyroenm

obfidione.

grega de terra cohfuübnerri tuïa-mï ,quæ häþitäs in

3

18. Quia hzec dicit Domirius : Ecce ego longe pmjiiciam habi-

cielo,

tatores terrae in hac vice, & tribulabo eos, (1)ita ut inveniantur.

p plt-

19. Vee mihi fuper contritione mea , peífiima plaga mea.

Ego autem dixi

us ell

illam.

: Plaz:ae- haec inür'mi.fas, mea eft,.& portgbo

*

'ond«

20. TT'abernaculum me

um vaftatum eïï: omnes/ /fu—niculigmei

dirupti funt; filii mei exierunt a me, & non fubfiftunt ; non

10«

eft; qui extendat ultra tentorium meum, & erigat pelles meas.

gerunt paftores, & Dominum non quaefie-

. Non

à 2/1', Quia ftulte e

nl

runt-;

Manenarsqey

y, &

(1) lhta ut inveniantur. de edir. Wes Lhabernr ; ita ut non inveniantur,

16. Pars Jacol.) Deus Jacob; quem

Ita u ikveniantz;i' 3 ö)c'.) lta ut

hf

lfraclitz xeligiofe colunt, & partem ,

omnes in urbe reperíantur, nec ef-

àm fl-

& herediratem |fuam effe volunt, fic

fu

o

5

cere poflfint, ut

d Hierony'mus in-

r

Jminum

dicebat David Pfalm

]

terpretatur.

Dens im aterzum.

i 7;. 28. Pars mca

Ig. Fs mih.

fecretis

J S,um': verþa lamen-

Qui enim formavit omnia , ipfe e/f.. J

tantis popuit.

ii

Ipfe enim verus De-us-eü ; qui omnia

Super contritione Yi ) Ob con-

t dc

fecit.

tritionem meam, & plagam doloris

)1 Cet

Virga hereditaris. ) Vocat virgam

plenam.

hereditatiS, quia virgis, aut perticis

Pe, yiz»m.) Graviffïmaþ

hereditas dividi folebat , ut Pfalim.

um 4

73.2. Redemifls virgam hereditatistue,

Plane hac fffrmitas mea eff, Efc.)

n f

Mihi debetur

digna peccatis meis

fcilicd

moss Siom, 12 quo habitaffi :2 eo. Mel

patior, ideo feram patienter.

lfrael eft. 39 fceber , id eft , vir

&

0'3,,

uud p

ive fceptrum hereditatis Dei ; quia

QO. Tabernmaenium meum, Efe:.) No-

b

mine tabernaculi intelfiigit Jerufalem

Deus in Itraele Regnum fuum con-

metropolim ; nomine vero funiculo-

) Qua

ftituit.

j fl*

I7. Congrega ... confuffonem tuag.)

rum circumjectos vicos , &pagos, qui-

idg(]qïle

eam quafi funes fuftinebant, & alebant.

m il

Collige, o Jerufalem,

d

tuas Opes,

Fili mei exierunt.) In captivitatem

tua i-

ola, qux tibi tandem erunt in

abducti.

confuftonem.

Noz Jïi!;/;/qum, ) Quia nimirum

"nà balitas 12 obfidione.) Qu pau-

perierunt.

:

lo poft es obfidenda.

Non efó, qui exten

4.

4tu, &7.) Non:

| Cum

IB. Loege prejciam þabft,zfarä! f

eft, qui me in priftinum ftatum re-

i i

r4.) Cum fcilicet Judzi in terram Ion-

ftituat.

am captivi abducentur. Aqui-

Pelles meas.

A.

)RTentoria enim fiebant-

V' A (h B-

Symmachus habent: e5:9»40

ex pellibus.

ejiciam velur fuuda.

21« Srulte egermut paffores.) Reges,

e

L

$x

288

P ïR OPHET. J ERE M[ E

4 T

xunt: :þropte1je.a non

"

intellexerunt, & omr;.ki/s grex eorüm di-

edi

fperfus eft.

.32. Vox auditionis ecce venit ,

& commotio magnä de ter-

;r:

i"

1a Aquilonis; ut ponat civitates Juda folitudinem ) & habi-

i

deï

am

taculum draconum.

e

n

t"r

'NLL

25. Scio J Domine , qui

a non.eft hominis via ejusi;» nec Q.fy'i-

ri eft, ut ambulet, & dirigat greffus fuos. -

*Pfal.

Gc. »iü

24. * Corripe me Domine , verumtamen in juaicio,.;&

$. 2- gon . in furore tuo, ne forte ad nihilum redigas me..

hgc

6 E

*PüaE V

25. * Effunde indignationem tuam fuüper Gentes, quae non

10 av

78. 6..cognoverunt te ; & fuper provincias, quae nomen:tuum non

invocaverunts.quia comederunt JTacob,.& devoraveru nt eum,

bipa

^

& confump[emnt illum , & decus ejus diffipaverunt.

*

na en

CAPUT, XL

C0

ul

"- Quia maledicitur., qui non audit , tiec fervat pa&lum Domtni pa-

&L

b

fu

tribus datum , ádeo- precipitur propbete , ut illud. fervandum

Sfudeis pradicet , fed fruffra , cum magis fequantur patrum

füper

ï

f&

ó.

luorum fcelera , oariamque idololatriam , idcirco infert Domiaus

F

inzvitabilia in illos mala, nec proderunt eis idola , vel juftorum

Tuda

-eratio , neque quod prius a Deo. dile&i fuerint: refert prava

IO

Studaorum (ludia de ipfo ex terra delendo : fed perdentur ,

3

HOILUEI

qui nolunt eudire prophetiam. in nomine .

Domint.

Verbg

1. Y 7 Erbum, quod fattum eft a Domino ad ]eri;.miam—äicens:

riam $

xnlri

l *cr

2. Audite verba pa&i hujus, &

lud

os ]u-

da, & ad habitatores Teru(alem.

gin*zämi ad vir

4. Et

W

N

l

U

j

Principes, -Sacärdotes,, & Prophetz,,

fcio Nabuchodonoforem non poffe

& E

venire, neque expu

vnare me, nifl tu

5

[tmà, Qu

qui dicebant: Pax , Pax, &f won erat

s. u

Pax, lapra c. 6 14. & g. x1.

illum juveris.

"

ificia

2Q2. Vex auditiozs.) Nïagna, & cla-

ANec virs. ej/fu) E ft.re

k.-

'etitlo «ej;1sci;tn

ra, ita ut facile audiatur.

fententi&.

quiaim

etin p.

Commotio Pagna, 65c.) Magnus belli

24. Verumtamen z'n:j;adicio.)- Mode-

Ielis;

tumultus. ex Chaldza ,. que Judzz

rate, cum modo, & imenfura, fic ora-

at .

Aquilonaris eft. .

;

bat David: Domize ze iz f*rore 1ua

argnds me. Pfal. 6. 2.

Tüpt Y

1

93. Nen efl bominis via ejus.) Nihil

2s. Effunde,&5c.) H«c ufque ad &inem

Ef H.

enim boni fine Deo homines facere

E

41

J

poffunt,

fed omnia divina provi-

capitis repetita funt ex Pf, 78. 6.

dentia reguntur: vel de Nabuchodo-

U4;te.) 'Tu, o Jeremia! & Pro-

W

nofor tantum loquitur, & fjenfus eft:

&

pheta. focii tui.

£E

C.AJSU.T . XI

N

289

! di

?. Et dices ad eos : Hséc dicit Dominus Deus Tírael:

Ma-

leditus vir, qui non audierit verba pa&ti hujus.

ter

4. Quod præcep* patribus veftris, in die, qua eduxi eos

habi-

deterra /Egypti, de fornace ferrea , dicens: Audite vocem

meam,. & facite omnia , quæ preecipio vobis , & erltls mihi

CM

in populum & ego ero vobis in Deum.

x

4 Ut fafcitem juramentum ,

quod juravi patribus vefms,

daturum me eis terram üuentem lacte, & melle, ficut ein: dies

»8

haec.

Et refpondi, & dixi: Amen, Domine.

; 00

6. Et dixit Dominus ad me: Vocgferate omnia verba haec

1 o

in civitatibus Juda, & foris Jerufalem, dicens : Audlte ver-

eumt»

ba pa&ti hujus , & facite illa ;

7. Quia contef[ans conteftatus fum patres veftros , in die,

qua eduxi eos de terra /Egypti , ufque ad diem hanc; mane

confurgens conteftatus fum , & dixi: Audite vocem meam.

// M'

8. Et non audierunt,

nec mchnaverunt aureni fuam; fed

abierunt, unufquifque in pravitate cordis füi mali, & induxi

u

Zf / Z! rfj

fuper eos orenia verba patti hujus, quod prscepi, ut face-

rent ,

& non fecerunt.,

ri'f"s

9. Et dixitDominus ad me; Inventa eft conJuratlo in viris

li

Juda, & in habitatoribus Jerufalem.

r

1o. Reverfi funt ad 1n1qu1tates patrum fuorum priores, qui

l,

noluerunt audire verba niea & hi ergo abierunt poft deos

alie-

Verba pa&; lazguf

N

7

Rehlcat memo-

6. E£ feris Jerufzlem.) ln plateis

riam pacdi cum populo initi in mon-

Jerufalem.

te- Sion.

(Cens

yk Canfej/t'mzs cante/latm /Zmz ) Fre-

d. Qri non Audierit. 3 Pdonmüs, &

t

ienter , & vehementer fum prote-

os ]

Vatablus vertunt: qut zonm paruerit.

i

atus.

,Su

4. Formace ferrea.) Servitute durif-

Maze amfurgen: ) thlanter &

poiïe

fima, quam fuftinuiftis in lhrrypto.

fummo ftudio ; quod énluy. fhudiofe

Y

5. Sufiifem.)| 'Confirmem, & reipfa

agimus , fummo mane agimus, vide

af t

perficiam, aut.faciam reyivifcere, quod

fupra CoE. E9 0 mim c-38 1.

ib

a

quodaimmodo intermortuum eft ; cum

9. Iz pr.zvttate cordis fui mali.) Po-

enim Patriarchis promiifa tuxffet Pa-

tius fecuti obftinationem fuam, .quam

Izftina in poffeffionem eternam , vide-

admonitionem meam.

Mode

fic ora

batur capuvxtate ;Babylomca. inter-

Verba patti.) Maledictiones ,& pa-

It d

rupta promiffio.::

nas, quas padi violatoribus fueram

E£ refpondi.) h go Propheta

minatus , Deuteron. 27. 13. & fequen-

O Et- dixi, edmmen.) Ita faciam , ut di-

tibus,

finem

*nPn

í

Hec dlCdln viris ]uda , & ]e-

9. Ízventa e/E conjuratio. ) Quafi

ïruf(dem

confpuanone facta defecerunt a me,

d

lnäl. eum Com. Mmocls T V.

.Oo

290

PROPH E r/. jERE»MIIE

alienos, ut fervirent eis ; irritum fecerunt domus Ifrael, &

1j

f

u

h

rum.

domus Juda pactum mei

$

quod: pe?igi Cum patribus eo-

1j

1I. Quam ob rem

hzec dicit Dominus : Ecce ego reducam

tht

dicer

cen

fuper eos mala; de quibus exire non poterunt, & clamabunt

ad me, & non exaudiam eos.

fet

12. Et ibunt civitates Juda, & habitatores Jerufalem , &

29,

clamabunt ad deos, quibus libant, & non falvabunt eos in

proba

tempore affiictionis eorum.

enirm

m civitatum tüarum, erant

AL

Supra

13. * Secundum numerum eni

9. 23. dii tui Juda;

& fecandum numerum viarum

quan

Jeruf; alem pofui-

fti aras confufionis, aras ad libandum Baalim.

ne Dr

14. * Tu ergo noli orare pro populo hoc; & ne affumas

2

Supra

'

16.

pro eislaudem, & orationem; quia non exaudiam in tempo-

vifita

infra re clamoris eorum ad me, in tempore afflitctionis eorum.

tf

14.1I.

15.. Quid elt, quod diieétus meus in domo mea fecit fcele-

ra multa? numquid carnes fan&tee auferent a te malitias tuas ,

i2uj

in quibus gloriata es.

I6. Olivam uberem,

pulchram,"fru&iferäm . fpäcio-fäm 1

vocavi: Dominus nomen tuum.ad vocem loquela , grandis

tum,

exarfit ignis in ea, & combulta funt fruteta ejus,

YVI

17. Et Dominus exercituum, qui plantavit te, locutus eft

Ine

fuperte malum, pro malis domus Ifrael, & domus Juda: quee

Dunt m

fecerunt fibi ad irritandum me libantes Baalim.

iþïüïm

18. Ttli

ticinio

N

& fecuti funt iniqutatem patrum

15, 0buen, ) Siiileu GhIR. ob

fuorum.

pinguedinem gratie , & fertilitatem

Lüquïu

1

Secundum tumerum , 6c.). 'Yot

C

ilb ;

bonorum operum,

Jenis

Deos habebas , quot civitates.,

Vocavit.) Ejffecit, ita ut vere talis

per C

Aras confufoniu. ) P

appellari poffes.

:

dendi cultus.

2

rgfani ,& pu-

) fcriï

-Ad vecem laquelk.) ^Loquente, &

h [

14. To ergz, 65,) Repetita hec funt

jucente Deo , .danteque Chaldais fi-

Torten

ex cap. 7. i. f6. vide ibi dicta.

ut venirent.

Mel dicto

15. Dileilus meus.) Populus fnéus.

gnum ,

ümgef

citius.

m

1a domo més.) ln ipfo templo, in

Exav[i ignis.). Chaldzorum furor.

quo erexit 1dola.

Fruteta ejg:,) ln Hebreo eft, xami

Cbum

Numquid carnts j:zn&.t , &c. ?) Nurm

facrificia , qux mihi offers , expiare

ejus, ut etiam habent LXX.

prsfa

17. Lecurüs efb fuper te malum. )

4 (

poterunt peccata tuà , quafi dicat,

Decrevit

Vide

non poterunt, quia liujusmodi idolo-

te punire , perdere, & va-

latrarum facrificia mihi placere non

ftare.

0 y

Pro malit.) Pro fceleribusin ponaue

di(imr

potifunt.

Vide füpra cáap. 6. 20. &

7 l.

22:

peccatorum.

Cm'l)u $

Vr

e

CAVPUT' XI.

201

]

*

18. Tu autem, Domine

; demoiyïf'cr-afüi mihi , & cognovi:.

x

$ 60

tu oítendifti mihi ftudia eorum..-

19. Et ego quafi agnus manfuetus , qui portatur ad vitti-

u

b

n

mam, & non cognovi, quia cogitaverunt fuper me confilia,

icentes: Mittamus lignum in panem ejus , & eradamus eum.

de terra viventium, & nomen ejus non memoretur amplius.

,€

20. * Tu autem , Domine Sabaoth, qui judicas jutte, & "Infra

95 M

: Io.

probas renes, & corda, videam ultionem tuam ex eis: tibi /

2Qe

. enim revelavi caufam meam.

o

erani

21. Propterea haec dicit Dominus ad viros Anathoth, qui

ofül-

-quarunt animam tuam, & dicunt: Non prophetabis in nomt-

ne Domini, & non morieris in manibus noftris.

Urmas

'ego

. 92. Propterea hac dicit Dominus exercituum: Ecce

np

- vifitabo füper eos : juvenes morientur in gladio, filii eorum,

& filize eorum morientur in fame.

à

cele-

23. Etreliquiz non erunt ex eis: inducam enim

maïum fu-

(

per viros Anathoth , annum vifitationis eorum,

Oo2

LR

CAPUT.

fam )

andis

18. Demezfiraféi mibi.) '.Peccata eo-

20. Doratme Sabactb.) Domine exngci-

rum, & fcelerata ítudia, quibus te-

tuum , Domine omnipotens.

nebantur ,

& machinationes contr

Probas renes, 6/e.) Scrutaris corda.

]

56&

me , quem de medio tollere cupie-

Videam wittonem.) Vac ut videam

bant moleftum monitorem , fcelerum

punitionem a te profectam.

Hzc di-

u^

cit Jeremias non ftudio vindi&z , fed

ticiniorum au

ipforum objurgatorem, & triftium va-

à

orem.

juftitis defiderio.

.Tu

— d

19. Et ego qzmþ' ag u$ man/üetus, & c.)

Revelavi. ) Commendavi ; nam

Loquitur Propheta ad literam de fe

ad te, tanquam ad juftiffimum judi-

/2, Ob

ipfo ; certnm tamen eft fub perfona

cem confugi.

jiratem

Jeremie hzc .de Chrifto dici , & pro-

QI. Hac dicit Dominus.) Ego dico:

ter Chriftum hzc ]eremis evenitfe,

ipfe enim Dominus eft, qui de fe per

c tl

& Ícripta effe.

»

tertiam perfonam loquitur. .

( "Dutis fum ad

Ad viros Anartbotb.) Sacet

dotes poQ

Ef 907 co gnov:

h-e! &

mortem nihi] dicens, ac fi non in-

pulares Jeremie, qui eum maxime in-

gi; V

telligerem, quo me ducerent.

fectabantur; erat enim Jeremias Ana-

| (jdo

Mittamus lgugm inpauem ejus.) Po-

thothites.

namus liyenum taxi commünutum in

Nom prophetabis.) Futurum pro im-

s

jof

cibum ejus; taxus'enim arbor eft tam

perativo ; ne prophetes.

yatnl

pr&fentis veneni, ut quicunque fub

Non moreris, 67 c.)Non Occidemuste.

ea dormiat, vel comedat, moriatur:

. 22. Vifitalo.). Puniam enim eos.

2

73

vide Plin. lib. 16..c. Io.

Quod

Reliqui& mom' erunt ex ei. 3-

hoc verficulo de Teremia hiftorice ;

Delebo omnem eorum pofteritatem :

&n

dicitur prophetice de Chrifto, cujus

fic d'citur Pfalm. 36. 29. Semen 1m-

corpus panis verus eft, qui de cole

piorum peribis.

defcendit , crux , lignum.

Vifitationis earum.)Punicionig,& excidij,

292

PROPHET. JEREM LE

j

u

Si

C XPEST - XÉ:^

dre p

Miratur prop&m malorum pro[beritatem , qui tamen parantur

füeni,

ad diem occifionis, Juntque terra cau[a lu&us: bereditas adver-.

& N

- fata eff. Domino [uo , & paflores demoliti Junt . oineam .Domirti ,

Verur:

CIeQas

ideo traditur- in dilf/pationem , cujus tamen rurfam

ijerc- i

1

"bitur. Dominus , "oa[Tatis ipfius inimicis, "

di dil

1. YUftus quidem tu es, Domine, fi difpütem tecum : ve-

E

* Job.

rumtamen jufta loquar ad te: * Quare via impiorum -

Contra

; ä Z; profperatur? bene eft omnibus,

unt.

! qui prælvaïican'tür , & ini-

g N

I. Is.lclue ag

Is

&

Mi

2. bl

antafti eos & radicem miferunt : proüciünt, & fa-

terre

ciunt. fruCtum : prope es

10 1

..

eorum.

t ori eorum , & longe a renibus

Verunt

3. Et tu Domine

, nofli me,, vidifti me, & probafti cor

meum tecum: con

bilem

grega €os quafi gregem ad vi&timam , &

fanétifica eos in die occifionis.

:

— À

4..Ufquequo lugebit terra , & herba omnis regionis ficca-

$5

B Don

bitur, propter malitiam habitantium in ea? confuümptum eft

animal, & volucre, quoniam dixerunt: Non videbit noviffi-

Témig, &

ma nofl:a.

d

vibts tui

; S' Six

Todo «

d. Na/z';i:;;ze.) Quod innocens fim»

ii qui

; UF æ;s'

(ï difputem. ) ïdie&

.

IG **X'H Q

X

juftior ,

quam ut SBU QD

&.colam te fincere.-

tiores ff

difputare debeam.

Er fandiifica eos.) Deftina tanquam

I5 6, d

Veruutamen juffa-loquar, £$c^) Qua-

victimas: ad. diem facrificii , fic ille

C

U g

fi dicat: mihi tamen pace tua liceat

apud Virg. lib. 2. ait: Ef »e de/finaz

proferre juffas. q

ar£; hoc enim eft fanctificare, . con-

fuei. )

uerelas meas , ut inihj

pitria

l

quidem videntur. -

fecrare ,: dedicare Deo.

m W

2. Plautaffi eos.) Stabilifti ficut ar-

'

l

bores, que altas egerunt radices.

4 Lnugelit terra, y .Oterilis erit

r

*

eIg0 tb

horrida more lugentium.

,&

Jmns ?

^

Profictnnt. ) Divitiis , & pxolibus

-En j

t

'augentur.

Propter malitiam babitantium im ez.) i

Ton

Prepe es tu ori eorum.) Quæ poftu-

Sepe enim hominum malitia fit, ut

ü

hï

lant, habent in votis largetribuens: vel

erra fructus non proferat, quafi di-

tüumd

MC

fenfus eft: Oretenus nomen tuum ufur-

cat: quoufque feres Domine, ut pro-

le t0 t

pant, cor autem eorum longe eft a te.

Longt A renibus eorum.) Quia nec

pter impiorum fcelera, nos quoque

Th

fterilitatis malo, & cladibus belli ob-.

N g

modico flagello c«dis terca eorum ,

hoxii fimus ?

* tibi

fic "Thren. 3. 13. dicitur: zifee r re-

d&fmt

nibus mess frlias phareme . [u&, d. eft

^

Non videbit EOV /fnia no/l-ra.) Deus

1 Dog

fagittas , vel fenfus eft : non cogi-

non videt, aut non curat , quid-no-

tant de te.

bis eventurum fit.

"

Hergj

[]

AlCiüm.

L

x

CAPUT XIL

203

-R Si cam. ped:mbus currens laborafti, quomodo conten-

u

dele poteris cum eqms ? cám autem in terra pacis fecurus

*

Jur-

fuerls3 quid facies in fuperbia Jordanis?

6. Nam & fratres tui,

& domus patris tui etiam ipfi pugna-

"hm )

verunt adverfum te, & clamaverunt poft te plena voce: ne

[

credas eis, cum locutl fuerint tibi bona.

7. Reliqui domum meam , dimifi hzereditatem meam: de-

] Ve,

di dilettam animam meam 1n manu inimicorum ejus.

Ji

"T

ütll

8. Fatta eft mihi haereditas.mea quafi leo in filva: dedlt

Contra me vocem, ideo odivi eam.

L at

9. Numquid avis difcolor hzereditas mea mihi? Numqmd

avis tin&ta per totum ? venité, congregamini omnes beftise

& h-

terr&&, properate ad devorandum.

niDUS

10. Paftores multi demoliii funt vineam meam , conculca-

verunt parrtem meam: dederunt portionem meam deüdera-

1 Cot

bilem in defenum folitudinis.

n

11. Po-

[

Oo 3

(Cd*

ï

&: cum peditibus curreus, 6500) — Dilllam animam meam.) Jerufalems

, dl

Ef Domini refponfio ad querelas Je-

quam tdnquam anumnam meam dlli('f'e-

remize, & fenfus:

fi Anathothiticis ci-

bam, dedi in manus Lhaldæmum.

vil

vibus tuis refiftere non potuifli, quo-

8. Hereditas mea.) Populu;a meus.

9)

modo refiítes Jei()folvmltams ; cum

Quafi leo in filva.) Ut homines au-

ili,

quafi pedites , hoc eff infirmio-

dito rug1tu leon:s in filva htgïunt

] 1lm?

res h1, quafi eqmte«,, id eft, valen-

ita ego ab hoc populo rebelli , &

tiores fint ?

Exigua fünt , que pat-

contra me efferato averfus fum, &

fas es, duriora reftant tibi ferenda.

eum reuqm

1qdïm

Cumn antem gm o revva ;mcts fecurus

c Je

Dedit contra ime vocem. ) Blafphe-

fueris.). Midebaris tibi in terra, &

mans me, & de mea divinitate, & pr Q-

þwt

patria tua in pace fecurus vczf&n, &

videnti« male fentiens, & loquens.

con

tamen ibi exitio: tuo imminent ; quid

Numquid avis difcolor ; É)

Puto fenfum effe:

ergo tibi expectandum 'erit. Hierofo-

,an Df?i)üf as mnetus

l lni[ ;

meretur mihi efle in deliciis , ut funt

lcq &

In fzq;erbm 70rd47z1x ) Populum TJe-

aves peregrinis coloribus pittz, &

tofolymitanum comparat jnruams flu-

eäeodptea, que domi in caveis haben-

T

&ibus ; folet enim Jordanis xítate in-

tur ?

potius demuehu itin tn,d im vo-

TRU

f di

tumefcere, ripas fnpel,gledl, & vio-

lucrem beftiis tiaden dam in p 'Zdant.

lento curfu iem

IO P.a/fares nmeltz. ï Uguf;&f» & Prin-

prO

6. Fratves? s. )

Y Cives Anathothits.

cipes,

juos fibi jun ixit Nabuchodo-

oqïle

nofor,

Ne credas eis. ) Ne fidas, fi forte

ic etiam fapra . c. 6.3

. hoftes

jio-

fe tibi placatos, auc benevolos often-

paü:oxes vOcantur.

derint

Vineam HZEAHL.) Judædm

Dous

7. Deomtum meam-y 41 emulum

Parzem.meam.) Mereditatem meam,

Hereditatem meam.) P()pulum Ju-

quam etiam porzzozém fuam vocat

|-10

daicum.

Á

Deffderabilem.) Spcciofam, uberem

e

294

PROPHET, JEREMI

i

11. Pofuerunt eam in diffipationem ,luxitque fuper me: de-

folatione defolata eft omnis terra, quia nullus eft ,

1n 20

qui reco-

gitet corde:

L

.meun

Il

12. Super omneées vl

as deferti venerunt Va&atoräs . quia.

eladius Domini devoravit ab extremo terrae u

De. (

f2 carni.

Íque gd extre-

mum ejus: non eft pax univer

Ia

13. Seminaverunt triticum ; &

fpinas meffuerunt, haeredi-

tatem acceperunt, & non eis proderit: confundemini a fru-

4

N

&ibus veftris, propter iram furoris Domini. -

?lld[f«

14. Haec dicit Dominus adverfum omnes vicinos meos pef-

liirit

fimos, qui tangunt haereditatem: quam diftribui populo meo

Ho d

Ifrael.

Ecce ego evellam eos de terra fua,

*

l

H

& domum ]L

L

,da

üjfen

evellam de medio eorum.

1s. Et cum evulfero eos, convertar, & miferebor eorum

du

& reducam eos; virum ad hereditatem (uam, & virum in

terram fuam..

1

146. Et

[j

H

invidendam, fic dicebat D.avid, Pfal.

13. Seminavernunt Eriticum , Uc;) 1d

li àqu

15. 6. Fanes ceciderunt mibi im pracla-

eft , felicitas in' miferiam vertetur.

—

ris.: etenim hereditas mea praclara eft

bitis ,(

mibi.

; Confundemint 44fru£iibmvcftjri6 ; 65[)

Propter iram furoris Domini fallent

fm oj

In defertum folizudini.) Defertam,

fructus expectationem veftram ; itaque

Ditet ex

& folitariam.

quafi pudore vos atficient.

F!rm,

II. Pofmerunt eam in diffrpattonem.)

I

Hac dicit Dominus, 62c. ) Mi-

16.8i

Diffipaverunt, peffumdederunt eam.

natur Deus hoftibus Judzorum.

AmO*,

Luxitque fuper me.) Ad me, vel

VW t

Vicinos meos.) Gentes vicinas Judxis

coram me, quafi in defolatione fua

intelligit, que primz in exercitu INa-

flem ü

E

opem a me poftulans.

*

.

buchodonoforis venerunt contra Je-

Ü d

Quia nullus efl , qmi vecort

t'et.)' "'Yerra

rufalem, Philifthzos, Idumzos, Am-

q

&nter (

luget, & diffipata eft, & tamen non.

monitas, Moabitas.

u ]

eft, qui recogitet, id eft, qui con-

Qui tangunt bhereditatem. ) Attre-

Orma

fideret, quenam fit

lagarum caufa ,

&ant, vaítant, vendicant fibi hzre-

hn ,&

quod remedium.

6

haldeus habet,

ditatem meam.

dbdm

quia nemo efl, qui proponat animo ti-

z.

Evellam eos, &c.)

Id e»&, Chaldzos,

-—l!«f(a

morem Umtete

& efficiam, ut |Vledi-eos de terra fua

I)QT; anz

deturbent.

Xel vicinos fimul cum

IO. Super omme: vius deferti.) Per

[

omnes vias deferti.

Judeis evellam; & ejusdem captivi-

hwj

Vaflatores.) Hoftes Chaldzi.

tatis participes efficiam.

Gladiuw Demini.) Mindex Dei ira,

E* domum Juda, €c. ) Et Judzos

de popi

ffbitem

& Chaldaorum glgdiusl a Domino

apud eos captivos hac ratione de eo-

Weinig.

immiffus.

rum captivitate liberabo.

Non efh pax unrverfe carmt.) QQuuia

I5 Redwcam eos.) Gentes przdictas

* E

0 ed

ly

emnes Judeos hec. cladgs tanget.

intelligit, fcilicet Ammonitas, & Moa-

e

CAPUT XIL & X

295

: d«

.16. Et erit: fi eruditi didicerint vias populi mei, ut jurent

C C0«

in nomine meo: Vivit Dominus , ficut docuerunt populum

meum jurare in Baal: zedificabuntur"in medio populi mei.

quia

17. Quod fi non audierint, evellam gentem illam evulüo-.-

XIe-

ne, & perditione, ait Dominus.

Ms

COA POD T OXIIL

,

*1'edj4

Sicut lumbare Sferemie abfconditum in Eupbrate computruit , fic

g fru-

Studea primum Domino adberens , propter Juperbiam, C idolo-

;pel

lairiam ab ipfó abjicitur , omne[que di[pergentur , revocantur. ta-

fuisu

men a propbeta , ut fua ponitentia devitent mala , alioqui fudas

]uda

auferetur propter [uas iniquitates, qui ad ponitentiam nequit. ad-

orum

dq—cz' ob inveterata

minmalis coufuetudinem, interponitur etiam

;

m n

propbete commiferatio.

1. T YEc dicit Dominus ad me : Vade , & poffide tibi lum-

& H

bare lineum , & pones illud

0$., &

»

fuper lu.mb*os tu

ft

2. Et

)

in aquam non 'igferes illud.

tur

bitas , quas fe cum 'Judzis redu&u-

Offide.) Eme.

ü,g[')

rum pollicetur, quod & fa&um effe

"p

Lumbare lineum.) Cingulum, ;

ullent

.patet ex c. 48. 47-

quo lumbi cinguntur. Lineum autem

-

;itaque

^ Firum.) Unumquemque.

elfe vult, ut fignificet non elle fuper

16.: Sé erudizi didicerint.) Moabitss,

veftem, fed fuper carnem induendum.

) Mi

& Amonitz.

:

"Quod . nobis conjunctiffimum effe, ac

Vias populi wuei.) Fidem, & religio-

diligentiffime fervare volumus, ac lum-

j 'udfis

5em Judzorum.

bos cingimus , ut faciunt viatores,

i M

r jurent dz. oomine smeo-)

'Et confe-

qui pecuniam lineo cingulo infutam

hcra l

quenter colant ut Deum.

circa lumbos circumcingunt. V oluit

)S, Am'

Vivit. Dominu.). Vxc eft juramenti

autem Deus hoc lineo cingulo figni- .

forma, fí pro eo, quod prius jura-

ficare, populum Judsorum: conjun-

Atttt-

bant, & jurare docebant, /7viz Baaf,

Giffimutn, & cariffimum fibi fuiile,

jurabunt, & dicetur: F?viz Domizus.

tamen propter ejus peccata eum re-

Zdifcabunrur.) Pacifice , & pro-

pudiaffe , id eft , expofuiffe Chaldao-

rum furoi ( Euphrates enim Chal-

ud205

fpere agent abundantes opibus, prole,

familia.

deam alluit ) ibique in captivitate,

nl cum

dj» medio. populr -mei.ï Exunt enim

& fordiþus computrulffe.

C apciv la

de populo , & Ecclefía mea , licet

la aqmarm won znfeves illud. ) Poft-

habitent in fuis regionibus -]udææ

uam fcilicet. contraxerit fordes,- ut

adaos

vicinisS.

Ícilicet fienificetur propter fordes pec-

um

17. Evwlffone, 6$ perdizione ;) Omni-

catorum captivos ductos Judess, ut

o evellens, & perdens.

vexatione fervitutis labes eorum elue-

N

rentur; ( purgarentur.

$, Hieron.

& Moäf

A

]

-

$96

PROPHET JEREMIJE

2. Etlpefï'e,di lumbare juxta

nt

verbum Domini, & pofui *ci?.

ca lumbos meos.

5

p]ew

cf'DOmini ad me, fecundo, *dic"erv—ïs:

3.

Etfattus eft ferm

4. Tollelumbare, quod pofledifti ; quod eft circa lumbos:

bo ol

tuos, & furgens vade ad Eqphratem , & abíconde ibi iilud

fürpt

in foramine petrse.

'tRS, 4

s. Etabii, & abícondi ill

H

rat mihi Dominus.

ud in Euphrate, ficut præce'pef

;

lios

..6. Et fa&tum eft poft dies p

luri.mos, dixit Do'm,inüs» Wad me:

nequ

Surge

o

, vade ad Euphratem , & tolle inde lumbare ,

quod

B

praecepi tibi, ut abfconderes illud ibi-

pl

7. Etabii ad Euphratem , & fodi, & tuli lumbare de loco,

Y

ubr abíconderam illud , & ecce comþutrüerat,ümbare,' ita

brefc

ut nulli ufüi aptum effet.

tofos

*

.. 8. Et fattum eft verbum

Domini ad me, dicens:

n

m

9. Hsec dicit Dominus: Sic. putrefcere fac

iam fupgl*bia

& fuperbiam TJerufalem multam.

ia

Juda,

r0. Populum iftum peffimum , qui nolunt audire verba

oculu

mea, & ambulant in pravitate cordis fui: abieruntque poft

deos alienos ,. ut fervirent eis, & adorarent eos , & erunt fi-

—

cutlumbare iftud, quod nulli ufui aptum eft.

r* im

II. Sicut enim adhzeret lumbare ad lumbos vi

Yi,.4iC äggfu-'

n

9 Juds

tinavi mihi omnem domum ITírael, & omnem domum.]uda,

Nup;

dicit Domin

ü

.

is: ut effent mih? in populum , & in nomgn &

dem Px

inlaudem, & in gloriam, & non audierunt.

dicente

ketent

i2. Dices ergo ad. eos fermonem iftum: Hoec dicit Domi-

Et di-

Yitum.

nus Deus Ifrael: Omnis laguncula implebitur yino.

f

cent

N

ficacius eft, quam illud , quod verbis

Y

explicat: Im «quam mon tmferes, id eft,

TTE

queap

recens textum in aqua non macera-

folum perficitur.

[

bis, ut illud candefacias, fed rude,

9

Putrefcere faciam ft"tperäidm 7«-

4dz.) Perdam, corrumpam, de

pri-

IS-I*

& afperum relinques, ut fcilicet figni-

mice;

ficaretur populum Judaicum recens na-

iam

* arrogantialïl ,& fuperbiam

Ja-

Àitis

tum a Deo affumptum in hereditatem,

dxorum.

cum rudis effet , & parum politus in

AT. r efcnt miht ..

m nameäz, £t5

N

Veftïm

cultu Dei, & probatis moribus.

i laudems 6c. ) - Sicut enim uxor

2. Ert:po[fedi lumbare.). V olunt ali-

gloria eft viri, ita Ifraél Deo obe-

u

i hec in vifione tantum oelta eife.

diens , & ferviens fuit gloriz Dei ,

IRUUN

peccat.

P

lures fentiunt effe a&ta , . ut .verba

cujus nomen , & laudem a

p.ud vgexn-

V Dao

fonant ; eft enim hoc genus Prophetiz

tes celebrem fecit.

*

IO. Omnis laguueula ingä!eä;tur vi-

hr

m

*n ïgi-nalti.cmtþquo d, ad p.erfuaflendum ef-

A?I!p:,:

E

ne.) Sicut laguncula inmletur vino,

BH;*[ l.i 1

e

. 1

r

C A F UE XHE

-Ag?

LU

h

cent ad te: Num

quid ignoramus , quia omnis ïaguncula im-

IN

plebitur vino?

I54. Et dices a

d eos: Hzec dicit Dominus :' Ec/cg. ä'ge" implez

0$

bo omnes hab;tatores terrae hujus, & reges, qui fedent de

iil

ftirpe David fuper thronum ejus, & facerdotes ,

& grophe-

*tas, & omnes labitatores Jerufalem, ebrietate:

qpe-

& patres;, & fi-

r4. Et difpergam eos, virum a fratre fuo ,

lios pariter, ait Dominus : non parcam , & non c

| mey:

—gncedam,

neque miferebor, ut non difperdam eos.

quod

15. Audite, & auribus percipite. Nolite elevari, quia Do-

minus locutus eft. -

am., Aanteqüam contene-

t

16. Date Domino Deo veftro glori

2, Id

brefcat , & antequam offendant pedes veftri ad montes caligi-

nofos: expeCtabitis lucem , & ponet eam in umbram mortis,

& in caliginem.

2

1

pH

17. Quod fi hoc non a

i

1die-ri'tis, in abfcondito plorabit a-

*Thf&

nima mea a facie fuperbis : * plorans plorabit , & deducet

yerba

L

Ip Qo

oculus meus lamymam, quia captus eft grex Domini

: pot

18. Dic

jnt l-

ita implebo vos ebrietate, non bono-

tenebras calamitatum fuper vos in-

ducat.

;

rur, & voluptatum,, ut vos putatis,

ugglru-

o Judzi, fed malormn, & dolorum.

Offendant pedes vefiri ad mentes ca-

Nusgquid sgnoramus , Go )

Irri-

Hginofos.) Antequam fugitivi per :non-

]udäa

1 &

dent Prophetam tanquam nihil novi

tes tanquam in tenebris abeatis, &

dicentem.

Propterea explicat veríu

pedes, ut fit in tenebris, Japides fre-

quenter offendatis; vel fenfus eft: an-

Jomi

fequenti, que funt lagene , quod

vinum.

tequam ad celfos, & caliginofos , ne-

j

di

13. Prophetas.) Pieudoprophetas.

buhs feilicet obvolutos montes Chal-

cent

OOq4. Firem a fratre.) | Unumquem-

dzz, captivi abáueamini , ad quoruu

montium lapides pedes offendetis in-

Verbis

que a proximo fuo.

Nom concedam.) iNon ïnduïgeboæ

ter eugdum , feffi de via, & egpre

* I5. Noljte e(evuari.) Superbia , ut

promowentes greffum.

um J

qepie

fcilicet in veflra fortinldi'ne fupezbe

üdat iS?-

Expellabitis lucem, 8c.) Res pxofpe-

ras, quas expe&tatis, convertet tolis

gt ] v

16. Dare Damgna Deo veflro glarzam.)

Déns in adverfas.

jntlh Ü

Veftram. infirmitatem , iniquitatem ,

lbeibeam morik. ) Denfiüfimas te-

Dei vero potentiam , & bonitatem

n !

xor

b

&

przgdicantes , veftra

nebras, quales tenebre funt in fe-

agnofcentes, .

pulchris.

n i,

eccata deteftantes, Ó ita viventes ,

ut.Deo fitis in nomen, laudem , &

17. $i boc mom andieritis.) Sant vet-

1(] gett

gloriam, ut n. Y1. dictum eft.

ba Prophete.

;/W 'W,'

A)'Z!&?täd—??i (w:t:?zeärc/c' di*.) A.ncequ-am

lm abfcondito,) in locum abfcondi-

Bibi. um Com, Menoch. Tom, V,

P

f n

e hi

M -

208

PROPHET. .,] EREMIA

riet

a*

&

198. Dic regi, & dominatrici: Hu]miliain'ini-f, fedcte: quo-

lut

niam defcendit de capite veftto corona gloriz veftrae.

jj f

Ig. Civitates Auítri claufae funt, & non, qui aperias: trans«

n defe

lata eft omnis Juda transmigratione perfeta.

20. Levate oculos veftros , & videte , qui venitis ab A-

^"

u

SLI

quilone: ubieft grex , qui datusefttibi? pecusinclytumtuum ?

^^

5r. Quid dices, cum vifiiaverit te? tu enim docuifti ecs

adverfum te, & erudifti in caput meum: numquid non dolo-

appau

ft. d

res apprehendent te, quafi mulierem parturientem?

i

22. Quod (j dixeris in corde tuo : Quare venerunt mihi

ær'

* Infr.

erud

haec? * Propter mulütudinem iniquitatis tuze revelata funt

:

J^Tg.

verecundiora tua, pollutae funt plante tuze.

2ud.

N

23. Sl mutare poteft /Ethiops pellem fuam , aut pardus

*

tie-

—

jriiá

tum recedam , ut liberius lachrymis

20. Levare oeulos vefíros.) O Judei.

[/77] i

ihdulgere poffim.

Et widete , qui venitis ab Aqui'one.)

4 face [uperbie.) Propter fuper-

:

Qui Aquilonares eftis refpecta. Jeru-

fiüj; f

biam, & inobedientiam veítram.

falem, vel qui cum Babyloniis com-

mercium habere foletis, & ec ire, in-

frril

Grex Domin;i,) Populus Juda;

I8. D;c Regi.) Jechonig, ut vult

deque venire, videte Judz, & Jerufa-

lem defolationem , & dicite illi.

Sedeciz.

S. Hieronymus, vel, ut alii fentiunt,

Ub efl grex , €c. ? ) Populus ille

j

Q

;

Dominatrici.) S. Hieronymus intel-

pene innumerabilis , quem Dominus

ligit Noheftam,Jechoni matrem ; alii

in te fuccrefcere fecerat.

h

Sedeciz uxorem.

Pecus inciytum.) Repetitio.

2I- Cwm vifétaverit te.) Cum Deus

fum It

Hwumtltamini.) Numiliabimini.

Sedete.) Sedebitis, fcilicet in terra

per Nabuchodonofor te caitigabit.

x

Doceifhi eos adverfam te, ) Chal-

& etim

jacebitis humiliati , & aftlicti.

dzos.

Docuit autem, vel quia cum

Defcendi*, 6c.) Cadet de capitibus

eis amicitiam , & familiaritatem con-

i.

iaj

veftris corona Regia, qua gloriamini,

traxerat per mercimonia ; vel, quia

Oi exifa

amittetis Regnum.:

auxilium ab eis contra /Egyptios pe-

Ig. Crvstares 44u/fri.) Meridionales;

tiverat; vel quia Ezechias nuntiis Re-

pE

ita appellat urbes Judez,, quz refpe-

is Babylonis omnes thefauros fuos

!

]

äh'nï:æ

&u Babylonis erant ad Auftrum.

Oftentaverat: quare Babylonii ad prz-

tii

- Clasfa funt.) Defertz, habitatori-

dam Hierofolymitanam | invitati funt,

Fs

! Temel

bus vacug, atque ideo claufz ; nam

l L:

quz domus non habitantur , claudi

o9. lVerecundiora tea.

) Puden(ia tuá.

folent.

Vel ab /Egypto , que eft

Peolluta ftmt plauta ttm.) In Hebrzo

TOmtifi

ad Auftrum [udgz, nihil vobis erit

äï

j pti"rm

eft : Difcooperte Íunt plazta tue, lo-

20. L^

auxilit, omnia ibi vobis erunt claufa.

quitur de populo tanquam de honefta

1600 &

Vide 4. Reg. 24. 7.

aliqua, & proba mulieré, cui igno-

Translata eff , 6c.) Ita in captivitaQ

miniofum eft, fi ei pedes, & crura

Nitétrice

Y

Po-

nudentur.

* 1.2

tem ducta, ut nemo remanferit.

nuntur preterita pro futuris.

23. Vartetates duas.) . Maculas fuas;

ühfrä (.

ia

l

* .

$t

-*

CAPUT | XHI. -& XIV.

299

rietates fua::

qu.

& vos Poteritis benefacere, cuin didiceritis ma-

lum.

:

EH

21. Et diffeminabo eos quafi ftipulam, quze vento raptatur

in- deferto.

) M

25. Haec fors tua, parsque menfurze tuae a mey dicit Do-

minus, quia oblita es mei, & confifa es in mendacio.

um

| eo

25. Unde & ego nudavi femora tua contra faciem tuam,&

apparuitignominia tua,

old-

*

27. Adul

terla tua, &

hinnitus tuüs, ícelus fornicationis

Vze tibi

tmihi

tuae : fuper colles in agro vidi abominationes tuas.

fant

Jerufalem ,. non mundaberis poft me: ufquequo adhuc ?

CAPUT- XIV.

x

5v

Sz'ccim& ämgna in ler

ra "uda propter peccaia popu

n öä 0rans

fle

prophbeta pro ejus liberatione , & milericordia , probibetur a Do-

judæi.

«'I'VJMC -)

mino pro ipfis orare : nec Jucipit Deus eorum jejunia ,. & «icii-

was ; propbeta etiam illis ecuritatem promittentes una cum ipfis

jn-

' COffl-

peribunt : luget SFeremias mortuos gladio, €? fame , popa-

Je ) ill'

lique peccata coufitens, orat-pro mifericordia.

[erufa-

Uod fattum eft verb

M

h ille

I.Q

monibus ficcitatis.

um Domini ad Jerenjiamn de fer-

t

yimus

2. Luxit Judaea, & portee ejus corruerunt ; & obfcuratze

funt in ;errä, &c

lamor Jerufalem afcendit.

l Doit

.53. Ma-

bit.

FPa

eft enim

interpretantur , attollam vefles tuas

Chal*

flinctum.

pardus animal —macuqlis di-

4 um

fuper faciem. tuam, id eft fuper ca-

n cott«

24- Diffeminabo.) Difpergaxh,dimpa-

put, ut appareát turpitudo tua.

boin exilium, & in captivitateim mittam.

27 Adilieria, $. ) Adulteria :

: quia

Q5. H« fors fa.

hinnitus ,

Ícelus fornmicationis vocat

9s pe

ditas tua.

) .Hæc eft here-

idololatriam.

s N

; fllOS

Parique menfura tue 4 me.) MHe&c

. Super c:des.)

Ín gice!üs.

tibi remetiar, & rependim peccatis

:bominati 0*(35&) 1dola.

dprte

£uis.

Nonm mundabeiie.) TNon curas, ut te

i fuïlty

Ia meudzcio. )

: In Idolis, & falfis

a péccatis , & idolis emundes.

i

4ttd

promiffis Pfeudoprophetarum , & J&-

Poff me.)

IMe, cultum meum fe-

oyptiorum.

quendo.

ieprao

.9Q6. Unde &Y ego midav: , Ff'c.)lfnäe

U[gyuequo adbnue ? ) Scihcet talis

.i,O

xonecu

& ego nudam te, & captivam , quafi

erii? expectabo, ut refipifcas ? quo-

meretricem omnium ludibrio exponam,

ufque te feram, && furorem contine-

j

vide n. 22. -

bo, ne te peroa:

Bekpe

2

cua

"Contra faciem tam.) Ut ipfa te nuz

D

5 lfarma:xiäy.f Fccitd.?k.) De fe,

dam aípiciens erubefcas; vel ut alit

& pena ficcitatis, & ftexili-

T

.*

F )

?X*v

E

3o0

PRO*PHET; JERFMI/E

3. Majores miferunt minores f ios ad aquam : veneru*ntx ad

[ Qu

hauriendum, non invenerunt aquam, reportaverunt vaía fua

cinsf

vacua: coufufi funt & afflicti, & operuerunt capita fua.

(

4. Propter terrze vaftitatem, quia non venit pluvia in ter-

"n

fnvoc:

ram, confufi funt agricolae , operuerünt capita fua.

s. Nam & cerva in a

IQ

herba.

gro 'peperit,&-reliquit: quia non erat

pedes

Tecord

6. Et onagri fteterunt in rupibus , traxeruht'ventum quafi

dracones, defecerunt oculi eorum, quia non erat herba.

Is

7. Si iniquitstes noftrze refponderint nobis : Domine , fac

lt bon

propter nomen tuum ,

I2. |

quoniam multae funt averfiones noftree,

tibi peccavimus.

ootuler

falvator ejus in tempore tribulationis:

quoni:

: 8.; Expettatio Iffa?-l,

Qua-

r

* Nog

tatis, quz contigit fub Sedecia, ante

6. Onagri, £ c.) Afini filveüres.,

(m v

qui, ut cerve , & dracones, ficci

obfidionem Jerufalem.

2. Laxit Judez.) Lugere dicitur

funt , & zítuantes ob caloris copiam,

—

terra cum incula , cum fterilis, &

tcfte Plinio lib. g. c. 12. Ideoque fiti-

CDVeig

horrida eft more lugentium.

bundi pre ficcitate ventum haurient,

&am ad

Poría ejUs corrmerunt. ) Nemo per

ut fitim, & famem temperent, & ca-

Qu c

eas tranfit, ac fi corruiffent. In Hebr.

lorem refricerent.

pieto o

eft , izffrmata funr, defolatz, deferte,

Defecerunt ecali eorum. ? Oculi eo-

Units f

inedia

ità ut nemo per eas ingrediatur, aut

rum prz

debilitati. deficient ,

agrum,

egrediatur. LXX. habent, £xeyatqo av

& caligabunt, qui cibo fpiritibus re-

tolongg,

vactus fatba j;::et.

deuntibus illaminan folent, ut oculi

DN

lienmm

Obfearata fmnt. ) "lriftes, horri-

Jonathe 1. Reg. 14

27. vel fenfus eft :

deque facx funt, ac fi in terram

funt depreffi, & intzoifum conditi pr&

quam jp.

corruitfent

vel fafte funt obfcuri

tmnacie.

^

D er l]iilg

nominis, & nullius pretii, cum ante

7. 8 dyiguitates nofire re/þwm'&int-

temþug j

€larz effent.

xobÁ. ) Accufaverint nos in judicio

&t* g

3. Majore:.) Potentiores civitatis.

coram te, ficut accufator refpondere

Cat

|

Minores faos.) Famulos fuos.

folet ,

& rei

excufationes refutare.

h&bit&ni

Operuerunt captta [na.)

Mos enim

Chaldzus vertit

teflificase — fumt

erat Judzis in lu&u capita operire.

COMIira 0.

n flmiii

4« Propter zerra vaflitatem,) Mebr.

Domine fac propter momem tuun. )

AQm.

propter terram contritam.

Fac nobifcum clementer propter te,

Diepl

at

nominis tui gloriai, licet nihil tale

- T

5. Et reliquiz.) Pullos fuos, id eft,

mereamur,

Cà ..

1

&on nutrivit, quia non habebar lac,

meinineris nos tuos effe.

lts nobifcum age , ut

l

wwl |

Y

]

cum herba non effet.

Ufus eft exem-

/

Qu! prs

plo cerve potius , quam alterius be-

Averffones nofva.) Kebelliones a te,

Vàgdtur.

prevaricationes , & peccata.

ftie , quia magis quam alig amare

videris ;

folet fcetus fuos ; quafi dicat: fi cerva

8. Expellario Ifracl.) O tu Domine,

i ng[h

pullos fuos ob herb inopiam derelin-

in quo Ifrael fpem omnem fuam con-

h

Iu

rmif?lf

W

4

quet , quid facient ceterz beftia?

ftituit. Qu hic dicuntur , allegorice

Üf

!feti

^6

LEU

N

391

E

Q

r de-

ftà

uate quafi colonus futurus es in terra, & quafi viato

clinans ad manendum?

9. Quare futurus es velut vir vagus; ut fortis qui non po-

tet*

teft falvare? tu autem in nobis es, Domine

,& nomen tuum

invocatum eft fuper nos, ne defelinquas nos.

ent

.ro. Heec dicit Dominus populo huic, qui dilexit

äoV&re

pedes füuos, & non quievit, & Domino non placuit: Nunc

af

recordabitur iniquitatum eorum , & vifitabit peccata eorum.

1r. Et dixit Dominus ad me:

2

* Noli orare pro populo ifto

Supra

, fac

in bonum.

X

ia

12. Cum jejunaveri

nt, non-'eäaudfam preces eorum , & fi

obtulerint holocauftomsta , & vittimas

, non fufcipiam ea :

)nis

quoniam gladio, & fame, & pefte confumam eos.

QUi

13. Et dixi: a, a, a, Domine Deus, Prophetze dicunt eis:

* Non videbitis gladium, & fames non erit in vobis

Infra

* fed' pa-

2317

[r$,

co lMto.

ficci

c—emä veram dabit yobis in lo

Pp 3

14. Et

j

convenient Chrifto, ut aliqui volunt,

fe fortem efle jactet , opem ferre non

: fïtl'-

etiam ad litteram.

pote&.

rent ,

X C

Quafé colonus?) Quui agrum alienum

Tu antemy im nolis es Demine.) Vi-

preuo conduxit, ut eum colendo anni

deris in nobis efle peregrinus, ut pro-

unius fructum colligat , qui proinde

xime dictum eít, & revera non es,

J 0«

agrum, quantum poteft , exhaurit; vel

"left y

quia habitas in medio noftri.

colonus , id eft, mercenarius, qui mi-

Er nomen tus"e, Üc. ) Quia dici

j fe

nus diligenter agrum heri fui, utpote

mur populus tuus, hereditas tua, pe-

oqui

alienum , mercede conductus colit,

culium tuum.

y d

quam fi fuus effet.

IO. Movere pedes fios.)

Long& &

ji Pm

Declinans ad masendum.) Ad breve

magno cum labore a me difcedere ;

tempus, ut fit in hofpitiis. LXX. ha-

;'ï'tl'i"

vel non quiefeere, fed longum iter

ylici

bent: Zzverte»s ad diverlorium; quafi

pedibus conficiendum fufcipere, ut ab

dicat: Hacenus Domine apud nos

[Egyptiis auxilium peterent. Vide lfa.

habitafti in fudea , & in templo ;

30. 2. & fupra c. 2. 1g.

M

nunc vero alienato animo eífe vide-

Vifitabi.

Puniet.

ris, fimilis colono , aut mercenario

j&m:

YI. s bozum.) Ut boni aliquid 2

agrum , quem fufceperat colendum,

me petas ,. fic fupra cap. 7. 16. &

MI)

negligenti.-

1. I4-

p

9. Veluti

vir vatus.) Vox Hebrai-

I2. G/adio, 6c. ) Qu£ vel fin-

j lt

ca n ) »vidbam , fignificat pavidum,

gula futficerent. Sunt hzc tria gra-

; Ui

qui pre ftupore, & pavore huc illuc

viffima irz divinz inftrumenta. . Vide

z

vagatur, & difcurrit ; qua(i dicat :

2. Reg. 24.

gaf€:

xideris non fugitare territus fceleri-

9* Et dix4 , 4. 4. 4. ) Hebraice eft

bus noftris. L XX. habent: Ve/ur vir

unica didio , 2454 , eheu, de qua

dermien:, ac proinde non videns af-

dixi fupra c. r. n

»

gt

Bi&ionem noftram.

xcufat, popu-

cont

lum Jeremias dicens

, fuíle deceptum

^^.

"Ut foriis, ) Quafi homo, qui cum

a Pfeudol)rOPþecis.

;()[ice

e *

u

362

PROPHET JfER»E MIAX

-r4. Et dixit Dominus ad me: Falfo prophetze vatisinaätür

qu f

in nomine meo, non mifi eos, & non precepi eis, neque

Arritu

locutus fum ad eos: vifionem mendacem , & divinationem,

22,

& fraudulentiam, & fedu£tionem cordis fui prophetant vobis.

ei |

15. Idcirco haee dicit Dominus de prophetis, qui prophe-

quem

tant in nomine meo , quos ego non mifi J dicentes: Gladius,

& fames non eritinterra hac. In

gladio, & fame confumen-

tur prophetse illi.

L

L)

N![ ]

16. Et populi, qui

bus prophetant, erunt proje&i h viis Je-

p

Tufalem pra fame, &gladio, & non erit, qui fepeliat eos;

tüfi, 1

$pfi; & uxores.eorum , filii, & filide eorum, & effündam

fuper eos malum fuum.

quthïlfl

*Thr.

bum iftud: * Dedu&ant ocguli mei

lum ]

17. Et dices ad. eos ver

^ 1 1é- ]acrymam per noCtem, & diem, & non taceant, quoniam con-

L

tritione magna contrita eft vir

j

go filia populi mei: plaga pef-

fima vehementer.

X8. Si egreffus fuero

ad agrös, eCde occifi gladioþ & fi in-

troiero in civitatem , ecce attenuati fame.

Propheta quoque

1

& facerdos abierunt in terram, quam ignorabant.

:39. Numquid projiciens abjeciii Juda ? aut Sion abomi-

ilos a.

nata eft anima t»a? quare ergo perculfifti nos, ita ut nulla fit

-

Supra fanitas? * ExpeCtavimus pacem, & non eft bonum, & tem-

Bs

8. 15 pus curationis, & ecce turbatio.

L

.

L]

tladiur

20. Cognovimus, Domine, impi

etates noftras, iniqüitätes

Capvit

s patrum noftrorum ,.quia peccavimus tibi.

21. Ne des nos in opprobrium propter nomen tuum, ne-

fmi, á

que

fïus ttmp,

16. um fuum. ) Ponas mali-

ilis ante oculos faciem

futurorutin

ï'xOfoy in:

tie fu.

maloram, oladii, famis, captivitatis.

lm C0

I7. Deducant.) Deducent, quafi di-

In terram , €$c.) In Chaldgam.

M f

cat

119, -

quando vobis perfuadere non

-19. Tarbatio. ) Confufio , tumul-

poffum , fore, ut fames , & gladius

tus, bellum ,

quo omnia fus deque

g Sign |

veniant fuper vos , faltem plorabo

mifcentur.

*

$. )

futuram veítram calamitatemn.

OI. Ne des mos im opþroär!z.xm.) Ne

ln P

Q

V

"Non taceznt. ) | Eft Hebraifmus ;

facias nos contemptibiles, viles, &

nam apud Hebreos tacere, & filere

apüd omnes defpicabiles. £n Hebreo

« du

ponitur pro ceffare.

eft: ze reprotes.

us pla

ériltes

Virgo É12 populi mei.) Eft Hebraif-

Propter nomen tu:pm.) Ut, nobis

mus ; ita enim. yocatur Jerufalem ,

falvis, conftet tibi gloria, quz de-

IT

vel congregatio populi a Deo dilei

betur nomini tuo.

ïeïmes D

tenerrime inftar filiz virginis.

Neque facias nobis contumeliam folig

l »

- 9

Ig. $4 i*grc[äs fuero, Gc. ) Ponit

glorie. £. ) INe finas Domine va-

Q

pn

r—'m3 qu

6

1]

OCAPUT.XIV. & XV.

395

r

que facias nobis contumeliam:

que

folii gloriae ;uge j rego:rdvare,j ne

irritum facias foedus tuum nobifcum.

em,

22. Numquid funt in ículptilibus Gentium, qui

þluanf ?aut

Obis;

coeli poffunt dare imbres? nonne tu es Dominus Deus nofter,

vþ'ne' [

Tu enim fecifti omnia hzec.

iiUS)

qyem expectavimus?

nea

CAPUT X*

INec Moyfi , hec Samuelis preäibz)s fleö?ehdum þ

dait !þm,;,

sfe

e05;

quin populum. "JeruJalem tradat pefli , gladio , fami , €? captii-

darm

fati, quia cafFigatus noneft emendatus : conqueritur. Propbeta;

quod fuerit occafío difcordia , rurjumque , quod annuntians "ver-

[nei

bum Dei paffus fit opprobrium , cui Dominus promittit auxilium,

Cott-

cuin va[iatione S'udgorum : promittit praterea, & robur ,

p

G9 liberationem , ac mifericordiam bis , qui ad

ipfum- fe convertent.

[ if

jque

1. [ T dixit Dominus ad me: Si fteterit Moyfes, & Samuel

coram me, non eft anima mea ad populum iftum: ejice

vomi"

illos a facie mea, & egrediantur.

h fi

2. Quod fi dixerint ad te: Quo egrediemur? dices ad eos:

P

Hzaec dicit Dominus: *

tem

Qui ad mortem, ad mortem, qui ad Zach

gladium , ad gladium ; & q

ui ad famem,"gd'f.ïtmem', .& qui ad 1?- 9:

((ates

Captivitacem, ad captivitatem.

g R

ia

&ari', & pollai Jerui"alem, vel po-

quando oppofuit Exod. 33. 3I. di-

tius templum , in quo quafi folio olo-

Cens : .durt dreitte i bamc moxam,

[

riofo, inter nos habitare diceris; hec

ant , ff non facis, dele me de libro £uo,

rorum

enim contumelia fit non tantum no-

quem [eripfifti. Nominat antem Moy-

as

bis, fed & folio tuo,, & tibi.

V ide,

fem , & Samuelem, quia uterque fan-

j

ne, ut nos caftiges , folium glorig

&iffimus fuit, & maxime -folicitus de

Wumuï-

tug Sion contumeltia afficias.

falute populi, & pro eo diligentiffime

22

Nwnquid [umt im féulptibili-

Oravit.

'dequc

bus , 660 ? )

Redit ad capitis ini-

Non eff. amima mta ad populum ifbum.

K

tium , quafi dicat: non ab idolis,

Non placabor

populo hj.lït ; nec di-

us,

fed a te Domine expe&tamu:s, & ora-

l—igam illum.

d

mus pluviam , ut

anes, & avertas

Ejice , 87.) Predic illos ejiciendos

fterilitatis tux. plagam in nos immif-

à facie mea, id eft, a terra Judzz ;

fam ; tu enim imbres imnittis, aut

nObiS

retines pro arbitrio.-

cui in templo prefens fum: vel a pro-

tectione, a benevolentia mea.

I-SI

ffeterint.) 8i fefe opp

ïofuerint

2

Ll d mortem, ad mortem , &f €.)

pro populo ifto, ut pro.eo

: /01:';'

Id eft, alii ad mortem, alii ad gla-

( "

g v*

Orent, quomodo qufes fe mihi ali-

dium , alii ad famem , alii ad captivi-

/t

e *

364

PROPHETæfEREMïE

* oci

3. Et vifitabo fuper eos quatuor fpecies, dicit Dominus :

Gladium ad occifionem; & carnes ad lacerandum , & volatt-

buit,

Tum ;

lia coeli , & beftias terrae ad devorandum, & diffipandum.

4Reg. ^ 4. Et dabo eos in fervorem univerfis regnis terrae : * pro-

l0

vinu

2L12. pter Manaffem filium Ezechice regis Jnda, fuper omnibus,

.

quaBe fecit in Jerufalem. -

Dayit

I

s. Quis enim miferebitur tui Jerufalem? aut quis contrifta-

bitur pro te? aut quis ibit ad rogandum pro pace tua.

s

6. 'Tu reliquifti me, dicit Dominus: retroríum abiifti) & ex-

Ti5 àí

I2

tendam manum meam fuper te & interficiam te:laboravi rogans.

. Et difpergam eos ventilabro in portis terrze : interífeci,

&

& difperdidi populum meum , & tamen a viis fuis non funt

n

"feverfi. .

j 4

CTatts

$. Multipltcatae.funt mihi vidue' ejus fuper arenam maris:

1

induxi eis fuper matrem adolefcentis vaftatorem meridie: mi-

Pt ;

fi fuper civitates repente terrorem.

í

Reg.

j defecit anima ejus':

[ 5j

9. * ;Inü'rmata. eft, quxe peperit fe?teqa

P sl

3

* OCCI-

Qu

p

ullrn'x

tatem : vel, qui ad mortem deftinati

Lalorevi r0gäm.) Fatigatns fum

üc m

la-

funt, erant ad mortem, qui ad

l-

rogans te, & toties ad ponitentiam

pro

leh

dium, erant ad gladium, &c.

N

invitans.

Seite

hil mea refert, quomodo ab terra tol-

7. Ventilabro.) Ut ventilabro palesg,

defnito

lantur, dummodo tollantur.

aceres projiciuntur temere, ut abri-

It

yhraf

$. Fiftabe.) Inducam, vifitando

Piantur a vento.

J Vud

eorum fcelera, & puniendo.

bpe portis terra.) Yerre portas in-

$Species. ) Genera. calamitatum, &

telligit ultimas partes terre , quibus

P d

erufa]

In Hebrxo eft: l'ezfeciam

ex terrai in mare exitur, & e mari in

penarum.

ld

eis quatuór. familias , vel cognatzones,

terram intratur, quafi dicat: difper-

"

id eft, quatuor gentes, vel potius qua-

gàm vos ufque. ad fines terrz.

San-

p Ny

Chez per portas terrz orientem , &

tuor cognata carnivora, gladium, ca-

Io, ]

nes, aves, & feras.

occidentem intellicit, per quas portas

Dhonm

4. Dabo'eos in fervorem.) "Fradam

dies, & nox ingreditur.

tfrio q

eos ferventi furori omnium Recum.

9. Mulriplicate funt mibi vidnue. )

Qibro

In Hebr. eft: i5 commoriozem,i

1

eft,

Maritis intertettis.

lo

faciam , nt vagentur peregrini , fügi-

Super aremam maris, ) E& hyper-

riï'hx &

tivi per omnia Regna.

bole, quafi dicat pluritag.

Omïkxc(

Proptér Manaffemi.) Regem perditif.

4ndexi ek [wper matrem adolefcentis

vaflatoren.)

Induxi vaftatorem, &

9& 1

fimum, qui rnaxime populum in ido-

oäqun

interfectorem adolefcentis , qui con-

on

tum. .

lolatriam induxit. Vide 4. Reg. 21:

3.

fequenter matrem dolore, & orbiti-

te afficeret.

üütm Qt

Super omntbus.) Propter omnia.

Wt l

. Quis enim. miferebitur , 6c. ? )

Terrorem.) Hoftiam Chaldzorum.

lts &

Quafi dicat, INemo.

9. Infrmata eff.) VMatablus vertit,

3

6. Retror[fum abtifts.) Receffifti a me.

Ws Qim

enervata, LXX. vacua fhöf ei ii

li

W c

$6

[1]

CAPUT AXV. !

-

395

H

fu$

* occiditv-ei fol , cum adhuc effet dies: confufa eft, &

erü- *Am.

'Ciad

lat

buit, & refiduos ejus in gladium dabo in con

"

"

rum meorum, ait Dominus.

Y

fpe&u— igimicof' $ 5

ofü«

1o. Vae mihi, mater mea: quare genuifti me,- virum rixae,

ll

bis,

virum difcordiae in univerfa terrz?. non fceneravi

*

, nec foene-

navit mihi quifquam, omnes maledicunt mihi:

k

.Ir. Dicit Dominus: Si non reliquise tuze in bonum,fi non

occurri tibi in tempore afflitioriis

j

&

nis adverfus inimicum.

2 ,inl tempore—'trïbulatio-]

Qgans

12. Num

quid-xfoeder;b.itiir ferrum ferro' ab,-AquiIone, &

tiec

s;es ?

» font

I3. Divitias tuas, & thefauros tuos in direþtionem-dabo

gratis) in omnibus peccatis tuis, & in omnibus terminis tuis.

tfiatis

14. Et adducam inimicos tuos de terra, quam nefcis, quia

e: ff«

ignis fuccenfus eft in furore meo, fuper vos ardebit.

IS. Tuþ

; ejus

] *

ocdl

Q?a þepcrir feptcrä.() Jerufslem, que

11";4 .Si mom reliquie tuà sn 6:;nkm.)

plurimos. habebat filios , vel quamli-

$1 non fuerit fucceilus, ac finis tuus

bet matrem intelli

TU

git; qua muItiplici

felix, non habear verax, non credar

jentium

prole lgtabatur.

effe Deus : eft promiffio juramento

Septem.) Numerus

fïnit;w pro in-

firmata, qua Deus Prophetam moren-

definito juxta frequentem Scripturz

tem confolatur.

gpilth

üt abïi-

phrafim.,

$2 nonz otcurrt 11bj. ) $i non occur-

Ocesdit. eà fol.) ld eft, profperitas :

rero , & juvero te adverfus inimicos

in medio profperitatis curfu everfa eft

ut tibi promifi, c.'I. n. 9.

E

ytasi-

Jerufalem,.& tribus Juda.

P

N

qiis

I2. Nwmmquid faderabirur ferrum fer-

qan n

Refiduos.) Sub: Joakim.

ro ab Aquilone , &c. ?) INum poterit

lp gladsimm dabo.): Ut fub Se

deciä

difpe*

per Nabuchodonofor occidantur.

effe focietas, & amicitia inter popu-

GA^

lum*Chaldzorum, & Judeorum, ut

u &

IO. Va mihi marer mea.) Eft epi-

Chaldzi Judzis parcan

phonema Jeremiz , quo queritur:fe,

nullo modo.

L

þ ? quafi dicat:

$ P()fm

nefcio quo fato, genitum , ut omnibus

I3- Grari;.) In Hebrso e&: "o

qitit )

probro fit, quod veritatem annuntiet.

pretio , nullo perfoluto pretio.

Virum rix«.) Omnium hominum

rixis, & contumeliis propofitum, cui

In omnibus peccatis tuis.) Id elt, pro-

hyper-

pter peccata tua, ut habent LXX.

omnes contradicant, & quem omnes in-

Ef in ommpibus terminis £uis.) Ob

fectentur; nam juxta vulzatum illud :

A

OLftquium amicos, veritas odium parit.

idola, que in omnibus terminis, &

jam

vicis tuis erexifti, ut patet c. 11. 13.

g

Non feneravi, 6c.) Nihil negotii

l

cum quopiam habui, non dedi, aut

I4- De.ferra , qgam ne[cis.) De

:

oit"

accepi .ad ufuram , unde frequentes

Chaldza.

À

lites, & controverfix exiftunt , & ta-

Quia ignis fucce

[7]

jfu dhiOu ) Quis

gorym

men ormmes maledicunt mihi.

fum vobis vehementer iratus,

J gtb

Dibl, cum Com. Menotb. T F.

Qq .

f;

e *

L 1]

/—;

396

PROPHET. JEREMIE -

1s. Tu fcis, Domine, recordare mei, & vifita me, &

: tuä

Dj

remeab his,qui perfequuntur me: * noli in patientia tua fu-

Verta

fcipere me : fcito, quoniam fuftinui propter te opprobrium.

jofut

16. Invenii funt fermones tui; & comedi €eos , & fattum

&t

eft mihi verbum tuum in gaudium, & in lzetitiam cordis mei:

20

quoniam invocatum eft nomen tuum

| fuper/me, Domine Deus

be

h

exercituum.

4

füm,

*Pfal.

17. * Non fedi in co

ncilio ludentium , & gloriatus fum a

Al

I.1« & facie manus tuae

s

: folus fedebam, quoniam comminatione re-

Danu

?5* 4- plefti me.

*kInfr,

fa&us eft dolor meus perpetuus, & plaga mea

18. * Quare

39-15. defp

ndacium

Priil

erabilis renuit curari! faCta e& mihi quafi me;

dgu; :

aquarum infidelium.

I9. Prg-—

Áf , 1

- (1). In patientia tua. I» edit.. Sixt. legitur : in patientia'-furoi'is tui.

ltrun

I5. Tw feüs Demine.) Tu fcis,

nui a rifu, ludis, & jocis, omnique

Domine, Jemilitatem meam , €y [abo-

levitate ferius fui , fpiransque com-

*

t

rem memm, ut dicitur Pfal. 24. 18.

puncionem.

funt verba Jeremiz.--

G'orintus fum 4 fa

cle manus fua .I )

Vifta me.) AXuxilio tuo.

Repete ex proximo negationem, Xor,

ANolj im patientia £ua ffcipere me.)

quafi dicat : non fum gloriatus a fa-

Noli effe adeo patiens contra ini-

cie manus tuz ,

& nuu

quod

micos meos, fed quamprimum fuíci-

fcilicet prophetie dono decoraverit me

IE]

manus tua, fed folus fedi ab omni-

pe caufam meam, & eos ple&e, ut

hæ n

meriti funt.

bus defertus, quia prophetiam mina-

16. Iwventi fumt fermones ti.). Sci-

cem, & ut eft in Hebrzo, p/ezaz in-

licet a me.

dignatioze , commififti mihi.

Quià Qy

Et comedi eos.) Et haufi, & excepi

I8. Defferabilis.) Defperata, incu-

de Ttoy

eos

tanquam cibum

fuaviffimum.

rabilis ; quafi dicat, cur me relinquis

paludis,

Vide Ezech. 3. r.

in afflidione hac velu

ti defperatum,

fons fl

Et fatlum efh mibi verbum tuum in

nec confolaris ?

x nullo.

gandism. ) Dulce mihi fuit audire

Fatla eff mibi.) Manus tua, de qua

19. $

tua confilia, & decreta; at poftquam

num. I'7. ,

E

Um, &

ob ea a Judsis tam dira paífus fum ,

Qm/t' mendac;

um Qurzrum infdet-

facta funt mihi amara , eque ac Eze-

lium.) Eft modus loquendi prover-

i,

mï.nre,

chieli cap. 3. 3. & 14. & 15. Joann.

bialis, quo explicat id, quod dixerat

in Apoc. c. IO. 9.

de plaga fua . defperabili.

Ait enim

h. ïpgm.

ïtültL

somiam imvocatum efl nomen tuum,

effe incurabilem inftar vulneris chi-

&:.) Quia vocatus fum , & vocor,

ronii, quod cum fanatum videtur ,

AC m

& i

atque revera fuüm Propheta tuus ;

[

& obdu&um, interius putrefcit, &

T& [

f

quafi dicat; quia certus fum me quafi

angrrxna profundiore recrudefcit :

Prophetam audire oracula tua, qui

f

cut fallaces quidam torrentes, aut

SI /:P

es Deus omnipotens , hinc ea , utpote

lacunz, que cum. putantur exaruiffe

l &Pär

uma'

divina, fuerunt mihi dulcia.

& ficco pede pofle tranfiri , cedung

17. Non fedi in concilio ludentium.)

incedenti , eumque hauriunt , & mer.

fed lü l

Cum Prophetam agere ccypi, abfti-

gunt, hz enim vocantur infideles ,

Qtia [pü

uPlï-l' A

96

!

:

CAPUT XV. & XVI.

307

k tue.

I9. Propter; hoc hzsc dicit Dominus : Si convc'ärteriswcon—

J fu.

vertam te, & ante faciem meam ftabis, & fi feparaveris pre-

tiüm,

tiofum a vili, quafi os meum eris; convertentur ip

;

N

Qa te,

aCum

& tü norn converteris ad eos.

; (fe]:

. 20. Et dabo te populo huic in murum &reum , fortem, &

rDeus»

bellabunt adverfum te, & non preevalebunt, quia ego tecum

fum, ut falvem te, & eruam te, dicit Dominus.

um a

2r. Etliberabo te de manu pe

& redimam te de

i fe

Himqr um ,

manu forþigm. E

Mu

CAPU T XVI.

cum

Probibet. Dominus , &e/ Propbeta uxorem ducat , denuncians Jfu-

daos «ario mortis genere interituros , ita ut moFtui non Jepelian-

,Pre

tur , nec plangantur. a «viis , propter idololatriam patrum , ac f-

liorum , & dereliclam legem Domini; fed poflea. per pifcatores ,

miiqyt

ac *oenatores reducet. eos Dominus in terram Juam , in qua —

e CO

l

ipfi una cum. Gentibus confitebuntur.

77

Dom.z'no pec-

cata fua.

n,NM,

pane

ul Tfa&um eft verbum Domini -aä me, ditähs:

qnod

*

'erit me

2. Non acci

pies uxorem, & non erunt tibi filii, & fi-

T

li in loco .iibo,

| r

Qqa

3. Quia.

jam I

quia cum: videntur ficce, & folids,

animofe, o Jeremia, adhaferis verbo

de novo bulliunt, & fcaturiunt inftar

meo, & contempferis Judeorum mi-

; incu-l

aludis.

Vel fenfus eft : tanquam

hass

& humanas rationes fpre-

Jinqii

ratur ,

tons fallax largos promittens latices,

veris, que animum tuum dejiciunt,

& nullos fubminiftrans.

eris quafi os meum, id eft, eris

19. $j comverteris, t7c.) Eft futu-

Propheta , & preco meus, mihi

ieqe

rum, & fenfus eft: fi convertaris, o

conjunGiffimus, per quem ego mea

Jeremia, a tua ditfidentia, pufillani-

"

fecreta, & decreta edicam , & pro-

mitate, & impatientia ad firmam in

loquar.

Cozverteztzr

PrOVCï"

me fpem, & conftantiam, convertam,

:,vf:' 4d te.) Ipfi Ju-

dixerat

& reftituam te , ut firmnus fles ante

dai tibi infenfi, fient tibi fupplices,

T

faciem meam, fisque mihi familiaris,

& fubjicientur tibi, non tu illis :

15 i

immo ipfi requirent te, tuamque ami-

detüf v

& Propheta chariifimus , ac mi

þi Ccu-

re fit falus tua.

citiam , ut eis confulas, &.pro eie

lts

S; fiparaveris pretsofum a vili, &c.)

ores ;- lu vero mea virtute robo-

ia

Si feparaveris verbum meum pretio-

ratus, quafi murus non curabis ,

T a

nec requires eos.

g,

fum a vetbis Judeorum minacibus ,

fed levibus , vilibus, & infirmis,

2. AJOn erunt tibi fii. ) Id eft,

cedUUC

quia ipfi invalidi funt, & minas fuas

non fint ; futurum pro im-

explere non poterunt, fi fortiter , &

-Perativ 0.

*

igé

[I)

& d

))

?

$

pRQPHET,jEREMïE

3. Quia hzec dicit Dominus fuper filios; & filias, qui gene-

9 Ü

e7o aule

rantur in loco ifto, & fupermatres eorum,quae genuerunt eos:

& fuper partes eorum,de quorum funt ftirpe nati in terra hac.

vocerm £

4. Mortibus aegrotationum morientur, non plangentur, &

fponíe.

non fepelientur , in fterquil

1. E

inium fuper faciem terrae erunt,

& gladio, & fame confumentur, & erit ca

daver eorum in

( dxen

eícam volatilibus coeli, & beftiis terra.

d

ne malu

$. Hiec enim dicit Dominus: Ne ingrediaris domum con-

Catum r

i. D

vivii , neque vadas ad plangendum, neque confoleris eos,

quia abftul! pacem meam a

Dominu

populo ifto J digit Dominus: mi-

"

doravel

fericordiam, & miferationes,

6. Et morientur grandes, & parvi in terra ifta ; non fepe-

Cu&odie

lientur, neque plangentur ,

.& non fe incident, neque cglvi-

n $

tium fiet pro eis.-

enim am

4. Et non írangent inter

eos luigenti'panem ad cohf&)lan-

Ti non

dum fuper mortuo, & non dabunt eis potum calicis ad con-

5

folandum fuper patre fuo, & matre.

4

L

(is vos ;

8. Et domum c

OnVviVil

ii non ingrediaris, ut fedeas cum eis,

e, qu

& comedas, & bibas.

u.?

L]

"9: Quia

Qicetur:

In ifo loce.) ln judza, quia mox

vulfisl, aut abrafis capillis, ut fecit

Tà Em ;

vaftabitur, ne fuper dolorem pro-

Job cap. 1. 2c.

H

, T* Et non frangent IGÍCK eof lugenf;

prium, uxoris, & ]iþeroruni 1nif;riis

:

Aqult

torqueare.

panem.) 'lanta erit ftrages Judxo-

ÜCam 1

-- Super fflios.) De filiis.

rum, ut ipfi invicem in morte cha-

4. Mertibus. agrotationum. morien-

riffunorum confolari non curent ; im-

mo vix fuperfint, qui filiis in morte

M

tur. ) Variis morborum generibus.

9. F

Videtur peculiariter eífe fermo de

parentum lugentibus, de more, ci-

pefte, ut fuperiori. capite n. 9. nam

bum, & vinum propinent ad dolo-

EU

rem mitipandum : quod tamen dici-

les éngg

de fame, &. gladio fequitur.

tpithalam

Non plamngemtur. ) QQuia non erit,

tuk, panem d canjä/-z)zdum, videtur

fignificare funebre convivium, de

quo

D E

qui plangat, ut in magna peftilentia

dictum eft n. 5

Refpicit. etiam

v Cqu

fieri. folet.

morem Hebrzorum mittentium ami-

&

Ptec,

(05. Onia abfiul: pacem meam a. po-

cis, qui in luctu verfabantur, epu-

! ftr,

pulo ifo.) . Sum enim illi iratus, &

las, & vinum ad

n

&am W

gendum.

: mcerorem abüey-

;nfenfus.

9. Domum comvivii non in

-

DC q

6. Nem fe incidenr.) Ut facere fo-

gredia)-is.)

erant i

Non intelligit convivium funebre, fed

* mo

jent in funeribus more gcntiïium.,

geniale, quale dari folet in nuptiis,

fcalpellis , aut cultellis cutem inci-

feftis , victoriis, &c. vnlt enim Deus

E fe.

dentes , vide Deut. 1

gurï 1 C(

4-' ïo LGV. Iga ;

Prophetam abftinere fuorum civium

1 ibrof

conviviis, ut hoc ipfo fi

B

nificet tem-

d

l

t

i.

J

meque. calvitimm fet. ) Detonfis, . pus effe luctus , non gau

liti

, vel

^2

d o

L

«

M

CAPUT XVL.

399

w

U. 9. Quia hzec dicitDominus exercituum, Deus Ifrael: Ecce

€05;

ego auferam de loco iffo in oculis veftris, & in diebus veftris

hac.

vocem gaudii, & vocem laet

*

n

fponfse.

itiæ? vocem fponfi, & vocem

$

'Unt,

Io. Et cum annunci

averis popaulo huic omnia verba lizec :

f in

& dixerint tibi: * Quare locutus eft Dominus fuper nos om- Supr.

ne malum grande iftud? quze iniquitas noftra? & quod pec- 5:!9:

C0f

catum noftrum , quod peccavimus Domino Deo noftro?

1r. Dices ad eos: Quia dereliquerunt me pattres veftri, ait

e0s,

gU

Dominus , & abierunt poíft deos alienos, & fervierunt eis, &

adoraverunt eos , & ,me

Vder'eliquleyuvntä, & legem meam non

fope-

cuftodierunt.

12. Sed & vos pejus operati e

ftis, quam patres veftri :x'äcce Supia

:/alvi-

enim ambulat unusquisque poft pravitatem cordis fui maliy,ut "h 26.

me non audiat,

B

*

olat-

Conn

I4. Et ejiciam vos de terra hac, in terram , kquam ignora-

tis vos, & patres veítri, & fervietis ibi diis alienis die, ac no-

&e, qui non dabunt vobis requiem.

|elf,

14. Propterea ecce dies veniunt, dicit Dominus: & non

Quia

dicetur ultra; Vivit Dominus, qui eduxit filios Ifrael de ter-

*

— 2

ra /Égypti.

t fecit

I$. Sed

, vivit Dominus, qui eduxit filios Ifrael de terra

Aquilonis, & de univerfis terris, ad quas ejeci eos, & re-

lgge»ti

-

hio-

ducam eos in terram füam,

quam dedi patribus eorum.

d-

I16. Ecce

Qq 3

:

tll

mortt

9-. Vocem fhonfo , &y 'g;acäm ffonja. )

re diis ipfnrum,

Vel, ut ïlit;gri)re-

o d-

Cantiones nuptiales, & lxras, qua-

tatur Chaldzus , fervietis populis , qui

dolo«

les erant apud Gentiles hymenzi, &

diis illis. ferviunt.

Videtür enim,

*

- díc*

epilchalamliaï.

qui domino imperat, & fervo imp'e-

vlenut

I3. Et ejicram vos.) Paxticula & hoc

raxe.

le quo

Noz dabuat volis rez]uie?(z.) Liberan-

etium

joco caufam fignificat, quafi dicat:

propterea ejiciam vos.

tes a captivitate, & ejus erumnis.

l ami' '

lp terram , quam'a1gmoratis.) Chal-

14. Qxi eduxit frbos Ifrael de ferra

: CPU'

ibfler-

deam, ut fupra c. I4. I9. & I5. 14.

4ypri.) Poft Babylonicam captivi-

Hanc enim plebeji Judeorum non vi-

tatem futurum prsdieit, ut non di-

derant, ejusque fitum , conditiones ,

cant: Qwi eduxiz de terra Agypri , fed

7

& mores ignorabant.

de terra «dqui/omis , id eft,

haldza ,

I* fl

E; fervsetis ibi. djis 4limi;.) Eft fi-

indicans fore, ut durior fit eorum

uptlï&

gura, cofceffio, quafi dicat: poteri-

feryitus in Chaldza , quam olim fuif-

J)ets

tis ibi ufque ad fatietatem fervire ido-

fet in /Egypto , & ut acerbitate pre-

irintmt

fentis, veteris oblivifcantur, vel fi-

lis, ad quz ita anhelatis, immo infa-

i

tette

ni;is, vel cogent vos Chaldei fervi—/

gnificat "xr?jus fe-in illos beneficium

[1

E

hh as

510

PROPHET. [EREMIE

j 1

16. Ecce ego mittam pifcatores multos, dicit Dominus: &

dm &i

pifcabuntureos, & pofthsec mittam eis multos venatores, & ve-

nabuntur eos de omni mo

.

Domen

nte, & de omni colle, & de cra'vernis

petrarum.

non funt *ab—

.17. Quia oculi mei fuper omnes vias eorum :

fconditae afacie mea, &

3udæi |

ab oculis mets.

non fuit occultata iniquitas eorum

dyr, (

18. Et reddam primum duplices iniquitates, & pecbat'a €o-

i D

rum: quia contaminaverunt terram meam in morticinis ido-

pit D

lorum fuorum

, & abominationibus fuis impleverunt haeredi-

üyf'

i

|

tatem meam.

19. Domine, fortitudo mea, & robur meum, & fefugjum

meum in die tribulationis: ad te Gentes venient ab extremis

terrae, & dicent: Vere mendacium poffederunt patres noftri,

1. DE

vanitatem , qua eis non profuit,

d

l

unt dii?

]n Corr

. 20. Numquid 'f;i;cie,t fibi hom

o deos, & ipü non f

VaL id

& C

locorut

collaturum- a Babylonþic,a capþivïtate

Mortscinis 1dolorzm j?:oram.) Cada—!

liberando,

uam olnim contüálerat li-

veribus filiorum, & be

"

ftiarum , quas

Celfrs,

berans ab ; 'gyp»so,

idolis fuis facrificabant.

Poceeesmian

I6. Ecce ego mittam prfcatores. )

oT. Pe

Heredztatem weam. )-æ 'Terram Iu—

Senfus eft, futurum, ut nemo latere

da, quz hereditas mea,

& peculium

Qftds

poffitneque captivitatem effugere. Pri-

meum eft.

d meg

mum enim Chaldai tanquam pifca-

alme

I9. -4d'te gemtes venient.) Matici-

tores Judzos in Jerufalem , quafi reti

natur futuram converfionem gentium,

conclufos , ceperunt.

Deinde Sede-

ug ex Babylonica captivitate occa-

I SCN

ciam, & Principes viros de nocte ad

montes fugientes tanquam. venatores

flonem, & 'initium. fumpfit.

Cyrus

Snlg f*

f

enim primus a Deo excitatus,

Deum

Cïlbcban

perfecuti funt , & ,captivos reduxe-

coenovit, & Judxos in libertatem

amo

runt 4. Reg. 24. . Alii cum S. Hie-

2

rotymo-hsc de tempozibus gratiz in-

afferuit , ut habemus r. Efdre . [.

nec defuerunt ex Chaldzis, qui Tu-

W ad;mä

telligunt , & pifcatores interpretan-

daica facra fufciperent.

Poft Chrifti

üorem,

tur Apoftolos, & venatores viros Apo-

ftolicos, qui pifcationi , & venatio-

nitudo ceztium intravir

autem adventum expleta eft, cum p/z-

Watun

ni animar

; ut loquitur

R

fiftent.

um in eanun :bonu,m in-

D. Paulus aï.l Rom,

II.25.

S&Nx&ll :

I7. Super omnes vias eorum.) Super

Vere mendacium , €$5. c.) Deos falfos;

] um i W

peccata, quia non fugiunt me pec-

habuerunt, qui eis prodeffe-non po-

Ia n

Gata eorum.

terant.

2 cy

Hoc dicent malo fuo, &

COr d

I9. E? redddm primum.) Anæduam

experimento edo&ti.

Wo]i i

eos a captivitate liberem , efficiam, ut

20. Nwmaquid faciet ftbi bemo Deos ?)

Super

peenas , quas debent , perfolvant.

Numquid convenit, aüt decet, ut ho-

Wdi $ts

Dupltees.) IMultiplices , numerus

mo fibi deos faciat ?

quafi dicat : nulé ; ;

E

lo modo.

,

Ym idoi.

gertus pro incerto.

Ef lln(

du

[.]

X

CAPUT XVl & XVII..

31X

Ü5

-Br. Idcirco ecce ego oftendam eis per vicem hanc, oíten-

&ye.

dam eis manum meam

TUl

nomen mihi Dominus.

, & virtutem meam,ll &7 fÍcient, quiz?;

*

t d-

CUA PDT X

orum

Studai in peccato ob/,lz'natï,. &? ob id vaflandi dicuntur : maledia

Gus , qui confidit in bomine , ? benediffus , qui in. Deo confidit :

4 Q0-

Jolus Deus firutatur corda, & cuique reddit juxta viam juam:

; Ido-

petit Propbeta a Deo , in quo [pem babuit , liberari , & inimicos

fedl^

confundit : pracipit Deus de obfervando Jabbato , ut omnia -

gum

fint ipfi h]emþzle

m profpera , qua ali

'oqui 18 :

conlumelur .

remis

oftr)

kccatuxn Juda fcriptum eft ftylo ferreo in ungue ada-

.p

mantino, exaratum fuper latitudinem ;*:ordis eorum, &

Qb

in cornibus ararum eorum.

;

I- ld'

a. Cum recordati fuerint filif eorum ararum fuarum, &

locorum fuorum

us ex-

äl

&

celfis,

" ,li.gnorumque frondentium, in montib

3: Sa-

Qu

2I. Per wicezm /mm*v.)rVi'Cei hac.

idola colentium dicitur fcri'pt(um, in

m J-

um

Offendam tis manzm meam.) Poten-

cornibus ararum, quia cornua alta-

rium viéctimarum fanguine redunda-

tiam meam , mirabiliter eos liberando,

"

ad me convertendo.

bant, quas idolis facrificabant ; afper

Vatici

Criptum eff. ) . lnfCriljtulrf, in-

ebant enim fanguine corrua altaris ,

ntium,

I.S

icut in facrificiis, qui vero

€O He-

fculptum.-

bant, vide Exod. 29. 12. & Levit.

0CCd

Sryle ferreo.) Metetes enim ftylis

Cyris

fcribebant in tabulis ceratis, non ca-

4-7-I9. WVel quia im cornibus alta-

Dam

Jamo.

rium fcribit folebant idolorum nomi-

Eacerm

mina, & fymboja, vel imagines, qui-

nmgue 4:!4?1'4;20)20() Ín tabel[a

bus ibi facrificabantur, ficut invenit

ex adamante, qui unguis dicitur ob

ib

nitorem, & levitatem. " Docet ergo

Athenis D. Paulus in ara quadam fcri..

hls

peccatunr Judzorum pene eífe inde-

ptum , Jgnoto Deo, Mt. 17« 23-

Q. Cum recordati fuerint , &1c,) Fi-

ml

lebile ,. ac propterea eos puniendos.

li, cum recordati fuerint peccata pa-

.quitur

Sanchez per peccarszz iütelliyit ido-

lum, per mzgmem adamantiuum gem-

trum, ut fcilicet ea. imitentur facri-

mam inclufam annulo, per /at;zed;-

ficantes idolis , ficqué impleant men-

flfos

nem cordis lawinam a collo ufque ad

furam peccatorum , qua impleta ego

j pO-

vindictam fumere decrevi ; tunc omnia

0,

cor demiffam , cui, zque ut gemmz,

idoli imaginem infculpere folent.

tua, o [uda, hoftibus dabo , &

$uper latttudinen cordi.r.) Sienificat

Y

tu omnino defolata xelinqueris.

yui?)

cordis tabulis alte impreffum efíe amo-

Lueorum fmorum. ) Szpius enim di-

; ho-

xem idolorum.

&um in lucis, & fub frondentibus

fU

!

E in» comiäm araraum.

5 Peccatum

arboribus in montibus excelfis fuper--

L2

]

à9

al

312

fPRoPHEijREMIE

*

3. Sacrificantes in agro: fortitudinem tuam, & omnes the-

Citatis f

fauros tuos in direptionem dabo

&gm,

)

in univerfis finibus tuis.

$ ex;elfa tua prop-ter"pecc*a,tä;

4

j

]

-. 4. Et relinqueris fola ab haereditate tua,quam dedi tibi, &

fit

I0.

g

fervire te 'aciam inimicis tuis in terra,quam ignoras : quoniam

ignem fuccendifti in furore meo , u(que in aeternum ardebit.

do uni

*jfaix

num iü

$. Ha&ec diceit Dominus: * Maledittus homo , qui confidit

9. 2. in homine ,

2

*

un.?

ponit carnem brachium fuum ; & *a;Dominp

SI, ]

' recedit cor e'us.

:

dicio:

viffiro

I-nfra

6.* Erit enim quaf! myrica i

n de(fertor, & non vidæblitk,'

48- 6 cum venerit bonum: fed habitabit i

Do

n ü;citate in def;—:rþo 3 in

"

terra faluginis, & inhabitabili.

tionis :

7. Benedi&

us yir, qui 'con'üdif. in Domino

,& eritiDomi—rïvm

D

. fiducia ejus.

Ua

*PGl — g. * Et erit quafi lignum , quod tranfþläntatur fuper a&lüasg

]p ter

1.3: quod ad humorem mittit radices füas, & non timebit, cum

(ifedine

e fic-

ln P

venerit aeftus, Et eyritirfolium- ejus Vir?de, & in tempor

Clmt o

Cita-;

poik D

fütiofos fuosl cultus , idolorumi

: exer-

Brachium fuwm.) MWobur fxvlum,,än

contit

cere folitos £uiife,

quo confidat, hoc ideo dicit, quia

bus, |

3. S$acrificantes im 4gra.) Nette cum

]udei contempto . Deo- in J£evyptüs

W ef

precedentibus verbis , cum recordari

confidebant, ut lfa. gr.

*

9

2E 2 )prus

iif

Juerint ffüi eorum facrificantes in agro.

bomo, €$ zox Deus , €$ e

fs (

Fortrtudinem.) Opes, & divitias:

& non [pirtzus,

"

qua eorum 047"0, P

Y ]

Excelfa ta.) "Vempla, & aras ido-

6. Erit enim quaff myrica 35 deferro.)

qui i

lorum tuorum.

D/ïyrica, five tamarix ( quo etiam no-

]u

4« Er relingueris fola.) Denïituta.,l

privata hereditate tua.

Paeninus, &

mine appellatur in Ltalis ) notum eft

ao

arbuítum., quod non nifi in aridiffi-

Erj

alii ex Hebreo vertunt : && remiffio

mis locis nafcitur, & nullum fructum

ejirsde

erzt. tlbl ab bereditate tn4 , quod fic

profert.

Vide Plin. lib. 24..c. 9

nes. a]i

explicant, quia preceperam tibi, ut

& Diofcorid. lib. T. c. 99. fienificit

piat,

feptimo quoque anno fineres terram

ergo eum , qui in homine confidit,

I) .

quiefcere, Levit. 25. 4. & non fecifti,

futurum infructiferum. , & aridum,

Igdes

efficiam, ut coactus facias, & ad tem-

id eft, nüllum bonum fuccétffum ha-

i

pus diuturnius.

biturum.

Cb il

Ignem.) Furoris mei. ..

Succendifés, ) IMultitudine pecczico«

Non videlir.) Non experietur, non

Cubu

rum.

fentiet , non erit particeps

adol;

Cum venerit benum.)

diver

5. gui'can/ïdit in homine.) '];an—

ut patet ex fequeritibus.

d eft, plüvia ,

lant,

jiam in Deo, au

Z

t 1ï1agis, quam in

Sed babitebit im ficcitare.) Kütlam

Tunt,

b

e€o,

cum pluet fuper alios, non pluet fu-

event

Carnem.) HMominem carneum , im-

per eum , nec fuper agros ejus, id

tits, (

becillum ;

nam famnfo' -uro fenum.

eft, erit in fumma defolatione, ficci-

Qe pe

lfaiw 40. 6.

tate, & bonorum omnium penuzia.

lii

M

po—

CAPU T. xvn;

313

hs has

citatis non erit foli

«Catd

&um,

:cki'äum , Dec a'liquando definet facere .fru—

*

'9. Pravum eft cor omn

fcet illud ?

p

N

8

ium, & infcrutabile : qulis cogno-

"

bt

(oniam

10.: * Ego Dominus fcrutans cor, & pfbbans renes: qui

'1:. Re.

16. 9.

'debit.

do unicuique juxta v

Pfa31.

onfidit

num fuarum.

:

*

iam «fu-am ;»'& jt.xxta fructum Aadinventi.o-

D

* IOe

Qmmino

T. Perdix fovit,

qu*kxæ nonpeqïperit : fäþit divitias, & non in ju-

Apo.

dicio: in dimidio dierum fuorum derelinquet eas , & in no- 2. 23

viffimo fuo erit infipiens.

*

debip,

0, in

12. Solium glorize altitudinis a princi

þio * lgþus fan&üfica-

tionis noftrze.

ii

inuà

uunt,

I3. : Expe&atio

Tfrael, quine:iomnes, qui te de'relinq

con.

(

In rerra /"alfugikis.) Quz pröptex

P dimidio cllierw-n fuorum.) . Ante-

iL

l

f

r

ilfedinem, qua infecta eft, fterilis eft,

quam» illis perfruantur, eas amittent ,

e fic

Q« Pravnm cff cor omnium,6c.) Oc-

eripientibus Chaldzis ; male enim par-

tà male dilabuntur,

112

currit objectioni , ne quis exiftimet

potfe Deum latere, in quo quisque

Ip poviffrmo fuo evit infipiens)) Ap-

um , if

confidat, in Deone, an in homini-

parebit eum infi

3

büs.

Ia Hebrzo habetur : Frzedulen-

na rapit,

pientem giïe, qui alie-

, quià

a

UVO

tu$

£ums eff cor pra omuibus reüus , id. eft,

I2. Seliuss glorta ,

Uc..) Eftepipho-

Enpw

nihil*eft ex omnibus rebus, quod eque

nema Prophetz.

iNos, inquit, nos

m u

fallax fit, atque cor hominis,

in homine confidimus, non tanquam

IO. Probans.) Scrutans, tentans, &

alieni pulli alienam perdicem fequi-

eertt

quid in illis lateat cognofcens.

iur, neque tànquam perdix alienis

( fuxte viam

ovis incubamus, fed in folo Domino

i

m f0

actiones ejus,

fusm, ) Ut merentur

x

confidimus , & eloriofum, excelfum-

n Cü

xidillte

Et juxta frullum; &fc. ) Repetitio

ue ejus folium , quod ab omni «ter-

ejusdem fententiz ; nam adinventio-

nitate fuit, confugium noftrum eft,

um

nes alicujus fünt ea,

*

& locus,unde fanctificamur, vel quem

6 0

itat, ut faciat,

qgæ quis e(xcog

fanctificamus, folum Deum adoran-

at

II. Perdix fouit, 65c.) 'Tradunt Ari-

- t,eS,

Vel fenfus eft : Locus cultus

»)gffdl'h

ftoteles, TIheophraftus, Plinius, &

noftri non funt. excelfa, & luci, fed

f'x:.hl D

alii Phyfici, perdicem alterius perdi-

"'Templum illud magnificum a te ipfo,

j hk

cis, id eft aliena ova furari, eis in-

o Deus, jam a Salomonis tempori-

cubare, excludere pullos, qui cum

bus ei rei deftinatum..

"

l f0l

adoleverint, & vocem excludentis au-

"U

Expetlatio Ifracl.) O Domine, in

qUO

li

ael fperat, & confidit.

l]uVig !

diverint, ab ea, quafi ab aliena avo-

ad veram matrem fe confe-

lant,

In. terra fcribentur.) Afcribentur, &

xunt.

Idipfum ait Propheta Judszis

annumerabuntur iis , qui terrena fa-

jym

eventuruüm, qui congregaverunt divi-

plunt, vel peribit eorum nomen ,

gt l

.tias, & non 1n judicio , hoc eft, ini-

fama , ut delentur , & diffipantur

$

que per ufuram, aut rapinam.

charac&teres,

qui formantur &in pulvere,

ficdi

Bibl. .emm Com. Menoch. Tom. V.

Id

n

e

34

"PROPHETJEREMLæ"

"

confundentur: recedentes a te; in terra fcribentur: quoniam

& omn

dereliquerunt venam aquarum viventium Dominum.

Qimin]

I4. Sana me Domine, & fanabor: falvum me fac

,& Mfal-—'

M

vus ero: quoniam laus mea tu es.

*oX8s. Ecce

lite yo

»ipfl Qicung adme: Ub

-*

ieft yerbum quini.»? ve-

*

nlat.

*

]erufal

1.

16. Et ego non fum

Hturbätus', te paftoi*äm,' f'eque

ns; & diem

hominis non defideravi , tu fcis.

Quod e

ü,&

greffufn eft de Ia-

Qut pt

biis meis, re&tum in confpe&tu tuo fuit.

17. Non fis tu mihi formidini, fpes mea tu in

die sttlittiobis.

221

indurz

18. Confundantur, qui me perfequuntur , & non confun-

dar ego: paveant il & non paveam ego: induc fuper eos

ren d

diem affli£ctionis , & duplici contritione contere cos.

2

f

Taus Q

rg. H&c dicit Dominus ad me: Vade, & fta in porta

liorum populi, per quam ingrediuntur re

Gifiea

ges Juda , & egre-

P

diuntur , & in cunCtis portis Jerufalem ;

2o. Et

dps.

-L-v

Tlbus /l

os ventus nullo negotio difpergic;

quens veftigia, populum tuum pafce-

&

difftpat.

rem , & regerem.

Ex Hebrzo etiam

bitaktol

Venam aquarum viven-tfi»lm.) Deum,

verti pötdï :oOEgo nom eucurri pofh te ,

Dum

ut baffer effez, id eft, non ambi

16

ui eft fcatuigo nunquam deficiens

:7 i 1m1-,-

omnium bonorum.

nus hoc Propheticum.

len,

I4. $um me Dozime.) Non poüu-

Es diem bhbeminis mom de/;'der;zii';.)

jat fanart a peccato, fed a calumnia ,

Non optavi profperitatem humanam.

s, 4

& dolore, quem propterea ca

iebat..

VelexHebrzo: Dzem dolorzs mon optavi.

famfi

Quoriam laus mea tM es, j

T

u es

Quod egre[]am ef , 61c.) '"T'ufcis me

-—

H

Domine, in quo, & de quo gloriari

nihil dixiffe, nifi verum, & rectum,

2l

foleo ; efto, rideant me Judzt, quod

1

quod tu mihi fagceffiffes.

bali,

ferviam tibi, quem illi contemnunt

Non [is tu mib: formidini.) Ni-

i di

pré Das uis.

hil mihi fum confcius, propter quod

IS. Ub; eff

verbum Dämin; ? ) Ubi

te timeam, & fatis mihi eft; nam.in

Of

funt , qu& predicis ventura mala,

te folo fpes meas locavi, prafertim

(Chaldei, &c. ? venturos non credi-

cum ingruunt adverfa , reliqua omnia

mus, nec timemus , /Egyptiis- auxi-

nihil curo.

lium ferentibus.

^

19. Cosfundantur.) Pudäfïant, eru-

p

16. Non fum terbares. ) — Licet illis

befeant, fe falfos, & opinione fua

cayh.

irridentibus, & improperantibus.

fruftratos effe animadvertentes , cum

Te pafforem fequens.). Id eft, ut eft

fperabant ea ventura non eífe, que

Cato,

in Hebrzo, non detrectavi, quominus

ego prgdicebam.

22

effem paftor poft te; mon recufavi

Duplici contri;jom:) Miultiplici cla-

munus Prophete, quod mihi injun-

de, & aflliCtione, ut experiantur vera

xifti , ut effem paftar poft te, fecun-

effe , que illis vaticinatus fum.

bïsnfäe

dus a te, perfonam tuam gerens ; vel

IQ. Sta im porta , 65c7) In porta fre.

Didun

L.

quod ex pra[cripto tuo, tuaqt/le fe-

quentiffuna , regia, ad quam princf..l

hs

L

-

CAPUT XVII-

Qïg

n

'40. EC dlces ad eos : Audite verbum Domini reges. Juda,

& omnis Juda, cun&tique habitatores jerufalem, qul ingre-

: fal

dimini per portas iftas.

21. Hsec dicit Dominus: Cuftodite animas veftras, & no-

? ve

lite portare pondera in die fabbati , nec inferatis per portas

Jerufalem.

diem

22.. Et nolite ejicere onera de domlbus veitris i in die fabba-

]e la

ti;, & omne opus non,.fametla, fan&mcate diem fabbati ,

fi-

cut praecepi patribus veftris.

loTU

23. Et non audierunt ,

nec inclinaverunt aurem fuam fed

n

induraverunt cervicem fuam ne audir ent me, & ne acc1pe-

t &

rent diíci plinam.

24. Et erlt Slaudlerltls me, d1c1t Dominus, ut non infe-

jf

ratis onera per portas civitatis huJus in die fabbati :

& ü fan-

&üficaveritis diem fabbati .

ne faciatis in eo omfie opus.

r

.2$. Ingredientur per. portas civitatis hujus reges , & prin-

Clpes

fedentes fuper. folium David , & afcendentes in cut-

.H

o

ribus & equis , ipfi , & principes eorum, viri Juda , & ha-

yxlce

bitatores Ierufalem & habitabitur 01v1tas heec in fempltel—

enam

num

f tes

.46. Ét venient de civitatibus Juda, & de circuitu Jerufa-

vt

lem, & de terra Benjamin, & de campeftribus, & de montuo-

d. )

fis,, & ab Auftro , portantes holocauftum, & victimam ; &

& inferent oblationem. m domum Do-

nm

facrificium, & thus ;

AH

mlm

5me

ut fan&tificetis diem.fab-

liiti,

27. Si autem non audieritis me ,

bati, & ne portetis onus, & ne inferatis per portas Jerufalem

N

in'die fabbati: fuccendam i ignem in portis ejus » & devorablt

wlOd

domos Jerufalem, & non extinguetur,

11l

RAr2

CAPUT

tm.

TA

erti

pes, & primarii cives juris dicendi

Im curribus , 5 eqtm )* Paee,

fuà

caufa convenire folent.

mlorm

& rebus profpems affiuén-

um

21. Cuffodire animas veftras.) À pec-

t€S

currus enim, & equi funt glo-

cato.

xia Regumn..

ql

22. E]tcere.) Efferre onera.

06. Er venlest , Efc. ) ]erufalem

]i

QS. Reges , $ Pyincipes.) Dabo vo-

florebit, & templum mirifice frequen-

età

bis Reges ex ftirpe David, & fervabo

tabitur,

1od cum illo inii, Pf. 131.

27-

euccendam. ) Per Ndbuzarddm,

pa&um

11&2

Rez.

: I2-

& Chaldeos.

i

)

f *

d

316

»ïPROPHET.]EREMlæ

»

$ L

CAPUT XVni.

( pian

Exemplo fiauli b/iendz't Doninus in manu fua effe domum Jfrael,

OR

ut juxta ipforum merita eis faciat , etiam fi prius aliud fe fatiu-

mearm:

vum dixerit: propter obflinatam. S'udeorum malitiam. denuntia-

ut face

H

]

Vur eis interitus: con|piratio S'udenrum contra leremiam : ipfius

quoque ad. Deum lamentatio, &? ponarum, que inimicos.

dicens

malum

. Jequeniur ,. denuntiatio.

nusqui

Erbum, quod fa&tum e

n

veltra.

p

cens ;

ü aä']eremiam af'D.omrindo;, di-

12I

2. Surge, & defcende in d

"

d

omum figuli, & ibi audies ver-

noftta

*

]

Cemu

3. Et defcendi in

domum ügi;li ,& ecce ipfe faciebat opus

D

fuper rotam. .

audvi

-.4. Et diffipatum eft vas , quod ipfe faciebat. e lnto mani-

bus fuis: conver

;

fusque fecit illud vas alterum, ücqt.placue--

poïïïln

rat in oculis ejus, ut faceret.

D.

$. Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens:

[

"Ifie — 6. * Numquid ficut figulus ifte , non potero vobis facere ,

45. 9. domus Ifrael, ait Dominus? Ecce fieut lutum in ma

n

o fic vos in manu mea domus Tírael.-

nu 5gqli5

pro glu

9

fanda

7. Repente loquar adverfum gentem, & adverfüs

CuiQe,

ia

*Sup. * ut eradicem , & deftruam J & difperdam illud.

1. IQ.

hdit a

Fingo

8. Si poenitentiam egerit gens illa a malo fuo , quod locu-

tus fum adverfus eam: agam & e

D.

go pænjtentiam fupe.r malo,

Y t

quod cogitavi, ut facerem e';f

pollum

9. Et

detudy

2

r

PQH [

l ; Q&e;zde.)þilr;fïs Hebraïcaï de-

ga vigilante, & n. 13. oftenfa olla

!

itæ h

j

bulliente,

»

Ífcendere pro ire , qua fepe

Qjemgr

etiam Evangelifte ufi funt. — Joan. 4.

V. R

€

49. Deomine defcende, priusqmam emo-

pectant,

þerzte:); Cum minime id ex.

va ;aï;

riatur feljis zemi, vel etiam capitur, ut

Trtt, «

fomat , quia officine fingulorum in

" Legnar, Be. ) Sententiam

feram L

um

valle erant, ubi argillz, & aque co-

ut evellantur, & &ati;n fiet.

pia,.quibus ad. fuum

opus perficien-

9. -gam U5 ego ptenitentiam.) Wlu-

di:i?

dum indigent fïgulit

türpe;

tudies verba nea.) Suggeram tibi,

tabo fententiam, defiftam a propo-

lunc

fito evellendi illam. Loquitur de Deo

H

que debeas dicere. lta docet Deus

humano more, fic Genef. 6.6. dicitur.

! Lil

aliquando Prophetas, oftenfo aliquo

Pewituit ewmy, quod bominem feeifet

figno, ut ftlpraþ. 1. 11« oflenfa vir.

95 ferra.

nl

.

Raf (

df

AE

&

CAP ï'u T XVIIL

.337

Cem 5

. Et fübito loquar de gente, & de regnö,/ut gedifi

& plantem illud.

tj ,

Io. Si fecerit malum in ocul

is meis , ut non audiat voceä

r

meam: poeniten

2

jtii-

ut facerem ei.

tiam agam fupe'r».'bon(j? quod locutus fum;

:

é

ibfür

ir. Nunc ergo dic vir

o Juda, & habitäioribu—s Jerufalem ,

dicens: Haec dicit Dominus: * Ecce ego fingo coritra. vos 4Reg.

)j

malum, & cogito contra vos cogitationem: * revertatur u- 1713

,nus

ra

squisque a via fua mala, '& di.rjgite vias veftras, & ftudia "Inf

.

P dl'

veftra.

L]

&.3

S.

I5.

I2. Qui

dixerunt: Defperav-imu's : poft cogitationes enim

VVET-

noítras ibimus , & unusq

Jone

ciemus.

Bisque;prayita,tem cordis fui mali fa-

9. 9.

OpUS

13. Ideo hac dicit

Dominus : In-te'ri"ogate Gentes : Quis

Y

audivit talia horribilia, quae fecit nimis virgo Ifrael ?

lat

14. Numquid deficiet de petra agri nix Libani? aut evelli

Cue

poffunt aquae erumpentes frigidee, & defluentes?

i populus meus, fruftra libantes, &

15. Quia oblitus eft me

im-

CGERD at

Rr35

,

1l Virok?uda.) Singularis numerus

ut e'veä? pa[imt.j Id e& exhaurinri :

gUh;

pro plurali Hebreorum more adfigni-

intellige, fic ego non deero iis , qui

ficandam diftributionem , id eít, uni-

ie colent ,

fic populus meus mei

cuique , vel fingulis viris Judz.

non debuiffet oblivifci: & ramen re-

w

Fingo.) Formo, inftruo, paro, al-

linquit me fontem inexhauftum aqus

ludit ad figulum , de quo-paulo ante.

vive , & fodit fibi cifternas, cifternas

QU

.q2- Defpravimsus.) Defperatum eff,

diffipatas , quz continere non valent

alo,

ut eft in Hebreo, a&um eít, non

aquas.

ide fupra c. 2.

1

.OX cap.

poffumus infolitas voluptates, « con-

17215

"Totus hic. ver

j

culus I4:

fuetudines deferere.

li

ex Hebrzo fic verti poteft * .4» Zefe-

| Pofl cogitationes enim mofiras sbimus.)

ret ( viator aliquis) egrwm pre vape,

Vite rationes, quas fufcepimus, fe-

ac "rve Libami ? dn deferer. (fitiens

ollà

queiur, mala, que anximo concepi-

aliquis ) 444«5 fiwentes pr& corruptis

mus, perficiemus.

gelu ? & fenfus eft: INon erit aliquis

n

Pravitatem cordis füi, ffc) F ere-

tam ftulus , qui iter confragofum,

mur, quocunque obfïinatuxp cor no-

ac nivibus obfitim malit inire , quam

ftrum inclinaverit.

vias planas, nec qui falientern & vi-

"m

19. Ta'ra borribilia, t$c,) Quuis au-

vam aquam pro corrupta bibat, aut

divit ullam gentem feciffe rem xque

glacie conftridta; & tamen hoc fecit

Vu

turpem, atque fecit olim virgo Ifrael,

populus meus, cum mei oblitus ido-*

^.

nunc impudens meretrix ?

lis adhafit.

J

14. Nuwmquid defcier de petra agri

15

vja oblizus qef.') Et tamen

[Je0

xix Libsni? ) ld eft, de rupibus Li-

oblitus e

elt

,

tür

diximus.

& reliquit me, ut proxime

baninix? Libanumenim vocat aprum,

jl

Frafira ltantes, ) ldolis libantes

quafi dicat, þon deficiet,

M.

.J'

uf

j

!/

|

:

'N)f.

ID

318/,

PROPHET. JEREMIJE

mpingentes in vlis fuis, in femi

r

tis faeculi., ut ambnularent

tuo, U

per eas in itinere non trito;

tuam dl

* Infra

16. * Ut fieret terra eorum in defolationem

; & in fibilum

ii

19- 8.fempiternum: omnis

49.

, qui preeterierit per. eam,

$

nus gl

15. &

& movebit caput füum.

obüupef;et,

vir] e2

17. Sicut ventus urens difpergam eos coram ini)z'niicon": dor-

giadio:

50' 5 Af u

m, & non faciem oftendam eis in

die perditionis eorum.

pE

I8. Et dixerunt: Venite:

P

& co

»)

gitemus contra Jeremiam

per 6

cogitationes; non enim peribit lex

a facerdote, neaue confi-

Ten

lium a fapiente, nec fermo a prop

heta: venite, & percutia-

i

?

t;'m(

mus eum lin

gua , & non .attepda«mus ..ad;'univell'fos'fermones

J

verfum

ejus.

Cacu m

I9. Attend

g. Dor-ninä',( gd'r;ïä, & audl vocem ädverfario;

fpetu

rüm meorum.

20. Numquid redditur

'pro bono .m-al,u'm ,I qui foderunt fo-

eCtu

veam anima mea .? Regordar?? quödv-üeterimin confp

r

tuo,

nüllo-*t:üm,fru&u-, vimmo cum maxi-

ln 3

mmo detrimento.

x

interpretatio , quafi dicat: nonm ert

maagna Jactura, etiamíi Jeremias hic

puit

Lbsepingentes im "Vi fuis.) Aberi*an-

occidatur, licet Sacerdos fapiens, &

tes a viis antiquis Patrum fuorum,

Propheta ; non enim deerunt alii,

& incedentes per vias

|novas, que

,qui mitius agant, & moderatius, quam

nondum trite funt.

Mle, vel occidamus eum quafi fal.

1HA

Semitis [«culi.) Miis antiquis.

I6. Ut ferer. ) Unde fecutum eft,

fum Prophetam , quia dixit peritu-

Q :

ros fapientes , Sacerdotes , Prophetas;

ut terra ipfa defolaretur.

non enim peribunt hi, quos Deus in-

4 Y

Et i ffbilum.) ln contemptum.

ftituit, vel occidamus eum

; alioqui

ttm p

Movebit caput fuum.) Mlovere ca-

non peribit Jex , id eft

ceffabit

, alioqui non

« te

put, irridentis , & contemnentis :eft ;

F

; ipfe docens nos legem , nos-

ejusdem fententim repetitio.

que arguens, quod eam mnon ferye-

Foderg

Ventus urens. ) ln Hebreo eft:

mus ,. tanquam Sacerdos , dans etiam

Yrünt

U p 44adim ventus eft, qui flat ab

Oriente.

confilia noftris contraria, tanquam fa-

(eter,

Vide di&a Job 15. 2. fen-

piens , & mala nobis prenuncians ,

lia

fus eft: ficut ventus orientalis, qui

tanquam Propheta.

u

dam

vehemens effe folet, & calidus, fege-

Percutiamts eum lingua.) Calumniae

d. L

tes adurit, & paleas, & ftipulas fpar-

contra eum ftruentes, & tanquam fa]-

def t

lt

it: ita ego arefcere vos faciam,

fum Prophetam traducentes , alii ver-

Ó

cut flipulas difpexjgam ante inimicos

tont; Pércenutiamtus enum in lingzm , id

veltros.

22

eft, imponamus ei filentium. — Italice

itel]

Dorfum, & non faciem,) Averfus ab

diceretur: Diamo gli [z la voce.

Wr

d-

illis ero, non propitius.

20. Nwumquid reddttur pre bono ma-

9^

18. Cogitemus , 6c.) Confpiremus

lum ? ) . Num reddi folet, aut debet

contra illum,, paremus illi infidias,

Vitan

pro bono malum ? quafi dicat, nullo

N hn

ineamus adverfus eum confilium.

modo

quare er

go malum mihi pro

tiabers.

Non epim peribit lex , €$c.) Legis

bono reddunt?

*

M

diurt

Gflm

e

j;

x

1

:

h

.

H ;—

CAPUT XVHL' & XIX.

319

dtent

tuo, ut loquerer pro eis bonum & averterem mdlgnatlonem

tuam ab eis.

yC

ilum

21. Propterea dafilios eorum in famem, & deduc eos in ma-

(cet

nus gladii: fiant uxores eorum abfqueïlberrs, & viduz , &

viri earum interficiantür morte: Juvenes eorum confodiantur

dor-

gladio in praelio.

:

m

22. Audiatur clamor de domlbus eorum: adduces enim fu-

at

per eos latronem repente: quia foderunt foveam j ut cape-

onft«

rent me, & laqueos abíconderunt pedibus meis.

Utta

23. Tu autem , Domine; fcis omne confilium eorum ad-

Ones

verfum me in mortem: ne propitieris iniquitati eorum, & pec-

catum eorum a facie tua non deleatur: fiant corruentes in con-

T0

fpe&u tuo, in tempore furoris tui abutere eis.

CAPUT XIX.

fo

eQu

eremias per lagunculam terream quam fregzt ; ofiemlzt þüþu-

30,

lum Sterufalem perdendum gladio , & fame in obfidione ,

dn qua

&t

$ hxc

patres filies: comedant , propter. multiplicem zpþmm zdolo-

As

5,&

lairiam, 6'59 contemptinn "verbi Dei.

alil,

TUattt

Zc dicit Dominus :

Vade, & accipe lagunculam figuli

fil

tefteam a fenioribus populi ,

&a femonbus facerdo-

TU

tum :

la,

3 R egredere ad vallem filii Ennom , quae eft Juxta introi-

$1

tum portze fi&tiiis, & prædlcabls ibi verba, qua ego loquar

qui

ad te.

3. EC

n

103

Infidias mihi ülu—

eos:

abutere ad icnominiam , & ex-

Iv

|

Foderun? foveam.

TAttt

i

xerunt, ut tmne per erent.

eidium eis, quos ad gloriam , & de-

Stererim £m conffeWm zuo.) Orans,

Cus; creaveras.

Va

& mala deprecans, quz illis immineze

Sezioribus populi.) In Hebr. eft,

io,

videbam.

D.

&T duc tecum de Seziorz£us £?-

fiiaf

2I. Dz. ) BDabis; non enim eft

p«L, ut etiam habent LXX. Itaque

defiderium vindictz , fed przdictio fu-

z Scmor:äm poütum eft pro de fgy;,g-

hi

turg pcnzg.

piius.

yer-

22. Latrouem. ) Nabuchodonofor

!

Ad eallem fili Ennom.) Nide di-

]ice

mtelhglt, qui cap. 4. num. 7.- voca-

&4 fupra c. 7. n. 3I.

tur prado gentimm.

23.. la mertem. ) Ut morte mie

Porta felilis. ) lta appellabatur ,

"ne

atficiant.

vel quod juxta eam portam habitarent

Dd

fïbuh , Vel quod extra illam fragmen-

Jlo

Ne propireri , &«. ) Non spropi-

tmbens.

ta vaforum fictilium exportarentur ;

PI'O

AAbuert tie. ) Confume , difperde

,ucut extra ikomam videinus montem

quif

i

PROPHEt]iREMiä

..3. Et dices: Audite verbum Domini reges Juda, & habi-

H

tatores Jerufalem : ha dicit Dominus exercituim D2eus cHfrael: :

Conte

,.

Ecce egzo inducam afflittionem fuper locum iftum

" hita ut o-

tur và

mnis, qui audierit illàm , tinniant aures ejus:

phet

£

4. Eo .quod dereliquerint me, & alienum

fecerint locum

dum

ifum: &-libaverunt 'in €eo diisalienis , quos nefcierunt

14

P

ipfi, & patres eorum , & reges Juda, & repleverunt locum

ejs

iftum-fanguine innocentum.

j

lfa Baalim , ad comiburendos fi-

s. Et sedificaverunt exce

cut lo

lios fuos igni in holocauftum Baalim:

C

tnatib

locutus fum, nec afcenderunt in cor meum.

]us non præ;epi, nec

Ü

*

bom

il

.6. Propterea ecce dies veniunt, dicit Dom

inus: & non vO--

u

cabitur amplius locus ifte, Tophet, & vallis filii Ennom, fed

*

Dom

vallis occifionis.

n

& di

j. Et diffipabo confilium J

uda, & Jerufalem in loco ifto :

H

& fubvertam eos gladio in confpe&tu 1nimicorum fuorum, &

wduc

in manu quarentium animas eorum, & dabo cadavera eorum

Wnve

efcam volatilibus coeli4 & beftiis terrae.

düta

Supra

$, * Et ponam civitatem hancin ftuporem, & n

fibilum

I9.16

. 9

Infra

-

omnis, qui preeterierit p

er eam , obftüpefcet, & i-;ïbilaqbit fu-

per univerfa plaga ejus.

*

Dyra

9-I3.

bus filiorum fuorum ,4& carnibus fi-—-ï

tsïz

u

50.

9. Et cibabo eos carni

13.

liarum fuarum, & unufquisque carnem amici fui comedet. in

uD

f

obfidione, & in angufítia, in qua concludent eos inimici eo-

lu

rum, & qui quaerunt animas eorum,

10. Et conteres lagunculam in oculis virorum , qui ibunt

tecum.

1

r I'Zt

tanie

.S.edwballig:' accifa;zia'. x ! Quia -niinirum

-'Teftaceum, ex hujusmodi fragnvicled,tiqä

Il

conflatum.

ibi Judei a. Chaldzis occidentur.

71 )

g: Tinnimnt aures ejus. ) Pre do-

g. Diffipabo , 65c.) Axritum faciam,

m

lore, & pavore, quafi dicar; ita per-

fruftrabor; putabant enim fe eo.loco

M

auxilium ab idolis habituros ; at eo

.cellentar metu , ac fi validiffimo to-

nitru aures ferirentur.

Joco occidentur.

1pit

. Adlienum fecerinr.) Pxofanaverint

g. Jfluporem, & in ffbilum.) Vide

fïu:

confecrando illum idolis.

. Vide dicta

fupra c. 18- n. 16.

Pire

fupra c. ". d

9. Carnibus filiorum [uorum.) Quod

J

Sanguime iunocenium. ) Quia illic

ante etiam acciderat Judais in obfi-

dione Samarig. 4. Reg.6. 28. 29. &

difla

smmolar uent felios fuoss &5 fflias [pas de-

I2

moniis, ut dicitur Pfal. 1o5. 37.

'poft etíam accidit in obfidione [ero-

6. Tophetb, €fc.) Hoc explicatum

folymitana, ut fcribit Jofephus lib. 7.

& feF

c. 8. de bell. Jud.

opk

eft c..';'. n.32-

Ài

CAPUT XIX & XX.

321

ubi-

1r. Et dices ad eos: Haec dicit Dominus exercituum : Sic

[rael:

UL Q«

conteram populum iftum, & civitatem iftam , ficut conteri-

tur vas figuli, quod non poteft ultra inftaurari: & in To-

locum

p—h»et feïpelientur ; €o quod non fit alius locus ad fepelien-

um.

lerunt

12. Sic faciam loco huic, ait Dominus: & habitatoribus

iocum

ejus, & ponam civitatem iftam ficut Topheth.

13. Et erunt domus Jeru/alem, & domus regum Juda ,

ü-

los f-

cut locus Tophet, immundae; omnes domus , in quarum do-

n

matibus facrificaverunt omni militiae ceeli , & libaverunt li-

bamina diis alienis.

n vo-

I4. Venit autem Jeremias de Tophet, quo miferat eum

Dominus ad prophetandum, & ftetit in atrio domus Domini,

) 1flo

& dixit ad omnem populum:

15. Hsec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: Ecce ego

m &

TOU

inducam fuper civitatem hanc, & fuper omnes urbes ejus,

univerfa mala, quc locutus fum adverfum eam: quoniam in-

131 .

duraverunt cervicem fuam, ut non audirent fermones meos,

CAPUT XX

bit fü«

Percu[Jus Sferemias mittitur a Pba[lur in nervoum , €? ab eodem

bus f

eductus vaticinatur illi tamquam pfeudopropbete , &?. omnibus a-

jet n

micis ejus ; totique Sfudece captivitatem Babylonicam : conqueri-

a o

zur [e rideri, & pati opprobrium , ac perfecutionem , ob ver-

bt

bum Domini , maledicitque diei nativitatis fue. -

T audivit Phaffur filius Emmer facerdos, qui confütu-

I.E

tus erat princeps in domo Domini, Jeremiam prophe-

9.

t

t

r Ó

tantem fermones iftos.

LI. Quod nom potefÓ uitra smféau-

13. Immunde.) Prophanatg cada-

Yi

veribus mortuorum.

ib

"4r;.) Scilicet humana potentia, licet

ficim,

poffit divina, ut fupra c. 1. n. 6.

Ip quaraum domatibta.) Id eft tectis;

e().lOCO

dixit poffe fe populum perdere, & re-

erant enim teca in Judxa fuperne

PUR

ftaurare , ficut figulus vas, quod dif-

complanata , leviter tantum declivia,

S

fipatum fuerat, refincit.

Sic Chri-

quantum fatis erat, ut pluvia deflue-

P

ftus- ait : Quod 1mpo/fbile ef apud . ho-

rct.

In te&ta ergzo folebant afcendere,

) Vide

mtnes , poffibzle efd apud Deum.

hic a

ut confpecto inde cclo , ftellas, quas

) Quod

In Tophetb ftpelientur , 6c.) Wide

p

ellat militiam ccli , adorarent.

n obtl*

dicta fupra c. 7.. n. 32.

Vide

$

ophon. T. 4. 5.

I2. Sicu£ Tophezh.) In carnificinam,

Rimceps 1m Domo Domini.) Unus

40

& fepulturam occiforum , ficut erit

I-P

e templi prxfeCtis; variis enim

e J?m

;lbf

"T opheth.

muniis, & officiis tem

pli varii pra-

Ss

.Xf(

]

.. Bibl. cum Com. Menoch ?om; F

e

"

3241

PROPHE T. ]ER EMI

f

4. Et percuffit Phaffur Teremiam prophetam, & mifit eum

fää?u :

in nervum, quod erat in p

*

orta Begjamin fuperiori in domq

Domini.

^

tat;m

4. Cumque illuxiffet in craftinum, eduxit Phaffur Jeremiam

ka

de nervo, & dixit ad eum Jeremias: Non Phaffur vocavit Do-

]

minus nomen tuum, fed pavorem undique.

Tordi

. 4. Quia hzec dicit Dominus: Ecce ego dabote ii pavorem,

cauf

te, & omnes amicos tuos: & corruent gladio inimicorum fuo-

rum, & oculi tui videbunt, & omnem Judam dabo in manum

10

Citcu

regis Babylonis, & traducet eos in Babylonem , & perf:uïiet.

:

viris.

eos gladio.

$. Et dabo univerfam fubftantiam civitatis hujus, & om-

quo

fequ

nem laborem ejus, omneque pretium , & cunctos thefau-

ros regum ]uda dabo in manu inimicorum eorum: & diri-

p

pient eos , & tollent, & ducent in Babylonem.

Tr.

6. 'Tu autem Phaffur , & omnes habitatores domus tus , ibi-

ul

tis in captivitatem : & in Babylonem tu venies, & ibi morieris ,

tante,

enm

ibique fepelieris tu, & omnes amici tui , quibus prophetafti

ut ii

mendacium.

füi-

peia

7- Seduxi&i—'.me,Domine, & fedu&tus füum: fortior me

tuT

fü,,

iPh

m

ficiebantur, ut, verbi gratia, oblatio-

a "5 | phafchbah ,

vel U*5 phefc»

nibus, cantoribus, fartis tetis, &c.

id eft, expandens, ex[patians, Iuxmrians

àtim

& 335 eb»r , id elt, eazdor, vel beros,

Day

Videtur f£uiffe &rearqyoc T8 ieeS ma-

T«d

giftratus templi, cujus mentio Luce

vel Principatus , quafi dicat, voca-

22. S2. & alibi cui jus erat reprehen-

ris Phaffur , id eft luxurians, candor,

m

heros, aut Princeps, fed mox voca-

Hdy

fionis in eos, qui in templo delin-

fi 1

quebant.

beris Pavor.

2. Percuffr.) Pugno, ut credibi-

Pavorem undique.

) In Hebr.w eft:

Talfa

le eft.

MW

4gor, que vox Pavorem figni-

of

cat.

Lí,XX. tamen, & "T'heodotio

Wa

Ia nervsm.) . Minculum intelligit ,

quo cervices , & pedes impediuntur :

vertunt; géroxo» , id eft, rramszi-

h

appellatur vero nervus, quia talia vin-

grautem , Aquila peregrinum , Sym-

n

machus , 2b/aruz , qu omnia figni-

lw

cula'ex duratis nervis primum olim

ficant Phaffur capiendum , abducen-

nh

fieri ceperunt, deinde ex ligno, &

ferro.

dum in captivitatem , & ipfum pro-

uod. erar im porta Bemjamim fu-

pter ingentia mala, pavori & terrori

Ti

obnoxium futurum.

Vide infra ver-

ini

periori.) juxta portam, vel verfus

fu 6.

E

portam.

1p domo Domini-) Intra templi atria.

4. Ef ommes amícos ma;..-)

uzbus

At

féilicet. prophetafl? mendacium , ut ha-

3. De eraffinum eduxit.) Sibi fortaffe

timens , quod vexaffet innocentem.

betur n. 6. quibus dicebas: Pzx

, p^ss

Qd

Nos Phaffer. ) Hebr. eft: 4318

eum non effez Pax.

TE

b

pha[c«r , quod nomen Arías deducit

7. SeduxifHi me Domine , Gc.) Que-

Ug

Gübes

-

CAP.UT "*€XX.

1323

Cun

fti, & invaluifti: fa&tus fum in derifum tota die, omnes fub-

0mo

fannant me

*

8. Quia jam olim loquor , vociferans ini

quitatem, & vafti-

miam

tatem clamito: & fat&tus eft mihi fermo Domini in opprobriu

&

tDo-

& in derifum tota die.

9. Etdixi: Non recordabo

r ejus , —heque loquar ultra in

nomine illius, & fa&us eft in corde meo quafi ignis aeftuans,

(00-

claufusque in offibus meis: & defeci, ferre non fuftinens.

DnUm

10. Audivi enim contumelias multorum , & terrorem in

circuitu: perfequimini, & perfequamur eum : ab omnibus

qtet

viris, qui erant pacifici mei, & cuftodientes latus meum : fi

orm.

quo modo decipiatur, & preevaleamus

,

adverqu eum, & gon-

Efæu-

fequgmur uwltionem ex eo.

Ss 5

II. Dlo-

(it-

ritur feremias humano more, & ex

quam irrifiones , & probra.

Hxc

r

pufillanimitate de Deo ,. dolore inci-

cogitavit Jeremias veniali pufillani-

mitate victus.

eris?

tante , quod fe deceperit.- Promiferat

enim ilii Deus fupra c. I: n. g. fore,

le somine iliu. ) Uturpans fo-

Jmh

lemnem illam formulam , Hzc 4icu

ut illi femper adeffet, & ex omnibus

Domunus.

periculis liberaret , quod non videba-

] fm..

tur Deus preititiile ,

ermittens eum

E: fatius eff.) Sermo Domini.

&

in carcerem

Quafi ignis exaffuans. ) Non po-

[3

a Phaflur percuti ,

l*

mitti, & toti populo rifui effe, non

tui, ut deliberaveram , ardorem intus

77 (3]

animadvertens fortaffe pre dolore,

eítuantem continere , fed'erupit ;

viattóy

Deum non dixiffe nihil eum paffurum,

Nam ut ait ille:

hertty

voCde

fed fe eum liberaturum ; £fumilis eft

---- quis enim celaverit sguem.

Jonz querimonia c.4. n. 2.

3. Ex

Lumime qui v/ämpgr prodirur

dot,

Hebrzo verti poteft: ff £& me fedux:-

spfe [uo.

vocte

um Domini

fíi Demine, feductus fum.

Ajunt me

agnitum eft autem ä/aqui

falfa vaticinari, at ego decipi non

vehemezter , ut ait Pf. 118. 140.-

poffüm , nifi tu me deceperis , qui

Defeci , 6c.) In Hebr. eft, & fazi-

fidem habui,

gatus fum ferendo, nec potus.

:[O.

dotio

Fortior me fuifua,98 igzval'uäi.v)

4Audivi emmm. ) Audivi

m

Cum fcilicet tecum contenderem,

quidem..

Syte

Perfequimini.) Id eft dicentium:

pugnarem, ne mihi prophetandi mu-

fïgml-

nus imponeres, c. I. n. 6.

Perfeguimini , &c.

ncet

9. Vociferans iniquitazem.) Decla-

Pacifc: mei.) Amici mei, quibus-

cum pacifice , & amanter agere fo-

gt

mans contra peccata & fcelera , un-

lebam.

x

minentem ultionem denuntians-

(

9. Ef dixi.) Decrevi, aut cogitavi

Cuffodieztes latus meum. ) Qui a

Jatere meo non difcedebant, qui mihi

yit

apud me.

familiares erant.

M e] cuftodire latus

Nos recordabor ejus.) Non amplius

shd

oracula hec divina, & minas memo-

hoc loco fi

nificat obfervare , infidia-

F FMW

rabo, cum nihil proficiam apud in-

ri, & accu

:

andi anfam quzrere , unde

credulos , & nihi? aliud repor'tem,

,aliqu'i vertunt: ebfervant claudicatio-

-

[ d

-

üua;

u-

324

PROPHET. JEREMIA

1ir. Dominus autem mecum eft quafi bellator fortis : idcir-

CO, qui perfequuntur me, cadent, & infirmi erunt, confun-

Mf

"Infra dentur vehementer ,

* quia non intellexerunt opprobrium

23.49-

Nahu

fempiternum, quod numquam delebitur.

Supra

1i2. Ettu, Domine exercituum , * probator jufti , qui vi-

pia

II.2O.

desrenes, & cor: videam

hiri

&.17.

, quaío, ultionem tuam ex eis:

e

;

tibi enim zevelavi caufam meam.

13. Cantate Domino, laudate Dominum: quia liberavit a-

nimam pauperis de manu malorum.

3V]

^» Tob.

14. * Maleditta dies, in qua natus fum : dies, in qua pe-

"

3.2. perit me mater mea, non fit benedi&ta.

& $p

M

15. Maledi&tus vir , qui annuntiavit patri meo , dicens :

Natus eft tibi puer mafculus, & quafi gaudio leetificavit eum.

Iex B

minus

16. Sit homo ille, ut funt civitates, quas fubveriit Domi-

nus, & non poenituit eum: audiat clamorem mane, & ulula-

inobi

tum in tempore meridiano:

&H

17. Qui non me interfecit a vulva, ut fieret mihi mater

mea fepulchrum, & vulva ejus conceptus'zeternus.

LE

I8. Quare de vulva egreífus fum ; . ut viderem laborem , &

gnat ;

dolorem, & confumerentur in confufione dies mei ?

dent v

divitarj

CAPUT

m

Ó

t 'E't

mem meam, id elt, an aliqua in re

Iedicturi effent , mal*a; mifera , in-

u ii

felix dies.

3

claudicem, an Jabar in fermone, aut

4

offendam.

16. Nen punituit eum.) Non muta-

IX. Opprohrium fempitermum. ) Q uod

incurrent ex urbis excidio, & exitio

vit fententiam ; non rezdificavit eas;

fed eas fubvertit in a&ternum.

Poüemï (

fuo., quod ego illis minor, & ip(i ir-

;

Audiat clamorem mane , t$c.) Mer-

efta f

rident.

fetur in perpetue periculo , terrore,

I2. Prebator juffi.) LXX. pro£ans

VléQueng

ac luctu, ficut illi, qui ab hoftibus

km, & T

jufía , qui uniuscujusque merita pon-

obfeffi funt, qui toto die clamores,

ï"'"gnläïunt,

deras, jufleque remuneras. Vide fu-

& lu&us in urbe audiunt.

pra €. 17. IO-

.Cïip!ïig hi |

Videam

L

J

ltiozem.) Hxc exþli—

I7. Qsi.) Quippe qui, vel quia

flæenim(

cata funt fupra c. 11. 20.

7:

me non interfecit.

Véntom Cïï

-4 vslva.) Simul atque ex utero

entihus,ö

I3. Cantate Domino.) Epiphonema

Prophete acentis Deo gratias , quod

prodii matris mez, vel dim adhuc

? bï-'!l'ur)

animo vidiflet, fe, & populum libe-

utero Continerer.

CeGenti n

xatum. iri.

Cosceptus érermus.) Utinam mater

Ule. enim

Xpellaem

14- Maleditla dies , £fc-) Vide dicta

mea femper in ntero. me geítaffet , &

Job.3. n. 5 maledi&tam vocat diem,

nunquam in ]ucem edidiffet.

Y lp

quia alii illi diei tanquam | infortuna-

IB. Confumerentuv in confuffone die*

m ig

z0, & multorum malorum initio ma-

IK miæ (

ETA

mei.) Utignominiofe vitam finirem.

pi

hr " "

e

*Q-—/?/

n

L.

*

»"E, até u E

325

(dcit-

CAPUT XXL

fun-

rium

Refpondit Sferemias nuntüs Sedecie megis Juper obfidione regis

Nabucbodonofor , Yudam «va[landum pofTe , gladio , fame , & ca-

iv

phoitate ,. folosque eos vi&turos, qui transfugerint ad Chaldaos:

: G

boriatur eliam, ut faciant. judicium , ne indignatio Domini

peuitus. ipfos confumat.

Vl i

Erbaüm, quod fattum eft ad Jeremiam a Domino, quan-

2"

do mifit ad eum rex Sedecias Phaffur filium Melchize,

ipe

& Sophoniam filium Maafize facerdotem , dicens:-

As r

.2. Interroga pro nobis Dominum , quia Nabuchodonofor

eutm.

rex Babylonis praeliatur adverfum nos: Ífiforte faciat Do-

jonie

minus nob

,

a nobis,

ifcum fecundum omnia mirabilia (ua , & recedat

jlula«

3. Et dixit Jeremias ad eos: S'ic'dïcetifs Sedecize.

n

4. Haec dicit Dominus Deus Ifrael : Ecce ego convertam

vafa belli, quae in manibus veftris funt , & quibus vos pu-

», &

gnatis adverfum regem Babylonis, & Chaldaos, qui obfi-

dent vos in circuitu murorum , & congregabo ea in medio

"

QT

civitatis hujus.

.

$. Etdebella

bo ego vos in manu extenta, & in brr'achio» for-

ti; & in furorg,. & in indig

natione ; & in ira grandi,

,W

5$5 .

6. Et

1. Erbum , quod. fatfum efl , &fc.))

| muta-

eos ; necellitas enim compulit impiunm

ric CKS;

Eft hic hyfterologia, five prz-

Sedeciam adire ,

& pe;ene Opem. ab

pofterus ordo ; hic enim narrantur

Jeremia.

fta füb Sedecia , cum poftea c. 24.

Secundum ommia miralilia fzoa. )

Vat

fequentibus narrentur gefta fub Joa-

Gu facere folet contra. hoftes, cum

396

Omblïff

kim, & Joachim, qui ante Sedeciam

cordi illi eft liberare populum fuüm.

regnarunc;

Rurfus prophetia hujus

Significat Sedecias eo redactas effe rec

n0r&.

capitis diu poft precedentes eft edita;

fuas,ut citra miraculum eripinon poffit.

il&. enim edite fuerunt diu ante ad-

w Comverram vaía & , £fe, ) Re-

ventum Chaldzornm, hec illis prz-

flectam vz/z , id efl, axma bellica con-

] quiü

fentibus, & urbem obfitdentibus,

tri vos, ut fcilicet Chaldzi iis vos

DPhbaffer.y Nomn ille, qui capite prz-

armatos: videntes

magis provocentur

ath

cedenti num.-5, perculfit Jeremiam ;

ad pugnam contr

E!

| VOS., eaqtie, urbe

ile enim Emmer, hic Melchiz filius

capta, uti fieri fó

4

let, vobis. eripiant,

T atl

appellatur.

& m medio, fcilicet'in foro,

aut pu-

Hef, ^

9. lgierroga, 6&fc. ) Ecce hic im-

biico armamehntario col

hgant, iisq,ue-

pltum id, quod promifit Deus Je-

vOS trucident.

rc-lni'æj capite IS'. 19. þf comUerzez-

8. Deäeä&äa.)

7

(em.

dur ad re, ( iM nom cakpe(:cfk ad

d«is contra vos,

n

Pugnans pro. C hal-

p"

F-E

Näx&t

326

PROPHET. JEREM IJE

T

» 6. Etp

ercutiam habitatores civitatis -hujus,h-omin.es & be-

"

diat D

flize peflilentia magna morientur.

D

7. Et poft heec ait Dominus: D

abo Sedeciam regem ]udal.,

bit ?Hï[

& fervos ejus, & populum ejus, & qui derelicti funt in civi-

tate hac a pefte , gladio, & fame, in manu Nabuchodonofor

Hiridi

regis Babylonis, & in manu inimicorum eorum , & in manu

quaerentium animam'eorum , & percutiet eos in ore gladii ,

& uf

&

& non fle&etur , neque parcet nec miferebitur.

11 AE

/8. Et ad populum hunc dices: Haec dicit Dominus: Ecce

rgii 3

£

ego do coram vobis viam vitee, & viam mortis.

*Infra

7

9. * Qui habitaverit in urbe hac, morietur gladio, & fame,

f

39. 2. & pefte: qui autem egreffus fuerit, & transfugerit ad Chal-

daeos, qui ob

j

fident yOS'*,; vivet , & erit €i anima fua, qgafi

lh

fpolium. -

r

Io. Pofui

enim faciem. meam fupä—r eivitatem hanc in ma-

lum , & non in bonum, ait Dominus: in manu regis Babylo-

nis dabitur: & exuret eam igni.

i. Et domui regis Tuda: Audite verbum Domini.

1

4 L

*Infra

12. Domus David, hsc dicit Dominus: * Judicate mane

per fol

22. 3. judicium , & eruite vi oppreffum de manu calumniantis: ne

forie egrediatur ut ignis indignatio mea , & fuccendatur, &

gedim

3

non fit, qui extinguat, propter malitiam ftudiorum veftrorum.

13. Ecce ego ad te habitatricem vallis folidae, atque cam-

liberg

peítris, ait Dominus: qui dicitis: .

Q

3

Quis percqtiet nos? &quis

Dinill

qu. (

ingredietur domos nottras ?

14. P-l-t

43

K po

le manu vexte.nm.) .Robufta, ut in-

IO. Pofzi enim faciem meam inma-

fra €. 34- 21.

lum eft torvo vultu afpicére , more

W t

anumam eo-

hominis male facere volentis : Italice

7. dp manu quareutinm

LUM

rum.) In manu inimicorum , qui eis

^

dicimus : geerdare di maf ochio.

:

vitàm conantur eripere.

1I. -Ez domu Regis Juda.) Scilicet

9. Do coram volis viam vita , Gjc.)

dices.

Quad;

I2. Judicate mane judicium.) Tem-

Qu d

Do vobis optionem vitz, aut mortis.

Doceo vos rationem, qua vitam fer-

peftive, vigilanter, diligenter, & ci-

t :

vare poffitis, fi eam fequamini, quam

to abfolvite lites, & caufas Inno-

te hu

centium.

fi neglipatis, vos manet exitium.

14

^ 9. Qui babitaverit , &c.) Declarat,

13. Ecce ego ad te babitatricem val-

f?C:md;

quz fit via vite, que mortis , manere

lis folida , atque campeféris.) Jerufalem

lget 4'.5 (

in urbe eft via mortis; confugere ad

intelligit, que erat fupra rupem mon-

tis Sion pofita, cincta autem aliis ma-

Inp,j

hoftes, eft via vitz.

Erit ei anima [ua quafí fbolswm, )

joribus montibus , ut fimul rupes, &

tem(iy.

Hoftibus ereptum , & quo latatur ,

vallis eífet.

Propterea vocat vallem

Wt

am,

fortat.

tanquam re prxter fpem inventa.

rupis , & campeftrem, ?d eft, plan

m d

LA

"u

C NPUT.CXXL & XXIL

EX

&b

14. Et vifitabo fuper vosjuxta fru&um ftudiorum veftrorum,

dicit Dominus: & fuccendam ignem in faitu ejus, & devora-

ha,

] QVI-

bit omnia in ci(rcu.itu ejus.

—

L

L :

C XPUT

p

0101

fhanü

Hortatur regäw Studa , & populum ejus , u facz'&nt jucüciuän,

a

dii,

profpere faccedant , alioqui. erunt

€? juflitiam, quo omnia ipfis

omnes in direpiionem : quodque Sellum froe 5f

toakim filius Sfofice

Ecce

4n C?

regis Studa mon fit i

22 J

erufalem reverfurus : increpat eos , qui

1

Tame,

ex injuflitia edificant , promittentes fibi felicitatem patrum jufto-

rumz vaticinatur. adoerfus. impium S'oakim filium Sfofiz , quod

Chal

Ti l

dà

fepultura. fit cariturus , & bujus filius impifftmus g'ecbo- .

nias cum matre ducendus in Bal:yïoæzem , ibi-

]f tà

que moriturus..

abvlo

I. ZEc dicit Dominus: Defcende in cïomufn regis jxida, &

loqueris ibi verbum hoc:

4. Et dices: Audi verbum Domini rex Juda , qui fedes fu-

? ffane

per folium David: Tu, & fervi tui; & populus tuus; qui in-

üs: 0E

gredimini per portas iftas.

Supra

yt,

3. H3ec dicit Dominus:

* Facite judicium, & juftitiam, &

21.12.

rorum.

e Cam

liberate vi oppreifum de manu calumniatoris, & advenam, &

pupillum, & viduam nolite contriftare; neque opprimatis ini-

& qui

que ,

& fanguinem innocentem ne effundatis in loco ifto.

4. Si enim facientes feceritis verbum iftud, ingr

edientur

I^ Ef

-

per portas domus hujus, reges fedentes de genere David f

m m

per :hronur

m

"

& equos, ipfi, &

;, In0fe

1ejus, & afcen dentejs Currus,

*

Yanice

fervi, & populus eorum.-

ib

Áit.

Salicdt

qv.;ia ad radicem montis pJanities erat:

faltus Libani , quam Salompn xdifi-

quafi dicat, ne confidas loco natura

cavit 5. Reg. 7. 2

:

jTe

Efce;zde.,) Id eft

2 an de. Vide

munito; ego enim fum : :qui contra

"D

dicta fupra c. 19. .. 2.

",l', & ch

te pugno.

ag nno-

L

14- Vifrale , 6c.) Reddám vobis

, Regi-) Joakim , quem Pharao Ne-

chao abdu&o in /gyptum Joachaz

y(et u

fecundum opera veftra: frucum col-

ejus fratrem. Re

ligetis eorum , quz feminaftis.

tuerat.

;

lgem Judææ confti-

[erufalem

em mol

In fz/tu ejus.) In filva.: Vocat au-

Q. Per portas 1f

4$. ) Piyïtatis 3 -vel

alis m

tem filvam per metraphoram ipfam do-

domus regiz.

J

i 991

morum frequentiam , & denfitatem,

ol Inm loco *

/f

22.) In domo regia-,:.ubi

(.:',auf:ag agebantur..

a vü]lem

foitalle etiain alludens - ad »domum

e

| Planæ*

328

PROPHET, JEREMIE

$. Quod fi non audieritis verba haec: in memetipfo juravi,

H

üd2.

dicit Dominus: quia in folitudinem erit domus hec.

—

6. Quia haec dicit Dominus fuper domum regis Juda: Ga-

loco 1

L

laad tu mihi caput Libani ,

fi non pofuero te folitudinem ,

urbes inhabitabiles.

f2m 1

?. Et fan&lificabo fuper te interficientem virum, & arma

D

ejus , & fuccident ele&tas c

cul; í

x

edros tuas, & precipitabunt in

P

ignem,

)l

iVv

8. Et pertranfibunt gentes

multae per civitatem hanc: &di-

H

Deut. cet unufquifq

ue proximo füo: * Quare fecit Dominus fic ci-

h

&'pa

2924 vitati huic grandi ?

pingi

3Reg.

9. Et refpondebunt: eo quod dereliquerint pattum Domi-

D

9. $. ni Dei fui, & adoraverint deos alienos, & fervierint eis.

tuus

du

Ic. Nolite flere mortuum, neque lugeatis fuper eum fletu,

j

f.

u

plangite eum, qui egreditur

, quia non revertetur ultra, nec

16

videbit terram nativitatis fuze.

m

i5 - p Quia

l—

inoc

S. Jn suemetipjo juravi.) Per memet-

virum ; five ut eft in Hebrzo, zzrer-

oD

ipfum, per meam vitam , dicens: Vi-

fecteres wirorum.

San&ificare apud

voO e

go, quafi dicat: fi non fecero,

Hebreos non femper fignificat fan-

Ig.

^non ïx

habe

ar Deus vivens.

4

&tum facere, fed etiam publica aucto-

6. Galaad :« mihi caput Libams. )

ritate fancire.

$ic dicitur, /az&tzf-

H

Alloquitur Domum , & ftirpem Re-

cate. bellom , Joel. 3. 9. fenttifrcate je-

À

Nam , cujus arx, & domus inftar

junium , Joel. I. 14. fed intra c. sr.

Ü

UM

imontis Galaad erat edita in monte

Par

27. & 28. dicitur , /andliffeate contra

Quit

Sion; quafi dicat: o domus Regia,

€Am gmte;.

que nobilitate , auctoritate, imperio,

w Il

pulchritudine , altitudine caput es Je-

: Interfciemem.)Nabuchodonoforem

QO. or

vel ejus exercitum ; in Hebrzo enim,

Eg ej

rofolyms, ficut Galaad caput eft, prin-

ut dixi, eft pluralis numerus, Jgzer-

Elï*c

cipium , & nobiliflima pars Libani :

fettores vurOrum.

folet autem Scriptura alienis nomini-

þ

E

bus vocare urbes, &

entes , maxi-

Et arma eju:.) Scilicet , fan&ifica-

n

me fi alienate fint a

bo. LXX. habent: fecsres ejus.

d

n

eo; fic Jeru-

at

falem hic dicitur Libanus.

Eleas Cedros.) Magnificas dom()sr,

Si non pofuero, &$c. ) Eft formula

ux eminent in te , ut cedri in Liba-

P

jurantis, id eft, fi non fecero, non

no , funtque facte ex cedro.

m

ET.

habear Deus , aut quid fimile , & fen-

10. Aolite flere smortuum, &fc.) No-

&m

tentia eft: non habear Deus, aut ve-

rax, nifl rede

ero te in folitudinem

lite lugere Jofiam a Pharaone czfum,

loriofe defun&tum

hden

una cum tota

j

erufalem, & domibus

utpote pie , &

AO;

flete potius ejus filium, qui longe ti-

ejus cedrinis ex Libano excifis, ut fias

ferior erit in miferrima. captivitate ,

üph

defolata, ficut urbes inhabitabiles.

redietur, & ducetur, flete

z. Sanüificabo fuper te , &e. ) Mea

ad quam

j

u

V

inquam,

$a

ellum,

auftoritate confirmabo interficientem

J[[

CATPUT-XXE

fs

329

li,

E Qu1a hzec: dicit Dominus ad Sellum filium ]of'æ regem

Juda, qui regnavit pro Jofia patre fao, qui egr reffus. eft de

62

loco ifto: Non revertetur huc amplius.

i,

.12. Sed in loco ad quem ab&uh eum, 1br morïetur &ter—

af

ram iftam non videbit amplius :

I3. V& qui zedificat domum fuam in mguftltla,, &' coena-

Int m

cula fua non in judicio: amicum fuum opprlmet fru h&ra, 8&

&i

mercedem ejus non reddet ei,

14. Qui dicit: Zdificabo mihi domum latam ,

& coenacu.-

( Q

Ia fpauofa: qui aperit fibi. feneih*asw & faC]t laquea.na cedumy,

pingitque fiqoplde*

Pomi

15. Numquid regnabis , quoniam confers te cedro ?

pater

9s

tuus numquid nom comedit, & bibit, & feczt Jad*xcmm &

fletü,

juftitiam turic,.

cumm bene erat ei ?

i 0

16. Judicavit caufam pauperis, & egerii in bonum fuum

numquid non ideo. quia cognovit me » dicit Dominus. .,

Qui

17. Tui vero ocuh , & cor ad avaritiam, .& ad. fanguinem

nssud

innocentem fundendum, & ad. calummam;,, & ad curfüm ma-

3 WM

lioperis.

e il

I8. Propterea hzec. dicit Dominus. ad ]oaklm filium Jofize

t fate

E

re-

auïü

RT

I if

II.

Selikm. ) Qui alio nomine:

F: ujim w Grams, «& mercede mOfx

€: 4tt je-

di&us: eft Joachaz.

Vide dicta:. T.

perfolum

e $h

] CM!M

Par. 5 I6..

I4- lftngthue /' mp:de J Rl'brlca N

gm TEOHATI Pra 70/' 2 parre: j fz0. ) Vi

1& apud . Sinopen

de ibidem ; explicavimus: entin. ibi,

)U

liniunr ]. 35. c-

n 6g)mma e& Vide

quo ordine ]Ofïæ filit regnaverint..

forem

IS. Numaqnuid regnabin, €fc: ?) Num

Egr effas ef de leco: o. ) Cum du&us

fupeibmi tux, qum te cum: altiflimis

u

&ïï in c»ïptwlm*em

cedris compatas , repgnare te tdmec d

13. Qwur edifiat deatum: /mzm imin-

quafi dicat , nullo modo..

stfca

Jufiria.) Emc aliqui de Joakim , alii

€omedir, E& Lbiogs. ) FHebraifmus: »

de Joachaz dicr pntmt, utrumque:

oro dmnr vixit,

pacu.ce rermavm »

1

fagitiofe vixille legimus-4.. Regs

cap.

nihil iil dehut:,

002

doimos

3. o Donua fu. ) Nam p*mptere&

íf Lll)a'

In mmþma ) "Tributa nimis gra-

fórtunatus ftüt ,. & felix-

via: Imn(me ndo, aütf alia ratione pe-

Quia cogpa'uit. me. Y Colvit, & re-

€eunia

Ventus eft..

)N

cum. fubditorum . injuria. cor-

j Cæfum?

Fat sinflf)

17 Ieur F»m mzt/: eberis.) Xd quodï

Noóz m ]udtu : In ]u&ma, eft enim:

pnæceps C? 71'1'1*

ruis..

n& d

pgc m

relj-* F' æ

18: Vx)rdfrr, &j Pfanctu , quo

Amnicem. fu. ) Traxmwm þmm »

dici, folet,

UP frarer, v forer,

i h

"T ia y

g

ut eft in ZTebrzo.

hàác: iom.;ula v frafery v&. faror, ute--

J

Bbl.cum Com. Menaorb. Tom; E.

Tt

d

330

PROPHET. J.E R E M IJE

regem Juda: Non plangent eum: Vze frater, & v? forort

4

]Haï

non concrepabunt ei: Vae Domine, & vze inclyte.

&vei

I9. Sepultura afini fepelietur , putrefattus , & projectus

43

* extra por':as Jerufalem.

anu

2o. Afcende Libanum , & clama, & in Bafan da vocem

u

no

matores tui.

tuam, & clama, ad tranfeuntes, quia contriti funt omnes a-

X

16

2t. Locutus fum ad te in abundantia tua , & dixifti: Non

Taft c

nh

audiam : hac eít via tua ab adolefcentia tua , quia non

3

1

audifli vocem meam.

:

Yera.

22. Omnes pa!lores tuos paíce

t V;:ntusx., & amatores tui in

3

Nu

um

captivitatem ibunt, & tunc confunderis, & erubefces ab om-

ni malitia tua.-

.

L

& Íc

23. Quse fedes in Liban

0, & nidiäcas in cedris, quomodo

Q

congemuifti

, cum Venifïfmt tibi dolores , quafi dolore.!s par-

turie-qtis 2

mm |

24. Vi-

bantur (ïömeüici , cum Jugebant de-

- Hac eff via t:;a, ) Hæ;: femper fuit

functum ; externi vexo , qui Princi-

confuetudo tua, uüt non audues vo-

cem meam.

-

Cmæ

b

m extinctum lamenrabantur, dice-

u

afi

uI

)ant: v& Deminze, G v& inchte,

4b adelefcentia tua.) Éxquo eduxi

dicat: non plan

Á

te de &ngpm, cum te mihi in fpon-

neque externi.

gent eum dome' ici,

fam accepi.

Nam eamn vocare folet.

efiïa

Til ci

19. Sepsl/ura affas |

ftpelietur. ) Nön

fynagoex adolefceniiam, wt fupra c.

n

fepelietur, fed projicietur extra urbem

9. 9. « 1ia- 47- 19..15.

('cli fïm

in fterquilinium , ut a canibus, &avi-

22.- Omnes paflores 1108-) Principesz

bus devoretur,

it afini mortui.

falfos Prophetas, & Sacerdotes,

1

jusm

de

r À

Q fe

. Putrefatius,) lMebr. eft: 4308p Sa-

te vana JEgyptiorum confidentia

jen

Gheb , raptatus, Chaldzus , Jacerarns.

cipiebant.

-

D)

20. fcende. ) O civitas Jerufa-

Pajcet wentsus.

) Nam fpe, quam

"

j

ipfi.conceperant , & qua te lacta-

Tf'.iC 0r

lem ; verbum enim Hebraicum eft

yet

fcminini generis.

bant, fruftrabuntur. Vel fenfus eft:

E* clama.) Implorans auxilium, quafi

in ventum difpergentur, evanefcent ,

x

l

dicat ironice

ac delebuntur.

um

clama, quantum vO-

Ab ommi walitia tua. ) PrOpm?

)

les, ex altiffimis montibus Libano,

& Bafan, nemo erit , qui tibi auxi-

omnem malitiam tuam.

lium ferat,

23. Qni fedes i2 Libaze.) O gens,

uj

&

Contriti [unt omnes amatores fui. )

quz habitas in Jerufalem , quafi in

IEgyptii amici tui a Chaldais. Idola

Libano, quia ex cedris Libani tibi

Z

etiam, in quibus fpem tuam locaveras.

nidos, id eft domos, & palatia facis,

*

4

ugque , quafi cedrus Libani,, inter

j

.Ql. Locuras fum.) lnvitans te ad

alias gentes excellis, & celebraris ,

Rtc

emendandos mores in bonum,

XMI

In. abundantia.) "Yempore profpe-

ideoque fuperbe, fecure , & opulenter

gitatis.

yivis.

eïï d

CAPU 'f' XXIIL

331

Qtor*

24. Vivo egó, dicit Dominus: quia fi fuerit Jechonias fi-

lius loakim re

evellam eum.

gis Juda, annqlus in man-u-dexïera ntea, inde

«us

45. Et dabo te in manu quaierentium animam tuam, & in

ocem

manu, quorum tü formidas, faciem, & in manu Nabuchodo-

NY

4

nofor regis Babylonis , & in manu Chaldaeorum.

26. Et mittam te; & matrem tuam , quza genuit te , in:

;:er-

N

00

ramalienam, in qua nati non eftis, ibique moriemini :

. o

27. Etin terram ,ad quam ipfi levant animam fuam, ut re-

veriantur illuc, nonm revertentur.

gtl

28. Numquid vas fi&ile, atque cont

ritüm virifte fechonias?

p oft-

Numquid vas abfque omni voluptate? quare abje&i funt ipfe,

& femen ejus, & proje&ti in terram, quam ignoraverunt ?

.modo

29. 'Terra, terra, terra, audi fermonem Domini.

30. Hzec dicit Dominus: Scribe virum iftum fterilem, vi-

; paf

rum , qui in diebus fuis non profperabitur: nec enim erit de

,

Vr

femi-

zi

;z

L

Per qui

ais

PU SS

É

i. vo*

: Co?gcmui,fä.) Prætaïtüm prö futu-

Perinde eff, 'erc fi dïca*t., I

echonias

*0, LXX. habent: zagemi[ces.

fimilis eft idolo, & vafi inutili , pro-

n, eduxi

24. Zechenias. ) Qui etiam dictus

ptereæ

projicietur.

Interrogatio ,

1 p

eft joakim. — Vide que diximus : Pa-

à

que hoc loco habetur, non poftulat

ye jolet

ral. cap.

5&. IÓ6.

negativam, fed affirmativam refpon-

fupra C

Annule:.) Annulus eft res conjun-

1onent.

Vel eft objectio Judxorum

INon erat

(iffima, & maxime carà.

fidem' verbis Jéremiz non habentium,

incipe

ejusmodi Jechonias, fed fi effec, di-

quafi dicant: an ità Deus Regem no-

n

l

cit fe eum

ftrum haberet defpicatui?

u

l

r

propter ïläusz peecata ab-

jecturum,

Vas .45:91&9 omns va/upmte(v) Fas,

25. gj:dremizm AYIPAM ï*;zdfm.«) Int-

im quo non efé volupias , ut eft in He-

o

breo, id e(, vas, quod. nuílus ha-

] ]d(h'

micorüm tuorum , 'vit:un tibi eri-

bere velit.

pere 'cupientium.

('13 6& '

Ip mans Qquorum.)

Ín £1aaus ecrüm,

ág« Terra, rerra , 6c.) Habitato-

gt

quorum tu formidas faciem.

res terrz Judz s.

L]

96. Mitram 1e.) O. Jeclionía.

3o. Sa)i&e.j Scribe, ne obivifcaris,

Pmpce!

Matrem. tuam. j . Noheftam , de

uod facere decrevi.

Scribe etiam,

) get$y

eujus flapitiis vide füpra cap. 15 I8-

üt Prophetia populo literis coiifigtata

& fequentibus, & 4. Reg. 24. 12.15.

proponi poflit.

ul i

QU. d quam nf hvant animam

"Pirum iffum.) Jechoniam.

ja ii

féamm.) Vn. quam fé reverfuros fperant,

Srerilem.) Qui filios quidém fufci-

aut cupiunt reverti ; eft phrafis He-

piet , fed regní fui fuccetiores non re-

í ; s

A.

T

ebrg[i? ,

biga , fic

,atinml dicupc,x animum in

hnquet. Pro ferileg Symmachus ver-

expeclatiorem eri

GD

cgefe.

tit vacasz. lXX. & lheodotio, .4l-

Pulellm

dicatim , Aquila , gom creffenteme

29- A't.'mg,::!d? vesfüne,?€ ?« )

4

332

PR o.I;HjE'T. JEREMIAE

ï-*

femine ejüs vir 4 qui fedeat fuper.

dm

vfolium David., & .. potefla-

V

tem ;l'; abeat ultra in Juda.

JUuh, [

PU Xxïli.

6'1

fident

!Com.mïz'namr Dominus þaüoribm . qui gfälgemdz'/pergimt, ac.la-

eerant, promittens [ redu&urum reliquias gregis ad. locum fuum,

us

"

/

1

ac fufcitaturum pa[lores , &? germen David ju[lhum, Jub quo ma-

dicen

gna fruey;w felicitate : «aticinatur quoque pfeudopropbetis -

Ta iL

ternum opprobrium , qui populun decipiunt , volentes ut oblivi-

- d Jaqtur fothi.

nis Domini ,. & propbetant ab/que Dei voluntate ,

dom

omu

€ecel

Jermonem Domini onus appellantes.

Ezec

ny "p'aïtor"ibuf's' ,qui difperdunt ,

ContT

f

4..3

:ï '.

V /paícuz mes, di.it Dominus.

& gdilacer;nt gregem

*

& 34

b

I

2. Ideo hzec dicit Dominus Deus Ifrael paftores, qui pa-

Vet00

fcunt populum meum: Vos difperfiftis gregem meum, & cje-

l,

ciftis eos: & non vifitaftis eos:; ecce ego vifitabo fuper vos

»

malitiam ftudiorum veftrornm, ait Dominus.

3. Et ego congregabo reliquias gregis mei de omnibus ter-

i M

fXDq

fis, ad quas ejecero eos 1lluc, & convertam eos ad rura fua,

Ctrg

& crefcent) & multiplicabuntur.

)

u

Supra

4. * Et fuícitabo fuper eos pzftores

.

.,& pafcent eos i'nön-for-

earuen

3- 15. midabunt u

L

Itra, & non pavebunt, & nullus quaeretur ex nu-

empis

mero, dicit Dominus.

w * ECcQ

6on Ceäj

findu;

icitm

fiftis, ego mea mifericordia, & pro-

« p

Aftoribu:.) Principesintellizit, fa-

videntia congregabc).

Loquitur au-

ngn

cerdotes , & pfeudoproph«stas.

tem fimul de reductione popuh ex

varita

Diferdust, &c.) Qui fua incucit,

m

ampietate, malo exemplo, mendaci-

captivitate Babylonis , & de votatio-

F.![l'(

ne gentium ad Ecclefiam.

bus promiffis , quafi lupi populum

44 rura fux.). ÀAd agros fuos, ad

Wj

perdiderunt.

2. Qmi pafcunt. ) INominetenus ;

Judeam, ad Ecclefiam.

*

lls

fe profitentur.

Pafhores.

Bonos, fideles, fan-

qui paftozes

&os, folicitos, Chritum, & Apoftolos.

ti

Ejeciftis.) Chald. 'v4g.zrifeci;'—?i: A d

reCta vía depuliftis.

Pafcemt eos.) Miaena cura.

EL

Non vifftafhis.) Paftoris enim eft gre-

Non form. dabent. ) Quis bonos pa-

fcili

em fuum vifitare, ut v deat , num-

ftores habebunt. ANo//ze timere pufillus

þquid, illi defiz , illique provideat.

grex.. Luc. 12. 32.

hO ie

Vijtabe.) Puniam.

W0 1

"

3

Er ego , &fc-) Eigo autem : quafi

Nullus qnze:'eï;:tr.) Nul]a OV-iS dei'ide-

007

di

fira culpa diiper-

rabitur ex gr ege.

N

Cat, quo.s 'vos ve.

—

'C A-P UT XXII..

333

la.

&. * Ecce. dies veniuht, dcitDominus: & fufcitabo Da- Ifiz

vid gzermen juftum, & regnabit rex

,& faþier;—s erit, & faciet ïf»äf

judicium, & juftitiam in terra.

6. In diebus llis falvabitur Jada, * & Tírael

habitabit con- äzefh

[

i

fidenter, & hoc eft nomen,

S4. ET.

-iluo-d vocabunt eum, ngin us

E

AJDanie

Pmm,

juftus nofter.

D

J

) m

'7. Propter hoc ecce dies venient , 'dicit Dominus , & non:

9- 24

oan

!

N

dicent ultraz Vivit Dominus, qui eduxit filios Ifrael de ter-

r- 45

D

-

ra Ajgypti.

*

Deut.

J

[

:9. Sed. "- V

ivit Dominus , qui edm(".it—.,'r& adduxit femen

*

li,

Supr.

domus Ifrael de terra aquil

onis, & de cun&is terris, ad quas-

ejeceram eosilluc, & habitabunt in terra fua.

16.14.

9- Ad prophetas: Contritum eft cor meum in medio mei,

egen

contremuerunt omnia offa mea: factus fum quafi vir ebrius,

& quafi homo madidus a vino

, 2 facie Domini, &a facie

m

LO

verborum fanCtorum ejus.

eta eft terra ,

aledi-

t Yos

IO. Qu"i.-a adulteris repl

| quia afacie m

Vqt3

s

: S.lSzzfcimbo Dav14.) David,

-id eft

meh:—.mue],':.nobifcu-mrüeus. A

ex Davidis pofteritate.

I4. Non quod Chritus ita vocandus

3 n

Germen juflam.) Chriftum intelligit,

efiet , fed quod re.ipía talis efiet

Qui falius efl ex femiue David fecnndum

futurus.

Nam vocari apud. Hebrzos

fl fot

earzem , ad kom. 1. :

fzpe idem Hgniücat. quod effe.

jeffum. ) Quia Chriftus caufa eft

x n*

Propter boc.) Quuia fufcitabo Da-

emnis sjuftitiz noftre; & qnia ex vi

vid germen juftum.

conceptus fui ex Spiritu San&to fatus

Vrvirt Dominus, &$c.) Hec- fupra ex-

E

fanttus , & juftus, & quia juftum ju-

plicata funt cap. 16. n, 14. & I5.

dicium exercuit in bomos, & malos.

9. Dé terra aquiload.) De captiv'i-

Regzabit Rex. ) Per fidem , fpem,

tate diaboli, & peccati..

"r al*

charitatem , gratiam , quod €

P

)

Habitaiunt im tevra fua-) In Jerufa-

u"i&j re-

) 1[1 &

gnum fpirituale eft.

lem fpirituali, quz eft Ecclefia.

o

Raciet judiciem, €ge. ) Faciet— id,

quod juftum eft.

Q. 4d Prophetas. ) Scilicet falfos

dirigitur hzc mea Prophetia , que fe-

05 üd

6. Ls diebus illis. ) Hebr. habet,

quitur.

J/us, fcilicet Chrifti.

Conutrztum e

A dor meum , t$c.) *Con-

Skzlv:zäi/äzï

31 [;m.

tiibus.

- Hfraet. ) ,Decem

ficior dolore, & tremunt offa mea.

oftolor

Quaff vir ebrizs.) Attonitus, & ob-

Ef Jud4.) Dus reliqus tribus, Juda

ftupetactus, ut qui funt ebrii.

fcillicet, & Benjamin.

nös pr

Habitabit, coafrdexter. ) Non timens

4 factie Domini. ) Propter Domi-

num , videns, quid Dominus huic

€ ]7"[ u

hoftes, cum habet Chriftum paftorem

pop nlo minetur.

adeo toitem , (& vipilem.

Dommus jufius mofter.) J',l&iF'C«ïlnS

Verborum.) Muinacium.

jdile

^0s, aut zo/ffer , id eft, 1lwbifCum ;

IO. 44 facie imaledséct;onm.) Ob 1;13-

L od

334

PROPHET. JEREMIJE

&ionis luxit terrä, arefa&a funt arva deferti: fa&us eft cur-

615

fus eorum malus , & fortitudo eorum diffimilis.

f

of

1I. Propheta namque, & facerdos polluti funt, & in domo

TT

mea inveni malum eorum , ait Dominus.

*

nus.

12. Idcirco via eorum erit quafi lubricum in t

enebris: im-f

disf

1

pellentur enim , & corruent in ea: afferam enim füper eos

mala, annum vifitationis eorum , ait Dominus,

vt i

13. Et in prophetis Samarize vidi fatuitatem , prophetabant

Io

in Baal, & decipiebant populum meum I(rael. :

*

j4

;l*eran—

pelt

14. Et in prophetis Jerufalem vidi fimilitudinem ad

20

tium, & iter mendacii, & confortaverunt manus peffimorunr,

du

ut non converteretur unusquisque a malitia fua; fa&ti (unt mi-

18

hi omnes ut Sodoma, & habitatores ejus quafi Gomorrha.

21

15. Propterea hzc dicit Dominus exercituum ad prophetas:

b

Supra

* Ecce ego cibabo eos abfinthio, & potabo eos felle, a pro-

55

LL

9- IS.

phetis enim Jerufalem egrefía eft poliutio fuper omnem ter-

popt

ram.

10ni

*Infr.'

dicit Dominus exercitaum : * Nolite audire ver-

^^

29

.16. Haec

*B

E

ba

Dei

4:2,9. g.

n

Jedida, & blafphemias Judzorum in

Vifmtib;fis.) Punitionis.

Deum.

"

I3. lz Prophetm Samarit.) Decem

eum

Defolatà eft, & fa-

tribuum , in quibus erat Samaria.

€Ga fterilis.

Luxit ferra.)

pl

Subintclligenda eft particula egz ;

Fatlus eff curfus eorum m;zlm.j* Qui

hoc "fenfu.

Sicut vidi

in

amaria

currüunt precipites, ( effrenes ad

ftultum idolorum cültum, ità & in

mhn

Jerufalem.

PGCC'MI':I.

-

H

Forfstt

de eortm diyïm-i/i!.) Incon-

Propherabant :2 Baal.)

- Baal cbnfu-

ftans, infirma, míntme durabilis. Sic

lentes, aut mendaci fpiritu dzmonis

Tr,

aftiati.

Proverb-15. 7. dicitur: Cor Zx/toraz

lo ]l]

diffwii'e erit.. Sunt fortes, & poten-

14. Sheulitudinem 4duäternntiam. )

man

tes ad male, non ad bene agendum.

Id eft , quod Jerofolymis effent, qui

Ea

[t. Pollus fugt. ) Prophani funt,

imitarentur fatuitatem falforum Pro-

Fttc

& h*ygocritæ.

phetarum Samariz.

h

lm domo mea imuent, G. J ' Gruta in

Covfortaverunt. ) Confirinaverunt

Hï* l

templo Dei faertficant. idolis , con-

omnia 'bromittendo.

eos in fuis fceleribus , & profpera

Phih

Hant fraudes , & rapinas , & juxta

Tion

illud cedificarunt. proftibula, & s«des

In

effeiminatorum , hinc illa conqueftio ,

15. Cibabo eo: 46/:'7:1*/::'0; 6c.) Vide

dicta fupra c.g. n. 15-

l p

Uedy

cap. 11 15« Qd cff, quod dilefius mens

Eg)(!fz 6).7 püä&:tio, ö)c'.) Ipfï änfï-

LA

3m deyno wea fec;f fælm-a mulz4.

«iunt, & polluunt populum falfizate

lit;o

I2. Qza/;'[uäricum i. theäi'i!.) Fa-

doctrinz, & promifftionum fuarum,

20

cile o eridenr, & eadent.

i

16. Viffcmem corais i. 3 .Somnia

ew

aferam.) I:n'fhllcam,

que fibi fngunt.

Hlüi n

,

CAPUT XXII.

833

Mvie

ba pröphetarum, qui prophetant vobis, & decipiunt vc

- fionem cordis fui loquuntur, non de ore Domini.

$ Vi.-;»

domo

17. Dicunt his, qui blafphemant me: Locutus eft Domi-

$: -

nus: * Pax erit vobis, & omni, qui ambu!at in pravitate cor- Suprt

dis fui, dixerunt: Non veniet fuper vos malum.

5. 12

CT C05

.18. Quis enim affuit in confilio Domini, & vidit, & audi- !**

vit fermonem ejus; quis confideravit verbum illius, & audivi?

tabant

19. * EcceturboDominicze indignationis egredietur, & tem- «j«

peftas erumpens fuper caput impiorum veniet.

I

|tern-

50.14.

. 20. Nonrevertetur furor Domini, ufque dum faciat, & ufque

1orutts

dum compleat cogitationem cordis

| fui: in noviffimis diebus

yot t

in:elligetis confilium ejus.

P

Tà.

21. * Non mittebam prophetas, & ipfi currebant: non

10que« *Inf;a

Jhetas:

bar ad eos, & ipf! prophetabant.

27.15.

29- 9«

; p

22. Sifteuiffent in confilio meo, & nota feci

ïïent verba mea

mt

«

populo meo, avertiffem utique eos a via fua mala, & a cogita-

tionibus fuis peffimis.

re ver

23. Puiafne D

i

cus e vicino ego fam, dicitDonuinus.? & non

b

J Deus de longe?

24. Si occultabitur vir in abfconditis, & ego non videbo

eum,- dicit Dominus? numquid non coel

| Decem

um, & terram ego

Oamaràs

àmpleo , dicit Dominus?

'?$. Audivi, quae dix

erunt prephetæ, pmphetäntes in no-

1 þmf :

Caqaria

mniavi.

a&

mine meo mendacium, atque diCeptes: Somniavi, fo

^Ó. ,XUI:;

j conft

I

Hi , qui blafphemant me. ) In

In:ellizetis ) reipfa fentietis, & expe-

"Hebreo elt: þemennäm o2e, popu-

riemini Dei vindictam.

dæmOfliS

i

lo ]udaico fpernent

*

, -&x biaifphe-

22. 354 ffetiffemt f2 csnþ'lz'a/ 9780.. )

ananti 1ne.

Voluntatem,

atium. )

Ef 0mmi , 7:;;3 ambular , 68 :) Ef re-

do.

& confilia mea feqtïgn-

lt , (Wi

petitio pracedentis. hemiftichii.

-tvertiffzm utigue eos.) Populum a

18.

i emim affnit , Gc. ?

fcelere, & a pena , que fcelus comi-

Hxc ideo dicit, ut dóceat falfos Pro-

tatur.. ÍIn. Hebreo, Grzco, & Chal-

naverunt

phetas, quibus ipfe locutus non eít,

dao eft: 4dverriffenr.

non pofte res futuras divinare.

Quui vicina tah-

meperl

23. Dezse 'vicim.)

10. Ecct.) Subito, & improvifo,

tum, & non longe'pofita videat, &

D. prxter Pfeudoprophetarum opinionem.

moderetur.

j Vi

Turbe.) Wehementia. Chald. zzcre-

Q4. G occiitabitur wir, G'c.) INon. oc-

jf iif

; patio. LXX. commoro.

cultabitur, &c.Deus enim omnia videt,

,

duf

QO. Non re'uerfetm'.) Non Ceffabit,

Celum , 6f rerram ego rmpio.) Vibi-

non difcedet a vobis, donec fumat

que prafens.

Jf [«

de vobis omnes ponas,

Q&S. Sepriavi.) Midi in fomnis re-

Sori*

quas mei-

nus cogitavit.

velationem propheticam,

L d

-

336

PROPHET. [EREMTE

,2

fscet

6. U-fquecmo: iftud eft in cordé prophetarum vaticinantium:

i

I$ !

mendacium , & prophetantium fedu&tionem cordis fui?

27. Qui volunt facere ; ut oblivifcatur populus meus no-

minis mei prop'er fomnia eorum ,. qu& narrat unusquisque

Do

ad proximum fuum z ficut obliti funt p

tres eorum.- no'rninfs-;

mel propter Baal.

habet me:n-i*'üm,,härfet* fomnium , & qui

minu

habet fermonem meum, loquatur fermoném meum vere : quid

j

unid

paleis ad tricicum , dicit Dominus,

29. Numquid nón verba mea. funt quafi ignis, dic

tni

?t: Doml-

u

27

nus: & quafr malleus conterens petram ?,

3l

ts

30. Propterea ecce ego ad prophetas, ait Dominus:

qui fu

tantur verba mea, unuiquifque a proximo fuo.

?

4r. Ecce ego ad prophe:as, ait Dominus :

atb

.Tgïiï affamunt lin-

&m

guas fuas, & ajunt: dicit Dominus:

24. Ecce ego ad prophe:as fomniantes mendacium, ait Do-

3j

minus: qui narraverunt ea, & feduxerunt populum meum in

V0$.

mendacio fuo, & in miraculis fuis: cum ego non mififfem eos,

aT

Q

Dominus.

nec mandaffem eis, qui nihil profuerunt 'populo.g hüic, dicit

Tini

if:e*,j vel pifp-pheta, aut

335 5 igjil?imï' interrogavit te Pj*QP:Uflïu&.i

/96.. Uffjyaequoy G. ) Qiuoufque:vo--

313: Qgt zzjimmm: lingmas fmas.) Qui

Tent , aut cogitabunt mendacium pro-

linguam. fuam moderantur ,. & ita di-

n

phetare,, & feductiones. cordis fui.

rieunt, ut.

jlacere velint; auditoribus.

Nam: vert

»

rophetg. non. moderantur

chd

23.. Qtt babet famnium-,ï smarret fü-

calan

mudumy kanquam fomnium. fuum ,,

linguas. fuas, fed eas. moderatur Do-.

at

non tanquam: prophetiam: à me: ac-

minus, & per eas loquitur, quz: vult..

Dixi

Aliqui vertuntz Qwi leniffzant: lz grae:

&ep tamm..

Ionil

nl

Quid. paless ad: thitionase? j VPaleas

ftts. Al dultoramtes, velmolzentes lin-

lïn;

wocat. fomnia Pfeudoprophetzrum ,.

gzm:

LA .

XMel. etiam. fenfus. cíle.

LT

qucx; vento teruntur ; triticum. verbum:

T

i

03

nit in mentem.

poteft : qui. dicunt id ,. qggd; ipfis ve--

Qï!

Vs

qgmd. inanet in aternum. Qiuid:

Q]

fimile habent talia fomnia cum: xeve-

32. lk miracults .zz'ia-.)

N^ Ehguqt;

lationibus: divinis:?

"

LXX. habent : T& m^e»we dwrQ», id.

3

29..

Quaff- 2;nit. )j ;dl eft ,. effica-

eit , ezrore , qua a/dos: decipiant..

ä

aiíiima:..

Nibü prop.ermut, ) iWhnus dicitur,,

gri'timn. huma-

quam. fienificatur.

Costerens p atrgm;.) D

-Nam fäncentia«gfþ

I'ä

ni (LOXïdi.Sj..

plurimum. n ocuiíle;.

er

o

y

^

35- Quod: eff omus Domini. ) His

D. -—Q::;i; furantur veria: med ,. 8'-"6.)

1qu

Giui Hmitantur verba meorum Pro-

veribis: Piendoprophete , & plebs ir-

"W

jlietazum, dicentes.7 Hcc dics7 Donz£uni,

ridebat Jeremianr, & Pxophetas mi-

nantes. Ínpplicia;; unde cum . eis: oe-

qun D'ominus nom fic locutus..

ü

-

j

CAPU T XXIH.

337

facerdos, dicens: Quod eft onus Domini? dices ad eos: Vos

ntümf

eflis onus, projiciam quippe vos, dicit Dominus.

5 n0-

34. Et propheta , & facerdos, & populus, qui dicit: Onus

Tisque

Domini, vifitabo fuper virum illum, & fuper domum ejus.

35. Hzec dicetis unusquisque ad proximum , & ad ífratrem

)min;s

fuum : Quid refpondit Dominus? & quid locutus eft Do-

&qui

minus ?

36. Et onus Domini ultra no

n mefnoräbitur: quia onus erit

1 quid

unicuique fermo fuus, & pervertiftis verba Dei viventis, Do-

À

mini exercituum Dei noftri.

- 37.. Haec dices ad prophetam : Quid refpondit tibi Domi-

jf

nus? & quid locutus eft Dominus?

38. Si autem onus Domini dixeritis: propter hoc, haec di-

nt lifis

cit Dominus: Quia dixiftis fermonem iftum: Onus Domini:

& mifi ad vos , dicens: Nolite dicere : Onus Domini:

- 39. Propterea ecce ego tollam vos portans, & derelinquam

itDo-

um

W

vos, & civitatem , quam dedi vobis, & patribus veftris , a fa-

cie mea.

j e05

vt

40. * Et dabo jvos in opprobrium fempiternum, & in igno- Supra

20.1Ie

miniam aeternam , quae nunquam oblivione delebitur.

.

f

-

.E

j

CAPUT

4.) Qut

cin du

currebant , interrogabant pexl jocum,

Onus ab ipfo nominatim fiet ipfi onus,

jEorTUS

Qxuod eff onus Domini? id eft , quid

id eft, grave fupplicium.

calamitatis nobis Dominus przdi-

Et pervertzffis , &c. )

Conv ertiüis

jerantur

in jocum, & rifum verba Domini.

ur o

- cit ?

Quid mali nobis annuntiatis?

Diximus enim fupra non femel ozs:

37. Hec dices, €&'c.) In Hebrzo eft,

g v b

l&

ffc dices, id eft , cum de prophetia

t um

fignificare prophetiam triftem,qua ina-

fcifcitari volueris, non dices, Q»o4

712] um

lum aliquod imminens pranuntiatur.

j

u [2

Vos effis omus.) V os ipfi eftis mihi

eff ouss Domini ? Sed potius, quid

onus importabile, atque ideo me exo-

dixit, juffit, aut refpondit Dominus.

J

$V

38. $4 autem onus Domini dixeri-

nerabo, & vos projiciam-

,

nrutt

34. Vifftabo , 66c.) Puniam illum,

£5.) Si contra id, quod juffi, & man-

IN"J

i

& totam ejus familiam, quod verbum

davi vobis, ne ufurparetis hunc lo-

7162

il

meum irriferit onus vocando.

quendi modum : Ozus Domint, Gc.

30. Tollam vos portans , Bo "T ol-

35. Hae dicetis, 6c.) Monet, ne

rophetias Domini appellent in po-

lendo tollam vos ficut onus, & in

n

h

erum, Ozs$$ Domini. Sententia ergo eft

captivitatem deportabo.

fi quis interroget , quiZ refpondit Dormi-

40- .Dabo vos-) Afficiam vos xterna

Hs

u5 ? non dicetis , Ozss Domini , Bc.

ignominia.

jds

36 Onus erit unicuique fermo fm:.)

u

vt m

b;i. cum'Com; Menaocb. 1. V.

ds

.

338

PROPEHE T. /JE-R E;M' LE

uc

CA PUT. XXWV.

Calatbus bonarum ficuum | defisnat. captivoos in Dabylouia Sfu-

daos , quos dicit Dominus [e redu&iurum in terram fuam , qui

toto corde ad ipfum revertentur : calatbus autem malarum fi-

"

(ïi

cuum fignificat eos , qui manferant. J'erofolymis , ac pof?ea fu-

i

d zEgyptum., quos dicit fe daturum in op-

Vel

- gerant a

*

probrium , C? maledictionem,

1. K AStendit mihi Dominus; & ecce duo calathi pleni ficis,

quo

pofiti ante templum Domini, poilquam transtulit Na-

eIn

buchodonofor rex Babylonis Jechoniam filium Joakim regem

rem

Juda, & principes ejus, & fabrum , & incluforem de Jer

i

lem, & adduxit eos in Babylonem

bnlx

2. Calathus unus ficus bonas habebat nimis, ut folent ficus

biu

effe primi temporis: & calathus unus ficus habebat malas ni-

i

Aon

mis, quae comedi non poterant, eo quod effent maloe.

4. Et dixit Dominus ad me: Quid tu vides, Jeremia? Et

dixi: Ficus, ficus bonas, bonas valde: & malas

; malag valde,

quaàe comedi non poffünt, eo quod fint malee.

-

4. Et factum eft verbum Domini ad me, dicens:

oe i

5. Heec dicit Dominus Deus Ifrgel : Sicut ficus ha& bon

1

fic

lazhi.) Corbes, caniftri

^

3

Quid tu 'r;z'def Jeremia du Re-

I- CA

bon

Pofl 420 trazfiult, (92.) In-

fpondet Propheta fe videre ficus bo-

quir

cipit enim hoc caput Propheta poft

na$, & malas.

Satis enim ex vifu

bylo

transmüigrationem Jechonie fub S$e-

apparere poterat ficus, verbi gratia,

decia.

effe malas, quia agreftes , exfuccz,

Beni

Fabrum , 65 inclufzrem.) Miqui in-

&(tu contracie, vel quid fimile. Vel

HU

relligunt aurifices, & gemmaram in-

jer verbum v;4es intellicitur etiain

guftatus ; vifus enim fepe fumitar pro

Á

clufores , quod hzc araficia apud bax-

i

baros magno elfent in pre:io, alii in-

quolibet fenfw

&

telligunt peritos caltrametandi , mu-

Fjeus £onas , €6c.) Ficus male figni-

&

niendi, & vallo includendi.

Hujus-

ficant S»deciam perdendum cum fuis,

bu

modi enim axtifices legimus 4. Keg.

qui fe Chaldzis Deo per Jeremiam id

Iu

24. I6. Babylonem abductos, ne fi

jubente tradere noluit: ficus vero bo-

d

sebellio tentaretur, ufui effent.

ne fignificant Joachim cum fuis, qui

Vte

fe- Chaldeo Dei juffu tradiderant ,

Q. Ficus prims temporzs.) Sunt enim

ficus quedam bifere , que bis fru-

pxofpere a&urum in Babylone, & eos-

Coi

&us fingulis annis ferunt, primo zfta-

dem poít feptuaginta annos in pa-

tant

te, deinde rurfus ineunte autumno;

triam reverfuros.

fubj

ficus vero primi temporis hoc eft ,

S. Cogno[cam

n bengm.) Fave-

bo, benefïcitlln conferri , tanquam

Y f

eftivi, -fzmc grandiores; & pulchriores.

E

CAA PUT XXIV.

352

fic cognofcam transmigrationem Juda , quam emifi de loco

ifto in terram Chaldeeorum , in bonum.

J

eos fuper €os a

d placandum, & re-

6. Et ponam oculos m

; (ui

ducam eos in terram han

c: & cedificabo eos; & non deftruam,

J NI

& plantabo eos, & non evellam.

J

3. Et dabo eis cor, ut fciant me,

?

quia ego fum Dominu:: Supfïz

*

B. 25.

* & erunt mihi in popu

lum, & ego ero ei

sin Deum: quia re-

1.33.

vertentur ad me in toto corde fuo.

ua comedi non polfunt, eo

*infra

g. * Et ficut ficus peífimae, q

us, fic dabo Sedeciam re- 7917

ficis,

quod fint malae : haec dicit Domin

t

gem Juda, & principes ejus »

& reliquos de*

Terufalem ,. qui

remanferunt in urbe hac, &

qui habitant in terra /Egypti.

eem

*

fs

9. Et dabo eos in vexat

onem, affli&tionemque omnibus re-

& in parabolam, & in prover-

gnis terrae: in opprobrium,

ficus

bium, &

in malediétionem in univer

fislocis, ad quae ejeci eos.

& famem, & peftem: donec

45 Dl

ro. Et mittam in eis gladium,

æ:gnfumantur de terra, quam dedi eis, & patribus eorum.

"N

lde,

)0i

ona:

Uu;

CAi?UT'

iC

t

bonos conferwabo , & tuebor e'osx,

Et qui halitamt im o rerva Jeypii. )

WIM bo

qui meo juffu transmigrarunt in Ba-

Qui inetu Chaldeorum e Judza con-

tra monita feremiz fugerunt in /Egy-

x vliu

bylonem.

6.

titil,

Er ponam

j?tpär eos ocnlos. smeos.)

prum. Vide 4. Reg. 25. 26.

(fncæ,

Benigne, & mifericorditer refpiciam

9. Dabó eos sm vexationem.) Chald.

eos.

dabo eos in commotionem. LXX. dalo

(e, VEI

eos in difperfionems : difpergam eos per

eryam

44 placandum.) Ut eis me placatum,

nrpo

& benignum exhibeam.

omnia regna, in quibus varie exerce-

&dificabo eos, 6£c.) Stabiles eis fe-

buntur, & vexabuntur.

des dabo , quas non amplius muta-

Ip parabalam.) ln comparationem,

7 Ggüi'

ut, cum quem volent dicere miferum-,

bunt. Hoc primo intelligitur de re-

1 fllf,a',

ftauratione Jerufalem : deinde-de Ec-

dicant , miferior eft Judzo.

TET

clefia Catholica , tandemque de vita*

In prafveräium.) Chald. vertit. F2-

a bo-

eterna.

bulam, de quorum calamitate omnes

i, (

loquantur.

LXX. vertunt, ;» odium,

". Et dale eis cor, mt fiant mme.)

Jerift )

Cor docile , nt legem meam admit-

&f 12 maleditlionein, ut fcilicethomines,

&eos-

tant, intelligant, & fe libenter mihi

cum volent alicui male precari, di-

ia p*

cant: contingat illi id, quod conti-

fubjiciant, eorum Domino.

e

Q. Sic dabo Sedeciam.) Sic faciam ,

git Sedeciz

gi [uda, e jusqueï fami-

pat

liz , & affeclis,

ut fit Sedecias.

j

349

PROPHET. JEREMIJE

CC.APUT XXV.

diam

uia moluerunt audire S'eremiam, nec reliquos propbetas adbor-

]xln] 1

janies ad penitentiam : predicit excidium "Kerofolymorum , &

$

T0f «

captioitatem [eptuaginta annorum ,. ac deinde . perditionem regut,

qui ipfos tenebant captivos : quapropter jubetur. Sferemias civita-

quil

tibus Jude, ac ceteris regibus terrarum propinare calicem fu-

fervi

roris Domini: ululatum quoque prenuntiat pafTo-

e

bi

i

-fibus , ac optimatibus.

fünt,

1. V/ Erbum , quod fa&um eft ad Jeremiam de o/mni popu-

bilur

lo Juda in anno quarto Joakim filii Jofie regis Juda,

10

Cipfe eft annus primus Nabuchodonofor regis Babylonis.)

Cem

: 2. Quod locutus eft J eremias propheta ad omnem populum

CT

Juda, & ad univerfos habitatores Jerufalem , dicens :

IU

3. A tertio décimo anno Jofice filii Ammon regis Juda, uf-

porer

ue ad diem hanc: ifte tertius, & vigefimus annus: fattum

Inta

eft verbum Domini ad me , & locutus füm ad vos de no&te

confurgens, & loquens , & non audiftis.

4. Et mifit Dominus ad vos omnes fervos füos prophetas,

confurgens diluculo, mittensque: & non audiftis, neque in-

lit, )

clinaftis aures veftras, ut audiretis.

Qudia

aReg.

$. Cum diceret : * Revertimini unusquisque a via fua ma-

Q

17.13:]a, & a peffimis cogitationibus velftris:

upra

& habitabitis in terra,

puls

I8.1I.

quam dedit Dominus vobis, & patri

& , i

Infra .U

v.bps' veftris, a faeculo, &

Vehtes

íque in fzeculum.

federa

Byolst

6. Et nolite ire poft deos alienos, ut ferviatis eis, adore-

Qev

tisque eos: neque me ad iracundiam provocetis in operibus

j: qu

Winat

manuum Veftrarum., & non affligam vos.

:

lr f

"7. t

B m

;.zox 7;,4;:&.) .Hoc eft, quod dant qtlatuo;regni Joacim , funt vi-

Y l

I-A

L

fupra initio capitis vigefimi ginti tres, quo tempore hazc prophetia

primi diximus non fervare Prophetam edita eft.

L.

Tas,

.ordinem temporum. .. Nam fuperiori

De noíle confz

rgems. ) Diligeliter ;

tis.]

capite egit de Jechonia; nunc autem

& fedulo.

Vide fu

de Joacun. ejus patre agit..

G. eapi 1T. 7.

pra caput 7: 13.

ptur

3- 4 zertio decizno anno.) Inclufive

cat

5. 4 faenlo , 65 nque im faculum.)

Io.

xegnavitenim Jofías annos 31. & copit

Jexemnias anno decimotertio regni ejus

Perpetuo, nifi obftent peccata veftra.

m fi

vaticinari: itaque váticinatus eft eo

6. Operibus mauuum . "veffrarum., )

tetur

regnante annis 1g. quibus , !1 acce-

Idolis, quz vos fabricati eftis.

IC f

' 9'

:

SORA-P UF XXV.

i

341

7.. Et: nbn audiftis me, dicit Dominus? ut me ad iracun-

diam provocaretis in operibus manuum veftrarum , in ma-

[/7;

lum veftrum.

;

j

G

8. Proptereà haec dicit Dominus exercituum: pro eo quod

tqu

non audiíüs verba mea:

0

]

9. Ecce ego mittam , & affumam univerías cognationes A-

quilonis, ait Dominus : & Nabuchodonofor regemiBabylonis

J

fervum meum, & adducam eos fuper terram iftam, & fuper ha-

bitatores ejus, & fuper omnes naticnes, quae in circuitu illius

funt, & interficiam eos, & ponam eos 1n ftu

porem, & in fi-

N

popu

bilum, &in folitudines fempiternas.

10. Perdamque ex eis vocem gaudii, & vocem laetitiae, vo-

judi,

cem fponfi, &

cerna.

vocem fponfz, vocem mola , & 1gmen lu-

yulum

;

I1. * Et erit univería terra hzec in foli

tudineth , & in ftu- « p

a, uf

porem: & fervient omnes gentes iftae regi Babylonis feptua- 56.22.

Qtum

ginta annis.

] Efdr

node

rint feptuaginta anni, vifitabo fu- I- -

nira

12. Cumque impleti fue

i3. Ft

Uu;i

25. 6.

h t

29.IO.

635)

7. Ut me ad iracundiam provocare-

Vbcem äzalge.) Strepitum molz, & mo-

Danie

i(-

W

A )

ltà ut provocaveritis

lentium.

Solebant enim in Judza,

cundiam.

.ad i;a—

übi aqua, & ventus deerat, quo mola ?' 2

il

114

*s Cegnatiänes. j Exibus ,( po-

circumagerentur, habere molas dome-

pulos habitantes. ad Aquilonem, id

fticas, quas puelle binz manibus ver-

erTà

eft , Chaldzos ,

Medos , aliasque

tebant , interimque cantillabant , ut

,&

gentes Chaldzis aut fubditas , aut

tzdium, & laborem levarent.

Hine

£cederatas.

ait Chriftus |Viatth. 24.41- Ermut du

dervam meum.) Lidorem meum,

molentes im mola , una affumetur , &

dote

per quem efífe&ta dabo ea, quz toties

una relir;gz:c't.zr.

Vox ergo molz eft

T10US

minatus fum.

puellarum: molentium cantus: quafi

Ip ffpporem ,

& inföilmn.) F:idiam,

dicat

non erunt,

qui, vel quz

Bt omnes eorum ruinas admirentur,

n M

molant frumenta, & inter molendum

& irrideant.

Vide fupra c. 18. 16.

cantent, ut folebant.

C i

n Yv

Solitudines fempiternas.

Diutur-

Et [umen lucerna.) ld eft, effetu-

ophetiä

rum fe, ne amplius puellz ad lumen

nas, fcilicet per 7o. annós captivita-

lucerng nentes cantitcnt.

Ve] faces

tis - Babylonice.

Sic fepe in Scri-

;enter j

prura afersum per hyperbolem figni-

intelligit , cum , quibus ad convivia

H

ibatur.

ficat longum tempus.

Io. Pocem gandit.) Faciam , ut ne-

I Jeuporem. ) . Vide proxime

u/z!m')

mo fit, qui gaudeat, nemo, qui l-

dicta num. g.

at

tetur, nemo , qui nuptias celebret.

I2. Vifftabo.) Puniam.

Sic fu

Àe fohtudemes fempitergas. ) Vide

Tut )

16. 9.

pra capite 7. num.' 34. & cap.

dica num. g.

342

PROPHET. JEREM IJE

p

per regem Babyiohis,,. & füper gentem illam, dicit Dominus:

iniquitatem eorum, & fuperterram Chaldeeorum, & ponam

&t

illam in folitudines fempiternas.

!

eius

13. Et adducam fuper terram illam omn

ia verba mea, quae

locutus fum contra eam : omne quod fcriptum eft in libro ifto

üdir

quaecumque prophetavit Jeremias adverfum omnes gentes:

14. Quia fervierunt eis, cum effent gentes multee, & re-

i& .

ges magni: & reddam eis fecundum opera eorum, & fecun-

dum facta manuum fuarum,

4

^f

r$. Quia fie dicit Dominus exercituum Deus Iírael

'—: Sume

!

calicem vini furoris hujus de manu mea: & propinabis de il-

"

lo cun&tis gentibus, ad quas ego mittam te.

toni

/

L]

16. Et bibent , & turbabuntur, & iníani

ent a facie gïaäii E

(

fs.

quem ego mittam inter eos.

A7. Etaccepi calicem 'de manu Domini, &

pl

propinavi c/äïn-

&is gentibus, ad quas mifit me Dominus:

&a

18. J.erufal.em,ï& civitatibus Juda, & regibus ejus, &

pifin-e

Cipi-

$e

16. Turbabustur.) Nutabunt, com,

g,

15. Ferha mea.) Wlinas, p;*-æd'i-

ftiones.

movebuntur , ficut ebrii.

Adverfus emnes gents. ) Qugcun-

lIe[anient.) lnopes confilii erunt,

nec, quo fe vertant, fcient.-

que adverfus Judzos, & adverfus vi-

pius

cinas gentes predixit num. 9. omnia

4 facie giadi;.) Quuem ante voca-

Íunt.

contra 'Babyl()nem convertam

vit calicem, nunc vocat gladium.

D

14. Qwi4 fervierunt.) Judsi, ZEcy-

dpter e0:-) Contra fe mutuo.

j

ptii, Moabite, Amonitz..

17-. Accepi calicem de inannu Dominr. )

! Ers.) Chaldsis.

*

fitim

Hzc ompnia, ut dixi per imaginariam

ótt

Secundum opera eorum. ) Nam fu-

vifionem peracta funt.

idebatux

perbe, & crudeliter poteftatem exer-

enim Jeremias fibi videre calicem fibi

cuerunt in captivos, & aliis fe macu-

a Deo dari, & fe illum Dei juffu

Uatt

D

larunt fceleribus.

propinare gentibus , cumque illz eum

M

- Y5. Sume calicem , 5:.) Hoc fa-

accipere recufarent, fe eas vel invitas

Wole

In illo

cogere ad bibendum. Eo autem ca-

W

&um in vifione imaginaria.

autem calice , quem videbat Jererias,

lice haufto mox turbatz funt, & quafi

D

erat vinum fumigans , ufitata Prophe-

ebrii ceeperunr. ftringere gladios con-

IUCU

trafefe invicem, feque mutuis prxliis

tis metaphora ,

a figniöcatur iram

Dei quodammo

do

propinari homini-

conficere. Quod nihil aliud fuit, quam

£E

bus. Defumpta eft metaphora a fym-

jufto Dei judicio, & vindi&a exor-

2

tas effe inter eos lites, & rixas, que&

pror

pofiarchis, five modiperatoribus, qui

liee

przficiebantur in conviviis, & bibendi

in. mutuas cedes eruperunt.

inodum przfcribebant. Sic Deus cui-

19. Jerufalem, E$ civitatibus fuda.j

T».

"

ue juxta merita menfuram irg fux,

L

Prius propinat Judzis calicem irm

punitionis admetitur.

Domini , deinde Chald«is ; quia

gio

€01]

C AP UT XXV.

an

»

N

bäpibus ejus: ut darem eos in folitudinem, & in ftuporem,

Jonatt

& in fibilum, & in maledi&ctionem, ficut eft dies ifta:

19. Pharaoni regi J£gypti , & fervis ejus, & principibïæs

Jqué

ejus, & omni populo ejus.

10 ifto

20. Et univerfíis generaliter : cunétis regibus terrae Aufi-

te5;

tidis, & cun&tis regibus terrae Philifthiim, &

& re

Afcalxonyi', '& Ga-

7Z:9, & Accaron, & reliquiis AZoti ,

fecun.-

21. Et Idumzese ; & Moab, & filiis ÀAmmon:

22. Et cun&tis regibus 'Tyri, & univerfis regibus Sidonis:

Sume

& regibus terrae infularum ; qui funt trans mare.

T

;dei

M 231' Et Dedan , &

l'hema , & Buz, & 1.1anisfe.1ffi:sj *qui at-

tonfifunt in comarmn:-

4

rdin,

24. Et cunétis regibus Ar

abicze, & cun&tis regibus Occiden-

tis, qui habitant in deferto.

2s. Et cun&tis regibus Z

ambri, & cuh&is regibus Elam ,

j ?ün'

& cun&is regibus Medorum:

.26: Cun&lis quoque regibus Aquilonis de prope, & de lon-

1 pïin-

atrem fuum: & omnibus regnis ter-

Cip-

ge, unicuique contra fr

oft eos,

— J

yit, Cormt,

:æ ,quae fuper faciem ejus funþ; & rex Sefach bibet p

41. Et

E

ia

ji erdta

prius Judei deinde »C'ha!fdæif puniti

Re&enfät hic Propheta omnes prige-

Xe VOCde

Íunt.

nes vaftandas a Chaldzis.

diim.

Ut darem.) Ut przdicerem , & pro-

Rel,

$ .4zobj. ) Sic vocat ur-

phetarem dandos efte.

bes ,

f

$

vicos Azoto vicinos ,

)

lm folitudinem , €$e. ) the dicta

fubjectos.

vDMII?"")

num.

29. Regibuws ferra Pnfulerum y tfc.)

n

S1ent eff dies «f a.) Sicut jam effeinci-

Regibus Infularum , ad quas eunti

fiddbitut

pit dies ifta vaflitatis; nam hoc anno

necelfe eft mare tranfixe.

Inteligit:

jcam Il

"

H

arto Joakun cum fuis captus eft.

Cyprum, Rhodum, & alias infulas,

De'y )11 J

e

cpit ergo hoc anno prophetia hzec

quas cepit Nabuchodonofor.

ilg eum

impleri, pertecte vero inpleta eft an-

d invit

n0 ultimo Sedeciz.

*

23. Er Dedan, 6c. ) HMx gentes ut

iutem C*

ait 8. Hieronym. funt in folitudine,

loco.

19- Phbaraomi. ) Propinat fecundó

vicinz , & misxte Saracenie, five

,& ol

Axrabibus.

(jos «ot*

Ef ommi popslo ejus. ) Cmnibus

Qui attonfé fumt dm comam.) Vide

AEgyptiis fubditis ejus.

T Pf?liis

QO. Univerfis generatiter-) Omnibus

dicta c. 9. n. 26. & Lev. 19. 27.

fit, quam

Q5. Zambri, 69 cuntlis Regióus Elam.)

jti

promifcue, qui in /Ztgypto habitant,

licet /Egyptii non fint.

D. Hieronymus putat efle regiones

X5 quæ

Jer4 äz:t/lïll'di:.') Hebr. Chald. &

Perfidis, aut folitudinis, id eft, Ara-

.

þiæ deferts.

*

LXX. habent: Terra Hw: , quz eft xe-

jicem $

gio Árabie , & Idumzz , aut certe ei

26. Deprope, E$ de longe.) Wicinis,

confinis , ubi habitavit Job c. 1. n. I«

& reimotis.

TE qi

344

PROPHET.jEREMI!E

cum T

27. Et dices ad eos: Hzec dicit Dominus exercituum Deus

jmpios

Ifrael: Bibite,. & inebriamini,

& vomite, & cadite , neque

furgatis a facie gladii, quem ego mittam 3nter vos.

22. ]

dieur

.238. Cumque noluerint accipere calicem de manu tua , ut

1

"f

m

bibant, dices ad eos: Hae

f

ii

:

bentes. bibetis:.

c dicit Dominus exercituum. .Bi-

»

ulque :

] Pet.

29. * Quia ecce in civitate,

dn qua invoca*um eft nomen

neque

4 17. meum, ego incipiam affliigere , & vos quafi innocentes, &

bunt,

immunes eritis? non eritis immunes: gladium enim ego voco

H»ï

fuper omnes habitatores terrae, dicit Dominus exercituum.

opzäma*

D

o. Et tu prophetabis ad eos omnia verba haec, & dices àd

* Jotl illos: * Dominus de excelfo rugiet, & de habitaculo fan&to

Camim.

änluoä fuo dabit vocem fuam , rugiens rugiet fuper decorem fuum :

N-

1.2. Cceleuma quafi calcant

£T6g3s,

:

ium concinetur adveríus ,omnes habita-

tores terrae.

y.

31. Pervenit fonitus gfque ad gxtreina terroe: quia

jUdi-.

uia v

cium

2

31

Unzcutque.) Propinäbis, ut infur-

og. »Biämte: biberis. ) Velitis

ter el

litis.

, no-

D

xat contra fratrem fuum.

-

Ttce fat

Rex Sefzch.) Rex Babylonis, dictum

4« ecce im Chuifate ,. ÉTe. )

'Seä?us äï

, fi primo loco Judais , &

MCeput

eft, 5ww Sefach pro '333 Babel per

Ütni cà

anagramatifmum , ita ordinem alpha-

Jerufalem , ubi nomen meum colitur,

beti invertendo , ut loco prime li-

calicem ire mez propinavi; c

3

i

uomo-

Thitk, Qu

domins

tere ultima- ponatur, loco fecundze

do vos, O gentes, que me non

Dàntes t

penultima ; & fic deinceps: itaque

colitis, eritis hujus calamitatis ex-

litere w fem, reipondet 3 £ez , &

pertes$ ?

Dto izi

Vaca.) Mitto.

m otn

litere 3 refpondet 5 Lese4 , & f

"U Sefacb, pro 533 Batel.

530- Ragiet.) '"lanquam leo ruens

Moc j

Q7. Bibite, $ inebriamimi ,. Oc.)

in predam.

A4D, 4^

^5

:)L

Ebrietas hec fïgniEcat mentis ex me-

Decorem funm.) Super Sion ; fuper

r

tu, & miferiis perculfe perturbatio-

templum ; ibi enim vera fide, reli-

.

immiff&,

1

nem, ftuporem , confilii inopiam ,

ione,

facrisque victimis colebatur,

ïïx)ieng :

1 us

defperationem , & pene. amentiam,

. quafi decorabatur Deus,

in qua omnia fua bona, omnemque

Celeuma.) KéNtoc a a Grecis ap-

qt

felicitatem, honorem, & gaudium ,

pellatur cantus, quo fe, qui fimul

*

Pel' Qhaï

immo fanguinem, animai , & vitam

laborant, cohortantur, ut remiges,

erant evomituri.

& qui in torculari uvas calcant. Eo-

4 f Ms

Neque furgatis a facie gladii.) Quäm

dem modo dicit fore, ut quafi can-

A

11

dixerat calicem , & ebrietatem , nunc

tato celeumate omnes gentes ad prz-

déis f

294

vocat gladium : quafi dicat ficut

]ium fe fe alie contra alias adhor-

21

ebrius fui impos ruit, & cadit in

tentur.

Vpes

?r

terram ; fi& & vos feviente gladio

31-- Sonitus.) Strepitus, & tumul-

uTs

tus armorutin.

((Im/ Á

t ortem.

Chaldeorum ruetis in interit:um,þ &

Bl

j^dicium Domini, &c. ) ]udicaþtlx*,

MT

*

CAPUT. XiV.

345

1 Ts

cium'Domirno/cum gentibus: judicatur ipfe cum omni carne,

impios tradidi-gladio, dicit Dominus.

neque

3,2. Haec dicit Dominus exercituum : Écce afflictio egre-

dietrur de: gente in gentem : & t

, W

j.lrbo TO0agnus egredietpr a

l b

fummi:atibus terrae.

ni in 'd'ie' illa, a fummo te'rr'asüæ

33. Et erunt interfetti Domi

nomen

ufque ad füummum ejus, non plangentur, & non co

l

:

ligentur,

tes, &

r

neque fepelientur: in fterquilinium fuperl faci'em terra jace-

bunt.

0Y000

Uurm.

34, Ululate paftores , & clamate : & afpergite vos cinere

ites àd

optimates gregis: quia completi funt dies veflri, ut interfi-

ciamini: & diffipationes veftrae, & cadetis quafi vaía pretiofa.

fandto

füum:

35. Et peribit fuga a paftoribus, & fa!vatip ab optimaibus

j

habit?-

gregis.

36. Vox c

lamoris/paüorum,f& ululatus optimatum gregis:

à jul-

quia vaftavit Dominus pafcua ecrum. -

L

.

.

37. Et contcuerunt arva paci

s a facie irze furoris Domini.

cui

——

/. 58. Dereliquit quafi leo umbraculum fuum, quia fa&a eft

terra eorum in deífolationem a

& a facie

jins, 10-

x

facig-iræ columbze,

L]

irze furoris Domini.

CAPUT

6 *ff)

difceptat, & judicium fubit Deus cum

advenit tempus ultionis , in quo in-

dis, &

omni carne, id eft, cum omni ho-

teificiendi eftis.

; Colitat

E£ difipationes veffra . &c.)) Com-

mine , quafi fiftens fe judicio omnium

i quomO-

hominum, ut omnes homines exami-

plet funt, nunc diffipabimini, &

me n

nantes peccata gentium , & penam a

quaifï: vàafa pretiofa e manu mea cade-

ia a

Deo inflitam, judicent juíte Deum

tis, & in fragmenta diílilietis; nam di-

mittam vos de mainu mea.

tam gravem eis peenam infixiffe. De

hoc judicio Dei vide Ifa. c. 1. 1g. &

35. Peribit fuga a pafforsóns.) INon

le) Tuell

cap. 43- 44- ^

poterunt fugere paftores , principes

52. Affilio , t$c.) Clades a Deo

fcilicet, & optimat:s, nec faluti fuz

confulere.

j figet

immifífa, omnes in circuitu gentes cor-

me, rer

ripiens , & pervadens.

36. Vox c'amoris.) Audietur,

m

/

Cont;cuerant.) Quafi mofta, &

jjebattly

4 fupsmitatibus te/r4.) Ab extremis,

í

hoc eft, longe pofitis terris.

defolata jacent, & tacent

1acs 4*

a. Interfeécti Dæmini.) A Domino

dant fructus.

UX nu110$

er Chaldzxos.

drüa pacis.) Antea pacifica, ac pro-

a

inde beme culta, & fructibus abun-

genige

AA fümmo terre £1c.) Pertotam terram.

an. 9-

Non plangentur.) Sicut dixit de ]u-

dantia.

dxis

f

38- Dcreliqrzit.) Scüicet Deus.

[ullü av

upra c. 16. 4. 6.

; àí l Pw-

34. Pafferes. ) Reges , & Prin-

Qii;g/ï leo móraculem [numn.) Guem-

1j .'ldhor'

cipes, qui etiam dicuntur optimates

admodum cum filva vaílatur , aut

»Tecis.

fucciditur, leo umbracu

E

]

um, id eff,

[o]

k g

Com,

leti f:'mt dies vefri; ö'cï ]am

foveam fgam relinquit: ita Deus va-

-Bill, eum Com. Menoch. Tom. V,

X

Es

ludigawl*,

l

x

[

346

PROPHET, JEREMIJ

DADPUT. XXVI

Propbetans Sferemias excidium Xerofolymorum nifi rejiþi/:;*ant ;

jel*t

comprebenditur a [acerdotibus , &? propbetis , fed liberatur per

(8)

, te occidatur, prolatis exemplis Micbea,

GUI'

: p(in'cz'pes feniores

€&? Urie propbetarum. -

P

üi

(

N principio regni Joakim filii Jofize regis Juda,'fa&dm

I.I

eft verbum illud a Domino dicens:

lo :

hab

2. Haec dicit Dominus: Sta in atrio domus Domini, & lo-

Ia

queris ad omnes civitates Juda, de quibus veniunt, ut ado-

rent in domo Domini, univerfos fermones ) quos ego man-

de

davi tib1 ut loquaris ad eos: noli fubtrahere verbum.

: 3. Si for:e audiant, & convertantur unusquisque a via fua

i2

mala: & poeniteat me mali,

quod cogito facere eis propter

malitiam ftudiorum eorum.

4

4. Et dices ad eos: Hsec dicit Dominus: Si non audieritis

Qu

me , ut ambuletis in lege mea, quam dedi vobis.

h)

5. Ut audiatis fermones fervorum meorum P

rophetarum,

p

quos ego mifi ad vos de no&e confurgens, & dirigens, &

non audiftis.

don

6. * Dabo domum iftam ficut Silo, & urbem hanc dabo in

df

IReg.

4:,-1o malediCtionem cun&tis gentibus terrae.

7. Et

i

m2

ftata Judaa deferet Jerufalem, & tem-

fis de Perfis ufurpatur, infra c. 5o. n.';6-

plum, in quo habitat. Vel ficnt leo,

vel planifime , 4 facie zre vaffato-

qu

cum eft in fuo umbraculo, nulla be-

rá, nammywv Jonai ; columbam fignif-

ftia audet accedere, cum autem dit-

Cat, Gcva/Aarorem , five inimictm , ut

cefferit omnes irruunt, ita dum Deus

hoc loco habet Chaldzus,

hn

erat cum Judais, nulla gens audebat in

D omues ciuitates Juda.) Ad vi-

eos itrumpere,cum autem Judzam defe-

2. A

ros omnium. civitatum, qui ve-

QXeC

ruit, omnes genres in eam irruerunt.

niunt ferufalem in templo adoraturi.

Ug

A facie ia columba.) Nabuchodo-

3- Er peniteat me mali-) Sententiam

nofor, & Chaldxos intelligit, vel ob

mutem. Vide cap. 18. g.

Ix i

celeritatem, & perennem, .conftantem-

Ép

5- D notle con[urgeas.) Diligentem

xi|

que volatum ad prezdam,,& cgdem,

& magaa cum cura, ut fupra c. 7-

Cer

vel per antiphrafim , qnod, plane dif-

13' g II. 7- &25- 3- &4-

fimiles effent columbz, que mitiffima

tem

eft, & columba. Vel, quod columbz

Dirigen;, ) Mittens.

6. Sicut Silo.) Evertam templum ;

iy,

effent militaria figna Chaldeorum, qu&

tamen interpretatio, licet aliquibus pla-

ficut everti Silo, ubi prius erat arca,

])hr

& nomen meum colebagtlr.

VTu

cuerit, non eft folida,'nam eadem phra-

D 4

b

-

C AKP UT XXVL

347

7. Et audierunt facerdotes, & prophetee , omnis populus,

*

IN

Jeremiam loquentem verba haec in domo Domini.

r

$. Cumque compleffet Jeremias , loquens omnia, quse pree-

ceperat ei Dominus , ut loqueretur ad univerfum populum,

,xæ)

apprehenderunt eum facerdotes, & pr

?phetæ, & omnis po-

pulus dicens: Morte moriatur.

lum

9. Quare prophetavit in nomine Domini, dicens: Sicut Si-

lo erit domus haec, & urbs ifta defolabitur, eo quod non fit

?

:l

habitator

L

Et congregatus eft omnis populus adverfus Jere-

miam in domo Domini.

,

3do-

(an

10. Et audierunt principes Juda verba

hæxc: X& äfcenderunt

de domo regis in domum Domini, & federunt in introitu por-

te domus Domini novae.

i

1. Et locuti funt facerdotes, & prophetze ad principes, &

)pter

ad omnem populum,dicentes: judicium mortis eft viro huic:

f

(

quia prophetavit adverfus c?vitatem iftam , ficut audiftis au-

ribus veftris.

*

-i2. Et ait Jeremias ad omnes pri

ncipes, & ad univerfum

nf

i

populum

.

5

dicens: * Dominus mifit me, ut prophetarem ad Bunta

T

domum 1

ftam, .& ad—civif.atem banc; omnia veroa, qUa3e 3U- 55.15.

diftis.

30 It

i

* Nunc ergo bonas facite vias veftras, & ftu*di.a veftra,

upra

& audite vocem Domini Dei veftri : & poeni

k

:3

ïebit Dominum 7

LE&

mali, quod locutus eft adverfum vos.

14. Ego autem ecce in manibus veftris fum :

facite mihi

)un';6.

quod bonum, & re&um e

ft in oculis veftris.

d

;j*; Afl«

XX 2

I 5- xre"

1gni: :

*

, u

In ma'editlion em, Ej' c.) Quam omnes

Eo qæad 207 /if) Íta ut non fït ha-

bitator.

4d vie

execrentur, & illi maledicant.

10. Perta mova.) Chald. Perza erzez-

jv

0 8. Sacerdotes, & Propbete.) Prophe-

tas vocat Scribas, & legis do&ores.

tals, quz nove a Joathan fuerat zdi-

ritiri

a"rgza'mryo*g

TS

ficata 4. Reg- I5. 35-

Ibi , ut ait $.

ptiat

Apprehendit eum

Hieronymus , exercebantur judicia, ac

ffgä, mag:fh:fus tem]?lt' $

de quo di-

xi fupra cap. 20. I. affentientibus fa-

proinde ibi a&ta eft hxc caufa Jeremiz.

;enteru

cerdotibus , & prophetis, plebe au-

ET 7:zdiciam mortü,efl viro buic. )

Reus eft. mortis.

j

temm. obfecundante.

zomine Do-

19. d dennunm tffam. ) De dQ

Qnare þropbetd"üit in

3

m(.)

mini,) Quare finxit Jeremias fe pro-

Dei, five templo.

hetare in. nomine Domini? cur fuis

A;dc

tvitatem.) De civitate.

J

p

H

Quod bonum, E rettum efl 12 ocu-

r

h

5

cmentis , & fomniis pratexit nomen,

& oracu

lum Domini ?

li vefiri. ) Quidquid vobis videbi-

"

[ d

348

'?ROPHEï]EREMïE

15. Verumtamen fcitote, & cognoícite, quodfi occideritis

p

.Te, fanguinem innocentem tradetis contra vofmetipfos, &

aüd'x'iï

contra civitatem iftam , & habitatores ejus: in veritate enim

2[1 t

mifit me Dominus ad vos

Achobc

-nia verba hzc.

$ utuloquerer in auribus veftris om-

-

^^

ROE TORNSOIENUNSEREASURITEUN RRE ETEITN

u

al re

16. Et dixerunt principes, & omnis populus ad facefdotes,

& ad prophetas: Non eft viro huicjudicium mortis: quia in no-

ver &u

mine Domini Dei noftri locutus eft ad nos.

31

17. Surrexerunt ergo viri de fenioribus terree: & dixerunt

Q01 tT«

. ad omnem coetum populi, loquentes:

18. Michaeas de Moratthi fuit propheta in diebus Ezechize

regis Juda, & ait ad omnem populum Juda, dicens: Hsec di-

Val

*Mic. cit Dominus exercituum : * Sion quafi ager arabicur, & Je-

:

i Day

»

3- 12- rufalem 1n acervum lapidum erit , & mons domus in excelía

filvarum.

(u bf

19. Numquid morte condemnavit eum Ezechias rex Tuda,

, (

a

& omnis Juda ? numquid non timuerunt. Dominum, & de-

precati funt faciem Domini , & pcenituit Dominum mali, quod

locutus fuerat adverfum eos? Íta

que nos facimus malum gran-

de contra animas noftras.

[

20. Fuit quoque vir prophetans in nomine Domini , Urias

filius Semei de Cariathiarim , & prophetavit adverfus civita-

& poni

tem iítam

; & adveríus terram hanc, juxta omnia verba Jere-

|

"mise.

21. Et audivit rex ]oakim, & omnes potentes , & princi-

post,

pes

vaticin

tur; quidquid bonum , rectumque ju-

$joz quaff ager 4r4.äitur.) Jerufalem

a, c

dicaveritis.

ita vaftabitur, & defolabitur , ut arari

pr

X

15. Scitete, E& cognofcite.) In Hebr.

offit.

khn, u

eft, /cGiendo féttere , id. eft, certo ta-

Le excelfa [loarum.) rit fimilis

M

men fcitote.

7

montibus, ubi funt filvz

T uv

d*adeté coztra vo;metiþjä.r.) Spar-

arboribus, & dumetis.

j erit plgnus

Uriziy

getis in veftram perniciem, INam fan-

05

2O. Fuirt quegue .. .. Urias.). Cujus

&

guis meus clamabit contra vos, &

nulla extat prophetia, ficut neque

j )

contra Jerufalem.

aliorum multorum Prophetarum. Sunt

telito

I6, .44 Sacerdotes , £5 'Pra;;/aäma'.)

verba Sacerdotum accufantium, quia

?

.. Qui Jeremiam accufabant apud Prin-

contra id, quod dictum fuerat, af.

cipes , & populum caufz judicem.

fernnt pro fe exemplum, Uris nimi-

fnes,

I8. Michaas de Moraflbi.) Ex vico

hyilch

rum, in quem animadverfum eft aRege,

&Ul

Morafthi, qui vicus eft in tribu Juda

De Cartatbtarim.) Qus civitas erat

homim

contra orientem Eleutheropoleos. Vi-

in tribu Juda, Jofue 15. 9.

QI. Er audtvir Rex Zoakim.) Quari

Qdmx

de-Aüxichonï. in Juda num.i1g. 3.

Wde T

:

-

X

CA PUT XXVI & XXVIL

349

deritis

pesejus, verba hac, & qusfivit rex interficere eum. Et

h, &

audivit Urias, & timuit, fugitque, & ingreffus eft /Egyptum.

? enim

22. Et mifit rex Joakim viros in gyptum, Elnathan filium

]5 0«

Achobor, & viros cu

m eo in JEgyptum.

-

25. Et eduxerunt Uriam de /Egypto,

& adduxerunt e/eum

0tes,

ad regem Joakim, & percuffit eum gladio, & proje.cit cada-

in10e

ver ejus in fepu!

cl

B

ris vulgi ignobilis.

24. lgitur manus Acham filii Sapl

:an fuit cum Je're-tfaia , ut

(erunt

non traderetur in manus populi, & interficerent eum.

*

echig

CAPUT XXVII

*c (i-

Vinculis ad varios reges mi[fis , dicit illos, fr fervire velint re-

& Je

gi Babylonis ,- ejusque - pofleris , permanjuros in terra fua , alio-

xcella

que perituros gladio , fame, & pefle: imoebens in pfeudopropbe-

fuda,

i45, qui aliud vvaticinantur , fallenies pepuluin; pradicit etiam

k de-

jacra va[a, qu& reliqua funt , transferenda in Babylonem,

quod

- & tandem referenda SFerofolymam.

rf

LTN principio regni Joakim filii Jofize regis Juda, fa&um

eft verbum iftud ad Jeremiam a Domino, dicens:

Urias

It«

2. Haec dicit Dominus ad me: Fac tibi vincula, & catenas:

& pones eas in .col'lo tuo.

Jere-

Xx3

a. Et

m

Indl

miniam inter pauperes, & vulgum

poteþc , quomodo Uzias fub Joskim

fepuitus eit.

dnndd

p

vaticinatus fuerit, cum jam mortuus

en

effet, cum Jeremias hgc prediceret:

Q4. Mavus dhicam,) Patrocinium,

$

IH

predixir autem hzc initio Iegni Joa-

& auxilium, Ahicam (qui magnus fuit

at

Kkim, ut dixit hoc cap. ftatim initio.

apud Jofiam 4. Reg. 22. 12.) liberavit

Jeremiam, quafi tratrem injufte morti

mmy

R«fpondet Babbi David eodem an-

addictum.

N

no utrumqe accjdiiï'e: fed exemplum

jeru

Uriz fuifle prius.

2- T7 I»cula.) Funes, quibus jugum

collo , aut cornibus boum al-

AU

oO Miff Rex 5'aakim viros : 4Egy-

pruom.) Qui cum Pharaonis confenfu

l gatur.

Hoc eft, non folum verbis,

1eque

xeducerent Uiiam in Judeam.

fed rebus etiam ipfis futura. przmon-

qnt

ftrare, quod fupra diximus folere fa-

23. . In fc»pu!cly;is valgi.) Viri infi-

cere Prophetas.

qllld

gnes, & Prophete propria habebant

al

fepulchra cum infcriptionibus cuique

Catenas.) Ligneas, ut patet ex cap.

Vtlllle

debitis,. Pauperes vero, & vulgaies

fequenti num. I3. erant autem , quafi

ege.

ent

homines in communi aoro in valle

compedes collum ftringentes, vel ha-

Cediron fepeliebantur in Polyandrio.

bebant trianguli figuram, conftabant-

que ex duobus lignis, funeque, aut

Uil

Vide 4. Reg. 23. 6. fic Urias ad igng-

.-

355

PROPHET. ]EREMIJE*

[F

/ 3. Et mittes eas ad regem Edom, & ad regem Moäb, & ad

de

regem filiorum Ammon, & ad regem Tyri, & ad regem Si-

I!

donis,.in manu nu

ntiorum , qui venerunt Jerufalem ad Se-

fepi

deciam regem juda.

e

dici

. 4. Et preecipies el1

s, ut ad dominos fuos loquantur: Haec

in

dicit Dominus exercituum Deus

kIfrae-l: Hzc dicetis ad do-

fl "

minos veftros.

T

n

Bày

$. Ego feci terram, & homi

.esi, & jumenta, qua funt

fuper faciem terrze, in fortitudine mea magna , & in brachio

&y

meo extento, & dedi eam ei, qui placuit in oculis meis.

l

. 6. Et nünc itaque ego dedi omnes terras iftas in manu Na-

H

buchodonofor regis Babylonis fervi mei, infuper & beftias a-

s

Íen

gri dedi ei, ut ferviant illi.

7. Et fervient ei omnes gentes, & filio ejus, & filio filii

Inn

ejus, donec veniat tempus terrz e

V0$.

ei gentes multae, & reges magni.

jus & .ipiïus, )& fervient

.8. Gens autem, & regnum; quod non fervierit Nabucho-

dono(or regi Babylonis , & quicumque non curvaverit col-

di

(

füm

lum fuum fub jugo reg!s Babylonis, in gladio, & in fame, & in

Don

pefte vifitabo füper gentem illam, ait Dominus, donec confu-

mam eosin manu ejus.

Dro

Supra.

* Vos ergo nolite au

dire prophetas Veürosv, & divinos

25.16.

& fomniatores, & augures, & maleficos , qui dicunt vobi::

Viv

intta

H

8

Non feryietis regi ngyloni;.

10o. Quia

tant

i

1

E

catenula , aut alio tertio

iyno duo

.& alie nationes num. 3. inemoratz:

Is

extreraa ne&ebantur, & colligaban-

primus fait Nabuchodonofor fenior,

tut.

:

& qui Nabonaffar , vel Nabolaffar

K

a- Regem Ed

om.) Regem Ióumzz.

eft dictus , de quo vide Jofephum

In manusu uuntiirum.

Per legatos.

lib. 10..antiq. cap. II. fecundus INa-

M

Ad Sedeciar. )

Ut illi gratula-

buchodonofor juniot , qui magnus eft

M

dictus, quique evertit Jerufalem. "T'er-

ïmgz

rentur de novo regno , & eum ad

li

rebellionem incitarent contra Chal-

tius Balthaifar , five Evilmerodach,

dzos.

namutroque nomine appellatus eft.

5. Et dedi eam.) Idcirco dabo, vel

Donec ventat tempus rerra ejus.) Ni-

hon

dare foleo eam, cui voluero.

fitationis, & punitionis regni ejus;

qui

6. Servi me.) Miniftri, & quafi

Et ipfvw.) Donec ille fimiliter, &

carnifices ad ultionem meam exercen-

ejus terra puniatur.

&

dain. Sic etiam fupra cap. 25. 9.

9. Donec confmtmam eos 1n manu ejus-)

I5

&t

. Et fílio ejus , $ fílio fili ejus. )

Donec eos penitus concludam, tra-

'Tres Chaldzorum Reges hic nume-

damque in manur ejus.

16

LU

rantur, quibus fervituri erant Judæi,'

g. Prophetas ivcf'ras.) Falfos.

T

CAPUT xxvit.

$51

ro. Quia mendacium prophetant vobis,ut longe vos faciant

&agi

de terra veftra, & ejiciant vos, & pereatis.

13

Se«

1r. Porro gens, qua fubjJecerit cervicem

fuam fub jugo

regis Babylonis, & fervierit ei, dimittam eam in terra fua,

l

(

dicit Dominus, & colet eam, & habitabit in ea.

i2. Et ad Sedeciam regem Juda locutus füum fecundum om-

Qo

nia verba haec dicens: Subjicite coila veftra fub jugo reg

& vivetis.

funt

Babylonis, & fervite ei, & populo ejus;

15. Quare moriemini tu, & populus tuus gladio, & fame,

ichio

& peíte, ficut locutus eft Dominus ad

gentem, quae feyyire

noluerit regi Babylonis?

1

hetarum d"i,cï'eï)tium vobis: Non

j d

14. Nolite audi:e ver

52 prop

fervietis regi Babylonis,quia mendacium ipfi loquuntur vobis..

15. * Quia non mifi eos, ait Dominus: & ipfi prophetant supe,

f

in nomineé meo mendaciter: u* ejiciant vos, & pereatis tam j;4.14.

"ent

23.2I.

vos, quam prophetz, qui vaticinantur vobis.

Infra

16. Et ad facerdotes, & ad populum iftum locutus fum,

cho-

9

dicens: Hzec dicit Dominus : Nolite audire verba propheta- "^

col-

rum veftrorum, quiprophetant vobis, dicentes: Eccevafa (t1)

&in

Domini revertentur de Babylone nunc Fito,ïmendacium enim

nfü

prophetant vobis.

.

17. Nolite ergo au

dire eos , fed fervite r&gi Babylonis , ut

/inos

vivatis., Quare datur haec civitas in folitudinem?

obl

19. Et fi prophetee funt, & eft verbum Domini in eis, oceu-

rant Domino exercituum, ut non veniant vafa, quze dereli-

(uia

&a fuerant in domo Domini, &

P

od

4

.in domo regis Juda/, & in

at

erufalem, in Babylonem.

E

pOT

* ad columnas; & 4Reg.

9. Quia

haec dïcitDomintls exercituum /

)]JJII;W

25- .'; 3') ? :

;PM m

(1) n edir. Sixt. additur : domus

;M-

Malefícos.) Néecromanticos , gui»ex

tranftulit Nabuchodonüf:)r, anno ter-

tio foackim 4. Reg. 24. 15.

ud

fanguine, & victimis daemoni immo-

Ta-

latis divinant.

17- Quart daiur? ) Cur dabitur !

dadi,

I0. U longe faciant.) Particula sf

cur deftruetur, cum facile fervari pof-

di

fit, fi vos fponte dedatis?

non fignificat caufam, fed eventum,

18.. $; Piophera [smr.) Meri.

r.) V*

ui fequetur.

Huc ufque allocutus

;us.

eft vicinos Reges, nunc Sedeciam,

Occurrant. ) Refiftant Domino, oràn-

I

& judeos."

do fcilicet illum , ne illa ipfa vafa,

que in templo, & in domo Regis

I5. U* ejiciant vos-) Hoc etiam loco

remanferunt, etiam Babylonem de-

| (7';;!-)

u: confecutionein fignificat.

qa

16. Vafa Domimni.) N afa templi Do-

i)ortentur.

mini, quz in Babylonem cum Joakim

19. 44 celuzmnas. ) De colunmnis,

Á

J

352

PROPHET ]EREMjä

j

ad mare, & ad baíes, & ad reliqua Vaf.orüm.,

qua remänfe-f

runtin civitate hac :

;

]üu

20. Quae non tulit Nabuchodonofor r

ex Babylonis, cum

I

transferet Jechoniam filium Joakim regem ]uda de Je:ufalem

in Babylonem, & omnes optimates Juda, & Jerufalem.

ii

2lI.

uia hec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael ad

Ver

vafa, quae dereli&ta funt in domo Domini, & in domo regis

KE

juda, & Terufalem.

22. In Babylonem transferentur, & ibi erunt ufque ad diem

ecu

vifitationis fuze , dicit Dominus: & afferri faciam ea, & re-

don

Ritui in loco ifto.

CAPUT . XXVIIL

füf

vf

Hananias -pfeudopropbeta ablatis de collo ïeremiæ lc.äz*em's',- "4-

ad

ticinatur Jacra «oaja cum rege, €? captivo populo pof? bienium

reducenda: fad jubetur. Sferemias contrarium voaticinari, C?

&ür

thortem illi denuntiare , que juxta verbum -fere-

mie eodem anno [ecuta e[f.

&

1. Y^ T faCctum eft in anno illo, in principio regni Sedecise

de.

regis Juda, in anno quarto, in menfe quinto, dixit ad

me Hananias filius Azur propheta de Gabaon, in domo Do-

bur

mini, coram facerdotibus, & omni populo , dicens:

2. Haec dicit Dominus exercituum

pto

-

Deus ïfrgel: Contrivi

jugum regis Babylonis.

.3. Ad-

Qic

Bd

mari eneo , & bafibus : Hzc enim

tur, quia non eft dimidia pars tem-

tria reli

qua fuerunt, quz poftea con-

poris , quo recgnavit ; regnavit enim

fregit ,

&

cum Sedecia in Babylonem

annis undecim, ut habemus 4. Reg.

tranftulit Nabuchodonofor 4.

eg. 25.

cap. 25.

la. refpondet D. Heron.

num. 123. & 16.

p

Alii refpondent annum quartum hic

Tld.

a1. 44 vafa.) De vafis, vel -quod

intelligi -non regni, fed hebdomade

attinet ad vafa, ut num. I

quietis, & ceflationis terrz, juxta

22. Viftzationis [ue.) Mi

ä.tac'o hicin

legem Lev. 25.2. & Deut. 15. 1. Ini-

a

tium enim five annum primum Regni

Dionam partem accipitur , id eft, ufque

ad tempus , quo ea liberabo de ma

Sedeciz fuiffe annum quartum hebdo-

nibus Chaldxorum, & in templum

madis fabbaticz , five

annorum fab-

meum reílituam, quod anno primo

baticorum.

De

C

X

14

Propheta.) Valfus Propheta.

fed

(i Regis facum leg'imufs b.-1.

Efdrg cap. 6. 5.

Q. Conmtr?vrt.) Contersgm; pr'æm;-

ben

I- FN anmo quarto.) Annus hic qua*r-r

tum pro futuro, vel conterere con-

ftitui jugum Regis Babylonis, quo

o

tus principium Regni ejus dici-

T

CAPUT XXVII.

353

ü

fe

4. Adhuc duo anni dierum, & ego teferri faciam :adï:ncum'

iftum omnia vafa domus Domini, quia tulit Nabuchodonofor

u

rex Babylonis de loco ifto, & tranítulit ea in Babylonem.

ii

4. Et Jechoniam filiumJoakim regem Juda, & omnem trans-

| a

nigrationem juda, quia ingreffi funt in Babylonem,ego Con-

vertam ad locum iftum, ait Dominus: conteram enim jugum

It

H

:

regis Babylonis.

. $. Et dixit Jeremias propheta, ad Ha

naniam prophetam, ïn.

diem

oculis facerdotum , & in oculis omnis populi, qui ftabat in

à

; I6

domo Domini:

n

.6. Et ait Jeremias propheta: Amen, fic faciat

Dominiis H

fufcitet Dominus Verb:g tua, quae prophetafti: ut referantur

/U

a.

vafain domum Domini, & omnis transmigratio de Babylone

3

ad locum iíftum.

»

;;Jium

. Verumtamen audi verbum hoc, quod e

go lquuo]r in

:

auribus tuis, & in auribus univerfi populi.

8. Propheta&e, qui fuerunt ante me, & ante te ab initio,

& prophetaverunt fuper terras multas, & fu

per re«gpa magna,

de praelio, & de afflictione, & de fame.

ecy

9. Propheta, qui vaticinatus eft pacems cum venerit ver-

J(à

bum ejus, fcietur propheta, quem mifit Dominus in veritate.

Do

to. Et tulit Hananias propheta catenam de collo Jeremice

k

prophete, & conífregit eam.

lt

T

rr. Et ait Hananias in confpe&tu omnis populi, dicens: Heec

dicit Dominus: Sic confringam jugum Nabuchodonofor regis

M

'Babylonis poft duos annos dierum de collo omnium gentium.

12. Et abiit Jeremias propheta in viam füam. Et factum eft

; tem

; m

13- Ver-

p

predixerunt five profpera, five ad-

jeron.

populum meum vexat, vel quo Jere-

m hiC

mias vexandum przdicit.

verfa, hoc figno agniti, & difcreti

bmüdæ

a. Duo amni dierum.) Yotegri, & fuo

funt, an vert effent, an falfi , quod,

qita

dierum numero confítantes.

que a veris Prophetis prenuntiata

funt, ea evenerunt, fecus vero , qus

; Illi'

4. Comvertam.) Redirefaciam.

a falfis.

X

R.gn'ni

6. 4men.) Utinam ita fit.

hebio"

Sufcitet Dominas verba tua.) Faciat

av

IO. Catezam.) Jugum ligneum. Vi—

j

Deus, ut ita fir; namnihi] magis opto,

L

. ha-

de fupra c. 27. n, 5.

fed fcio non ita futurum.

bent , f/atzat verbum tunm.

2. AbHi..

m oviam [uam.) Dif-

Q. Prophete, qui fuerunt ante me,€c.)

ceffit inde alio. ltalice dicimus, fe 7

yfæterï-

ando per i fatts fuai.

3 cor

Prophete, qui nos przcefferunt ,

y

quO

Bib. eum Coo. Menoch, Tom. V.

-

[ d

354

PROPHET. JEREM I.£

verbum Domini ad Jeremiam poftquam coníregit Hananias

propheta catenam de collo Jeremice prophetae, dicens:

di,

r4. Vade, & dices Hananize: Hazc dicit Dominus :

. Cate-

de]

nas ligneas contrivifti; & facies pro eis catenas ferreas

34

14. Quia hzec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael :

: i

hii

gum ferreum pofui fuper collum cuunttarum Gentium iftarum,

nis 1

ut ferviant Nabuchodonofor regi Babylonis, & fervient ei:

1

infuper & beftias terrcee dedi-ei.

Tiügt

Ig. Et dixit Jeremias propheta ad Hananiam prophetam :

Audi, Hanania: non mifit te Dominus, & tu confidere feci-

med

fti populum iftum in mendacio;

i

r6. Idcirco hzec dicit Dominus * Ecce ego mitia

mte a»facie

hn Y

&f

terra: hoc anno morieris : adverfus enim Dominum Ioc*qtu.s

€s,.

feci

17. Et mortuus eft Hananias propheta in anno illo, menfe

£ep-timo...

paxi

CAPUT XXIX

$.

V0S

Capticoos Studaos vaticinatur [eptuaginta annis. in Babylone per-

&d

man[uros , bortaturque , ut illic multiplicari [Tudeant , & deinde

fomr

veducentur : eos «ero. qui Sferofolymis reman[erant , gladio , fa-

qe , €» pe[le dicit confutendos : deinde mala vaticinatur adver-

frili

us ZAcbab , Sedeciam , & Sämejam pfeudopropbetas [edu-

£entes populum iransmigrationis.

E

1.[, T hec funt verba libri, quem mifit Jeremias p*r*oþhetæ

. de Terufalem ad reliquias feniorum transmigrationis, &

ad facerdotes, & ad prophetas, & ad omnem populum, quem

:

nem.

t

ürad-u—xerat Nabuahodono.for de Jerufalem, in Babylo

pite Q

*zf Poft-

BEEEEYVESE

eda

I3. Ga»tm'as« þ/zïgne'a»s contrzvif£, E5c.)

16. Mittam te 4 facie terra.) 'Tol-

l pr

Majora. etiam. evenient mala , atque

lam te e medio..

Xj

duriora, quam ego przdixeram , fieut

I- [L/Erba üiri.y Werba Epiftole.

Ham

ferrum , eft durius ligno.

Hebreum enim $53 Sepher

idcir

Éacies pro e, &c.) Cäufa éris , ut

chod

fiant catenz ferrez , creabis, & accer-

fignificat libram, epiftolam ,. catalo-

MCe;

fes tibi , & iis, qui tibi credunt, mala

gum, & enarrationem quamvis.

"raviora.

* d religutas fentorum.) . Ad eos fe-

Omxiib

15 Nom m

nes, facerdotes, & prophetas, qui non-

phetandum.

")fe t Doæin::s'.) Ad pro-

dum.in exilio mortui fuerant.

Y

Pmptg

"o

. 355

C€APU' T-XXIX.

ET

4. Poftquam egreffus eft Jechonias rex, & domina, & eunu-

chi, & principes Juda, & Jeruíalem ,. &.faber; & inclufor

^te-

de Jeruíalem.

/4. In manu Elafa filii Saphan, & Gamarise filii Helcize, quos

[

mifit Sedecias rex Juda ad Nabuchodonofor regem Babylo-

um,

nis in Babylonem, dicens :

ominus exercituum Deus Ifrael omni trans-

i er:

4. Hac dicit D

migrationi, quam tranftuli de Jerufalem in Babylonem.

am

-5, A£dificate domos, & hab

s

itate; & plantate hortos, & co-

feci

medite frutctum eorum.

6. Accipite uxores, &

generate filios, & filias: & date fi-

K

lis veftris uxores: & filias veftras date viris,

& pariant filios;

«i

Ü

& filias : & multiplicamini ibi, & nolite effe pauci numero.

Et quserite pacem civitatis, ad quam tranfmigrare vos

enfe

feci, & orate pro ea ad Dominum: quia in pace illiqs erit

pax vobis.

Supra

$. Hzec enim dicit Dominus e

Xerci—tuum-Deus Ifrael: *Non

14-13-

vos feducant prophetee veftri,

qui funt in medio veftrum,

23.16.

h

& divini veftri, & ne attendatis ad fomnigveftra, quae V0$ 555

7

Iu

fomniatis :

9.Par.

ji

9. * Quia falfo ipfi prophe

tant vobis in n-omine meo;& non

36-2[*

fatr-

mifi eos, dicit Dominus.

j

IO.'*

uia haec dicit D

ominus : C.ü-m cseperint impleri in g, u

fitabo vos : & fufcitabo 1UpET »s.rr.

Babylone fepiuagjinta anni, vi

vos Dan.

Ny

idiodid

4 9. 2

Jreta

B

s V

2. Dam;?m.) Nohefta mater Jecho-

4

Querite pacem. c&vitatis c. )

ni€ , 4

, Rec.

o

(Quantum in -vobis eft curate , ne

9uem

-Et inmu/är.)

Qæ/iä—es.di&a fupra ca-

pax civitatis turbetur.

In pace 4llius erit pax vobis.) i ci-

pite 24- I.

vitas illa pacifice agat , vos etiam

Poft

3. fs imant Elafa.) Per Elafa. Jun-

senda funt hec verba cum illis ver-

fruemini eadem pace.

lus primi, Qu« mifir feremias.

Q. Non vwos feducant, 8c,) Prophe-

To-

Mifit Sedecias.) Qui poft mortem

te falfi, qui captivos brevi redituros

in patriam affirmabant.

iNon pau-

Hananig jam, credebat Jeremiz ,

cos fuiffe hujusmodi Prophetas ha-

,',[ïolæ.

idcirco legatos deftinavit ad Nabu-

chodonofor, qui tributum ferrent, &

bemus ex Ezechiele cap. I3. 3. .

$gier

pacem peterent.

IO. - Vifitabo vos. ) In bonum, ut

caidlo'

Omni tramimigrationi.) Judxis

(cilicet educam ex fervitute.

omnibus , qui funt in transmigrationc.

Sufcitabo [uper vos verbum meum b0-

4 fe

S. 4dificate domos , 6c.) Signifi-

num.) Efficiam , ut verum fit ; com-

j nofe

cat diu futuros in captivitate , ac

plebo, quod fupra vobis promifi cap.

propterea poíle &dificare douos, &c.

25 I2 ;fc'orfe , ut poft 7o. annos re-

L d

[

356

PROPHET. JEREMIJ

Vvos verbum; meu

5

iftum.

:

m bomjm ; u reducam .vos ad locum

qu

ir. Ego eni

m ício cogitationes ; quas ego c&gito fupef vOs

füt

ait Dominus, cogitationes pacis, &

vobis finem, & patientiam.

non aftiCtionis , ut dem

a

I2. Et invocabitis me, & ibitis; & orabitis me,

audiam vos.

: & ego ex-

Fi

;

13.'

v

to corde veftro.

Quaeretis me, & fnvenifeti"sv:;l cum quæfïe,r,iFis me in to-

i

Tra]

14. Et inveniar a vobis, ait Dominus: & r&ducam capti«

0C

vitatem veftram, & congregabo vos de univerfis gentibus, &

de cun&tis locis; ad qua& expuli vos, dicit Dominus, & re-

Tud

verti vos faciam de loco ad quem tranfmigrare vos feci.

ficu

15. Qui dixiftis :

D

Sufcitabis nobis Dominus Prophetas in

IT

Babylone.

u1

-

160

ia hæc- d'i'cft Dominus adi**i"'egem'f , qui fedet- fuper

fün

folium David, & omnem populum habitatorem urbis hujus ,

T0

ad fratres veftros; qui non funt egre(fi vobifcum in transmi-

N

Jud

grationem.

y

Supra

I7. Heec

dicit Dbmihus exerci"tuäüm- :* Ecce mittam in eos

?

2419-5]4dium, & famem, & peftem: ponam eos quafi ficus malas;

qux

uae comedi non poftunt: eo quod peiítimae funt.

18. Et perfequar eos in gladio, & in fame, & in peftilen-

tia, & dabo eos in vexationem univeríis regnis terree , in

Vner

Vérla

maledi&tionem , & in ftuporem, & in fibilum, & in oppro-

Dest

briu-lfn: cán&is Gentibus, ad quos ego ejeci eos.

b

io9. Eo

&p. ]

ducam vos in Jerufalem.

Similem

IS« Ques dexiféis.

L

Vox Quia reé-

Toi

phrafim habes fupra c. 2g. num. 6.

dundat, & folum e

nota inchoatio-

l1Í. Ego emi fcéo. ) Mos nefcitis ,

nis- fermonis ; fententia eft: quia funt

65 ]

05

gec quisquam: preter me , & Pro-

e vobis, qui dicunt habere vos in

OCs.&(

.phetas, quibusarcana mea patefacio.

Sabylone Prophetas , qui promittant

Tale(

Cagitatrones paci.) Poft 7o. annos,

celerem e captivitate reditum, audiant

nam 7o. annis cogitabat cocitationes

hi, quid dicat Domipus.

((

aftiictionis.

fs f

16. 44 Regez.). Sedeciam , qui nunc

Ur den; uobis fraem,€f Darteutiam.) Op-

regnat,

tatum finem, quem patienter expectatis,.

I7. Fices malas

L

Hebr. Ficus fe-

2'8

I2. duevecabitis me, £5 ibiris.) Invo-

das: alludit. ad . vi

b

nem duorum ca-

vt

l ü!*n

cabitis me orantes , ut redeatis in ter-

-

lathorum plenorum ficubus , initio

Yit

ram veftram , & redibitis.

C'(IP P 24 .

VO

Er arabitis me, €&c«) Eft repetisio:

18- [» vexarionem.) MHebraice eft,

(iv

Me

ejusdem fententia.

dn cemnctionem , id eft , faciam, ut

pmïu

*je

PA

-

CAPUT XXIX.

357

j

19. Eo quod non audierint verba mea, dicit Dominus:

quz mifi ad eos per fervos meos prophetas, de no&te con-

V0$

furgens, & mittens, & non audiftis, dicit Dominus.

lm

.. 20. Vos ergo audite verbum Domini, omnis tranfmigratio

quam emifi de Jeruíalem in Babylonem.

0X

er. Hzec Dicit Dominus exercituum Deus Ifrael ad Achab

Filiurh Colize, & adSedeciam filium Maafize qui prophetant

i t«

vobis in nomine meo mendaciter : Ecce ego tradam eos in

manugsdN abuchodonofo

$

oculis veftris.

r regis Babylonis: & percutiet eos in

apt

s «

..22. Et affumetur ex eis maledictio omni tfanfmi'gïr*atj'onfï.

X Ie

[uda, qua . eft in Babylone, dicentium: Ponat te Dominus

ficut Sedeciam, & ficut Achab, quos frixit rex Babylonis im

a$ 10

igne.

23. Pro. eo quo

d fecerint iïpïti'ti'äni- in Ifrael: & mzechati

füpet

funt in uxores amicorum fuorum, & locuti funt verbum im

JUS4

nomine meo mendaciter . quod non mandavi eis: ego fum

I

Judex, & teftis , dicit Dominus.

24. Et ad femejam Nehelamiten

$

dic*kes :

n eos

25. Haec dicit Dominus exercituum Deus Ifraelz pro eo

ii

tuoa

libros ad omnem populum ,

guod mififli in nomine

Nv

3

qui

"llen

vagentur , & (.lifpergantur per uni-

qui j,tidi*cavtuu-ïskfun;),, tefhs ftür.«- OCU-

2/

W

Jatus.

verfa regna, ut fupra cap. 22. 5. &

Ppl 0*

Deuter. 26. 2

24- 4d' Semeiam.) Hic Semeias au-

Inm zaledi äio;zem' $

&c. ) Vide di&a

diens epiftolam Jeremiz fcriptam ad

cap. 19. I6.

Judaos in Babylone captivos, in qua

, E

19. De netle confur zens.) Dilicenter,

quafi falfus Propheta arguebatur, eo

j

magnoque ftudio mittens,«/ ut fupra

quod pacemr promitteret Judzis, ira-

é». 19

g. ti.7.

tus fcripfit epiftolas ex BabyIone in. Je-

o«

99. Affumetur exy ei maledittto. )

rufalem ut Jeremiam, quafi feudopro-

a font

Occafione eorum inducetur formula

*

phetam caperent, ( punirent.

maledicendi.

Nehelamitem.) Ex oppido Nehelans

nittaat

Quos frixit.) Affavit, torruit : fic

in terra Zabulon , ut tradit; D. Hier.

Ludiant

frixi funt . Machabai 2. Mach. 7- 5.

3

quod oppidum nufquam alias in Scri-

& Jud&i Àmos 4. 2.

ptura legitur.

Rabbi tamen David

1 nuflt

23. Pro e» quod fecerint. ffultzttam.)

fomniatorem interpretatur, quafi non

Stultitia. in Scriptura fignificat facinus

fit nomen proprium loci , fed epithe-

u fe

infigne contra honeftatem. publicam ,

ton falff Prophetz : verior communis

ul[* ca

viro cordato, & fapiente indignum ,

fententra , efie nomen ]loci.

yudo

rium.

25. In nomine te0-) A te fcrfptos »

quale hic eft adulte

& nomine tuo miffos.

e efh

Ego fum judex , &* teffm. ) N mo

poteít fàllere me , quia ego ipfe,

Lióros-). Epiftolas.

1 [

JD

R

C

3

3

3

PROPHET. JEREMIAE

fed

qm eft in Jerufalem, & ad Sophoniam filium Maafie

'faCerdo-

eg

tem, & ad univeríos facerdotes, dicens:

Jojade facerdote,ütk

loc

26. Dominus dedit te facerdotem pro.

fis dux in domo Domini füper omnem virum arreptitium, &

prophetantem, ut mittas eum in nervum, & in carcerem.

Va

27. Et nunc

quare non inc

1

crepafti Jeremiam Anathothit—en,—

Wil

qui prophetat vobis?

L

. 28. Quia fuper hoc mi

:

fit in Babylonem ad nos dicens:Lon-

dit

m eft: aedificate domos

8u

, & habitate » & plantate ho

-

,«&

comedite fru&tus eorum.

29. Legit ergo Sophonias facerdos libr

um iftum in auriblis

Jeremise prophetee.

I*l

3. Et fa&tunt et verbum Domini ad Jeremiam dicens:

31. Mitte ad omnem tranfmigrationem , dicens: Heec dicit

2

Dominusad SemejamNehalamiten: Pro eo quod prophetavit vo-

Ti

3.

bis Semejas, & ego non mifi eum, & fecit vos cofidere in

mendacio:

Com

Dominus: Ecce ego vifitabo fuper

€om

32. Idcirco hec dicit

vit.

fide

Semejam Nehel?miten , & fuper femen' ejus: non erit ei

fe-

J

S ophakidm

$. Sdceräatcm. "Non

phetafn, '&' divino inftinctu, & furo-

Pontificem ; hic. enim erat

arajas ,

re actum ad prophetandum.

3

sl

Tüs

fed ejus vicarium, vide 4. Reg. 25.

In nervum,) Cippum, vincula, Vi-

I9. ubi vocatur S«cerdos fecszdus, cu-

de dicta fup. cap. 20. n. 2.

6

jus erat de prophetiis judicare , &

Q8. Lemgum vfl.) Scilicet tempus ,

vidi

falfos Prophetas punire.

quo futuri eftis captivi.

Adificate domus , €$c.) Mide fupra

tis,

26. Dominus, 6c.) Sunt verba epi-

fiole Semej«.

num, 5.

Dedit te Sacerdotem pra. Tojade. )

29. Liórum.) Epiftolaimn.

Ád

Adulatur Sophoniz eum cum ]ojada

31- Mirre.) Scribe literas,

fummo Pontifice conferendo ; facit

Ad ommem transmigrationem. ) Iu-

üty

autem mentionem Jojade potius, quam

dxos, qui,in Babylonem migrarant

tfïer.

aliorum

fummorum Sacerdotum ;

cum Jechonia.

I2 mendacio.) Dicens brevi vos re-

quamvis alii viciniores effent, quia; ut

dituros in patriam,

aä(

Divus Hieronym. obfervavit, jojadas

ho

Mathan Sacerdotem Baal . occiderat

32. Vifitabe.) Puniam Semeiam.

4. Reg. 11. 18. & 2. Paral. 23. 17.

C ;

Semen d5:.)Filios , aut paftores ejus.

Ie

quafi dicat: cum teneas locum ]Jo-

Sedezs.) Habitans inter Judzos.

düce.

jade, cur non eum imitaris, Occi-

Bonus, quod ego factam.) Reductio-

disque Jeremiam , ficut ille occidit

nem captivitatis in patriam.

"ntur

Mathan ?

t

tr»ibubä

Prevaricationem.) Quia falfa pre-

Dtmis

Dux.) ]udex..

dixit, & mala fide, non ignorans fe

Boj

4rrepritium. ) Qui fe fingit Pro-

P (/)p ulum fallere.

]

4|

CAPUT XXIX. & XXX.

339

rdo-

fedens, ià medio populi hujus, & non videbit bonum, quod

ego faciam populo meo, ait Dominus;

, quia prae Varlcatlonen:ä

locutus eft adveríus Dominum.

")

üt

,U

CAPUT XXX

j

8

Faticinatur, Studeis , C? filiis Irael vedditum | a gravi captivi-

zaie in qua propter peccata fmz detinebantur , & quod pof] re-

Loni

ditum krmth fint Domino , ac Devid regi, quem ille fufcita-

bit eis in pro[peritate , & fecuritate magna , dewjiam

iforum inimicis.

1bus

28 M CT. verbum , quod fa&um eft ad Jeremiam ad Domi-

n0, dlcens j

dlCh

2. Hsec dicit Dominus Deus Ifrael dlcens Scrme t1b1 9-

V0

mnia verba, quzae locutus ad te, in libro.

C In

3. Ecce enim dies veniunt, dicit Dominus: & convertam

converfionem populi mei Ifrael,

-& jJuda, ait Dominus:

6

pet

convertam eos ad terram, quam dedi patribus eorum, & poí-

fidebunt eam.-

jl

Vit

4. Ethaéc verba , quze locutus eft Dominus ad lírael, &

a-d Judam :

3

urO

$. Quoniam hzc dicit Dominus: Vocem terrons audwl-

mus: formido, & non eft pax.

íV

6. Interrogate & vldete, fi generat mafculus:

quare ergo

mpl:

vidi omnis viri manum fu; er lumbum fuum, quaf 1 parturien-

tis) & converfæ funt umverfæ facies in auruginem?

] rupfa

T. Va5

umnme

Adveríus JIDominumn

)

hiücxens ;

& ]udæorum ad Chriftum , & Ec-

ut populus Doiino obediens non

clefiam

)

eífet..

$. Fecemz terrorit audiormus.) Chal-

Ti Mebraice re-

deorum invadentium Jerufalem. IMy-

grara'l*

2« Q'Orsde tibi. j

dundat , ficut & Latine fzpe.

ftice fifrmfïcauu vox Ecclefiam per-

Can'verfarem) Converfio figni-

fequemmm.

vOg te

Formido, &Y um efd pax-) Hebrai-

cat captivos- revertentes , quafi di-

v

cat ; captivos Hraelita

i

convertam ,

ca verti poffunt per ggnitivum ,. zer-

a

& reducam ex Babylone in Jerufalem,

müdimk , 66 nom pacis, Ícilicet: audi-

45 e)lb

duce "Zyorobabel fub Cyro nam nom

vimus.

22

tantum ex Juda, fed etiam ex aliis

6. Si generat mafctles. ) Nem £a

j od

tribubus: Ifrael' multi cum tribu Juda

riaroajeulu: , ut. vertit Vatablus ,

Permlxtl redierunt ; fub hac tamen

qudü dicat, viri non pariunt , fed

i

mulieres.

yrat

promilfione reditüs', allegorice , &

9.

£

P Siergo

potius. mtehth aeua&!one,n Ifraelie;.

Quare ergo vidi ,

2.

366

PRbPHET.jEREMämä

*Tod — 7- V22 quia magna dies illa, nec eft fimilis ejus: tempus-

Qut

2. 11, que tribulationis eft Jacob J & ex ipío falvabitur.

Amos

5. I8-

8. Et erit in die illa ,.ait Dominus exercituum, conteram

jugum ejus de collo tuo, & vincula.

Ien

Soph.

ejus .gd'ir.u.mpgm, & non

r

1. 15.

dominabuntur ei amplius alieni :

pte

9. Sed fervie

-

vid regi.fuo , quem

fu fcitab.o ;ei-S..

nt Domino Deo fno; & Da

lor

*]fois

Io. * Tu ergo ne timeas, ferve meusJ acob , ait Domi-

du

43. I- nus: neque paveas Ifrael, quia ecce ego falvabo te de terra

44. 2.

longinqua, & femen tuum de tetra cáptivitatis eorum, &re-

üni

Luce

vertetur Jacob, & qui

val

ID '705

efcet, & ..cxun&isgamuet bonis, & non

erit, quem formidet,

1ir. Quoniam tecum ego fum, ait Dominus, ut falvem te,

28l

faciam enim confummationem in confummationem in cunctis

H

Gentibus, in quibus difperfi te, te autem non faciam in con-

fummationem:. fed cafti

ial

bi innoxius.

gabo te in rjudixcio? ut non videaris ti-

dif

12. Quia hzec dicit

fun

"."D.ominus : Inf.anaþilis fra?tufa tua, pef-

fima plaga tua.

z

15. Non

tüan

nön ïpariu,nt . cur omnes habent ma-

pheta ad Chriftum avolat, & ipfum ig-

ft;

nus-fuper Jambos more mublieris' par-

telligit, non allegorice, fed litteraliter.

0l

£0

turientis ? folent enim mulieres partu-

vfrael.

10. Serve mens 746ob.) Ne timeas

rientes manus fuper lumbos ponere

Qu

ad comprimendum dolorem: eft Me-

II. Factam entm con[ummationem in

ETU

talepfis fignificans acerbitatem do-

euntlis gentibus.) Penitus eas abolebo,

hi

loris.

nihi

te autem non abolebo , fed

judicþ

rata

dm anruginem.) In pallorem auri,

t

caftigatum fervabo.

7- Magna dies ila.)

erribilis, & ca-

In judicio.) Cum

-,xnodefaxninþ rX

&,gï

lamieofa. Nomine dici intelligit to-

&quitate quadam.

l

tum tempus, quo lfrael & Jud: fu-

Ht non videaris 1104 1mnoxius.) Inno-

Vl

turi funt in'captivitate. "Myftice ve-

cens , fi te fine caftigatione preteri-

ro aut de Eccleftz perfecutione, aut de

rem.

TNon omnino te relin

t

quam

l

extremo die judic'i accipi poteft.

iinpunitum.

t

Ex ipfo fatvabitur.) Ex duro, &

12. Infanabilis fratimra t44.) Fractu-

p

ram, ( plagam vocat poenam, qua

calamitofo illo tempore, & Pcatg, Dei

beneficio eripietur.

a Domino caftigandus erat populus:

P]d

9. Jagum ejus.) Tum Nabucho-

vocat infanabilem , quià captivitas,

donoforis, tum potius diaboh , aut

& ilius erumnz divina tantum ope

bo;

Antichrifti.

fanabiles erant.

Vel pl

aca infanabi-

b

eo tantum

lab

Alieni.) Barbaras nat

iones ; aL;t, dz-

lis funt peccata, que a

monem intelligit, &c.

fanari poffunt.

It

9. Et David Regi [4o)) Chrifto, qui

Non efó, qui jndicet , &fc.)) Nullus

tüy

nafcetur ex feinine Davivd,. fenfim Pro-

á

eft chirurgus, gui cognofcat plagam

-

CAP u T XYYX.

E

36 Í

s.

13. Non eft

curationum utilitas non eft tibi.

.,x cjui judicet judicium tuum ad gail'l'iga»ndum :

k

:efam

14. Omnes amatores tui obliti funt tui: * teque non (juæ-*'SUPTa

: D0ft

xent: plaga enim inimici percuffite caftigatione crudeli: pro- 235*

pter multitudineminiquitatis tuce dura fatta funt peccata tua.

uem

IS. Quid clamas füper contzitione tua? infanabilis eft do-

lor tuus: propter multitudinem inl

cluitati.s tuc, & propter

jomi»

dura peccata tua feci haec tibi.

trTà

16. Fropterea omnes ) qui comedunt te,

d.ävotabun'tur, &

ire-

univerfi hoftes tui in captivitatem ducentur; & qui te vaftant,

; 00

vaftabuntur, cunéCtosque prsedatores tuos dabo in praedam.

17. Obbducam enim cicatricem tibi, & a vulneribus tuis fa-

mte,

nabo te, dicit Dominus: Quia ejettam vocaverunt te Sion.

i

ndtis

Hac eft, quae non habebat requirentem.

.

d

COf

rg. Haec dicit Dominus: Ecce ego conv

ertam conv.ei*fï:o-e

Hs ti-

nem tabernaculorum Jacob, & te&tis ejus miferebor, & ze-

dificabitur civitas in excelfo fuo, & templum juxta ordinem

,pef

*fgnm fundabitün

19. Et

Non

)

tuam, aut quo medicamine curari pot-

hec. tib'iji'acciderunt propter multitu-

hm if

fit ;

ui eam ligare, unguentis , aut

dinem iniquitatis tuz , & quia peccata

valitet,

oleo fovere fciat, aut velit.

tua multiplicata funt.

Cuerationum ufilitas mom efh iibi. )

Dzura. ) Mide dic&

a num. Aproximc

timmeas

Quod fi ali

ui manus plagz tue ad-

fuperiore.

p i

anoverunt,

&

C.eam fanare conati funt,

16. Propterea omnes, qui comedunt

nihil profecerunt. LXX. habent: ca-

?6, devoraiuntar.) Ne conqueraris te

;oleb0,

rata es, utiliras non eff tib;.

judiCiO

puniri, hoftes vero tuos non puniri;

I4. dmato;es tui. ) Dii alieni, vel

rayius enim eos puniam, quam te,;

JEgyptii, in quibus fpem Iocaveras.

J

aiz 35. I.. Va qui pradarss , nonne

y, d

Teque nom quærcnt.) d negligent

G. dpfe pradaberis , 6c. 2

ebliti.

x

]ono-

17. OLducam.) Sanabo.

ratete

Plaga rnimici.) Qualem folet in-

Crcatricem. ) Vulnus praterite tux

flipere inimicus, licet ego quafi pa-

defolationis , & calamitatis.

mqwm

ter cafti

Q

»ans filium , amico animo , &

Eielam,) Ex

o

pulfam a D:eo,.tanqxlam

paterno eam tibi inflixerim.

ixorem a yiro.

j

Cafüigatione crndeli.) Xdem eft, quod

Qua non babebat re-quirentem.) Q

ui

" qud

plaga inimici.

curam haberet tui , ideoque audacius

)pulus ;

j IES y

Dura falla funt peccata tua.) Ro-

te perfecuti funt dicentes: Dews dere-

borata, confirmata, ideoque factaincu-

liqzst' eumy, perjequimini , £5 comprehen-

m ()pe

rabilia , quia antiquis nova addidifti.

dite, quia mon eff, qui. eriptar. Pfal

xfänäbi'

Y

rancun

15. Quid clamas, 6&c.? ) Quid que-

704 Ti

reris te contritum efie , doloremque

18. Comvertam converftonem taber-

tuum eífe infanabilem ? Merito enim

naculorum: acob.) Reducam taberna-

Nullus

Zz

Bibl. cum Cem. Mmocb. T. V.

Plagam

362.

FRCPHETL]EREMIEI

.egredietu*r' de eis laus, voxque ludentium: & mul-.

tiplicabo eos , & non minuentur, & glorificab

o €08; «& non

|

|

attenuabuntur. :

"

20. Et erunt filii ej

üs chf: aprincipio, & coetus ejus coram

Dxl

me permæne,biä-t : & vifitabo adverfum omnes , qui tribulant

ii

eum.

j

21. Et erit dux ejus ex eo, & princeps de medio ejus pro-

us

ducetur: & applicabo eum, & accedet ad me:quis enim ifte eft,

Qu

qui applicet cor fuum , ut appropinquet mihi, ait Dominus?

fl

22. Et eritis mihi in populum, & ego ero vobis in Deum.

.23. Ecce turbo Domini, furor e

*

grediens , procell'a ruens,

m capite impi:o.fr.umconquiefcet..

24. lN*oln

EUAT

;

cula Jacob, quz hinc translata funt.

b*ex&t LXX. id eft, ftabilietur mea prz-.

'"Fabernacula vocat familias

udzo-

fentiz, & favore Ecclefia , & profpe-

lus

rabitur.

rum, qui in Babylone quaft peregrinr

habitabant, im cafis, & tabernaculis.

QI. Er:; dkx" ejur éx eo. ) - I;"rtis

tua

Et tellis ejus.) "Vabernaculis ejus ;

eft enim repetitio.

ejus : Vel imclytns ejas, ut eft. in He-

breo , id eft, Dux, Princeps ejus,

FD u

Civiras.) [erufalem , & Ecclefia.

Chr ftus , qui fecundum carnem ex

ü

guxta: ordinem fmum.) -Juxta prifti-

iium. decorem.

Jacob originem duxit.

eC

IOQ. Er egredierur de eis.) De filüs

Ex ec.) Ex Jacob. LXX. habent:

ficf

Jacob , de filiis.Ecclefiz.

ex ipfo egredietur.

Lags.) Dei,

gratiarum actio: ob

lttur

.Aþklifdäo* eun , £$ accedet ad üe.)

E

acceptum: reftitutionis, & falutis. be-

onjungam eum mihi amicitia per-

Reficium.

fectitfima.

Aliqui explicant de unio-

dtt /

Ludentium.) Gaudentium.

cmf[

nelyypo ftatica humanitatis adV erbum.

li0n.

ANom aitenmabuntur. ) Non minue-

Quis enizz ifle eff , €6$c.? ) Quis enim

tur, inuno augebitur magmus nume-

eít alius prater illum, qui audeat in

rus, in quem: illos excrefcere faciam.

animumm inducere, ut vocet fe filium

1

E

29c. Fs ejus.) Jacob.

meum? $olus enim Chriftus natura,

Sucut 4 princspio. )

Id eft, multi :

nos adoptione Dei filii fumus. Vel

lm :

tne

fenfus myíticus ad' Ecclefiam com-

fenfus eft: Quis Angelorum, vel ho-

dH

modiffune transfertur : Jacob ; Chri-

minum miht adeo conjunctus eft, ut

ftus ; duodecim filii , unde infiniti

Chriftus ,. per fiduciam, amorem , &

obedientiam ?

:

QQi

l

pofteri prognati ,. duedecim.A poftoli;.

l

qui i nfinitzam. Chriftianorum multitu-

3. Turio.)' Sententie vindicte , &

dinen: genuetunt: civitas fupra mon-

qua

tem — edificata ,

Ecclefía | Catholi-

damnatiónis in. Chaldzos, & potius

&ütn

im impios EÉcclefis perfecutores de-

L/

ca omnibus confpicua, quz latere

4

*

fzviens.

non poteft.

by

Ín capite improrum conquiefces, )

lm

Coram me permanelit. ) | Firmalstur,

ut eft in Hebrao ; 4/gerwr,ut ha-

Non l«det mfi impios,

,

L

Y

--

CAPU T XXX. & XXXI,

353

mul-

.24. Non avertet iram indignationis Dominus, donec faciat,

Don

& compleat co

telligetis ea.

gitationem cordis fui: in .noviHimQ dierum in-

ran

[APU'T XXXLI.

jlant

Dicit Dommus fe ve

duCurum- populum Jlrael de captioitate , ut

in affiuentia. bonorum [erviat. Domino: jubetur ergo Rachbel non

p

flere amplius filios fuos : agnofcit. lfrael fe merito caffigatum ; ideo-

Ts

que penitentiam agit : de novitáte qua femina circumdabit. «i-

nus?

rum : «igilabit Dominus ad reducendum lfracl: de wva acerba:

eurm

de novo pacto , quod ferier Dominus cum domo Jfrael , nec

j

abjiciet unquam uuiverfum illius femen,

1. IN tempore 1llo, dicit Dominus: Ero Deus univerfis co-

Non

gnationibus Ifrael, & ipfi erunt mihi in populum.

p

2. Heec dicit Dominus : Invenit gratiam in deferto popu-

)rofpe-

lus, qui remanferat a gladio, vadet ad requiem fuam Ifrael.

3- Lon—

Á

ge Dominus apparuit mihi Et in charitate perpe-

[artis

tua dilexi te: idco attraxi te, miferans. (2) -

n He

r4

42

jv

4( Rur-

d (1) 12 Edi. Sixt. '.ad?itzr..- miferans tui.

em

94. In neviffimo dierum.) " l'empo-

Xfï tunc

-occifus non eft : quafi dicat:

re Chrifti, & maxime in fine mundi:

invenit apud me gratiam , quomodo

abent :

fic fupra c. 23. 20. dixit: Nam rever-

nunc non inveniet ?

tetur furor Domini, ufque du fAciat,

Vadet ad vequiem fuam Ifrael.) Re-

£5 u[que dum complear cogitartonem ccor-

Vel

dme.)

yertetur ad terram promiffam.

g p

dis [ut : $m novifonis diebus inteliigetis

potius ducente Chrifto populus fide-

; g"

confilium. ejus ; quafi dicat , fi mihi

lis ex Ifraelitis, & gentibus collectus,

non creditis, rebus ipfis credetis..

iutrabit militantem , & poftea trium-

Ld

1 enim

I.I

N

tempore 1llo.) PORguamE&COb

phantem Eccléfiam.

"

d v

ex captivitate revocavero.

P

Lezge apparuit Dominus.) Sunt

Ero Dez;.) Quafi dicat: nunc.non

vé

rba Synagoge , nam eft quidam

; H)Illlm

dialogifmus inter Deum, & populum,

jacutay

fum illis Deus, quia a me difcefferunt,

Vd

tunc autem revertentur ad me, & ero

fenfus eít, a longo tempore, jam olim

sd lo

illis in. Deurn.

vifus eft , & favit mihi Dominus in

2.- Invenit gr:ttfdm. ) A[)ud me, in

Sina, & deferto ; at jam videtur me

efh W

oculis meis.

a, «

deferuiffe in captivitate Babylonica ,

lm deferfo.) In folitudine, in qua

vel Aifyriaca.

quadraginta annis habitavit, poftquam

Ef dp chartrate perpetua, t€c.) Eft

i, &

eum eduxi ex lEgypto.

Dei refponfio, quafi dicat : erras mi

ponuf

uj reman[erat a gladio.) Qui gla-

popule, non te deferui, immo ec-

n ie

dio /Egyptiorum , Amalecitarum, &

dem te amore profequor, quo olim

aliarum gentium, vel potius gladio

profequebar.

E

ldeo aztvaxs

f/m.

Dei , qui multos Rravit in deferþo,

te.) Conatus fum, &,

PROPHET.']ER'EMIA::

364

. 4. Rurfumque

gedificabo te, & sedificaberis virgo Ifrael:

bo

edieris in choro ladentium:

adhuc ornaberis tympanis tuis,& egt

QUs

s. Adhuc plan

tabis vineas in mon

tibus Samarize: planta-

& donec tempus veniat,

non vindemiabunt.

bunt plantantes ,

6. Quia erit dies,

in qua clamabunt cuftodes in monte

(r)

düc

Ephraim: * Surgite,

& afcendamus if.n.ASi.o-n. ad Do'minqm»

g

*Ifaie Deum noftrum.

gen

5. 2

4. Quia hazec

dicit Dominus: Exultate in laetítia Jacob, &

tium: perfonate, & canite, & dici-

Mich. hinnite contra caput gen

ho,

lum tuum , reliquias Ifrael.

k d te: )Salva' Domine, popu

Brt

8 Ecce

Samariz , & in mon-cg &c.

) da zdit. oixt. additzr :

de

conor femper jam blandiendo , jam

Donec tempus veniat nem vindemia-

bynt-) ficutantemetu hoftiumfaciebant.

flagellando, te ad me allicere , & at-

.6. Erit dies.) "Yempus.

m

trahere , quia tui mifereor,

. AE ifrcabo.) Inftaurabo te

Clamabunt cuflodes. ) .A

po&ofï , 88

w

alii vinearum , id eft Ecclefiarum cu-

ii

Vigo.) Chald. eerzs. Familiare eft

ftodes Samarig montes peragrantes

facre Scripture urbes, aut populi

coetum virginem yocare..

evangelizando clamabunt : Eja afcen-

Ornaleris tympanis.). Reftituam tein

damus àd Ecclefiam Chrifti in Sion

fundatam , quafi dicat : convertent

d]ud

pri'Pt

inam gloriam, & feftivam lati-

Md

tiam, reddam tibi tym

p:na, id eft,

Apoftoli. Ephraim , id eft , decem tri-

dnftrumenta mufica, quorum ufus e

bus, ad Sion , ad Ecclefiam Chrifti.

p

q9 Cufftodes , in Hebrao eíft, t»3Y3

2]

in choreis, ut eas ducas hilariter-

Ludenrinm.) Chald. Cazentíum : fi-

nor[erim , quod Ecclefiz optime con-

znificatur per hsc lxtitia. fpiritualis

venit; nam Chriftiani a Judzis nunc

RU

quoque hoc nomine vocantur.

tempore Evangelii.

pv

'&. Adhbue plantabis VIDEAÁ 'ik monti

g. Exultare m latitia Jacob.) Hebr.

D

d

d)

Bus Samaria.)' Oportet hzc intelligere

mpy? !

€

J

abakob , id eft , 7acobz,

u

de converfione Samaritanorum ad h-

vel 7acobo ,

, congaudete, & gratula-

b

dem Chrifti, & per vizezs partic la-

mini Jacobo , id eft, lMfraelitis, & Sa-

T

res Eccleflas, quafí dicat: multos ad

maritis ob letitiam , libertatem , &

ls :

atiam , quam attulit eis. Chriftus ,

te, o Sion! 0 Écclefia Chrifti! con-

gr

tpixe

vertam in Samaria per predicationem

& ejus difcipuli. Vide A«t. g.

DA

Evangelii, ut multas

ibi fundes Sa-

Himmie.) Mociferamini, voces le-

a

maritanorum Ecclefias.

Ita factum

titix plenas, hinnitüsque equorum fi-

l

eft Jo. 4-

41. A&. g. 14. conftat enim

miles in celum tollite, ut lfa. ro. 20.

lus

Samaritanos

, id eft decem tribus, ab

Aflyriis deductos in captivitatem nun-

& 24- I4. folebant enim Jydei in la-

E

tiffimis rebus acutas voces tollere ni-

eti

qu

€i

um in Samariam rediiffe.

hil niüi latitiam fignificantes.

tf&;

Plantabunt pla

ztantes, ffc.) Efi de-

Contra caput. Geutium. ) |n oculis

fcriptio altifhne

pacis, cum: fcilicet

ittej

& fuo tempore uvas

omnium gentium, ita ut omnes gen-

Wten

vineas plantare ,

tes. videant, & audiant vos:

colligere, abfque

hoftium metu. Hac

Salva Domime.) Salvafti nos, &

l;

autem allegoría tranqui

Mitatem Ec-

D

f

falvare nos perge : hoc eft, feftum

bifs

clefia fign

cate

e

c€ A PU T.

XXXI.

365

d

.&. Ecce ego adducam eos de terra*Aqu-ilohfs,, & congrega-

a.

bo eos ab extremis terree, inter quos erunt caccus , & clau-

nta-

dus, pregnans, & parieg; l.ü.myl:g cetus magnus reverten-

tium huc.

yuat

)

. 9. In fletu v

eniïe;ntg & in mifericordia ref!ucam eo$, & ade

ducam eos per torrentes aqu

arum in via re&ta, & non impin-

Quf

:

)&E

gentin €ea: quia fa&tus fum líraeli vp:at*elk'

2

P

P hraim: primo,-

N

genitus meus eit.

10. Audite verbum

Domml þ(;'en.teg:, &a n;httntiïate in infu-

dic-

lis; qusee proc

ul fünt , & dicite: Qui difperfit Ifrael , con-

& cuftodiet eum ficut paftor gregem fuum;,

Ecce

gregabit eum ,

l

ir. Redemit

enim Dominus Jacob, & Iibelja;-.vit. eum

demin

de manu potentioris.

jebant.

I2. Et venient, &

Jandabunt in monte Sion , & confluent

-fuper frumento, vino, & oleo, & foetu

ad bona Domini ,

j, &

& armentorum:

eritque anima eorum quafi hortus

If CU«

pecorum,

€

-

irriguus ;

nt-

S

;rames

& ultra ïnon gfuri

E.

—Iz;Tunc

alceti-

i b

benefaciens.. LXX habent: zz confa--

illud Ha-fiznnaj,» "41.1'0& Chrlfco, äuaü

latioze addmucam . eos»

vertent

Meffiz fuo inaugurando , ac triuim-

entti

Per torrentes 47'zmrum.-þ); Recta ngaf

Chïlülv

phatori acclamarunt judsi. þMatth'.

feparatis torrentibus , & ommnibus iti-

2[-' IS-'X

neris difficultatibus.

c

ne Coft"

Q. Iezer quos erunt cécus, &.) Oratie

Ér Ephramm primogenius meus. )

; nune

»enus hominum. ex Chaldea , & ca-

Id eft, eum ita amo , ut pater unige-

ptivitate Babylonis, magis autém ex

nitum . filium. fuum amare folet.

'

diaboli regno per Chriftum redibit ad

IO. «dudite verbum Damini,) Cvri

) Hor.

Deum, & Ecclefiam.

édictum de reditu ia Jerufalem, ut eft

j« a&i !

| Pregnans, 6 parienu:-) Q uafi dicat,

rratulff'

vires, qua-

Efdrz c 1. n- 1. & 2. Ve]l)gtills Evan-

D&Sa.-

ii, quorum imbeciiles funt

gelii przconium.,

m

Jes mulieres pregnantes , aut kitum

s difperfrr Ifrat.

/.) 'ndicat non fuiHï?f

enixz,quz ad itertaciendum, filongum

ab hoftibus difperfum , fed a Deo

'zi'iLQüs' !

mea adjut ope

propter ejus peccata, . Pfalm.. 146. 2.

fit, apte non funt,

4 di

jj

ad Ecclefiam fe contexent.

* LXT.

J

fcans Jeru[alem Domtnus y dgf()t'r-/z'a--

yes

fammam- fcecunditatem fignificari vo-

nes Ifraein M;zgreg;täif.-

n !

lunt..

LIe De PIATM patentibri;.) Regis B?a*"

20

f0

g- l» fferu. ) Pra laetitia: fideles

bylonis, vel diabohi poteftate.

j If Y

etiam veniünt in flecu peccata fua de-

IQ. lo mente S$on.) ln Ecclefta.

Jarc 2!

* WVej in fietu

Can[ïumt ad. boga- ) A—Hïuent Dei

teftantes, & flentes.

beneficiis.

*

intellige de lacrymis, cum in- captivi-

uibus in-

ocuhs

tatem adducerentur.

Frimento , & vino, &.) Q

(

ol

tellipitur omnium donorum abundan-

lg mifencordia.) In Hebr. eft, cum

tia, qu& Chriftianis concedenda erat..

Frumento, & vino fignificari poteft

108 &

soifericordii , id. eft multipliciter. eis

fgiom

ll d

366

PR OPHET, JEREMIA

13. Tunc lactabitur virgo in choro, juvenes, & fenes fi-

u

qmul: & convertam lu&tum eorum in gaudium, & confolabor

eos, & letificabo a dolore fuo.

.

É

14. Et inebriabo animam facer

dotum p'fnguedine: & popu-

tU

lus meus bonis meis adimplebitur , ait Dominus.

*Mat,

1$. * Hzec dicit Dominus: Vox in excelío audita eft la.

&

2: 18- mentationis, luctus, & fletus Rachel plorantis filio

sfuos, &

&

nolentis confolari fuper eis, quia non funt.

& o-

-

po

16. Hae dicit Dominus : Quiefcat vox tua a p?or.atu :

TLT U

culi

fui

" Euchariftia: oleo, Spiritus.

'TSa»n&i

niftri, fed in circumjetis etiam locis;

Qe

?

vel etiam fenfus effe poteft: plan&tus,

:

cratia : fctu Pe;:'öfum ? nmlt:iplic,atiok

;

fidelium.

& ululatus matrum Bethlehemicarum

ANon, efarient.) Quia cibo fpirituali

adeo magnus fuit, ut exaudiretur, &

qu

ar

abundabunt, yerbi Dei, gratie , & Sa-

perveniret ufque ad Rama.,

cramentorum.

Lamentationis, lutius.) In letitia,

reb

13. Latabitur virgo E7 ?Zv,ara.*) So-

& jubilo Propheta meminit lu&tus ,

Jebant enim virgines choros ducentes

ut fignificet majorem fore lxtitiam,

Ixeta carmina cantare, ut factum tem-

que ex tanto luctu confequetur, &

Irno

pore David poft occifum Goliath.

in quam hic luctus deíinet: dixerat

Ceda

Ad literam videmus tot virginum tur-

enim n. 13. Corvertam lu(lum eorun

v

Ámas in cemnobiis per choros laudes

n gguziiuk;.

Porroluctus, cujus hic

k

Deo cantare.

fermo, eft lu&us matrum Bethlehe-

tetra

q4. nebrsabo. ) Satiabo P -.co*p,'lofg

mitarum ob infanticidium Herodis.

Tld i

explebo:

L

Licet enim hoc capite Jeremias uta-

CAPQ

Animam.) Appetitum.

turnominib:us ifrae], Ephraim, Sion,

Pinguedize.) Gratia Spiritus Sandti.

terre aquilonis , &c. «& alludat ad

!

ASudit ad confuetudinem veteris te-

tioyj

Babylonicam, & Aflyriacam. capti-

Xart

ftamensi, ubi pinguiffima pars vidi-

vitatem, ejusque planctum, tamen ad

Vitàm

me pofteam, quz Deo offerebatur,

literam loquitur de plan&u matrum

ilartzmn, ut dixi ; nam . toto hoc ca-

Dera

4

Sacerdotis erat: quafi dicat, pinguio-

xibus viftimis fatiabo Sacerdotes tam

pite apgit de rempore, & Ecclefia

fis ;

. novi, quam veteris teftamenti,nimirum

Chiifu.

Rachel plorantis filsos faos. ) Infantes

Wven

corpore, & fanguine Chrifti, vel do-

j

nis Spiritus SanQái ,

ibus cum re-

Bethlehera dicuntur filii Rachel, quia

pleti funt Apoftoli, ebrii effe vide-

hec fuit mater Benjamin ; tribus au-

huj

tem Benjamin mixta fuit cum tribu

bül j

bantur. A&. c. 2. n. 13.

puy

IS- IIZ ;Exl.'&f/ä. )

Heb. in Rama.

juda, & ut ait Origenes, multi infamtes

Unj,

Rara nomen eftarbis ita dicz, quod

ex tribu Benjamin occifi fünt,

Prae-

fita fit loco excelfo.

Eft in tribu

terea Rachel fepulta in Bethlehem fuo

fe

Benjamin juxta Gabaa , & Bethel, &

corpore quafi eam pofiedit, ut vide-

faten

er eam a Jerufalem captivi ducti funt

retur :eíle magna mater omnium Be.

j

U

thlehemitarum.

y

po

idei in. Babylonem, Jerem.c. 40. 1.

pec

Dicitur autem in Rama, quia in Rama

uia non fun:.) C)uia nemo remane

occifi funt infantes ; nam non folum

fit, fed omnes occifi funt.

TM

Y

4

P

in Bethlehem fævigrunc Herodis mi-

;6. Merces eperi tmo0.) Mgrces mortis

L

w

«f

367

laot

cüli tui a lacrimis: *ciuiïa* eft mercis o

& revertentur de terra inimici.

peri tuo; ait Domínüs -

17. Et eft fpes noviffimis tuis

J

tur filii tui ad terminos fucs.:

; ait Dominus: & reverten-

t h

18. Audiensaudivi Ephr

aim tr*,atïjs-mi'gfan tem : Caftigafli me;

OS )

& eruditus fum , quafi juv

enculus indomitus: converte-me,

& convertar, quia tu Do

minus Deus meus.

x

Io9. Poftquam enim convertifti

me, egi poenitentiam , &

&o

cull

poftquam oftendifti mihi, percuffi

femur meum.

Confufus

fum, &

lefcentiae

m locs;

ineae.

xerubui, ,quöniamä fuftinui opprobrium ado

lancus,

dicargm

20. Si fius honorabilis mihi Ephraim ; fi puer delicatus:

etuly

quia ex quo locutus fum de eo

; adhuc recordabor ejus. ' Id-

Circo conturbata funt viícera

mea fuper euni miferans mife-

ludus ,

rebor :E":jus 3. at Domjnus;.

sam,

3I. Sta^

TL ,

innocentium eft palma IIïäl'Sæäþ Mer-

dixerat

EX'quS',a inopes, & V'a'g;.äbundiïe S. Hier.

g enmm

cedem patientiz veítrz feretis matres,

interp

retitur /azzezftanfem , ut e;iarm

& vos infantes effufi fanguinis.

Chald. & LXX.

vj I

Revertentur de terra 1nimici.Y Fro

thlehe«

Csfl;gafli mey &T evudzrus fum-) Sisu'nä

terra Herodis inimici poffidebunt re-

verba.eorum, quos liberavit Domi-

[orodis

gna cclorum.

Alludit. ad. reditum. ex.

nus.. Quuafi dicat, cunv antea jumen-

p Ut

captivitate Babylonica.

u Gion

tis indomitis fimiles effemus, tu fla-

17. Ef fpes noviffimis p ) Spes

gellis tuis domuifli nos, & xectam

ydit al

noviffima eft, qua jufti patientes, &

viam tenere docuifti.

j Cpue

martyres in fine mundi adipifcentur

19. Offend;féi mibi.) Sratum meum.

4men at

vitam beatam , & eloriofam , quam

Zergzijyi' femur mmmw) In fïlgn"ums

matrum

Íperaverant.)

doloris.

i hoc (

"d sermimos fuos. )

ATT d

Suffiuni opprabrium adole[cemtia mea.)

Ecdefil

flis patriz , ad Bea

viventium.

)tam illam terram

Peccatorum, quz adolefcensfeci. Ado-

lefcentiam fuam: vocat omne tempus ,

Jofontes

18: udless aud;vi Ephraim, 8

quo nondunt a Deo caftigatus erat ,

he quiil

h

Audivi lfraelem in captivitate dia-

fed ut juvenculus indomitus non fe-

nbus au

boli, & peccati gementem, quod eum

rebat jugum obedientiz.

jm

nb

peniteat fuz inobedientiz , & peccati,

QO. $£ ffliüs honorabzlis , &T €. ) Sunt

unde clamans ad me dicit, c4/7g4/7;

me, €e.

verba Dei refpondentis Ephra'i.m:; &

"u

quaft in ejus amplexum ruentis. Quafi

ha fj

Ephraim.) Decem tribus in captivi-

dicat: Nonne Ephraim filius meus

u yie

tatem abduétas ab Aflyriis, fub: cujus

eft honore dignus, cum. a me cafti-

ii

jl

) p*

&

po omnes intelligit, qui in demonis,

gatus peccata fua cognoverit, & po-

peccatt captivitate detinebantur.

nitefitiam egerit? protecto eft. Itaque

Transmirrantem.) In Hebrzo eft:

paxticula /, licet fpeciem: habeat in-

0 l'gmfm

"nb esrneded , id, eft vagantem,

terrogantis ,

gmon

errantem , difcurrentem-ä,.. ut faciunt

verantis,.

habet tamen vim aiïg-

D d

568

PROPHET. JEREMIJE

21. Statue tibi fpeculam , pone tibi amaritudines: dirige

i

cor tuum in viam re&tam, in qua ambulaíti: revertere, vir-

tuas iítas.

go lírael, revertere ad civitates

L

hi

1S

diffolve

ris, filia vaga? quia creavit

22. Ufquequo delici

Dominus novum fupe

r terram ; FOEMINA CIRCUMDA-

BIT VIRUM.

"

ft

23. Hzec dicit Dominus exercituu

m Deus Ifrael: Adhuc

ju

dicent verbum iíftud in terra Juda, & in urbibus ejus, cum

feü

convertero captivitatem eorum: Benedicat tibi D.aninus, pqï-

bo

chritudo juftitiee mons fané&tus.

& omnes civitates ejus fi-

24. Et habitabunt in eo Judas ,

mul . agri;olæ, & minantes greges.-

25. Quia

UX?

)

—

I

| -Puer .;lelic.r-zt?u.j [In 'Hebr.ä eft , 'Pfä

benäfïc'ïo uti fc':'-iasï, tlbl m.ax'iäme fa-

;

mibi efl puer. delicatus. Chald. pmer

lutarem.

lír

"Creavir.) Creabit, prateritum pro

amabids, quem femper in oculis, men-

te, & memoria

ero.

futuro.

lIdci:eo conturbara f[unt v/f:

cerk "IÉ

Femina ctrcumdabit virum.) Beata

Virco Maria Chriftum corpore qui-

£/c.) lta temere eum amo, ut non

Of

lil

poffim ejus meminiffe, quin vifcera

dem parvum , fapientia vero virum

terur

imea commoveantur ex intima com-

perfectum | utero fauo. comgle&et—ur,

Iim

il

miíeratione.

atque circumdabit.

.

j

O(. Srarue tehs äeculd»i,) V;igiïa,

Q3. -4dbwe dicemt ,

&c.) Sicilc ante

4

& fpeculare quid fit peccatum.

captivitatem dicere folebant, cum ci-

tlbu;

vitas Hierofolymitana , & templum

Pone tib; 4m4ritudines.)' Doleas ; &

ftaret in monte Sion, & ei benedi-

b

Aamare lugeas.

n

Dirige cor tuum, &c.) A»pp"lica cor

cerent.

Cm

£uum ad retexendam viam, per quam

Pulchbritudo juffitis.) Ex Mebrao

iliy

ambulafti , ut nimirum revertaris in

verti poteft: bah;ractmm juffitia

Íon

i

Samariam , Sion, & Jexafalem, non

nam vox Hebraica m33 zeve, utrum-

que fignificat fcilicet habitaculum, &

Z

corporalem , fed fpiritualem , Ícilicet

& t

ad Ecclefiam Chrifti.

pulchritudinem ; bene aütem vocatur

hm

Qo. Ufanucquo delieiis — diffol

"U

N

eris ?)

Ecclefia habitaculum juftitie , quia

l

adeo eris delieata, & mol-

in ea funt Chriftus, & omnes jufti:

F'Iv

Ufquequo

item fides, & Sacramenta, quz ju-

h]*h]

lis, ut ftrenue Babylonem,

& peccati

V

&

daptivitatem defcrere non audeas?

ftificant. -

bl

Filia vaga.) Que a me fugis, &

Mons fanüus. ) Eadem enim Ec-

üt o

entium Deos , &

clefíia eft mons fan&itatis , id eft,

HCm

vagaris , & ad

omnis

Reges difcurris gebellis ,

& aver-

gratie , virtutum , & per-

cc

fatrix.

fectionis.

Wine

24. Ip eo.) Monte Sion, in Ec-

gia creavit , €c.) Audi, in quo

clefta.

f'xmph

fita fit beatitudo tua , unde expettan-

po«

da fit falus miferie. tuz.

Audi rem

( Pudas , 6 omnes civitates , 8c.) Lo-

D'"r»m

cus capaciffimus erit Ecclefia , omnes

novam, & admirabilem , & fi tanto

lil

Qu

€:

C,A PUT XXXL

2*

dmre

25. Quia inebriavi a

i

) Vif*

rientem faturavi.

nimam laffam; & omnem animam efu-

26. Ideo quafi de fomno fufcitatus füum, & vidi, & fom-

teyit

nus meus dulcis mihi.

HDA'

27. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: & feminabo do-

mum lírael,

& domum Juda femine homirnu—m, & femine

idhüc

jumentorum.

; Cud

28. Et ficut vigilavi fuper eos , ut evellerem, & demoli-

$ püï-

rer, & diffiparem, & difperderem, & affligerem: fic vigila-

bo fuper eos, ut sedificem, & plantem, ait Dominus.

j f

29. In diebus illis non dicent ultra: * Patres comederunt "

uvam acerbam, & dentes filiorum obftupuerunt.

180 2.

30. Sed unusquisque in iniquitate füa morietur: omnis'ho-

mo qui comederit uvam acerbam, obítupefcent dentes ejus.

yime lt*

r. * Ecce dies venient, dicit Dominus: & feriam domui Hebr.

Tírael, & domui Juda foedus novum:

8. 8-

um pro

eo-

32. Non fecund'um pactum, ;quod ?epigi cum patribus

Bo

rum

pore quï-

omnium ordinum hormines in eo po-

29. Et fícut fiigilawi ,6c. ) Qua

: virum

terunt habitare. Vide Ifaiam cap. 54.

diligentia ufus fum in perdendis illis,

num. 2. & feq.

eadem in liberandis, &

?leäetüf D

25. Ineirizvi.)Inebriabo, & faturabo,

dis utar,

11€xulti1)1ican-

j at*

tnimam lzz[am.) Famelicam . & fi-

*

2Q: Nom dicent ulira, &$c.)) Nam

, a t

tibundam juflitiz, & falutis.

26. idew quaff de fomnmo fufcttatus

prius hoc proverbium jactabatur.

eemplum

Patres comederunt uvam acerban 5

i benet

f'um.) Cum vidi per fomnium prophe-

tiam illam de Chrifto venturo, evi-

£&c.) Filii pro parentibus exilio, aut

( Hebfæo

gilavi protinus, ( recordatio talis

fervitute puniri poffunt, quia quiddam

parentum funt.

Sic: puniuntur ad

7 J i

Íomni fuit mihi gratimma.

[3] üuum-

27. Seminabo , $/c.) Et propagabo,

hanc ufque diem Judxi propter pec-

ey]ifths

& multiplicabo in Ifrael, & in juda

catum majorum fuorum, qui Chriftum

Fecit:mentio-

crucifixerunt ; nam, qux hic habetur,

A Vbcawr

homines ; & jumenta.

non eft generalis promillio , fed ad

F:Iææ qm.æ

nem jumentorum multiplicationis, quia

yá j" !

fupra c. 27. 56. homines, & beftias

eos tantum pertinens, de quibus fer-

mo erat. Agebatur autem de Judzis

l d

ut oftendat non minus faturum bene-

Regi Babylonis fe traditurum dixerat,

ab exilio revocatis , & de peccatis

enim Ecl

ficium , quam fuerit fupplicium.

in

Manaffe , quorum ponas populus

Ecclefia etiam multiplicabuntur ho-

l]uit longa captivitate.

Mide fupra

,ide ]

mines , & jumenta, id eft, docti, &

cap. [5. 4-

1

&

fimplices, de quibus illud Pfalmi dici

21. Fedus novum.) Noviteftamenti

poteft : Hemines, &

legem Evangelicam;

j i je

Domine.

jumer'nmv J«lvatis

H

32. Apprebendi manum eorum.) Cum

j

Mf LO.

Bill. cum Cor. Mezoch. T. V.

. Aaa

ria ; gmlïö

P d

u

*

370

AP R O PV-H ET TIERE M I7E

rum, in.die, qua apprehendi manum eorum , ut educerem

eos de terra /E

Vi

gypti; pa&tum, quod irritum fecerunt, & ego

dominatus füum eorum , dicit Dominus.

X

d feriam cuni Domo Ifrael

coll

. Sed hoc erit patctum , quo

Hebr. poft dies illos, dicit Dominus: * Dabolegem meam in vifce-

K

It

1016. ribus eorum, & in corde eorum fcribam eam, & ero eisin ,

Ti

Deum, & ipfi erunt mihi in populum.

eit

34. Et non docebit ultra vir proximum fuum , & vir fra-

trem fuum, dicens: Cognofce Dominum: omnes enim co-

enofcent me, a minimo eorum ufque ad maximum, aicDominus,

A&OX'. 3k

quia propitiabor iniquitati eorum, & peccati eorum non me-

19.43.

morabor amplius.

L

35. Hsec dicit Domi

nus: qui dat folem in lumine diei, or-

dinem lunze, & ftellarum in lumine no&tis: qui turbat mare,

& fonant fluctus ejus, Dominus exercituum nomen illi.

36.,Si defecerint leges iftae coram me , dicit Dominus:

tunc & femen Ifrael de

'ficvieït, ut non Hþ,gens coram me cun-

&is diebus.

&

tuerint Coeli fui*-

37. Haec dicit Dominus: Si menfurari po

"

fum, & inveftigari fundamenta terree deorfum, & ego abji-

Urr

Ciam

:

Yoc

dicit Dominus.

univerfum femen Iírael, propt'eromni;, clpæ fecerunt,

E

I

48. ECCEB

atj

fcilicet quaft manu äppreheni.ä, edu-xi

35- Ia um

finc die;.) Ut luceat p&r'

pon

de /Eeypto.

diem.

Q

Ordintm luns.) Qui lune, & ftel-

U

quinatuxs/;zm e07 4n«) Punivi eos

Ietn

jure meo , oftendens me Dominum

lis przcipit, ut certo ordine , ac lege

d

$

inoveantur.

tur

illor)um effe..

36. Leges ;fle. ) Nature, & ftata

Pf

33- Dabo legem meam n vifce*,*iäm

folis, Iunz, mavis agitatio, &c. quafi

*

€órum.) Guia per Chriftum gratia, &

dicat :- Celpm , €$ zerra tfranftbunt ,

&

cRlaritas diffufa eft in cordibus noftris.

verba AMWtem mea mom preteribznt.

N

'Yot etiam .beneficia in eos conge-

IMatth. 24. 35. citius deficiet ceclum,

ram , ut oblivifci non poflint.

-

&c. quam femen lfrael, id eft, po-

N

:

(34: Non dochhit ultra vir proximum

pulus fidelis

deficiat.

; & Ecclefia Chriüiaxg

femim.) Quia magna erit Dei, & re-

N

rum credendarum , & fperandarum

37. i kc/iæmi, 86 )- Citius, &

be

facilius Quis altitidinem, & magnitu-

eu

cognitio in populo Chriftiano ; nec,

ut quis neceilaria ad falutem percipiat,

dinem cclorüm, aut terre profundi-

UI)1

erit opus longo labore, ciin ad pau

ca

tatem dimetiatur, quam ego populum

revocentur, qux etiam fimplicibus, &

meum fidelem in Chriftum credente

hx

z

u

pueris nota eife poffunt.

abjiciam.

0j

filà

s

x

POSDRAN P)U T— XXXI.

371

;Tem

28. Ecce ciies veniunt ,. dicit Dominus, & szdificabitur ci-

m

vitas Domino, a turre Hananeel ufque ad portam anguli,

39. Et exibit ultra norma menfuree in confpe&tu ejus fuper

frael

collem Gareb , & circuibit Goatha.:

.

ifce.

- 4o. Et omnem vallem cadaverum, & ci

neris, & univerfam

m

regionem mortis , ufque ad angulum porte equorum O-

rientalis, & ufquead torrentem Cedron, San&tum Domini: non

d

evelletur , & non deftruetur ultra in perpetuum.

| C0

QUS,

| I

) Oï'

Qdf

QIUS:

Qu

Aaaz'

ACAP—UT

füt

138. 4 turre Hanageel.) Eratfinmurd ibi cadavera, offa, cineres eorum ,

aj

urbis- Jerufalem turris, qu&

Hananee] qui in Golgotha morte puniti ,. aut

TUíll,

vocabatur, cujus mentio fit lib. 2. combüfti erant , fepeliebantur , aut

Efdre cap. 3. num. r. inde enim di- projiciebantur.

ECC

citur Jerufalem capta rezdificari.

Regzoneg mortis. )

Golgotha , & lo-

Ulgne ad portam anguli. ) Ea erat. Ca vicina,

quz erant loca fupplicio

reorum deftinata,

N

at pg

porta Benjamin, que anguli vocaba-

tur, quod in angulo urbis elfet. Sen-

Port& equorum.) Erat porta fontis,

fus eft , fore, ut tota urbs reftau-

equorum inter

ion & Moria, in

-

retur , per quam Ecclefia intelligi-

voragine iVlello , contra Orientem

Mu

pofita.

Dicta eft fontis, & equorum,

tur; quz zdificabitur , ut civitas ,

Es

Pfalin, I21. 3.

uod juxta illam effet equile Regis,

n

39. Exibi£ ultra morsga. ) Exten-

&

quod equi per illam educerentur

'.Hü

detur funis menfurz,

adaquatiünis gratia ad torréntem Ce-

atl Y

Super collem Gareä.)/Gareb eft col-

m

dron. HaGenus dicta fignificant Ec-

H;;»;M.

lis, qui juxta Jerufalem ad Boream

clefiam Chrifti quaqua verfum pro-

vcolufth

pagandam.

fitus eft.

Senílum

L po

Goatha.) Eft alius collis, quem

Domini.) Scilicet erunt.

ifiana

Adrichomius, & Villalpandus de ur-

Hzc omnia loca, quibus, ut dixi,

fienificatur Ecclefia, fancta Domino

be, & templo parte I. lib. 1. c. 9.

erunt.

Vere etiam fancta funt , ut

if. &

eundem effe dicunt cum Golgotha ,

yrüitte

ubi Chriftus crucifixus eft.

fonant verba, ea loca, qu& pie vifunt

peregrini Chriftianorum , mons

dl

40. Omnem valle» cadaverum.) Val-

) jilum

lis cadaverum eft illa, que inter Gol-

varie , fepulchrum Chrifti , &c.

joen

otha, five montem Calvariz, & mc-

-Non evelletur.) Quia Ecclefia per-

petuo ftabit,

niar Jerufalem fita eft , fic ditta, quod

-

e

3

p2

PRO PHET ]E R.EMVI-A—Z

CAPU.F XXXIL

Obfidente. Nabucbo

donofor- SFerufalem Sferemias im atrio carceris

te,

bi c

pofitus agrum in. ZAnatbot. ju[Ja domini emit. a fuo patruele , ju-

betque [ervari librum emptionis : refert. coram Domino beneficia

Ve

Traelitis praflita ; Dominus dicit : fe traditurum civitatem cum

dea

populo regi Babylonis propter illorum idololatriem, féd poflea vo-

tbl

vecaturum ipfos in S'erulalem, ac perculJurum cum . eis novum

Tate

fedus , ut. fibi ex toto corde ferviant.

j

Ic : .' -, Erb.[[

m . quod fa&um eft ad

]eremiam a Domino , in

Àn

anno decimo Sedeciz regis

Juda: /i'pfc:- eft annus de-

Cem

cimus o€tavus Nabucliodonofor..

IQ

2. Tunc exercitus regis Babylonis obfideb

»at" Terufalem : &

pent

Teremias Propheta e

rat claufus in atrio calfceris, qui erat in

U

domo regis Juda.

&t

3. Clauferat enim eum Sede&:*ïas' rex Juda j dicens:

. Quare

yaticinaris, dicens: Haec dicit Dominus :

Ecce ego dabo ci-

vitatem iftam in manus regis Babylonis ,

& capiet eam ?

jm g

" 4. Et Sedecias rex Juda non effugiet de manu Chaldzeo-

Qm v

?

rum, fed tradetur in manus regis Babylonis, & loquetur os

lis r

ejus cum ore illius, & oculi ejus oculos illius videbunt.

]eni

$, Et in Babylonem ducet Sedeciam , & ibi erit, donec vi-

hic d

fitem eum , ait Dominus : fi autem dimicaveritis adverfum

Yomec]

Vay;

Chaldaeos , nihil profperum habebitis.

.6. Et dixit Jeremias : Fat&tum eft verbum Domini ad me

megi

icens:

Qbfeiïa

—

7. Ecce

Và at

ï.

Nzo decimo.) Cum jam Jerufa-

caufa , própter quam Teremias in car-

jeci: )

lem per unum annum obfetfa

cerem conjectus eft.

lt hsc

fuiffet : ecepit enim obfidio adno no-

S. Donec vifitem, )

Verbum vi-

Üceret

.

no Sedeciz 4. Rep. 25. T.

fitandi accipitür in bonam partem :

tütem

Q« Ip atrio carceri.) N el eft hypallage,

id eft, donec eum e Captivitáte re-

Ine

& ordo inveifus, ut fenfus fit in cax

vOcerni.

L « litæ |

&t aj

cere atrii ; vel fignificatur Jeremiam

Eurm.Y Non Sedeciam , fed popu-

non iu ipfo carcere, fed in ejus ve-

lum , cujus caput erat Sedecias

; Qqui

p&m

ftibulo habitum fuiffe aliquanto laxius

in exilio mortuus eft. Ponitur

caput

emau

pro corpore, fic Chriftus

accipitur

& hu

quam ceteri, fortaffe quod . Sacerdos

pro Ecclefia

effet, & quod Judai, & ipfe Sede-

; ut cum dicitur: Sz4/e,

0c d

cias eum confulerent.

Saule , quid me periegueris?. AQt. 9- 4.

&V pro;

1

* $i de Sedecia hzc verba accipiani

dütem

3: Clauferar, 6/c.) Hzc verba ufque

tur, fenfus erit, donec eum mortal

üburb;

ad verüculum fextum quafi per pa-

vitz eximam.

hcei |

xentbefim. i'nferunmr » Am;* exl)!icet.ur

Vel ii

6. Er dixi/ Zeremia& ,- €:.) Finita

|

j

|

at J(*re

CAPUT Xxxu.

373

7: Écce Hanameel filius Sellum . patruelis tuus veniet ad

;

APIf

te, dicens: Eme tibi agrum meum

;«

ui eft in Anathoth

K

L

ll

bi enim competit ex propinguitate, ut emas..

j

8. Et venit ad me Hanameel filius patrui mei fecundüm

n

verbum Domini ad veftibulum carceris ; & àit ad me: Porfi-

Hf

de agrum meum, qui eft in Annathot in terra Benjamin, quia

Ium

tibi competit haereditas & tu'propinquus es , ut poffideas.

Inteliexi autem quod verbum Domini effet,

9. Et emi agrum ab Hanameel filio patrui mei, qui eft in

n

Anathoth , & appendi ei argent

»de

um feptem ftateres, & de-

cem argentcos.

?

ro. Et fcripfi in libro,

&

: fignavi, & adhibui teftes, & ap-

H

pendi argentum in ftatera.

at m

1. Et accepi librum poffeffi

onis fi gnatum, & Ripulgti'ongs *

& rata, & figna forinfecus.

Uate

Aaa 3 |

I23. Et:

0 d.

jam parenthefi , hzc ne&enda funt

g. Secundum verbum I)'amz'ni.-) Quem-r

cum verficulo primo.

admodum dixexat mihi Dominus. -

]te0

7. Patruelis 1uus.) Sellum, & Hel-

Poffde.) Eme.

If 0

cias erant fratres ; Helcias pater erat

Intelexz, quod verbum D*a*mi'm(

effez.)

Jeremie, Sellum autem Hanameel, ut

Qiuod. vellet Dominus itz feri.

hic dicitur. [taque Jeremias, & Ha-

CY-

^

nameel erant patrueles.

Q- Seprem /iateres*»,k E& decem drge;z-r

rium

"

£e05.) Septemdecim ftateres arcenteos,

Veniet ad £e. ) Injecit Deus

Haüa-

Solent enim Hebrei numerum mino-

ineeli mentem vendendi aoegrum urbe

rem majori preponere,

Stater idem

] me

Obfeífa, -cum res effent deploratz,

eft, quod ficlus., ltaque totum pre-

licce

itaà ut nemo empturus videretur ; in-

tium fuit 68. juliorum Romanorum.

—

jecit pariter Jeremie mentem emendi,

Tam vili pretio. venditur a

in -

cunm omnia effent hoft

ger, quia

ut hac emptione portenderet, & pra-

ibus infefta, &

diceret futuram e captivitate libera-

jamjam capienda effet Civitas, pauci,

m V;-

tionem , & reditum in Judzam.

jtem

Eme tibs agrum.) Habere poterant

aut nulli emptores inveniebantur. Po.

tuit etiam parvus effe agellus, & fte.

g

Levite predia fuburbana circa.urbem

rilis ; vel feptemdecinm: ficli füerunt

ad imille paffus, ad hortos, & pafcua

pars tantum pretii, non totum.

pecorum. Petit autem a Jeremia , ut

E

IO. lm [ibro.) Li!:-rum: vocat in-

6 qül

emat, quix poffeffiones extra 'ribum,

iïru')mïzncum:

contractus

emptionis

caput

& familiam vendi non poterant , &

agri;

hoc eft * (].[1'0(1 aitz Zzéz Hzim-'competit

cipit

Sgnavi.) Sigii lo pu bl'i'co,äf'orfe etiam

072

ex propimquitate , 6£ emas. .* Licet

propria manu fubfcribendo,

T.

autem Levit. 25..34. vetentur vendi

fuburbana Levitarum , intelligendum

rgentum appendi n flarera.) Pe-

cilli&im

cunia enim fuum pondus auctoritate

39rta

hoc eft de extraneis, & alterius tribus,

vel familiz, non de propinquis, qualis

publica conftitutum habere debet.,

erat Jerémias.

fínita

"EE Ljþfu;y-z pa[ejïani«:.;) Infirumen-

m

874

PROPHET(JERQMLE

.12. Et dedi librum poffeffionis Baruch filio Neri, filii Maa-

1(

C'l

fi:€, in oculis Hanameel patruelis mei, & in oculis teftium,

i

E

i]

qui fcripti erant in libro emptionis, & in oculis omnium Ju-

- daeorum , qui fedebant in atrio carceris.

n&

2

i

13. Et praecepi Baruch coram eis dicens ;

'14. Haec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: Sume li-

ad (

1010

bros iftos , librum emptionis hunc fignatum , & librum hunc,

qui apertus eft, &

2]

pone eos in vafe fi&tili, ut permanere pof-

À

fint diebus multis

EIi$

15. Hxec enim dicit Dominu

S ïzxercituum Deus Ifrael: Ad-

f0

-

huc poffidebuntur domus,:& agri, & vineze in terra ifta.

fuim

16. Et oravi ad Dominum , poftquam tradidi librum pof-

feífionis Baruch

lio Neri, dicens:

2

[unt

17. Heu, heu , heu, Domine.Deus : Ecce tu fecifti coe-

hIeHU

lum & terram in fortitudine tua magna, & in brachio tuo

,

- extento, non erit tibi difficile omne verbum.

!

Ottin

Exod.. 18. * Qui facis mifericordiam in millibus , & reddis ini-

34. 7. quitatem patrum in finum filiorum eorum poft eos: Fortiffi-

utc

]ian

me, magne, & potens, Dominus exercituum nomen tibi.

l

19. Ma-

&q

3j

tum empti(.)nþis, Sic fupra num, g

ret tam certam , & explöratam fe

Cad

di&um eft, »o/Zde., pro eme.

habere jJudxorum. reftitutionem , ut

Seupelatiozes,) Stipulationem con-

eadem fecuritate ,

iisdem . ceremo-

Y

^^

tractus , quz libro poffeffionis, de quo

niis emptionis contracum celebra-

dictum eft, continebatur,

ret , ac fi

.ab exilio Babyloxïis re-

mihy

Rata.) Ratificationes magiftratuum,

diiffent.

& teftinm, & omnes folemnitates ,

I4. I» vafe frihils. )

JÉeffaceo , ne

2j

laten

que adhiberi folebant , ut validi ef-

humore corrumpantur, fed ut eos

fent contractus.

integros inveniamus , cum ex capti-

ylor

vitate revertemur.

Quare fimul in-

Signa forinfecus.) Sigillo extrinfe-

dicat, & tempus captivitatis fore lon-

29,

cus adhibito,

Locum: hunc aliqui

ita vertunt: Jdeceps infÜrumenmium -'wen-

um, & reditum futurum certum,

IS. -4dhuc po/fidebuntur. ) Adhuc

l]

ditionis ffgnatum fecundam leges, E$ z20-

ementur. poft reditum e captivitate,

W

res , O apertum. D. Hieronymus rem

Ve

fic explicat : Ut affumat Lbros , unum

I7. Ín brachio tuo extemo.) Idem e[t,

quod dixerat, » fortztudime ttaAmagaa.

Quitg

fígnatum, alterum. apertum, qua emprto-

Omne verbum.) Ulla res.

prehe

ezum confuetudo buc uf;ue fervatur , ut

?[ilnf.h

quod intrin[ecus clan[um fignacula eon-

I9. Qui facis. mi[ericordiam £n mil-

li&us.) In mille generationes.

Tum €

volumen exhbibeat.

fipet , hoc legere cupientibus apertum

C»tþ

Et reddi iniquitatem , €&c.) Punis

o

T19; lLa oculis omnium Judaorum. )

peccata patrum in filis, ut minatus

Propterea dedit omnibus przfenti-

hOmïnE

es Exod,:54. 7. «& Deuter, 5. 9. vide

"n

bus, ut eo fa&o'omnibus oftende-

ibi di&ta.

C()nfl]lO

CAPJUT XXXIL.

375

Mas-

10. Magnus confilio . & inöomprehenübilis cogitatu, cujus

ium,

oculi aperti funt fuper omnes vias filiorum Adam , ut red-

m]u

das unicuiq

ue fecundum vias fuas, & fecundum '-fru&um ad-

inventionum ejus.

d

20. Qui pofuifti figna, & portenta i

An terra Bigypti ufque

e ]i-

ad diem hanc , & àn.Ifrael,

DUnt

nomen ficut eft dies hzec..

& in .hominibus, & fe;;i&i/ tlvbi

epof

21. Et eduxifti populum tuum I frael de terra JEgypti, in fi-

gnis, & in portentis, & in manu ro

buíta, & in brachio exten-

: M

to, & interrore magno.

l

22. Et dedifti eis terram hanc, quam jurafti patribus €o-

pf

rum, ut dares eis terram fluentem lacte, & melle.

23. Et ingreffi funt, & poffederunt eam, & non obedie-

] CC

runt voci tu& & in lege tua non ambulaverunt: omnia , quze

o QO

mandafti eis, ut facerent , non fecerunt :

& even.erunt eis

omnia mala haec.

24. Ecce munitiones extruCte funt adverfum civitatem

l1

fl

.)

t

l*

ut capiatur, & urbs data eft in manus Chaldagorum, qui prae-

bi

liantur adverfus eam,.a facie gladii, & famis, & peftilentiae ,

& quaecumque locutus es, acciderunt, ut tu ipfe cernis.

) Ma

$. Ettuü dicis mihi, Domine Deus: Eme agrum argento;

x P

& adhibe teftes, cum urbs data fit in manus Chaldaeorum ?

em, W

. 26. Et fattum eft verbum Domini ad Jeremiam, dicens:

careno»

27- Ecce ego Dominus Deus univerfz? carnis , numquid

ceebra-

mihi difficile erit omne verbum ?

011"13 Ie

28. Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego tradam civi-

ce,

tatem iftam in manus Chaldseorum , & in manus regis Ba-

| nt 69

byloni:s, & capient eam.

« cipti-

C5

imy il«

129. Et ven»ient Chaldaei praeliantes a/dver'(um urbem han

&

ore loti

ttürm.

19. Jpcomprehenfibils cogitatu.) In

QO.j Ufgue ad diem banc ) Qux uf-

j AthC

Hebrzo eft: AMltus opere , vel adiz-

que ad hodiernum diem commemo-

venfiione.

vitate

LXX. rerem: operibus :.]o-

ïæbitun

[dem &^

quitur proprie Propheta de incom-

Secut ef. dies /;,ft

j m

prehenfibilitate non' effentiz, & fub-

J

:2 Sicut apparet

ftantie Dei, fed confiliorum, & ope-

hodie.

7 f'n Wy/-

rum ejus.

24. 4 facie gladii, 65, famis , €fe.)

Cujus oculs arerti funt fuper ommes,

Gladio, fame , & pefte.

£c) Cujus octli vident , quidquid

ï purb

27. Omnze verbim.) Res quslibet..

homiqes agunt.

M UIBMUEBIZOMATR,

qipatis

6c. € o-glïcatifonum

20. Domatiiu:) 'lecisplanis, ut

5' 9. Md

confiliorum , & operum,

fzpe füpra dicum eft,

27

.PROPHET. KJEIREMfæ

& fuccendent eam igne, & comburent eam , & domos, in

n

quarum domatibus facrificabant Baal 3

& libabant diis alienis

libamina ad irritandum me,

3o. Erant enim filii Ifrael, & filii Juda, jugiter facientes

e

malum in oculis meis ab adolefcentia fua: filii Ifrael, qui uf-

t

(

que nunc exacerbant me in opere manuum fuarum, dicit

d

JDominus.

31. Quia in furore

') & in indignatione mea fa&a eft mihi

civitas heec , a die , q

u

ua aedificaverunt eam, ufque ad diem

iftam, qua auferetur de confpettu meo.

ber

32. Propter malitiam filiorum Ifrael , & filiorum Tuda,

quam fecerunt ad iracundiam me provocantes, ipfi, & reges

I«

eorum, principes eorum, & facerdotes eorum, & prophetze

eorüm viri Juda, & habitatores Terufalem.

C05

&nit

33. Et verterunt ad meterga, &non facies, cum docerem

eos diluculo, & erudirem , & nollent audire, nt acciperent

:l

li

U

difciplinam.

4R eg.

E

34. * Et pofuerunt idola fua in domo

bon

; in qua invocatum

21. 4. eft nomen meum, ut polluerent eam.

35. Et sdificaverunt excelfa Baal, quae funt in valle filii

quo

Ennom, ut initiarent filios fuos, & filias fuas Moloch: quod

tum

non mandavi eis, nec afcendit in cor meum, ut facerent abo-

M

minationem hanc, & in peccatum deducerent Judam.

Imen

us Deus Iírael

E

36. Et nunc propter ifta) hzec dicit Domin

*

Thni

L:

niti, & caftieati meliores fier

30. Im opere manuum [marum.) Idolrisn,

o

:

ent, fic

que manibns fuis fabricaverunt.

fupra c. 2. n. 39.

Catorr

aI. d2 furore , £7c, ) : ÀAd furorem,

34- lm qua imvocatum ef 20

lt Qp

quafi dicat : videtur Jerufalem facta

meum.) Quz de nomine meo, cui

ab hoc , ut furorem meum in eam

dicata eft, vocatur Domus Dei. Al-

Nrer- P

oftendam, vel eft ejusmodi, ut nun-

ljudit ad facdtum Manafiis

i

quam defiftat me ad furorem, & in-

&

.

4' Reg' .21 *

dignationem provocare.

35. Ba«!.) Baali.

bW](

IN (

4 die qua ædif'c;weru,nt.) Inftaura-

lz "walle frlis Ennom.) In T'opheth,

verunt , auxerunt, ornayerunt eam

ut cap. 7. 3I- 32. & cap. 19. 9.

Onmn

$Salomon , & Jud&ai; non enim pri-

Ipitiarent.) Certo ritu, & notis per

mum a Judzis Jerufalem zditicata eft.

ignem inuftis , obfequio , & cultui

[1 4j

Mloloch confecrarent.

It on

33

Cu; docerem . eos dilncu/o.) In

Tüm ti

Hebreo eft, Maze furgendo: id eft,

Mec afcendit i2 cor "mzeum. Nun-

uam cogitavi, INotus Hebraifmus.

idol (

magno ftudio, ac diliggntia, Vide

36. Propter £ff£2.) ld eft, nihilomi-

LU

fupra cap. 29. n. I9.

v,

lim ,

Ut accipérent difczþlind:p.) Ut mo

A.

nus. Vel ne forte confiderata pec-

hj

I

CAB UT XXXIL.

E m B

!

j

ad civitatem hanc, de qua vos dicitis, quod tradetur in ma-

enis

nus regis Babylonis in gladio, & in faime, & in pette.

37. Ecce ego congregabo eos de univerfis terris, ad quas

N

ejeci eos in furore meo ,

& in ira mea, & in indignatione

1uf

grandi: & reducam eos ad locum iftum , & habl are eos fa-

ciam confidenter.

üici

38 Et erunt mihi in populum , & ego ero eis in Deum.

mihi

49. Et dabo eis cor unum, & viam unam, ut timeant me,

djem

univerfis diebus, & bene fit GIS' & filiis eorum pott eos.

40. Et feriam eis pactum fempltel num, & non definam eis

yd,

benefacere: & timorem meum dabo in cordc eorum , ut non

recedant a me.

regeb

he

Qelo

41. Et laetabor fuper eis, cum bene eis fecero;s & p antabo

eos in terra ifta in verltate, & in toto corde meo * & in tota

anima mea.

ercm

efen

42. Quia heec dicit Dominus: Sicut adduxi fupea populum

iftum omne malumhoc grande, fic addücam fuper eos omne

atum

bonum, quod ego loquor ad eos,

43- Et poffidebuntur agri in terra ifta, de qua vos dwtzs

quod deferta fit, eo quod non remanferit homo , & jumen-

e fl

tum; & data fit in manus Chalda&orum.

qu

44. Agri ementur pecunia, & fcribentur in libro : &i 1mpr1-

t aD0

metur- Bgnum & teftis adhibebitur: in terra Benjamin, &

(rad

in circuitu ïerufalem , in civitatibus Juda, & in civitatibus

montanis, & in civitatibus campeftribus , & in civitatibus,

quæ

m f

catorum iftorum magnitudine; putent

ficut abro

5

catum eft pa üum, (5( leh.

Mofaica.

| n

fe nunquam ab exilio liberandos:

7. Congregabo. ) E Bdbylone con-

AY. Ef latabor, 6/c.) Jucundum mi-

gxeoacos ludeos reducam i. Judzam

hi exit benetacere eis,

el

fiinul fïr*mfï(.atur jHN

Àp veritate/ ) |LXX, £2 fde, id

(f 21:

per Zorobabel :

eft ,

i

beratio e captivitate pec (.atl, & de-

vere , & fideliter, fine fuco ,

ductio ad.Ecclefiam per Chriftum.

aut dolo

Ip toto corde mee.) Nulloremanen-

fheths

omnes fentiant,

39- Cor tuzm.) F'aciendo, ut idem

0p

& velint.

te veterum Oi*enhonum VE&lgIO aut

Viam unam. ) Faciendo, ut una

PECC&LOIUIR tnemoria.

fit omnibus vivendi ratio. Deum ve-

43: Paf'z(ek;in'ur (tg**l ) Ementur,

cutl

rum timentibus, & colentnus, aec

& vendentur agri poiï reditum ex

idolis fervientibus,

Babylone , in quus rei fignum ego

S D

4O- Patlum fempiternum.) . Kvange-

hunc agrum emo, & poihdeo

[müs

lium , quod nunquam amogdbrtur,

A Canvertm) iReducam.

jhdom

Bib.enm Com. Menroc T. F,

ya [

.

379

P R OPHET, IER EM I E

qua ad Auftrum funt : qui

a convertam eaptivitate*mweq-

ul

us.

rumï,ï. ait Domin

CATUT XXXIL.

Ve

Promittit Dominus fe clz'h/ziju-mm peccata. populi fui, €? a &äpzi-

qu

vitate reduChurum multis beneficiis fubfequentibus : germinabit Da--

vid germen juflitiee faciens juffitiam , €? judicium in terra , &

Juarmiffamum ef? pacfum. Domini cum David, & femine Sta- [

If

bu

cob ebementer multiplicanda.

t. J7 T. fa&um eft verbum Domini ad f]er"emiamr fecundo ,

Vos

cum adhuc claufus effet in atrio carceris, dicens :

tuit

fün

2. Hac dicit Dominus : qui fa&urus eft , & formaturus

ilud, & paraturus, Dominus nomen ejus.

3. Clama ad me, & exaudiam te:

j

&

: annuntiabo tibi gran-

Y0:

dia, & firma, quse nefcis.

bor

4. Quiahzec dicit Dominus Deus Ifracl ad domos urbis hu-

tT

jus, & ad domos regis Juda

(

, qua deüru&æ funt, & ad mu-

nitiones, & ad gladium.

.

5. Venientium , ut

dimicent cum Clialdaeis, & i'm'plï'e:int

eas Cadaveribus hominum , quos percufli in furore meo, &

in indignatione mea,, abícondens faciem meam a civitate hac,

M

R

propter omnem malitiam eorum.

. Ecce ego obducam eis cicatricem , & fanitatem, & cura-

0i

ls.

q tdi

bo eos: & revelabo eis deprecationem pacis , & veritat

7

-

2«f

-

tenre

Y« &K'Econdo.) P'oiïq;mm: fcilicet erat

4. 4 demos.) De domibus.

Cam

in carcere

44 munitiones.) De munitionibus ,

ilt factum fuerat.

; nam prius fepius

quas Judsi fubverfis domibus excita-

runt, ut im eis machinas bellicas eri-

&

l2 atrio carteris. ) Vide dicta* finpeu

rerent contra Chaldzos.

W 1

riori c. n. 2o0.

*

lir

2. Qmi fatlurus eff. .... jllud. ) Fa-

Er ad gladiwm.) EÉt degladis , &

viris armatis uxbem propugnantibus.

W.

&urus, & effetum daturus , id quod

Y

promifi. LXX. habent : Faczezs zer-

B. Ut impleant eas cadaveribus.) Par-

j

rau,C0* formans eapz , id eft, Jexufa-

ticula «z nom fignificat caufam, fed

pe

lem, & Judzeam, reficiens , & re-

ftaurans.

eventuni; fon enim prqpcereuz vene-

l

rant, ut cadaveribus fuis aggeres

Inrgi

. 8. Clama ad me)) Ad i'm-petramlum

foilas implerent.

"nt

reditum e captivitate: -

Faciem meam.) Favoxem meum.

K

JFirma, ) ln Hebr. eft ; forrz, id

6. Obducam eis cicatricem.) Cicatri-

Tever

eft, res arduas, & d'fficiles, quas nifi me

cem, & vulnus Judeorum fanabo ,

&m [

xevelante comprehendere non poteris.

Ieducens eos e captivitate.

1

CAPUT XXXIL

379

&

5 'E-tl convertam converfionem Juda , & converfione

nje

rufalem: & sedificabo eos ficut a principio.

8. Et mundabo illos ab omni iniquitate fua, in qua

'pecca,-

verunt mihi: & propitius ero cunétis iniquitatibus eorum , in

2p*z

quibus deliquerunt mihi: & fpreverunt me..

Du-.

g. Et erit mihi in nomen, & in gaudium, & in laudem,

Iv

& in exultationem cun&tis gentibus terrae ) quse audierint o-

mnia bona, qusxe ego faCturus fum eis: & pavebunt & turba-

]*

buntur in univerfis bonis, & in omni pace, quam ego faciam eis.

Io. H&c dicit Dominus: Adhucaudietur in loco ifto (quem

do,

vos dicitis effe defertum, eo quod non fit homo, nec jumen-

tum in civitatibus Tuda ; & foris Jerufalem, quae defolatae

iITUS

funt abfque homine, & abíque habitatore, & abfque pecore.)

ir. Vox gaudii, & vox leetitiae, vox fponfi, & vox fponfze ,

vox dicentium : Confitemini Domino exercituum, quoniam

Ti

bonus , quoniam in aeternum mifericordia ejus ; & portan-

N

tium vota in domum Domini : reducam enim converfionem

Iy-

terrae ficut a principio, dicit Dominus.

xercituum; Adhuc erit in in loco

[eaht

I2. Fæc dicitDoæinus e

1

ifto

(

P

LB,b b a

,€

Sanitarem.) KReddam.

cellentur , intelligentes eum , qui ami-

haC

Revelabe eis deprecationem pacus. )

cos fuos tam multis bonis potuerit cu-

Oftendam eis, concedam eis pacem,

mulare, poffe etiam inimicos. perdere.

lp emmi pace.) ln omni rerum pro-

'IUI'Z'

quam pre

cibus poftularunt.

Verztatem.

) Fidem promifforum in-

fperitate, & aflluentia ; hoc enim fi-

enificat

PHX

apud Hebrzos , ut

tegre illis prxftabo.

Pfalm. I2I. 7. Eiaz pax invirtutetud,

i

Conmvertam canvcrfanam.) Redu-

cam captivitatem , ut fupra c. 30. 3.

E abundanutia m turribus £uis.

I8. & infra n. II.

26.

10. Et foris Zernu[alem.) Et plateis

TP

Adificabo eos.) Stabiliter conftituam

Jerufalem.

xoue

1I. Fox fhonfé, &$ ffonfa. ) Loxtas

"d

eos in Judza.

.

"

Tmna-

8icub a princtpi

2.) Cum eos ex fKey-

inibitis nuptias in Jerufalem ,

xime exultabitis in. nuptiis. Chrifti ,

135&

pto in terram promiffionis induxit,

& Ecclefiz.

£ibus

& ibi ftabilivit.

Hoc carmen

Er erit.) jerufalem, & Ecclefia

Confr, emtni Domino. ) .

fut

per Jerufalem fignificata.

intercalare ceciniffe Tudaos in reditu

fd

e Babylone, patet Efdra lib. f. c.3.

l

In nomen.) Dei, ut fic per eam no-

va-

minis Dei fama promulgetur inter

ut etiam victimas.

Vota.) Oblationes ex voto debitas,

wfeb

ntes, que gaudebunt, laudábunt,

&

admiratione , & facro timore, &

Converfiomerm ferra. ) Captivitatenm

ferr& , ut ex Hebreo habent. Pagni-

ii

reverentia pavebunt, fcilicet ad tan-

!lclm

tam Dei- bonitatem, & beneficentiam.

nus, & Vatablus..

Turbabuntur.) limore etiam per-

129. Accubaniiam gregum.) Gregum,

n[do j

N

386

PROPHET. JEREMIJE

ifto deferto abfque homine, & abfque jumento, & in cun&is

civitatibus ejus, habitaculum paftorum accubantium gregum.

15. In. civitatibus montuofis;j^& in civitatibus campeftri-

le

bus, &in civitatibus quae ad Auftrum funt, & in terra Benjamin,

& in circuitu Jerufalem, & in civitatibus Juda, adhuc tran-

[en

Yi

fibunt greges ad manum numerantis, ait Dominus.

14. Ecce dies veniunt , dicit Dominus : & fuícitabo ver-

bum bonum

5

;

, quod locutus fum ad—domum Ifrael , & ad do-x

Du

mum Juda.

1s. Ín diebus 1ll

ils, & in temþore illo , ger,minyare faciam

p0p

faf

David germen juftitiee ; & fa;:iet' judicium , & juftitigm in

terra.

not

16. In dieb

us illis falvabitur ]uda, & Jerufalemx(r) habitabit

corfidenter, & hoc eft nomen ,

2

Aqfuod vocabunt eum ; Do-

Clan

minus juftus nofter.

L

17. Quia hzc dici

t Dominus: Non interibit de Daviä vir :

EH

ui fedet fuper thronum domus Ifrael.

&

:9. Et de Sacerdotibus, & de Levitis non interibit vir a

facie mea, qui offerat holocautomata, & ince

»

,

nd at facrificium;

& caedat viétimas omnibus diebus.

dicenäs':

19. Et fattum eft verbum Domini ad Jeremiam ,

20. Haec dicit Dominus: Siirritum poteftfieri pactum meum

&

cum die, & pattum meum cum no&te, ut non fit di

es .

nox in tempore fuo.

2t Lbf

(1) ferufalem. — 14 edzz. Sixr. legitur: Irael.

qui pre ubertate pafcuorum, & fatu- & fequexïtäm verficulum explicavi-

xitate in pafcuis more fuo procume mu

Se

bent, & quiete accubabunt.

I

9. Non ;'nteriäi).) 'Non deerit Rex

efemine Daávid : hoc reenum tenuit

I3. Tranfbunt greges ad manum

numérantis.) Solet enim paftor vefperi

Chriftus , qui fpiritualiter in. Eccle-

redicto grege ad caulas, in earum

fia tegnavit.

oftio oves, dum tranfeunt, numerare,

19. Non iteribit.) Non deerit, ut

verfu precedenti fignificat, ficut re-

ne forte illarum aliqua defideretur :

b

fisnificatur vigil cura paltorum Ec-

enum Chrifti , ita facerdotium FEvan-

LL

lefiafticorum , folicitorum, ne aliqua

ge!ïcum fore perpetuum , & Eucha-

108

Chrifti ovis pereat.

riftim facrificium per holocaufta, &

!Iter ?

14« Sufcitabo verium bonum.) lm-

futurum.

victimas legis fïgnificatuïn non de-

,

A

plebo, evenire faciam verbum boniim,

&ltera

xem bonam, confolatoriam, profpe-

QO. Siirritum potefffreri , 0. ) Si-

ulis ,

&am , fauftam, qnam promitt.

cut leges cali, diet, & noctis in fuo

ordineé immobiliter perfeverant , fic

Ef;

Y5. Germen jmféitia.) Filium juftum,

1

hnc d,

Chrftum Dominum, fic fupra c. 24.

inea p

romilfio immutata , & rata pere

/

illi .

manebit,

wlb lm

mum. 5. ViQe ibi dicta, ubi hüne,

CAPU' TT XXXIIL

351

s

ar, Et pa&tum meum irritum effe poterit cum David fervo

m

mco, ut non fit ex eo filius, qui regnet in throno ejus, &

itl»

Levit2e, & Saceïdotes miniftri mei.

22. bïcutl enümerari non poffunt ftellae cæll, & metm à-

ihit

LTAfie

rena maris: fic multiplicabo femen David fervi mel3 & Le-

vitas miniftros meos.

Vet«

.233. Et factum eft Verbum Domini ad ]eremlam, dicens :

]do-

24. Numquid non vidifti, quid populus hiclocutus fit,dicens:

Duse cognationes, quas elegerat Dominus, abje&tze funt, &

Clafi

populum meum defpexerunt , €o quod non fit ultra gens co-

m Y

ram eis?

2s. He&ec dicit Dominus : si pactum meum inter dlem &

bi

no&tem, & leges coelo, & terree non pofui:

Do:

26. Equidem , & femen Jacob, & David fervi mei prop—-

ciam, ut non affumam de femine ejus principes feminis Abra.

Vif s

ham., Iífaac, & Jacob : reducam enim converfionem eorum ,

& mlfereboz eis,

vit à

jUy

cens,

yeudm

$

phcm

p At

venuil

»

f

"

Bbb 3

CAPUT

ATa Y

tcut r

Q2. Semem David.) Chrftianos ,

Eo quod Wom ffr nitra gent, &jc. )

: f

q:08 Chriftus filius David . fpiritua-

i quia putant eos non habere fuccef-

foci

Iiter grenuit.

flionem, & pofteritatem, vel ita ut

jf

24. Du& cognationes.) Duæ familiz,

videatur illis gens Judæor am vilis fa-

0i 0

altera regia Davidis, altera facerdo-

a,

& nullo loco h3l

»enda.

talis Aaroms

25. Nonm pofui.) Virmum, ftabile,

Qþ

'F)

Er populum meum d)ff:mfrunï ) Qui

& perpetuum feci.

T füG

hoc dicunt, putantes jam non effe

Q0. Comver[fonem: eürum, ) Capcwx-

W [

fic

ii Reges, & Pontifices ex duabus

tatem éorum , ut fupra n. 7.

illis tmmh:&

r gef'

Rl

82

o

PROA'PH.-ET-'. jEREMIgæi

C-A PAIT- XXXIV.

d

.Prädirit Dominus , f2 1raditurum regem Sedeciam in manus re-

Ji

gis Babylonis una cum Sferujalem , . quam igni [uccendet , eo

Qu

quod paétum, quod coram Domino. pepigerant de dimittendis bis

fal

Habreis fibi in fervitutem fubjecerant ,

liberis , uos ex

non. feruaveritt.

qu

Y^ Erbum , quod fa&tum eft ad Jeremiam a Domino, quan-

qu

do Nabuchódonofor rex Babylonis , & omnis exerci-

lüs

tus ejus. univerfaque regna terr&, qua& erant fub poteftate

fnu

manus ejus, & omnes populi bellabant contra Jerufalem , &

dor

contra omnes urbes ejus, dicens:

a. Haec dicit Dominus Deus Ifrael, vade , & loquere ad

af

Sedeciam regem Juda, & dices ad eum: Hzec dicit Dominus:

f

Ecce ego tradam civitatem hanc in manus regis .Babqunis, &

fuccendet eam igne.

3. Et tu non effug

ies de manu ejus, fed comprehenfione ca-

dic

Iq

pieris, & in manu ejus traderis, & oculi tui oculos regis Ba-

bylonis videbunt, & os ejus cum ore tuo loquetur, & Baby-

Cum

lonem introibis.

W.

4. Attamen au

di verbum Domini, S.e.dä.cïa rex Juda: Hzec

L

dicit Dominus ad te: Non morieris in gladio.

que

s. Sed in pace morieris, & fecundum combulftiones pa-

thi

TUn

trum tuorum regum priorum , qui fuerunt ante te, fic com-

burent te: & Vae , Domine, plangent te: quia verbum ego

N

&f ;

locutus fum, dicitDominus.

6. Et locutus eft Jeremias proph

eta ad Sedeciam regem Ju-

idz

T0

da univerfa verba hzec in Terufalem.

4. Et exercitus regis Babylonis pugnabat contra Jerufalem ,

aLa-

& contra omnes civitates Juda,' quze reliquae erant contr

chis ,

V

Tni

Vertunt: ,combärekt zil£ , Ícilicet aroQ

genä ?

3-

YOmprehenftone capieris. ) Certo,

mata , & odores incendent in fu-

ac fine dubio capieris.

nere tuO.

Vide, que de hoc ritu

l €Qen

S. Ip pace.) INon violenta , fed na-

Tutte

turali morte.

dixi in. Oeconomicis Lib.—

F. capit.

( D

Secundum . combuffiones , &/c. ) - Sic

30. nutn. 2.

RVer;

V& Domine , plangent te, 6&c.) Vide

müub

gentiles

cadavera fuorum combure-

bant,

Concedet hoc Rex Babylo-

di&ta cap 22. num. 1.

Qtà «

m

nis, quod Joakimo non conti

ge

rat,

7. Lachis. ) Vide ]

ofue Io. 3[ &

Riece

li

H

ebr.

2. Paralipomen. II. g.

th&n

fupra cap. 22. I9- Aliqui ex

i.

C APUT XXXIV.

383

chis, & contra Azeclhia: hze enim fü

pererant de civitatibus

f

Juda, urbes munitze.

, ü

8. Verbum, quod fattum eff a

'eï. Teremianm aDo/ihino, pott-

5 D

quam percuffit rex Sedeci

as foedus eum omni populo in ]eru-

U

*

falem , przedicans :

9. Ut dimitteret unuf

C

]

uifque fervum fuum , & unufquif-

que anciliam fuam , Hebrcum, & Hebraeam liberos: & ne-

quan

'quaquam dorminarentur eis, id eft, in Judao, & fratre fuo.

a

10. Audierunt ergo omnes principes, & univerfus popu-

eate

lus, qui inierant pactum, ut dimitteret unufquisque fervum

M

fuum , & unufquifque ancillam fuam liberos, & ultra non

dominarentur eis: audierunt igitur, & dimiferunt.

re 20

11. Et converfi funt deinceps, & retraxerunt fervos, &

J

Tnus.

ancilas fuas, quos dimifer

*

an*t'liberos, & fubjuzaverunt in

iis &

famulos, & famulas.

»

12. Et fatctum eft verbu

*

m Domini ad Jeremiam a Domino;

je «

dicens:

i ba

r3. H&ec dicit Domínus DeéusIfrael : Ego percuffi feedus

Dày

cum patribus veftris, in die, qua eduxi eos de terra JEgy-

*-

pti, de domo fervitutis) dicens:

; Hæc

14. * Cum completi fuerint feptem anní, dimittat unufquif- Exod.

que fratrem fuum Hebreeum , qui venditus eft ei, & ferviet 2I- ?

L

s pà

tibifex annis, & dimittes eum a te liberum, & non audie-

11(5'120

: com

runt patres veftri me, nec inclinaverunt aurem fuam.

m ep

15. Et converfi eftis vos hodie, & feciftis, quod re&tum

eft in óculis meis, ut preedicaretis libertatem , unu(quifque

:m ](I

ad amicum fuum, & iniftis pa£tum in confpettu meo, in do-

mo, i.n qua invocatum eft nomen meuzn fuger eam.

fa[eftl »

16. Et

qu

Pradicans

ChIS )

8 Pen;ujit — ;ce-dzo;'.v) Vel pro-

tiáns.

i

) Voce pfæCönis denune

mittens generatim , quod divinam le-

gem ellet fervaturus, vel peculiariter

Hebüraum, . Heirsam. ) Quia

jct O

legem de. fervo feptimo anno mana-

de alis Dei

t m p

prgaceptum: non intel-

mittendo, juxta legem Exod. 2r. 2.

'Iiïgebatxrr..

& Deuteronom. 15. 12. quam abro-

1I-. Converff

? funt. )1. Ab inftituto ,

caplb

caverat ayaritia.

Percuffit. autem

& tcdere diícetierunt volantate mu-

fodus de hoc przcepto fervando,

tata.

*

. Reraxer

Fc) Yii

quia magis ad urgentem eo tempore

unt. ) In fel'ïv itutem.

E

neceffitatem — pertinebat , ut fcilicet

IS. Comverf effis vos. ) . Cum con-

(

j*

placamsiDeu*sf' eos in fervitutem non

verft effetis; cum a peccato patrum

4ZIe;

veftrorum difceífiítetis.

384

PROPHE T.V,,H]E R EM E.

16. Et teverfi eftis, & commaculaítis nomen meum, & re-

In

duxiftis unufquifque fervum fuum, & unufquifque anciliam

fuam, quos dimiferatis ; ut effent liberi, &

fucze poteftatis

Pif

;

fol

& (ubjugaftis eos,

ut fint vobis fervi, & ancillze.

17. Propterea haec dicit Demiuus:

Vos non audiftis me ,

ut praedicaretis liber

tatem unufquifque fratri fuo, & unuf-

E,

libertatem , ait Do-

que aámico fuo: ecce ego praedico vcbis

u

minus, ad gladium, ad peftein , & ad.famem, & dabo vos in

commotionem cunétis regnis terrae.

/18. Etdabo viros, qui praevaricantur foedus meum, & non

obfervaverunt verba foederis , quibus affenfi funt 1n conípe-

?Gen.

&u meo, vitulum quem conciderunt in duas partes, * & tran«

15.10.

fierunt inter divifiones ejus.

L

t

19. Principes Juda, & princi

peä Terufalem eunuchi , & fa-

TO

cerdotes, & omnis populus terrae, qui tran

fieruut iknvter* di-

vifiones vituli:

X

um Afuorum ,&in ma-

&

20. Et dabo éos in manus inimicor

nus quaerentium animam eorum, & erit morticinum eorum

Re

in efcam volatilibus coeli, & beftiis t« rrae:

dabo in

ar. Et Sedeciam regem Juda , & principes ejus,

manus inimicorum fuorum :* &

in manus quaerentium animas

qu

lonis, qui recef-

Tün

eorum, & .in manus exercituum regis Baby

k

ferun.þ a vobis.

55, E.cce

dæx

tur

l'zd

-nicum.) Proximum fuum fervum

2 -camimatimem.) Hebr. & LXX.

Hebrzum, vel ancillam.

im difperfionem , ut vagi , inftabiles ,

f

timidi, & trepidi, vagemini , & toto

In domo, 6c.) Intemplo , quod eft

fo

li

domus mea, & romine meo appella-

orbe fpargamini.

Quo

tur templum Domini.

IQ. Pitulum,

Be.) VOXL v lum

ne&enda eft cum particula illa, zos

in ]

16. Cumnmacnlaffis nomem. meum.)

Pa

Dedecore affeciftis , violantes pa&um,

obfervaverunt ,. ut fenfus fit, non

d

quod interpofito meo nomine jureju-

fervaverunt pactum, quod cofo vi-

rando firmaveratis.

^

tulo, & divifo, &c. finxerunt.

De

17. Pradicareris libertatem.) Ut vo-

ritu hoc tranfeundi per diviftones vizu-

caretis eos ad libertatem.

L

. has

li, vide dicta Cen. 15. n. 9. & to.

QO. Quarentiwm anim.m eorum. )

p

bent: w£ vocarer dimiffronemm unmquj&-

Qu

qu

e ad proximum funm.

Poftulantium , & quærencü'zm ad

Predjco vobis libertatem. ) Manu-

neceim.

qu

mittam vos, ut non fitis amplius

Morticinum.) Cadaver eorum jace-

(p*x

lr

fervi mei, neque vos defendam , fed

bit infepultum.

permittam in gladium , peftem , &

2I. Qwi reccfferunt a wobi.) Ad

dat

tempus: poftea reverfuri. Hozc dicit,

w

ul

fnmem incidere,

CAPUT XXXIV. & XXXV.

385

V

22. Ecce .ego praecipio , dicit Dommus- & reducam eos

iLiam

in civitatem hanc , & prsliabuntur adverfus eam , & ca-

itis,

pient eam , & incendent igne: & civitates Juda dabo in

fohtudmem €o quod non fit habitator.

ne.

$

CAPUT. XAXXV,

jnut

. Do-

Exemplo obedientie. Rechabitarum, pracepta patris fui. licet dum

0511l

Jervantium , expoflulat. Dominus de. pertinazi . Stud.gorum. inobe-

dientia adver[us ipfius pracepta: quapropter: hi prauuntiat

Z

: o

Dominus mala, illis autem boua.

Qipe

7Erbum, quod fattum eft ad Jeremiam a Domino in

tfafle

diebus Joakim filii Jofize regis Juda , dicens:

2. Vade ad domum Rechabitarum: & loquere eis, & in-

&f

troduces eos in domum Domini ; in unam exedram thefau-

et dl

1orum, & dabis eis bibere vinum.

3. Et affumpfi Jezoniam filium Jeremise fihum Habfaniz ,

n m

& fratres ejus ,

& omnes filios e;us

,& univerfam domum

orum

Rechabitarum:

:4. Etintroduxi eos in domum Domml ad gazophylacxum

50 If

1O0-

r2

quia, cum Chdldæl Jerufalem obfede—

pulares fuós in fervitutem retraxe-

runt, audientes Pharaonem /EÉgypti

rant,

LÀ

ree

Regem advenire, ut opem ferret Ju-

o. Rechalitarum. ) Wide, qux dixi

dais, obfidionem folverunt, ut dici-

Judicum-c. 1. n. 16. erant autem Re-

bv

tur infra capite 37. 4. poftea autem

chabitx filii, aut pofteri Jonadab fa-

—

redeuntes urbem & Sedeciam ceperunt.

miliaris Regis Jehu 4. Reg.

IO.'15.

D

22. .Pracipio,) Chaldzis, ut ad ob-

Jonadab autem filius. tuerat Rechab,

ltïblleb !

fidionem redeant,

Dicitur Deus non

ut eodem loco dicitur, & hoc cap.

& 0

folum facere, fed etiam præc:pere id,

—45. 6. Rechab aütem genus ducebat ex

in bonum convertat.

quod permittit fieri; ut fua providentia

Sic dixit David

Jethro focero Moyfis. Nominati funt

d

Rechabitz a Rechab,

ui in ea fa-

XA, ;W

eum precepiffe Semei, ut fibi ma-

milia clariffimus fuit T.

aral. 2. 55.

f0

lediceret, 2. Reg. 16. 10-

(dn unam exedram.) Cubicula hzc

I

nmfü u

Eo quod zon ft ) Ita ut non fit.

erant, five celle zdificatz in appen-

nl

fe

N diebus Joakim.) Supra monui

dicibus temph

ubi federe, & quie-

!

non fervar in hoc volumine

Ícere poterant Sacerdoces & Levitz.

Jbi etiam. fuppellex ,

& opes templi

&T

prophetiarum ordinem temporis ; nam

u äW)

qu£ hic narrantur , prius acciderunt,

recondebantur, unde n. 4. exedra vo-

unn

L

dam que fugenor:bus capitibus tra-

catur gazophylacium.

dita . funt.

' Attexit autem hanc hi-

Datis eis bibere vinum, $c.) Offexes

ftoriam multo ante actam, ut often-

illis vinum ut bibant.

dat, quam graviter peccent, qui Dei

4- d gazopbylacium.) Quod fupra

M

juffa violant, vt illi fecerant, qui po- — num. 2. appellavit exedram.

(dh

Bidl. eum Cam. Menoch, 1. V.

Ccc

"

PROPHET.JEREMIJE

filiorum Hanan ,.filii' Jegedelize. hominis Dei , quod erat ju-

xta gazophylacium principum , fuper thefaurum Maafize fi-

r

4

lii Sellum, qui erat cuftos veftibuli.

s. Et po

.

fui coram filiis domus Rechabitarum fcyphos ple-

& calices: & dixi ad eos: Bibite vinum.

;

;

Qqi

nos vino,

adaB

6. Qui refponderunt: Non bibemus vinum: q

uia Jon

er

filius Rechab , pater nofter , praecepit nobis , dicens: Non

bibetis vinum vos, & filii veftri, ufque in fempiternum:

uí

^. Et domum non zdificabitis , & fementem non feretis ,

& vineas non plantabitis, nec habebitis: fed in tabernacu-

W

- fis habitabitis cun&tis diebus veftris, ut vivatis diebus multis

qu

fuper faciem terr&&, in qua vos

peregrinamini.

-

2

a

is' no-

$. Obedivimus ergo voci onadab filii Rechab, patr

dh

ftrij in omnibu

.

s, quae praecepit nobis , ita ut non bibere-

àY

us vinum cun

&is diebus noftris nos, & mulieres noftrze,

*

ali

filii, & filise noftrs&e:

di

Et non zedificaremus

domos ad habitandum: & vineam,

Tt

& agrum, & fementem non habuimus :

&cobedientes —fuim-us ;

. 3o. Sed habitavimus in tabernaculis

pat

juxta omnia

, quae praecepit nobis Jonadab pater nofter.

tem aícendiffet Nabuchodonofor rex Babylonis

1r. Cum au

Venite, & ingrediamur Jeru-

adterram noftram , y,dlix:imuvs $

falem

Cb

Tui

& vaforum vinariorum , fic Rabb

fu

Huminis Des.) Propheta.

David.

* Gazoplolacium prineipium.) Credicur

VO

ánter alia cubicula, feu gazophylacia

6. Qilizz 707144'45, Cfc) Horecium

*

obedientiz exemplum.,

Nam

ona-

fervarentur.

unum fuiffe, in quo princþipum- dona

dab ufque ad Joakim, quo tempore

at

hec fatía funt, trecenti circiter fu-

Super 1274

efan

"r um ) .Supra gazophy-

jacium , aut cubiculum ; idem enim

xerunt anni, quo tempore Rechabite

"u

5nomen eft, quod nofter interpres nunc

nunquam vinum deguftarunt-

exedram, nunc gazophylacium , nunc

. Ut vivatis diebus sziulris.) Vita loh-

thefaurum varietatis caufa vertit.

ga, felici, pacifica, & quieta.

Cu/los vefibuli. ) ln Hebrzo eft:

Im qua vos peregrinamini. ) 'Tum

1

nàbnh ^bU Seemer afaph , wOX

D

f*5 ^ , limen fïgnïfïcat, & omne vaío-

quia Rechabitz , utpote pofteri Je-

H

thro érant peregrini in Ifrael : erant

rum genus, hiüc duplex orta inter-

enim Madianitz , non lfraelitz , tum

pr

etitio ; fiam

ulgatus vult fuille

quia terram fibi hofpitium, & exilium,

cu

ftodem veftibuli, five aditus tem-

cclum vero patriam zftimabant.

deri

/oli, eum quo confentiunt LXX. qui

"Wiio

QuAarroyrég Ti ódow, que

II. d £erram moffram.) In quape-

habent :

ediebant. JAli. vero volunt

regrini habitabamus. Non enim ter-

viam cuff

iter

fuiffe prfe&um fupelleilis cemplli ,

ram pqlïidebant.

at

C A PLU 'i'. XXXV.

357

t u

falem , a facie exercitus Chaldeorum, & a facie exercifus

Syride: & manfimus in Jerufalem.

p

,

123. Etfattum eft verbüm

Domini ad Jeremiam, dicens:

; ple-

13. Hzec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael: Vade,&

dic viris Juda, & habitatoribus Jerufalem: Numquid non re-

0ab

cipietis difciplinam,ut obediatis verbis meis, dicit Dominus?

14. Preevaluerunt fermones Jonadab filii Rechab ,' quos

b'ïon

precepit filiis fuis, ut non biberent vinum, & non biberunt

'etis ,

ufque ad diem hanc , quia obedierunt praecepto patris fui:

nacd»

ego autem locutus fum ad vos

, de mane confurgens,i & lo-

Qultis

quens, & non obediftis mihi.

15. Mifique ad vos omnes fervos meos prophetas confurgens

L

L)

;; 0

diluculo, mittensque, & dicens: * Convertimintunu

fquifque Supra- |

bere-

a via fua peffima,

& bona facite ftudia veftra: & nolite fequi deos 18.11-

Qh^5s

ftrg,

alienos, neque colatis eos: & habitabitis in terra, -quàm de-

[:]

di vobis, & patribus veftris: & non inglina&is aurem"veftram?

neque audiftis me.

*

.

16. Firmaverunt1

gitur filii]önadab filii Rechab praeceptum

im,

patris fui j quod praeceperat

À

els; populus autem ille non o-

bedivit mihi1.

n;lonis

17. Idcirco hsaec dicit Dominus exercituum, Deus Iírael:

Ecce ego adducam fuper Juda, & fuper omnes habitatores Je-

Jett-

(;em

rufalem , univerfam afflictionem , quam locutus fum adver-

—

fum illos: eo quod locutus fum ad illos, & non agdierunf::

t

fb

vocavi illos, & non refponderunt mihi.

r Tufl

:8. Domui autem Rechabitarum dixit. Jeremias : Hsec di-

ofà

cit Dominus exercituum Deus Ifrael : Pro eo, quod obediftis

temPOf ?

przecepto Jonadab patris veftri, & cuftodiftis omnia mandatg

jrer Dl

ejus, & feciftis univerfa, quae praecepit vobis:

L

. 19. Pro-

Ccc 2

fialote

"a

"De mane confurgens. ) Vide dicta

Tim

Diximus.) Cogitavimus, confilium

inivimus.

fupra cap. 26. num. 5.

)&en ]e

A facie exercitus. ) P ropter exercitum.

16. Firmaverunt. ) Firmicer, &

]; at

conítanter obfervaverunt ; fubditus

V tum

14. Prevaluerumt , &/c.) Plus pon-

deris habuerunt verba Jonadab apud

enim obfervans legem Patris, aut Prz-

xf

flios fuos, qüam precepta mea tam

lati, fua obedientia robur addit legi.

ani

I8. Dixit feremist, ) 1n perfona

fepe repetitz; & tanto ftudio com-

T d

mendata apud vos, AÁtqui ille homo

Deif

i

tj te

erat , ego Deus.

*

Hs

388

, PRO.P/H'ET',-]-ERE-MIAE

$

LÀ

Lj

19. Propterea hzec dicit Dominus exercituum Deus Ifrael

Non deficiet vir de ftirpe ]

p

fpet&tu meo'cun&tis diebus,

onadab /Hli-i Rechab, ftans in con-

Dx

D

qu

CAPUT XXXVI.

Sruflu Domini qmittit yte*remz'as ihblufas carcere per Barucb lilyrzt'm

Tei

für

cotmninationum , quem legat coram. omni populo, ut refipifcant :

porro rex Soakim ipfum igni confumit , jubens S'eremiam, & Ba-

füs

vucb comprebendi, qui ab[conditi erant : Sferemias autem juffu

(

Domini jubet Darucb alium [cribere, & Sfoakim , ac femen

Do

e

ejus una cum Jeru[alem pradicit perdendos.

b

1.[? T fattum eft in anno quarto Joakim filii Jofïæ.regis'

Juda

foe

, fa&tum eft verbum ho'c'.ad Jeremi-am a Domi-

Itü

no, diceüts:

2. Tolle volumen libri

-., & fcribes in eo omnia Ver.ba,'quæ

!

x

don

locutus fum tibi adverfum Ifrael, & Judam , & adverfum o-

mnes gentes; a die, qua locutus fum, ad te , ex diebus

It

min

jJofi& uique ad diem hanc:

3. Si forte audiente domo Juda univería mala, quae ego

I

omn

Ccogito facere eis, revertatur unufquifque a via fua petfima:

& propitius ero iniquitati, & peccato eorum.

D

4. Vocavit ergo Jeremias Baruch filium Nerie : & fcri-

pfit Baruch ex ore Jeremiee omnes fermones Domini, quos

locutus eft ad eum in. volumine libri:

*5

1

yottu

I

$. Et preecepit Jeremias Baruch: dicens: Ego cla

10) ;

uqu fum,

iliena

nec valeo ingredi domum Domini.

60,' In'

Stra(

I

6rans im. confpetl meo, &rc.) Ypfa

9. Volumen. ) " Hebr. n'qpïg Meg;:/l;

à]

Rechabitarum pia vita, & obfervan-

fienificat convolutionem,; olim enim

tia, & quafi INazareatus vocatur hic

liber inftar mappe geographice erat

t

ftado, five minifterium Domini.

Sic

quafi.una membrana ex varii; mem-

Jue

Religiofi dicuntur coram Deo ftare,

branis confuta , qu& in cylindrum

fini

& illi fervire fuas Teges fervando.

convolvebatur; hoc eft enim Hebrzis

fra

T fatlum,05c.) Poftquam fcilicet

Megilla, & Latinis volumen.

I.E

Joakim re cum Nabuchodo-

4. Ex ert feremia.) Dictante Je-

remia,

pr æ;.'(

nofor compofita, Babylone redierat,

l;

fed non ita fecure,

uin adhuc Ju-

5« Ego clanfis fum.) Imearcere a Joa.

ii D

dzi metuerent Nabuchodonoforis re-

kim, velut alii interpretantur, fen.

ditum : quare ad eum avertendum in-

fus eft: ego domi me contineo, ac

el u

Dosi

duxerunt jejunium num. 6.

delitefco metu ]ogkim . -neq,ue egredi

U6$ a

À

CA Px U T. XXXVL

399

ftoe] :

fcri-

6; Ingredere ergo tu , & lege de volumine, in qtio

n

. pfifti ex ore meo, verba Domini, audiente populo in domo

Dormini, in die jejunii: infuper & audiente univ

;

erfo Juda,

qui veniunt de civitatibus fuis, leges eis :

7. Si-forte cadat oratio eorum in confpe&tu Domini ,&

J

U

revertatur' unuíquifque a via fua peffima: quoniam magnus

t '

furor , & indignatio eft

4

; quam /]ocuwtu*s eft nginps adverf

D

-fus populum hunc.

8. Et fecit Baruch fili

»us Neriae " füxta omnia, quse pree-

Al

ceperat ei Jeremias propheta

*

"

|

Domini, in domo Domini.

; legens ex volumine fermones

:

9. Factum eft autem in annoó quinto Joakim fil

*

iiJofide re-

tegis

gis Juda, in menfe nono : praedicaverunt jejun

ium in con-

. fpettu Domini omni populo in Jerufalem, & univerfze mul-

od

titudini , quae confluxerat de civitatibus Juda, in Jerufalem.

1o. Legitque Bardch ex volumine;fermones Jeremiae in

qua

g 0

domo Domini, in gazophylacio Gamarize filii Saphan fcribae,.

in veftibulo füperiori ;,1n introitu :

febus

portee novae, domus Dg*d

mini, audiente omni Populo.

iri. Cumque au

diffet Michaeas filius Gäu;n

Ws

? ep

omnes fermones Domini ex libro:

arise füii Sa.phanv

Dima:

ID

l

Ccck'?,u

f

Ed

-

; qUOS

. poffum fine periculo,

INon erat au-

Io. In*Gazc;lþ/yy./»zcio) Cubiculo, exe-

tem par periculum in Baruch, qui

dra, Vide fuperiori cap. n. 2.

,non erat auctor prophetiz , fed juftus

j

emoratur

füffs

Gamarit f/ii Sapl.mn. )

aliena tantum fcripta recitabat.

alibi hic Saphan fcriba, nimirum 4. Reg.

6. l& die jéjumi.) Mrat jejunium*

22. 3. & 2. Paralipomenon 34. g.

j In

extraordinarium indictum ob caufam

inter eos ,qui a Jofia miffi fuerant

l

1

ad Holdam prophetidem

videtur

kff![llt;

5 emum

7. $i forte cadaz.) ld eft, Si forte

etiam hic Saphan pater fuiffe Ahicam,

convertantur ad Dominum, & ante

qui Jeremiam eripuit de manu Sacer-

g d

ejus confpectum precantes procidant,

dotum ,-ut vidimus fupra in fine

; me

fimili phrafi ait capite 38. 26. Pre-

capitis 26.

fidrom

fírav ego preces meas coram Rege.

In veflibulo fuperiors. j Intel]igit

Hebfæis

9- Pradicaverunt jejunium.) Publico

porticum , qua ibatur ad atrium Le-

d

| preconio indixerunt.

vitarum , quod erat vicinius ipfi tem-

t Je

Ip confhedu Domini.) ln templo,

plo, & altius reliquo populi, & gen-

ubi Dominus habitabat.

Vel fenfus

tium atrio , ubi portam novam ]oa-

eft, ut omnes jejunarent in confpectu

than estruxerat, Vide dicta fupra c.

j j (EH'

Domini, id eft orantes, & prociden-

Y

10,

«

gö. fi. IO;

tes ante eonfpectum Domini.

EN

Ts

399

PROPHE Y. JEREMIJE

12. Defcendit in domum regis ad gazophylacium fcribae:

& ecce ibi omnes principes fedebant : Elifama Ícriba, & Da-

&j

Aajas filius Semejee, & Elnathan filius Achobor , & Gamarias

il

filius Saphan, &

^

cipes.

Sedecias filius Hananise , & uqiver& prin-

*

afu

inà

13. Etnuntiavit eis Michzeas omnia verba

)

quae audivit le-r

gente Baruch ex volumine in auribus populi.

[ex

14 Miferunt itaque omnes principes ad Baruch , Judi fi-

lium Nathanize filii Selemize, filii Chufi, dicentes: volumen

*ex quo legifti audiente populo, fume in manu tua, & veni.

2/

'Tulit ergo Baruch

: filius Neriae Vblumen 7in manu fua, & ve-

nit ad eos.

[io ]

n

1$. Et dixerunt ad eum: Sede, & le

;

ge hac in auriEus no-

firiss Etlegit Baruch in auribus eorum.

Dor

16, lgitur cum audiffent omnia verba, obftupuerun

: unuf-

0

quif

C

1

poft

ue ad proximum fuum , & dixerunt ad Barucþ: an-

tiare debemus regi omnes fermones iftos.

pher:

17. Et interrogaverunt eum , dicentes: Indica nobis, quo-

2

modo fcripfifti omnes fermones iflos ex ore ejus.

ferm

18. Dixit autem eis Baruch : Ex ore fuo loquebatur quafi

buff

t

lumine atramento.

legens ad me omnes fermones iftos, & ego fcribebam in vo-

;

19

Qüs

19. Et dixerunt principes ad Baruch : V;ade, & abfconde-

l60

re tu, & Jeremias, & nemo fciat, ubi fitis.

la

, 20. Et ingreffi funt ad regem in atrium: porro volumen

commendaverunt in gazophylacio Elifamze fc

Á

;

ribæ? & nuntia-

L

verunt àudiente rege ómnes fermones.

22

2r. Mifitque rex Judi, ut fumeret volumen: qui tollens

In a'g

illud de gazophylacio Elifamze fcribze , legit audiente rege,

Wi he

ca regem.

VU eni

& univerfis principib.us, qï..li ftabant cir

-

Yüber

.22. Rex

i n ii

lyl;

querunt, an nuntiare debeant, fed

19. Gazophylacsum. ) Cubi.c:uluxn;

cakf&w

exedram, ut n. IO.

affirmant , fi forte verbis Prophete

fügt

Scriba.) Secretarii, vel ut explicat

perculfus fibi, & Reipublice con-

Vatablus Cancellarii regii,

fuleret.

2.

Principes,) Miri primari

i proceräs

für ve]

I8- x4ff legens.)Prompte, & expedi.

Vel p*a]

Judeorum.

te dictabat, acfi legeret in libro-aliquo,

16. Obffupuerunt , &c. ) Obftupe-

IQ. 4Lfeondere , &£fc.) Suadent hoc

d'imll &l

lbtum

Ícentes mutuo fe refpiciebant.

[.À

proceres, quia non ignorabant impii

fune th

Nontiare debemu, R?gi, 6c) Non

9

Regis ingenigm.

&üi( |

COAIPOD T SXXXVI.

39*

nbs:

22. Rex autem fedebat in domo hyemali in menfe nono

J

[.]

b D«

$

& pofita erat arula coram eo plena prunis.

*

Qrias

,

Cumque legiffet Jud

1tres pagellas, vel quatu

or, feidit

ilel

p

fcalpello fcribae, & projecit in ignem, qui

erat fuper

arulam, donec confumeretur omne volum

enigni, qui.erat

in arula.

Vit le

24. Et non timuerunt , neque -fc,iderunt vefümenta fua,

if

rtex, & omnes fervi ejus, qui audierunt omnes fermones iftos.

lumen

25. Verumtamen Elnathan, & Dalajas, & Gamarias, con-

' Vetil

tradixerunt regi, ne combureret librum, & non audivit eos.

&v

26. Et praecepit rex Jeremiel filio Amelech, & Sarajs fi-

lio Ezriel, & Selemize filio Abdel, ut comprehenderentBa-

ruch fcribam

US 10

$ ,& Jeremiam prophetam: abícondit autem eos

Dominus.

DL

tuni-

27. Et fattum eft verbum Domini ad Jeremiam þmphefam,

poftquam combufferat rex volumen , & fermones

: an

, quos fc;'i-

pferat Baruch ex ore Jeremiae, dicens:

28. Rurfum tolle volutmen aliud , & fcribe in eo omnes

$qU

fermones priores, qui erant in primo volumine, quod com-

buffit Joakim rex Juda.

r quaü

n vo

29. Et ad Joakim regem Juda , dices: Hzec dicit Domi-

nus: Tu combuffifti volumen illud, dicens: Quare fcripfifti

od

in eo annuntians: Feftinus veniet rex Babylonis, & vaítabit

umentum?

terram hanc, & ceffare faciet ex ea hominem, & j

olumen

* 3e Pro-

um

nüntit-

22. Sedebaz.) Id eft, Habitabat.

num. 27. & 29. furore nimirum cþr-

reptus.

,

J

In domo byemal. )

In domo;, in

toLenS

qua per hyemem habitare folebat:

Scalpelle f

ls ) Id eft, Cultello

o 1806

erat enim menfis nonus, id eft, No-

pennario.

vember.

24.' Non timuer umt , U5 c.) vTimorem,

& horrorem non oftenderunt fcin-

^2 Reï

Arula .... plena prunis.) Foculus,

vel receptaculum prunarum, quo fe

dendo veftimenta fua, ficut Judai in

calefaceret, &LXX.a

rebus triftibus facere folebant,

bean

f

ppellant s'o- xéoay

26. AMhiend;t 4);19:7: eos Domgnu.

sveos eodem fenfu.

23. Trespagellas.) Paginz vocar-

Jam fe ipfi abfconderant , fed fecit

figg 0

tur velipfe membranz fimul confutz,

Domiius, ne.a quzrentibus inve-

vel paragrapht, « capita, in- qus

niri. poffent.

& p

diftin&ctus erat liber.

iqui

Aliqui purant

29. Feffinus vente? Reéx B'[;äy!onk.)/

p*

librum itz compa&um fuiffe , ut

Q uia intra quinque annos fub finem

ladenf lo

nunc

t.

fcilicet arini decimi Joakim Regis fu-

bayt lmpll

turus erat Regis adventus,

&cidir ilod.) Ypfe Rex , ut patet ex

N

392.

x

PRQPHET.EEREMiE

0. Propterea hac dicit Deminus contra foakim regem

H

Juda: .Non erit ex eo, qui fedeat fuper folium David: & ca-

«

vdaver ej

us p?ojicietur ad zeftum per diem, & ad/ gelq per no-

F d

em.

e

31. Et vifitabo contra e.üm«., & contra"fe&l'en ejtis, & con-

lj

tra fervos ejus, iniquitates fuas, & adducamfíuper eos, & fu-

b

per habitatores Jerufalem ,. & fuper viros Juda in

U.

omne

ib

malum , quod locutus fum ad eos, & non audierunt.

32. Jeremias autem tulit volumen aliud, & dedit illud Ba-

ruch filio Nerize fcribae: qui fcripfit in eo ex ore Teremize o-

mnes fermoneslibri, quem combufferat Joskim rex Juda igne:

l

H

& infuper addit

À

i funt fermones multo | Pluffs ; quam antea

fuerant..

f'dïï

CAPUT XXXVIL

&c

Sedecias J'ecbonie [uccedens , petit pro [e orare S'eremiam , qui

relicia a Cbaldeis Sferu[alem. propter. adventum exercitus Pba-

G

raonis, propbetat Cbaldaos reditures, & Ferufalem exufturos:

Don

ipfe quoque SFeremias urbem egrediens ,- cafus in carcerem detru-

qu

ditur ; unde a Sedecia eductus , Jervatur in ve[Tibulo carce- —

vuln

.fis, afignata ipfi in dies torta panis.

üv

1. [; T regnavit rex Sedecias filius Jofiae pro Jechonia filio

1f

oakim, quem conftituit re

;

gem Nabuchodonofor fe'x

lem

Babylonis in terra Tuda:

u

2. Et non obedivit ipfe, & fervi ejus, & populus terree,

lts

phetae,

D

verbis Domini, quze locutus eft in Va ia Jeremis pro

vasdst

Ceffare f'aeset.) Occidet, ;rel aufe-

32 Sermeones multo plures.) Quuos

ret homines, & jumerita.

etiam acerbiores fuiife, eft probabile.

f05 (

0. .Nan erit .ex eo, qui

fedear.) Etü

.

" T régnavit, 6c.) Mec prophe-

enim Joakim , qui & Jechonias, filius

tia contigit fub Sedecia, fub

Xüis

.ejus tres menfes poft patrem regna-

u

rit, id tamen tempus propter brevi-

inde accidit diu

tempus obfidionis Jerufalem, ac pro-

pott iljam capitis pra-

0.

tatem pro nihilo computatur.

cedentis,

Et cadaver ejts , 65c. ) Hac eft fe-

Pro fechozia.) Qui, *ilt; fupra dictum

Xütn

pultura afini c. 22. n. 19. ab ipfo pre-

eft, tribus tantum menfibus regnavit,

d Jc

nuntiata.

U Vi

numerart,

ideoque .non folet inter Reges Juda

31. Vifftabo.) Puniam.

Vide hiftoriam 4. . Reg

Cenïm

Et nom audierunt.) Quia non audie-

24- 17.

li

runt Prophetas , & nominatim Jere-

2

tie ]

miam.

miam.

In manu Terenua. ). Per Jere-

li

-

CAPU T XXXVIKk.

393

3. Et mifit rex Sedecias Tuchal filium Selemize ; & Sopho-

'erem

X

&a

niam filium Maafize facerdotem .ad Teren

j

ia

m

cens i Ora pro nobis Dominum Deum noftrum.

m prophetam di-*:

W no-

4 Jeremias autem libere ambulabat in medio populi: non

Y Cor:

enim miferant eum in cuflodiam carceris. Igitur exercitus

&fo-

Pharaonis egreffus eft de /Egyto ; & audientes Ch

aldaeiy qui

- Qttine

obfidebant j[erufalem

j hujui'cemodi nuntium , recefferunt

ab Jerufalem.

ud D»-

3. Etfa&tum eft verbumDominiad ïerehiiam prophetam,dicens:

*

migo-

6. Hzec dicit Dominus Deus Ifrael: Sic dicetis regi.Juda,

qui mifit vos ad me interrogandum : Ecce exercitus Pharao-

agne

nis ,

€

] n

*

jul egreffus eft vobis,fi;; auxi

lium, revertetur in terram

fuam in ZEgyptum :

7. Et redient Chaldeei, & bellabunt coníza civitatem hanc,

N

& capient eam , & fuccendent eam igni.

i, Qu

. 8. Hec dicit Dominus: nolite decipere animas veftras , di-

centes: Euntes abibunt

us Pho-

,& recedäpt a nobis Chaldaei: quia

5

non abibunt,

(furit:

9. Sed & fi percuiferitis omnem exercitum Chaldeeorum

n ddr-

ul preeliantur adverfum vos, & dereli&ti fuerint ex eis aliqui

W (

vulnerati: finguli de tentorio

.

civitatem hanc igni.

fuo confurgent , & in-cendent.

10. Ergo cum receffiffet exercitus Cl

ialdeeorum ab Jeruía-

nia fili

lem propter exercitum Pharaonis. :

ofor 1ek

1:. Egreüius eft Jeremias de Jerufalem , ut iret in terram

Benjamin, & divideret ibi poffeffionem in confpe&tu civium.

c tetti

Cu-

Am.v Cïunqüe Perveni—üïerad portam Benjamin , erat ibi

COPhetæ'

ftos

3.

/

4- Libere ambnulala:.) Li[A)—er

.

'er'at 3

que ilh hereditate, aut alio jure ob-

[

A

non detinebatur carcere.

venerat, quain divideret cum ífratri-

: obl

-Q.. Dectpere antzmas "ucfr:uï) Nolite

bus, aut propinquis füis, vel fepara-

[at

rophe

vobis falfo perfuadere.

ret ab agris vicinorum , limitaneos

ede 15'7

üh

Euautes ab;bunt.) Omnino abibunt,

laptdes ftatuendo.,

Non'poteft hic

n0n reverfuri.

" x pm

locus intelligi de agro empto ab Ha-

| capiiis

p

9- A'lz'c]zzi vulntrati, 6 c.) Adeo fi-

namec] patruele fao, cap. 32.9. quia

xum eft, & certum Dei decretum

ager ille poftea emptus eft, nimirum

dium

de Jerufalem éxcidio , ut per hos pau-

annO IO. Sedeciz;

i

nfwtv

cos vulneratos , & imbelles eam in-

y5 12

cenfurus fit, & vaítaturus.

I2. Jerza. ) MHic erat ;ulïplohs,' id

fe

(rCo

]ud?l

eft, filius filii Hananiz (ut liic dicitur)

M

lI. Drvuideret i&j poffe/Fonem.) F or-

cui mosztem intentavit Jeremias Cap.

at 4

tafle loquitur de poiieilione aliqua, -

"

J fs Iefe

PT ZA cuin £. Menaclg/. Ta;yz. F.

9

25. 16. ideoque nepos. ejus Jeriæ?

394

PROPHET. JEREMIJ£

Ílos ports&e per vices, nomine Jerias, filius Se]emlæ filii Ha-

veí

nania,& apprehendit Jeremlam prophetam, dicens: Ad Chal-

da&eos profugls L

pto

13. Et refpondlt Jeremias: Falfüm eft, non fügio ad Lhïll-

ft,

deeos. Et non audivit eum: fed comprehendlt Jerias Jere-

miam, & adduxit eum ad principes.

E Quam ob rem irati principes cóntra ïeremmm Cæme

J

eum miferunt in carcerem . qui erat in doómo Jenathan fcri-

j

bze: Ipfe enim praepofitus erat fuper.carcerem.

æl 1j

1$. Itaque mgxefï'us eft Jeremias in domum laci, & in er-

M

gaftulum, & feditibi Jeremias diebus multis.

16. Mlttens autem Sedecias rex tulit eum, & mterrogæwt

eum in domo fua abícondite , & dixit : Putafne eft fermo a

Domino? Et dixitJeremias: Eft. Et ait: in manus regis Ba-

bvlonis traderis.

J

17. Et dixitJeremias ad regem Sedec;am QUId peccavi ti-

Chiz

bi, & fervis tuis, & populo tuo 5 quia m1f1fh me in domum

puu

carceris ?

18. Ubi funt prophetæ veftri, qui prophetabant VOblS &

hac

dicebant: Non veniet rex Babylonis fuPer vos, & fuper ter-

Beri

ram hanc ?

19. Nunc ergo audi, obfecro, domine mi rex , valeat de-

fham

precatio mea in confpe&tu tuo, & ne me remntas in domum

I onathan fcmbæ ne moriar 1b1.

10j

20- Præ-

-

um

ut mortem avi vindicaret , ]eremlæ

dixifti ? vel fenfus eft : Habesne ahquld

pui.

infenfus eum capit.-

novi, quod tibi Dominus dixezit ?

ln«

14« Cefum. ) - Velq )ugnu, vel ut

Ef&.) Sicilicet, quod fequitur, ;5

M

fentiunt Rabanus, S. 'lhomas, &

manus Regis Babylonis traderis, &c. .Me]

Wce

Lyranu» .H

ac'ellis.

Seriba. )

Vi

ide faperiori cap. n. m

fenfus eft: fermo, quem hactenus prx-

I

dixi, a Domino erat, ut etiam quz

. Dp domum lact.) Ín carcerem te-

nunc addo, fcilicet futurum üt tra-

nebrlcofum, fectidum, cenofum, fimi-

daris in. manus Repis Babyloms.

lem lacui, foveg , aut fepulchro.

In,

Ergafhulum., ) - Ergaftulum proprie

18. Ubj [um?, €c. ) Quafi dicat :

bici

atis ex eventu mtellm*ere poteftis ve-

effet

eft officina, ubi fervi compediti opus

ftros Prophecas eíte mentlros ; predixe-

faciebant, inde accipitur pro carce-

rant enim Renem Babylonis non elfe

Es

re , & cuftodia.

um

Sediz. ) Habitavit, fícfup. c.22

venturum, quem videtis jam veniffe,

16. Purasme eft fermo & Damma $:

IQ. Faleast deprecatio mea ) [ine te

L"l Vl

Mag

!

Revelavitne tibi Dorninus vere, quod

a me exorari., acquiefce precibus

U.

«ontra hanc civitatem hattenus pra-

me lg,

*i

CAPUT XXXVIL & XXXVIIL,

* 395

]i

H

20. Preecepit ergo rex Sedecias, ut traderetur Teremias in

"

h

A

veftibulo carceris, & daretur ei torta panis quot

:

lie4 exce-

pto pulmento , donec confumerentur omnes panes de civita-

hl

te; & manfit Jeremias in veftibulo carceris.

Jere

OAPUT XXXVI.-

lm

Sferemias prz'nþiþz'lms a rege iraditus A, mittitur in lacum luto-

af

al

Jum , unde juffü vegis per. ZAbdemelech eduBtus in veffibulum car-

cetis , Juadet regi , ut egrediatur ad Cbaldaos , aloqui nec ipfe

In (f

£05 effugiet , & civitas ab eis igne [uccendetur : jubet qua .

ogov t

que rex S'eremie, ut boc collequiutm fervet

ecretunm,

:

m d

s52

d

Udivit autem Saphatias filius Mathan, & Gede]iäs filius

Phaffur , & Tuchal filius Selemiae , & Phaffur filius Mel-

"Wi tl«

chig? , fermones

E

, quos Jeremiasloquebatur ad omnem po-

lo

pulum, dicens:

"

. 2. Hec dicit Dominus: * Quieumque manferit in ci

Vitatä

Sup:.rz

21 9

bis, &

hac, morietur gladio, & fame , & pefíte: qui autem profu-

r t

gerit ad Chaldzeos , vivet & erit anima ejus fofpes, & vivens.

5. Haec dicit Dominus: "Tradendo tradetur

ciyitas haec in

eat (

manu exercitus regis Babylonis, & capiet eam.

»

L]

domurm

. 4. Et dixerunt princi

pes regi: Rogamns, ut occi

datur ho-

moifte: de induftria enim diffolvit manus virorum bellan.

, r

tium, qui remanferunt in civitate hac, & manus univerfi po-

puli, loq

uens ad eos juxta verba haec : fiquidem homo iftg

j aliquid

non.quaerit pacem populo huic, fed malum.

yeit!

g. Et dixit rex Sedecias: Ecce ipfe in manibus veftris eft

t s n

quam negare.

o VE

nec enim fas eft regem vobis quid

2

6. Tule-

us prve

xjm que

20. n veffibulo carc:r'iks.) Qui car-

*

R

it anizza ejts. fofles.) pfe erit

cer corhmodior erat , & falubrior.

E

ffl, u u

- Torta pani:.) Panis rOtundUS, & or-

fofpes, & a morte liberabitur,

S'lonisl

4. Difolvit manus,) Diffolvit ani-

bicularis, quz dicitur torta , quod

mos, & vires civium, ut arma ab-

:af] (HCZE ,

effet in orbem contorta.

jiciant, eo quod prophetet Chaldzos

ytultis Ye

. Excepto pulmento.) Prater pulmen-

lpræv alituros.

S;PX

gv

dum, five obfonium, quod etiam illi

INos

warit pacem populo hmic. )

ig 20f

die

Non eít follicitus. de profpero ftatu

u Vf"üïe'

tari voluit.

Manfrt geremia

5 in 'vefiäula carceris.)

civitatis , fed potius hec verba in

1 f

. vulgus jactans malum ejus quxrit.

quug ad expugnationem urbis.

5. Nec enim fa efl , 6c.) Adulatio

pWCW

P

d

x

D

E

»*. FROPHI

;T. fERE MIA

ia

- 6. Tulerunt ergo Jeremiam; & projecerunt eum in lacu

t«

Ts

Melchie filii Amelech ; qui erat in veftibulo carceris ; &

fubmiferunt Jereraiam. funibus in lacum ;; in quo non erat

1e

i

aqua, fed lutum , defcendit itaque Jeremias in coenum.

*4. Audivit autem Abdemelech JEthiops vir eunuchus, qui

eratin domo regis, q

2€

dod mififfent jeremiam in 1a'cun?)ïpor1:0

Bi:

rex fedebat in porta Benjatmin. ,

-

-

QO

&

48« Et egreffus eft

Abdemelech de domo regis,

' lqgïifuä

eft ad regem, dicens : j

Á

vt

9. Domine mi rex, male fecerunt viri ifti omnia quaecun-

N

que perpetrarunt contra Jeremiam prophetam mittentes eum

anii

inlacum , üt moriatur ibi fame, non funt enim panes ultra

in-civitate.

?

M

Io. Preecepit ita

(gue Yex Abdemelech JEthiopi, dicens: "Tol-

ps

le tecum hinc triginta viros

[

(det

, & leva Jeremiam prophetam de

lacu, antequam moriatur.

1T. Affumptis ergo Abdemelec

h fecüm vifïs, ingreffus eft

de

domum regis ,, quae erat fub cellario, & tulit inde veteres

n

pannos, & antiqua veftimenta, quae computruerant, & fub-

I

mifit ea.ad Jeremiam in lacum per funiculos. :

^

.

.t2. Dixitque Abdemelech JEthiops ad Jeremi

am: Poneve-

Inr

teres pannos, & heec fciffa , & putrida , fub cubito manuum

tuarum , & fuper funes : fecit ergo Jeremias fic.

l

. I5 Et extraxerunt Jeremiam funibus, & eduxerun

t ew.niï de

&i

lacu: manfit autem Jeremias in veftibulo carceris.

m

144 bb

p

u

eft 'Re.g'äs füorum Principum .opera

facile iþbþi negligetur cura illius, cum

-

J* 4

indicentis.

LXX. habent : or;. 8x

fuerit ab 'oculis fubductus, in tanta

Ti

"jovaro BamiNéUg wpgog durSQ. - Qm4

annons caritate, prafertim cum pro.

üum

ceres 'ejus mortem .optent.

"um

mom poterat eis Rex vefiffere.

12 CCDHAEM.

De-

liO.

6, Dg?ï*ndit 15

Telle teewm: trigigta viros ,

ld

mierfuseft: ufurpare poterat illud Da-

Gc. )- Ad propulfandam vim proce-

E

vidicum, lefxus fum d liwmo pr- fundi.,

rum, fi opus fuerit.

lario. ) [n ea

Q1

Pfalm. 68. 2

AT. Que crat f& ce

M

Ü

z. Busnchus ) Aulicus. Chald. wz

parte domus , qux erat fub penu,

li

magnis, unde Principibus fe oppofuit,

ubi fcruta erant, & panni ufu con-

fuej

fumpti ad tergenda vafa.

& Jeremiam liberavie, Hinc merce-

pon

dem a Deo tulit, ut paulo poft au-

12. $b cubito manutim , 65c. ) Sub

"

dDié

ditet a Jeremia fe'in clade urbis in-

axillis , & cubito ; & circa funes,

la

H

coliimem evafurüm cap. 39. 16. cum

quibus debebat inniti, ne-ab eis le-

deretur, nàm nudus, vel feminudus

l

ceteri aulici tunc faerint occifi, ut pa-

&0 Q

tet capite fequenti n. 6.

in lacum fuerat. demitlus,

Tue

N

g. Ut meriatay ii4) In lacu, nam

I3. In veflibulo cqrcgri:.) In carcere,

EU

i

-

CAPUT Xxx;vm.—

397

AT.

| '1'4..1Et mifit rex Sedecias, & tulit ad fe Teremiam prophe-

3)&.

tam ad oftium tertium, quod erat in domo Domini , & dixit

| Cfat

rex ad Jeremiam: Int

errogo ego te«;feïjmongln, ne aþfcondas

a me aliquid.

«

» th

mïas ad Sedecian& : Svi annuntiavero ti-

Is. Dixit autem Tere

porto

bi: numquid non interficies me? & fi confilium dedero tibi,

non me audies.

JCutus

16. Turavit e:

go rex Serdec*iaä]eremiæ clam, dicens : Vi-

vit Dominus, qui fecit nobis animam hanc , fi occidero te;

ecut

& fi tradidero te in manus virorum iftorum , qui quserunt

$ euim

animam tuam.

:

; Uitta :

I7. Et dixit Jerem

as ad Sedeciamz Hooc dicit Dümmns de

xercituum , Deus IHírael: Si profe&us exieris ad principes re-

. Tol-

gis Babylonis, vivet anima tua , & civitas haec non fuccen-

; :

detur.igni, & falvus eris tu & domus tua.

;am de

18. Si autem non exieris ad' principes regis Babylonis, tra-

NS Eü

detur civitas haec in manus Chaldeeorum, & fuccendgnt eam

a

eteres

igni, & tu non effügies de manu eorum.

*

*

i -

I9. Et dixit rex Sedecias ad Jeremiam:

Solicitus fum pro-

pter Judaeos, qui trausfugerunt ad Chaldsos ne forte t*radftr

gneveï

in manus eorum , & illàidant mihi. -

eremias: Non te-tfadent: Audi, quae-

anuurm

20. Refpondit autem]

5

fo vocem Domini, quam ego

loquor ad tej & bene tibi erit,

eut de

& vivet anima tua.

Ddd 54

21. Quod

j H

qui erat in ve&ibulo; ut fupra ca

3t.

16. szi-fecit n'oäi.s; ABIULAMR /M'n'c.)

/

:

j5

cuim

822 &-33

I. fuit autem ibi vinctus

Qui nobis vitalem fpiritum dedit.

manibus, & pcedibus ufque ad exci-

8i eccidero £e. ) Non te occidam,

n um

dium.

Hifce enim capta jam urbe

& fi fecero, hzc, & hec mala con-

Cum pfO(

eum exolvit Nabuzardan cap. 40. 4.

gerat Deus in caput meum. -

14. 4d offizm teitinm.) Portamter-

Virorum ifforum. ) Proceres in-

jj u

tiam templi, qus regie refpondebat ,

tellipit, quorum factione in làcum

d Pïoce'

fuerat demiffus.

Perinde enim erat,

intrabat.

qua fcilicet Rex e recia in templutn

y [

five Rex per fe ipfum occideret Jerez

duterrogo ego te fermonem.) Quis

miam, five per fuos,

) ens

17. .Ad Principes Regi; Babylozis. )

vt

cont

fuerit Regis fermo tacetur, fed ex re-

fponftone Teremis patet fuifie hunc :

Significatur hoc tempore abfuiffe Re-

Oj

capieturne Jerufalém , ( ego a

gem ipfum, qui fortaffe Tyrum ex-

li

Chaldzis ?

currerat, quam obfidebat , aut Ba-

4 Ti

QLLA)

as 0v

JUIS. Numauid, &£c.) Id eft, profe-

bylonem.

Ils

€&o occides me.

lta conjiciebat - ex

5 9- Qn' transfugerunt ad Cbalddo;:)

f mmud

rebus antecedentibus, vide caput prx-

Ex

&edens.

fione.

privata aliqua in Rergem ofien-

L

Ü aycee

308

PROPHET, JER E.M—I;JE

21 Quod fi nolueris egredi, ifte eft fermo, quem often-

dit mihi Dominus:

»

L Y

ü

,

22. Ece omnes mulieres, quse remanferu

nt in dömo regis

j

Tuda, educentur ad principes regis Babylonis , & ipfze di-

ilf

cent: Seduxerunt te, & praevaluerunt adverfum te viri pa-

cifici tui, demerferunt in'c

Ü

oeno , & in lubrico pedes tuos ,

& recefferunt a te.

$

d

25. Et omnes uxores

tuz , & filii tui educentur ad Chal-

:

daeos, & non effugies manus eorum , fed in manu regis Ba-

bylonis capieris: & civitatem hanc comburet igne.

.

e

llus fciat ver-

24. Dixit ergo Se

decias ad Jeremiam: Nu

bahsc, & non morieris.-

1

25- Si autem audierint pr

incipes, quia"xlo,cdfus fum tedum,

Qu

& venerint ad te , & dixerint tibi: 1ndica nobis, quid locu-

tus fis cum rege, ne celes nos

Ine]

, €& non te interficiemus, &

-

quid locutus eft tecum rex.

- 26. Dices ad eos; Proftravi ego preces meas coram rege

deï

ne me reduci juberet in domum Jonathan, & ibi morerer.

Sarf

27, Venerunt ergo omnes principes ad Jeremiam , & in;

165!

terrogaverunt eum , & locutus eft eis Juxta omnia verba ,

4.

qua praeceperat ei re

füerat auditum.

X & ceiiïaVerunt. ab £0; nihil enim

28. Manfit vero Jeremiasin veftibulo carceris ufque ad diem

;

quo capta eft Jerufalem, & fa&tum eft, ut caperetur Jerufalem.

16

lerty

CAPUT

du

x

f€P fii

Y

&tam

* 92. Qtæ:-eM4n/2'rzgnt,£57€.) Sienificat

mihi dix:fti,

-2.1.—. Nullus /c:þ'ätfvelrb;t Zac. ) Quz

Ne indices hzc in vul-

&

plerosque jam pefte vel fame periiffe,

Inen

seduxerunt se, & pravaluerunt, G c-)

gus, ne populus perterreatur, quod

ïet H

Peituaferunt fibi.-

1 feceris , non occidam te..-

W

t2 i

Viri pacifici ts , t$c,) Familiares,

/.Q6. Proffraui ego precesmeas.) Sup-

plex me ad Regis pedes abjeci.

Eu

& amici tui Pfeudoprophetz, & Prin-

!ni

eipes, qui illis credebant , & tibi pa-

27. Ceffaverunt «b eo. ) lnterro-

Nl

cem, & profpera pollicebantur, di-

gan do.

33

^^

centes : Pax, Dax, GPe. Hons pacis fu4,

Nijbil enim futrat auditum.) De col.

THET

32 quo [perafli, qui edebat panes tuos ,

loquio, & acis cum Rege circa ur-

magaifieavit. fuper te fupplantationem,

bis cladem.

'

]GC'I

et

3 4

Pfalm. 40. 10.

29. U/aue ad diem, quo capta eff. )

f

ts

Demerferunt im cmeno.) Cum te in

Ufque ad diem nonam men

1$ quarti,

Mx

QU

ericulum conjecerint , deferent te,

anni undecimi Regis Sedecie , ut di-

TI, It

ic Italice dicimus : 74 Zzfcsaranao neld

citur cap. fequenti num. 2.

fango, 9 nel pantqno.

X]

T

À

2

*

*

LIC 2 r 2 NE 1

399

ften-

CA

PUE XXXPG

Yeris

Srerufalem a rege Babylonis capta ,' vex Sedecias fugiens capitur

» (i

una cum principibus , cujus. fülii iu conlpehu dpfius trucidan-

riph

zur cum nobilibus , ipfeque. exoculatur , ac vintius in Balylonem

RO.

ducitur : [uboerlo autem muro Jferujalem, &? palatio , aliisque

domibus isne Juccenfis , pars vulgi trausfertur

Chal.

in, Babylonem ,

& pars J'erofo]yr

*

nis relinquitur , S'eremias "vero de ca

s D

-

rc'm's |

ve[fibulo liber educitur.

LY

Nno nono Sedecize regis Juda , menfe decimö,:venif 4Reg.

I.A

Nabuchodonofor rex Babyloni

j

S, & omnis exercitus *

nf

,l ID

&Uf

ejus ad Jerufalem, & obfidebant eam.

] locü

2. Undecinio autem anno Sedecize

; enfe quarto , quinta ^" *

us, &

menfis, aperta eft civitas,

*

3. Et ingreffi funt omnes pri

nciþes regis Babylonis, & fe.

ege

derunt in porta media: Neregel,

Serefer , Semegarnabu,

erer.

Sarfachim , Rabfares , Neregel, Serefer

5 Rebmag 5 & 'Qm'*

,&'m)

nes reliqui principes regis Babylonis.

rera j

virl

] enim

J« Cumqug vidiffet eos Sedecias rex Juda , & omnes

bel-

d diem

( aintfz men;/z'.f.) Lib. 4 Rengp 'quæftibne 5. in c

ap. 25. 4. Regum,

Q-Q

Mu 25. n. 3. & cap. 52. Jeremie

die quinta potiti finz Chaldzi exterio-

$

ufalem-

1. 6. in omnibus linguis conftanter re müro, nona vero etiam interiore.

legitur zozz men[i:, ut etiam apud Jo-

peita eftf crvitas. ) Mebr. THpIA .

UT

fephum libro. Io. capite II.

Immo

dejecta fcilicet parte muri, ita ut per

etiam in hoc cap. 59. in.Hebrao ,

rüpturam Chaldei in civitatem intra-

02

Greco , & Chaldzo habetur nona

verint ,. (& reliquo exercitui portas

&

menfis, quomodo etiám le

oit 1 heodo-

aperuerint.

C ID WJ

ïäib*xis XVul-

L

I) qum

retus, & eft in aliquibus

od porta media.

) Qus eiam fe-

gatz editiomis , ut etiam in Bibliis

enmda dicitur, Sophonis cap. 1. n. Io.

regiis, idque probant Emmanuel $a,

eratque in muro

j

ezeta cingente teme»

4) 9t

"ornielus a Caftro , Maldonatus ,

plüm a Septentrione.

jeci-

& Salianus anno mundi 3446. num.

M

Neregel, Serefer, ffc') Nomina q*üær

Jotam

33. nec injuria, quia facilis eft lapfus

hic recenfentur , vel funt propria,

in notis numerabilibus, fimilibus, &

(

vel fünt nomina officiorum, que Vul-

) Dech

locus unus mendi potius damnandus

atus inteipretatus non eft: eorum

dj P

eft, quam duo , prefertim cum ille

h

1gnificationem videre potes apud Cor-

nel. a Lapide, & apud Ariam Mon-

[ t CF'.)

unus ab aliis hnguis non fulciatur.

tanum in inter

Nifiquis malit eum T'orniello fufpica-

pretatione vgcum He-

j quwl

ri, murum aperiri ceptum die quinta ,

braicarum.

( T

nec plane apertum fuiffe, nifi die no-

4« Cumque vidiffer 040:, 5':) Nofn

na. 'Aut potius , ut E onaco placuit 'jam ingrelfos, fefl jam jam ingref-

N

3

LU

400

PROP HEr JEREMIJE

be]lätores 3 fugermit,' & egreffi füunt no&te de civitate gär

&

(f2

viam hortiregis, & per portam, quae erat inte

E

)

x

r duos IDUrOS,

& egreffi funt ad viam deferti.

L!

tus Ch äldääorum, ! & coi$-

da

$. Perfecutus eft avtem eocs exerci

prehenderunt Sedeciam in campo folitudinis Jerichontinze, &

DOI

captum adduxerunt ad Nabuchodonofor regem Babylonis in

Reblatha, quee eft in terra Emath, & locutus ad eum judicia.

"n

6.. Et occidit rex Babylonis filios Sedecioe in Reblatha, in

&e

oculis ejus, & omnes nobiles Juda occidit rex Babylonis.

Il

7. Oculos quoque Sedecieeruit , & vinxit eum compedi-

fis 1j

bus, ut duceretur in Babylonem.

1j

'$. Domum quoqueregis,& domum vu

lgi fþä*cenderunt Chal-

Ia t

if

deiigne, & murum ]erufalem fübverterunt. 3

9. Et reliquias populi, qui remanferant in civitate, & per-

jini

fugas , qui transfugerant ad eum, & fuperfluos vulgi, qui re-

Tan

1 t

lonem.

ferant , tranítulit Nabuza/rdan magifter militum in Baby-

^

1o. Et de p

lebe pauperum , qui nihil penitus habebänt, di.

miüt Nabuzardan m

p

[e

m

Cs.?.) Al

er militum in-terra Juda,

: & .dedit

eis vineàs, & cifternas in die illa.

Y

LE

.Ir. Preceperat aütem Nabuchodonofor rex Ba

Y

byloniä xde

Jeremia Nabszardan magiftro militum , dicens :

quand

12. Tolle illum, & pone

fuper eum oculos tuos, gihilque

glabaï

ei mali facias: fed , ut voluerit, fic facias ei.

11

& —Nabüfez-

-13. Mifit ergo Nabuzardan princeps militiae,

0m;

ban, & Rabfares, & Neregel, & Serefer, & Rebmag, & om-

: *

nes optimates regis Babylonis,

Tits

eris,

]u

E Miferunt , & tuleyunt']eremia;n de veftibulo carc

.

C9Pf7m 1

.

»

&

trar

Wi

H i

i Qe

furos inþm;bem $,2 MO pä,tet ex 4. Re-

qui ex cifternis irrigari poterant. Ka

gum 25. 4.

Hebr. LXX. & ali/. Has enim Judzi

l[(l

Per viam horti, £5c.) Vide dicta 4.

effodiebant, ut in iis aquam, cujus

'fP

30

Reg. 25. ubi hoc explicavimus , ut

inopia laborabant , colligerent.

diO!

«tiam proxime fequentia.

I2.Poze feper eum oculos 1:40s.) Nmice

In

,udd viam deferst.) Gxgci retinue-

eum tracta , profpice illi, & cave,

Teïni?h«

U a

runt vocem Hebrzam: 690v A'eajsé.

ne quid ei mali contingat.

Ita Rex

JUS n

Ea eft via verfus, Hierichuntem , ut

&0 re

jubet , edoctis à perfugis Jeremiam

ee0t

fequentia. oftendunt. .

femper Regi Sedecim , & popnlaribus

Sff( 0ze

Q9« Superfios "vulgt.) Inüþilem, &

fuis auctorem fuiffe, 1

:

3

D

imbellem multitudinem.

bem dederent.

it .Chaldæig ür-

Ml jf

£ P lg

.

. 10 Gifernas.) . Agros , aut hortos,

14. qua/ig.) E;-at hic vir prima-

ib t

D!

40l

CAPU T-XXXIX. & XL.

& pe

& tradiderunt eum Godolice filio Ahicam filii Saphan; ut in-

s

traret in domum , & habitaret in populo.

:

D

P

1IS. Ad Jeremiam autem factus fuerat fe

rmo Domim' ,cum

; coit-

claufus effet in veftibulo carceris, dicens:

ne, &

16. Vade, & dic Abdemelech Zthiopi, dicens: Hsec dicit

jnis n

Dominus exercituum, Deus l(rael: Ecce ego inducam fermo-

ndlecia

nes meos fuper civitatem hanc in malum, & non.in bonum,

i, 1

& erunt in confpeCtu tuo in die illa.

j

M

n

.17. Et liberabo tein die illa , ait Dominus: & non

; trade-

»mpedi*

ris in manus virorum, quos tu formidas.

18. Sederuens liberabote, & gladio non ca

des: fed erit tibi ani-

x Cha-

ma tua in falutem, quia in me habuifti fiduciam, ai; Dominu-s.

CAPU-T XL.

&pt

]

|

eremie permillitur* libere babitare ubicumque *ooluerit , qui

ïm tt

; jay

una cum difperfis T'udeis «enit ad Godoliam prafettum reliquiis

Studeorum: qui Godolias audire noluit Sfobanan monentem ip-

al d

Jum de lfinabel intentantem ei mortem.

i dedi

1. Q'Ermo, qui fa&us eft ad Jeremiam a Domino, pofcquarh

dimiffus eft a Nabuzardan magiítro militia. de Rama,

)'lonïS d

quando tulit eum vin&tum catenis in medio omnium, qui mi-

grabant de Jerufalem, & Juda, & ducebantur in Babylonem.

nihi

que

2. 'T'ollens ergo princeps militize Jeremiam , dixit ad eum:

ftum,

N abu 0

f

Dominus Deus tuus locutus e/ffm'alüm hoc fuperlocumi

ETEX

pE

T

Lidæos "ante

rius Judeus, qui ad' Cha

M c evenient, & tu oculis tuis

-

captam vrbem juxta monita Jeremiz

videbis.

transfugerat: quare ab eis Judxz pre-

I9. Erit tjbi anima tua i falutem.)

Salva erit anima tua, id eft vita tua.

pofitus fuit: fed mox a Judzis zmu-

*

I'

m If

lis occifus eft. -

'Ermo , qui factus eff , 6c.) Sermo

yc

Ut isfoaret iB domum , ($ babitaret

hic eft prophetia, quam habet

p

i5 popa'0.) Ut libere verfaretur in me-

cap. 42. num. 7. qua admonet Domi-

$ enim

qgatthy )

dio populi, & domo fua.

nus per feremiam reliquias Judzorum,

I6. zbdemtlech.) Qui liberavit Je-

ne fugiant in JEgyptum, fed ante-

d

gele

p

7!

Amlce

remiam e lacu cap. 38. num. I2. cu-

quam vaticinia ipfa narrare incipiat ,

ca&eï

jus miferäc;ordiæ hic mercedem 'ab

interponit hiftoriam liberationis fue,

]

—

p

eo recepit.

Godolie ]udez pretfecti, deinde ejus-

Serzoces meos. ) Oracula mea de

dem occifi, hoc capite, & fequenti.

mW

excidio Jerufalem.

De Rama,) Quod breviter dicitur

yopu

Chi

d W

Ersnt 'l.l? con[peilu tuo. ) 'T'e infpe-

cap. pr&cedenti num. I4. id ipfum-

ce

B. euez Com. Me;.z—a?:þ.» T. le

Jt

I

s — PROPHET JEREMIA-

4. Et adduxit, &fecit Dominus ficut locutus eft, quia pec-

&

caftis Domino, & non audiftis vocem ejus, & fa&us eft vo-

dhaniz

bis fe:mo hic.-

X

Thane

.4. Nune ergo ecce folvi te hodie de catez-;is,v'qüæ funt in

2004

manibus tuis:; fi placet tibi, ut venias mecum in Pabylonem,

veni, & ponam oculos meos fuper te: fi autcm difplicet tibi

& con

£0

V

venire mecum in Babylonem , refide : ecce omnis terra in

abx

confpe&tu tuo eft :

quod elegeris, & quo plaeuerit tibi, ut

ld

vadas, illuc perge.

Cha

$. Et mecum noliven

ire; fed habita apud Codoliam filium

dem

ai

Ahicam filii Saphan , quem praepoiuit rex Babylonis civitati-

& frial

bus Juda: habita ergo cum e€o in medio populi , vel quo-

u

cumque placuerit tibi ut vàdas, vade. Dedit quoque ei ma-

Àmm

glíler militiae cibaria, & munufcu!a, & .dimifit eum.

QUbd4

6. Venit autem Jeremias ad Godoliam filium Ahicam in

11

pofut

Mafphath , & hab

k

D

fuerat in terra.

itayit cum eo in mg,di.gofplpguli, qui fe;i,i«:ïtu-s

«

(is, à

7. Cumque audiffent omnes þrincipgg exercitus , qui dif-

dolam

perfi fuerant per regiones, ipfi, & (ocii eorum , quod pra-

tafí f

feciflet rex Babylonis Godoliam filium Achiam terre , &

j

quod commendaífet ei viros; & mulieres, & parvulos, & de

Cits,

lonem.

pauperibus terre, clqi nqnxfuerant translati in Baby

m j

gi Ver

l4

hic fufe, & enucleate defcribitur ,

Ormmis ferra im Qänþef;z;z t ef.)

moni

fcilicet. Jeremiam e carcere eductum

In poteftate tua , optio tibi datur ex

E nq

cum aliis vinctis, vinctum etiam ipfum

univerfa terra, ut eli

4

gas 5 quamcunæ

diuctum fuiffe in Rama , ubi cogéban-

que partem. volueris.

M

H

tur in ugum cáptivi Judei Babylonem

^5. Et mecum mols "veni

re.) Hoc dïa

PUerrM.

W .

»lucendi. ]bi juffu Nabuzardan fo-

cit Princeps militie, quia ex geftu,

O

lutam , & Jerufalem remiifum fuiffe ,

& vulu ]eremie co

noverat eunm

EUY

f& commendatum Godoliz.

non libenter icurum in

B

abylonem.

finio:

Habita apud Godoliam.)

e quo di«

monte

Tulit ewz,) Sibi adhuc ignotum ;

u ád

nam fimul atque didicit eum effe Je-

Gum fupra cap. fuperiore n. I4,

remiam , liberum dimifit, & ei bene

Cibaria,t6$€.) Hebr. Víaticum, ad

akum

äïwl

fecit ex. precepto Regis , capite fu-

tedeundum Jefufalem,

C]» N

j

periori num. I2.

m

3

Fatlus eff vobis fermo bic.) Eve-

n Princiþgx .exercittg:..) Quï fugiäntc

Ict t

nit vobis malum, quod Deus per te

Sedecia huc illuc fugerant, & evafe-

Jüdai

rant; vel qui principes conftituti fue-

D ;

locutus eft; verbum Dei in vobis

impletum eft.

rant a populi reliquiis, qus cladi fu-

Ut Is

Ponam eculos gieos [uper £e.) Vide

pertuerant.

HeQue

.gli&a fuperiori cap. num. I2.

9. Et Ifmabel,) Particula & poni-

LCNN

W

x &'ä,de.f) Ne vgnias, defipe venire, — tur pro /eircef.

NORiR

-CAP U'T Xi.

493

à vC-

9. Veneruünt ad Godoiiam-in Mafphat , & ïfmghel filius Na-

of vo.

thanie, & Johanan, & Jonathan filii Caree, & Sareas filius

'Thanehumeth , & filii Ophi , qui erant de Netophati, & Je-

funt in

zoniss filius Maachati: ipfi, & viri eorum.

Onem,

g. * Et juravit.eis GodoJias filius Ahicam, fil

ii Saphan, & 41189:; d

cet tibi

& comitibus eorum, dicens: Nolite timere fervire Chaldeeis, ?5*

D

?T.Fll Wt

habitate in terra, & fervite regi Babylonis, & bene erit vobis.

l, t

1o. Ecce ego habito in Mafphath, ut refpondeanmi praeecepto

Chaldzeorum, qui mittuntur ad nos: vos autem colligite vin-

filium

demiam, & mieffem, & oleum, & condite in vafis veftris ,

*

Iviati-

& manete in urbibus veftris , quas tenetis.

*

.

N Moabx, & 1n filiis

l qio-

'

.ir. Sed & omnes udai, qui erant

&l mà-

Ammon, & in Idumza, & in univerfis regionibus, audito ,

uod dediffet rex Babylonis reliquias inTudeéa, & quod pree-

?

ium Ahicam filii Saphan.

s

-Am Tf

h

ofuiflet faper eos Godoliam fil

elitfus

1». Reverfifunt, inquam., omnes Judai de univerfis lc-

& venerunt in terram Juda ad Go-

ClS ,

ad quae profugerant,

1 dif-

doliam in

& meffem mul-ï-,

u

Mafphath , & coliegex*unt vinum ,.

(

nra

rl

tam nimis.

:

2l

ohanan autem filius Caree ,

& omnes p*fïnc:ïpes* exet-

[&

I3.]

-

citus, qu

1

| difperfi fuerant in regionibus, venerunt ad Godo-

N

[

onem,

liam in Mafphath.

$

14

, Ét dixérunt el

t SeD . qliod'. Baalís rex filiorum Ahï-s

) V

mon

mifit Ifmahel filiumi Nathaniee percutere animam tuant.

u d.)

filius Ahicam.

daor er

Et -nqn credidit eis Godolias

1$. Jo-

gamade

P

[ eecckses

E

vl

;.

D; ääi e;

rr?iquias im » ïz:d;ezz.f* )

v *

Toc de

fOo.

E

go /m!wo m Md/þw/i) p

eivitas, ut put

at Adrichomius, i core

Aliqu

os reliquifiet in Judea:

1 ge[hl ,

& Juda; in

i.

Meffe ) Matablus nomineiief.

1

a eum

finio tribiuni Benjamin ;

fis intelligit. cobe

&ionem fruttuum ,

Onema :

monte confpi

cua inter Nobe; & Aze-

natürefcünt; Je-

ea ád occideütem Jexufale

tm. Cornel

wi extrema eftate

: quo M

de ait fuiffe in via e

üntibüs e

rfafalem ením capta fuerat menfe Ju-

"

a Lapi

fedem fibi

lio, & cum hzc fiercnt, elapfam erat

f[lfm; ad

]

1dza

inBabylonem, & eaim

gé-

eleg

iffe Godoliaii , ut ibi faeilius a

5

empus meffis triticez. . Alühze ver-

yet tam cum

Babyloniis, quam eum

ba hon ad pzæfentem tantum abnnutiü

xeferant , fed ad omnes confequentes,

i fogehte

du

deis:

Chaldaosaim.)

H 4, Percui

efe animan: tuam.) Qcci-

& eyife

U? TY* üanddam précepto

fa conjürationis fuit tum

m fre

Ut prsito fíim . ad

refpondendum ,

dere te: Cau

d',ldi f

que mihi 4 Chal-

innatum,, & perenne diflidium iatey

exequendum ea ,

Judaos,

& vicinos Ammonitàs ,

üxis fuerint imperata.

]dumzos,t

uin ambitio lfmahelis , qui

tpoe fílis dumen.) In reg1one

Am-

g

; ;

Godolis. ï)ræfeäïuïäin inv äd?bäïs

monitarum.

—

404

.þROPHEmijEMIE

15. Johanan autem filius Caree dixit ad Godoliam feorfum

in Mafphath , loquens : Ibo, & percutiam Ifmahel filium Na-

Q

thanise nullo fciente, ne interficiat animam tuam, & diffipen-

&m

tur omnes ]

Don

udaei, qui congregati funt adx te; & peribunt re-

liquiae Tuda.

[2

16. Et ait Godolias fil

ius Ahioca;n advjohz;ïnany filium Caree:.,*

um

Noli facere verbum hoc: faltum enim tu loqueris de Iímael.

eu

[L]

CAPUI

JMabel dolo occidit Godoliam þmfe&um cum Judaeis , & Cbal-

ll

m

deis, qui cum eo erant in Ma[pbat ; aliosque octoginta inter-

Cran

.

Imens , pepercit decem, qui [e tbefauros babere dicebant

[

ac ian-

àd Il

dem «eritus Jobanan « principes bellatorum fugit cum o£fo vi-

Q

ris, liberato populo , quem ceperat captioum: omnes autem,

101 i

qui reliqui funt , fl'atuunt fugere in. A

egyptuim a)

0.

- facie Cbaldeorum.

Vera

1. [7 T fa&um eft in menfe feptimo, venit Ifmahel filius Na—

thanice, filii Elifama de femine regali, & optimates re-

fim v;

gis, & decem viri cum eo, ad Godoiiam filium Ahicam in

cifus e

Mafphat, & comederunt ibi panes fimul in Mafphat.

Nul,

2. Surrexit autem Ifmahel filius Nathaniee, & decem viri,

tetn (

i f m

qui cum eo erant, & percufferunt Godoliam filium Ahicam,

filii Saphan g

Godol

ladio, & interfecerunt eum, quem prafecerat

^. d

rex Babylonis terrae.

tabopt

3. Omnes quoque ]

L

udæosg qui erant cum Godolia in Maf-

r l

phath, & Chaldaeos

» qui reperti funt ibi, & viros b*el]ato-

f?cxe, 1

res percullfit Ifmahel.

-

'int. j

Cerabar

4. Secundo autem die

; poftquam occiderat Gedoliam , nul-

Ctneso

lo adhuc fcient?,

m li |

| .5.' Ve-

Utj |

l d;

16. Ferbum boc^) Rem hanc.

de

qua mox

Mafphath. -

dicecæu", patrarunt in

Tüt t

I.D

E fémine regali,) Ex regia Da-

vidis familia.

& il"&'—,;

Cozeedermnt iäipanes.

àvid

Et optimates Regis.) Aumonitarum,

convivio a Godolia.

) Exc&pti fuflt:

Ht

liffe i

qui honoris caufa, & gratulationis

2. Quem prsfecerat.) Quia pr&fece-

fefe a Rege fuo miífos mentiebantur.

rat; redditur enim cauífa, cpr eum

ubi.azzd

Decem viri.) Sicarii, qui cum opti-

interfecerint.

UUR

i

m

matibus illis, & eorum famulis ceden

4- Secumdo 4utem. die. ) Poftridie 5

A&Um :

i $

u

*

CAPUT XLI

405

Íum

- .s'-' Vene-ruwnt viri de Sichem , & de Siloj & de Samai

dà O-

Na-

Coginta viri, rafi barba, & fciffis veftipus, & fquallentes,

jen-

& munera

LfC-

Domini.

, & thus ha(beb-ant in manu ; ut offerrent in dpmo

6.

.-...Jö

Eo

reffus e

TgO Ifmahel filius Nathanize in occurfum eo-

iee

trum de Mafphath, incedens, & plorans ibat: cum autem oc-

mael.

curriffet eis,

dixit ad €os: Venite v-ad Godoliam filiumüAHLi«

cam.

7. Qui cum veniffent ad medium civitatis , interfecit eos

ij

*

1fmahel filius Nathanize

circa medium laci, ipfe, & Viri,]qui

D

Al

Nerant cum eo.

;

t

od

ecem au

idil

tem viri reperti fünt inter eos, qui dixerunt

x

ad Ifmahel : Noli occidere nos: quia habemus thefauros in

0 Vl

agro, frumenti, & hordei, & olei, & mellis.

!h,

non interfecít eos cum fratribus fuis.

: Et ceffavit, &

9. Lacus autem , in quem projecerat Ifmahel omnia cada-

ffit propter Godoliam, ipfe eft ,

vera Virorum ,),q'uos percu

Eee2^

2

quem

$ N

N

EU

pÓ

35 Ie-

nam vefperi inter(hbiþiczdes epulas oc-

6. Plorags, &c.) Fingens fe

plora-

im I

cifus e't Godolias.

re ob eandem urbis , & templi cla-

Nullo adbuc fcieste.) Extra civita-

dem ,, ut ills imponeret fimulata

| Vil

tem: quod propterea dicit, ut afferat

fpecie pietatis.

caufam ,' cur S$ichimite poft cxdem

g. Interfecit cor. ) Caufa innuitur

Caff»

Godoliz venire funt aufi.

n. 9, fequenti, cum dicitur, Propzev

Cet2

S. Squallentes;) Hebr. D'—TWJDD'F

Gedoiigm ; amicos enim Godolie ,

onitbgodedim , id eft,

inciff , lace-

quem ipfe oderat, fuos quoque inimi-

rati, Vel lacerantes fe , unguibus in

cos exiflimavit , timensque ejus C&-

| M&f

atü

facie, manibus , lacertis. LXX. ver-

dis ultores, eos mature de medio fa-

tunt. Z/aggenres ; in. planctu enim la-

ftulit , exceptis paucis, qui vitam fuam

cerabant veftes , & corpus, barbam,

pretio redemerunt , de quibus mox.

s

carnesque radebant.

Plangebant au-

Circa medium lacs. ) Occidit eos ,

tem hi octoginta viri ob everfionem

& conjecit in medium laci, ut. fi

5

o'ni-

urbiss & templi.

. Ve

ficatur poftea n. 9. LXX. habent.

de demo Domini.) In loco, übi fue-

£oQa£ny AuTSg tlg TO Qetíae , quah

rat templum quod jam erat everfum ,

dicat , jzeulaviz eos, projecitque in pu-

u i

& incenfum.

Dicere poterant cum

zemm.

Vox Hebrea 333 & Greca

David: AMZorabimus im loco, ubi flete-

$ot£ae , fignificare videntur foffam ur-

j fott

junt pedes ejus. Alià volunt non ve-

bi circumdatam. *Sic gesae, accipi-

niffe in Jerufalem, fed in Mafphath ,

tur 9. Maxchab. lI9

I

z

á-

ubi audierant collectas fuiffe fub Go-

gt

chab. 7. 19g.

dolia reliquias Judeorum, ibique e-

g. Thefamros, &fc.) Repofitum fru-

rectum fuiife altare Domino , ut olim

mentum, oleum, & mel.

yidie ?

factum fuiffe colligitar ex r. ReEs .

9. Proprer Godeliam. ) Vide dica

EL S'.&ö' .

pmxime n. 7

406

PR o P H E T;E REM I 7&

lia

quem fecit rex Af propter Baafa regem

vit Ifmahel £&ilius Natlianyee óceiis.

If;faek'-: ?ïpfum tepïe;

fài d

1o. E£ captivas duxit lfmahel omnes reliquiss populi, qui

"

U

erant in Mafphath : Filias regis, & univerfum populum, qui

que

niznferat in Mafphat: quos commeridaverat Nabuzardan prin-

bl

pi

i

ceps mlliti:e Godolie filio Ahicam,

Et cepit eos I(mahel

fiius Nathaniae,& abiitj ut tranfiret ad filios Ammon.

Q

lw

ir. Audivit autem Johanan filius Caree , & omnes prínci-

ls

pes bellatorum , qui erant cum eo, omne malum, quod fe-

€erat Ifmahel filias Nathanise.

P

y1u

12. Et affumptis üniverfis virís profetti funt, ut bellarent

Mil

adverfum límahel filium Nathanize

li/l

4« inveüeru—gt eum ad a-

du

juas multas, quae funt in Gabaon.

La

Cumque vidiffet omnis populus, qui erat cuni Ifmahel

D

Tohanan filium Caree, & univerfos principes bellatorum, qui

T

erant cum eo , leetati funt.

14. Et reverfus eft omnis populus

: quem cäpera*t Ifmahel

8U 2

in Mafphat: reverfusque abiit ad Toharian filium Caree..

1]

15. lfmahel autem filius Nathanise fu

i(à ]f

git cum o€to viris a

facie Johanan, & abiit ad filios Amon.

füum

& de

16. "Fulit ergo Johanan filius Caree ; & omines principes

bellatorum, qui erant cum.eo, univerfas reliquias vulzi,

:)o

quas reduxerat ab Ifmahel filio Nathanize de Mafphath: poft-

ls

T22

quam percuffit Codoliam filium Ahicam , fortes viros ad prae-

41

L

: ..Huml

ego 0

i-mä iIl;x/;tf fa

ümn

E

ggemfm; LRex A'j)z) Id ;quu'æm m

äer unt, eX quorum nume-

facris Literis aperte foriptum eft, fed

ro hi erabpt.

W

tanien legimus 3. Regunt c. F5. pume

19« J4d aguás miltas.) Ytelligit pi-

22. Afa Regem Juda muniviffe Maf-

fcinam Gabaon, five aorum robuftos

yi

phath proptér Baafam Recgem ifrael,

rum ; cujis eft mentio 2. .Regum 2«

Qquocunr cota vita b:llum eceffit ,

num. I3«- erat Gabaon in via Maf^

I55

eít verofimile tunc ad musiendam urs

phath ad. Àmmonitas;

iüb h)—g

beri hane toffam fieri. juffiffe.

13: Qs popieles. )

Capti"vo;*mm

t Cj

Io. Pizs R—egis,- ) Sedecix , eujüs

Latati fint.) Agnoverunt enim eos

9

filit trocidati. fuerant c. 39. 6. filias

adeífe fux vindices libértatis.

GIETA

autem crédibie eft cum ignobili vul-

,14; Reverfus of omgis popaits , 61c.)

inàan^

:0 Godohle commendatas remanfiffe ,

Ifmahele fuga lapfo , ut dicitur n. 15;

QU

ütpote a quibus nihil periculi timere-

Y5. CU oéfo wiris;) Midetur 1fma-

eo, I

fur.

he] arma éxpediviffe , & aliquandiu

dhisr, n£ tranfrret ad fléos Admmmám.)

reftitiffe ; & duobus ex fuis occifis

n

hi

li

Illis fortatfe pro mancipiis ufurus, vel

aufugiffe, nam ut dieitur h. r. venes

68 Qu

Ainmohitis mancipaturus.

rat cum decem viris.

Il. Omnes Primeipes belatorum

16. De Malphaib. )

Quaä Ifmahel

nEC]b à

£

Nuftr

Muli duces, fa

L2

imte Rege. Pedecia,

captivas duierat de Mafphat.-

CAPUT 'XLï &XLN

497

i

lium , & mulieves , & pueros, & eunuchos:, quos mdüxe-f

rat de Gabaonp. |

BA

qui

47. Et abierunt, & fede' unt perecrinantes in Chamaam,

qui

quse eítjuxta Bethlehem ,. ut pergerent , & introirent ZL-

janc

gyptum,

ahdl

18. A facie Chaldeeorum : tfimebant enim eos, qu a pet-

cuíferat límahel filius Nathanie Godeliam

filium Amcam

at

quem prä*pofuerat rex Babylonis in terra ïada,

| fe

CADUT XLII.

Mifus 5

eremias ad orandum ,

4c confulendum. Dominum pm f'à^

tent

d2

liquüs . SXudeorum ,

reü)owdzf ipfe fore faloos fi in S'udaa ma-

neani , fi autem m A gyprum fugiant. ,

dicit , eos otmntues gla-

ahel

dio, fame, C peffe morituros.

ji

T aaehmunt omnes principes bellatorum , & Iohanan

filius Caree, & Jezonias filius Ofaize, & relwuu.n vul-

Jneï

£us a parvo ufque ad magnum.

5. Dixeruntque ad jeremiam prophetam: Cadat oratio no-

ts 1

ftra in coní pe&u tuo: & ora pro nobis apud Dominum Deum

tüum pro univerfis reliquiis iftis, quia derelicti fumus pau-

ci de pluribus, ficut oculi tui nos intuentur :

epes

u

i

* 5. Et annuntiet nobisDominus Deus tuus viam, per quam

55)

p

pergamus, & verbum, quod faciamus.

4. Dixit autem, ad eos Jeremias propheta : Audivi: Ecce

p

11

ïm,

ego oro ad Dominum Deum veftrum fecundum verba veftra

omne,verbum, quodcunque refponderit mihi , indicabo vo-

nurta

bis: nec celabo vos quidquam.

:j

pt

s. Et illi dixerunt ad ]eremlam: SltDomsnus inter nos te-

r([t()

ftis

'oum P

ib

— IE7» Sederunt.) Mabitaverunt, fedes

m

b adaf oratio uaj?ra )V aleat apud

M

fuas fixerunt.

te oratio noilra, exaudi nos,

la Chamaam. ) Mebr. . eft, I Zaca,

fine te a nobis exorari,

Hebraifmus

nim

ijm quo peregrimatus eff Chamaam , id

ut fupra c. 36. 7. & c.37. Ig. & c.58.

'1ti 603

eft inloco , quem David dedit Cha-

26. eadem pl hrafís fequitur paulo poft

maam filio Berzellai, eo quod fe, cum

num. 9

fugeret Abf: ilonem , fecutus eiïet,

)

Keiiquiis iffis, ) Populi tot cladi-

j I

Ren- 19- 37-

bus fup;r?zms

jfm:

18

gia percuflerat WMizabel. ) Ran

4. -udivi.) Exoratus fum, vel o-

jindtd

r

Chaldæum nullo difcrimineJudzos om-

bedivi, obfecutus fum veftre petitioni.

occul

nes quafi Godolig, & Chaldaorum

B. Sy£ Dominus inter mos teflis veri-

yae

necis auctores ,

ultorem exercitum

tali , 67 fíide;.) Juramus, & teftamur

saidturum.

Deum, qui eft teftis, & vindex' ve-

íid

408

PROPHET ]EREMIE

ftis veritatis & fidei ,

fi non juxta omne verbum, in quo

miferit te Dominus Deus tuus ad nos,

fic faciemus.

ff

6. Sive bonum eft, fivemalum, voci Domlm Dei noftri, ad

ia

quem mittimus te, obedlemus, ut bene fit nobls, cum au-

dierimus vocem Domini Dei noftri.

d:

7. Cum autem completi effent decem. dles, fa&um. eft ver-

TIC:

bum Domini ad Jeremiam.

f

118

g. Vocavxtque Johanan filium Caree, & omnes prlnCïpes

bellatorum ,

qui erant cum-eo, & unlverfum populum , a

m

mlmmo ufque ad magnum.

YOb

o. Et d1x1t ad eos: Hsec dicit Dominus Deus Ifrael , -ad

quem mififfis me, ut profternerem preces veftras in confpe-

dian

&u ejus:

the.

Io. Si quiefcentes manferitis in terra hac , æd]ücabo Vos,

ml

& non deítruam; plantabo, & non evellam: Jam enim placa-

Ü

tus fum fuper malo, quod fec1 vobis.

Qut!

II. Nolite timere a facie regis Babylonis , quem vos pavi-

di formidatis:

tator

nolte metuere eum, dicit Dominus :

quia vo-

Cum

biscum fum ego,ut falvos vos facmm, & eruam de manu ejus.

1n f

12. Et dabo vobis mifericordias, & miferebor veftri, & ha-

bitare vos faciam in terra veftra.

quar

I3. Si autem dixeritis vos : Non habitabimus 1n terra ifta

h

i

nec audiemus vocem Domlm Dei noftri ,

N

D1-

-

p

ritatis, & fidei, nos vere, & fideli-

pter expreff"tm pelvwdcum & ino

] fi

ter fa&uxos quidquid. ex ore Dei juf-

bedientiam contra Dei prohibitionem.

udeoqm

feris.

tonai

Q. U* proffernerem preces veff, as, 'c. )

l

Inter mos.) Inter principes, & po-

Vide dicta num. 9.

7

pulum ex una parte, & jelemmm ex

IO. $;

WCJCeIZIES man,er:t»s i2 rer-

tn ]

altera.

rA bac. )

i Hebrao eft, $/ mazende

w ]

Ug

6. Szve bonum , fve oalam. ) Si-

nmufertru , vel . lmäzmn Jo babitave-

ve facile aliquid, five durum , diffi-

7H5 , ita ut ne cogitetis quidem de a-

b

.

cile, & grave imperaveris, five pro-

bitu in A:frfptum

bt

fpera, five adverfa nobis denuntiave-

K dificabo vo;.) Stabiliam, & mul-

hDC l

ris.

y

Hic eft finis longiffimz paren-

tiplicabo: occurrit hzc phrafis fupra

h

thefis, quz cap. 20. num. 2. inchoa-

Cap. I. IO. Cap. I8- 9: & cap. 33. 7.

Heb

Ta

ta fuerat , & verficulo proxime fe-

Alludit

autem . hoc ]loco

dum Á

Vide dicta

milfionem fat&tam illis locis.

ad pro-

quenti incipit prophetia.

Nolgbat

llqug l

Cap. 40. num. J.

Deus Judeos in. ZEgyptum proficifci,

Viqtien

7 Decezg dies. ) Cunctatus eft Do-

ne forte fierent idololatre more gen-

d l

minus diu refpondere , quod videbat

U5 aver

tilium ibi degentium, ut patet ex c.

foré rebelllbus hifce in perniciem, pro-

44- 9-

1j G

i

LE

CAPUT XLil

u9

409

14. Dipentes : Neq

uaquam , fed ad terram Tgyptilperger

mus: ubi non videbimus bellum, & clangorem tubae non au-

àl

J

diemus, & famem non füftinebimus, & ibi habitabimus.

15. Propter hoc nunc audite verbum Domini reliquise TJu-

a

da: Haec dicit Dominus exercituum, Deus Ifrael: Si pofue-

ritis faciem veftram , & ingrediamini /Egyptum , & intrave-

ritis, ut ibi habitetis :

*

p

16. Gladius, quem vos formidatis, ibi comprehendet vos

,a

jn terra JEgypti, & fames , pro q

E

ua eftis foliciti , adha?rebit

u

vobis in /Egyto, & ibi moriemini.

L)

17. Omneíque virl, qui pofu

er1

nt faciem fuam, ut ingre-

fe-

diantur Z;gyptum, ut habitent ibi, morientur gladio , & fa-

me, & pefte: nullus de eis remanebit, nec effugiet a facie

V05y

mali, quod ego afferam fuper eos.

4

A*

18. Quia haec dici: Dominus exercituum Deus Ifrael : Si-

cut conflatus eft furor meus, & indignatio mea fuper habi.

)?Ni-

tatores Jerufalem: fic conflabitur indignatio mea fuper vos,

yo

cum ingreffi fueritis /Égyptum, & eritis in jusurandum , &

$$

in ftuporem, & in maledi&um, & in op

j Die

quam ultra videbitis locum iftum.

:

pro'briuþm, , & nequa-

19. Verbum Domini füper vos re

liquize Juda :-—.Nolite in-

ita

m vos ho-

trare /Eg

^

yptum—: ícientes fcietis, quia obteftatus fu

1e.

20. Quia

pi

jam eusim placatus [um fuper malo. )

£ach , Yd e& $

'effafus ef , imethaphora

Jam fatis penarum de vobis fumpfi,

fumpta eft éx metallis, qux in forna-

X 100

ideoque jam placatus, & vobis re-

ce diuturno igne contlata magno im-

«onciliatus fum,

jo11etm

petu erum,; unt, atque effunduntur ad

sU

(

f.)

14. Negueguam. ) Audiemus vo-

modum torrentis ignei.

tem Domini ; nequaquam faciemus ,

Eritk im jusjuramdum. ) Eritis ig

uod Dominus precepit, fed potius

"5N alb , id eft in juramenttum exe-

TRU

/] il

ibimus in. A4gyptum.

cratorium, vel in imprecationem , ita

J

15. Proprer bec. )

Proptei* hzec'ver-

ut jorantes dicturifint : fi fallo, Deus

ba, fi ea forte dixeritis, vel propter

me perdat, ficut perdidit Judaos, qui

T

hoc, fi id forte feceritis.

contra Domini voluntatem -fug'erunt

*

m)

S; pofuerstit. factem veffram , tc, )

in ngyptum.

f

j

Hebrafmus. Ponere faciem ad eun-

lo ffuporem , c.) Ut omnes viden-.

lh

^^

dum fignificat &rmo confilio velle a-

tes cladem veftram ftupeant , vobis

UM

liquo ire, quia qui obf'inat : animoin

maledicant, ut contumacibus , & per-

aliquem. locum contendun: , in eum

petuo adhzreat memoriz. veftre op-

ojb

faciem ita dirigunt, ut nullis terrori-

probrium , & dedecus hujus

J

fjl [

bus avertant,

Vide Lücz 9. 51.

dientiz.

*

iqobe-

:

[e rrön

18. Conflatus ef. ) Mebr. 159 -

19. Zerbmm Domini fuper ves, &c.)

"T

Bill. , eme2 Conz, Menoch, 1. V.

ff

41O

PROPH&T,jEREMIæ

20. Quia decepiftis animas veflras : vos enim mififtisme ad Do-

4, 1

pes b

t&inum Deum nofftrum, dicentes: Ora pro nobis ad Domi-

num Deum noftrum , & juxta omnia , qusecumque dixerit

Deren

tibi Dominüus Deus nofter, fic annuntia nobis, & faciemus.

2t. Et annuntiavit nobis hodie, & non audiftis vocem Do-

bellat

J

dea

mini Dei veftri, fuper

;

univerfi, pro quibgs mifit me ad

VOS.

bitare

fämse ,&

6 ]

.22. Nunc ergo fcientes fcietis , quia gladio, &

pefte moriemini in

Dem 2

loco, ad quem voluiftis ,,inï;rare9 utqhabi—

QCum

tareti-s ibi,

CAPUT XLII

Wm.

M

Reliquie äfudaeomm non audientes Domini pïæceþtuf;zg quod re-

voc !

ferebat Sferemias , proficilcuntur una cum Seremia, & Barucb

$1

in. Wgypium: ubi conflitutus — S'eremias ,. vaticinafur..e-

Qicéf

alurum terram. zgy

LE

gem Babylonis *vaf

pü cutm MOH? fttis ,

q

: -

eique dominaturum.

ypt

ii

A&um eft autem , cum compleffet Jeremias ïocjuens ad

Io,

populum univerfos fermones Domini Dei eorum, pro

Tírae]

quibus miferat eum Dominus Deus e

orum ad illos ) omnia

Bibyl

verba heec:;

:

des if

2. Dixit Azarías filius Ofaiae

,& v]'ofhanan filius Caree, &

omnes viri fuperbi, dicentes ad Jeremiam : Mendacium utlo-

]

6f

ueris: non miht te Dominus Deus nofter, gicens : NE-tB.

L

L

Ál nun

grediamini JEgyptum , ut habitetis illic,

. Sed Baruch filius Nerise incitat te a

dver'fum—' nos 9 Ut

)U

tradat nos in manus Chaldzeerum , ut interficiat nos, & tra-

eat

PV.

h

Moyfeä

duci faciat 1n Babylonem.

Campo

^

T Et

apin

9. L

Verbum DLOmïi;i; q;.i(äd eft concra VOä u '2;2; lz ]oco, ad qu

id eft, quod mox fubdam.

gypto.

ïe'aent,-

L

Scientes féietis.) Quod fi. exgo per-

ere vultis, fcitote, & memores e-

1. f )Mria verba bac, £fc.) A ppofitio:

A(ü

j

nempe omnia verba hzc, qux

ote eorum, que ego vobis pradico,

modo fuperiori capite recitata funt.

alicis

vos obteítans, ut pareatis Domino.

-* Qu

9O0. Decepifhis animas veffras, ) Cum

..9. Barncb filius Neria incitat te. )

lglïifw

exiftimaftis , & juraftis vos fore pa-

Quui fortaffe ingenio fervidior, quam

C!lpqga

ratos ad Dei juífa capeffenda. Vel

Jeremias , idem fuadebat Judsis ar-

dentius, & vehementius Joquens, unde

hi

decepiftis Deum , quantum in vobis

ilis orta

ifpicio eum efle auctorem

h [

fuit, in periculum, & perniciem ani-

ERVern

marum veftrarum.

lend

.diüp;þanq Pxofe&ion*isjin*./Egy"P:um.

!

CAPU T XLIII.

41

D.

4. Et non audivit Tohanan fil

ius Caree, & omnes princi-

n

pes bellatorum, & univerfus populus vocem Domini ut. ma-

erit

nerent in terra Tuda.

itls

s. Sed tollens Johanan'üliUS*.Cal'ee, & univerfi pfincipes

Do

bellatorum univerfos reliquiarum Juda , qui reverfi fuerant

e

de cunctis Gentibus , ad

quas fuerant ante difperfi, ut ha«

bitarent in terra Juda.

x)&

6. Viros, & mulieres, & parvulos, & filias regis, & om-

b

nem animam, quam reliquerat Nabuzardan princeps militiae

cum Godolia filio Ahicam filii S

aphan , &Jeremiam prophe-

tam, & Baruch filium Nerize.

1. Et ingreifi funt terram Zgypti, ijuia non obediverunt

] f

voci Domini, & venerunt ufque ad TTaphnis.

?

fl

$. Et fa

&us eft fermo Domini ad Jeremiam in vTevzphnis' :

f*

dicens :

)

9. Sume lapides grandes in mänu*ltüa, & abfcondes eos in

crypta, quae eft fub muro latericio in porta domus Pharao-

nis in 'Taphnis, cernentibus viris Tudzeis,.

sX

Io. Et dices ad eos: Haec dici: Dominus exercituum Deus

pro

Ifrael: Ecce égo mittam, & affumam Nabuchodono(or regem

la

Babylonis fervum meum, & ponam thronum ejus fuper lapi-

& ftatuet folium fuum fuper eos.

des iiïo-sj quos abfcondi ,

11. V 6e-

A

Fff2

ij

l

e1

fle

6. þFiliä: ;eä;:g ) Vide di&ä füp. c.

i*habantü*r:l Hälffztïceve& $ 29;3 sé-

41. num- 10

kctb , quod. Rabbi David . interpreta-

9. Ulaue ad T/:apbä;:s) Metropolis

tur l:itum, ex quo lateres fiunt, aut

,U

érat /Egvypti,

[ regia Pharaonis, ubi

cementum ex calce, & arena confe-

'tte

Moyfes fua fecit prodigia; fcilicet in

Qum. Eali fimili voce appellant Mal/a.

$ub muro 'atcricio.) JEgyptus enim

campo 'Tageos, id elt, 'Tanis, vel

lütofa lateritiis fabricis abundabat.

»"

'Taphnis Pfalmq 77. 43:

ls porta. Juxti portam , aut e re-

9. Lapides grawdes. ) Quales clegi

giofie portz regi£ Pharaonis ita jubet

s

folent; ut inimis fundamentis ponan-

fieri, üt. oftendat 5 ubi tuné. domus

$ur.

Pharaónis erat, ibi futüram domumn

oftti

"Abfcóndes &os. ) vSub terráni , quafi

Nabuchodonofor , vttqve ^oc 80

alicujüs edificii fundamenta jaciens,

intelligere Judzos'; qui Nabuchodo-

^

q

& quafi fabricans ex eis foliun, ut

noforem fugicbant , fe max ine in il-

if

fignifices fofe, ut rex Babylonis oc-

lum iücurrere;

i ]

€upata. /Egypto folium fuum ponat in

10. £cée ejo dWauttam , 60 Niun-

'q uäm

aphnis:

Cios,

ui eum vocefht: nuncii autem

g d

In érypla.) In loco fu'btefranäd; in

funt infpitatiories, & veniendi cogita-

yndt

éaverna, ex qua terra effodiebatur ad

tio illi injecta;

faciendum lutum , ex duo Jateres for-

tFv ineimn,) Cujus xninä&erïe u-

?Pmma

AT2

PROPHET. JEREMIE

dik

Uqr Veniehfque percutiet terram JEgypti: quos in mor-

tem, iD. mortem; & quos in captivitate

fup

& quos in gladium, in gladium.

m5 in /captivi,tatem :

ei

12. Et fuccendet ignem in delübris deorum IEgypti,& com-

buret ea , & captivos ducet illos) & amicietur terra /Égypti,

pro

ficut amicitur paftor pallio fuo: & egredietur inde in pace.

10$.

13. Et conteret ítatuas domus Solis , quae funt in terra

coní

JEgryþti, & delubra deorum '"gypti comburet'igni.

CAPUT. XLIV,

bon

J'udai iu ZEgypto reprebenfi a Sreremia üper idololatria, ob[i-

COT

nate re[pondent una. cum multiiudine. smulierum , fe permanfuros

in idololatria imveterata : quos Yeremias pradicit univerfos gladio ,

ef

funt

. & f'ame confumendos , regemque AArgypti tradendum in ma-

rum [uorum, ac terram g

dius inimico

p

Quïr

prorfus vaflandam.

At nl

Erbum, quod fa&um eft per-]er'emiaxh. ad omnes Ja-

fnedi

IV

j

daeos, qui shabitabant in terra /Egypti, habitantes in

Magdalo, & in Ta

fican

phnis, & in Memphis , & in terra Phatu-

habit

res , dicens :

d.Hæcd

icit Dominus exercituum , Deus Ifrael:

" Vos vi-

Oppre

diftis

L

L

]

tor, quä carniügi*s— ad Punïenda f(.;g-s:

allio fuo, fumitque in hümerbs,quid-*

fégu

lera Judeorum, & JEgyptiorum.

quid habet, fic rex Babylonis recedet

Uxori

Quos abfeondi. ) Per Jeremiam.

onuftus fpoliis /Epypti. Vel fignifi-

Ploni

lI. Quos iz moitem , im mortem. )

catur hac fümiltudine facilitas, qua

Quos ad mortem , gladium , aut ca-

Agyptum capiet.

N

ptivitatem deftinavi, eos Nabuchodo-

Egredietur inde in pace,) Profpefe :

tppidix

nofor tradet in mortem, captivitarem

& re ex fententia confecta , aut nullo

aut gladium.

accepto detrimento , nemine illi refi-

anfio :

12. Captivos ducet illos,) Deos au-

ftente.,

Tapþ

i

U& Qu

reos , & argenteos JEeyptiorum tra-

I3. Statuas domut f2lis,) "l'empliis

ngtm

ducet in Babylonem. ^ Vel ges fcili-

quo Zeyptii folem adorabant. Vel

"

0s

cet /Egyptios: hi enim in voce /Egy-

nomine dozus fol;s civitatem inte]ligit

Heliopolim ; . itaque LXX habent ,

QU

nentur.

p que preceffit , impligiic contje

j

;)noför;/

j ffatuas Heliopoleos,

Me a

Amiciefur.) Nabuchod

I-MA

'edalo

.). Usbs eft Egypti, Pe-

Ut -me

Terra JEgypti.) Spoliis terre /Egy-

lufio diftans mille ducentis

4' 04

pti: eft ablativus.

paffibus , ex Adrichomio in Phara n.

- Sicut amicitur peftor pallio [uo, &c )

n. 57. Loci hujusfit mentio Exod.

la. (

Quemadmodum paftor, cum vult ex

I4. 2. & num. 33. 7. Juxta hanc tur-

NT Dhr

) [j b"

ugo loco in alium migrare, veftit fe

rim ( vox e'niïn currim fignificat ) vel

i QIhingä

CAPUT XLv.

415

QOT

diftis omne malum iftud , quod adduxi fuper Jerufalem; &

am;

fuper omnes urbes Juda: &

eft in eis habitator:

"

ecce,defgrgæ tunt hodie, & non

om

3. Propter malitiam , qu

am fbcgrunt5 ut me äd iracundiam

ypti

provocarent, & irent, ut facrificarent, & colerent deos alie-

pace'

nos, quos nefciebant & illi, & vos, & patres veftri.

IT

4. Et mifi ad vos omnes fervos meos prophetas , de no&te

confurgens, mittensque, & dicens': Nolite facere verbum a-

bominationis hujufcemodi , quam odivi,

)

LI

v

s. Et non audierunt, nec inclinaverunt aurem

fuam ; ut

converterentur a malis fuis, & non facrificarent diis alienis.

if

6. Et conflata eft indignatio mea, & furor meus, & fuccen-

fürüs

a eft in civitatibus Juda, & in plateis Jerufalem ; & verfae

idi,

funt in folitudinem ; & vafttitatem, fecundum diem hanc.

ij

— 4. Et nunc hzc dicit Dominus exercituum , Deus Ifrael:

Quare vos facitis malum grande hoc contra animas veftras ,

.

ut 1

ntereat ex vobis vir, & mulier, parvulus, & la&tens de

medio Tudae, nec relinquatur vobis quidquam refiduum.

s Ju

8. Provocantes me in operibus manuum veftrarum, facri-

'es 1

]

in quam ingreffi eftis, u£

)hatü

'ficando diis alienis in terra /Egypti ,

habitetis ibi: & difpereatis, & fitis in maledict

ionem, & in

N

os vl

opprobrium cun£tis gentibus terrae,

.9. Numquid obliti eftis mala patrum ve

firorum, & mala

(ifts

regum Juda, & mala veftra, & mala uxorum ejus , & mala

uxorum veftrarum, quie fecerunt in terra Juda, & in re-

ügni'

giOnibüs jþrufaleænï

TE qu$

1

GEf

IO. Noi)

oppidum facta eft- ab Ifraelitis tertia

6. Corflata eff ,iindignatio mea.) Lá.

Ofpefe 3

manfio juxta mare Rubrum,

uefacta , & quafi torrens igneus ef-

y iil

tufap

Vide fupra c. 42. 18-

T

iiore num.

Taphnis.) Vide

i(ïli&a caP,. fupe-

Secundum diem ha

" ) Sicut : appa-

Phatsres.) Urbs JÉgypti, que &

ret hodie,

Vd

Phetros , Hebrais Phatros, five Pa-

sros. ]ta Adrichom. ibid, n. 76. -

v UF mtereat , & ) Quod conci-

gsgict

Ut me adiracundiam provocarent )

liabit interitum vobis , uxoribus ,

:

1

uj

liberis veftiis.

Me ad iracundiam provocantes ; ita

g. Im maleditlionem, &c.) Vide di-

ut me adiram provocarent.

gt

. De nofteconfurgens,) Magna vigi-

&a cap. 42. num. I$.

dicent

Jantia , & ftudio, :fic fupra fzpe ea-

9. Numquid obliti effis, &c.) Num

pura ?

meliores facti eftis, quam patres ve-

dem phrafis occurrit.

Ferbum . aAbomination

f EXO ,

,"" ) Bem hanc

ftri, cum eorum punitionem videri-

abominabilem.

tis ? Nequaqgam. :

c&i)

414

PROPHET. JEREMIA

.1o. Non funt mundati ufque ad diem hanc: & non tímue-

runt, & non ambulaverunt in lege Domini ; & in preeceptis

fl

meis, quse dedi coram vobis, & coram patribus veftris.

Amos ir. Ideo heecdicit Dominus exercituum, DeusIfrael: *Ec-

ofe

9. 4. ce ego ponam faciem meam

in vobis in malum: & difperdam

fic

omnem Judam.

je

12, Et affumam reliquias Juda , qui po—fu&t*uut' facies fuas,

ut ingrederentur terram Agypti, & habitarentibi: &con-

r

din

fumentur omnes in terra /gypti, & cadent in gladio, & in

fame, & confumentur a minimo ufque ad maximum , in gla-

dio, & in fame morientur , & erunt in jusjurandum , & ia

pin

(io

miraculum, & in maledictionem, & in opprobrium.

[

14. Et vifitabo fuper habitatores terrae Agypti , ficut vifi-

lib

tavi fuper Jerufalem, in gladio, & fame., & pette.

0.

l

r4. Et nón erit,-qui cffugiat, & fit refiduus de reliquiis

P

jJudseorum, qui vadunt, ut peregrinentur in terra JEgypti, &

revertantur in terram Juda, ad quam ipfi elevant animas fuas,

adr

ut revertantur

fny

; & habitent ibi: non revertentur, nifi qui fu-

getint.

2l

tibu.

15. Refponderunt autem Jeremise omnes viri, fcientes quod

facrificarent uxores eorum diis alienis , & univerfze mulie-

tere

teco

res, quarum ftabat multitudo grandis , & omnis populus ha-

bitantiüm in terra /Egypti in Phatures, dicentes :

27

tl

d

antids

P

:

d

fs,

Er m.g?.z 'ux';;uæ ä'm; ) Ci;jIISQtle

ialfe Vogis ?atie;lwdi k:.fï'c füpr:t €. 2I.

eorums

lf

d regionibut J vü[alem.) Üxbes e«

XO. Pofui ehita faciem meaza fuper ci-

hg

vitatem hahtc i2 malum $90 in Lonum.

ftim dividebant veteres in precipuas

12.

Qi po[nerumitt facies [4a5.) Qui

aliquot partes; quz regiones diceban-

obftinate ;

[ pertinaciter voluerunt

tur: fic Romzfexdecim . erant regio-

in terram /Egypti proficifci.

Vide

M

iaes.

In Hebrao eft, ;» plazeis Jeru-

Wie

füpra cáp; 42. I5.

22

&l

Jä!f?f?o*

Erunt in jnsjurandum , Gc. ) Exl)']i—

10. Nón fusf muüdàn.) Bic fupra

catüm eft hoc-fupra cap. 42. ni. 19.

heü R

€. 2. n. 30; dicitur: Freffra pereu/fs ff«

PW |

dios veffros, difciplinam non recepcrümt,

In miracitlurs.) Hioc eft, quod. cap.

!

42. I8. dicitur /z fferorem, ut fcilicet

T0U

Que dedi córam vobis, ) Qu pro-

oinnes ;

ui dudient calamitates ve-

pofui vobis fervanda; Sic E.eclef. 45.

(tras ; obftupefcant.

obed

6, dicitur;

Dedit illi cofam

I3. Vifitabo.

nudie

B legem vits, € difcpline.

ltrdctkta

exercebo.

) Puniam. Ultionem

I7

iI. Ponám faciem meàm tm voblii :H

14. .4d (ham pf elvànk animds

fmem

Wislem. ) lrafcar vobis , refpiciam

fo2:.) Ad quam ipfi maxime redire

7

vos torvo , & ifato vulti: Vél cer-

Cupiunt;

?E mþ

.Vel àd. quam fe redituüxos

€tm , firmumque confilium fufeipiám

fperant, Vide—'fupra cáp. 22. 3. 27

on t

VA

[

UCA PLUT XLIV.

415

(jti-n

ptis

1/6. Sermonem , quem locutus es ad nos in n-o'mine*Dö

s

n1

non audiemus ex te:

e

'Te.

17. Sed facientes faciemus omne verbum, qudd egredietur de

dam

ote noftro, ut facrificemus reginze coeli,& libemus ei libamina,

ficut fecimus nos ; & patres noflri, reges noftri, & princi-

pes noftri, in urbibus Juda, &in plateis TJerufalem, & fatu-

fuis,

COfi

rati fumus panibus ,

& »bern.t? nobis erat, malumque non vi-

dimus -

&n

18. Ex eo autem tempore .)Aquoq ceffavimus facrificare re-

gla

ginae coeli, & libare ei libamina, indigemus omnibus , & gla-

&n

dio, & fame confampti fumus.

r

I9. Quod fi nos facrifi

camus regi

n2 codi, & libamus ei

i

libamina: numquid fine viris noftris fecimus ei placentas, ad

'colendum eam, & libandum ei libamina?

qui

2o. Et dixit Jeremias ad omnem populum , ad viros, &

t d

l

adverfum mulieres, & adverfum univerfam

u

*

plebem, qui re-

fponderant ei verbum, dicens:

J

u

- 21, Numquid non facrificium , quod facrificaftis in civita-

L

tibus Juda , & in plateis Terufíalem, vos, & patres veftri,

quod

yulie

reges veftri, & principes veftrij & populus terrae, horum

recordatus eft Dominus, & aícendit fuper cor ejus ?

y ha

23. Et non poterat Dominus ultra portare propter malitiam

ftudiorum veftrorum, & propter abominationes, quas feci-

lse

T.

ftis, & fa&a eft terra veftra in defolaionem , & in ftuporem

& in maledittum

"

T»!

* eq quod non fit habitator, .ficut eft dies

p o

hæc,o ;

ht

33. Pro-

Qii

Alzf gui fzgc;rint,) In Hebrzo eft 5

Regima celj.) Lung , qux in codo

li

eris

Nb

eift evafores ut vertit Pagninus. Qui

quafi recina ftellarum eft.

evaferint, vel qui evaferunt, fubtra-

Es fattrati fumus,) Particula & po-

hentes fe,. & fugientes ex Zzgypto, ut

nitur pro ;Zczreo , qu«fi dicat faturati

Tagh

aret ex num. 25.

fumus, quia coluimus reginam cccli.

h; 1o

! quam

I9. Nwzquid fime wirisi &6c.) Non

yd p

16. Semonem, 6c. )Ica in re,

(cilice

nobis nomine Dei annuntiafti , non

fecimus noftro confilio, & authorita-

obediemus tibi. -In Hebrzo eft, zoz

te, fed viris noftris cohortantibus, &

g Ye

audiemus tibs,

adjuvantibus. Vide fupra c. 7. n. 18-

OI. Recorda£zu

jionem

17. Faeitntes faciemns. ) Omnino

:

niret.

: efd Dowinus:.) Ut pus

fáciemus.

Qmue verlum, quod egredietur de o-

Afcendit fuper gor ejut. ) Irritavit

ve-mofro.) Quidquid nobis libuerit.

animum ejus; vel in mentem illi venit,

] Iedife

Q2. Nou poterar Dominus utra por-

qitiros

Non faciemus , guod tu , fed quod

Aos dicimus.

tare. ) Loquitur de Deo humano mo-

:1 h' 271

1

416

PROXPHLT'-]E-R-E-M'I'JE

31. Propterea, quod facrificaveritis idolis , & peccaveri- -

!

tis Domino, & non.audieritis vocem Domini, & in lege, &

Q

in preeceptis, & in teftimoniis ejus non ambulaveritis: idcir-

0i

co evenerunt vobis mala haec , ficut eft dies hzec.

]

24. Dixit autem Jeremias ad omnem populum, & ad uni-

verífas mulieres: Audite verbum

:

Domini ?,mnis Juda, qui

eftis in terra /Égypti :

$

nus exercituum Deus Ifrael, dicens:

J

25. Hsecinquit Domi

Vos, & ukores veftrae, locuti eftis ore veftro, & manibus ve-

ftris impleitis, dicentes: Faciamus vota nofira, qua vovi-

mus, ut facrificemus reginse coeli, & libemus ei libamina:

P

;

L

impleftis vota veftra, & opere perpetraftis ea.

e

26. Ideo audite verbum Domini omnis Juda, qui

habitatïs i

&

in terra Agypti: Ecce ego juravi in nómine meo magno, ait

di

Dominus: quia nequaquam vocabitur ultranomen meum ex ore

omnis viri Judeei, dicentis: Vivit Dominus Deus in ómni -

terra "Egyptü.

&7

*

1'abo fuper eos in malum; & non ih bo-

lo

"27. Ecce 6go . V1gi

It

num: & confumentur omnes viri Jada, qui funt in terra E.

gypti, gladio, & fame, donec penitus confumantur.

fic

98. Étquifugerintgladium, revertentur de terra /Egypti in

Ve

terram Juda, viri pauci, & fcient omnes reliquice Juda, in-

sredientium terram JÉgy

ptit ut habitent ibi, cujüs fermo

compleatur, meus, an illorum.

29. Ethoc vobis fignum, ait

Dominus , quod vifitem ego

fuper vos in loco ifto, ut fciatis quia vere complebuntur fer-

e

7

mones mei contra vos 1n malvum.-

^

3*0. Heec

u

Re , &»fignifï&atur þäöcam ]udæorüm

multa habeam nomina , fed per illud

äl

fuiffe

magnum, & ineffabile ezovz.

Lg;

fent.

gravimr»na, & qux ferri non pof-

Qu'a -Hegtaquam nlva vocabitur "

W

In ffuborem, &f in m4ledi&um,).Vide

6c. ) Non ufurpabitur amplius no-

t

dicta fupra num. I2.

men meum a Judzis, qui in /Egypto

t

Sicut eff dies bat. ) quue ad ho-

funt jurandi caufa,quia omnes peribunt.

II:

diernum diem? vel ficut hodieque ap-

07. Figilabo , 6$c.) Diligens exo, &

folicitus ad malefaciendum, & nocen-

f t

paret, & nuncfe res habent.

in(

26. Juravi.

) ]u;fo.: pr&teritüm pro

du illis, non

[

Autem ad benefacien-

lg

prafenti.

*

dum.

lm soweíne me

e magno. ) Per nomen

28. Qui fugerint gladium. ) Ante--

meum , quod magnum eft ; aut per

uam veniat.

*W.f;.

nomen meum , non qualecunque, cum

29. Fiffrem ) Puniam, & perdam»

4

C.A PUT. XLVI & XLV.

417

'eri

:

3o. Hsec dicit Dominus : Ecce ego tradam Pharaonem Eph-

,&

ree regem /Egypt in manu inimicorum ejus, & in manu

k

r-

queerentium animam illius: ficut tradidi Sedeciam regem Ju-

da in manu Nabuchodonofor regis Babylonis inimici fui, &

tti-

qua&erentis animam ejus.

, qu

CAPUT XLV.

C

Deus per Sferemiam arguit Baruch, quod —guerereg*z)rhjä dblore(æba-

5 Ye

bere, & non requiem: cui tamen in ceterorum vaflatione

'ovi«

nte

; pqllz'cetur fJecuritatem.

I. XV/ Erbum, quod locutus eft Jeremias -prophetä):a,d Ba-

[

ruch filium Neriz, cum fcripfiffet verba haec in libro

ytats

€x ore

0, at

Jeremise 4 anno quarto Joakim filii Jofize regis Juda,'

dicens :

aE

X 0f€

2. Haec dicit Dominus De

us Tírael ad te Baruchþï;:

ómni

3. Dixiíti: Vae mifero mihi ; quoniam addidit Dominus do-

lorem dolori me

j b0

"

o: laboravi in gemitu meo, & requiem non

inveni.

1]

4. Haec dicit Dominus : Sic

'dic/ckes adeum: Ecce quos sedi-

ficavi , ego deftruo: &

piin

quos plantavi , ego evello , & uni-

verfam terram hanc.

"M

(ermmo

$. Et tu quieris tibi grandia? noli

'quærgre.: quia ecce

ego

a

L]

1 eg0

- go. Phar aonem Eþhre-e. ) Ephree

Dominus eandem prophetiam' con-

y fet*

eft nomen proprium.

L

A. Ms

Ícribi, & aliqua etiam addi, que prius

phrem appellant.

Pharao nomen erat

in ea non continebantur , Jerem. c.

36. 28. Periculum etiam periculo ;

U«

dignitatis regie ; Omnes enim reges

A&eypti , Pharaones dicebantur.

nam cum ex periculo , quod incurre-

1.

Erba bec. ) Non hujus capitis ,

rat propter priorem fcriptionem eva-

e Muö

aut proxime fuperioris, fed ea,

fiffet, abfcondente eum Domino , ut

habemus eodem capite 36. num. 27.

,-',;äimr j

quge c. 36. n. 2. fcripta fuiffe dicun-

tür: quare quz cap. illo. 36. narran-

iterum revocabatur ad idem periculum.

jius 10^

tür, dicuntur facta anno 4. Joakim.

4. Ecce quos. adiffcavi, ego defiruo. ,

!Egypw

&c. ) Cum' totum hoc regnum, & qui

gribunb

Itaque hoc capite Jeremias redit ad

in eo verfantur ; malis a me immilfis

; &

fuperiora tempora , quia ut non femel

monuimus , non fervat feriem hifto-

vehemcenter exerceantur, tu folus quie-

:q goce

rim nec ordinem temporis,

tem quzras, & flagranti reipublice

vaci

pro tua virili opem ferre detre(tes ?

Ex ore feremia.) Dictante Jeremia.

3

a. Addidit Deminus dolorem . dolort

5. ïtg&ris £ibi grandid.) Grande

) Ante

meo. ) Laborem labori, cum juffit

privilegium , grandem , raram , ex-

Ggg

BJH. cum Com. Mefäoc/:. T. F.

peïdt"m

418

PROPHET. JEREMI/E

adducam malum fuper omnem carnem, ait Dominus: & da-

te

bo tibi animam tuam in fglu

t.enm,. in omnibus locis, ad quae-

0T

eumque perrexeris.

QAPUT XLVL

f

!

iUl

- Dominus þer kfie'miam Pharaoni, & Jgypto pmnämtz':zt- de-

jbldtionem . quam inducet Nabucbódonofor ,. V'udeis autem , &

ä

filüs . lfrael confolationem taudem., ac liberationem : univerfis

bt.l

|"Vero Gentibus , ad quas Deus illos ejecerat ,.

pen

- aflationem.

1. ( Y Uod fa&tum eft verbum Domini ad Jeremiam prophe-

fo

t

pe

tam contra Gentes -

2. Ad JÉgyptum, adver

füm exercitum PharæoniS--Nechao

fum

tegis /)Egypti, qui erat juxta fluvium Euphraten in Charca-

mis, quem percuffit Nabuchodonofor rex Bab

tür,

ylonis, in quar-

exXel

to anno Joakim filii Jofise regis Tuda.

3. Preeparate fcutum, & clypeum, & procedite ad bellum.

ii

4. Jungite e

g

uos, & afcendite equites: ftate in galeis),, po-

yti:

lite lanceas " induite vos onic:i:s, |

s

s. Quid

fs

Tüsm

dit Pharaonem NNechao 4. Regirm 25.

Wt aui

quifitam quieaem , alis laboranti-

é

2 if

f

bus.

þüï:(nz

Ert dabo £tibi animam fuem im falu-

Percufft.) VFugavit , de ;exercitu

3

2em.) Nec tamen timeas periculum.

Pharaonis victoria re

Ortata.

Percu-

paraf

Nam animam tuam, id eft , vitam

tere hoc loco non ef

h

! Occidere ; nam

in illo bello, non eft occifus Pharao,

proph

tuam e periculis eripiam , falvam fa-

dante

€iam.

fed eft id, quod Italice dicimus

': Dar

j

Ontra Gentei.

Wzma rotta.,

I.C

!

nem

. Deinceps enim

libri

vati-

3. Praparate fcutum, E$c.) Hacver-

Tum ]

ufque ad

&nim.

cinatur contva gentes varias, eisque

ba /Eocyptiis dicuntur ivriforie ; quafi

d

przdicit excidium : nominatim. contra

dicat, preparate omnia arma, omnia-

E

que inftrumenta bellica , quz volueri-

AEcyptios , & alios, qui iis juncti eon-

tis: certe vincemini, nihi] vobis pro-

Qlon

zra Nabuchodonoforem pugnarunt ,

ls

fcilicee &thyopes , Lybies, & Lydos.

derunt-arma, & apparatus bellicus ,

Tlütn

quem adornatis. -

Qu

D. In Cbarcamis. ) Urbs erat j.m;ca.

Euphratem, quaim obfedis Pharao Ne-

4« fungite eguos. ) Ad trahendos cur-

rat d

€hao, & volentem id impedixe Jofiam

rus falcatos, quibus utebantur eo tem-

mtlm

pore.

lum

Regem Juda, fibique occurrentem oc-

üe o

cidit, fnbflituitque ei in xegno filium

"Acendite eqsites.) Equos afcendite,

joachaz, deinde Ioakim: fupervenit

five qui in equitum turmis militatis,

It

le

&andem INNabuchodonofor, qui-ceci-

i

five qui equis cun.:um trahentibus iu-

lux&

-

C',A. PU T XLVL

419

d-

5. Quid igitur ? vidi ipfos pavidos, & terga kvei*fentes,,fgor.,

la

tes eorum caefos: fu

8

erunt conciti , nve-ac.refpexerunt: ter-

ror undique , ait Dominus.

6. Non fugiat velox, nec

falvari fe putet fortis: ad/ Aqui-

lonem juxta flumen Euphraten vi&ti funt, & ruerunt.

.. 7. Quis eft ifte, qui quafi flumen afcendit

i

,& veluti'* flu-

viotum intume(ícunt gurgites ejus?

:

uj

8. JEgyptus fluminis inftar afcendit, & velut flumina move-

buntur flu&us ejus, & dicet : Afcendens operiam terram:

perdam civitatem , & habitatores ejus.

. 9. Aícendite equos , & exultate in curribus, & procedant

fortes, /thiopia, & Liby

jte-

es tenentes fgutum , & Lydii a1*rig

pientes, & iacientes fagittas,

chao

10. Dies autem illeDomini Deiexercituum, dies ultionis, ut

j

fumat vindictami de inimicis fuis: devorabit gladius, & faturabi-

tur, & inebriabitur fanguine eorum: vittima enim Domini Dei

tit-

exercituum in terra Aquilonis juxta flumen Euphraten.

(

1r. Afcende in Galaad, & tolle refinam , virgo filia ZEgy-

pti: frufira multiplicas medicamina , fanitas non erit tibi..

*

E

Ggg à

12- AUf

fidere foletis ; folebant enim equis cur-

Q. -dfcendste equos, €c.) Eft ironia,

Quid

d

ruum falcatorum infidere, non folura

qua propheta invitat /Egyptios ad ve-

ut aurigam agerent, gedletia.m ut inde

niendum , & oppugnandam urbem

m;-

pugnarent-.

i

Charcamorum , quafi dicat venite ; eri-

vt

&. Quid igitur,Bc ? ) Quorfum ap-

tis enimi victima , & quafi in macello

pucr

paratus ifte. cantus arimorum ,. cum

jugulabimini.

prophetico fpiritu videam eos trepi-

JEthiepia, 69 Lybies, ..... & Lydze. )

, Dam

dantes, & in fugam verfos?

Hi populi /Egyptiis vicini, fo:derati ,

lao

& auxiliares erant.

.6. Nen fugias velox., 6c.) Quia pa-

5'/1 Dw

rum proderit /Egyptiis fuga : fuügiens

IO. Die i, 6c.) Cum cle

enim non effuogiet.

dem accipient ZEgyptii; vocatur dies

N 21;

44d 4quilenem.) Nam, ut fzpe di-

Domini in facris?

iteris omnis dies,

&um eft, Babylon Judae erat ad A-

quo Dominus facit , quidquid vult,

;mnï&'

quilonem.

& potentiam fuam non cohibet, fed

u

-Ov. Quis eff 1 ) Non interrogat ig-

potius eam expromit, & oftendit.

j po

ftorando, fed irridendo.

Villima enim Domini, ) Impii ZEgy-

Jficii «

Qni quaff flamen afcendit.) Compa-

ptii ma&abuntur , & quafi vidimz

rat /Egyptios flumini, tum ob copiam

immolabuntur ultrici divinz juftiti«.

militam , tum ob arrogantiam, qua

Latabitur

Deus illorum fanguine.

jos CU*

70 ten

Ílumini tumenti , exundanti, terram-

In terra Aquilonis.) Mide di&ta n. 6.

ue operienti fimiles effe videbantur,

II. 4dfcende im Galaad. ) Pergit in

d

mile eft Ifai. 8. 7.' Alludit ad Ni-

ironia ,

u

1fi dicat : Accipies multa

ndits

vulnera,

4

jiuis v

lum , qui ad ripas tranfcendit , & tur-

. ideo quzre. refinam in Ga-

bidus eft limo.

laad, qua illa abunqat, utiis medearis,

j

429

PROPHERJEREMIæ

12. Audierunt Gentes ignominiam tuam: &'ul*ulatiïs tuus

2

replevit terram: quia fortis i

6u

Tmpegit' in fortgm,: & ambo pa-

fhial

riter conciderunt.

13. Verbum, quo

d locutus eft deinus ad Jeremiam pro-

phetam, fuper eo quod venturus effet Nabuchodonofor rex

*

qui

Babylonis, & percuffurus terram JEgypti.

tb

14. Annuntiate /Egypto , & auditum facite in Magdalo, &

^s

refonent in Memphis , & in "Taphnis, dicite: Sta , & pree-

Áq

para te: quia

2]

funt.

d'xeyor&bvit gladius e2, quae per circuitum tuum

j

15. Quare computruit fortis tuus? non ftetit

l

ls

minus fubvertit eum.

; quoniam Do-

e05,

16. Multiplicavit ruentes, ceciditque vir ad proximum fuum,

p

& dicent: Surge, & revertamur ad populum noftrum, & ad

my

terram nativitatis noftrae, a facie gladii columbae.

J

n

17. Vocate nomen Pharaonis regis JEgypti , tumultum ad-

&

;

duxit tem pus.

Lj

18. Vivo

gum i

Virgo flia £zypti,) Virginem vocat

I5. Caihpzztruit :

n5 ho

trida concidit.

) Tanqufam res pu-

rempu.f '

A&gyptum , quod MHebrzi omnem ci-

VOCate

vitatem, & regionem infolefcentem ,

Forzzs £44:.) Miles tuus, fic füprä

& exultantem fuis divitiis, robore, &

miles appellatur fortis num.

' I2. For-

rem, q[

florente ftatu virginem per metapho-

tis immpesit im fortem.

loniam

fis.|

xam appellare foleant.

16. Maitiplicavir, tfc.) Adeo mul-

Qs

CI9. Bgsemidmiam tuam. ) ld eft, te

tos cadere fecit,.ut ali fuper alios

turpiter a Chaldzis vi&am fuiffe.

corruerent.

Tuny/j

Ulnlatas tuus, ) Cuuem edes , cum

hd proximum [mum.^ Super vicinum

Vértunt

vinceris,

fuum.

W/ffm

ZE

»

Ubi reg e

Fortis impegi: in fortem.) Dum ]E'gy'-'

E dicem*.)

tii,& eorum federati.

ptii fimul glomerant fugam , alii a-

Colgpabee.)

Vo

ä

cat Nabuchodonofor

I5 7

lios. dejicient,, & fe mutuo obterent.

columbam , quod celeriter advenitler,

tüm,

33 Verbum, quod locutus eft, €&c.) Ha-

in vexilis haberet columbamm.

& qu4ft volans, ut columba, vel , quod

d ]

(&enus przdixit Jeremias , quomodo

Vide

Vtümef

cxdendi effent /Egyptit a Chaldzis in

fupra càp. 25. num. 59.

obfidione Charcamis : nunc predicit

17. Vocate nomen Pbaraonis .

-

& ünüm

W Nür,

Chaldzorum in ipfam /Egyptum ad-

tumltum , 6c.) Ht genus propheti,

Tum QQ, |

ventum , ejusque vaftationem. -

quod conflat nominum impofitione,

fürtn d

qua, quod vegturum eft , declaratur.

14. In Magdalo. ) Nominat quatuor

Sic Oftz c. i. n. 4. jubetur filium

1j

civitates /Egypti loco omnium, de

ap-

Fitum &

Magdalo diximus fupra cap. 14. n. 1.

pellare Jezrabel, & n. 6. filiam,

quam

fufceperit, 4&/oue mifericerdia.

fäIiCe dl

3

Taphnis.) Mide di&ta cap. 43. n. r.

FYuseinltuss adduxit fempus. ) 'Pem-

ligj

lqu

Sta , Ü prapara te. ) Ad excipien-

pus, qnod omnia mutat , adduxit tu-

um Chaldzorum exercituimn.

' gmiuzn

muitum , mutationem , & cladem ma-

Suifg

Vüter ab

CAPU T.- XLVI.

42I

QUs

18. Vivo ego (» inquit rex , Dominus exercituum nomen

»

ejus ) quoniam ficut T

:

habor m montibus, & ficut Carmelus in

mari, veniet. -

Y

19. Vaía transmigrationis fac

tibi- habitatrix filia Kgypti:

I

quia Memphis in

,folitud:inïem ent, & deferetur, & inhabi-

tabilis erit.

;u

20. Vitula elegans, atque formofa JEgyptus

K; üimuïïator ab

r

Aquilone veniet ei.

-

Quf

21. Mercenarii quoque 6j

us , qm verfabantur in medio e-

jus, quafi vituli faginati verfi funt & fugerunt fimul , nec

Do

àre potuerunt : quia dies interfeCtio

*

nis eorum venit fuper

eos, tempus vifitationis eorum.

Iuffy

22. Vox ejus quafi aeris fona

bit $ q;uo—nif'amä cum exeröïtü

&ad

prope

rabunt, & cum f-ecm;rilþ-us^ venient ei, quafi Caedentes

Iigna.

1 d-

Ggg 3

23. ch*-

Vivo

gnam in regno tuo, unde re&e: voce-

20. Pitl, E. ) Vicufam vocat

——

xis hoc nomine, Twwltwm adáuxit

JEgyptum , quod dives effer, & deli-

|

Zempus.

WMel fenfus eft Pharaonem

s p

indomitz vitulz lafciviret.

ciis abundans, & more pinguis, &

vocate Tumultum , id eft perturbato-

Alludit ad

f

rem, quia fuperbe provocando Baby-

Apim Deum /Egyptiorum, quem vi-

5 F0f'

loniam adbellum, «4Zzxz:z tezpus con-

tuli fieura colebant.

fli&us, & cladis.

Huic explicationi

Stizuator ab "quilone venzier $ &c. )

j mi-

confentaneum

eft ,

in

Hazbreo :

Qui eam fiímulet , & de JEgypto ,

: iJioS

Twmultus rranfire fecit tempns.

Alii

quafi de prato fuo, demigrare cogat ;

vertunt : ffrepitus. eff. fed rranmi tie

hactenus enim indomita fuit

fit ftimulum.

; nec fen-

icm

eccafionem , id eft magna minacur, fed

ubi res exigit, nihil agit.

-b quilone.) E Babylone.

derafi.

19, PFrve ego. ) Eft Dei juramen-

21. Mercenari? enim eju:. ) Mülites

ynotot

tum.

aï'ien?gen-æ merce«e conduécti.

al

Sicut Tbabeor im mant:fäæ ; &c.)Sicut

verum eft lhabor eiiein montibus, id

Quafll vituli fapinati.) iEgyptï deli-

u

ciis, & pingues effecti.

Vide

eft unüm e montibus, & Carrielum

Ferf. fant,) In fugam vifo hofte.

in mari, id eft , juxta mare; fic ve-

Vifftation,:.) Punitionis.

rum eft, quod Jeremias predixit ven-

22. Fox ejus.: fF,g 5tl.

;piï&i&

turum efle regem Babylïoni's;»

Quaff avis fonabit.) Malde fonabit;

üti'mey

es enim' eft metallum valde tinniens,

Iiratüï

19« Vafk tran:mig'rnti'anis.. ) Appa—

ratum &

inftiumentum — viatoriuimm

& fonorum : fignificat autem fimili-

ium p

Italice dicimus: A4rzeff d viag;io.

tudine tinnientis zris querelum , &

; quam

Habitatrix flia & jpti.) Populum

doloris plenum clamorem, quem JÉ-

l' Tatw

AEgyptium intelligit ; vox Haézzarrix

gyptus hofte perfequente erat editura.

dgiificat /Egyptios fecnre, & confi-

* Cupg fec:zribus;)

jxit t

Axrmati S cychx-

etf n

fienter abfque vmetu- defi*deä egitte.

cum in morem-.,-

402

PROPHET. JEREMIJ

23. Succiderunt faltum ejus, ait Dominus , qui fupputari

non poteít: multiplicati funt fuper locuftas, & non eft eis

numerus.

24. Confufa eft

'f.ilia ]Egyþti, & .traditaf'ih' manug ,pö.puli

Aquilonis.

*

25. Dixi

t Dominus exerCituum Deus Ifrael:. Ecce ego vi-

(

fitabo fuper tumultum Alexandrie , & füper Pharaonem, &

6u

fuper /Égyptum, & fuper deos ejus, & fuper reges ejus, &

PL

nt

fuper Pharaonem, & füper eos, qui confidunt in eo.

26. Et dabo eos in'manus que&erentium apimam eorum ,&

ple;;.

manus Nabuchodonofor regis Babylonis, & in manus fervo-

hom

rum ejus: &

.

j

^

inus,

poft heec habitabitur ficut di-ebus priftinis , ait

:

- Dom

fiof

*lfaie

27. * Et tu ne timeas

» ferve meus Jacob, & ne paveas,

Non

43. 1. lfrael : quia ecce ego te falvum faciam de longinquo , & fe-

44. 2. men tuum de terra captivitatis tuae: & revertetur Jacob,

t

requiefcet, & profperabitur, & non erit, qui exterreat eum.

'd'(?pol

28. Et tu noli timere, ferve meus Jacob, ait Dominus ,

Cp

quia tecum ego fum, quia ego confumam cunétas gentes,

ad quas ejeci te, te vero non confumam, fed caftigabo te in

N

Cdflgnf

judicio , neAc— guaü innocenti parcam tibi.

CAPUT

tl i

e

x

. Suceidemm;- ) Succid.enf Chal-

- Ert im mzzm)s.) Particula & pofita

dzi, prsteritum pro fututoc.

eft pro 4 eff.

C ay

Salrtm. ejus, ySilvam /Egypti. Com-

Poft hae babitatitar, 6c.) Poftquam

Cllicet

, parat ZEgyptum filvz, habitatores ar-

quadraginta annis vaftata fuerit , ut

dEHtibug

boribus, Chaldxos ceforibus, & li-

clarius predixit Ezechiel c. 29.n. JI.

t ve

ggatoribus.

.

5

12. 13- & I4- .'

Obfdior

Qui fupputars

nom þo:ef, ) Exercitus

Q7. Ne fimeas. ) Apoftrophe ad I-

C' ^R

ji*

Chaldzorum, quafi.dicat: Exercitus

fraelitas , quafi dicat: fi /Eeyptios re-

pmïfv te

Chaldeorum , qui innumerabilis erit ,

ducam in patriam füuatn, quanto ma-

Nfra

filvam JEgypti fuccidet.

gis reducam te, 0 Jacob , qui fervus

Hlïxüp :

24 Copnf uja

meus es ?

',) Pudefa&a , terrore

hlss

perculfa.

De longinquo.) Ex Babylone, & re-

Pa

25. Vifftabo.) Puniam,

: & Hagelïum

motis regionibus , in quibus exulas.

4neum inducam.

28. Cemf[umam.) Delebo tanquam

ROR

Tumultum dlexandria. ) T*,urbam,

hoftes meos , poft

U

iam eorum Oopera

1

j

us fuero.

populum , multitudinem ; erat enim

in te ca&igando Ü

« $

Alexandria urbs frequentiffima.

Cafhigabo te i judicio.) Mloderate,

Uï!fi;;

Reges ejus.) Reg

humaniter, clementer, ut ne

ue pror-

wu»;fi.';y

nt

g,los, proceres re-

fus perdam te , tanquam ho

i

em, nec

06. Qmerentium animam córum.) Qui

) 49

prorfus impunem relinquam, tanquam

per &repf

bello eos petunt, ut vitam eis erípiant.

innocentem. Sic cap. go. IL. dixit:

"M

-

423

n

CCÓCAPUT XLVII.

/

. ei$

aleflinorum ,

- .P?zjl?t*z"o þzædfïitar' P.

Jyri , Sz'*dönisr," Gaze,

yuli

- &J " calonis.

Uod fatctum'eft verbum Domini ad Jeremiam prophe-

0 vl-

Q

.tanmr contra Palaeflinos

- antequam percurreret Pharao

N

Gazam:

5 u

2. Hsec dicit Dominils

La

[

Ecce aquas afcendunt ab Aquilo-

ne, & erunt quafi torrens inundans & operiens terram, &

*

14

plenitudinem e

Z

J

us, urbeni, & habitatores e

jus

'ervq-

homines, .& ululabunt omnes hiabitatores terrae.

, clam a'bun.t

at

j

3. Á ftrepitu pompae armorum, & bellatorum ejus—,,äcöm-

motione qnadriguarum ejus, & multitudine rotarum illius ;

ved$,

Non refpexerunt patres filios manibus diffolutis.

(;

4. Pro adventu diei, in quo vaftabuntur omnes Philiftiim ;;

h,U

& diffipabitur Tyrus, & Sidon cum reliquis auxiliis fuis , &

.

-depopulatus eft enim Dominus

: Paleeftinos , rel*ig,uifas infulee

ifU$

Cappadociae.

t55

$. Ve-

)t€ n

Cafligabo ze 1m judicio , ut nen vidtaris

runt curam.ne

b innoxizr.

ficiti..

gi-ïgentesv,- de fäipfïs fo--

"

I.

Nrequam . pereuterez Pharao Ga-

qu;äusf kxdz'["a'lwi-;' » Pie timore ,

- z45;. ) Accidit hoc fub Sede-

j p()flm

quo manus quodammodo diffolvun--

cia, anno g. vel Io. regni ejus, eum

tur , & concidunt:

fcilicet Chaldsis Jerofolymam obfi-

uo[ïquam

dentibus Plarao in auxilium: Judzo-

4* Pro adventw diei. ) Propterea

grit , u

rum venit, qua fama audita Chaldai

quod veniet dies;.

:

p J

ftina. vaftetur..

quo die tota Pdlæ;-

obfidionem folverumt.

Vide fapra

€. 37- 4- 'lune ergo Pharao JEgy-

Cunt omnibus veliquis auxiliis 97772

3

uhe äd I'

tum repetens in Gazam principem

DBicit non folum

alzftinos- abolen-

yuos t

dos , fed: "'yrios etiam, & Sidonios,,

mg() ff*

hiliffzorum urbem: irruít, eamque

diripuit, ea fortaíie de caufa, quod

& Cappadoces, reliquofque omnes »

i fers

Chaldzis favifíet..

qui ipfis Paleftinis opem talerant;

Q. Ecce 49uæ-4fcendu/w. * Aqu&s'vo-—-

Jl &[e

Ínfulam a

Io[ule Cappadocia. ) Cappadociam

«at per metaphoram exercitum- Chal-

ppellat, non. quod infula fit,

M

as

dxorum, qui venit ab Aquilone ; fi-

fed

uod fit. maritima.

Alii pu-

unqu

mili aquarum metaphora ufüs eft Ifa.

tant Cyprum intelliei.

Alii putant

co 87'

C-.I . L

fic appellari novam 'T'yrum, que &

Urbe ) Utbes, fingulari pro plurali.

proprie infula eft, & a Palzflinis pro-

;Ioderlïe 1

Ululabun:.) 'Yerrore perculft.

pe diftat, & favet nomen Hebraeumy

2

) Uf

PrOf'

. Af epitu pompa 4rmarnm,) Pro-

"Ph593 cephrtor ; nam Capb manum fi-

i

pter firepitum bellici apparatus.

gnificat ,. Tor , "'yrum

quafi dicar -

ag

ANon. refpexerunt. patres filjos,) Ko«

g j

manus . Iaöu;s , vel vici:?ia: Tyri-

424

PROPHE T. ]EREM IE

TV ia

s. Venit .calvitïum»fuper Gazam: conticuit Afícalon, & re-

liquize vallis earum : ufquequo concideris ?

E-— l

6. O mucro Domini ufquequo non qu

iefc,eqs.? ,Ingre'der'e in

vaginam tuam , refrigerare , & file.

7. Quomodo quiefcet, cum Dominus przeceperit ei adver-

fus Aícalonem, & adverfus maritimas ejus re

n

giones, 'ibiql?e

lii

z

condixerit illi?

tü

CAPUT XLVII.

Pradicit Dominus Vaflationem Moab , & omnium urbium ejus ,

de

fed. in moviffünis diebus captivitatem ipforum relaxandam ; male-

HHA

di&lus dicitur faciens. opus Domini fraudulenter , &? gfadium

In

Jfuum a fanguine proioz'lzem.

Iu

I. : D Moab haec dicit Dominus exercituum DeusA Ifrael:

;

- d

Va fuper Nabo, quoniam vaftata eft, & confufa: ca-

.

filar

pta -äeft Cariathaim : confuía gfc fortis, & tremuit:

2. Non

tim |

tatur verba eorum, qui fe incidebant,

lg ;

- &. Væm't.) Pro veniet, prxteritum

& dicebant: O ;mucro Deomizi , €6c.

pro futuro.

Cm)

Caivtium.

» Mag.nus lu&tus, & ca-

Refrigerare.) Nunc enim tepes , aut

Cs

lamitas; mos enim erat Judeorum, &

cales fanguine ceforum.

Vide

Sife. ) 1d eft , quiefce.

d

vicinarum gent'iu.m, ut in luctu capi-

flgniä(

ta decalvarent, rafis, aut tonfis cri-

g. Qnuomodo quie[cet ? ) R.efpondet

ürbem

nibus.

[ ul

Conticuit.) Quuia fubito, & inopi-

ipfe fibi propheta, on pofle gladium

Quitun

quiefcere , quia divino precepto graf-

nato hoftium adventu obftupuit.

fatur adverfus Afcalonem.

für inf

Et reliquia vallis earum.) Etreliqua

Ibigue condixerit H ,. &c.) Prece-

ümen :

oppida earum; & pagi fuburbani, qui

perit, ut ibi graffetur , vel, ut alii in-

in ville erant, cum Gaza, & Afca-

rf

lon fit& effent in loco. altiori.

terpretantur , conftituerit illí tempus ,

ngl : ff'll :

quo graffari debeat ; itaque ante tem-

pust

U/quequa, concideris ?) Ufquequo Ga-

pus prefcriptum ceifare nequit

effe f

za, & Afcalon cultris te incides, aut

2. li

unguibus lacerabis ? hoc eft, ufque-

I. D. Moab, ) Scilicet dirigitur le-

quens prophetia.

Vaticinatur

Cvmn

quo lugebis? quafi dicat: diu; fole-

Moabitis extremum exitium , ficut I-

Qcet

bant enim omnes illa gentes in maxi-

Utl

mo luctu cultris fe., aut unguibus

fai: c. 15. quia cum Judzis cognati

mOl'ïlm

exarare, ut patet ex Lev. c. I9. 28.

effent , non folum non tulerunt eis o-

pem , cum ab hoftibus vexarentur, fed

Cas Civig

ex Deut. c. I4. I. & ex 3. Reg. 18. 29.

l Pa

6. O Mucro Domini.) Exclamat pro-

etiam irriferunt eos, vide infrà n. 27.

Vfü 77

o]i-

Va fuper Nalo.) Magnum excidium

pheta, poftquam oculis. mentis

Ti fefä

dium Domini late graiïantem vidi

ffet,

imminet INabo Moabitarum civitati

f&b()n &xe

rogatque , ut quiefcat; fatis enim ma-

* Vide num. 33. 47. & Ifaiam 15. 2.

l

j

"7

Vel imi-

[ (

gnam cedem fa&am-eiïe.

-Vd./zzdta ef, ) Valtabitur; omnia e-

CAPUT XLVIIL.

425

3. Non eft ultra exultatio in Moab contra Hefebon: cogita-

te

verunt malum. "Venite, & difperdamus eam de gente: ergo

filens conticefces, fequetur enim te gladius.

:

It

3. Vox clamoris de Oronaim; vaftitas, & contritio magna,

4. Contrita eft Moab : annuntiate clamorem parvulis ejus.

Va

$. Per aícenfuim enim Luith plorans afcendet 1n fletu, quo-

que

niam in defcenfu Oronaim hoftes ululatu contritionis audie-

EC

runt.

-6 Fugite, falvate anim

as veftras: & eritis ?quaü myricze in

Supra

j5

deferto.

17. 6.

nl

7. * Pro eo enim quod habuifti fiduciam in munitionibus

tuis, & in thefauris tuis, tu quoque capieris: & ibit Chamos

j

in transmigrationem , facerdotes ejus , & principes ejus fi-

à

)

mul

frel:

g. Et veniet præcï'o ad omnem urbem , & urbs nulla falvaä

bitur: & peribunt valles, & diffipabuntur campeltria: quo-

2 0F

niam dixit Dominus.

X

9: D d-

Non

nim hzc praterita prophetice pro fu-

Ér go Jfelens conzfæ/äe;c.) du, o He-

tuis áccipiuntur.

febon, id eft filentio filebis , pror-

jd

gbatt^

Coz][a. ) lonominiofe capta.

fus filebis, cum fueris everfa.

)V

"r

Cariatbaiz.) lia uxbs Moabitarum.

3. Vox clamoris.) Audietur. :

6 at

Mide num.

37. & jofue 13. 19.

De Oranaim. ) Qus ölipfa Moabi-

fignificat hec vox duas urbes, vel

tarum - civitas

erat , . cujus etiam

urbem gemin am.

Non enim infolens

mentionem facit Ifa. cap. 15. 4.

dv

eft urbes duabus conflare partibus ,

4- Annsntiate clamorem ;x4rvul;: e-

! O'llldiun)

quarum altera füperior , alera voce-

p grill'

tur inferior; altera cis,

j«;. ) Predicite pueris ejus fore, ut

flumen, &c.

. al;era ultra

clament; folent enim . pueri clamare ,

plorate, & ejalari in. rebus adverfis.

free

Confufa eff fortis. ) Mebr.. Confu[a

eff. veftgium , id eft, ignominiofe ca-

3. Per afcenfum enim o Luitb) Hoc

qetiib

xa eft ea civitas, que aliis refugium

ad verbum defumptum eft ex c. 15.

elle folebat.

5,lfaig, ubi etiam explicatum eft.

git

2. ÉExultatio.) Gloriatio.

6. Fagire.) O Moabita.

CozirA Hefebon cogitaverumt mdl:zm.)*

Ez ertits quaft mytica in Je/ärfo.)'Hu-

zimtut d

Scilicet Chaldzi.

Hefebcn enim erat.

miles, abjecti, fteriles, mo-fti, & fo-

ïaticiüamr

urbs in lIVloab.

Fuit Hefebon A-

, fiot^

morrheorum R

e

ia.

Inter Leviti-

litarii. Vide dicta fupra cap. 17. 6.

gna

9. Chamos.) NNobile erat Moabita-

;;

cas civitates cen

íó

tur Jof. 21. 37. &

rum idolum: ali

ui putant fuiffe Bac-

p. Paral. cap..6. verf. ult.

P

fe

Venite , 6$c.) Sunt verba Chaldeo-

chum ; alii vero

riapum.

rum fefe invicem ad excidium He-

d 4

9. Prade.) Moflilis exercitus prx-

: o

febon excitantium.

dator,

—

Hhh

i gt

BA cum Com. M'e?;a'cä. 7.7 F.

jm 57

; Omllla j

[L]

426

PROPHET. JEREMIE

le

9. Date florem Moab , quia florens egredietur: & civita-.

I

tes ejus defertae erunt, & 1nhabitabiles. |

L]

*

L

10. Maledi&tus, qui facit opus Domini

fraudaïentef: & ma-

lo

ledi&tus, qui prohibet gladium fuum a fanguine.

1

e

3

L]

Ir. Fertilis fuit Moa

D a

b adolefcentia fua, & requi

ew;;it in

fzecibus fuis: nec transfufus eft de vafe in vds, & in tranfmi-

[

ef

grationem non abiit : idcirco permanfit guítus ejus in eo, &

*

odor ejus non eft immutatus.

bo

12. Propterea ecce dies veniunt, dicitDominus: & mittam.

10j

ei ordinatores, & fltratores laguncularum , & fternent eum,.

& vafa ejus exhaurient, & lagunculas eorum collident.

sR eg.

13. Et.confundetur Moab a Chamos, * ficut confufa eftdo-

fie

12.29.

mus Iírael a Bethel, in qua habebat fiduciam.

* Ifaiz

14. Quomodo dicitis: * Fortes fumus, &

C

96. 6,

virl robufti ad,v

prseeliandum ?

15. Vaftata e

ft Moab, & ci:y;i;tat'es, *illiüs fucciderunt, & e-

t

jecu

2

N

EU Dare Vflorem- Mo;zz.) Vocate fane

Hdcirco perhanfz gufus ejus 12 eo,

floridum, .vel finite nnnc Moab flo-

&'c. ) Idem fapor?iidem mores, eadem

rere, quia adhuc forens, antequam

fuperbia, & infolentia ; nondaim"* e-

NIE

nim illi vexatio dedit intellectum , .ut

ad fruéctum perveniat, egredietur, fcili-

cet e regione fua,& in captivitatem'ibit.

loquitur lfaias cap. 29. I9. .

X0. Maledius , &$c,) Hxc verba ad

12. Ordinatores. ) Quui vafa vinaria

r

Chaldaos referuntur. V ocat prophe-

ordine folent difponere.

lnh

ta opus Domini vallationem iMoab ,

Stratores.) Qui folent fternere, aut

bent

quz juffu Domini fiebat , execratur-

inclinare dolia , ut vinut

ü ex uno in

tis firy

aliud fundant.

que hoftem , qui fraudulenter id.eft ,

B. II

non ferio, fed ut verterunt LXX. ze-

Ef läg*hnculas eorim collident. ) Ur-

Qu

gligenter in Moabitarum cedem incu-

bes eorum deftruent; pro eodem enu

Onre;

buerit, fic cap. 5o. 25. vocat opus

accipit vafa, & lagunculas, quafi di-.

Domini Chaldzorum internecionem.

du

cat: poftquam vinum transtuderint ,

W

t f

U

Probibet gladimm fuum a fanguime. )

vafa, in quibus continebatur, con-

E.

J

Gladium fuum non cruentat fanguine

fringent, hoc eft, poftquam abduxe-

Womo

Moabitarum , illis parcens, velex

rint, urbes ipfas vaftabunt, ac diruent.

f

naturali commiferatione , vel ob ac-

I

Confundetur Moab. 4 Chamos. )

AU

ceptam pecuniam.

:

e

Quia videbit fe à Ch

fiillOrS non poffe

üghk W

II. Fertis,)

Dives ,g & florens,

defendi.

g

nulliufque pàrticeps calamitatis, ideo-

due Judxos bellis, exiliisque fepe a-

44 Betbel.) Mitulis aureis, quos Je-

peram

roboam conftituit in Bethel , & inDan,

iOren

itatos irridebat..

ui adeo opem non tulerunt Ifraelitis,

« Requievit in facibus fuis. ) Pravós

A

fuos mores retinuit, ut retinent vina,

ut eorum excidii caufa fuerint.

üt]

b

U Q

quz de vafe in vas non transfundun-

IS. Defcenderumt im occiffonem. )

tur, primum faporem fuum.

Cadent occifi.

l;

*

f

427

CAPUT XLVII

d

le&i juvenes ejus defcenderunt

in occiüonem: ait rex5 Do-

minus exercituum nomen ejus.

1d«

16. Prope eit interitus Moab ut

.

veniat: & malum ejüs'ye-r

lociter accurret nimis.

W

17. Confolamini eum omnes, qui eftis in circuitu ejus, &

ff«

univerfi , qui fcitis nomen ejus, dicite: Quomodo confra£&ta

u

eft virga fortis, baculus gloriofus?

.18. Defcende de gloria, & fede in

fiti , habitatio filiee Di-

tart

bon:

s

tiones tyas.

quoniam vaftator Moab afcen-d-it ad te, diffipavit muni-

s

ll

19. Tn via fta , & profpice habitatio Aroer: interroga fu-

d-

gientem: & ei, qui evafit, dic: Quid accidit ?

20. Confufus eft Moab , quoniam vittus eft: ululate , &

1ad

clamate, annuntiate in Arnon quoniam vaítata eft Moab.

ii

s

.21. Et judicium venit ad terram

gampexftrem . fuper Helqn,

k e

& fuper]aía, & fuper Mephaath,

1

23. Etfuper D

ibon, & fuper Nabo, &, fuper domum De-

&'egi

blathaim,

j 0.

23. Et fuper Cari

4

x

maon,

aþthaing,q& fup—er. Bgthgaxnu.I ,& —fuspexr Beth-

yim é

Hhh5

24. Et

m,

li multitudo , que habitas in civitate

rinana

I7. Confolamsm: ewm owmes, &e )

LXX. ha-

Dibon: erat Dibon iVfoabitarum ci-

]n Hebr. eft, Cozdolere e;.

bent, Moevete ei, mótio auütem capi-

vitas , ut patet in lfa. cap. I5. g.

j

Vaffator Moab. ) Nabuchodonofor ,

tis ficnum eft condolentis. Vide Job.

.

42. 11

P

qui Moabitas vaftabit.

U

Qui

féitis momen äjm ; dicite) LXX :

Ig. 4z via ffa, 6 profpice , babitario

Omnes edite nomen ejus, . dicite , E9c. id

Aroer. ) O habitator Aroer, cum cc-

perint Chaldzi proximas Moabitarum

A at

eft, ingeminate clamanres nomen ejus ,

ut fit in luctu, clamate , & dicite iVo-

urbes vaftare , interroga eos , qui ex

yJer

ab, iMoab ; o mifera regio IMoab.

illis fugerint, quidnam acciderit, quia

con

quomodo contrita es, &c.

fimile tibi excidium impendet.

A-

h

du

Virga forii..) Regnum potens, &

roer eft uibs Ammonitarum,non longe

d

florens, & inclytum: virga videtur

a Moabitide. Vide De-uc.i 2. 36. &

:

fk:zm"'.)

fignificare fceptrum regium.

I2.

20. Corfufus eff Moab.) Mxc elft re-

Ig. Defcende.) Cade, aut cades, im-

perativum pro futuro, dejicieris de

fponfio Moabitarum fugientium.

105 ]e'

9I. J»dicium venit.) Judicium vo-

fiorenti ftatu, in quo nunc es.

(in

pui

Sede in ffti.) Habita in loco arido,

cat Dei punitionem , & flagellum.

[[raems'

& fitibundo, ffesz myrica im deferro ,

44 terram campeftrem. ) Incendium

ut dixi num. 6.

hoc & montanas, & campeftres Moa-

l

bita.rum urbes c»orripuit.

d )

Habitatio f la Dibon.. )Jld e&, popu-

428

PROPHET. JEREMI/E

24. Et füper Carioth, & fuper Bofra; & fuper omnes civi-

tates terree Moab, qua longe, & quae prope funt, -

l

25. Abíciffum eft cornu Moab

^ & blja.(":hi-um— ejus contri-

tum eft,-ait Dominus.

t

26. Inebriate eum, quon

iam contra Dominum ere&us eft:

C

& alidet manum Moab in vomitu fuo , & erit .in(derifumny

etiam ipfe.

W

27. Fuit enim in derifum

tibi Ifraeïf, quafi.inter fures re-

periffes eum : propter verba ergo tua, quse adverfum illum

&

locutus es, captivus duceris.

Y

28. Relinquite civitates, & habi

tate in petrà habitatores

(

Moab: & eftote quafi columba nidificans in fummo ore fora-

minis.

*Ifhis

. 29. *Audivimus fuperbiam Moab: fuper

bus eft valde: fub.

16. 6.

limitatem e

c'm;

jus, & arrogantiam , & fupe—rbiam , & altitudinem

tns

Cordis ejus.

U

.50. Ego fcio, ait Dominus , ja&antiam ejus: eo quod non

tal".q

fit juxta eam virtus ejus

&atar

facere.

, nec juxta quod poterat, conata fit

P

41. Ideo fuper Moab ejulabo, & ad Moab univerfam cla-

fimil

df

thini

mabo , ad viros muri fictilis lamentgntes.

35. De

TET Y

Chal

Supér Helom, 6/c.) Quz hic enume-

Quafi inter fures veperi[fes erm.) Fu-

DN

rantur civitates , ad Mioabirarum di-

;

res enim cum depreheníi jam funt, ac

ex h(

tionem pertinebant.

tenentur, irridentur ab omnibus, fi-

25. Corzz Moab.

) Fortitudo , þo—

Tanif

cutlupi, & convitiis afficiuntur. Vi-

Prq

tentia, gloria, & regnum, defumpta

de fupra c. 2. n. 26.

ttüm

metaphora ab animalibus , quibu$ vi-

28. Habitate im petra, ) In locis de-

res funt in cornibus,

fertis, & petrofis, aut in rupibus mon-

Ve] pp

26.. Iznebviate eum. )

Eoiicce Maab

Il d.

tium , ut tuti effe poffitis ; vel intelli-

ET

vino irez Dei, vos o Chaldzi , qui di-

git Pezram munitam urbem Moabi-

vinz ire adminiftri, & executores e-

taruin.

uf

ftis: id eft implete eum aflliCtionibus

OT.ge 1

Ia (ummo ore fardmim':.*) In fum-

Ayoe

ita ut attonitus nefciat, quo fe vertat.

mis fciffuris rupium.

-llidet tmanuna Moab in vvomiru fuo.)

Y

Cadet ad terram, & manus allidet ad

O. Et'guod nuom fit jexta eamr virtais

dïl'.- h

folum, & prz ebrietate vomet.

ejus.) Quod plus fe ja&tet ,

2^

biat , quam facere poffit.

X fäuper-

Erit im deri[um etiam fpfe.) Sicut

ferij

derifit Ifrael, cum ab hoftibus afllige-

Nec juxta quod porerat. ,. E$c. ) Non

ünt (

retur, ut dicitur verfufequenti, ita

confideravit, quid poffet, fed plus co-

A

etiam ipfe deridebitur.

nata eft facere, quam przftare potes

»

CelEufm

'Q7. Fuit enim im. derifum tibi.) Cum

rat.

lmp] )

(ltlgebacur in captivitateæ.

3I. 4ld viros.) Prol)tfr viros,

CAPUT XLVIL -

429

n

32. De plan&u Jazer plorabo tibi, vinea Sabamat propa-

gines tuz tranfierunt mare, ufque ad mare Jazer pervene-

tl

runt: fuper meffem tuam & vindemiam tuam praedo irruit. |

33. * Ablata eft lzetitia; & exultatio de Carmelo , & de

i

terra Moab, & vinum de torcularibus fuftu

-

Jm

calcator uvse folitum celeuma cantabit.

li lNequaq?am

34. De clamore Hefebon ufque Eleale; & ]afa , dederunt

fe

vocem fuam: a Segor ufque ad Oronaim vitula conternante:.

U

gq?uæ quoque Nemrim pefífimz erunt.

»

;. Et auferam de Moab, ait D

omni

nus: OH'äre'ntem in ex-

165

jus,

celfxs,- & facrificantem diis ej

UC

Hhh 3

46. APrb-.

[ st

Muri fítlilis.) Qui lateritiis muris

fnb-

lari calcant , aut przlum torquent.

etm

cingebantur, & hoc munimento fe tu- " Vide fupra cap. 25. 3o.

cos tore fperabant.

In Hebrzo eft

34- De clamore, &c. )

Fugïefxies de

vwboh 'vp qu cherefé , quam vocem

Hefebon urbe, & fine Orientali Mo-

Qon

tanquam loci propriam LXX. iminu-

ab continuabunt fugam , & clamorem

3 it

tatam retinuerunt.

Vide lfa. 16. 7.

ufque ad Eleale, qu& urbs eft, & fi-

u)

n

. De plautiu Jazer, €5c.) Fletu

nis occidentalis Moab. -

fimili fletui fa&o fuper Jazer deflenda

di

4 Segor ufque ad Oronatm.) Nomi-

eft fertilis vitibus (& metaphorice ho-

nat hafce duas urbes tanquam extre-

minibus) Sabama; quia eque, ac Ja-

mos, & fibi oppofitos terminos Moab.

zer vaftata eft , id eft, vaftabitur a

Segor enim erat ab Oriente juxta ma-

.,lf

Chaldxis, funt verba Prophetz. ]Ja-

re mortuum, Oronaim ab Occidente

u

zer,& Sabama fuiife urbesMoabitarum

Septentrionali, hoc eft ea parte , qu&

n V

ex hoc ipfo loco , & ex Ifa: 16. g.

Ailyrios, & Babylonios refpicit.

Se-

5,1

manifeftum eft.

[6)

r eft illud ipfum oppidum , quo

; Vi

Propagines t , €c. ) Cives tui ul-

L

oth fe receperat pereuntibusSodomis,

tra mare in captivitatem du&ti funt,

Vitula comternante.

Id eft , trienni.

Cig dE'

vel propagines tuc tranfïerunt mare

id eft, multitudo tuorum civium uf-

Vide Ifa. cap. 15. s. Segor dicitur vi-

smo-

tula triennis, id eft pulchra , fortis,

jtelle

que ad mare , & ultra perveniebat ,

fucculenta, perfeQa, exultans, qua-

(odi:

quafi dicat :. nimis fertilis etas, . nimis

longe palmites tuos proferebas, ideo

les vitalz funt, cum triennium ex-

plent.

j fum-

amputanda fuifti, & ferro ftringenda.

us quoque Nemrim,) Nemris ]o-

Prado.) Nabuchodonofor cum exer-

citu fuo przdatore.

cus erat multis aqu s irriguus in Moa-

; ii

bitide Ifai. 15. 6. Per aquas pafcua

De Carmelo.) De locis CüitiS, &

adfita intellige,

L

füptl

fertilibus Moab,

funt Carmelo,

qu? ubertate fimiles

Peffima erunt.) Turbabuntlfr mul.

titudine calcantium hoftium. Vel con-

)Nu

Solitum celeuma.) 'Celeuma , five

fundentur cum vicinis aquis falfis ma-

Jus

celeufma x£Aeve'ia, eft cantus , quo qui

fimul laborant, fefe cohort:ri mutuo

ris mortui; diffipatis aggeribus , qui«

bus prius ab incolis ftudiofe fepara-

folent: ut remiges , & qui in torcu-

bantur.

h

430

PROPHET, JEREM £

46. Propterea cormeum ad Moab quafi tibiae(1) refonabit :

& cor meum ad viros muri fictilis dabit fonitum tibiarum:

Q

quia plus fecit quam potuit, idcirco perierunt.

*Tfaix

37. * Omne enim caput calvitum , & omnis barba rafa

(

I5. 2.

Ezec.

erit: in cunctis man

:

ibus go'lligatio, & fuper —oïmne dorfum ci-

]ä

licium.

ü

H

7-18.

L

48. Super omnia te&a Moab , & in plateis e

j

us , omnis

lup

planétus : quoniam contrivi Moab ficut vas inutile, ait Dominus.

39. Quomodo vi&a eft , & ululaverunt? quomodo dejecit

2n

;

(

a

cervicem Moab, & confufus eft? eritque Moab in derifum,

& in exemplum omnibus in circuitu fuo.

.40. Hec dicit Dominus: Ecce quafi Aquila Volabit, & ex-

pre

tendet manus fuas ad Moab.

41

41. Capta eft Carioth , & munitiones comprehenfze funt:

at

ris par-

& erit cor fortium Mo

^

àb in die älla., ücuþ cor mulie

turientis.

42. Et

— (1) Tibim. Ip edir. Sixz. legirur: tibia &ris.-

Dd

56. -4d Moab.) Propter Moab.

Qranis plänäus ,€v.) Virorum, fc-

Z

quaft tibie. ) Gemet , fofpirabit, fi-

minarun, puerorum , &c. aliis ca-

cut tibia lugubre carmen refonans:

de hoc trifti tibiarum cantu vide Mat-

ptos, aliis occifos , aliis bona direpta

i

lugencibus.

thxi II. I7.

Luc.

« 0s

39- Quomodo vitla es.) Re

]

"d viros muri fíüiiis.) Mide dicta

bitarum?

gipM oa-

fupra num. 5I.

Er ulzlavtruzt.) Quomodo Moa-

Quia pius fectt, 724»? o it. ) Quuia

bite ejulatu, & planctu fua. infortu-

ii

plus conatus eft facere

oab, quam

nia deploraverunt ?

Dàm j

poterat, quafi dicat: propter fuper-

Quomodo dejecit cervicem.) Alludit

Muj

biam, & arrogantiam fuam perierunt.

ad vitülam triennem, quo nomine

& do]

Vide fupra num. 30.

Moab appellaverat n. 34. quod cer-

37. Omne entim caput calUttium,Gfc.

vicem haberet fuperbam) &

1

1

j

5

fubactam: jugo.

nondrum

ilem

Solebant«enim veteres in luctu caput,

Co

7

Viltm.

& barbam radere.

E

þpfg: ff'.) Victus cum ignomi.

ltàs,

Colligatio.) Captivi enim ligaxi fo-

nia.

lent.

In Hebrzo eft, fzper omnes ma-

In derifum.) Sicut Judai fuerant in

tüm gel«

4.

nus Imcifiones ; folebant enim illz gen-

derifum :Moabitis. "Vide füpra n. 277.

$

tes, in luctu manus fibi , & brachia

-a exemplum. ( 'Yerroris;; nam vi-

unguibus, aut cultellis incidere.

cine gentes videntes cladem. Moab

gïäï]t A;

timebunt: ne in eandem incurrant.

&o

Cilicium.) Saccó enim fe veftiebant

lni

Lj

àn luctn.

40. Quef? aquila volabit.

) Ho&is

38- Super emnia refla. ) Quue in re-

Nabuchodonofor.

EE

gina Moab, ut in Judxa plana erant ,

"as fias. ) Alas vocat exercitus,

Diven,

fic etiam Latini in exercitu duas ex-

IQuis

«t ibi verfari, & ambulare pofkfent, ut

ütüem

fepe dictum eft ; vide D. Hieron. in

tremas partes, & latera alas appellant.

Dt Te

epift. ad Suniam , & F retellam.

41. G:riarï/a.) Noinen ciyitatis. À-

hefebm

CAPU T XLVIII.

43i .

bit

il

42. Et ceffabit Moab effe

num gloriatus eft.

populus: quoniam contra Domi-

43. Pavor, & fovea

, & laqueus fuper te, O-Babita'tör Moab,

af

dicit Dominus.

d-

44. * Qui fugerit a facie pavoris ,

cadet in fïaveam: & 'Ifäïäæ

[

(]ul CUtrf£--—

^. da fevea nanie

f

enim 2418- -

JH

fuper Moab annum vifitationis €OT

um lagyeg ; adducani

t—ÓÓenÜà

— —— as

qinus.

435. In umbra Hefebon fteterunt de laqueo fugientes: qui

l

ejecit

ignis egrefius eft de Hefebon, & flamma de medio Sion, &

devorabit partem Moab , & verticem filiorum tumultus.

uf ,

46. V& tibi Moab , periifti popule Chamos: quia com-

&e

prehenfi funt filiitui, & filize tuee in captivitatem.

47. Et convertam captivitatem Moab in noviffimis diebus;

funt:

ait Dominus. Hucufque judicia Moab.

5 p

QAPU ToSXLDS-

p

Defolatio Ammon , dumee , Damafci , Cedai , Tegnorumque

ium fæ'

Afr €P ZElam prenuntiatur 5 captivitas autem filiorum

D

3&;5 (

4immon ac ZElam tandem foloenda.

Lj

du

Y AD filios ÁAmmon hzec dicit Dominus

.

Numquid non

igitur

E(gi() MO&'

L fili funt Ifrael 2'.4apt heres non eft ei? Cur

haere-

lo MOK-

liqui putant effe nomen appellativum;

Verticem frliorum tn»?u[lm.) Duces

1 infOïtU'

nam idem eft Carzozb , quod eivitares.

& principes militum tumultuantium:

- 46. Popule Chamos, ) lta appellat

: Mjudit

Maulierts parturientis. ) In anguftiis,

& doloribus partus conftitute.

Moabitas , qui idolum Chamos cole-

,,0, gomiot

43. Paver, Ur;) Pavorem NOCat ho-

bant.

qod E

ftilem gladium, /eveaz cafum impro-

47.* Comvertam capfivit.:tem Mmö.)Uc

t nomïum

vifum, Zequezn infidias ab hofte po-

redeant a Babylone in Moab; id enim

fa&um patet ex Sophonia 2. 9.

ex

fitas. Ponit aütem hzc tria periculo-

y gnome

rum genera loco omnium. .

Jofepho.antiq. lib. 13. c. 21. vel re-

44. Mnnum vifítationis.) Punitionis.

ferendum eft hoc ad tempus Chrifti,

fpgant

&. Inumbra Helebon ffeterunt.) Fu-

cum Moabite , & aliz

o

centes folutz

f

pra "

gient Moabitz ad civitatem munitam

funt e demonis captivitate.

int.

.M

0ab

Hefebon , ut ibi tuti effe

- Jud«cia Moab. ) Judicium , & fen-

f(

Ignis egreffas eft. de Hefeben. ) Chal-

tentia a Deo contra Moabitas prolata.

(

ant

dei milites , qui jam civitatem occu-

yol

averant; vel cives Hefebon, qui a re-

I D filios Amimon.) Ad Ammoni-

tas, aut de. Ammonitis , aut

(

ïctdii

liquis Moabitis diffidentes Chaldzis

x:contra ÀAmmonitas.

urtbem prodiderant.

Ü dlus i

De medio Sion.) Qu eft eadem cum

Numquid nen flii. funt lfrael.) 1(1

d

D ant

Tefebon.

eft, lfraelitis , hoc dicit: quia cumI-

^

j (s

"-

i

PROPHET. JEREM L£

haereditate poffedit Melchom , Gad: & populus ejus in urbi-

bus ejus habitavit?

£

2. ldeo ecce d

ies veniunt ., dicit Dominus:

& auditum fa-

i

ciam fuper Rabbath filior

um Ammon fremitum przlii, & e-

ritin tumultum diffipata, filiseque

3l

A DA

4

.c.ejïs-iggi füccendentur, &

TsX -

noffidshit d frste

bon, quonia

m vaítata eft Hai. Clamate filize

qT"

Rabbath, accingite vos ciliciis: plangite & circuite per fe-

ï

pes: quoniam Melchom in tranfmigrationem ducetur, facer-

dotes ejus, & principes ejus fimul.

L

ia

U

-

4. Quidgloriaris in vallibus? defluxit vallis tua, filia äelicata,

tef

qusxe confidebas in thefauris tuis, & dicebas: Quisveniet ad me?

Deus

5. Ecce ego inducam fuper te terrorem , ait Dominus

fac

exerr

fraelite adducti funt in captivitatem,

Haj.) Civitas Ammonitarum.

&

Ammonitz involarunt in captivorum

Filja Rabbatb.) Cives Rabbath.

&

bona, & pofleffiones, quafi eorum ef-

Giciis, 65c.) Ut fiebat in lutu.

fent hzredes.

Sic fuperiori cap. num. 37.

Melchass, ) Ammonite, quorum I-

-Gireui;e per [epes. ) Ut quiratis a-

dUd

dolum erat. Melchom, ut patet etiam

liquam latebram , ubi poffitis. delitef-

ex 4, Reg. 23. 13

cere; folent enim , qui ab hofte fu-

mJDs

te

Gad.) 'Fribus enim Gad Ammoni-

giunt, ad fepes vinearum, & horto-

tis erat vicina.

rum Jatendi caufa fe recipere.

Bj

Q. AAnditum faciam.) Audir faciam.

Melchom.) Deus vefter, in quo con-

Rabbatrb.) Urbs eft Arabiz, Ammo-

fidebatis ,-non quod vivens fit , fed

:

nitarum Metropolis , que poftea ap-

quod aureus, vel argenteus.

Cs

pellata eft Philadelphia. Dicta eft Rab-

; Qu:'d gloriaras ip vallibus 2 Lo-

tüm

bath, id eft magna, vel multa ob mag-

cis uriguis, & frugiferis. Valles enim

fid c

nitudinem urbis,& populi frequentiam,

abundant frumento , Pfal. 64. 14.

Ip tumBinm.) ln acervum lapidum.

Defluxir vallis tua ) Vaftata eft,

Cïlrift

m

& xuderum, at f olent effe urbes dirutz.

fterilis facta eft.defectu cultoris, fic

E lz'æque ejil:.

Bpitar

€a Rabbath.

) Minora oppida ciz-

videtur

la. 24. 4. Iuxie j & doflexit ferra ,

Proph

fumpta metaphora

a fo-

At

Poffeffores fuos.) Moabitas, qui in

lüs, que cum defluxerunt e ramis

Ni,

poftefíitonem Ifraelis irruperant.

arbores decore fuo carent.

£, 4

3. U/ula Hefebon.) Hefebon erat ci-

Erlia delicata.) klebr. 1331 /éoL-

j [

vitas Moabitarum, ut patet ex fupe-

&4b , fedens otiofa ,^ domi fedens

Quf q

riori capite, & vicina finibus Ammo-

delicata, non aíiueta labori. LXX:

doie

nitarum.

Jubet ergo Hefebonem u-

lulare, vel commiferatione calamita-

vertunt Svérqe Jratda , fflia temeri-

4j

£atis , Vel smpudenzia.

Proprie dicïf

thrq

tis vicinarum civitatum, vel ob fibi

mus Italice facczaza.

jam imminens excidium.

Itaque hec

Quis veniet ad me? ) Ut. capiat.

teS, ql

de Àmmonitis prophetia precedit tem-

$.4

terribiles,

5. Terrerem. ) Bellicum , milites

V0

pore prophetiam .de Moabitis, ;qua

lgl

Y d

fuperiori eapite 'contingmr.

—

b omm'äu:', &.) Efïicia;n? ut o-

lj

CA PUT XIX

| 433

übi-

/gexel*c:ïtüum ,-V 3b omnibus, qui fünt in circuitu tuo: & difper-

gemini finguli a confpe

mf

&u ve;&rp- 5 nec er:i.t,.'qui congreget

fugientes..

Le

6. Et poft haec reverti fac

-

-

iam captivos :äliïommi Ammon s.

u

ait Dominus.

7: Ad Idumeeam..

Hæcf dicit Dcm-ihws exercituum: Num-

: filie

quid non ultra eft fapientia in 'Theman

À

xt f

2 Periit. eonmäufm E

facet-

filiis, inutilis fa&ta eft fapientia eorum.

8. Fugite, & terga vertite, defcendite in voraginem habi-

tatores Dedan: quoniam perditionem Efaü addüxi fuper eum,,

:licata,

tempus vifitationis e:us..

(dae

9. Si vindemiatores veniffent. fuper *teï,,'., non relïnäuüï'emt;

; Deus

exd.

racemum : fi fures in no&te, rapuiffent, quod. fufficeret fibi..

goveenD

1o. Ego vero difcooperut Eíau, revelavi abfcendita ejus,.

n

& celari non poterit: vaftatum eft (emen ejus, & fratres ejus,.

"

& vicini ejus, & non erit.

é

; ld.

am eos vivere * & vi-;«

1r. Relinque pupillos tuos ) ego faci

I2. Quia:

vratis d

duze tuae in me..fperiabunt..

; öeïxteï-

hole f

miles. gentes. tibi. vicinge. irrumpant.in

x

Habitatores Dedzm. ) j&eoio- eft .ita.

te

dictà. a. Dedan filio Abrahz ex. Cetu--

X horto

; D;]þerjgemini.,,. Ucï) Aliia

:

b' aliis fe-

ra Gen. 25. 5. fita eft in Idumza, vel:

'UO con

parabimini..

juxta. eam, ut ex.hoc loco patet,

6. Revwerti faciam captiues. ) "um

Perditiomem Efai.) Jamdudum Efau:

f , dl

captivitate

temporali ,

quod. fa-

deftinatam..

Efaü autem vocat.Idu-

&um difcimus ex Jofepho lib..12, An-

mceam, quia Efaü, qui etiam dictus:

:!.)) LO'

tiq

« €. I2.-tim.a.

fpirituali d/iabol—i per

eft Exlom ,. illi nomen dedit..

]jes enm

Chriftum..

Vifítaiiomis.) Punitionis. -

j1

7544* Idumaan ,. &fc. ) Scilicet di-

[ht'zl

d

Q« Nez retiquifjent VACEPIMP) Qua--

rigitar. fequens proghetia :. eft titulus

fi dicat:. fane xeliquiffent.

qrij,

prophetie, qualis- ille. n, . 1.. 44- f/es

Rapaiffcut ,. quod fufficerez. fibi. ). Re--

( qertáy

4dmnoz..

liquum.vero tibi reliquif

Y

IeHt.

j

e Mmis

Numquid. noz ultra: ej2 þzpivätid z

IO. Difcooperzi Elau.) MVindemiato-

Themaz ?.), lheman urbs erat Princi-

rum , aut furum dilizentiam aliquid-

pum [dumzz fapientibus. abundans ,

fugit; at vero predatores Idumzz.ni-

xf

quafi dicat:. qui fit, ut Idumai ,. qui

fedenï,»

hil latebit., quia ego difcogper»iam, &

fapientces elfe folebant,.ftalti facti fint?

mudabo eam,. ita ut omnia, qux ha-

Bs

, 1X

A filis.). LXX..a fapientibus.. Nam

bet inveniri poi

ient.4

j, at

Hebraicum p4»35 Zazzz ,. tam fapien-

Vaffatum ej?) Vaftabitur.

tes , quam filios fienificat..

Sémen ejus..) Pofteritas ejus.

8-. Defcendite jn. veraginem.-): Abdi-

Nen erir. ) Scilicet femen , ut prae

i.

te vos.in cavernis ,. & locis fubterra-

ceffit, id eft ,. pofteritas Idumza.:

neis, ne vos hoflis inveniat.

!

mzlltes

Oi

^

Relinque ]ïugil/os mo;.-ä)( 9i quos:

Iii

l-ïih'ï.,cum Qor;. Mezocb.. Tï M

mg BF ,

334

PROPHET, JEREMIE£

1. -Quia hsaec dicit Dominus : Ecce quibus non erät'jud-i-

Ii

cium , ut biberent calicem , bibentes bibent, & tü quafi in-

p

nocens relinqueris? non eris innocens, fed bibens bibes.

16

13. Quia permemetipfum jurávi,

dicit Dominus, quod in

d

[

folitudinem, & in opprobrium, &

H]IUS

in defertum", & in male-

dictionem erit Bofra, & o

IC

"

mnes civitates eius erunt in folita-

dines fempiternas.

Ch i

II

* Abd.

ilà

l

14. * Auditum audivi a Domino, & legatus ad Gentes mif-

-fus eft: Congregamini, &

fimij

mus In praelium:

venite cÓhtra eam', & confurga-

qui 1

I5. .«Kcce enim

20.

bilem inter homines.

parvulum dedi te in Gentibus,

contempti-

dom,f(

Tnot:

16. Arrogantia tua decepit te, & fuperbia

cordis tui, qui

habitas in Cavernis petrae; & apprehendere

niteris altitudi-

Cum

*Abd, nem collis, * cum exaltaveris

quafi aquila nidum tuum;, in-

2l.

A*

de detrabam te, dieit Dominu

S.

f mjb

I9 t

——

E

habes, fed fahe nuilos ha

!

dütem m

')e'bïs ; quia

I)z mzzledi&io;;em. j Ut fcilicet

.altc-

D MET

omnes peribunt.

LXX. habent: E*

ri maledicere volentes, id illi precen-

tur, quod Bofrz accidit.

€lle eycel

"DAl,

mon eff, relinqui eipbanum tunm, ut vi-

Cty t

Bofra.) Erat

1)1'in;e1)s Idumzoórum

Efo ff;cidm s vivere ) Eorum cu-

civitas.

veris, (

ram

5

geram,

I4. Mudirum audivi a Domino.) Au-

dem t

413 &

la me [perabunt. ) Eas enim vivere

divi, Domino mihi revelante, fenten-

u

facerem, &c. fed nulle relinquentur.

tiam contra Bofra.

s. sl

12- Quibus non evar judicium , 65 e.)

Tlitàs &

Legatus ad gentes millms :f/f'-;) Quamn

I [1]

&uos comparatione veftii zquumnon

fcilicet Chaldei miferunt ad

entes

üreos.

€rat adeo graviter puniri, Judzos in-

fibi fubjeQas, ut' fe &d bellum con-

tellgcit ; fimilis phrafis occurrit, fu-

tra Idumzos exeitarent.

ht fies

$

pra cap. 26. II. Jedicrum mortis- eff

Congregamini , &$c.) Verba invitan-

viro buic , id eft,

€&quum eft virum

tium- ad bellum. :

C

lï !4341 t

hunc mozri.

Cortrz esm.) Idamsam. '

Il em

Calicem. ) Furoris Domini

10. tj

; & feve-

I5« Parvelum dcdi te, &c.) Dabo,

r punitifon.ïs.

ponam.

Hebraifmus, id eft, faciam,

d«()n(ïfïl rf

Non eris in

mecens.) Non eris impu-

vel facere decrevi , dejiciam te, ac

I

leg

nitus.

,

Df/ "

deprimam, cum tu, o Édom, ma-

blt y

Bibems Libes, ) Et prorfus exhauries

4

gnus tibi effe videaris. |

Qan

calicem furoris Domini.

I16. Qui babitas im cavernis petre,)

lmC QP'

T

n

I3. [m opprobrzum, 6£9c.) Adeo hor-

1 Ils [5

Hebr. £7 fiifferis, qui putas te inex-

rende plectetur Bofra, ut futura fit

pugnabilem , quod in preruptis, &

", ii

íin. opprobrium, id eft execrabilis, &

contragofis montibus habites.

meh'cæ

inajedicta.

P'""*F/Ig

Et apprebendere niteris, 6c.) In He-

"Jm defertum.

.) RedaGa in folitudi-

br&o eft, a£:£zgi5s , id eft, tenes, oc-

!Q an

gem.

cupas altitudinem —collis. - Intelligit

! 4

&üïl

üme

OCAPU T. XLIX:

455

tl

17. Et erit Idumza deferta, omnis, qui tranfi

bit per eamy

F

flupebit, & fibilabit fuper omnes plagas ejus,

5

18. * Sicut fübverfa,eft Sodoma,-& Go

:

h

morrha, & vicinae

w in

*Geri.

ejus, ait Dominus : non-habitabit ibi vir,

filius hominis.

& non.incolet. eam

- I9.2

9

| yng'ze

folita

19. * Ecce quafileo afcendet de fuper

chritudinem robuftam : quia fubito curr

bia Jordanis ad pul- *Iog

ere faciam eum ad

50.44,

es mií

;,& quis erit eleétus,

quem proeeponam ei?

s mei? & quis fuftineb

it me2 * &

quis enim

nfarge

qui refiftat vultui meo?

quis eft ifte paftor, ; 30&.

20. Propterea audite confilium Domi

fetmpti«

ni, quod iniit de p. 4* *

dom;& cogitationes ejus quas cogitavit

de habitatoribus 'The-

i, qui

man: fi non dejecerint eos parvul

cum eis habitaculum eorum.

i gregis, nifi diffipaverint

-t

yritudi-

yf, it-

41. À voce ruins eorum commotz e

-

-

ejus :

ft þgri*a* : cl'amor' inm a

ri rubro auditus eit vocis

[firz

7 E

223. Ecce

—— Ü

autem montem Seir , qui eft in Idu--

Subzto ezrrere

Wt ?lce-

mza , velfenfus eft, qui tibi videris

celerit

ate hoftem a

factam ez5.) Summxa

eífe excelfus, & fimilis colli altiffimo..

maam..

Qdua:m- contra Idu-

]jj preet-

Cure exaltaveris.) ltiam fi exalta-

Qmnis erit eletlus.

: €c.). Quem du

lum g orom

veris, & in fublimi: confitueris: fe-

cem: przficiam

dem tuam : fimilis fententia- Abdiz c..

am contra. in

Idumez , nt poffit e--

gruentes hofles defende-.

2. n.3. & 4. Lucz 10. 15. (Matt.23.12.

re? qu aff dic

at nullus

reperietur.

T f

17. Sibilabir.) Obftupefcet videns:

Quis enim fhmilis mei?

ruinas ejus, vel contemnet eam- vi-

) Utpoffit

dens everfiomem ejus. Sibilus: apud:

miht refiffere puenanti:

contra Idg-

1

£) Ro

Hebrzos admirationem, aut contem-

mzaos per mamnus:

:haldzorum.

: ad gentö

,gui! f'ffinebir me? 3)

lum qn

ptum fignificat , ut fu

terit impetum meum?

Quis fere po-

|F9.. & alibr fzpe.

pra c. 18& 16..

(Pafor Jj Dux, Imperator.

h 'mvifäü'

Plagas eju:. ) Calamitates ejus, ex-

.

QOv sdire conff

Uum Demisi, ) Quid

cidium. ejus..

Dominus decreve

rit adverfusidumzos..

19- Ecre quaft leo.) EcceNabucho-

De babitaiorihns

donofor afcendet quaft1eo, fi fuzorem:

*

Tä?mzm,-) Eftre-

- fabos

N

petitio de Idumeis,

t acamy

fpectes.

PI' a num.. 7,

x

Vfde dicta fu-.

De fuperlia Jordanis. ) Cum füper-

im t

má

J«

bit Jordanis turgens, & exundans ;

SEÉ 5on, Gfc. )

Eft formula jurantis ,

ï,'don? ,

quafi dicat: Ni

tunc enim leones, & alie ferg ex fuis

domiciliis: o

fi eos dejectis ipforum

luftris exire. coguntur eluvione aqua--

Deus..

ppretterint ,. non habear:

n Fe!rls)

rum , & ferocius fzyiunt, quippe fa-

a

t

melicz.

;mlpm !

Dejectrizt" eos, 6fc.) Vicerint,

Op-

Palchritndinemrolnffam.) Xd Idumz--

preflerint, conc

ulcaverint.

am, que amcena eft, & fortis, In Ha-—

Paoult gregis. ) Viliffimi

"gïb jiHe

oc

breo eft , 44 babztaculum vobuffum, idi

exercitus Chaldsorum..

quippe

p

eft, Idumzam in zupibus fitam..

æ[ï

nta W

21, 4 vece. ruima. , Üc. ) Pxs fra-

436

PROPHET. JEREM I/£

;

22. Eoce quafi A»quilalafcendet, & avolabit: & expandet

H

alas fuas fuper Bofran : & erit cor fortium Idu

C0f

mææ in die

&

ida, quafi cor mulieris parturientis.

23. Ad Damaícum : confufa eft Emath, & Arph

ad : -gl-u"ia

46

auditum peffimum audierunt , turbati funt in mari: prae fo-

hab

dOlH

licitudine quiefcere non potuit.

24. Diffoluta eft Damafeus , verfa eft in fugam j tremor.

€07

71

apprehendit eam: anguftie, &

parturientem.

(

dolores tenlüie:runv; eam quafi

tan

25. Quomodo der

fol

i

laetitiae?

eliquerunt civitatem fl/au;dabi-lerii., vüngem

^

pL)

34

26. Ideo cadent juv

enes ejus in plateis ejus : & omn*eä "V,]'ï-

jume

ti praelii conticefcent in dieilla, ait Dominus exercituum.

quif

27. Et fuccendam ignem in muro Damsfíci, & devorabit

eam

&noenia Benadad.

n

28. Ad Cedar, & ad regna Afer, quse percuffit Nab

hus

In

donofor rex Babylonis. .-Haec dicit Dominus: Sur

gite,. & af-

Ti

cendite 'adl/C-edar , & vaftate filios Orientis.

^

EE

Q.fä. NTa"

göi*e cafus eorum terra commovebi-

phad , ut timent, «X ',turb:*.ntvn,-qui

tur fe

£ur.

102

mare navigant ingruente tempef(tate:

J

ChLamer $m hawh vubro, 6$c.) l.VI&ri

vel fenfus eft, magnis fluctibus , &

Taelts

enim rubro vicina eft Idumza.

eítu curarum £urbati funt.

h,

c'l! 4

22. Ecce quaft aquila, 6$c.) Hacex-

24. Diffeluta ef Damafcus.) Pexter-

glicata funt c. fuperiori num. 40-

rita eft, manus ejus diffolutz funt, ut

lu

Q3. .4d Damafcum.) ScWicet dirigi-

loqui folent Hebrsi.

äCu]

£ur lequens provþhetia , eft. titulus, ut

QS. Quowmodo dereliquerunt? ) Guo-

A ;

Hle num. q. 444 fshtos Mimmon , A n. 7.

modo cives deferuerunt- Damafgim

A.

d ldumsam.

Damafcum autem po-

il! d!.ï!'a'

metif hoftis, quomodo non defende-

runt ?

süt pro tota Syria, quia caput'ejus

des

erat.

Landabilem. ? Inclvtam.

J

L

Confufa eff E'mzzfïä s € Mrphad. ) " a-

Urbem latitia. ) Uibem. pulchram ,

li,

wiore perculfe funt Emath, & Ar-

& elegantem, cujus afpectus letitiam

À

RL!

thad,' qu& due erant *Syïorum civi-

affert intuentibus.

x

Nll

r

£ates.

:96.. 14e0.) Quuia derelicta eft civiäas*.

Ponuntur more vpr-oïphetarrm;x

nüx '&

preterita pro futuris.

Jievenes ejus. ) Melior ztas, & ap-

0.

dnditum pefftium. ) Malum .nun-

ta ad arma tractanda.

EUR

um audierapt, fcilicet eaptam effe

Conticefcent, ) M el fignificat penitus

J

Damafcun ? Egnifïcat Damafcum pri-

perituros, vel hoftibus futuros fubje-

f

tH C

1no loco ea4

'i.) --

1338

ndum , eaqne fama ce-

&os. $Sic I. lib, Machab. c. T. n. ^.

Ü

teras 1ninores Syromm civitates tex-

dicitur terra filuiffe in confpe&tu Ale-

*

Íipe]

xefaciendas,

xandri magni.

Sube

Turbati funt in mari. ) Vurbati, &

Q7. Mazia Benadad, ). Rïgis Svris.

T?

AUPN)

£exriti funt ficut incole Etnath , & A

*X Qtn

d. 44 Ctar, Gfe.) Scilicet dizigi-

L.

D

[

CAPUT XLX.

43

wdet

29. Tabernacula eorum , & greges eorum capient? pelles

eorum, & omnia vafa eorum, & camelos eorum tollent fibi,

n)die j

& vocabunt fuper eos formidinem in circuitu.

quïa

- 3e. Fugite, abite vehementer, in voraginibus fedete, qui

:'

gl

habitatis Afor, ait Dominus: iniit enim contra vos Nabucho-

donofor rex Babs

71gni"ïs confilium , & go.gitavit)-adv»eri'um Vos

'emor

Cogitationes,

X

£

quit

51. Confurgite, & àfcendite ad ge

ntem "fquïi,e.*am ,& habi-

taentem confidenter, asit Dominus: non oftia, nec ve&tes eis:

s

urbent

foli habitant.

:

32. Et erunt cameli eorum in direptio

nem, & multitudo

5 l-

jumentorum in preedam: & difpergam eos in omnem ventum,

Am.

qui funt attonfi in comam: '& ex omni confimio eorum addu-

'orabit

cam interitum fuper eos,ait Docinus.

:33. Et erit Alor in habitaculum draconum, .

deferta u-fque

)ucho-

in eeternum: non manebit ibi vir, rfec incolet eam filius ho-

minis.

, &af-

um Domini ad Jeremi am prophe-

34. Quod fa&um eft verb

-

j

tam

111

3

y. T

Vide dicta

tur fequens Apropl;etia.

Sic fupra n. 5. Eece ego 1mdnearo [uper

ptor, qui

n.23. fvit Cedar fecundus filius. If-

te ferrorem ai Dominus.

n?e&ate :

O. Alite vehementer.)

Quam p Q«

iDUS ,

maelis, filii Abraham ex Acar ancil-

d

la, Genef. 25. 13. ex quo Agareni

teftis , longiffime recedite.

Cedar nomine patris appellati funt.

Ip voragibilus fédete.) Abdite vos

) Pattt-

in cavernis, ne ab hoftibus invenia-

; [tt, V

racenorum folitudine.

Eiít autem Cedar regio Arabiz in.Sa-

minL

JAd regna 4or. ) Ad omnia regna

Confrlium-)

üt VO; Peräat.

l

10

nmalat

Afor, ad omnes civitates, qux funt

21. Confurgite.) O Chaldzi, —quafi

in ditione Afor, quz civitas erat fe-

milites mel contra Agarenos, e

dende

des Regis Acgarenorum jud. 4. 2.

vox Dei.

'ibur;-

Percuffit. ) Percusiet

"d genrem quietam, 6&55.) Pace :

4Hac dicit Domings.) Chaldzis,.

dantem.

ta defcribit Agarenos iNo-

glehrat s

Filios Orientis.) Filii Orientis funt

madas , qui'extra urbes habitabant h-

filii prognati a Cetura , & Agar uxo-

ne oftiis, ac fine vettibus, quamvis

ribusAbrahze

hi enim habitabant ad

aliquas haberent civitates , ut Afor,

/f civité

Orientem pofterorum ifaac, id eft,

& alias.

Hebrszorum.

j 0T

32-. 4 0uiem väk.tzzw—) In omnes

29.Pelles corzz.) L'abernacula eorum

terrarum Ordas.

/

fafta ex pellibus.

at pqniïüi

N

Quá fünt attonff im comam.) Agare-

jos &üïb]i'

Ümnia va[a eortim.

P

Inftrumenta ,

nos intelligit, qui juxta aures comam

c ]b a

fuppeliectilem, & arina eorum.

Super ees.) Contra eos.:

attondebant, ut nunc Poloni, & Hun-

fpeäu M

gari faciunt,

Formidizem, ) Milites formidabiles

ex omni parte contra eos vecabunt..

.34- Quod fatlum ef? verbsm Domini-)

i 05

[

-

!

438

PROPHET. JEREMIJE :

-'tam* adverfus JElam

dicens:

: inpriï?cipi*o, regni Sedecis&e I'GgïSXth/lda ;

pra

* $. Hec dicit D

bmi'nus: exerci'tuu.m * Ecce ego confringam

luit

;

arcum /Elam, & fummam fortitudinem eorum.

E

y

Y

-46. Et inducam fuper /£lam quatuor ventos a quatuor pla-

gis cceli: & ventilabo eos in omnes ventos iftos: & non erit

- gens, ad quam non perveniant profugi ZElam.

"

pon

I €

37. Et pavere faciam /£lam coram inimicis fuis, & in con-

fpectu quaerentium animam eorum: & adducam füpereos ma-

Diet

e

lum, iram furor

I

2

is mei, dicit Dominus : & mittam poít eos

E

[65p

gladium, donec confumam eos.

*

.38. Et ponam folium meum in £lara

;», & perdam inde re.

&a

ges, & principes ,. ait Dominus.

59. In noviffimis autem diebus

Q5

- re.vertiï; faciam captivos

Elam , dicit Dominu

S.

CADPUT L.

3

fedus

nc

Babylon, que in captivitate affigit filios. lrael, bis in terram

Juam feliciter. redu&lis ,. penitus voa[labitur a regibus.

"Aquilonis..

VA

1. V7Erbum , quod locutus eít Dominus de Bab

Veràq

371 one , &

Omnes

phetae.

' de terra Chaldeorum ,. in--r.nanua. Jerem(i;æ' pro

E

abïïüï

2. An-j

Ltoa

'rdb vexborum. inverfus;, üt c. 46. 3-

üoris.

contra /Elamitas excitabo » qui eos

* &c47. I

tzmqïuam.Vehementiïï.ï'mi. venti in omnes

»

Cs

Adverfis. Elam.) JElam: pars eft

tezrz partes abripiant..

elr Bg—]

Perfidis, que ab ZElam filio Sem di-

37. Mirtam poff. eos gladiwm.) Kfh-

Mtro]

&a efle creditur..

'Tradunt Hebrzi

ciam , ut. hoftes,. eos, quocunque fu-

: 'ïETO(h(

JElaimitas Chaldzis contra Judxos

gerint, perfequantur , donec. eos pe-

a US Pg

opem. tulifle, ideoque contra. illos

nitus: deleant..

l'um I'El 2

tunc prophetare Jeremiam..

38-- Penam folium emeum. im 4lam.)

Cfr

35- Corvfrimeam: arcum ä/&m.) For-

Poftquam ZElamitas. ejecero, confti-

H(

ütudinem , & robur JElàmitarum ;

tuam alinm Regem . in /Elam : vocat

i

Tiental

AAAAAA

]

1 Qua

erant enim. peritiffimi fagittarii, ut

folium fuum, q;ipd.ipfe dat..

»

apparet ex Ifa. 22.6. itaque omne ro-

20« Reverrti faciam captivos 4Flam.)

bur bellicum in arcu ponebant, & hec

n

*;,] (

ARQS

erat: fumma: eorum. fortitudo , ut. hic

Sclicet per Cyrum, qui Babylon?

L

4

everfa. regnum ad Alamitas, id eft,

hi f

j

,

dicitur..

Perfas transtulit, & fpiritualiter per

pabus

I.

26. Quatuor 've;ztz*o;c;) Per ventos, ho-

Chriftum. cujus beneficio libertatem

li L

Vitaten.

. ftes intelligit, per quatuor, omnes,

filiorum. Dei adepti: funt... Vide A.

[2)

quia ad quituor ventos precipuos ,. &

4

n. 7. 9- 9-

$ E

cardinales omnes reliqui intermediire- — I..

bumn,

Nmanu Jeremia.)Per Jerefniam, eft

Kexuntur , quafi. dicat :: hoftes undique

FUF

!

[

:

- Hebxi. fic fuprïa €.27. 3. & 37. 9.

&

:

ET

a

j CAPUT- EL

439

nda,

2. Annuntiate in Gentibus.

; & auditum facite: levate fignum,

preedicate, & nolite celar

e: dicite: Capta eft Babylon, con-

ngam

fufus eít Bel, vi&tus ett

Mero

JUs, fuperata funt idola eoru

m,

dach, *'c?nfufa funt fculptilia e-

x

r p

3. Quonizm afcendit contra eam gens ab Aquilone, qux

n ent

ponet terram ejus in folitudinem: & non erit, qui habitet

in ea ab homine ufque ad pecus: & moti füunt, & abierunt.

n Cof-

. In diebus ills, & in tempore illo, ait Dominus ; Ve-

05 fna-

Y eos

nient filii Ifrael, ipfi, & filii Juda fimul: ambulantes, & flen- .

tes properabunt, & Dominum Deum fuum quzerent.

s. In Sion interrogabunt viam , huc facies eorum venient,

de re-

& apponentur ad Dominum foedere fempiterno, quod nulla

-

:

oblivione deleb:tur.

iptivos

. 6. Grex perditus fa&tus eft populus meus: paftores eorum

feduxerunt eos, feceruntque vagari in montibus: de monte

o

in collem tranfierunt, obliti fupt cubilis fqi.

7. Om-

Q. Aunentiate in gentibus. ) Sunt

Ef fleææ:.) Prx g,;m(iio. Mide lib.-

verba Prophete jubentis, ut apud 1. Efdre cap 3.I2. ubi dicuntur Ju-. «

»üea&

omnes. gentes annuntietur excidium

dai templi reftaurationes videntes ,

ohetz

Babylonis.

flevifle prz gaudio.

j À

Levste fignum.) 'Vollite fignum vi-

Dominum Dewm [uum quartent-) Hoc

—ánáÀ

toriz.

non folum ad tempus reditus ca-

j 405

Cenfulus eff Bel.) Iopnominia afficie-

ptivorum referendum vft, fed imulro

n ornes

.tur Bel Deus Chaldzorum.

magis ad tempus Chrifti, cum ex da-

Merodach.) - Alius eorundem Deus.

monis captivitate liberati funt in ipfum

, B

Merodach fuerat Rex Babyloniorum,

credentes. Ita intelligendum eíle hunc

j fi-

ab iis poft mortem in deorum nume-

rum relatus.

locum , patet ex verficulo fequenti;

c «5

^

ubi agitur de fo:dere fempiterno. -

3

Gezs ab Aapilone.) Perfs fcilicet

S. 1» $jos , 67.) Viam, qua veniant

? /z/m-)

in Sion, & in Ecclefiam.

& Medi , qui licet- Babyloniis fint

, Qu

Orientales, gentes tamen ab Aquilo-

T vocil

ne, quales erant Hircani, Armeni,

contendent.

Huc jacies eorum.) . Huc re(ta via

9Sace, Cadufii,

Chaldzos.

&c. dugerunc contra

"pponentur ad Dominum. )

Adiun-

gentur, & adhzrebunt Domino.

Moti fuzr. )

Movebuntur , diffi-

Babylmlf

pabüntur.

Fedeve fempiterno. ) Evahgelico,

lïyid UE

quod nullum finem habiturum eft.

Herunt. ) In fugam, vel capti-

vl p2

m

vitatem.

6. Grex perditm'.) Quuafi dicat, er-

ji

j2

rabat Ifrael per morites inft

ar ovium.

Vile 2

4, Fi fael) Reli

Paffores.) Reges intelligit ,

& Pfeu-

þuum.

qmæ decekm tri-

andiendo

doprophetas,

ui populum bl

remäm»

Du

Et fflii 74d2,) Quiad duas tribus

feduxerunt ,

&

in caufa fuerunt, ut

,&*

Juda, & Benjamin pertinebant.

in captivitatem iret.

*

49

PROPHET. J

EREMIE

7. Omnes, qui invenerunt, comederunt eos , & hoftes

eorum dixerunt: Non peccavimus pro eo quod peccaverunt

Qu

i

Domino decori juítiti

-

mino..

?e) & GXPG&HUOni patrur.n reOrum a Do-

i

9, Recedite de medio Babylon

1s, & de fei*;ca. C.'häld'æ'o.rumx

fo

egredimini: & eftote quafi hoedi ante regem.

9. Quoniam. ecce ego fíufcito , & adducam in Babylonem

congregátionem gentium magnarum de terra Aquilonis: &

qu

Do

proparabuntur adverfus eam, & inde capietur, fagitta ejus

quafi viri fortis interfeCtoris, non revertetur vacua.

io. Et ert Chaldea in predam:; omnes vaftantes eam

Tün

(0

replebuntur, ait Dominus.

l1:. Quoniam exultatis, & magna loquimini, diripienteshae-

reditatem meam:. quoniam effufi eftis fi

th., vituli ft

1

per her-

lD i

[]

I2. Con-

bam,,— & mugiftis ficut tauri,.

)9

"-

gier

Feeelritntque vnäari 'rin*m.ontiäm.) Ad

liti,. hilares » celeres ficut härcï, &

«

fs

idola colenda invitantes ex uno idolo,

hzedi grepgem. przcedentes..

] Mi llW

& monte. ad. alium.

montem ,. & aliud

Q. Congregationem gentuum cgmagna-

lcut

idolum,

rWm.) lngentem Perfarum, exercitum.

De £zerra

popul

- Oblizi funt. cubilis: [2:.) Obliti funt

Aqni'/bnis..-) . Mide di&a

I ta

Sion , ubi folebant requiefcere ,.

fupra n..

3

:

templi i Sion conftituti..

Práparabuntur, 6c..) "Parabunt, &

ff

m

inftruent fe ad Bab

Izl

1

. Omnes,qui invenerunt, €c) Eacti

yipnem oppugnan-

Mat

füntin predam, & devorationem omni-

daim,.

(1g2,

bus gentibus. Vide Ezech. 34. n. 5. g.

Inde.) Hebr. eft t mifeam, &

Ál

Et dixerunt: Nompeccavimus.) Id eft,

fignificatur primo conflictu , vel pri-

omnes; qui interficiebant eos, arbitra-

ma.obfidione capiendam

non prius

00

. .Navä

bantur fe obfequium przftare Deo..

inde difcefluros. Perfas, quam illam

üter

Decorz: jufiitis.) Sic vocat Deum;

capiant.

IA

primo quod populum fuum, antequam

« Sagitta ejus.) Scilicet exercitus: -

J

Du

Tij

peccáret , decoraílet juftitia., Secun-

Virs fortis izterfectoris.), Militis ftrec

Slbl 4

do,.quod decor effet populi propter

nui, & periti fagittarii..

leges juftitiz, quas illi dederat ,.

Nonm revertetur vacza.); Nam fin-

I Y

141

q&iibti's eum gubernabat. 'lertio, quod

ulis fagittis fingulos homines inter-

E

Vi c

ejus juftitiam., & pietatem . multis be-

2

ciet..

neficiis decoraret ,. && muneraretur.

IO. Replebuutur. ) Spoliüs, & di-

p

vitiis..

Ümy.

Expetlatzoni, 69c.) Domino , in quo

»lll bL

patres eorum fperaverant, qui adju-

It. Quonizm exsltaris, E8. c.) In He-

ii

tor eorum ,,, & protector eo:um . fuit..

lt

brzo eft in preterito. Q&oziam. lar

mol'lm

l4

Pfal. 113- .. T7. 8I- 9.

ffeflis ,. quoniam exultaffis diripientes

DA

25

9. Recedite.) Judzos. allo

bereditatem meamn.

&aptivitate liberandos.

qgibur e

Effufe eftis fécut vitul. ) LXX. ox:a

PHU&Lm

&t/Piebatis quaff. vituls in Herba.,

J ite

| -Quaft badi zmte. grcgem: ) Alacres,

,jþ[. 'lc'

l

K

C AP,U-T L.

441

hoffes

I2. Confufa. eft hïater veftra nimis , &'ädæquata pul

veri ,

yetunt

qua genuit vos: Ecce.nov

iffima erit in. Gentibus, deferta,

invia, & arens.

/

1 Do-k

13.. Ab ira Domini non habitabitur, fed fedigetürf tota in

eeorum

folitudinem: omnis, qui tranfibit

per Babylonem, ftupebit,

. & fibilabit fuper univerfis plagis e

jus.

.ylonem

14. Praeparamini contra Babyl

onem per circuitum omnes :

p &

x

qui tenditis arcum: debellate ea

jtta Qu

Domino peccavit.

m» non parcgtis jaculis: quia

15. Clamate adverfus eam, ubi

que dedit manum, cecide-

s em

v

runt fundamenta ejus, deftru&ti fu

nt muri ejus , quoniam ul-

tio Domini eft: ultionem

accipite de ea: ficut fecit, faciteei.

otesha" |

16. Difperdite fatorem de Babylone, & tenentem falcem

er her"

in tempore meffis : a facie

gladii columbae unufquisque ad

4 Ctr

populum

s

fuum cony*ertetur

; & finguli ad terram fuam fu-

gient.

/

. i, &

i7. Grex

Mnugifiis, &c.) Feroces facti eftis

um mge

ficut tauri, piopter divitias, quas a

IS C!;cmate adver fus €am.) Exhor-

tantes, & excitantes vos ad bellum.

exeritom.

populo meo abftuliftis. qugitus enim

Dedist manwm.) Victa eft B

abylon,

Vile d

in tauro ferocitatein , elationemque

& victam fe'fatetury

LXX. habent :

fignificat.

-

feluta [unt manus ejus.

Vel fignifi-

arabunt, &

I2. Cenfu[z eff.) Iynominiofe capta.

catur Babylonem federatam fuiffe

Qppug flatl-

Mater ve

$

f)r«.) Babylon aut Cþal-

cum Lydis hoftibus (quod ita fuilfe

dza.

/Adæq-uark petvers, )* Everfa, folo

habemus ex Herodoto) & ideo non

niihts &

eft illi parcendum.

" yd p

æquata.

iE fecir.) Jerufalem, & aliarum

Nevifima , &c. ) Abjettiflima erit

gentium Civitatibus.

inter omnes gentes.

I3. 4b ;

wr iram

16. Differdire faterem,) Interficite

Domini

ra Domini.) Propte

s

in Babylone non folum milites , fed

(el'CitW'

etiam agricolas , qui ferunt ; quibus

Sréilabit.) Obftupefcet, vel irride-

Milicis r

1t

Vide cap. prscedenti n. 17. -

tamen in excidiis urbium parci folet ,

ita ut nemo fit, qui feminet, . aut

-N fir

I4. Pi-æpdramini-, ffc)

Inftruite

Inetat.

Iu

aciem contra Babylonem.

Vide fu-

4 facte gisdii columba .) —C()lum*bam

nin 1

pra n. 9

Omnes , qut tenditis arcum.) Omnes

vocat hoftem, non propter manfuetu-

dinem, que in illo nulla erat , fed

""

vhi bellicofi , armis tractandis af-

propter celeritatem.

Vel,

uia de-

fueti.

Axcum pofuit pro omni ar-

í [ H

1norum genere.

victis Chaldzis preter propria figna,

( u

"L

uibus prius utebantur, junxerunt

jiimtt

. Non parcatis jaculis. ) — Sagittas e

ctiam . infigne Chaldeorum jam devi-

pharetiis .

D

ctorum , quod erat colunba. Vide

effundite.

depromie, & in Chlaldæros

ul. (yià

fupra c. 25. 58.

j

B&l Venza Com. Menoch. Tom. V.

e

41*

PR 0 PHET [RR E,M o

p

i*-j.— Grex difperfus Ifrael, leones ejecerunt eum: primus

fe

comedit eum rex Aflfur: iíte noviflimus exoffavit eu

m : Na-

tb

buchodonofor rex Babylonis.

D

.

*

18. Propterea haec dicit Domi

nus exe*rcitüum , Deus Ifra-

ven

el

7

: Ecce ego vifitabo regem Babylonis, & terram ejus, fi-

;

cut vifitavi regem Affur:

J

füm

I

19. EKt reducam Iírael a

d habitaculum füum, & pafcetu

Cha

Carmelus, & Bafan , & in monte Ephra

im, & G;laad fatu-

rabitur anima ejus.

9

LI

20. In diebus 1llis, & in tempore 1

llo , ait Dominus: quae-

qu

n

retur iniquitas Tfrael, & non erit: & peccatum Juda, & non.

invenietur: quoniam propitius ero'eis, quos reliquero.

TR

21. Super terram dominantium afcende ,- & fuper habitato-

€0r

res ejus vifita, diffipa, & interfice quae poft eos funt; ait Domi-

1

nus$: & fac juxta omnia, qua preecepl tibi.

22. Vox belli in terra, & contritio magna.

byl

ulti

25. Quo-

It C

17. Grex diferfg. ) Similis gregi

xetitus, fic cziþitur anima Pfal 41. 3-

tum (

lifperfo ,. & erranti, fic fupra .. 6.

Pfal. 62. 6. Ifa. 5. 14.

90. Quaretur.) Etiam

B

fi xqüæratur,

Hm .

7

eixit ; Grex perditus fadlus eff po&pm-'u,s

2u6Hf

non invenietur, quia deiebo illam.

Ceer

Leonts gje;ämnt eum. ) Scilicet de

Hic Prophetia refpicit Chriftum, cu-

jus tempore omnis populi in eum cre-

joco fuo. Leones vocat Regem Af-

o

H

[

fyriorum, & Chaldzorum.

dentis iniquitas ablata eí

Bs

Primus comedit eum Rex Affar.) ex

Quos reliquero.) Ex lfrael enim re-

dOlnä

liquiz falva fient. Rom. g. 7. & c.

Aflyriorum dicitur primus comedifte

T

populum Dei, id eft , folam carnem

H $-

queo

ediffe, offa vero non cormminuitle,

QO. Guper terra

" daminan!juz; ) Chal-

lr

quia decem tribus , que quafi caro

dzam intelligit.

IEPJU

erant, in captüvitatem duxit 4. Reg.

/m-mde.) O Dari, & Cyre !

UI

18. I1, . Deus vero tribus , in quibus

Vifita, diffipa.) Babylonem.

n

üm

erat regnum, facerdorium , & tem-

luterfice , que pof? eos funt.) * Dele

In

pluta Dei, quz ofía fant, & robur

omnem pofteritatem eorum, filios fci-

populi, non perdidit.

Ar BRex Babyw

licet, & nepotes.

W r

lonis offa confregit , quia & duas

uxta omnia , qua precepi. ) lndicat

u

tribus in captiviratem duxit, & tem-

Deus fe Medos, ac Perfas contra

S

plum evertit 4. Reg. 25. 9.

19. Pifftabo, &fc,) Puniam, flagel-

Chaldzos excitaffe. Vocat antem pr&-

Q!I"x

&

ceptum infligationem, aut permilhio-

ha

lo'ire mez atteram.

nem , ut 2. Reg. IG. Io. — Doints

bst

Io. Et pafceenr. Carmelem. ) Redu-

[

cam oves meas in leta pafcua Judez,

pracepit &i , ut malediceret David.

o2. Vox éellj.) Clamor bellicus au-

( depafcentur ea ficut ante.

Ws

Saturabitur auima ejut.) [d eft, ap-

ditur, quafi dicat : videor mihi audi-

-

"

cu C P DT PL.J

445

lUS

23. Quomodo confra&us eft, & contritus malleus univer-

N

fa erree ? Quomodo ver

tibus?

fa- eit in d;efertu*m; Babylon in Gen-

24. lll

A

t

aqueavi te, & capta es Babylxon,—' & nefC3?eb-aäï in-

ventaes, & apprehenfa, quoniam L ominum provocafti.

i

/25. Aperuit Dominus thefaurum fuum, & protulit vafa irae

fuae : quoniam

)ïül;

opus eft Domino Deo c;xerc*imur;na in terra

t

Chaldazeorum.

o6. Venite ad eam ab extremis f

inibus L | aperite, ut exe'anfi,;

qui conculcent eam : tollite de via lapides, & redigite in a-

Id

Wil

cervos, & interficite eam , nec fit quidqam reliquum. -

21. Diflipate univerfos fortes ejus, deícendant in occ fio-

40

nem: vae eis, quia venit dies eorum . tempus vi,fitaxtioni*sæ

eorum.

jttl

ig. Vox fugientium , & eorum, qui evaferunt de teraBa-

bylonis, ut annuntient in

ultionem templi ejus,

| Siqn ultionem Domini Dei noi;kri»

uo

KLb o

29. Amn-

re canentes tubas, & fre:nitum'milï-

aperite.) Mias, aut portas omnium:

tum Cyri, & Perfarum.

civitatum..

3

23. Malleus,&5c.) Àta per

lVIetaþho-

. Ut exeant.) Mlilites, qui Bab

rl

dtud,

ram appellat Regem Babylonis , qui

oppugnent, & conculcent..

ylg nen

]

jm

cetera regna comminuere folebac.,

Toliie de via lapudes. Y Ut Omnes,

, CU

lIg gentíóbss.) Qu prius inter gen-

qut velint contra eam.fine impedi-.

u

tes dominabatur..

Me][ fenfuws* eft:,

B'äbylon'em inftar aliarum gentium

mento venire poffint.

le:tevfreite eam.

( 1e

domitam effe, & everfam..

in Hebrzo.

d Pe-m'-itäï e4ml,- ut eft

&c

24. llaqueavi te.) Quuafi feram la-

queo irretivi te , cum nihil tale cogi-

Q7. Fertes cf;'w:) Potentes Principes

Chi

tares; capta eft enim Babylon cum

e.qu, ut omnes viros bellicofos ejus..

feftum ageret, & Balthaflar cum fuis

convivaretur, ut patet ex Daniel. 5.

cadant.

Defcemdaut im accifo;:emi $a Occifi:

num, I.

pde

Ipventa es.) Deprehenfa, & capta.

28. Vox fugrentzum. ) ïudæorumv

$. Thefaturum [umm,) Armarium,

a'dietur; nam cum primum Babylon.

05 Íc-

ubi repofita habet. arma ire fue , fa-

obfefia eft, nonnulli.ex Judzis pro-

-

mem ,. peftem , bellum , &c..

fugerunt, & Babylonem reverfi an-

Queniam opus eff, Efc.). Quia opus

nuntiarunt evenifie jam id ,. quod. de

eonto?

uoddam juftitiz fus molitur in terra

Babylonis expugnatione, & ]udzo-

np?

Chaldzorum.

Vel quia opus ha-

rum fiberatione predixerat Jeremias..

aill-

bet talibus: inftrumentis,. quales. funt

$

Vel fignificat tantam fore fugam ,

d

Perfe, & Medi,

ut quosdam perlatura fit ad. Judzám:

4

26. Vezite.) Q

: Daiï.ii?!f o Cyre! &

ufque, qui ibi narraturi fint ,. quid:

vos Perfa. ?

..1

Babylonis evenerit.

j 0

| u

v -

PROPHET

JTEREMIEZE

L]

444

29. Annuntiate in Babylonem plurimis omnibus, qui ten-

Y

dunt arcum: confiftite adverfus eum per gyrum , & nuilus

*[nfra evadat: reddite ei fecundum opusfuum: *

juxta omnia, quae

(iu

B fecit, facite illi: quia contra Dommum erecta eft, adverfum

3

hn&um Ifrael.

fcu

30. Idcirco cadent juvenes ejus 1n plateis EJUS : & omnes

13

viri bellatores ejus conticeícent in die illa, ait Dominus.

)

a)

31. Ecce ego ad te, fuperbe, dicit DominusDeus exerci-

Ü

tuum: quia venit dies tuus, tempus vifitationis tuse.

|

32. Et cadet fuperbus, & corruet, & non erit, qui fufci-

i

tet eum: & fuüccendam ignem in urbibus ejus, & devorablt

II

omnia in circuitu e]llS

. Haec dicit Dominus exercituum: culummam fuftinent

col1

!

filii [frael & filii Juda fimul: omnes, qui ceperunt eos, te-

£61

nent, nolunt dimittere eos.

42

34. Redemptor eorum fortis, Dommus exercituum nomen

MHT

ejus, judicio defendet caufam eorum, ut exterreat t(—.rram,

Quos

& commoveat habitatores Baby lonis.

ab

35 G

Gladius ad Chaldzeos , ait Dominus, & ad. habltatores

$)

Babylonis, & ad principes, & ad fapientes ejus.

36. Gladius ad divinos ejus , qui ítulti erunt: gladlus ad -

fortes illius , qui timebunt.

h's Y

la«

"km/u(

31

n"'

]s

QQ. Jdununtiare in B.zäy/omm G6 c.8)

33. Calumniam fn/zlmcrf ) Oppreffi

Darc

9

Dicite pleusque omnibus tendendi ar-

funt, vi tenentur in captivitate.

m r

ut defignato loco veniant

^5

Ccus PGHCIS

Redemptor eorum foriw.) Efto,

Wern

contra Babvlonem.

Italice dicere-

fortes fint Chaldzi, fortiterque Judæ-

RU

mus

Intw;xzte, che s'armino per Baby-

Os in Babvlone detineant: tamen for-

dim E

lon:a.

tior iis eft Dominus, q i, Judeos e

Secundum opus /;41402 ) Sicut lpfd

Babylone rediniet, & liberabit.

)

n

af

fecit, & alias- regwneb vaftavit.

3dicio deftndet. ) In Hebr. eft:

ïlc 'I n

Ercfla eff.) Superbe egit, extulit fe.

/kjctue;zdo füfcapset caufazm corum, id

Ól

eft omni ftudio , & diligentia deten-

]i

Santium . Ifr ael,) Contza Denin, qui

fandtificat Irael.

Alii templiun intel-

det juctam Sorüm caufam.

V

f*h P

ligunt, quod Chaldsi everterant.

hth j

Exterreat ferram.) Chaldzorum. In

30. Cenricefient.) Obftupefcent , &

Hebrzeo eft :

Ut guiefcere faciat rer-

Cle lu

pet iDunt.

ram , Qquam fcduet Cïuldæl bellis

& r

turbabant.

3I. Ecce ego ad :e.) Contra te ve-

TF N

nio, 0 fuperbe: Alloqmtm Deus Na-

Conrmovear.) Mexet , & agitet Per-

Or

fdrum gladiis.

hg,

buchodonoforem, vel potius Balthaf-

farem , quo lcrrnante capta eft Ba-

6 Aa' divinos -ejus. ) Cüntm di-

LUR

bylon.

vinos, & aftrologos Chaldaorum gla-

Om'n h

»

" —

'CAFUT U

415

fet-

27. Gladius ad equos ejus, & ad currüs ejus: & ad omne

uilus

vulgus, quod eft in medio ejus: & erunt quafi mulieres : gla-

que

dius ad thefauros ejus, qui diripientur.

um

38. Siccitas fuper aquas ejus erit, & arefcent

: qui a terra

fculptilium eft, & in portentis gloriantur.

)mnt

39. Propterea habitabunt dracones cum faunis ficariis: &

ls.

habitabunt in ea ftruthiones : & non inhabitabitur ultra uf-

yerd-

que in fempiternum

, Dec extruetur ufque ad generationem

& generationem.

»

/fufci-

40. *Sicut fubver

tit DominuäSodomam, & Gomor'rham,"' &

*Gen,

19.24.

orabi

vicinas ejus, ait Dominus : non habitabit ibi vir, & non in-

colet eam filius hominis.:

*

(hinent

.41. Ecce populus venit ab'Aquir

]

ohe, & genä magna, & re-

[i

zes mul

ie)

ti confürgent, a finibus terrze.

42. Arcum, «& ícutum apprehendent: Cradeïes funt, &

nomen

immifericordes: vox eorum quafi mare fonabit, & fuoer e-

CUP

quos afcendent, ficut vir paratüs ad preelium contra te, fi-

lia Babylon.

Katotes

43. Audivit rex Babylonis famam eorum, & diffolutee fant

ma-

Kkk 3 |

dios àd

dius vevnie'

in Hebrxo : eft : 44

deus vertit: cermff);t/aeci cum felibuss

mendaces ejus.

aliü, Peles cum ulehs, alhi, fere, &

tti /f»glti ?r!znt.)

Qui ftulti. ap-

monf^ra, fpectra nimirum demonum,

/

Fauni

parebünt, cum fuuni, fuorunique exi-

qui defertas terras incolunt.

Qp

tium non precognoverint, nec pre-

funt demones fefe hominibus often-

tate.

dixerinf.

" E&O,

dentes corpore partim caprino, par-

393- Sirci!zþy/uper anuas eius erif, &'c.)

tin humano.

Dicuntur £zcar/4, quod

qu Juldæ-

am DBabylonem tradunt MHilíforici

fe caprificis, id eft, ficis filvettribus

j WF

in folitudine

nafcentibus'

victitare

captam fuiffe derivatione Euphm:is

i )udæw" j

per foffas manufattas , ita ut per

mentiantur.

i.

ficcum ejus alvenm aditus patuerit

Srrutbiones.) De quibus dixi-Lev.

Hebf- eR':

rhilitibus ad civitatem. I:: Xenophon

j

cap. LI. num. I6. eft enim etiam in

entiffhy ]

lib. 7. Cyripedie , & alii.

Vel fen-

j i

Hebrzo eadem vox, fcilicet , 743y^

fus

Deus immittet Chaldew fteri-

ja4banab.

Entig (e-

litatem, & ficcitatem, nam terra de-

Ufgtte. ad gener.ziianem , 6j genera-

j "

ficientibus habitatoribus inculta erit,

a

£ionem. ) Per duas generationes.

& arida.

4I. Ab 4quilege.) Mide dicta fa-

fzci

4 I

Jis

^

1

Terra [eulpiilium.) In qua fculpti-

pra.n.

3

dföi ld

lia adorantur.

Reges multi.) Inter quos Xenophon

D portentis.) ln portentofis , &

TTl

t 1

lib. s. Cyripediz numerat Reges Ar-

mon!trofis Deorum fuorum, & ido-

meniorum, Hyrcanorum, Cadufiorum,

lorum figmentis.

Lydorum, &c.

Cot

rgdl

39. Caum þluyf,* Jäcfdriifs ) Chal-

43. -udivit , &c. ) Hebraifmus,

Wum j i

*

"d

x

446

PRopHEïf]EREMIæ

manus /ejus; anguftia appreh

rjentem.

Í

endit eum, dolor quaü partu-«

E

gupra

44. *. Ecce quaáfi leo afcendet de fuperbia ]ofdanis ad pul-

pl

iil

40-I9-

chritudinem robuftam : quia fubito currere faciam eum ad

ilam, & quis erit ele&us, quem praponam ei? quis eft e-

n j

* Job

nim fimilis mei? & qc

l

410 I'*

is fuftinebit.me? * & -q'uis—'eft ifte pa-

ftor, qui refiftat vultui meo 2

. 4$. Propterea audite confil

ium Domini, qkuod, mente con-

)

aíon

cepit adverfum Babylonem; & cogitationes ejus, quas cogi-

tavit fuper terram Chaldeeorum : nifi detraxerint eos parvu-

Toarm

li gregum, nifi diffipatum fuerit cum. ipfis habitaculum eo-

Tum.

1

temp

46. A voce captivitatis Bab

ylonis commota eftuterärg, &

nom

'fc.lamor inter Gentes auditus eft.

fünt

CAPUT. LL

j

Cam

j

4Vala. a regïbus'

Medorum Babyloni imminentia. pradi-

CUHHntur -

I' 'fv': en

r. Y J/Ec dicit Dominus : Ecce ego fufcitabo fuper Babylo-

*

?

]i d

nem, & fuper habitatores e

jus ,

jui cor fuum levavy

o

runt contra me, quafi ventum peftilentem.

x

d&neü 1

xl

2. Et mittam in Babylonem ventilatores, & ventilabunt

E

füïtïr;. )

eam, & demolientur terram e

jus: q

dà B;bx

uoniam J j/enel'un.t- fuper

intenlar

eam undique in die afïïi.&ionis ejus.

i

h

01

A

i

3

4. Non

e di

spulis,

quii

Y

i

id. elt ,. cum audiverit , diffolven-

Jztum-*þefileætem. ? P'er.fas' Q&

Ut me

l

[s -

tur manus ejus prg :

j5

moris.

nagnitljdine ti-

ledos, qui Babyloniis , quafi

héque lor

ventus peflilens, mortem afHlent.

polft:,

44- Quaf/ leo a[cemdet: de f'tperbia

des (X a

Jerdasis.) Sicut leo afcendere folet

2. Fentilatores.) Cyrum, & Dar

s|

?gln

de pafcuis turgidi. Jordanis ad pra-

eges cum exercitu fuo.

dam ; fic veniet Perfa contra Ba-

Ttry à

Demolientur terran ejes.) Ev ertent

Rf P.';ff 4

bylonem pulchram , & invictam ur-

uzbem, cives interficient: in Hebrzo

bew.

. Vide di&a capite fuperiori

t l*:*in

du

futn. .X 9..

eft, Ou; evacuabunt exui ; pergit enim

üm ï!'ü *

in allegoria ventilatorum , & arez,

6

4d pulebritudinem vobuffam ,. &c.)

in qua ventilatur triticum , & paleg,

Que hic habentur ufque ad. finem ca-

& aceres feparantur, & projiciuntur,

cunqu:n

pitis explicata funt fuperiori cap. a n.

?

quafi. dicat :- Difpergent omnes. hiabi-

Ig. citato , & deihcegs;.

tatores ejus, ita ut nemo in ea rema-

tl

neat ,. ficut palez , cum. area ventila-

TC r

tur, viventi extra aream deferuntur

e(

l—ll iC

Ufud 6

x)*&c )2

i r

u

L pttt«

CAPUT LL

447

; g Non tendat, qui

tendit arcum fuuni PUX hon afce

ndat

loricatus: nolite

.

« ptl-

parcere j—uvenib;usl ejus, infce;fici/te omnem

eun «d

militam ejus.

$

iselte-

4. Et.c

adent interfe&ti in ierra

M

in regionibus ejus.

Chäldæorum ,& vulnerati

ille p

$. Quoniam non fuit viduatus Ifrael, & Juda a Deo fuo

nte con

Domino exercituum:

terra autem eorum repleta eft deli&to

a ífanCto Iírael.

a5 cogi

6. Fugite de medio Bäbyloynis, & falvet unüfqu'ïfque. ani-

patvu

jum 0

mam íuam: nolite tacere fuper iniquitatem -ejus , quoniam

tempus ultionis eft a Domino, viciffitudinem ipfe retribuet ei.

7. Calix aureus Babylon iu manu Domini, inebrians om-

enm, u

f

nem terram :

-

de vino gjus -bifberunï gentes, & ideo commo

UOC

funt.

g. * Subito cecidit Babylon, & contrita eft ; "ululate

fuper *Ifais

«tl

eam , tollite refinam ad dolorem ejus, fi forte fanetur. .

2 9.

.

Apoc.

9- Cü'

d

14. 9-

]

I/:c;:/erunf f'eper eam.) kloftes ejus.

(

Cahx amreus Babylon. ? Putan

: Babyle

dm die ajfitliont ejus.) Cum aftligen-

aliqui. calicem aureum. appellari cali-

da eft, & ab hoftibus capienda.

? levare-

e

cem vini puri, & ficut aurum in.vi7

3

Nom temdat, qua tend;t arcum

tro flavefcenris. . Alii calicem pretio-

fuem.) INonerit opus in expugnan-

fum.

Utérque fenfus aptus cít; nam

tilabuft

da Bäbylone » ub I'Agi"tarius arcum

Ba.bylon fuit quafi calix plenus ira

u [jpet

intendat, aut loricatus cominus cum

Dei. quo omnes gentes inebriarz funt,

hofte digladietur; ego enim Chaldsos

id eft, ufque ad 1nfaniam affiicte , ut

8' Non

epulis, & mero foporabo, atque ita

dixit cap. 25. I5. calix etiain aureus

/

quafi ligabo manus eorum , ac pedes,

erat , quia dives, & potens.

Mel

ut neque fagittarii arcum tendere,

fenfus eft, Babylonis focietatem val-

Y Palió s &

neque loricati fugere, aut movere fe

de fplendidam. multos auxiliares po-

Wïïonïls T.

poifint.

"'rucidate ergo eos intrepi-

pulos in exitium traxiffe.

P er cali-

«." afflent.

de, & animofe , nec parcatis illis.

cem inibatur focietas.

&. Fiduarus.) Deftitutus.

.Cammam þmf.) In Hebr. eft: Infa-

il &Dmum

Jerra autem eo;;um.) Ch

ald:eoruzh.

ZH gentes.

^ Repleta eff delicto, &c.) Delicto con-

8. Subito "ceriïit.) Perfiftit in meta-

Everteïït

2

tra fanctum. Deum Ifrael, . & popu-

phora calicis, quafi dicat. Poftquam

't Z'

i o

lum . ejus commilo.

ex ea tanquam ex calice ire Dei omnes

egitfl

& a

6. Fagite.) judai, &gentgs' qui-

gentes biberant, dejecit Deus calicem

U

[

&

cunque.

.

ipfum in terram, & confractus eft.. Ica

Ü

De medi

o Ba&;ylonia.w) Mox exfcin-

Ifa. 2. 9. & Apoc. 14.9. Cecidit, cecidir

r rOJlm

dendx, ne cum ea pereatis.

[bl

Babyloz 1É2 magna, qut a vino ira for-

t o

Nolite tacere [uper iniquitatem ejzus.-)

nicattonts f& pot aUit opmes geures,

erma

Ne quiefcatis in iniquitate ejus , ut

Tolte refimam.) Ín Hebr. eft

X

g vent

£fori , id eft, &alfamm.

Adhibete illi

difcatis, & fequamini ejus pravos mo-

J ld

res, & cum ea pereatis.,

balfamum , ut experiamur, num fa-

d- T

*

*

L

J

PRO?PIHSE T. ]EREMI.»E?'

9. Curavimus Babylonem, & non eit fanata: derelinquamus

filà

eam, & eamus, unufquifque in terram fuam , quoniam per-

venit ufque ad coclo

:

s judicium ejus, & elevatum ef; uífque

:

-

ad nubes.

ini

10. Protulit Dominus juftitias noftras: venite, & narremus

in Sion opus Domini Dei noftri.

t

z

II. ACUI

i&

V

( fagittas, implete pharetras: fufcitavit Dominus

ler

ípiritum regum Medorum: & contra Babylonem mensejus

pro

Il

eft, ut perdat eam , quoniam ultio Domini eft, ultio tempii

Ífui.

0j

12. Super muros Babylonis le

þate fignum, aü.gete cufto-

fec

diam: levate cuftodes, praeparate infidias: quia cogitavit Do-

fs.

minus, & fecit quaecumque Klocutus eft contra habitatores

2

*

Babylonis.

l(

13.

uae habitas fuper aquas m

ultas , lþocuples in thefau-

ef.

i

ris,. venit finis tuus p?dalis præciüqonis tuse.

4v

2^

tes ;

netur

Ironice dictum , ac fi diceret,

rint.

Vel fenfus . eft: oftendit Deu;

ita percutietur, ut ne balfamo quidem

religionem noftram effe veram.

fanari poffit, fimilis phrafis, & figura

Opus Domini-) Quomodo Chaldzos

habetur fupra cap. 46. 11.

perdiderit , nos vero fervaverit.

iar, H

TU

9. Curavimus , 6/c.) Dialogus eft ;

23 ES Acuite-fagitræs, ö'c.) Aliqui pu-

introducit. enim homines ,

*

t

lx (

ad quos

ant orationem dirigi ad Perfas; alii,

tüelam

verba fecerat refpondentes, curavi-

& melius ad Babylonios , quafi di-

Tj

mus eam , &c.

Dedimus quidem

cat: expedite arma , acuite fagittas ,

lus &x

operam, ut fervaretur , fed fruftra.

&c. fruftra laboratis, quia Dominus

Bem

Derelinguamus eam, 6&1c.) Hac di-

fuas, & templi fui a vobis diruti inju-

Cufus

cunt externi milites , qui in Chal-

rias per Perfas ulcifci ftatuit.

dxorum aux lium venerant; illis enim

l.

I2. Levate ffgnum.) Que hoc ver-

per Va

dixerat Deus fuperiori verfu

Toll;ze

ficulo habentur, videntur dici Perfis,

IT

rffn.fm P i

quafi dicat :- inferte figna bellica Ba-

d eft:, (ïefäxïdite illam , fi

mlf,q

potef*is.

bylonem verfus, & fuper muros ejus

& P;e

Pervezit u[que ad celum jedicium

fieite.

ejus. ) Scelera magna, & enormia

Augete.c;g/f'äf!iam; 6c.) Submiffis

um

funt, 'ut etiàm eorum pena : fimili

ü;zp

novis militibus , qui feffis fuccedant,

Nüs

phrafi dicitur Pfal. 107. 5.. Quza zna-

Numerum militum urbem obfiden-

Vitio,

gua4 efh [uper cmlos mifericordis fuA. C

tium augete.

ufquf ad nubes veritas 1445

Levate cuffodes. )

Hebr. exeztate.

Brw

Io.

[4

u

Ux

& It

Protulit Deminus juffitia$ mo-

Novos vigiles,

milites fubmittite,

féras.) Juftos appellant fe- Judei , non

qui urbem cingant, & fhingant.

agmuu

quod Deo non peccaflent, fed quod

Jkpæ

cum Chaldzis nullam intuliflent in-

Fecir. ) Paciet, quidquid cogitavit,

ll o

1i

& predixit , preteritum pro futuro.

lhbl "

juriam » crudeliter ab eis tractati fue-

13. gzm -haäi/xu feper aquas mul-

?

L] hi

'.'

(CA,PUT LI1.

446

Qamus

14.

Turavit Dominus exercituum per animam fuam: Quo-

Amos

n x

niam replebo te hominibus

quafi brucho, & fuper te celeu-

6. g.

íque

1na cantabitur.

;

I5. * Qui fecit terram in fortitudine fua, p

ræ*pai*avit orbem ,c..

TLT

in fapientia fua , & prudentia fua, extendit coelos.

I. d»

16. Dante eo vocem, multiplicantur aqu&? in coelo:; qui

ominus

levat nubes ab extremo terrze

p)

'

fulgura in pluviam fecit, &

x

s 6jus

produxit ventum de thefauris fuis.

17. Stultus fattus eft omnis homo a fcientia: confufus eft

templ

omnis conflator in fculptili; quia mendax eft conflatio eorum,

: cüfto-

nec eft fpiritus in eis.

wvitbo-

18. Vana funt opera

, & rifü difgga,x /in- tempore Viütaut—iqe

itàtofes

nis fuze peribunt.

19. Non ficut

haec pars Jacob : quia quj.'fecit.. omnia, ipfe

eit, & Ifrael fceptrum hzre

:

"threfau'

tuum nomen ejus.

H

ditatis ejus; Dommush exerci-

.*

- 20. Collidis tu mihi vafa bellij & ego col

l.i-.dam. i.n: te gen-

——

Es

tes, & difperdam in te regna.

i Den

2I. Et

Am.

Chaldaos

etit.

145 ,€50. ) Defcriptio eff Babylonis ,.

Pulenz':ur, & peffundent. Quid fit. ce-

quz & aquis Euphratis alluebatur, &

leuma, dixi capite 49. n. 33

Aliqu p

thefauris abundabat..

*

B

alis ll

IS. Íe foridtudte f[na.)

:ïn pote*n-—

gl (

Pedals praciffomis tma. ) Ut

daadi-

tia. fua.

tus exfcindaris ; loquitur de Babylo-

Preparavit.) Mebr. frmavit, vel

, lat

fusdavir.

, [Jominus

ne metaphorice , tanquam de arbore,

cujus pes, id eft truncus prefcinditur.

I6. Dante eo vocem.) Deo tonante.

It

fïiruti n

L4. Per amimam [mam.)Perfeipfum;

Mulizpligantur aque.) Copiofus ime-

per viam fuam; fic fepe habemus in

ber defcendit.

i

lhoc ver-

facris. Literis

Jici Pt

92 $.

V;voe egó , drzcit Do-

Qæi levat subes ab extremo /erræ'.):

ydiict 4

"

Sumptum eft hoc e Pf4l. 134. 7.

Á

Replebo te bominzbus.) Mlultitudine

Educens nnbes ab extremao ferra, fulv

TO eJllS

hoftium.

gura 1 pluviam fecit, qus praducit ven-

sbl

Quaft Brucbo,) Comparat Perfas, &

tos de thefauris [nis, $c. Vide ibi dicta.

Medos . brucliis ,. qui magno numero

17- Stglfu»: f4ctus eff, 5*&,) Rethi"

: fuccedimï-

vineas depafcuntur.

ta funt hec ex c. Io. n. I4- 15. 16.

n Obüden-

Bruche, ) Guid fit Bruchus , dixi

ubi ea explicavimus.

Levit. 15. n. 22.

Biuchi

! ingen-ti

oo. Cellidis 14 mibi va[a belli. ) 'Tu

[

d

agmine terras invadunt.

mihi, o Babylon, hactenus omnes bel-

: l"..lbmiccite,

Super re celeuma cantabitur-) Hoftes

nnüll['

licofas gentes confregifti ; has enim.

tul more vindemiatorum fe mutuo ex-

vocat vafz belhr.

| äog'ltgvlh

€itabunt, & adhorztabuntur, ut te po-

Ezo collidam inte, 6c.) Poffunt bxc

m j

L

Bib. cum Com.Menoclyf. 1. Fe

p :

-

4$0

PROPHEï]EREMfä'

21. Et collidam in te equum, & equitem ejus: & collidaä

ial

an

inte currum, & aícenforem ejus.

2

lerem: & collï'da'in in

DUS

22. Et collidam in te virum , & mul

fat.

te fenerg 2 & puerum: & collidam in te juvenem, & virgi-

nem.

Y

4

^

233. Et

collidam in te pä&orem, & gregem ejus: & tolk-

Cs

damin te a

gricolam, &jugales ejus: & collidam in te duces,.

teit

y

& magiftratus.

91l

24. Et reddam Babyloni, & cunétis habitatoribus Chaldaeze ;

ö;du

omne malum fuum,

Bd

ait Dominus.

quod fecerunt in Sjon,in oculis Veftri!s-,'

A^

2$. Ecce ego ad te mons peftifer, ait Dominüs , qui cor-

prel

rumpis univerfam terram: & extendam manum meam fuper

te, & evolvam te

:

de petris , & dabo te in montem combu-

pulo,1

ftionis.

it eni

26. Et non tolleüt de te lapidem in angulum, & lapidem

Ciferes

ominus.,

Perd;

in fundamenta, fed perditus in æïe?num eris, ait D

breo &

X

27. Le-

-

"

fenat,

ANOD ü

omnia futura ex. proóprietate Hebraica

& f;iiïum irtlperif, & ob celfa palatia,

&, fed

dialecti. verti per prateritum, Coljff ( muros, quibus ambiebatur.

fer te.

tütum j

Frequenter enim in hac lin-

Pefifer. ) In Hebr. eft: rvyrupp

de hOinil

?uà prateritum pro. fut

uro ponitur,

mafchiz , id eft, wafiazs, quia omnes

&

futurum pro preterito.

gentes in'fuam poteftatem, & impie-

27. L

In te.

f

]eum.

) Per te, tanqugm per mal-

?

tatem adducebat ,: & quia ficut ex

ümmps

montibus exire folent beftiz, qux ho-

Difjerdam.) Difperdidi, & fie de

mines difcerpunt, & vorant: ita ex

.

duces, (

Jubetque

aliis futuris ; que fequuntur.

Babylonis urbe milites erumpebant,

Tém coli

23. J"gales ejus.) -Boves, quibus

qui omnes gentes, tanquam ferz di-

jugatis arat.

lacerabant.

ln terr,

294. Ef reddam Ba

bylozi.) Po&quam

S;;):;ï,'/a

Evolvam te de päfrz'?.) Extraham te

illa tanquam malleo ad contundendas

ex mediis rupibus , in quibus habitas,

VOCafe fe

omnes gentes ufus fuero.

ut capiaris ab hoftibus. Quemadmo-

lum c

In ocuizs veffris.) O Judai! viden-

dum urbem vocavit montem ; ita tur-

X public

Wicite.

tibus vobis Judzis puniam *os pro-

res Tupes appellat , quia quod funt

ter everfionem templi, & Jerufalem.

rupes in monte, hoc funt turres in

Aig;

V

el, puniam eos propter malum, quod

urbe.

ANJ"' X

vobis videntibus fecerunt in Sion.

Dabo fe £m montem combullionis.)

]"'"-RW

25.

Ecce 'ego ,ad ze mons, Gyc. )

Id eft, combuttum ; folent.autem fe-

ALI'

Babylonem vocat montem, non quod

ntiq, t

re combufto monte, in quo habita-

in Monte fita eífet ( erat enim in loco

bant, huc illucque diffucere.

:/ij,(;fng Q

plano ) fed quod effet fortis, & mu-

06. Non tollenz de te lapidem imgngu-

lii alie

nita, quales effe folent urbes, quz in

"i lial

lum.) Non fupererit ex te lapis paulo

montibus fitz funt ; ob gloriam etiam,

*hmæ.k !

fgrandior, qui collocari poffit in an-

u müiïqe

-X

3

CAFU T.L

451

ylidam

27. Levate fignum in terra: clangite buccina inä(ïentïbusg

fanttificate fupcr eam Gentes: annuntiate -contra ille

m regi-

dam in

bus Ararat, Menni, & Afcenez: numer

ate contra eam Taph-

far, adducite equum quafi bruchum aculeatum.

Lvirg

28. SanCüficate contra eam gentes , reges Medice : duces

& colli

ejus, & umiverfos ma

gi&raþus ejus , cunctamque térram po-

: duces,

teftatis ejus.

)

29. Et commovebitur ter

rä, & conturbaBitür: quia evi-

gilabit contra Babylonem cogitatio Domini

aldeg,

, ut Mp.dnat terram

velins,

Babylonis defertam , & inhabitabilem.

30. Cefflaverunt fortes Babylonis a praelio , habitaverunt in

qui ot

pragfidiis: .devoratum eit

robur eorum , & fa&ti funtquafi mu-

m fopet

CEYES

t

lie-

y Commbu-

gulo, ubi majores lapides poni föl'ent;:

Taph/ar.) Nofter Enterpreg ezpiiiï:ima-ä

ita enim conflagrabis , ut omnia in

vit effe nomen loci.

LXX. verte-

cineres folvantur.

runt: confliturte fuper. eaum, vel adver-

-Japider

Perditus im aterumum eris.

Jominus,

) In.He- (íus eam fjeoovacug , machinas , vel

breo eft: Eris £» de[elationes femps-

jacmlarniozes ; alii vertunt : Nob/Llta-

gl

ternas , id eft, non reftauraberis ultra.

——

fem : ali parvos duces, vel principes ;

Non quod urbs non fuerit rezdifica-

nam; mmz

Ms

Ph, parvum, sj fä:f: prie-

dia palazi..ï,

ta , fed quod regnum non fuerit refti-

cäþem fïgnifïcat«

atur.

tutum ; non enim .de lapidibus , fed

"afb bruchum 4;2/24!14774.— j Qui in

[ mnoo

de hominibus l'oqui'tur.,

bello erectos ,.& horrentes attollunt

uir od

27. Levare frgnum-) "Tollite ubique

crines, & hirfutas, & hifpidas jubas,

fignum bellicum.

Alloquitur Deus

;, & Wmple

quaft aculeos bruchorum, id éft 1o-

ja fiet &

fummus Imperator omnes inferiores

cuftarum, qu& aculeüm habent in cau

x

duces , xqui apud omnes gentes funt,

da, pedibfis, & ore.

li, que

120

lv

jant «

jubetque eos milites contra Babyló-

28. Sandifcate, $c. ) Vide num.

erumPEW.*

nem coll'igere.. :

fuperiori.

Ip tferra.) Ubique per totam terram.

Reges Media.) Eft accufativus , non

um f U

Santisfreate [uper eam gentes.) Con-

vOcativus , ut patet ex interpretatio-

yuralam v

vocate gentes ad facrum bellum

[o

ne LXX. viorum, & es textu He-

rendum contra Babylonem: folemni,

braico »433) *55;35 mwxeth Malche -Ma-

n

;s bt

i.

Quema mo4

& publico ritu bellum contra illam

tut*

indicite.

29. Commevebitur. ) Commovea-

j U

"nuuntiate.) Indicite bellum.

M UOd

fui)f

1

5

tur ,- conturbetur.

Futurum pro ïm-»

j r !

Ararat.) Armeniz.

perativo.

Menni.) Videtur effe regio IMinya-

Quia evigilabir.) Confilium enim

rum in Armenia, de quo Jofeph. r.

à me;'an!'S-)

^

Domini, quod contra Babylonem jam

m

Antiq. c. 4-

diu cogitavit, videtur hactenus dor-

llent.zmïeï

lia

Aftenez.) QGens Armeniz vicina.

"miviffe, quia . nondnm facum , fed

"

Alii aliter interpretantur ; fed nihil

nunc excitabitur ,

& evigilabit, id

certi. haberi poteft.

eft fiet.

Ptdl

" Mg

Numer«te, €c.) Confcribige contra

30. C[zverunt.) Prm timore, aut

I

Paülo

eam milites "'aphfar.

-

lil

TE

laHitudine.-

t p

*

452

PROPHET. JEREM I/E

Heres: incenía fi

l

unt tabernaculg ejus , contriti funt vettes

d

ejus.

31. Currensobviam currenti veniet: & nuntiusobvius nun-

f

tianti: ut annuntiet regi Babylonis, quia capta eft civitas ejus

It

àfummo ufque ad fummum.

52. Et vada preeoccupata fuünt, & paludes inc

enfæ funt

'

[

igni, & viri bellatores conturbati funt. -

:

33. Quia haec dicit Dominus exercituum , Deus Ifrael. Fi-

lia Babylonis quafi area, tempus triture ejus; adhuc mo-

leoJ'

:

dicum , & veniet tempus meffionis ejus.

34. Comedit me, devoravit me Nabuchodonofor rex Ba

€0$

bylonis: redidit me quafi vas inane, abforbuit me quafi dra-

Con

4i

co, replevit ventrem fuum teneritudine mea, & ejecit me.

nem,

(85.

35. Iniquitas adverfum me, & caro mea fuper Babylo

dicit

"v

tàu

Habitaveraunt i';z'lþræþ'diif. ) Ex ar-

Veniet tezmpus zeffionis.) E& hyï"-c-eron

inte

cibus, & locis munitis progredi non

proteron, & ordo inverfus; prius

funt aufi,

N

-

enim eít meffis, deinde tritura.

Per

Qu

Devoratzm eff.) Defecit

: l" efic

1neílem intellieit fpoliationem bono-

ciet ; prateritum pro futuro.

rum, & civium cedem, ut enim falx

31. Cwrrens obuiam currenti veniet.)

fegetes, fic gladius Perfarum Ch.al-

m (

"Tam multi curforee, tam multi tun-

dzos demetet.

Veniet.

tii ad Regem mittentur, qui urbem

Cumedit me. )

Verba funt Sio-

captam efie dicant, ut alii euntes aliis

nis, & populi Judzorum, ut appa-

.

redeuntibus in via Occurrant,

findan

ret ex verfu fequenti.

Ui

4 [fummo sfque ad fummbm.) Ab

Quaff vas inage,) Exhauriens me

extremitate una ad aliam.

1In He-

omnibus bonis.

M

Quaf;i draco mari-

Mre

brgo eft, « fze, id eft, in una parte,

Quaff draco. )

If voc;

qztol TÁ go*xa-ra -T/g TOMg , üt ait

nus, id eft, balena, que magna cor-

Herodotus; quod adhuc nefciebant

bylonic

.pora ingenti oris hiatu abforbet.

: Sicm

illii, qui cum . Rege erant in medio

qeneritudine mea. ) Webr. Delieers

Vlàs

urbis,

neis.

Rebus pretiofis , & delicatis

'32. E.

da.) Euphrat.is.

inels.

Y Emelx ]

Paludes imcemft fumr.) Arundines,

Ejecit me. ) Evomuir , poftquam

l

um in locis paluftribus, & uli

omnes facultates meas devoravit, pe-

u

í

is nafci folent.

gil;oo

X E

pulitque me ex patría mea, & in ca-

la w

Conitibari.) 'Yimore perculfi.

Cap

33- -£il/a. Babylonis.) Babylon.

pf:ivitatem mifit.

Quaff arca.) In qua quafi in thea-

35. deiquitas adver[um me, Ec

)

ibl (h&

Violentia, & clades mihi Sioni, &

J5 |

tro conterendi erant, & capite, bo-

nisque mul&tandi, atterendi , & tritu-

Jud&ex inique a Babylone illata 'eft.

POR

randi Chaldei , ad *püblicum gen-

C«ro me4.) Mleorum civium , qui à

al

E

Babyloniis interfecti funt,

tmod

cium fpectaculum, terrorem, & exem-

plum;

Su[iei'v Edþylgnfn),) C()n'tra Babylo-

OlliiS Pra

I'Ugire ü

—

CGAPUT.LL

455

QU

dicit habitatio Sion : & fan

guis meus'yfup'er habïtatores Ch.afl-*

daece, dicit Jerufalem.

Yn-

36. Propterea hzec dicit Dominus: Ecce ego judicabo cau-

6j

fam tuam , & ulcifcar ultionem tuam, & defertum faciam ma-

re ejus, & ficcabo venam ejus.

E

: fent

| ftu-

37. Et erit Babylon in tumulos, habitatio draconum,

por, & fibilus, eo quod non fit habitator.

e. F

38. Simul ut leones rugient, excutient comas velut catuli

( mo-

leonum..

*

39. n calore eorum ponam potus eorum , & inebriabo

x D

eos, ut fopiantur, & dormiant fomnum fem

,piterm;m, & non

;fx dra-

confurgant, dicit Dominus.

i a

4o. Deducam eos quafi agnos ad vi£timam , & quafi arie-

onenty

tes cum h«adis.

diat

41. Quomodo capta eft Sefach, & comprehenía eft incly-

spiir t

ta univerfze terrze ?

inter gentes?

quomodo faCta eft in ihlporem Babylon

3

hofterot

$ , Qïius

42. Afcendit fu

t

&

per *Babylonem tare, multitudine flu&uum

ejus operta eft.

m bono"

Ed 73

enim Fs

43. Fa-

m Chfïl

nem clamat , aut fuper Babylonem

veniet.

39. In calore , &$c.) Eft hypallage;

id eft, in compotationibus Balthaila-

36. Judicabo can[am tuam, 6$c.) De-

ris, & Chaldeorum ponam calorem

i a*

fendam , fufcipiam, & ulcifcar tibi a

eorum, id eft, permittam eos genio

Chaldzis illatam injuriam.

indulgere, largiter bibere, vino ex-

yias W

Defértum faciam.) Aretaciam.

calefcere, ex quo fequatur ebrietas, &

AMare esz;/:.) Scilicet'Babylonis: ma-

fomnus fempiternus mortis : nam cum.

Balthaffar in convivio nocturno in-

iO n

re vocat bonorum, & divitiarum Ba-

ug

u

bylonicarum abundantiam.

ebriatus effet, eadem no&e Babylon

S;ecabo venam eju:.) Menas vocat

capta, & ipfe interfectus eft, — Vide

etpg/t.ft.fk

vias, per quas divitie Babyloni pro-

cap. 5. Danielis.

W.

1 ilicitó

veniebant , ejusmodi funt civium ne-

4o. Quafi «gnos.) INam ebrii non.

gotiationes , & ve&igalia—, que inde

refiftent , ut agni occidentibus non

colliguntur.

refiftunt.

no

üquüm

37. Et erit Babylon, €&c.) His fimi-

Ad villimam.

qit

:

x

) Ad rnyraycekllumx, ad.

lia habes füpra capit. 2s5. g. 19. &

occifionem.

1

T

cap. 28. 19. & cap. 49. 16. Vide

ibi dicta. .

41. Sefacb.) Bab

ch)

Cc. 25. n. 26.

ylon. Vide di&g;

D

38. U* Leenes rugient. ) Intelligi

Gjoth

ifunt hec verba, vel de Perfis, &

In fiuporem.) Omnes enim, qui eam

Jata ^

iMledis vi&toribus pre ferocitate quo-

M

videbunt, ftupebunt videntes illam de-

el

dammodo rugientibus, vel de Baby-

ftructam, & everfam.

loniis pre dolore ità gementibus, ut

42. Mare , 6c. ) iMare vocat Me- .

dorum , & Perfarum . exercitum , qui

u M]

rugire vi(leantur-.

r

454

PROP*HET.

JEREMIXZE

o Faf f"unt'c.ïx;itätesï ejus in ftüáporem, terra inhabita-. -

bilis, & deferta, terra, in qua nullus habitet, nec tranfeat

er eam filius hominis.

-

44. Et vifitabo füper Bel in Babylone, & ejiciam , quod

abforbuerat de ore ejus, & non confiuent ad eum ultraGen-

PC

tes ; fiquidem & murus Babylonis corruet.

45. Egredimini de medio ejus populus meus: ut falvet u-

1

nuíquifque animam fuam ab ira furoris Domini.

46. Et ne forte mollefcat cor veftrum . & timeatis auditum,

C

qui audietur in terra: & veniet in anno auditio, & poft hunc

Di

annum auditio: & iniquitas in terra; & dominator fu

;

pelr- do-

minatorem.

Ia

47. Propterea ecce dies veniunt, & vifitabo faper fculpti-

lia Babylonis : & omnis terra ejus confundetur ; & univerfi

€

interfe&ti ejus cadent in medio ejus.

T

43. Et laudabunt fuper Babylonem coeli, & terra, & om-

nia, qua in eis funt:

quia ab Aquilpne venient ei praedones,

ait Dominus.

49. Et quomo

do fecitBabylon , ut caderent occifi in Ifrael:

üt (

d terra.

fic de Biabylon'e cadent occifi in univerf

x

j

vid

5o. Qui

l

—

dato

militum fuorum multitudine terram

Peniät u anno auditio, Uc.') Veni(-aE

üd;

Qperiebat*..

toto anno, & fequentï etiam , crebra,

i

43- Inffuporem.) Xide dicta n. 41.

& iterata auditio

gruentise'

* fa/ma þelli in-

füil

44 VAfftabo fuper Be'.) Exitiumin-

Tiem

ducam fuper Bel nobilifimum Baby-

lIuiquitas i2 terra.) Propter famam

ls

tonitorum Idolum.

ttiam

Ejiciam, quod abforbuerar) Vaciam,

belli imminentis exiftent in Babylone

iniquitates, feditiores , factiones , &c.

Asl

ut Bel, & ejus cultores evomant,que

Vel fenfus eft, tertio anno terra Ba-.

me

abforbuerant, bona fcilicet Judeorum

-& aliarum. Gentium.

Videtur allu-

bylonia fuas peenas ferat. . Vide Pfal.

hii

dere ad hiftoriam hujus idoli, quze

g .

lem,

Et dominator fitpär ;lomimztarem.)

D

habetur Dan. 14. & ad errorem Ba-

bvloniorum . exiftimantium idolum il-

Et Darius Medus regnabit pro Bal-

m

lad multum cibt abfumere.

thaffare, Dan. 5. 31.

Alii de Cyro

Qias

interpretantur , qui Dario fucceffit

4tt

48. Egredimini , 66c.) Kepetit, qua

Dan. 6, 98.

aThty

dixit fupra n. 6. vide ibi dicta.

6. Ne forte molle[caz cor veftrum. )

48. Eandabunt .... celi, 66c.) Exul

5

Ne timore folvatur.

tabunt ccli, & terra, id eft, Deus *

9 Ju

Auditum. ) Famam, & rumorem

Angeli, & homines, propter juftam

Q K

belli, quod

Dei vindi&am, quam fumpfit de Ba-

tobrip

Para/n.t. Perfz contra Ba-

bylonein.

þlene: vel nova erit 1mmdi facies ,

hv| DO

dj

Vüm

I

UM

Z

CAPUT.LL

: 455

ita-

nfeat

so. Qui fugiftis gladium, venite, nolite ftare, recordamini

procul Domini, & Jerufalem afcendat fuper cor veftrum. -

51. Confufi fümus, quoniam audivimus opprobrium: ope-

qud

1Ger-

ruit ig

nominia facies noftras: quia venerunt alieni fuper ;fan«

Ctificationem domus Domini.

52. Propterea ecce dies veniunt, ait Dominus; & vifitabo

g

fuper fculptilia ejus, & in omni terra ejus mugiet vulneratus.

$3. Si afcenderit Babylonin coelum, & firmaverit in ex-

ditum,

t hu

celfo robur fuum, a me venient vaftatores ejus, ait Domi-

nus.

D d-

54. Vox clamoris de Bab

ra Chaldaeorum.

i

ylone, & contritio,magna de ter-

(culpt-

55. Quoniam vaftavit Dominus Babylonem , & perdidit ex

jiven

ea vocem magnam, & fonabunt flu&us eorum quafi aquae

multae , dedit fonitum vox eorum:

A on-

on-

edones,

$6. Quia V?.nit fuPer»eam, ifi eft , fuper BabylonEm, pr

X

asss st

O5

a Yraed

ut ccli, & terra pre gaudio exilire

Operuit ismominia.) Lt repetitio

videantur ob everfam Babylonem,

Rubore fufiufi fumus propter igno-

Pradones.) lioflilis exercitus pre-

miniam.

So, QUl

dator.

Alieni.) Prophaui Chaldæi , qui

/

5o. Qm'. fugiflis. gladium. ) O vos

contaminaverunt fandum 'lemplum

Judzi, qui in expugnatione Jerofoly-

Domini.

f Vaid

i

mitana gladium Nabuchodonoforis ef-

m,c

rebll"da

dolore.

ugzet.) 'Gellniet vulneratus prc

s; bl !

fugi&is, & captivi Venipciïj* Babylo-

nem.

83. Firmaverit inexcelfo vobur fium.)

Venite.) In Jerufalem, redite in pa-

" famam

triam.

E

Etiamfi in ipfo celo arcem fibi edi-

)pt

ficaverit, qua fe fe muniat, & tutam

i

Bab*jï(ïne

[

Nelite 'flare^) Moras nectere.

reddat: fignificat non pofle Babylo-

f0

Recordamini proohl Domim'.) Ex

nem ultrices Dei manus effugere.

Ó t

1

Chaldea , qux longe diftat a Jeru-

A

Vaflatores.) Pradatores , ut eft in

falem.

.

.

Hebrao.

Domini

s Texf;pii , vel. cultus

Domini , qui in Jerufalem . exerceri

84« . Vox clamoris de Baäylane.:)

yni

4fre )

folebat.

Audietar.

pi )*

5

(

Afcendat fuper cór veffrum.) Recor-

55. Vocem magnam.) Ingentem- ftre-

yji d

cca

damini; veniat vobis in mentem.

od

pitum, & murmur populi frequentif-

51. Canfu/t' faemus, ffc) Eiïrefpon-

fime urbis, quz redigetur in folitu-

Pudore afficimur ,

dinem.

Vel] vox màgna fuperbiam

';,6)

Eul

fio Judeorum.

Mh

as*

cum recordamur Jerufalem , & op-

fignificat; ut enim humiles demiffa,

probriorum, quz a Chaldeis fepe con-

fic fuperbi elata voce, &

'roptel

),,Ram

ui folent,

glta lo-

tra Dominum , &.ejus templum au-

j

d fdcles j

divimus.

Sonabunt ffutus eersm.) Babylonio-

-

456

PRQ?HEïJEREMIæ

äo-, & apprehenfi funt fortes ejus,. & emarcuit drcus eorum,

quia fortis ultor Dominus reddens retribuet.

-

27. Et inebriabo principes ejus, & fapientes ejus, & duces

ejus , & magiftratus ejus, & fortes ejus, & dormient fom-

H

num fempiternum , & non expergifcentgr, ait rex , Domi-

qTius exercituum nomen ejus.

«

9. Hsec dicit Dominus exercituum: Murus Babylonis ille

-

jatiffimus fuffoffione fuffodietur , & portee ejus excelfze igni

€

omburentur, & labores populorum ad nihilüm, & gentium 1p

f

ignem erunt, &difperibunt.

*

ft

z9. Verbum , quod praecepi

t Jeremias propheta $ Säraiæ

hu

filio Nerie filii Maafize, cum pergeret cum Sedecia rege in

Á

Babylonem in anno quarto regni ej

us Saraias autem erat prin-

U

ceps

rophetiae,

60. Et fcripfit

Jeremias omne mäïum, quod venturum erat

u

«?

*

fuper Babylonem,

1

n librouno: omnia verba hæg quae ícripta

ff

funt contra Babylonem.

.

61. Et dixit Jeremias a

e

d Saraiam : Cum veneris in Baby-

lonem, & videris,

& legeris omnia verba haec.

*

62. Dices: Domine,

tu locutus es contra locum i

E

ftum, ut

l.

difperderes eum : ne fit; qui

in eo habitet ab hoixine ufque

non

ad pecus, &

qt t perpetug folitudo. -

63.' (furq-

p

r

.vum , Cum occidentur , gemitus fona-

ad tempus Sedeciz, hoc eft ad annum

bunt ficut fluctus aqnarum-majltarum.

ejus quartum, ut hoc verficulo dicitur.

tíq

&6. Emar:uit.) Elanguit.

Cum pergeret. ) Saralas.

&i

Reddens vetribuer.) Pomnam malefa-

Im Babylonem. ) Ut falutar:t Nabu-

chodonofor ,

munera

offerret ,

&

)

ftoruim exiget.

37. Ineiriabo.

) Vino fumris mei..

fibi , regnoque fuo propitium red-

Somanum [empirern 52.) Mlortis.

deret.

Óa

P,inceps prophetie. ) Orationis, &

289« Muxus Babyloni ille la rffénus, )

m

Exrant enim muri Babylonis lati 4o.

legationis, & dux verbi.. Vel fenfus

[

cubitos, & alti ducentos ex Herodo-

eft, fuiffe primum inter Levitas , qui

10, Diodoro, Solino, & aliis.

Prophetias, & Pfalmos canere fo-

)

lebant. Vel fignificatur Saraie com-

E T

Port& ejus excelfe.) Portm turrite,

Calin

que centum fuiffe perhibentur.

mendatam fuiffe a Jeremia prophetiam,

H

EKabores P

opulorum ad nibilum.) ixe-

quz ftatim fubjicitur , ut ipfam Baby-

Gd Mb cua..

V

el fruftra populi. cona-

Ione evulearet,

& h

digentur,

60. Omnia ver

&a bec.) Que fupra

Vbity

buntur ignem extinguere , quo flagra-

hm

bit Babylon..

de Babylonis excidio habita funt.

dp ignem eiuzt.) Igne confumentur.

61. Videris, E5 legeris. ) Vid?l]dü

COntry

h

Vl

^&g. Ferbum , &*,) Redit Propheta

percurreris , & recitaveris.

CA PUT LL & Lil:

457

Ifüm.

63. Cumque compleveris legere librum il*lum,'ligaf)is ad

. eum lapidem, & projiciés illum in medium Euphraten. .

Quces

64. Et dices: Sic fübmergetur Babylon, & non confurget

: forr-

a facie afflidtionis, quam ego adduco fuper eam, & diffolve-

tur

i

Domt

Hucufíque verba Jeremize.

*

:

CAPUT.LIÉ

»HiS 1He

Præceäentium repetitio; 7.zempe quod Sferu/alem a :Nabucbodono-

ie g

tiumlg

for obfejja pof? . biennium capitur , &? Sedecias rex Sfuda fugiens

reducitur: filisque ejus coram ipfo trucidatis una cum principi-

Sarie

bus Sfuda exoculatus ac vinttus ducitur i& Babylonem, & incea-

rege(ïn

Jo templo , €? palatio, ceterisque domibus , transferuntur omnes

atpri-

in Babylonem prater paucos voinitores, & agricolas: fimiliter &

vala templi, inter que defcribuntur due erec columne: €? nu-

um etat

; jcripaa

merus Sudaorum in Babylonem diverfis. temporibus .translato-

rum, ubi rex Sfoacbin pofl. triginta feptem annos de

n D4j"

*

carcere eductus exaltatur. .

iftotty u

lius viginti , & unius anni erat:'Secïecfas , Cum regna- 4Reg.

d

re coepiffet: & undecim annis regnavit in Jeruíalem, & 24.13.

ne uque

2 Par,

nomen matris ejus Amital, filia Jeremize de Lobna.

36.11.,

2, Et fecit malum in oculis Domini, juxta omnia, quze fe.

/

cerat Joakim. -

3. Quoniam

furor Domini er;.it in Terufalem, & in Juda

& ad antunt

,;jo Bo

ufquequo projiceret eos a facie fua: & receffit Sedecias are-

ge Babylonis.

n-4Reg.,

;mr?f Ndb r

2$ -Fa&um g& autem in anno nono regni ejus , in me

fe 25- I'

fbv

Supra

.'Qxflllm a

; 63 "Prajici?:.) Ad confolationem

ficatur , quz fequuntur verba , non$39. I»

njon

&

Jud&orun , & monitionem Chal-

-

effe Jeremiz.

)

) A^

d&orum.

R

va lol*

64. Sic fabmergetur.) Non tam in

T

anslatum eff. boc caput a 7&remi4

joiri T

Andem fere "verbis in. bunc. locám

" one*

Esphrate, quam in mari excidii, &

ex lib. q. Reg. cap. 24. € 25. explica-

ag o

calamitatum plurimarum.

bimus ea , qua indif'.at.a' læca,mm af-

fafitth

Et mom confmrget. ) lNon emerget

tigimus. /

3

ex his malis, nec amplius reftau-

tll &m

hy

rabitur.

lius 'Uiginl;, ö'c.) Eft Hebraif-

I.Fl

mus paffim in libris Regum oc-

Hucef7ne "verba Teremia.) Scilicet

contra Babylonem ; non enim figni— -currens pro eo, quod Latini dicuns

ipita ,

deüdw

Mmm

Ji

Bill. eum- Com. Menjacl;. T. V.

[

—

458

PROPHET, f[EREMIJE

fe decimo, decima menfis : venit Nabuchodonofor rex Ba-

(

bylonis, lpfe & omnis exercitus éjus, adverfus Jeruíalem,

& obfederunt eam, & ædlflcaverunt contra eam munltlones

in circuitu. .

ff

$. Et fuit civitas obfeffa ufque ad undemmum annum re-

ft

gis Sedeciaze.

b

6. Menfe autem quarto nona menfis, ObthIt fa.mes civi-

tatem : & non erant alimenta populo terree.

&

s. Eb dlrupta eft cmtas, & omnes viri bellatores ejus fuge-

runt, exieruntque de civitate noCte, per viam portae, qu&e

eft inter duos muros, & ducit ad hortum regis ( Chaldseis ob-

fte

fidentibus urbem in gyro ) & abierunt per viam, quse ducit

ia

Jn eremum,

'$. Perfecutus eft autem Chaldaeorum exercitus regem &

tat

apprehenderunt Sedeciam in deferto, quod eft jux ta]en-

«

cho: & omnis comitatus ejus diffugit ab eo.

9. Cumque comprehendiffent regem , adduxerunt eum ad

&t

regem Babylonis in Reblatha, quae eft in terra Emath: & lo-

f&

cutus eft ad eum judicia.

^f

E

10. Et jugulavit rex Babylonis fillos Sedeciz in ocuhs ejus:

am

fed & omnes principes Juda occidit in Reblatha.

md

rr. Et oculos Sedeci?e eruit, & vinxit eum compedibus,

EE

m

& adduxit eum rex Babylonis in Babylonem, & pofuit eum

in domo carceris ufque ad diem mortis ejus.

2l

&

12. In menfe autem quinto, decima menfis, ipfe eft an-

nus nonus decimus Nabuchodonofor regis Babylonis: venit

cujb

trií

Nabuzardan princeps militize ,

qui ftabat cOfafü Tege Babylo-

nis in Jerufàlem.

2

Ailus |

13. Et incendit domum. Domini, & domum regis, & om-

nes domos Jerufalem & omnem domum magnam igni com-

Coror

Cnd

buffit.

I4. Et

3

Wtnr:

viginti, & unum annos natus erat

I2. Dectma menfrs. )

z

25. 8

Sedecms ;

t

dicitur feptima die ven: ffe

Bs

abuzar-

dan:

»

Filis Jeremis, )

Non Pmphetæ ;

conciliabimus hec loca, fi di.

fed alterius ejusdem nominis Sacer-

camus feptima die difceffiffe x Re-

I$

dotis.

Nam Lobna civitas Sacerdo-

blatha , m qua de ebat Nabuchodo-

la ade

tum erat

nofor,

& decima €c

ie ( tridui enim eft

«t eff immterra Emath.) In Tri-

l. Z

iter ) pervem!ïe in J erufalem.

bu Nephthali, ad Montem Libanum,

dihs f

Juxta fluvii Jordanis initia.

f Hhtty

T qu

N

CAPUT Ll

459

x Di-

cun-

14. Et totum murum Jerufalem'per circuitum äe&rüxït

ilem,

&us exercitus Chaldaeorum, qui erat cum magiftro militiae.

TOV

15. De pauperibus autem populi; & de reliquo vulgo, quod

remanferat in civitate, & de perfugis, qui transfugerant ad

jm te-

regem Babylonis, & .csteros de multitudi

.

ne ; t.ra;nftulit Na-

buzardan princeps militiae.

es Cl

r6. De pauperibus vero terrae reliquit Nabuzardan prin-

ceps militize vinitores, & agricolas.

yfüpe-

17. Columnas quoque sereas, qu&e erant in domo Domini,

& bafes, & mare aeneum , quod erat in domo Domini, con-

sis 0D-

fregerunt Chald&i, & tulerunt omne zes eorum in Babylo-

s ducit

nem.

;

18. Etle

betes, & crea*gijas,« & píalteria, & p-hïa;lä*s", & mor-

: &

'tariola, & emmnia vaía

*

erea, qus in minifterio fuerant., tu-

gta]efi.'

lerunt.

I

Et hyæriäs:,w & täymiïämateriä-s & urcefos.i& pelves ,

eufï] ad

& candelabra, & mortaria, & cyathos: quotquot aurea, au-

]: &KO

rea; & quotquot argentea , argentea tulit magifter militiae,

20. Et columnas duas, & mare unum , & vitulos duode-

ylié ejus

eim sereas, qui erant fub bafibus, quas fecerat rex Salomon

in domo Domini non erat pondus aeris omnium horum vafo-

x

pedibus,

yrum,.

2i. De columnis autem, decem & otto cubiti alti

fu—äini's;

gj €um

erantin columna una: & funiculus duodecim cubitorum cir-

cuibat eam : porro groffitudo ejus quatuor digitorum , &in-

(o elt at

js: veti

trihbfecus cava erat.

22. Et capitella fuper utramque serea : altitudo capitelli u-

e Babylg.

nius quinque cubitorum: & retiacula, & malogranata fuper

» & p

coronàm in circuitu ; ommnia srea.

Similiær columnzae fe-

cunde , & malogranata,

P

23. Et fuerunt malogranata nonaginte

fex dïep-ändleritia $&

um retiaculis circumdabantur.

T

om-n.iia.-trnala"g,rag:atæ cent

Mmm 35

24. Et

Gepet as

fa.5

»

j

Nabun4r

I9.. Creagras») Creagra eft fl;frcrir

nu-

Hebrzo, fio demetiri folemus, erat

]oca

j d

duodecim cubitorum.

la. ad expitcandas, & extrahendas caz-

jfife &

nes. ex Jebete..

23. Malegramata mumaginta fex. )

Napndo"

oI. Decem, &* otlo cuä);t'i, &c.) Vïde

At 3. Reg: 7. 20. dicitur: melograna-

:rhiduï enin ^

dicta 3. Reg. 7. num. T5.

forum AaWkom ducenri ordines , hoc eft,

malogranata ducenta fuis ordinibus

älemf

Foniculus. ) Circumnferentia columna-

rum, quam funiculo, aut, ur eft in

difpofiza , ita ut erium. effent malo-

460

PROPHE T. W]-EAV,R EMIE

:

fs

.24. Et *'tülit'nlïagi&er militiee Saraiam facerdotem primumg

Inc

& Sophoniam

E

facerdotem 'fgcundum? & tres. cuftodes vefti-

hii

buli.

2s, Ktde c

ivitate üul-'ït 'eu'nrujc*hum unum ,- qui erät)pfæpo-

C

fitus fuper viros bellatores, & feptem viros de his, qui vide-

bant faciem regis, qui inventi funt in civitate, & fcribam

pet

principem militum , qui probabat tyrones: & fexaginta viros

Hs

de populo terree, qui inventi funt in medio civitatis.

26. 'Tulit autem-eos Nabuzardan magifter mil

JA

:

Dab

xit eos ad regem Babylonis in Reblatha.

X

27. Et percuffit eos rex Babylonis, &

interfedit eos inRe-

fu.

blatha in terra Emath, & translatus eft Juda de terra fua.

fius

28. Ifte eft populus, quem tranftulit Nabuchodonofor: in

deine

anno feptimo, Judzaeos tria millia, & viginti tres:

( f

29. In anno o&tavo decimo Nabuchodonofor tranftulit.

de

ís,

Terufalem animas o&tingentas triginta duas :

EE N

3o. In anno vigefimo tertio Nabuchodono

for, tranüulif Na-

buzardan magifter militize animas Judaeorum feptingentas qua-

draginta quinque ; omnes ergo animae, quatuor millia fex-

EU

centae. .

31. Et fattum e

ft in trigefimo feptimo anno transmigfatiq-

nisS

URT O

2

gran'ata in quaque columna.

Re-

12. dicitur fuiffe anaus o&avus regni

fpondeo vel fuiffe tantum 96. & 5.Reg..

NNabuchodonofor.

Dicendum fuiffe

tempnus illud finem feptimi anni, &

uG stl al k L o

J

dici centum, quía fepe folemus nu-

merum rotundum ponereäpro numero

initium octavi, & ideo utrumque ve-

paulo majore, aut minoie

fic dici-

rum. eífe.

ta-

It

mus feptuaginta Interpretes, cum

Vel

30. I» amuo vigeffmo tertio.) At 4.

Jeruf 2

men fuerint feptuaginta duo.

Reg. 25. 8. dicitur hic fuiffe annus

malogranata erant centum;, fed tan-

decimus nónus,

Refpondeo loco il-

Xit ]an

,

tum nonaginta fex videbantur; cor-

lo 4. Regum mnotari annum , quo

$ul

pus enim fphericum uno obtutu

primum

abuzardan templum ever-

totum videri non poteft, quatuor er-

tit,, & incendit urbem , & captivos

go latebant, ita Vatablus, Lyr. &

duxit eos, quos Jerofolymis invene-

alii.

ràt: hic autem annum; quo Nabu-

D6 d Ste k a U dl du RA I

24. Et tulit , t/c. ) Hec explicata

chodonofor vicina regna Àmmonita-

funt 4. Reg. 25. num. 13. & feq.

rum, & Moabitarum occupavit, &

25. Er feribam.,) 4. Reg. 25. n. 19.

udaos , qui eo confugerant Baby-

Interpres retinuit Hebrzam vocem So-

lonem traduxit , qui annus quartus

pher , quafi,effet nomen proprium.

fuit ab eo, quo templum eveffum

fuerat.

Vide, quz.ibi diximus.-

D

3I. E* fatlum eft , &c.) Explicavi-

W

29. lz anno /ept;"ma.) At 4. Reg. 24.

SCI'[pt

üni

|

CAPUT i.

461

A

nis Joachin regis Juda, duodecimo menfe , 'vigefïma quinta

fü

menfis, elevavit Evilmerodach rex Babylonis, ipfo anno re-

gni fui , ca

put Joachin -regis Juda, & eduxit eum de domo

»0

Carceris.

(

32. Etlocutus eft cum €o bona, & pofuit fhronum ejus fu-

atl

per thronos regum , qui erant poft fe in Babylone.

MU

33. Et mutavit veftimenta carceris ejus, & comedebat pa-

nem coram eo femper cunCtis diebus vitze fuae.

Qu«

34. Et cibaria ejus , cibaria perpetua dabantur ei arege

4

Babylonis. ftatuta per fingulos dies : uf

jue ad diem mqrti:

e

fua, cun&tis diebus vitze ejus.

»

h

mus hzc 4. Reg. 25. num. 27. & dendum Evilmerodach id. ftatuiffe ,

W

deinceps, ubi tamen dicitur hxc fa-

" & effectum dare cepiffe, die vigefima

&a fuilfe non vigefimaquinta diemen- — quinta,

tima,.

abfolvijfe autem vigefima fep-

t de

fis, fed vigefima feptima.

Refpon-

al

N

qu.

fex«

THEEMWRE

ID EST:

fati0

Ti

LAMENTATIONES.

$ regfïï

, fuilie

JEREMLE PROPHET .

j !

Qu ye

Et fattum eft, poft-quam"ïh captivitatem reda&tus eft Ifrael, &

L

Jerufalem deferta eft, fedit Jeremias propheta flens , & plan-

EW

xit lamentatione hac in Jerufalem, & amaro animo fufpirans,

o -

QU

& "equans ; Ui :

m evet

gdPCiVOS

invete

) Nabu-

lmonita'

»fNit j

:

Mmm 5

CAPUT

y hr

yattis

- Tfa&um eff, &c-) Verba hzcuf- affirmant ; alii probabilius negant,

sl

-4 que ad principium primi capitis Vide Cornel. a La

pide de hqc fufe

Scripturam Canonica.m effe aliqui difputantem.

glia

462

LAMENTJjEREMIæ'

CAPUT PRIMU M.

d

ALEPH

len

i.

Vomodo fedet fola civitas plena populo: fa&a eft qua-

per

| fi vidua domina gentium: p

dmï

Q

fince:p-s provinciarum -f. d-

!

: ; &g eft fub tribut

BETH

Jerem

* 5. Plorans ploravit in no&te, & lacrymse ejus in maxillis

fün

din

13.17. ejus: non eft qui confoletur eam ex omnibus charis ejus:

omnes amici ejus fpreverunt eam , & fa&ti funt ei inimici.

tem

*

GIME ..

;

3. Migravit Judas propter affli&tionem, multitudinem fer-

vitutis: habitavit inter Gentes , nec invenit requiem: om-

pün

as.

Tupt

nes peþfecutores ejus apprehenderunt eam inter angufti

DA-

tus, fe fuaquve' omnia infumit , lique-

7

Uomodo.) Adwirantis ä-fl:' ,&

Vàt

K

ftu

facit , & exhaurit. ..

bis everfionem.

pentis ob tam.i'nclyf:æ ur-

Q. Plorens pleravir.) Uberrime , &

copiofiffime flevit.

Sederz) Q uihabitus eft mc-

In notle.) Quuia nox ob

filbntium $

tos. eff

rentis, & dolentis ; loquitur enim de

Jerufalem quafi

de nobili muliere 1n-

folitudinem , vacationem a labore ,

capn

f

Vel Sedez, idem eft,

aptior eft lacrymis.

OCI$

juriis affecta.

E lacryma ejus-) Re

quod jacet, pmürgca eft, que prius

petitio ej usdem

44&4

M( !

dabat,

fententiz.

Ex ommibur charis ejus , €fc,) Aliqui

U Qur

Sola. ) Infrequens , orbata libe-

Sacerdotes , & Prophetas intelligunt :

Hijj

ris, deferta a civibus fuis.

alii idola, quz coluerant Judaei, &

Plena populo.) um prius erat fre-

E

quentiffima. lfa 99.9. vocatur cLzzo-

in quz fperaverunt: alii amicos , aut

5

Nptic

propinquos; hi enim. cum eadem ca-

Yéut (

Ts Plena, uräi& fï'e?uens ? crvitas exul-

lamitate premerenfur, quam. ceteri,

£AU.

confolationem meerentibus afferre non

þqlïfllfibu

"

Qud/i vtdua.

j Orbata Rege, Pon-

P f,'?tg

tt

L

fice, Magiftratibus,

& Principibus

poterant , qua ipfi indicebant: alii

Im, 1

vicinas nationes , quz interpretatio

POtFram

viris , & a Deo derelicta..

Domina gentium, 6c. ) Qus ali-

verior videtur, ut patet ex fquen-

äere;i

quando Syris, Ammonitis, Moabitis,

tibus.

üblxg Qu

Idumzis, & Philifthzis ufque ad Zzgy-

Ovmnes amici, &c. Y Vicinas natio-

'

ft

. bzäm

xtum domitis , dominabatur.

nes intelligit, a quibus fpreta, & ne-

Wfö

Sub tributo. ) "Yributum vocatur

glecta eft Jerufalem in rebus adverfis.

Y g

Hebr. pj s4s, a xadice Doy) mafat,

Migra'vit jedas propter affliflio-

da

n

nem, 6c.) De]udsis illis loquitur

Omini

quod eft liquefacere; fignificat ergo

D as , non tantum cenfüm e facul-

Jeremias, qui videntes ceteros Judaos

[ Wkp

l

tatibus, fed omnem contributionem,

a Chaldmis afligi, & in fervitutem

77 2

redigi, in /gyptum, & ad alias gentes

l

) dyc

& omne onus perfonale, quo tribu-

tarius in fervitute alicujus conftitu-

transfugerunt , ubi exiftimantes fe tu-

0 mnm m

tg) hll] ]

:

CAPUT L

463

N

DALETIH.

;:

: 4. Vid Sion luge

nt, eo quod non fint, qui veniant ad fo

* lemnitatem : omne

s portze ejus deftru&tae : facerdotes ejus

u

gementes: virgines

*

W

4 ll'llie.

ejus Íqualidae , .& ipfa oppreffa amaritu-

HE.

y. Fadti funt hoffes ej

cllli

us in capite, inimici ejus locupletati

'

funt: quia Dominus loc

utus eft fuper eam propter multitu-

Qus:

dinem iniquitat

um ejus: parvul

mici

tem arite faciem tribulantis.

i ejus du&i fu:gt in captivita-

,

VOA L.

fet-

6. Et egreffus eft a filia

off

Sion omnis decor ejus: fa&i funt

principes ejus velut arietes non invenientes pafcua:

5

runt abíque fortitudine ante faciem fubfe

& abie-!

quentis.

ZAIN.

J

7. Recordata eft Jerufa

lem dierum affl

i&ionis fuse, & pree-

| h'que-

varicationis , omnium defider

abilium fuorum, quae habuerat a

m;?,&

die-

tos effe, 1)0Gea ab iisdem Chaldeis

AmnIe faci&m tribulznti:.) Ante ho-

ftiUmy

capti funt, ut Jeremias fuüpra' multis

labOïE D

locis predixit c

ftem Chaldeum eos quafi pecora agen-

Í

ap.- fcilicet 43: & c.

tem , & minantem in Chaldzam.

44- & 46.

6. Egreffes eff.) Ablatus eft.

3ju8d€m

Mattitucinem fervituzä.) Grave pön-

Decer.) Regnum , Sacerdotium , &

dus durz fervitutis.

Migi

omnis ornatus iMagiftratuum & Prin-

Habitavit .inter genztes. ) Vici-

cipum , domorum etiam magnificarum

Jl gunt l

nas gentes Ammonitas, iMoabitas,

pretiofz fupellectilis , &c.

dæl !

[gyptios, fed nec ibi requiem in-

:05 ; JHC

venit Chaldzis ubi

Velut arsetes , €7e.)) Huc illuc er-

que »Judæos pgrfe-

rantes , & nufquam tutum locum in-

'

dem c*

quentibus.

venientes ,. fame, fiti, macie, laffi-

caes

Per[ecutores cjus.) Chaldsi.

tudine confecti , fine viribus, fine ani-

ne no?

-deter anguf/ias. ) Nam . nec redire

inis.^

)

j l

poterant in patriam, nec in ea bene

habere: in

* Mésque fertitudine.). Refiftendi vim

0f et&iio

gypto vero iisdem cla-

non habentes, animi, & .corporis vi-

Japer

dibus cum /Eeyptiis atterebantur.

ribus deftituti.

4. Leg

ezz.) Defertz, folitariæ , in-

Subfequentis.) Chaldzi vi&toris eos

frequentes.

, &ne

. Fati fumt hoffes ejus sm. capite.)

in captivitatem prz fe agentis,

et, in caput, principes fcilicet, &

7. Dierum . affitlionis fu«.) Proxime

yiyali

domini illius fa&ti funt.

462;7/0

cladis a Ghaldzis accepta.

oqutU

Locupletati fint.) Urbis fpoliis.

Et pravaricationi. ) Simul recor-

Dominns. locmtus ff , Efe..

Id

eft , decreverat eam punire. — Vel

data eft caufz tante calamitatis , fuz

:fvm

jtem

nimirum prevaricationis, & peccati.

" gentes

comminatus illi fuerat . per Prophe-

Omnium defiderabilium.) Eftetiam

a

tas hujuscemodi calamitatem,

recordata omnium defiderabilium or-

[

"

4

j

464

LAMENT. JEREMI /£

qUJ

diebus antiquis, cum caderet populus ejus in manu hoftili, &

non effet auxiliator: viderunt eam hoftes, & deriferunt fab-

G

bata ejus.

HETH

2

a inftabilis facta

g. Peccatum peccavit Jerufalem , proptere

E Tür

eft: omnes, qui glorificabant eam, fpreverunt illam, quia

XJL

viderunt ignominiam

retrorfum:

: ejus : ipfg auþem gemens convería elt

5

i,

THET.

ft ':finis fui:

t ]

9. Sordes ejus in pedibus ejus, nec recordata e

depofita eit vehementer , non habens confolatorem: vide,

Domine, affli&tionem meam, quoniam ere&tus eft inimicus.

D:

e

I£«

ejus:

Io. Manum fuäm mifit hofc'i's adkomnia defiderabilia

quia

H

namentorum fuorum, templi fcilicet,

liere menftruata, cujus fanguis üfqnue

ad pedes, & oram veftis defluit, ap-

& ipfius urbis, quibus nunc caret.

/;'tüh

M

Cum -caderet , €6$c. . '"lTunc horum

paretque ejus turpitudo, quafi dicat :

m lo

fubiit memoria ; cum a Chaldzis op-

tanta eft ejus iniquitas, ut quodam-

Team

preffa eft.

modo redundet, & omnium oculis

Out

pateat,

etiam fub extremain hanc

Deriferunt fabbata ejus.) Chaldei

1J

fcilicet, & alii Judeorum hoftes, cum

cladem publice fornicabatur, & co-

A

at

ür

viderent eos feptimum quemque diem

lebat idola.

facro tio colentes , riferunt hanc ob-

Nec recordata eft frais üt/) Quid fibi

][mgmæ

futurum effet non cogitavit, & quam

ebrai

fervationem fefti diei, & alios ritus

etiam -

religionis eorum.

graviter effet punienda.

itrredi

9. Peceatum peccav

/;.) Miultum Ipe'c-

Depoffta .eft veheimenter. )

Cecidit

3

graviffuma ruina de fua illa priftina

prow ;

1

€avit.

oloria.

loli

X

Inffabilis fatla eff.?)

| Vaga, & huc

i

I

l

illucque captiva, & nullam certam

Vide Domine ,

9) ,Apo'*&þrophe

. Yettit

fedem habens, varie jattata eft,

Jeremiz ad Dominum nomine Ci-

vitatis.

Unzijg

Qui glorifrcabant eam.) Quiaeam

Vili f

in magno pretio habebant.

Eretlus eff. iuzmicus.) Hffert fe ho.

botuy

Viderunt ignomintam ejus-). Nudita-

ftis meus, & fzvit in me.

Loquitur

IO. Quis vidit gentes , Efc) Senfus

I2,q

tem, & turpitudinem ejus.

Pk!.liS

tanquam de honefta matrona oculis

eft: propterea Dominum permi fiffe ,

D ;

«ircumftantium detractis veftibus . ex-

ut Chald«i templum fpoliarent, quia

pofita.

udeis videntibus, & confentientibus,

d()lgn

Con'ver

Ammonitez, & VMloabite , contra Dei

Viam

f cf rerrorfam.) Pre pudore

/

&t

non fuftinens confpectum notorum,

preceptum, in templum ingreflt fue-

]lM t

& vultum, & corpus ab eis refle&tens

rant ; ut illis exprobrat Ezech. cap.

44. 6. 4.

Sufficiant , Wnquit, vo£ss

läüm

in partem aliam.

PrOthLd

Q. Sordes ejus im pedibus eju.) . Lio-

omnia [celera. veflra domus lfrael , eo

IH

'guitur de Jerufalem tanquam de mau-

quod inducitis fílies alienos. incircumci-

D

l

& w

*X

EN

CAPUT.

I

"u

465

l&

quia vidit Gentes ingreffas fan&tuarium füum, de quibus. pree-

h

ceperas, ne intrarent in ecclefiam tuam.

*

CAPH.

1r. Omnis populus ejus gemens, & quaerens panem dede-

iC

runt pretiofa quaeque p

ro Cibo, ad refocillandam animam.

j QUi

Vlde Domine , & confidera, quoniam facta fum v1hs,

L. A.M E D.

í

idi

I2. O vos omnes; qui tranfitis per v1am, actendlte & vide-

te, fi eft dolor ficut dolor meus :

quoniam vindemiavit me,

y fü

uüt locutus efc Dominus in d1e irze furorls fui.

vides

MEM.

13 De excelfo mifit ignem in offibus meis, & erudivit mes

Q

expandit rete pedlbUS meis, convertit me retrorfum: pofult

j eJUs

me deiolatam , tota dle moerore confectám.

N U N.

qua

9

L

14 Vlgllavm jugum 1n1qu1tatum mearum

in manu .ejus

j u

h

Y

fés cora'f, & incircuméifos carne, ut fint. " Chaldzi urbem templumque idflam-

lil

ut, )

marunt, de excelfo ; d. eft, de colo

( dícat

i2 janituarto meo,

£5 palh(ant domum

godm

22€a472.

miffum effe dicit, quia divino con-

n ocdis

uibus pmccþerds . Z6 gnirarent ,

fiio per Chaldzos miffus fuerat.

Ín offibus zmeis.) lemplum intelligit

TR

€&:.) Qua( dicat Deut. 25. 3. ve-

&o

tatur, ne Moabite, Ammomtæ ad-

Regíam, & turres urbis, qux quat

jungantur Ecclefiæ & ccetui popuh

ofíia, & robur c1vrmt19 erant.

Hebraici; at vos, quod indignius eft,

Bracimi l o ) Caftigavit, & igne

Quid fhi

illo excoxit.

& qui

etiam in ipfum templum fanctum eos

*

m(rredl paHt eftis.

Accæpu; tempium

Erudivit me.) Ne amphus cole-

pmut ab atriis diftinguitur , in quod

rem idola.

Et vero poft carceres Ba-

Cecldlt

folis $

àcerdotibus aditus patebat.

1 PI hma

Axabicus

bylomcos 'non amplius Judzi m 1d0-

II.

Fatla fum vwids.)

lolatriam Idpfi leguntur.

vertit

f^4a fum quaf profituta

Expandit rete pedibus meis. :) Rete

o&to u

emuibus tran[eunitbsa , id eft,

qua i

vocat infidias , quas Chaldzi, quafi

mme

vilis ferva, qua omnes ad hbldmem

venatores in omnibus viis Judzis te-

abutuntur.

tenderant, ut nullum eis paæret et-

st lt h

12. O vos emnes, €/c.) Sunt verba

fugmm

Convertt me retrorfom.) Ex fuga

GapluS

plebis Jerofolymis relietz , five pau-

erm'me :

perum texrg, qui fuam calamimtem,

reduxit me, id eft, h]g'ltiV()a meos

& dolorem dete günt tranfeuntibus per

Nabuchodonofor.

C onyertit etiai

[ent.

qul&

Vlc"n

a fcelere ad virtutem ,. & -Imnam

noptibum

Vindemiavir meJ) Penitus me fpo-

frugem.-

; Qu

foe

liavit, ita ut uihil refiduum fecerit.

Pofuit me defolatam, &fc.) Abdu&b

i

Lecwuus eff. ). Sepe plædIXIt per

civibus defolavit ,

& morore im-

1j

h. o

plevn

Prophetas

&W ]

], e

I"'

De excelfo

652 Ignem, quo

14- Vtgz/avlt ) Acceleratum eB:

[ t

Bibll. ewm Cóm. Meuoch. Tom. F.

Nnn

,,/W

456

LAMENT JEREMIA

convolutze ffum;., & impofitae collo meo ; inHrm'a eft virtus

mea: dedit me Dominus in manu, de q

V0

gere,

ua gon potero fu,r-

^SAMECH.

Ir

15. Abftulit omnes magnificos meos Dominus de medio

&

mei: vocavit adverfum me tempus , ut contereret elecCtos

ominus vir

do

meos ; t'p'rculgr calcavit D

gini filite Juda.

Ye

A I N.

*Jere. . 16. * Idcïr&ö ego plora

ns, & oculus meus deducens a-

14.17. quas , quia longe- fattus eft a me confolator, convertens a-

nimam meam

Ven

: fa&li funt filii mei perditi , (;uönialn Jinvz'tluit

i

ni;r

igimicus.

T t

PH E..

'efï:; qüi, confoiä?-

I7. Expandit Sion manus fuas , non

^ tur eam: mandavit Dominus adverfum Jacob 1n circuitu ejus

2

eu

-hoftes ejus: fa&ta eft Jerufalem quafi polluta menftru

.*

?

is inteþ

*

tf

fi

exOS.

SA-

a

cito venit ; )folent enim vigilarä», qui

Vacävit ak'verfztm mxc tcinpm. Ve.

nire fecit tempus maturitatis ,

vin.

cito aliquo pervenire volunt: fic cap.'

Italice. di.

M

1. Jerem. n. 11. & 12. legimus:- Pzr-

demie, ut me calcaret.

füibus

gam vigilaaiem ego video

Bene

ceremus : Fece *v-mir la ffagsone di vin-

hou &l

vid

4

74

demmiarmt .

fhi, quia vigtlabo ego ]iafer verbo

Torcular qzzlc;z*uii- Dominus: virgint

lq(n,q

meo , ut faciam illud.

Qu

ffia Juda.) : Jerufalem nullos fumptus

!IS, y

Jugum imiquitatum.) Jugum fup-

fecit in calcando fuo torculari, quia

plicii mihi infligendi ob iniquitates

Deus adduxit illi vindeniiatores , qui

tetra f

Tneas$,

*

Ts

Q m

In mant ejus .comutluta funt.) Fecit

gratis, & fponte illad calcarunt. Lo-

evit

uitur de fummo 'damno quafi de

Deus.ex penis iniquitatum mearum

beneficio, irriforie.

Ij

quafi catenam, at fertum fpinarum,

-Notum eft in

COIJJ&

illudque injecit collo meo.

Virgini frha J«da. ) .

ii d

facra Scriptura quemvis populum vo-

Irz/irmam efé virzus qzea.)

T iuþ

cari filiam, & virginem, idcirco, ut

PmVQCJ

jugo..

aliqui volunt , quod regnum foleat

19 ]

De qua mon potero

furgere. ) Quo

Rühi £

more virginis cuftodiri.

M

jugo depreffa jacebo , nec Hiud ex-

16. Ocu/lus rucus deducent: aquas. )

a/

E

cutere potero.

Oculi mei perpetuo lacrymis manant.

fte.

Comvuertemns mzi)fmm "ReAm.) Quiani-

Dét v

15. 4feulin.) Mebr. mop filsh,

Véram.

calcavit, protrivit.

LX

É ior abs-

mam quafi abeuntem. e corpore pro-

tulit, decerpfit , ut fit in vindemia.

pter triftitiam revocet, & recreetz

Perdit;.) Pars abfumpti pefte, fame,

Magnifcos meos, ) Hebr. 9s 2b-

at 1;59

Birai, validos meos, duces, & mi-

bello, pars in captivitatem abducti. -

Q l

lites meos , quos vindemiavit , & cal-

I7 Expandit Sion ia /ilxu) Ut

Tenies

cavit, ut in torculari.

Rieam.

qui alicujüs auxilium ïimp(lorant.

N

CAPUT. L.

$

457

Ls

S A D E.

[«

18. Juftus eft Dominu

S, quia os ejus ad irac

undi/am pro-

vocavi: audite obfecro univerfi populi ,

.& videte dolorem

meum: virgines meze, & juvenes mei abieruntinca

*

ptivitatem.

qi0

COPH.

.I9. Vocavi amicos m

lo5

€os , & ipfi deceperunt me: facer-

dotes mei,

'& fenes mei. in urbe confum

pti funt: quia quaefi-

verunt cibgm fibi, ut refo

cillarent ani

mam fuam.

-

$

RES.

*

$4

26. Vide , Domine ; quoniam tribulor, eonturba

tus 7e&

venter meus; fubverfum eft cor meumi i

luit

n memetipía, quo-

niam amaritudine

plena fum.

-Foris interfi-citi gladius , &, do-

rn/i mors fimilis eft.

fole-

S I N.

qu

2r. Audierunt quia ingemifco ego " nön eft qui confo-

letur me; omnes inimici mei audierunt mal

intet

um meum, l&cta-

ti füunt, quoniam tu fecifti: adduxifti diem

confolationis, &

*

$À

-fie»n)t Viïmiles mei.

—

Nnn 5

Ve.

s

'T*HLKUO :

viti.

.

Mandavit Dramim:s.) Pracepit hó- ^ Vemter meus.) Vifcera mea,

iC dL

ftibus ejus, nt eflent in circuitu ejus ;

Subverfum.) Dolore perturbatum,

jjuit-

z

boc eft, ut illam obfiderent.

& obrutum.

*

Adver[us. Jacob.) Yfraelitas, Judzos.

Foris.) In plateis.

virgh?i

^ Quaff pollata menfirmis.) Execrabi-

ER domi mors fmiz"i.r cf) Quia ibi

um

lis, vel.feparata, & fegregata ex.mei cives, & filii fame moriuntur.

terra füa, in captivitatem ejecta, fi-

21. 4nudierunt. ) Ficti amici mei

fi» qm?

cut mulier menítruata fe

1 q'J.l

pambatuxf ^

-]Egyptii, Idumzi, Ammonitz, &c.

Levit. I5. I9.

Quoniam tu fecifi.) - Quoniam ipfi

(ri

IS.

0s ejus , -&c. )

Faciendo

vident te fecifle ,

contra- preceptum , quod ore fuo

& mifiiïä in me

hanc plagam..

ne& in

mihi dederat , eum ad iracundiam

»

Adduxifii diem confóletionis.) Addu-

m v

provocavi.

ces diem confolationis mez,

uo- die

19. Vocavs amicos meos.

) E ä*ptios

eos punies, ficut punivifti :

&

mihi

;irch iU

; Jolett

mihi federatos. — Vide Jerem. 2. 18.

fimiles reddes, hoc eft, miferos, &

v37: 4

infelices ; tunc enim , ut eft in Pfal.

Deæper;mt 7€. ) Frj&ratï funt

57. 31. Lartabrter juffui. cum vwideritt

NM')

fpem meam, quam in illis colloca-

n

veraim.

vinditlam, manWs [nas lavabit im fan-

Qu at*

gnuine peccatoris.

Fortaffis etiam fen-

' Cün[i;mþti

*/;;7,". ) Fame, ut often-

fas efle poffit: Amici mei-averfantur

ore p*

dunt fequentia..

me, & fugiunt, cum &rumnis pre-

gt«

Q.,O-

Vide Domise.

moxm: fl vero mihi diem- confolatio-

Re,fzme»

/

Opem fer,

refpice calami:aæm , & miferiam

nis adduxeris, fent fimiles mihi, id.

Aþdu&i-

/

mgam.,-

J )

eft, ad. latitiam fimulandam fe com-

.ant,

N

'459'; El

k

L 'A,M,fE N PT,V JER E»Mäï (E;

^

T H.A U.

Y

.22. Ingrediatur omne malum eorum coram te: & vinde-

-

mia eos, ficut vindemiafti me propter omnes iniquitaæs fneas:

fatt

vif

multi enim gemitus mei, & cor meum moerens,

tlor

»

KOA P UT H.

ALEPIH.

Uomodo obtexit

caligine in furore fuo Dominus filiam

pr

I.Q

Sion:

]

ecit de coelo in terram inclytam Ifrael, &

l

Pfä

f6p

non eít r'äcqr

:

s fcabelli pedum fuorum

.in' difz furoris fui.

BETIEÉ

»

..2. Praecipitavit Dominus , nec pepercit , omnia fpeciofa

et

Jacob: deftruxit in furore fuo munitiones virginis Juda, &

efr

deiecit in'terram : pollu

jt regnum, & prin

G

*

cipe$ ejus.

N

f10]

E L.

t

o Confregit in ira

furotis fui omne cornu TIfrael: ax

"extit«

71

retrorfum dexteram füam a facie inimici : & fucce

P

fhæ :

ndit in ]a-

cob quafi igqem Hämmæ devorang'tis in gyro.

dede

DA-

d

porie& ; & confolationis mex parti-

menti; Deus enim ali$ Cheribim in-

£ 1

Cipes eife mentientur. -'"lotum hoc

fidere dicebatur, & fub pedibus ha-

ultri

pertinet àd oftendendum fi&tos fuitfe

bere

arcam teflamenti.

Sub no-

:

amicos, qui mores mutant cum amici

mine arce intelli

Erg,

fortuna mutatur.

"

ge eciatnï'fem'pluln

10b

ipfum.

229. Irzgredi;ztzzr P Efc) Recordare',

à fCOpQ

Domine, confidera, & animadverte

2. Prqzcipitavit;-) Demolitus eft.

7

eorum in me malitiam, & injurias ,

Omnia [peciofa Jacob.

lneg

chra zdificia Ifrael.

) QOmnia 'pul-x .

lies

ut eos punias, ficut me punivifti.

fol

, Vindemia.) , Spolia, conculca, &c.

Virgivis Tuda

$ t

Male illis optat , non ex affectu vin-

l cap.n. i5 *

-). Vide di&a fuperio-

l;

die, fed ex zelo juftitiz.

Nel,

Polluit regm;m.') Tradidit profanis

DUS

V&g

prophetice, quod futurum fit, pra-

gentibus pollu-endum.

Tntez

dicit.

!

Multi enim gemitus met, &$c.) Gra-

3. Omme cormu. ) Omne robur,

6. 0i

omnes vires , omnem gloriam, &

Qu

A

viter vexata fum, ideoque par eft,

",

,,ut juftitix tuz vindicis gladium exe-

fuperbiam lfrael. *

amuem

"yas.

Avertiz vetror [um, ö*c.j Deus Ifracli: .

C(an

Ite

fubtraxit.auxilium. fuum , auxiliarem

exfchA

X

l. Uomodo aözäxit , &2.) Qhofnodo

*

Dominus-obfcuravit fplendo-

dexteram fuam fubduxit.

Verti

h

4 facie inimtici. ) Coram inimicis,

ita ])

UI

ryem illum priftinum Sionis.,

De celo.

1

"

dum pugnándum effet, cum eis.

1f

tis gradu.

) De' al/tiiïimo dignita -

( Quaft agnem.) Moftem , qui quafi

WCitatg

Wnt,

Seabell pedum þ:amæ.) Arcz ceíta-

ignis omnia undique confumpfit.

EM

TW r

X

"

»

N&€

*

^CAPU T L

469

DsA LE T H.

1de

4 Te*tänäit arcum

firmavit dexte-

fuum quafi inimicus ,

23

ram fuam quafi hoflis: & occidit omne, quod pulchrum erat

vifu in tabernaculo filise S

*

2

;

ion , effudit quafi ignem indigna-

tionem fufzm.'

?

'B E.

g Fa£&tus eft Dominus

velut inimicus: preec

ipitavit Tírael,

Tliam

precipitavit omnia moenia ejus: d

iffipavit munitiones ejusj&

l, i

repleyit in filia Juda humi

liatum , & humiliatam.

[5 hll-

V -LA. U'

Y

ortum tentoriu

ÉC dimþavit quafi h

m *fvmlm'l7 demolitus

ociofa

!

eft tabernaculum fuum : oblivioni tradidit Dominus in Sion

h, &

feftivitatem & fabbatum ; & in opprobrium , & in indigna-

m , & facerdotem.

tionem furoris fui rege

AzuAXTIM-

3

vettit

"i Repulit;Domfnus a]

aledixit fan&ificationi

tare füuum , m

nj*

fus: tradidit 1n manu inimici muros turrium ejus : vocem

dederunt— in.domo Domin

i, ficut in die folemni.

R

Nnn 3

HETH.

—

r

jbim if

4. Tetendsit arcum

tiffimum templum , 'kquod erat , quafi

iius hi

ultricem.

fmmz) Vim fuam '

tentorium , & tabernaculum Dei.'

Gub 00*

to icu feriret

Firmuvit. dexteram [nam.) Ut &ef—

| Obirvioni tradidit , &c.) In oblivio-

reriplum

; ne fagitta faþerraret

nem. Fecit, ut nulla amplius men-

.afcopo.

tio effet dierum feftorum , quod fci-

Omne , quod pulebrum evat vifu. )

iM eh-

licét non effent, qui ea celebrare pof-

Oimpes elegantes, & florefites juve-

fent, ficut dixit, cap. I. num 4. . V?«

yiia p

nes gentis Judez.

Siomg lugent, eo quod mom fimt, qui-

-

5. Replevit.)) LXX. mu!tipl«im'vit.v

niant ad folemnitatem.

Hymiliatum , 6 humiliatam. ) Vi-

Ip opprobriums, &c. ) Scilicet tra-

ros , ac Miulieres infelices, & plo-

didit. . Iratus populo fuo dedecore

rantes.

: Profänis

affici permifit Regem Sedeciam , qui

6. Difpavit.) D&populatus'e&.«

excecatus in captivitatem ductus eft ,

i I'Obur Ü

& Sacerdotem, id eft, DPontificem

Quaff hortum. ) . Sicut qui hortum

yrtams

aliquem in agrum frugiferum vult

Saraiam, qui eft occifus.

Vide 4-

. COBvertere, omnes ejus plantas aut

Reg. 25.

exfcindit, aut evellit..

Ex Hehreo

Jots frze

7. Repulet Da.mviiws— 41)&'9 fuum.)

auxil

arem

verti poteft, ozuafi bort; , ut fenfus fit:

Iratus altare thymiámatis, & holocau-

i

ita Dominum templum evertifie , ut

ftorum, quafi calce impa&o abjecit, ac

evertuntur tuguria ad cuftodiam horti

inicl' j

repulit , cum fcilicet hoftibus diruen-

N

mlinl

excitata , poftquam fru&us collecti

*

x

dum permifit,

di

: funt.

x

Maledixit, ö'c.x) Paffus: eft everti

q

;]ll quäü

j

fit

fan&uarium fuum , ac fi maledictum,.

Tentorium j?mm.) ]lätufalexn; àc po-

475

p A MENT. JEREMIJ

HETJH

hIs

. $. C.ogitaVitlDo*minus

diffipare ,mufum filize Sion: téten-

pit

dit funiculum fuum , & non avertit manum fuam a perditio-

, & murus pariter diffi

ne: luxitque antemurale

patus eft.

L

TETIH

E Defixse funt in terr

Cum

a portse ejus: pefdidit , & contrivit

lare

vectes ejus; regem ejus, & principes ejus in Gentibus: non

us non invenerunt

, vifionem aD-omino.

e& lex , & prophetee 6j

z

du D.

le

[

ïooï Sederünt in terr

a, conticuerunt fenes fil

ioe Sion : Con-

Bnac

*

Íperferunt cinere capita fua, acciné&ti funt ciliciis, abjece-

virgines Jerufalem:

'iPnt in terram capita fua

CAPAH

4

1r. Defecerunt pra l

bant

acrymis oculi mei, conturbata funt

"ide

yifcera mea: effufum eR interra jecur meum fuper contritio-

ne

If,

& exccräbilä , non benedicdtum, &

valum, & agger, ut hoflis longius

confecratum eífet.

arceitur. idque dicitur antemurale.

Vocem dederunt. )

Chaldæi. vocife-

9. Defíxa funt, E$c.) Partim fubver-

lori,

rati funt, in templi depr&datione, &

fx, partim fübmerfe , & ruderibus

demolitione.

fepultz.

777

Sieut im die folemmi ) Sicut Judsi

lz

abduéti funt.

" geiztiäüs.)

Verf antur ; ad gentes

in magna folemnitate prz lztitia in

dliþ C?.]

templo folebant exclamare: ita Chal-

- Non eff lex.). Nulla eft forma civi-

Cum

dei cum templum everterent, voci-

tf

ferabantur.

"

tatis; hanc enim facit lex cum magi-

ftratibus, & hi captivi ducti funt.

12 1

9. Tetendit frmic,ulum fzum) Defï-.

. Prophet& ejus, 6c.) — Viri Pf'ophe-

intcllpi

gnavit animio ejus demolitionem ; fo-

t&, ob peccata populi ab irato Do-

habene !

lent enim fabri murarii, cum partem

mino refponfa non accipiunt.

-Et

lenifica

aliquam muri dejicere volunt, rubri-

Jeremias, qui unicus fere .fupererat ,

.Ein 'l

€a, verbi gratia, aut alia ratione,

exofus érat populo , &. habebatur

OCUnqn

fïgnum imprimeré, ut quoufque in

pro Pfeudopropheta.

Vide jerem.

us

dejiciendo progredi debeant, cogno-

43. ?.

RV ;

Cant.—

1O. Sederunt 14 fertra. ) Summum

Jugdius

Et rom AVEFHE mantóm feam.) Poft.

dolorem , & luctum defcribit ; fole-

13' Ck.

quam ccepit perdere, ac demoliri ,

bant enim , qui muarore affecti erant,

ftemy

non ceilavit, nec manum ,aþ opere

humi federe, tacere pre dolore, fac-

Qu f!'

-

Ti

removit, donec perfecit.

cis indui, caput cinere afpergere, &c.

Luxit antemur ale.)

Lugubre- fuit,

"ubjecerunt im terram.) V alde demi-

J

1

defolatum fcilicet , & everfum ante-

ferunt capita faa, qui prius erecto,

Qj/a ïm

? OW& ] 1

murale : fic dicitur-Iugere antemura-

t extento. collo fuperbe incedebant.

le, ficut dici folent prata ridere.

Vide Ifa. cap. 3. 16.

I7-

Ut t

4ntemurale.) Solent enim in bene

IT. Effwfum eff in zerra jecur "meum.)

I';' n

inunitis -u»-rbibus— ante Inuros excitari

Effufa funt vilcera mea ; hyperbole

L f(-

Vfdff:(ü;

4(.*4

N

*

D

C A PUT- I

471

ne filie -

P

n

populi mei , cum 'dxeücelret pärvulus, &.-la&ens in

plateis oppidi.

^ LAMED

d-

I2. Matrilbus'*fuis

dixerunt : Ubi eft wtrit]icufn*, & vinum ?

ttvit

cum deficerent quafi-vulnerati in plateis ci

vitatis: cum exha-

larent! animas fuas in finu matrum fuarum.

. 001

'

-

fnitü.

MEM.

13. Cui comparabo te?

3R fä-«

vel cui affimilabo te, filia Je

. Cott

lem?. cui exaequabo te, & confolabor te, virgo filia Sión? ma-

Djece-

gna eft enim velut mare contiitio tua:

quis medeþitur tui?

NU N-

s

I4. 'Pröphetæ tui vider

unt tibi falfa, & ftulta, nec aperie-

bant iniquitatem tuam, ut te ad poenitentiam provocarent:

s funt

tntao-

viderunt autem tibi affumptiones$ falfas, &

SAMECH.

eje iones/,

i

— d

tiam:

I$. Plauferunt fupeþ te mgnib*us omnestranfeuntes perv

fibi-

: ]gngiüs

rale

ad fi

Non ponebant tibi ob oculos peccacaä

] fubver-,

loris.

gnifïca ndam ïï—-l-;ïghïtüdin*em dq*'

aderibus

tua , fed tibi placentia loquebantur. . -

Conteitione.) Calamitate.

Affumpriones fal[as.) Prophetias fal-

FKila populs mer. ) Jerufalem. Vide

;

fas: Hebraice eft Nynt maf[z, id eft,

] gentes

dicta cap. r. n. I5.

pondus, vel onus, prophetiam fcili-

Cum def(:eret

& fiii.

d

pf..rvxulu:. »r 'Famg ;

cet gravem , & minacem; fed gene-

fmä Civi.

ratim. fumitur pro quolibet prophe-

m mage

IQ. Triüdcum.) Ci

-bum quel.*ncunque

tix genere.

Vel dicuntur Pfeudopro-

funt.

intelligit

fic e?ro; ( quam vocem

phetarum vaticinia , Oz«s, quia ne

Prople

habent hic LXX.) Grezcis & triticum

mendaces haberentur, fi femper pro-

rto Ut

fignificat, & cibum ex tritico, & tan-

fpera przdicerent , veros Prophetas

nt

[

dem quemlibet etiam alium quomo-

conabantur imitart, atque adeo ad-

pertrts

docunqne confectum.

verfa nonnunquam minabantur , &

abebatur

Qu»ft vuluerari. - Morerentur fame

folemnem illam formulam ufurpabant:

fevius trucidati , quam qui 'gladio

Ozus Domini.

Mos eft adulatorum,

jug'ulancur.

:

ui eOs leviter aliquando reprehen-

gummum

I3. Cu; comparabo te , 69c. ?? Q uod

unt, quibus tunc vel maxime adu-

it fole

exemplum calamitatis reperire potero,

lantur, fimiles blandientibu$ catulis,

N erati

quæ,fïmiiis fit tu&4 ut te confoler?

dentes rnion fieunt

qui videntur dominum mordere? fed

£

of u

. .Magrm eff epim velut mare. ): Sicut.

gem

Ejetliones.)

ifperfiones, exilia.

jj d*

nulla aquarum cópii mari comparari

15

"Jauferunt , 6c. ) Qui ge-

oteft ; ita nullus eft dolor, qui cüm

ftus: e

admirantium ,

dolentium ,

T

dolore tuo poffit conferri.-

cedebante

obítupefcentium , aut etiam irri

qdþen-

I4. Prophe/s.) Valfi, & mendaces..

tium.

j ylllfum')

Videruzt ti&i,). Prophetaverunt tibi.

Sibilaverunt ,. 6$. moverunt. caput.

jpobt

Nec gperieöant iviquitartem tuam.)

Qui geítus eosdem Egnif*ïcanc affeq

L

&

-

&L O

41

"d

LAME NT JEREMIJE.

fibzlav eruntu, & moverunt caput fuum fuper filiam ]erufalem :

fut

ad

Haeccine eft urbs, dlcentes. perfeih decorls gaudzum uni-

verfæ tevræ?

hY

fec

PHE

16. Aperuez:unt fuper te os fuum omnes inimici tui : fibi-

4

laverunt, & fremuerunt dentibus, & dixerunt: Devorabimus:

erg«

en iífta eft dles, quam expectabamus , mvenlmus, .vidimus.

fur:

A I N.

pro

*Lev. ' 17. * Fecit Dommus,, quae cogxtav:t,complewt fermonem

9^.14- fuumj quem praceperat a dlebus antiquis: deftruxit, & non

2

eut.

pepercit, & leeüificavit fuper te mnmcum, & exultav1t cor-

&n

28:

'nu ho*-'uum tuorum.

L

Ti5 t

SADE

18. Clamav1t cor eorum ad Dominum fuper muros filiae

2

Jerem S On^

* Deduc quafi torrentem lacrymas per diem, & no&tem:

t

14-17: non des reqmem tlbl, neque taceat pupilla oculi tui.

& re

upra

C O

FH

Y« 10,

COflt

19. Confurge, lauda ih noCte, in prmc1p10 Vlglllarum ef-

i

. fun-

O zucro

&us.

. Vide di&ta Jerem. 48- 17- &

47. Jerem. .n. 6 lemmus

cap. I8. 16.

Dominti u/ämequa non qmejczs ? ingre-

$s

Gandium untverfz terra. ) Qua tzm-

dere in vVAginam RAT rffl igerare , 6

. quam domina univerfa terra , qu illi

file , id eft , quiefce.

parebat , gaudebat & (rlornbatur.

19. L.mda) Clama, vocdcrare,

heryoy

15. Az/c, uerunt faper ss fittm.) l-

preces funde cum clamore; nam *j3

exp'v

ufeïunt te, & exprobraverunt tibi,

roni , fignificat clamare, five laudan-

Lf'(la

17- tSermam:m . quem pmcepemt )

do , five .cantando , five lugendo,

qunm

Ordinaverat quafi przcepti. fui vio-

&c.

lauda etiam , & gratias age

P?O

[

lati peenam , & fupplicium , quod txbx

pro patema COIr eptlone

Tüm tio

Hoc, enim fmx:c QG

lam intulit.

Ip principio 'wgtlmrum ),Notum eft

umpd j

comminatus eft, Levit. 26. 16. &95.

antiquos no&em in quatuor vipilias

Ruferef.

Deuter.

28. 15. &fequ

diftribuere.folitos , quarum unaquz-

C'mu

. Monet

Letiffcavit faper te inizuicum.) Qui

que ternis horis coníitabat.

I&. 0)

tuo excidio Ietatus eft.

ergo ut à prima vigilia, hoc eft, nó-

Vitide

Corns.) Poventiam, robur, vires.

&is feu tenebrarum. initio , preces in-

Frifly

19. CLieavif cor eorum. ) Scilicet

choet , & fequentium nglmrum ini-

uloa, q

judsorum cun obfeffi effent, nec

,tiis renovet, ad quod dolore excitabi-

4t ie

pciient ürbem defendere.

tur , quafi buccinz fono.

N

Super muros.). Propter 1

Szcut 4quam.) Sicut, qui vas ín-

muri fubverterentur.

ræ*)s, ne

Ti yy.

vertit, totam prot:ndit aquam , cu-

Deduc, 6c.) Sunt verba Prophe-

jus nihil vafi adhgret , ut aliorum

8 (tty;

'"se ad Jerufalem.

liquorum ;

ita e vafe cordis omnia

QETA

tua de(ïdena, &runnas, & gemitus,

rophg

N:gae tacent pupilla,) Cellet ; fic c.

X

^

gcAPtPrxL&nL

478

em

funde ficut aquam cor tuum ante confpe&tum Domini : leva

Wi«

ad eum manus tuas pro anima parvulorum tuorum, qui de-

fecerunt in fange in capite omnium compitorum.

X

[]

fb

'zo. Vide, Domine, & co

nfidera, quem vindemiaveris, 1ta :

fs

ergone mulieres comedent fru&tum fuum , parvulos ad men-

QU5

furam palmz?.fi occiditur in

D

fan&uario Domini facerdos , &

propheta? |

)nem

S I N.

.

non

O

2x. "ïacuefünt in terra f

ris puer, & fen

ex: w;irgines meæ,

ICO?*

& juvenes mei ceciderunt in gladio : interfeciíti in

i.

Xdïi—e furg-

ris tui: percuffifti nec mifertus es.

T H A U.

: f

22. Vocafti quafi ad diem folemnem , qui terrerent me de

Clem:

circuitu, & non fuit in die furoris Domini , qui effugeret,

& relinqueretur: quos educavi, & enutrivi, inimicus meus

confumpfit eos.

:

CaPUT n

fü

ACOLOE POHeó

5

gt

1. Y Go vir videns 'paupertatem meam in vir

ga ihdignätio-

at

nis ejus.

ALEPH

et4tt y

i ingri-

camaue

-Jaerymis. magis, quam verbis , Deo

hoftibus truciþd:arentur, quemadmodum

C ,

explica, & effunde.

Jerofolymis fa&um ?

gm )!

-Leva «d eum maunus.)

: Auxilium po-

2]. Jacuergsnt. ) Mortui, trucidati.

-

] I.Aud-m'

ftulando.

Forís.) In plateis, compitis.

mgen 10

Pro anima. ) Pro vita parvulo-

22. Vocafl;.

us A

rum tuorum, qui paulatim fame con-

vocafti.

) Congreggüi , con-

fumpti funt , ut eorum intuitu tui

Quaff ad diem folemutn ) Yn quo

ig&'»wr d

miferefcat.

nos tui furoris vi&timz caderemus ,

Cempitorum.) Mebr. platearum.

& hoftibus quafi epulum e carnibus

oU

QO. Quem vindemiaveris tta.) Ut me

noftris prebereinus,

vindemiafti.

More

Qui ferrerent me.) Hebr. Terrores

eüin

Fruttum: fuum.) Vilios fuos, infan-

meos, hoftes, qui mihi funt terrori :

yrece i

tulos, quos genuerunt.

hoftes meos terribiles.

De cireuite. ) Ne&endum cum

m il

d menjkram palma.) Longitüdi-

T Amrabl

nis unius palmi, palmares , quales

vocafit.

funt vix nati.

Quo: educavi, t$c.) Filios meos.

vir.) Hebr. Ego vir ille.

j

$i occiditur, 6c. ) Quando vifum,

I. EGa

g,

aut auditum eft, ut Sacerdotes, &

Videsi.) Qui experior, aut

gjit

TO

Prophetz in ipfo templi adyto ab 'expertus fum. : Vel , vaticinans ,

( oni

"

E. eum Co;s. Menoch. T. V.

Ooo

: gemïwf'

T

474

LAMENTJ]EREM;E/

ALEPH.

duxit in tenebr

a, & non in luce.m.

2, Me minayit,'f& ad

ALE ?P H.

"

t, & convertit manum fuam tota dig.

-

3.,'TantUm in me Verti

LBX II

é

»

4. Vetoftam fecit. pell

em meam, carnem m

eam ,.&. con-

trivit offa mea.

dei

B »E T HI

-

w. fdificavit in gyro meo, & circumdedit me felle, & labore.

Bx

dH

fi

6. 'VIn-. tenebrofis collocavit me, quafi mortuos

*

fempiternas.&/

B

GIME L.

ll

" Circufnäedäücavit adverfum me

» Ut non egrediar, : äg-

1

pedem meum.

-

gï*ayavit' com

GIME.L—L.

€0r

9. Sed & cum clamavero, & rogavero, exclufit orationem

-

meam.

ci-

—

I5

precoghofcens ïäaupertatem, id e

ft,

4- Ve;äjlatem ftteit , . ) Intempe-

miferiam , & afflidionem meam, &

flivam fene&tutem, rugas induxit cuti,

!

populi mei; quafi conqueratur Jere-

.

& carni mez, magnitudine, & alli-

mias, quo

d nemini Prophetarum tam

duitate erumnarum.

triftia, & calamitofa przdicenda tue-

Contrivit offa mea.) N ehe

mexiti!;us z

0. (

rint, ac fi diceret : Ego inielix ille

& multis inflictis plagis.

mb Ifn

Propheta fum, cui triftia tantummo-

5. JEdifíeuo.t 12 cyro ueo, &c.) Un-

do, & fxva populo predicenda com-

dique vallavit , & circumcinxit me

lum T

jnittuntur.

laboribus, & -periculis, quz nomine

qul In

1n virga indigüatian;s ejus-) In ca-

fellis, & laboris defignat, ut effurio

to f

Á

fligatione, qua peccatis meis, meo-

non fit locus.

s

rumque civium offenfus , & iratus

(6. En renebsoffs. ) Locis, rebus ni-

Ohnma

mirum adverfis.

Io

Deus me.cum civibus meis c:aPcägat:o

Alludit ad virgam vigilantem Jere-

Quafi mortuos lempiternos.) Quibus

)äæ['

miz I. II.

nullà eft fpes refurgendi ad hanc vi-

Atus e

tam, licet fint vite reddendi in com-

T ln

Q. Minevit.) Duxit.

Afnia

muni refurrectione mortuorum.

Im :eneüras.

ionum,, « do.-

tuþ ]tm

jorum.

Me] alludit ad. carcerem ,

Inore

i

in quem conje&us fuerat. Vide Je-

9. Circumad fteavit adverfmm me,Eyc.)

0 n

Quafi murum , aut fepem circum-

.

remim C. 32.

38. ad eundem car-

dedit mihi.

iif

'

cerém referti poffunt fequentia. num.

lG

5.6.7. & 9

^

"Adggravavit compedem meumA.)u Gra-

l. ,lent:æm £

vibus compedibus vinxit me

g&ru-

min'ü'kt ü

2 me vertit , €c.) Ni-,

mnas, & calamitates fuas intelligit;

Fv

hil aliud facit Deus per tótas dies,

il

uam ine colaphis, & alapts cedere.

& populi fui.

Ítalice' diceremus :

9. Cum clamavero. ) Futurum pro

I3. g

Tutto il giamo- u

linj, o

ha 4e tuatit adoffo,

preterito,, cum clamavi.

—

-

6APUT IIL

475

GLMEL

dip

.

onclufit vias meas lapidibus qua

dr-is ; femitas measkfube

vertit.

DALETH.

dig.

IO. kU'rfus infidians

faCtus eft mihi; leo in abfconditis,

D.ALETH,

Con

11. Semitas meas fubvertit, & confregit m

e":) pïofuit me

defolatam.

TX

SDOXILOE T OL

tbqre.

12. Tetendit arcum fuum , & pofuit me quaü fignum ad

105

fagittam,

-

H E.

r3. Mifit in renibus meis filias pharetree fuce.

z

I

H E.

I4. Factus fum in derifüm omni populo

| meo, canticum

ionett

e.orum tota die.

(i

m

Gl

—5

—rs Replevit me amaritudinibus, inebriavit me abfinthio.

-

:

NCSA U.

p

um dentes reos, ci

bavit me cinere.

yrit cy

V AU.

,& alie

16. Et -frggït ad numer

Qoo:3

aenti*&us '

conduntur.

Sic Horatius pharetram

0 Coml,f.«fz;t vias mtat , Cbc.) Tam

multis obfepfit difficulcatibus , ut nul-

gravidam fagitis appellat./ Ode 22.

ïf;,) Un'

lum pateret effugium : ut ii$ accidit,

Lib, I.

inzt m

U

li muro non tumultuario opere fa-

14- Fadlus fum, in derefum , & €. )

E

Contemnor ab omnibus , & factus fum

0, fed ex lapide quadrato cincti funt.

omnium fabula, & cantilena.

i eiïugio

Semitas emeas f[ubutrtit.) Fecit, ut

3j

Co-

omnia mihi male fuccederent.

15. duebriavit me Aabfrarbso.

P

fs n

IO. Urfus, 6c.) Deus, qui mihi

piofe potavit, & fatiavit amaritu-

dine, & felle zrumnarum, & do-

pater, & adjutor efíe folebat, mu-

lorum.

y Quibus

tatus efít mihi in urfum, & in leo-

1 hgnc Vl-

nem infidiantem mihi, ita male habi-

.16. Fregit ad numerum dentes meos.)

pnem

tus fum, ut poffit alicui videri Deus

Ad unum ordine , & figillatim omnes

more ferarum ex infidiis quodammo-

dentes meos conífregit , dum videlicet

zil

tempore obfidionis, & captivitatis la-

Wr me,öh)

do in me irrupifíe, & funditus per-

d

didiífe.

pidofo pane, & calculis pleno, pre

II. Cosfregit.) Attrivit, & com-

penuria, & paupertate utendum fuit.

minuit me.

Cibavit me cinere.) V el eft repetitio

G

fuperioris bemiftichii , & fignificatur

j

"

rofuit me defolatam.) Defolavit

. mxe,

in folitudinem redegit.

pane infipido, & pulvere pleno ob-

g

I3. FEiias phavetra fut.) Sagittas

feffos, & captivos ufos íuifle : vel

fuas, qux pharetre dicuntur , quia in

dolor fignificatur,

TüccYrOF PI'OPCEI'

calamitates ; olim enim, qui verfa-

pharetra, ficut filig in utero matris

j

Ó

s

Z

476

LAMENrjäREMiæ

V A U.

2

':-(57. Et VI'CPUHEIPER a pac

e anima mea , oblitus fum bonorum.

V

&

pe&c

18. Et dixit: periit finis me

us,'&- fpe

,

s mea á Domino.—

Z AIN.

3

t i

19. Recordare paupertatis, & tranfgreffionis mece

?

* abfim-

thiij & fellis,

26

Z AIN.

; vzog Memoria memor ero, & tabefcet in me anima mea. :

ZAIN.

orde meo, ideo fperabo.

20

ol, «Hæc recolens in c

z

H E T.H.

22. Mifericordizee Domini quia non fumu

;

s cqnfumpti : quia

nes ejus.

non defecerunt mliferatio

H E T TT

'23. Noyivdilqculo,xmu!ta eft fides tua.

HE'TH.

Muli;

b-änt'ur in lu&u, fedebant in cinere, & afllictionum, qus quafi fel, a,

abfinthium amarz funt.

fas, q

ui manibus , veftibus, cibis eorum

N2

adhzrefcebat, ideoque dictum eft Pfal.

20. Memoria memor ero, €&c.) Alte

àtlmys .

Jor. IO. ina cinereno ténaguae psnem

infidebit memorie mez calamitas mea,

£ faty

& hec recordatio me propemodum

mandutabam , 85 potum menm eum ftetu

tiOHEm,

m.i/äe!—am.

tabefcere faciet.

tiODfm f

17. Repulfz e

þ 4 pace , 6c.) Longe

2I. Héc recolens , &c. )) Cogi-tans

Efo?A

abfuit animus meus, ut ullain pacem,

tamen fore, ut aliquando ad felicio-

Tb anyi

aut tranquillitatem haberet.

rem ftatum revocer , fpem, quam fere

« aftg]

OLliius fum laonarum.) Jaih diu nihil

abjeceram, iterum refumo.

2 b

26 5

profperum experior.

22. Milericordis Dowini , 6c.) Mi'-

fericordia Domini fafctum eft, ut nom

áfe Cun

18- -P,el./'z'i.ti físis meus , &fc) Eflluxit

fimus penitus confumpti , quia ejus

titniig.

teipus conftitutum vite meg. Aftum

Sahit,

eít de me. . Vel fenfus eft, per'it mi-

miferationes infinitz funt , & deficere

s

hi fpes videndi Éinein calamitatum niea-

non poflunt.

iberatin;;

"n T

23. Novi.) Non.eft przteritum ver-

rum , eft Hebraifmus; fic enim etiam

Tum [)«

dicunt : perZz fwmga a me, pernt gau-

bi Nefeo , fed nominativus pluralis

dium , pro fuga non patet, ltitia

nominis Nevus, ut patet ex Hebrxo

2j NT

extincta eft.

CPDwnun ebadafcin.

INovi fructus mi-

ettg

fericordie Domini exiftunt.

n'acüfa

IQ. Paupertatss , 6 fransgreffionis

$u

4j

mee,) In Hebrgo eft coztra sme , id eft

Di/utule.) ln Hebrzo eft, DïïPJS

quodiy:

miferiz , & transgreflionis, qua cives

labiequarim , id eft, fingalis matuti-

Rlorum

mei Judzi in me aflligendo amicitie ,

nis, quolibet mane

fienificat hzc

& humanitatis. jura violant, & trans-

phrafis frequentiam ben

eficiorum QX

QUOQ Hb |

etaty

l E

rediuntur.

folicitam , ac promptam .Domini in

umäïno "

AUfénthis, & fels. ) Axumnarum ,

nos beneficentiam.

fOIiUS DH

D

-

477

CPA P»ü' T H

HETIH-:

OU

24. Pars mea Dom

:

inus, dixit anima mea , propterea ex-

4 pe&abo eum.

X

TPTH.

25. Bonus eft Dominus fperantibus in eum

; animae qu&ren-

abíi-

ti illum.

H

T E T H.

ari cum filentio falutare Dei.

26.' Bonum eft praeftol

TE T H.

B

103

27. Bonum eft viro,cum portaverit jugum ab ardölefCentia fua.

28. Sedebi; fo]itariusï, & tace

b1t qll?a levavit fe fuper fe.

D

| quia 5

29. Ponet in pulvere os tuum,

fi forte fit fpes.

O D.

/

3o. Dabit percutienti fe maxillam, faturabitur op

þfobriis-

-

CL/&PH'

Ooo», 4

[ETH.

—

Multa cf.fdes :s4.) fÍemper l;rvæ-

me'a le'U:z?it fper fe.) Jugum Do-

ftas, quz promififti.

mini, cui collum per obedientiam

(e[, dll

24. Pars mea Domimus , 6c.) Dixit

fubmifit.

--

fc,) Alte

animus meus; confideravit, & apud

Q9. Ponet i pulvere os fzmm) Hu-

fe. ftatuit Deum partem meam, por-

miliabit fe ufque ad terram ; fubmit-

jtas me,

tionem , hzreditatem , & remunera-

tet fe Deo, adorans pronus, & vul-

medmü

tionem meam.

!

tu in terram. ufque ad pulverem de-

Expetlabo eum.) Donec ille mihi fe

miffo.

CogitaüS

rat auxilium , donec ex hujus vits

$; forte fit fhes.) Qu fpes illum

j felicio»

tenet, fortafle Deum mifericorditer

ergaftulo edu&us ili jungar.

acturum.

jam fete

25. Borus.) Propitius.

Particula f non eft hoc

26. Preéflolari cum /Heniia.) Expe-

loco plane dubitantis, fed more He-

j.) Me

&are cum filentio, patienter, fine que-

breorum affirmantis ; nam ex humi-

k, u [j

!

rimoniis, & murmurationibus.

litate , & patientia. concipitur fpes ,

Salutare Dei.) Salutem, & a malis

que non contundit.

. ia

liberationem, cujus auctor eft Deus.

390. Dabir percutients fe maxilam,

27

. 7u

gum.) Legis, & Nmandato—

Defcribit fingularem patientiam viri,

ium F

rum Dei.

qui ab adolefcentia fua jugum Do-

QB. Sedeb;t fülitarius, Of racebit. )

mini portaverit : quod quamvis gene-

; plirdli

Quuietus eritj & patiens, ju

ratim di&tum fit, tamen fpeciatim de

, Hooro

ni, cui affuevit, edomitus.

go DOmif

us m*

Chrifto intelligendum eft, qui omnis

Solitarius.) Singularis, & folus ; vel

patientiz. exemplum fuit, quemadmo-

quod fugiat commercia , & confortia

duim veteres auctores Ecclefiaftici in-

)

,

vel

: »WPJ

malorum cum folo Deo agens

t:erpretantur.

jj m

quod ab omnmibus etiam proximis de-

Saturabitur opprobri;s.) Plurimis af-

or M

feratur, pauper, & indefenfus , nulli

ficietur opprobriis; fienificatnr non

jorom v

humano auxilio, vel folatio inhians ;

folum patienti , fed leto etiam, &

)om'ml I

fólius Dgi nutu contentus.

,

alacri agilno laturum opprobzria.

9

LAMENT. JEREMIJ

QU APE

3l Quia non repellet in fempiternum Dominus.

Q

C AP H

Pt

z Qula fi abjecit ,. miferebitur fecundum multltudmem

4l

mlfemcordlarum fuarum.

los

QCADPI.

i^

[4

53. Non enim humiliavit ex corde füo , & abjecit fihos ho-

idcir.

ininum.

LAM E D.

34. Ut contereret fub pedibus fuis omnes vin&os terree.

b

L AUM E TD.

Ul.

pepa

32

Ut dechnaret judiciumviri in confpe&tu vultus Altiffimi.

411

L A'M.E D.

36

Ut perverteret hominem in judicio fuo, Dominus igno-

5

ravit

MEM

Amos

Dopi

1

* Quis eft ifte, qui dixit: ut fieret , Dommo non ju-

4

46

3. 6- bente?

E M.

.38. Ex ore Altiffimi non egredlentur nec mala nec bona ?

"

M E M.

49. Ouad murmurawt homo vivens , vir pro peccatis fuis ?

L NASN.

3 1

&190 ml

"'I Q;m non repellet ) Hoc au-

dicimus ltalice :

No»e fa4 far male 4

G8 , (

miuno. Conterere fub pedibus eft gra-

nnla (

tem faciet vir juftus, fciens, & con-

Nïll It

fiderans, Quia non repelet i n fempiter-

viter aflligere, & funditus per dere.

num Dominus, fed, quem Cufcwando

Vistos'terra.) Judee, omnes Judz-

fï* Cot

erudit ,. non abjncut

os a Chaldzis captos, & vinctos.

t

tfm I$ 0

201l

32. Quia ff aljecit, €fc.). Licet enim

3. Ut declinaret , €/c,). Deus igno-

fthh.m [

videatur Deus juftum ad tempus ab-

rat declinare jud: c1um, id eft, non

]eufïe , rurfum miferebitur ,

quPPe

jufta lance merita ponderare.

Ui D/H

qui multum eft mifericors.

la con[petiu vulius A'tiffnt.). n con-

n ve,

Ig. "s,

33. Nom enuim humilavit ex corde

fpectu fuo, qui altiifimus eft.

fuo ) Non aflligit Deus homines ex

250 D perverteret /aammem Uc.)

[1/ ,!'/

animo, quafi illorum malo delecte-

Deus ignorat hominis caufam , & ju-

mUJf' m

tur, fed id facit quOdammodo coa-

dicium pervertere.

»

Aorum

&us eorum peccatis.

n

37. Quit ef ife, 6c.?) Hac cum

401 (n ,

Ut centereret , &7. ) Quae hOC

ita fint, quis audeat dicere fieri quid-

HaaC')

ver

1

culo, & duobus fequentibus di-

uam Domino non jubente, id eft,

CInus,

cuntür, pendent ex verbo illo zgwo-

fine ejus vcluntate, & prov:dentmï

4I lt

rdvzt

6. &

? !731* 73

quod eft in fine verfus

38. Ex ore Aitiffrmi ,.£$c.) Pendet

rep etendum eft in f'nguhe verficulis,

hgc fententia ex fuperiori, & repe-

-'mnm

hoc modo: Deus zguoravit, st conte-

tendum : Quuis eft, qui audeat dicere

* HL

veret. fub. pedibus fzm' omnes vintos ter-

ex ore Altiffimi, id eft, illius nutu,

?&

mcn,

dxfpllcult ei conterere, non eft

voluntate , & pr&cepto non evenire

5 Qje

vifum bonum conterere ; fimili phrafi

tortalibus bona ; & mala ?

&i

1 Qu

i ql*ïm(

'CAPüTlm

479

NUN.

40. S crufemuf vias no

ftras, & quaeramus ,

ad Dominum..

N U N.

& revertamut

ünem .

racummanibus ad Dominum inCoe«

OS,

41. Levemus cþrda noft

*

N U N.

X.

42. Nos inique egimus,

idcirco tu . inexorabilis es.

& ad iracundiam provgcgvimþs:

igs ho

y

WSTAAOM E.

CH

It&.

43. Operuifti in furore, & percuffifti nos, occidifti, nec

pepercift.

SAME CH.

lcifimi,

44 Oppofuifti nubem tibi, ne tranfeat oratio.

SAMECH.

s ipto-

45. Eradicationem , & abje&tionem pofuifti me in medio

H E.

populorum.

gon jt-

46. Aperueru

os os fuum omne

E

4nt fuper n

s inimici.

A

L d

POHE

: bon ?

tritio.

47 'Förmido,& laqUþus, fatta eif nobis vaticinatio,& con

& (uts ?

PHEL

59- szml mzrmzra'vit, Efc. ! ) Cir

vel precantem audires, fed þercucere

NUN.

a À

ergo murmurant, & queruntur mor-

poftes a nemine exoratus.

tales , cum malis exercentur , cum

44* Oppoíuifiü nubem. ) Peccato-

r milt 4

omnia divina eveniant providentia ?

rum noftrorum, ne oratio noftra ad

i d g

Nulla res magis nos in rebus adver-

te tranfire poffit.

Iniqvitates noftra

erdere,

fis confolari: poteft , quam fi copi-

diviferunt inter nos ,

Deum, ut

mnes]'ddæ'

temus oirnia'divino confilio fieri ,

loquitur lfaias cap. 59. 9.

indos.

& noílram cülpam, divinamque ju-

"

Eradicaytonem, (5/ aljeflionen,

Cag;w-

Dens gt*

ftitiam agnofcentes dicamus

6c.) 'lradidifti populum tuum , ut

] d , /non

vi Domines quia aquitas judicia tua,

e folo patrio eradicaretur, & huc illuc

J

& in veritate tna bumiliaftt gpe. . Pfal.

ejiceretur, ut dixerat füpra cap. 18. 7.

118. 75

Kepente loguar adverfus gentem, &f

i.) ln o

l

Vir pro peccatit [uis ? ) Quid mur-

adverfus regnum , ut eradicem, 69 de-

f0fb v öc,')

murat homo PIO pena PECCQCOIUHI

J/?i'z:dm, 25 dd&t'rd-zm zIiud.

fyrn , !

jr

fuorum ?

.

46. Aperuerunt. [nper nos os fuum.)

4O. 4erutemur ;

as noflras.) Di&aI,

Locuti funt contra nos , irriferunt

Hiec m

facta, cogitata noftra ad

: examen vo-

nos, convitiati funt nobis, ut cap.

cenmius.

:

fuperiori n. 16.

: üefi, Qu*

Ü

4I'

Levemtmus corda nq,?ru €um mae-

. Formido, 6 lagueus,69c.). Ve-

gte, !

pIOV

i

enta !

nibus , Gc. ) ()raz;tes Dominum ex

nit nobis forirido, laqueus, & con-

)

patet

animo.

contritio , quetnadmodum nobis Pro-

&

2. Idecirco 7A inä.xordäifis 65'.) NOD

phete vaticinati fuerant.

Sane Ifai.

lot d

parcis, fed pergis Hagelhs atterere.

cap. 24. 17. dixerat: zorz;4o, f* fe-

l

us ju

H

45. Operiuffi in forore.) Furorem,

Vea , 6 laquens fnper £e. qui babitator

& iram quafi. velum obtendifti tibi ,

e$ te*rr«.

Vel ferfus eft , vaticinata

fupplicia a Jeremia, & Prophetis jn-

ne quemQüa.m agnofceres , videres ,

LÀ

480

LAMENT. ]ER E-MIJE—

3

PH E.

48. Divi&ones aquarum. deduxit oculus m

eus , in cqnti*i--

*

tione flliæ -p0pulri mei.

AT.

49. Oculus me

x

i

fet requies.

us affli&tus eft, nec tacüitï? eo quod pon ef-

ATN.

Ne

5o. Donec refpiceret, & videret Domihus de coelis.

ATA

(d

SI. Oculus meus de

preedatus eft animam pom in cun&is

filiabus urbis meze.

: jud';i

52. V»enatiuone ceperu

nt me quafi avem inimici mei gratis,

BA D:E

(

&dv

$3. Lapfa eft in lacum vita mea, & pofueru

per me.

SAD E.

'ntzlapid.e*m fu-

É

(i0ne

54. Inundaverunt aquae fuper caput meum, dixi: Perli.

COPH

&,

jecerunt nobis formidinem, & ex for-

populatus eft omnem fuccum , & fpi-

Verfü

midine laquenm , & contritionem ;

ritüm vitalem.

f

dum enim ea timuimus , & evitare

Iu cuntlis filbabus urbis mes.) Cum

voluimus rebellando a Chaldzis con-

fcilicet videres filias urbis mem, id

fump

tra pr&ceptun Dei, & J,e'remiæ,,

eft , urbes Judzz Jerofolymis vicinas,

tunc incidimus in captivitatem ,

funditus everfas : miferabilis vaftata-

Xuinam.

ó4.

rum urbium afpe&us uberem fletum

Tüm,

48. Diviffones aquarum. ) Riv

os

elicuit.

aquarum, id eft, lacrymarum.

Wihx

52. Venetrone ceferunt me.) In He-

Diryy,

Oculus.) . Oculi, fingularis nume-

bl*BO e& ; Venando OtHafi funt, fum-

4 a; )

rus pro. pluzali.

mo ftudio perfeeuti funt me, qua(i

F;Be populi me:.

venatores , cumjiferas infeCtantur, aut

a

dicta c. 1. n. I5.

d

j Jgrufalem. Vidg

au(:upantur aves.

CütCere

Y. a

- 49- Nec tdcnif.) Nec ceffavit a la-

Grati. ) Sine mea -c'ulpav; licet

crymarum effufione.

Vide di&ta cap.

enim in. Deum peccaffem , non tamen

4

m pAO

Chaldzos ulla in re violaveram.

lC i

2. num. $.

€Quit

u

Eo quod non effet requies.)) Lacrymiä*,-

53. Laep[a eff im lacum , t$c.) Con-

l$ eff

vel a malis, & srumnis; nullusque

je&us fum in carcerem;

Pofüerunt lapidem , fj';.) Quo OS

Mtücfes

effet, qui confolationem , aut leva-

putei, laci, aut carceris obflrneretur.

I'd;[

&

fentum afferret.

Jf

(A

E

Videtur alludere Jeremias ad lacum ,

aj

50. Dezec rfjþiceräf, &c.) Donec

in quem a Principibus. projectus fue-

143

exoretur Deus.

rat cap. 39. 6.

äcï&üqfä

"&I. Ocelus mens depradatus eff. ani-

'ö 3&,2/1

54. lunndavernnt aqua, ) Laci;

h

m Vitg

mam meapn.) Oculus meus flendo Qe-

vel per jnecal)horaln fic vocat res ad.

i f

Y

QAPUT I

481

COPH.

Oftfi

35. Invocavi nomen tuum, Domine, de lacu nov1fï"1m0, -

COPH

56 Vocem mcam audifli: ne avertas aurem «tuam a fin-

n el

£ultu meo, & clamoribus.

COPH.

.

S7. Approplnquaftl in dle , quando invocavi te , dixifti :

Ne timeas.

S.

vitae mese.

$9. Judicafti, Domme, caufam anlmæ meæ, redemptor

REÉS.

cundus

59. Vidifti, Domine , iniquitatem 1llorum adverfüm me:

Judïca judicium meum

)

R ES.

i gratls.

6o. Vidifti omnem furorem, univerfas cogitationes eorum

adverfum me.

S I N.

jem fü-

61. Audifti opprobrium eorum, Domme, omnes Cogita-

tiones eorum adveríum me.

: Yefi

l

SIN.

COP

62. Labia infurgentium mihi

& meditationes e01um ad-

verfum me tota die. .

S1IN

ift, &fpl

63. Seffionem eorum, & refurre&tionem eorum vide: ego

u

C

fum píalmus eorum.

; m

THAU

i VICIS,

.64. Reddes eis vicem, Dommc,]uxta opera manuum fua-

Jig valtatt

yum.

THAU

verfas, Pfal. 68 2. Salvum me fac',

Redemptor.) Qui me e malis eripis.

Domite , quia Irtra'verunt 4qua nfä»ue

59 jJe«dica judicium mmm) Difcer-

, l

Ad animam meam,

ne inter

aufam meam & caufam il

llllf J

fom

55. De hn moviffÉme.) Ex imo

qe , Q

carcere,

lorum , & pro me, qui innocens

Qantuh * at

fam, pronventia,

ltalice diceremus:

56. 4u4.ffi.) Fortaffe eft præterl-

Fare t ragtone.

licd

tum pro llrpera ivo ,

FKocem meam

61.

Opprobrium ilorum. ) Quo illi

TE

4ndi: fic etiam explicari poteft , quod

Te affecerunt.

ET um

fequitur, Apprepinquafe; , Gc. Vl fen-

62. Labia, €c.) Audifti.

We,äm

us eft: Audivifti me, cum me per

Ipn[grgentium. ) ld eft contra ime,

go) Uv

Eunuchum Abdemelech carcere libe-

mihi.

rafü. Jerem. 58.

Mediraeiones eeruga, ) Quæ contra

quo 0

87. «pprop.uquaffi.) Accede ad me,

me machinantur.

b&ruere t

Vel

65

& auxiliarem manum porrige.

Sffonc*m €orum ,

& refzr recfta-

T " actlm9

acceffifti , & auxilium tulifti.

zem. ) Omnia, quz faciunt, ut Pfa],

e&US w

S8. Judicaff:.) Judica, defende cau-

138. 2. Tu cognov;fti fj"aizem, & re-

fam vite mesx.

fervetlionem meam.

) Lacï !

BiUL. guma, Com. Menoch, 2".V.

Ppp

q0

g w

482

LAMENTgJasmMIæ

3 HoA U.

cordis laborem tuum.

65 Dabis eis fcutum

i

T.HAL

mine.

66. Perfequeris in furore, & conteres eos fub coelis, Do-

j

-

tiütt

C'AIPUCE. IV.

*

ALEPIH.

6-

1. ( XUoniodo obícuratum eft aurum, mutatus eft color opti-

dom

mus, difperfi

*

Ing

platearum ?

'fung lapides fan&tuarii ip capite (?mnium

*

L

BETH.

n

2. Filii Sio.nk*incl:lyti T

& ami&ti auro primo:

qüomodo re-

putati fugt in vafa teftea, opus manuum figuli ?

—

V

GIMEL,

;

Lin;

3- Sed & lamia nu

daverunt mammam , la€t

averunt "äatuios

&6 mt

Tlb

O.

This m

fuos: filia populi imei crudelis, quafi ürut(hio in defert

DA-

deji j

ia

mines,

tià n

Ego fumm píalmus eorum.) Maæfia

& füumo , & flam

;

200 d

cantionum , & rifus.

Vide fupra

rietes.

nis ob[:cuxraci þa-

num. I4.

Mzutzatzus cfl

Vco'/ar optimut. ) - Color

Vifera.

rofolym-:

65. Seutum cordis. ) Ià Hebrao

auri nitentis , & fulgentis cum ipfo

Tinm 1

eft elegans paranomafia, pro A$y3mn

auro fublatus eft, & relicti parietes

megina , id eft, cantico fuo , quo

atri fuligine propter incendium.

l0ne ad

pfallunt inme, dabis eis jufte, & apte

UF C

Difer/f frnt lapides fanüuari. )

H[)&:t/; |

335 megiza , id eft, fcutum vel

Everfo templo lapides diffipati funt.

&C,Q

circumcinctionem cordis, id eft, moc-

Iz capite. omnimm

rorem, & angorem, qui cor cingat,

plateas.

plaiearum. ) ! Per

miam Ye

- lud fcili

claudat, angat, & opprimat.

P

Q. E;iz£ Sion.) Cives Jerufalem.

L

ellatr j

Laberem tuum.) Laborem, & af-

B

h. H

flidionem , qua inimicos tuos aflli-

magnifiebant,

D) Gloriofi, qui ab 9mnibus

xere foles.

st

4unitl: auro prtmo.)

Strurjs

Veftib'us auro

Duere ;

66. Sub celis.) In Hebrao eft, De

pretiofiffimo intertextis.

&b celis , id eft, de terra; eos e me-

Y

]p vaja tefes. ) Ac fi effent vile

N

I

]

dio tolles.

aliquod vas fictile.

I.

4. h F:i

Uomodo. ) Quo tanto fcelere

. Sed £5 Lamie nudaverunt mi;zm-

i d

hominum, qua tanta De

:

mam.) Senfus eft : Jerufalem crude-

dienatione ?

i inf

liorem ipfis beftiis fa&m effe; nam

H&bïæo! )

Olfcuratum eft aurum,) Deflet tem-

. ! w

ipfz lamiz, vel ut eft in. Hebrzo

U! d

pli everfionem, & fpoliationem., 'T'em-

D3n f425xin, dracones nudatis mam-

b .

plum prius auro collucebat : poftquam

mis catulos fuos laCtant; filia autem

/

j

j

incenfum eft a Nabuzardan , pro au-

populi mei, id eft, Jerufalem facta

itdys. l

ro pihil aliud apparet, quam exufli,

SICOEa, id

eft cx'udeli55 quafi*&rutlïio in defer;o.

CAPUT IV,

493

DALETH.

4- Adhäefït lingua ]

a€tentis ad palatum ejus in fiti;

parvu.

li petierunt panem, & nonerat qui frangeret eis.

,Do

— 9

$. Qui vefcebantur voluptu

ofe ,

interierunt in viis : qui

nutriebantur in croceis, amplexati funt ftercora.

MA CU.

6. Et major effe£ta eft iniquitas filize populi mei peccato So-

1 opti-

omorum, * qua fubvería eft in momento

*Gen-

muiui

in ea manus.

ZAIN.

,& noq ceperunt

29.24*

7. Candidiores Nazarsei ejus nive, nitidiores

laCte, rubi :

cundiores fabore antiquo, fa

&

pphiro pulchriores.

odo t

PP2

HETH

m

Lamis. ) Lamias olim fabulantur

tur, vel pro deliciis habent, & fe.

elle monítra quzdam umbilico tenus

-Catulos

muliberi fpecie, deorfum ferina, mam-

licitate magna fterquilinium nancifci,

mis muliebribus.

in quo ,laffos- artus reclinent.

Vel

erto,

De his multa cru-

fenfus eft, qui nutriebantur cibis cro-

pA:

delia jactabantur, utpote vorare ho-

mines, ac przfertim infantes; fenten-

co aromatibusque conditis; nunc ur-

x

gente fame gaudent etiam ftercoribus

tia ergo eít etiam feris truculentis

V. g. columbinis, ut contigit in Sa-

non defuiffe in fuos fetus materna

inaria tempore Elifzi.

'cu;ati p

vifcera, defuiile autem matribus Je-

Diximus alibi Lati-

6. Inignitas.) Pona iniquitatis Je-

) Cobr

rofolymitanis.

rofolymæ.

cum iplo

num interpretem aliquando in fua ver-

Peccazo. )

Po-una peccati Sodo-

fione ad fabulas gentilium alludere,

morum.

li Parietes

TTONIUD

ut expreffius fenfum' textus facri. ex-

Qua [ubver[a eff in momento.) Eft

hibest; exempla habemus Job- 21.33.

caufa , propter quam levior dicitur

;näuartf-

& 6 42o14-

alibi.

Sunr qui Ja-

fipat LUl

clades Sodomorum ; mors enim re-

fl

miam verum anima] eífe dicant, il-

pentina minus habet doloris.

lud fcilicet, quod ab Ariftotele | ap-

Non ceperumt :2 ea manus.) LiXX,

ellatur Mazticora lib.

]

e

yfile.

P

. hift. animal.

vertunt: Noz /atoraverum: inea 724 3118 ,

b omulis

d

hn. lib. 8. cap. 21.

Ícilicet in ea evertenda, vel defenden-

Seruthbio. )

Struthio dicitur ova

da diu non laboraverünt manus, im-

parere ,. & quafi

fua

non fint,

tibus n

mo nec laborare ceperunt; repentinus

negligere.

Vide Job. cap. 39. 14.

enim eis fupervenit interitus.

& 16.

U. Caudidioreés Nazarei ejus , O. )

e ent vl

4. In fzi.) Pre fiti.

Querela eft, Nazareos olim maxl.-

B. lp vis.) Inm plateis , ut. eft in

mo in honore, & veneratione habi-

TL

p um

Hebrzo , fame extincti.

tos , prorfus viluifle-omni decore, &

aem aue

Qui natrtebantur in croceis , €9c.)

gloria fpoliatos.

Qui educabantur fplendide nitenti-

Cundidjores

j d

.« ££ve.) Dicendi for-

Hobre?

bus, & elegantibus veftibus croceis

mula proveibialis, candidi erant Na-

ls

j

induti. Vel, qui in croceis fir.gulis

zargi , nitidi , bene loti.

ií

am

preciofïs cubabant, jàm amplexati funt

fiia *

u

Niridiores l4&e.) Candidi, & ni-

[ijem f

ftercora, id eft, fordidis veftibus utun-

"o jj

teptes, fed fimul fucculenti , & boni

454

LAMENT. f[ERE MIE

LE TAE

E Denïgräta eft fuper

carbones facies eorum, & non funt

cogniti in plateis: adheefit cu

dot

tis eorum offibus: -gruit ,& fa-

ta eft quafi lignum.

-Ub BOPDOE

9. Melius fuit occifis gladio, quam interfe&is fame

: quo-

-

Cun

niam ifti extabuerunt confumpti a fterilitate terrze.

] O D.

I

.10. Manus mulierum m

ifericordium coxerunt fili

'os fuos:

poh'

fatti funt cibus earum, in contritione filiae populi mei.

Infe

.*'CAPH-

tr. Complevit Dominus furorem faüum , effudit iram in«

16

dignationis fuze, & fuccendit ignem in Sion , & devoravit

facie

fundamenta ejus.

n

Ii. Non crediderunt

reges terre , & univerfi habitatores

auxil

Orbis, q

tem

uoniam inngdäretur hp&is., & inimicus per portas

Jergfalem.

MEM

l.

habitus

; quod þer la&tis metapþcram

9- Qcc

jf

fés. gladio. ) ABreVi, & cita

1j.]

fignificat.

morte- extinctis.

tütbatir

Rubicundiores ebort antiquo, ) .Sole-

fmguim

I;zterfeöïþffame.) Q uos lönga inedia

fiem I

bant veteres ebur tempore pallefcens ,

diu torfit, & cruciavit.

& decolor effe&um, ut ei priftinum

Doteran

decorem, & fplendorem reftituerent ,

Extabueruni.) Paulatim conf;unpt,i

? 511::,

illud illuminare, & tingere minio, vel

funt, defluxerunt paulatim in morterm.

4 flerilitate.) Ob fterilitatem.

COmg)ft.?

purpura, quem etiam ritum habemus

lbant.

ex Vil'gilio J/Eneid. 12. cum ait :

Io. Melierum mifericordium.) Quse

Cuna,

ludum [anguimeo veluti violave-

alioqui mifericordes effe folent in fuas

1

tranftre ;

rit offro.

*

prGles.

.

Wente f

Si quis eäur,- t$c.

Is contri

£ione.) In obfidionä,qüæ con-

Tenge

tritionem , & ruinam urbi attulit.

Wtema c

Sapphiro pulchriores.) Ad verbum

Omnem iram;

ex Hebreo , Sapphiri exciffo eorum ,

II. Cwmplevr , Gc.)

,

Céfettor.

vel id, quod per Moyfem minatus

COntrale

id eft, elemantes erant , & politi , fi-

eft, Deut. cap. 28* 53.

Is. d

cut fapphirus excifus, & fectus, &

tamen'cum tales effent , 4emzgraza

Ignem.) Quo urbs, & templum ar-

eff , Éc.

,

fit, vel per metaphoram fignifïcacur

ii 0

clades , que fundamenta , id eft, reges

8. Denigrata vf, &-) Nigriorfacta

& principes cum plebe :evoravit.

Pollu,

Mp

eft, quam carbones fätcies eorum pro-

IQ. Noz crediderunt.) Non crede-

CRb

pter miferias captivitatis , ita ut in

bant, aut nunquam credere potuiffent

Kaib

mediis plateis alii ab aliis non cogno-

finitimi reges, & populi, qui norant,

fcerentur.

: ü Q

quam bene munita effet Jerufalem.

T Gpti

8 trgten

CA U .

IV.

485

,M E M.

funt

13. Propter peccata prophetarum ejus, & iniquitates facer-

"n

dotum ejus, qui effuderunt in medio ejus fanguinem juíftorum.

N U' L]

14. Erraverunt c&ci in plateis, polluti funt in fanguine:

qo.

cumque non poffent i

ntrare , tenuerunt lacinias fuas,

SAM-ETOH.

$. R.ecedite polluti

. clamaverunt eis: recedite, abite ,

füos'

nolte tangere : jurgati quippe fünt, & commoti dixerunt

inter gentes: Non addet

ultra, ut habitet in eis.

PHE

am t

D

U*e Faces Domus diui

fit eos, non addet, ut refpiciat eos:

oravit

facies facerdotum non erubuerunt, neque fenum miferti funt.

AIN.

17. Cum adhuc fubfifteremus, defecerunt oculi noftri ad

fatofes

auxilium noftrum vanum , cum re

fpiceremusattenti ad gen-

portas

tem, quae falvare non poterat.

SA-

Ppp3

VM

/

13. Prophetarum.) Mbendacium.

I7. Da£o vos inr commsotionem cuntlts

I4. Erraveruat cgc1 , 6c.) Ob per-

rcgni.f Zerr&.

i& d

turbationem animi , & ob fordes ,

Dixerunt inter Gentes.) Quicunque

f.

€

z

inguinem, «& cadaverum multitudi-

eos inter Gentes difperfos, & vaga-

m inedia

nem recta incedere nefciebant, aut

bundos videbant, dixerunt.

poterant, ut czci faciunt.

Nos addet wltra , &$c. ) Scilicet

Pollaii [unt im fanguize.) Quo viz,

Deus.

In Hebrzeo eít: Nez a4dest

conmmpfi

g mortet

compita , & platez civitatis redun-

ultra ad babitandum : id eft, non re-

dabant.

vertentur ultra in terram fuam , ut

'atetfts

Cumque non piffenr.) lta per vicos

in ea habitent,

j Qu

fluente fcederarentur.

tranfire, quin tabo e cadaveribus ef-

I6. Facies Domini.) lra Domini,

t u fll:ïs

iratus. Domint vultus.

Tenuerunt lacinias fuas.) Veftium

Divifft eos.) Alios ab alüs didu-

extrema colligentes, ne fanguine infi-

xit, & difperfit.

e,q'uæ: cou«

at

cerentur , & legalem immunditiam

Ur refpiciat eos.) Vultau bänigno, &

contraherent.

ut illis faveat.

I5. Recedite ;b/lzti. ) Sunt verba

Faczes Sacerdotum mon ervubuerunt. )

u m'matus

Sed eos fine refpectu facerdotii ,. &

Tudeorum mundorum clamantium ad

m lum a

immundos , recedite ne fcilicet & nos

fenii vexaverunt, & occiderunt: Ju-

polluamur, & fiamus immundi.

deiícilicet, qui in Prophetas, &fa-

sernificit

gurgati quippe femt. ) Alüs di-

cerdotes etiam fenes fevierunt.

jd, n

centibus : Recedite, aliis recédere no-

I7. .Cum aAdbzc ,'Fub/;/r'eremu.f.) Cum

te

de

lentibus.

adhuc ftaret Respublica noftra: cüm

NoL C

jfbnt

Ef commoti. ) .Et cum abiiffent

erecti ftaremus in expettatione /Egy-

j

E

j

in captivitatem , & huc il'ucque va-

ptior

um , ut obfidionem Chaldæoru.in

gi errarent , ficut predixerat cap. 34-

folverent.

eruwem'

k

486

L'AMENT.,]IEREMIAE

As diiea al iacii od ats

. SA D E.

X

13. Aubritssierunt

veftigia noftra in itinere platearum no-

ftrarum , appropinq

uavit finis nofter: -com'p.leti funt clies no-

t

ftri, quiïa--veniä.t finis noft

er.

di

C O Pb H.'

I9. Velociores fuerunt perfecutores noftri aquil

äs coeli ,

À

lent

fuper m

n()bis-

ontes 'pexrfeöuti funt nos , m deferto infidiati funt

fiel

Don.

RE S'

20. Spiritus oris noftri Chriftus Dominus captus eft in pec-

a i

catis noftris, cui diximus: in umbra tua vivemus in Gentibus,

hO

S 1.N.

Nam

-21. Gaude, & lzetare filia Edom, qus&e habitas in terraHus:

Rom

udaberis.

ab

Certa

ad te quoque perveniet calix inebriaberi's ; aMtque n

/rHAU.

f

Defecerunt ocu'i zoffr;.) Spe&tantes,

Videtur Regem Sedeciam inf&lligere,

& intenti ad auxilium Pharaonis , fed

*

de quo fuperiore verficulo fuerat lo-

fruftra.

cutus. Longius tamen tenditur Pro-

phetia, & finul jefum Chriftum re-

Adgentem.)- ]Egyptios intelligit.

AXX

I8. LubricaUcsunt ; &c. /)

Ípicit, qui eft captus, & morti tra-

£94.6ocayTO. , Venazi . fumt , Mebrai-

ditus propter peccata noftra: quod

cum w £s44» , proprie fignificat,

etiam ex eo confirmatur quod vulga-

l

infidizti [unt, fed eadem eft noftre

ta editio habet: Chriffus-Dominus, non

vulgate editicnis fententia; nam qui

ut aliqui vertunt, Ch-z/fus Domint.

alteri viam hubricam. facit, illi infi-

Cb diximus, 5c. ) De quo dice-

diatur: non poterimus in mediis pla-

teis noftris tuto ambulare.

bamus, fore , ut 'fub ejus f:ugda vi-

veremus.

x

].

Appioptuquavit frnis noffer.) 'Tem-

29l. Gaude, E5 latare, Ec.) ER iro-

pus ultimurn exitio Hierofo]ymæ con-

nia, vel conceffio , qualis eft illa Ec-

4l

Venit

4l ext

fticutum ,'fic Ezechiel. 7. 2

clef. 11. 9. Latare ergo juvmi; i? ado-

Jfis, fnis veni Jeper quaitsr plagas

lefceztia tua. Nam ]eremias hic prz-

N

Z4ezrr &.

dicit excidium Judxotum per eosdem

IO. Velsciose: f'«erunt , 82c. ) Velo-

Vidue

Chaldzos, qui ipfi irriferant Judzos

ciffumus enim fuiíle dicitur equitatus

& juverant Chaldeos in excidio Ju-

Ch«ldgorum , Jerem. 4. 13, & 49. 40.

dxorum , patet Ezech. 35. 13.

alludit autem hoc loco ad Chaldzos

Zila Edom.) ldumzi.

illos , qui perfecuti funt fugientem

-ub babrtas -z'n terra Has. ) Hinc

Sedeciam , eumque celeritate. curfus

patet terram Hus, cujus eft inentio

comprehenderunt 4. Reg. 2$. 1. &

Job. r.

eandem efle cum Idumza,

OPPT D

Jerem. 39. 5. & 52. 8. 9

üOnem

vel faltem in fe comPlexam fuiffe

QO. Spirurus orzs nofíri.) Rex nofter

Idumzam.

* H

nob's xque dilectus, ac fpiritus vita-

Calix. ) lIrg, & ultionis divinz ,

p mmln'() j

lis, & qui vitam noftram conferva-

quo inebriaveris , ut fu

pra.cap: 51.

T

3 Rllpm

bat, ficut aer ifte , -queer dicimus.

7- 89..57-

n Y |

CAPUT IV. & V.

497

Y

1 no

T H À U.

uitas tua

5 T0

22. C6mpïeta eft iniq

; filia Sion , non addet ul-

tra, ut tranfmigret te, vifi

tavit iniquitatem tuam , filia Edom,

difcooperuit peccata tua.

Creli

Nudaberis.) Sicut ebrii nudari fo-

hunc diem videmus ; 'per univerfum

fon

?t

lent,.quemadmodum accidit INoe Ge-

faei.

Orbem diffipatio, & difperfio.

9. QI.

quafi dicat , Ípoliaberis

Vifftavit iniquilatem tuam ; 65c. )

bonis tuis.

Poft cladem Judeorum Idumzos cor-

Q2. Chmpleta eff iniqug:td.f t)m.) Po-

ripiet furor D

n pec

na iniquitatis tua.

ut meriti funt.

omini, & e'(-)vs puniet;

»ncibqs,

ANon addet ultra, ut trauimigrez te.)

Difcooperiet peccata tua. ) Faciet,

Nam Hierofolymorum defolatio fub

utex poenis , quas lues, conftet, quam

Romanis non fuit Judzorum Gentis

n Hs

abductio, & transmigratio in aliquam

cata tua.

mula, & quam gravia fuerint pec-

Joberis.

certal/n proviqciam, fed ut ufque ad

THAU.

—

Dxïeïïigeïes

fueï'dt Q»

fitar pe-

ORATIO

jom Te

gori U

; qu

od V'Jlga'

JEREMLE PROPHETA,

m'rmf»

20

L

D à

€

CAPUT. V.

Wnimp :

uo 1cg-

j ;ut&l& v

I.R

Ebordafe, Domine, quid acciderit nobis: intuere, &

:

refpice opprobrium noftrum.

2. Haereditas noftr

.

yptue-

ad extraneos.

a vería eft ad alienos , domus noftre

j e

i i 7

5. Pupilli fatti fumus abíque patre

, matres noftrze quafi

a8 h'XC Wæ-

viduae.

4. Aquam

g

a em

j WROS

i

UID 4tCl.c—ler'"t't nobis.) Quorum

publicam Judeorum deftitutam a De;,

capt', diruta, & incenfa eft

qui fe illius patrem profeífus eft, cum

i

dixit: Filius meus primogenitus Ifra-

civitas, & populus abductus

f )

Hinc

in captivitatem.

el, Exod. 4. 22. & Jerem. 3- I9. 7a-

tio

Opprobrinm.) Dedecus, & confu-

trem vocalis me, €&c. Mel tandem pu-

e& «neh

fionem.

oilli facti erant , quia patribus occi-

, i

p

2. Hareditas mofra ...) 'Terra

is, aut captis a Chaldzis uxores

]exäm f

uilé

L

folitariz, & defolate manebant qua--

pronïimonis

*

3. Tupilii

f4& fumus.) Quia Rege

fi viduz ,

Hlji autem quafi pu-

miS

divüï; !

caremus , quem loco patris habeba-

pilli.

)ra CJPI ?

mus. Vel certe Propheta luget rem-

Marres noflre, ) Poteft hoc intel-

T

498 ORA .T. JEREMIJ PROPHET.

4. Aquam noftram peCun"

x

.ia bibimus : )i*gna no&ra pretio

comparavimus.

. Cervicibusnoftris minabamur : laffis non dabatur requies.

6. Kgypto dedimus manum, & Affyriis,utfaturaremur pane.

^. Patres noftri peccaverunt, & non funt: & nos iniquita-

tes eorum portavimus.

^ 8. Servi dominati funt no

füi: non fuit , qui.redimeret

*

de manu eorum. .

(£

. 9. In animabus noftris afferebamus panem nobis , a facie

gladii in deferto.

V

1o. Pellis noftra ,. quafi cliban

flatum famis.

us exufta eft a facie tempe-

3

tü

11. Mulieres in Sion humiliaverunt, & virgine

s in civitati-

*

H

bus Tuda.

12.Principesm?n

n fufpenfifunt:facies fenum non erubuerunt.

Qo

13. Adolefcentibus impudice abufi funt: & pueri in ligno

corruerunt. -

j

-

I4. Se-

ler

lii de fynigogis, q—uas fibi defpon-

penfum a nobis exigentes,etiam flapris,

f.yerat Dominus, & que a Deo de-

ut olim fecerunt fervi Pharaonis in

Ad

ftitute vidux relinquebantur.

JEgvypto, Exod. I. 11.

n

) Cum a

t L

4. Aquam nofir.m , €fc.) Defcxibit

9. Jg enimatus noffri:.

charitatem omnium rerum, que erat

gno periculo vite noftre tam tem-

j

Hierofolymis tempore obfidionis , vel

pore obfidionis, quam urbe.jam ca-

BuE

pta, ob Chaldaos paffm in agris,

la

cum in Babylone captivi eflent, quia,

ut aliqui cx—adu.nt, non audebant egre-

& locis defertis palantes.

di urbe, vel domo, ut ex flavio a-

44 facie gladii,) Propter gladium,

efïp

quam haurirent.

metu

gladii.

ebra

p£$ æ.ämzä.uiur. )

P

m

S. Cervicibus nJ/i

fatur

dejärto.

) Qui in agris . graf-

Ducebamur captivi vinculis collo in-

b

I

jeétis.

1o

Ex;tg',;?zt'ef. ) JDenigrata eft ;

6. Dedimmus maus.

) Extendimus

fole

enim cutis pre igne contrahi,

enm

auxilium poftulantes.

& ficut in fenibus nigrefcere.

hlqu 0j

E: non funt.) Et morte fubdudi

A facie tempeflatum famis. ) Pxo-

q 1

tf

funt ab hifce calamitatibus.

bus d.

pter vehementem ,famem ,

qua in

$. $evi ) Qui fervi noftri , '&

nos irruit tánquam valida tempe-

I()ngpm

tributarii fuerant, ut Ammonitz , &

a$.

PtC€4

Moabite , & Idumszi.

Vel Chal-

1I. Humiliqberumnt.) Viölaverunc,

W

W

daos intelligit, qui ex Cham , &

opprefferunt ,;'1'.RL11)1'111*€1 in iliis affe-

Tüs

Chus- gehius :ducebant , & damnati

rentes.

TAT

fuerant a INoe Genef. o. 27. ut fervi

12. Manu.) Maznse

NT

Hebr. id eft, hoftium.

orzm ,"ut eft .in

eflent Seni ,

& pofterorum

ejus.

I6 &CD

Wel fenfus eít, fervi Chaldeorum

Sufpenfr fünt.) ln crucem a&i.

Ij. ]

dominati funt noflüi juífu herorum

I3. Pwer; in /1gno corrmerunt) Dum

tempfo

nobis prepofiti; X quotidianum operis

numellis zfmbulanc com;pediti. þSic

Blþ/ t

*-

CAPU'T N.

489

preio

" 4. Senes defecerun

tium.

.

t de pourtis;, juvenes de choro pfalïen-*

:ues,

15. Defecit gaudium cordis noftri : verfus: eft in lu&um

rpine,

.chorus nofter.

iquie-

16. Cecidit corona capitis noftri: vze nobis,. quia peccavi-

mus.

Jimetet

17. Propterea moeftum fa

cf*t'um*: eff cor noftrum, ideo con-

tenebrati funt oculi noftri.

a facie

18. Propter montem Sion: quia difperii

:

þjw vulpes ambula-

verunt in eo,

EuE

tempe

- 19. 'Tu autem, Domine,. in aeternunr

permanebis , folium

à

tuum in generationem , & generationem.

20. Quare in perpetuum oblivifceris. noftri? derelinques:

civitat

nos in longitudine dierum ?. :

21. Converte nos., Domine.. ad'

buerunt.

te, & convertemur : in-

nova dies noftros , ficut-a principio.

in ligno

22. Sed pro

;

jiciþgs-.-, repulifti. nos,. iratus; es c

Ontra 11OS ve-

hementer.

. PROPHE-

um figri

A& 17. 24 dicitur : zufer eos in inte-

nrons 1

Velpes 4m6ig/.1v'ærunt-fin €o. ) " Adeo:

rioremt. carcertm , 6. pedes eorum:ffrin-

Y

enim: defertus: eft ,. ut: vulpes- in. eo

xit digno..

verfentur..

| Cum fa.

14. De porris. ) Non funt: deinceps

Ig. Twantepr, 6c.. ) Quamvis Io-

; m f

vifi in portis civitatis, ubi judicia fo-

cus: vaftatus: fit,. poteftas: camen,. &

jpegim v

lebant. exerceri..

regnum: tuum perire: non:

y in 4

juvenes-de. chboro, 6fc..). Ut fenum

in. perpetuum: perraret:.

pot:eft*[,-T fed:

eít preeffe judiciis,. fic: juvenum . ce-

2O.. £m longitidtne dierümi), Di.ut:ur-;

2 gladimm

lebrare lxtititie argumenta:.

no t'emp Ore:

Choro: pf zllentinz. y Cotw cantan-

OI.. Cozverte: nos? Domsze" ad tfe. )

tium, & tripudiantium..

u gff'f

Recte D. Auguflinus: paffim;.& ceteri

15.. Cecidit corona , 86.y Solébant

Theologi' ex: Hoc:loco collegerunt ad:

jora

aeüæ

enim Judei in:. conviviis,. &- feftis

converfionem peccatoris ,. & oratiam,

Ye c()[)mm,

hilarioribus coronas:capiti imponere ::

& liberum arbitrium: efe neceffarium ;

(de

uafi dicat ,. defecerunt: dies illi,. qui-

fed gratiam: przcedere: liberum: arbi-

TM )

Pro

bus deliciis indulzere: folebamus: co-

trium..

ronatis capitibus..

i

pe

dnneva diesimoffros',. €fc.-) - Reftitue

hda tet

Peccavimu:.) . Deum vereg: lxtitix

is priftimz: gratie,. &' beneficentix

Au&orem . peccatis: noflris: irritavi-

tue , qua: olim: fruebatur. populus:

Tus..

-

ticfter..

Vibïavetum,

Dd«

i 111115

a

17. Conrenebrati fuzt. Y "Ufi fumus

Sed proyciems vepuliffi mos. )

rebus adveifis.

Ducem enim vocat:

Alii vertunt

Qua fatis mos repuis-

xes fecundas 5 tenebras, adverfas...

f£ s

f.

[*

É

wis jam peenarum- dédimus,.

g

Ig- Djfferzt. ) Male periit everfo:

Vel: fenfus eft, quafi dicatur.. Ve-

,

templo , & regia.

i

rum - quid. interea: vanis: querelis;, &-

efn

uftl

B;é. eum Com. Mez

öcz. Tem. V.

M:NW')

. Qqq

$ic

nyed".'**

2

499

PROPHET.BARpCH

irritis '.prec'ibus infifto ? certus fum

omnes preces deliberatione popult a

tandem aliquando reliquias populi

difperfione , & exilio temporali caf-

falvas fore, fed etiam certus fum

fas fore, nec quidquam a

traturas:

4te impe-

ante illud tempus a te conPcitptum

lj

l

Ü

V

HETIA BARUCH.

PROP

:

ch

CAPUT PRIMUM. -

fa

Sfudai a Babylone tmittunt ad eos , qui erant. in Sferufalem , li-

brum Barucb, una cum colle&is pecuniis , ut oblatis bolocau[Hs

bu

lt

orent— pro ipfr.

5, & pro Nabucbodonofor , filioque ejus Bal-

1

fba[Jar : confitentur. peccata [ua,

T hsec verbalibri, quae fcripfit Baruch filius Nerize,

p

if

filii Maafize, filii Sedecize, filii Sedei , filii Helciae,

I-*E

in Babylonia.

(

4

2. In anno quinto , in feptimo die menfis, in tempore,

quo ceperunt Chaldaei Jerufalem , & füccenderunt eam igni.

dtu

pella

4. Etlegit Baruch verba libri hujus ad aures Jechoniz fi-

Quia

lii Joakim re

z

dicit

ad librum:

gis Juda , & ad aures univerfi populi venientis

enim

4. Et ad aures potentium

filiorum regum , & ad aures pref-

des;

j

byterorum, & ad aures populi, a minimo ufque ad maximum

jusm

eorum omnium habitantium in Babylonia, ad flumen Sodi.

7' :

$. Qui audientes plorabant, & jejunabant , & orabant in

Prne

Tànt ]

confpe&u. Domini.

M

6. Et

pecuni

E n

&

T hac v&ba.) Particula &

batur.

Vel, ut annum, fic etiam

Q

l y,

Tenfem quintum intellige.

T0 n

non femper in facra Scri-

. 444 aures, ) In auribus, publice,

h

E

ptura eft copulativa, fed fre-

i

ET

quenter eftinchoativa. l-

audiente Jechonia, & omni poptulo, ut

illata

Jem ufum habet initio prophetiz Eze-

Ifa. 56. 11. Jerem. 2. 2. & alibi.

chielis, & lib. r. Mach. & alibi.

Venientis ad librum.) Quiad libruïh

ähklc]

hunc audiendum concurrebant.

.

Q. I» anno quinto. ) À capta, &

Cntea

fuccenfa Jerufalem.

4. Eiliorum Regum.) Ita vocat Prin-

Wt en

Menfrs.) Non explicat cujus men-

cipes fanguinis regii, qui cum Jecho-

fis

Da-

Rf'vgf

itaque re&te nonnulli menfem

nia Babylonem dudti fuerant.

ltuændl

niel. I. 3.

Nült

primum igtelligunt, qui nifan dice-

fj

"n

"CAPU $ L

491

u a

! 6. Et collegerunt pecunia

»

Lal

m fecundum quod potuit uniuf-

cujufque manus,

$

a

mp

4. Et miferunt 1

n Jerufalem ad Joakim filium Helcize fi-

lii Salom fac6erdotem, & ad facerdotes , & ad omnem popu-

lum, qui inventi funt cum eo in Jerufalem ;

»

8. Cum acciperet vafa témpli Domini, quse ablata fuerant

de templo , revocare in terram Juda decima die menfis Si-

l

van, vafa argentea, quze fecit Sedecias filius Jofize rex Juda;

9. Pofteaquam cepiffet Nabuchodonofor rex Babylonis Je-

choniam , & principes, & cun&tos potentes, & populum ter-

rae ab Jerufalem, & duxit eos vin&os in Babylonem.

, li

Io. Etdixerunt: Ecce mifimus ad vos peccunias , de qui-

M

bus emite holocautomata, & thus, & facite manna, & offer-

Jj

te pro peccato ad aram Domini Dei noftri :

1t. E& orate pro vita Nabuchodonofor regis Babylonis, &

pro vita Baltaffar filii ejus

erid,

, ut fint-dies eorum ficut digs coe-

li fuper terram.

;Xdæ j

Qqqa

1I2. Et

d f]umen Sodi;) Éuphratem vi-

Sivas.) Syriaca vox c;ä, & tertium

ts

detur intellige

,

re, qui ut Chobar ap-

menfem anni fignificat, qui noftro

t gt

pellatur ab ä

zechiele cap. f. nurn. I.

Majo refpondet.

j2

quia fcilicet magnus eít, ita etiatn

Q. Pofleaquam cepiffet, 6$e.) Necten-

dicitur Sodi, quia fuperbus ; hoc

da funt hzc cum illis , 444 abata

xjentis

enim fi

o

enificat vox *"4; Zw4, a

fwerant , verficulo prxcedenti.

derivatur.

gua

I0. Dixersnt. ) Scripferuns ea ,

5 pfef-

6. Uniuscmius

que mn;zu!.?* Pro cu-

quz fequuntur ad fuos contribules in

ximurt

jusque facultate.

Jexufalem.

7. 4d Jeakim.) GQui nimirum erat

sodi.

renda holocaufta.

Holocantomata.) WMiüimas ad offe-

,

Prnceps Sacerdotum , qui remanfe-

n i

xant in Jerufalem; ideo enim ad eum

Facite mamua.) Mannaidem eft quod

pecunia mittitur.

nnye meeha, id eft. obl«tio pxoprie

- 8. Cem acciperer.) Scilicet Baruch,

dida; LXX. enim pro mincha ver-

3

tunt fubinde , & fcribunt Mazs, &

t

qui vafa hec im Jerufalem mittebat

fic at

nomine populi.

Mansa, & patet Jerem. 17. 26. &

:

Va[a tempii Domisi , t$c.) Non ea-

Daniel. 2. 46. relinquentes " vocem

dem illa vafa aurea , quez de templo

53135 intacdtam, fed cum aliis pun-

, jblic

fnblata faerant; fibi enim ea fervabat

Qis legentes.

opilo, "

Nabuchodonofor, & poftea Balthaf-

Ad aram Domiz:; Dez 520//1:-1:.) Licet

iibl

far, ut patet ex Dan. $. 2. fed ar-

enim a Chaldzis jam exuftum efiet

jl jipram

enteà, quz vice eorum in Babylone

tempfum, & altare eveifum , tamen

:

eri curarat Sedecíias.

At

Judzi in ruinis templi erexe;unc «I-

Revecare)) Ad revocandum, & re-

tare levi, & fubitario opere, ut ha-

al

ftituendum ea , five ut revocarentur,

bcrent fuz Religionis publicum exez-

jf ]

& reftituerentur. hec. vafa in Jeru-

citium.

n

il. Qra:e

fglem.

; 1:" vita Naäuclyadomfbr,

z

492

PROPHET. BARUCH

12. Et ut det Dominus virtutem nobis, & illuminet ocu-

a

los noftros , ut vivamus fub umbra Nabuchodonofor regis

Babylonis, & fub umbra Baltaffar fiii ejus, & ferviamus eis

ce

multis diebus , & inveniamus gratiam in confpe&tu eorum.

qua

13. Et pro nobis ipfis orate ad Dominum Deum noftrum:

quia peccavimus Domino Deo noftro , & non eft averíus

:

furor ejus a nobis ufque in hunc diem.

a

ufq

um, quem mi

ifimus ad vos, recita-

101

1

14. Et legite librum ift

ti in remplo Domini, in die folemni, & in die opportuno:

2!

Infra

15. Et dicetis: * Domino Deo noftro juftitia, nobis autem

Qu

QS. 6.

confufio faciei noftrae: ficut eft dies haec omni Juda, & ha-

noft

mel

bitantibus in Jerufalem,

e

*

,

16. Regibus noftris,

& principibus noftris, & facerdoti-

p

& patribus noftris.

0mn

bus .npfgr,is ,& .pr—.ophetli,s noftris ;

17.* Pec-

Bu

2

m

£$c. ) Mag:na* ]u,dæofum pietas , qui

ce perfundat, mcelioraque .cempora, &

i

pro impio "T yranno-precabantur, &

letiora videre faciat.

facrificia offerebant.

Id illis prece-

Sub umibra.) Sub tutela.

.

Sérviamus cis.) Non orant, ut !

llis

perat Jeremias. 29. 7,. Qsarite, inquit,

pactin GrUitatis , ad quam transmigra-

ferviant ; cupiebant enim potius ab

re UOs feci, 67 orate pro ea d Domi-

eorum fervitute liberari; fed optant,

ut illi diu regnent , illisque potius ,

()

"um , quia 1m pace ilius eriz pax wobis.

n

Er pro vita Baltaffar. ) Videtur lo-

quam aliis regibus, fortafte crudelio-

ribus ferviant.

M

.qui de Baltaffar tanquam de Nabn-

li

chodonoforis fucceffore.

Non tamen

14. In die opparfzmo.) Ín diebus fo-

&, w

leginus il fucceffifie, fed Evilme-

lemnibus, & ftatis.

(leis,

IS. Domimo Deo noffro.

: Hg)c eft

rodach 4. Reg. 25. 27. & Jerem. 52.

&

iculo fupe-

Tuus.ad

sl Val erg() Evilmerodach

opel-

initium libri, quem ver

1j :

latus eft etiama Baltaffar, vel

N

abu-

riori legendum mandaverat. MEx hac

oratione, quse protenditur ufque.ad

m

i&

chodonofor preter Evilmerodach- a-

aniel

JiCerem

linm flium habuit, qui morte prz-

cap. 3. num. . multa inferuit

19.1

ventus ad re

fux orationi cap. 9. n. 7. & tres pueri

nerit.

gnum nun qu am perv e-

in fornace, Daniel. 5. 2

Credyli.

Jufitia.) Adfcribatur, tribuatur ;

Ht dj

Sicut dies celi. )

]d e& diuturni.

quafi dicat: merito, Domine , juftus

lent:

Ut vivat, quamdiu durabit cclum.

przdicaris.

g v

Eft hyperbole.

Sic Pfal. $9. 30 di-

Confuffo faciei.) Ignominià debetur.

! entre

citur: $ ponam 12 faculum [aculs femen

Sicut efl dies bsc. ) Ufque ad prz-

mftw;»'.

ejus, & thronum ejus. ficut dies cmhs.

fentem diem, qualem ignominiam , &

Y

I2. Det Domumes virtubem nääi:.)

V, qy

dedecus patimur ufqu? in przfens.

t intr

Grece loxv» fortitudinem , robur ad

16. Propberis noffris. ) Etiam veris,

tolerandas captivitatis erumnas,

5 Qqny

ualis Ezechiel , Daniel, Baruch, qui

Mlaminet oculos noflvos.) Faciat nos

malorum populi, & communium zru-

] lll)ari,

mnarum participes erant.

i i er

xebus yrofperis uti, & favoris fui lu-

n Cl

Ej

'C;A* P UT T.

493

0Ct

non *Dan

i7. j —Päkccavimus ante Dominum Deum noftrum ,&

egis

credidimus, diffidentes in eum.

:

s &l

g 51'

18. Et non fuimus fubje&ubiles illi, & non audivimus vo-

i

cem Domini Dei noftri, ut ambularemus in mandatis ejus,

l

*

TüO:

uz deditnobis.

er[us

19. À die, qua eduxit patres noflros de terra JEgypti,

ufque ad diem hanc, eramus incredibiles ad Dominum Deum

ecità

noítrum: & diffipati receffimus, ne audiremus vocem ipfius.

|uuno ;

20. * Et adhaeferunt nobis multa mala, & maledi&tiones, Deut

yotetm

quae conftituit Dominus Moyfi fervo füo: qui eduxit patres 28-15

& hi

noftros de terra /Egypti, dare nobis terram fluentem lac, &

5

—

mel, ficut hodierna die.

rdott

21. Et non audivimus vocem Domini Dei noftri fecundum

omnia verba prophetarum, quos mifit ad nos: (1)

*Pec-

22. Et abivimus unufquifque in fenfum cordis noftri mali-

—— 4

gni, operari diis alienis, facientes mala arite oeulos Domini

E

pors &

Dei noftri.

" yis

Qadptapa.

Q3

jotius EU

i CP t-(m: r

P(I)A In edit. Sixt. additar: Et ad judlicäs noftros.

; potioS ,

17. 4nte Deminum.) Contra Domi-

20. Er adbeferunt nobis.) Propterea

cddio

num, & Domino vidente..

adhzferunt nobis.

Particula

enim

Verbum a4-

Diffidentes i2 euwn.) Quod vel nol-

& caufam fienificat.

us f

let, vel non. poílet liberare a Chal-

befersnt emphafim habet.

. Ita ad-

dzis.

Quare relito Deo | confugi-

heferunt, ut illa excutere, & ab iis

mus-ad /Egyptios.

expedire nos non poflemus.

HOC e&

o f*

19. Suijedibiles.) Subjei , prom-

Qua conflituit Dominus Moyf.) Qu

Ex hac

ti, & parati, ut in omnibus ei fub-

per . M

fem nobis minatus eft Deut.

jiceremur.

9- I9

&

7. 14. & g9. 59- 60.

u( u- a

dibiles.) A;WSISävfrsg , in-

Sicmt bodierma die.) 'Sciljcet. cerni-

Y

ame.

-19. lgcrt

qe p

creduli , rebelles , contumaces.

mus adhzrere nobis mala.

Maldo-

" Et diffipati receffsnus , &c. ) LXX.

natus ad proxime dicta refert, ut fit

habent: x4i éox:óiatoue» meog TO U

fenfus, quz ufque ad hodierriam diem

fluit lacte, & melle.

, jll "

dxSu) TÓG Qo»/g &vT8.

Et flattga ex

tempore €x leviffna caufa ilum andire

OI. Et soz andivimus.) Quia non

emifrmus.

Sufpicor in textu. Greco

audivimus.

, t

Q2. Airvimus unusquisque im fenjum

A

LXX. virorum legendum £cxsóac 3-

£y , non Zgyediafout» ; fic enim opti-

cordis noffri.) Fecit unusquisque no-

pian.

mé intrfe Grecus, & Latinus tex-

ftrum , quidquid mali illi libuit.

tus convenirent; nam oxsóz(eo Sa, eft

Operari Diis aljenis.) Servire Diis

alienis.

um verl'53

diffipari , quaü dicat , dimpati-fm

"I

mus per varios fuperítitioos iaolo-

rum cultus.

unl'um d

|

494

PROPHET

BARUCH

|

CAPUT

Srudai in c&pfivitato cohþ;ientm" propter þkccata fua. contigiffe fi-

qu

bi mala, que Deus per prophbetas Juos füerat comminatus: fufis

f

ergo precibus petunt. mifericordiam, quam per "Moyf[en fuerat

:

9

. gollicitus fe refipifrentibus daturum,

qui

dàvi

Rropter qüöd ftatuit Dominus Deus nofter verbum fuum

.

I.P

quod locutus eft ad nos , & ad Judices noftros, qui

I

|

J

udicaverunt Ifrael, & ad reges noftros,

ptis.

, & ad principes no-

flros, & ad omnem Ifrael, & Juda.

li

2. Ut addüceret Dominus fuper nos mala magna, quae non

tüun

funt fatta fub coelo , quemadmodum fa&ta funt in Jerufalem,

dii

Deut- * f(ecundum

cill

uae fcripta funt in lege Moyfi,

128-5' L)

3. Ut manducaret homo carnes filii fut; & carnes filice fuse.

d

D

4. Et dedit eos fub man

u regum omnium , qui funt in cir-

Deu

H

cuitu noftro , in improp

etjium, & in defolationem omnibus

n.

Inter

populis, in quibus nos difperfit Dominus,

&. Et fa&i fumus fubtus , & non /upra: quia peccavimus

3

Domino Deo noftro , non obaudiendo voci ipfius.

& äl

-Supra 6. * Domino Deo noftro juftitia: vobis autem & patribus

Ciem [

E

1. I5- noftris conguiïo fàciei, ficut eft dies haec.

7. Ouia

& äl];u.

H m;mducarff, &c.)) Hociactum

$

Iatun Dominus Dcus. nofler ver-

Ti ip

bwn fusm.) 9tabilivit ipfo even-

effe Hierofolymis fub Chald:is -patet

Y ':n.

Fecit, ut nobis eveniret, quod

"hrenorum 2. 20.

4. o^

n

'

l

Homo.) Unusquisque; hoc enim figni-

pred xerat.

ficat frequenter vox Hebr. yryw jfe. ,

Elie

Quod. locutus efh ad nis.) Quodno-

-bis , aut. contra, nos minatus eft.in

4. Sub mana.) ln poteftatem.

Cagiæ ;

Í

/

: Regum omnium. ) Quia aliquando a

lege, locis verficulo 90. fuperio;*is

Chaldais, aliquando' ab. Aifyriis , ali-

jultiis

capitis indicatis.

ftomjr

A. judices soffros, )

Pro cAeres -Rei-

quando ab /gyptiis Judai bellis ve-

V

publice , quales erant Phylarthi , qui

xabantur.

)u

prerant tribubus, & magiftratus po-

lLa smproperium , &5 defolationem. )

Non m

puli.

Quui nos contumeliis afficerent, &

polras

li rtt

2. Qua non fant fatla)) Qualia non

noftra diriperent.

funt facta.

" S. Subtzut , 65 non [upra.) Subditi,

COty tte

Sub celo.) Ullo in loco fub cælo,

& fervi, non domini. Alludit ad illud

9 lgu

Secundum qua firipta funt.) . Que

Deut. 28. 13.. Cevfztuit te Dominaus in

Deus füper nos adduxit, fimilia funt

capnt, $ non in caudam, 69 eris femper

t q l

iis, que fcripta fant in lege Moyfis.

Jupra , & mon fabter 5 ff tamen. audieris

r Ü

Deut. . cap. 27. & 28. adverfus eos ,

mandata Domni.

;

et WZI

i

qui legem non fervant.

y Ve]

6. Demnino Dee lmym ju/?i;i(, &c.)

arele I

)

r

CAPUT .II.

405

^ Quia locutus eft Dominus fuper nos omnia mala haec,

quee venerunt fuper nos:

:

i

: uj

8. Et non fumus deprecati fac

iem Domini Dei noftri, ut

T

.reverteretur unusquisque noftrum a viis noftris peffimis.

9. Et vigilavit Dominus in malis, & adduxit ea fuper nos:

quia juftus eft Dominus in omnibus o

peribus fuis, quae man-

íüum

davit nobis:

; qi

10. Et non audivimus vocem ipfius , ut iremus in praece-

ptis Domini, quae dedit ante faciem noftram.

*

Y5 00-

11. * Et nunc, Domine DeusIírael, qui eduxifti populum *Daa.

ye non -

tuum de terra /Egypti in manu valida, & in fignis, & in pro- g. r5.

Vlet,

digiis, & in virtute tua magna , & in brachio excelfo, & fe-

giiti tib1nomen ficut eft dies ifte.

re fue

12. Peccavimus, impie egimus , inique geffimus, Domine

Deus nofter, in omnibns juftitiis tuis.

m ctte

mnibus

.33. Avertatur'ira tua a nobis : quia dereli&ti fumus pauci

inter Gentes, übi difperfiíti nos.

ayimus

14. Exaudi, Domine, preces noftras, & orationes noftras,

& educ nos propter te, & da nobis invenire gratiam ante fa-

ciem eorum, qui nos abduxerunt:

patz'ibus

I5. Ut fciat omnis terra, quia tu es Dominus Deus nofter,

L

& quia nomen tuum in

t

j Qu

vngtum« eft fuper Ifrael , & fuper ge-

gcadum

nus ipfius.

:

16, * Re-

|dais patet

e'n';m flgm

Explicatus eft verïiïäulqs hic fuperiori

10 : N difeiiu- Y Non- gbedis

capite, num. I5.

*

*y

vimus.

yy T^

p

Z

10CHZ Ts

eff , ffc) Propterea

Ur iremus.) Ut ambularemus.

i (

ue dedit ante faciem moffram. )

^

juftitia illi tribuenda , quia prius ad-

fj

"

al

monuit nos, quam puniret.

Quz noftre libertati, & ele&ioni pro-

ffyrits

9. E£ won fumus deprecati faciem. )

pofuit , ut ea vel amplecteremur , vel

l /benb "

refpueremus.

Vide Deut. 3

Og

Non fumus Deum precati fupplices

é

)

proftráti ante confpectum ejus.

YlI. Szcut ef dies iffe. )

uju$ hoc

'014,*;'0713771'

Ut reverteremur.) ngantes eutn, ut

etiam tempore mernoria viget.

icerenï j

converteret nos.

12. lp omnibus juflitiis zuis.) Con-

tra omnia przcepta tua.

E Vigilavit Domintus 12 malis.) Ac-

)

oU bdth

celeravit mala, & citius fuper nos ad-

14. Propter £e.) Non noftris qui-

dir *

4 i

dem meritis, que nulla funt , fed tua

] DWWM! ;

duxit, quam nos timeremus.

mifericordia, que& magna eft.

In omnibus opevibus [vis, qua manda-

Qui nos abduxerunr.) Chaldzos,

t

j; [

vit zolir.) Qus vel dedit olim man-

15. Nomem tuwn 2nvocarum eff faper

dl

data, vel comminatus eft. fupplicia,

I/;':tcl ^

Ut fciant omnes te non fine

parere recufantibus.

caufa Deum lraeáis, & Jud&orum

,yl//m ü/f)

496

PROPHET, BARUCH

Deut.

16. * Refpice, Domine, de domo fan&a tua in nos, & in-

26.15. clina aurem tuam , & exaudi nos.

laie

|

37. * Aperi oculos tuos, & vide:

* quiä non moïgtui', qui

*1nix fünt in inferno, quorum fpiritus acceptus cft avifceribus fuis,

3

17. dabunt honorem, & juftificationem Domino.

f

& 64.

18. Sed anima, quae triftis eft fuper magnitudine mali: &

Ll

9

i

. fal..

ncedit curva, & infirma, & oculi deficientes, & anima e-

füriens dat tibi gloriam, & juftitiam Domino.

ii5

uia non fecundum juftitias patrum noft

rorum'nos fun-

f

19. Q

dimus preces , & p

etimus mifericordiam ante c

Aonfpe&um

b

tuum, Domine Deus nofter:

3

20. Sed quia mififti iram tuam ,

& furorem tuum fuper no,ä,

TOi

ficut locutus.

N

gs, in manu. guer..or.tllm. tuorum. p.rol phetarum, di-

cens :ï

E

5I. Sic

&1

& n0s te: D'eö—- nohra finíftra catorium , five eum, ubi iunc fan&i

&i

aþgeliari',

2!

glüri;fui..

el. fenfas. eft, quia lfrael: patres commorabantur.

nomen. tuum ,. id. eft, te Ifraelinvo-

Quorum. fpiritus acceptus ef a viferi-

in1

L£us. [6/5.). Quorum animus a corpore

&d

cat, colit, & obfec,rac-. fuper fe ,. ut.

ejus miferearis..

feparatus eft.. Dicitur: vzfcerizus fuis,

£t feper- gentta. ipfius.) Filios.Mraelis, pro

. vifcertbus, eorum.

L

t

*

Dabunt bonorem , 6

-

!

uä:fcaiäneml

A

populum. Hebrzum.

É

2]

6. .De domo þtmff

?

A: IUA. ) D'e'..ca'zlb,z -Deum juftum etfe pradicabunt.

te, f

vel de templo tuo,, five templi. di-

I8.. Super magnttudine..) Pro'pter.

agnitudi'nem.

:

Upo ;

ruti. loco: , quo. te

: quïjlfl. przfentem. m:

Incedz£. czva.

D

quod

coliinus..

) Gemens, pænitens;

Tem, |

]7.. peri. oculos. fu25.) Signifï'cat*

&

^

X depreffa: magnitudine a&rumnarum,

& afllictionum..

Ofrr

Deum-quodammodo dormire,aut con-.

dtds

tilvere..

Oculs deficieutes.). P& fame, laffi-

22,

tudine ,. & lacrymis.

?

E; vide.) Confidéra.

Aprma efmriens;

ACam

uftus..

) Homo jejunio ex-

urUlLLg

Qhia non mortui, &c.) Mortui non: la

-

poflunt- ore ,, ac: lingua: Deum Jauda--

Dat tibi gloriam, 8 juffitiam. ) /"Te

re, quia. & 0s ,. &.lingua, &totum. eloriofum , & juftum przdicat.

ür bma

Ut e

,

corpus ipforum in pulverem redactum:

19.. Non fecundum juflitia.) Non

eft; INec etiam polfunt: Deum lau-. propter juftitias, non prefidentes ju-

dare propter nova. befneficia » qua- iticiispatrum.no&roru'm. Nf)lfïl()fh'is,

laty

quotidie ab eo: accipiant, obtinendo, aut patrum noftrorum meritis - noftre

nt mirabiliter eripiantur. ab zrumnis,

nitüntur. preces;

Mde qy

& miferiis, in. quibus: deprehenfi funt,

20. Sed anuia mi/ä/f'i ',' 6c.) Fundi-

I "

quod tamen polfunt:viventes.

mus.preces, quia erumnis a te. mif-

cfmetw.

Ve )gmm

In imferno.) Infernum vocat omnem — fís. urg

emur ,. & cogimur Lad.ce con-

infer:m. locum ,. ubitunc: mortui te-.. fügere.

nebantur, five damnatorum : five pur-

Puerórum tuorum.)Servorum tuorum.

bj

I(IM

-

GN

'C'A'A;P U T* 3L

407

m

z'x.þ. Sic dicit Dominus : Inclinate hümerum veftrum , &

cervicem veflram , & opera facite regi Babylonis: & fedebi-

4 qu

tis in terra, quam dedi patribus veftris.

s Tüi

»

22. Quod fi non (1) audieritis vocem

Domini Dei veftri

operari regi Babyloniae: defe&£tionem veftram faciam de civi

i

tatibus Tuda , & a foris Jerufalem.

i[flà

:, Et auferam a. vobis vocem jucun

ditatis,. & vocem gäu :

diij & vocem fp

onfi, & vocem fponíae , & erit omnis teïtfra

os fun

' fine veftigio ab inhabitantibus eam.

24. Et non audierunt vocem tuam, ut operarentur regi Ba-

* lüt

bylonis: & ftatuifti verbatua, quae locutus es in manibus pue-

rorum tuorum prophetarum , ut transferrentur offa regum

et 105

m, d

noftrorum , & offa patrum noftrorum de loco fuo

25. Et ecce proje&ta funt in calore folis , & in gelu no£&tis,

5T.

N

& mortui funt 1n doloribus peffimis ; in fame, & in gladio;

& in emiffione.

"

)c fm&l

-

26. Et pofuiftitemplum, in quo invocatum eft nomen tuum

| /!w./;ffi'

in ipfo, ficut haec dies, pr

S Iírael ,

& domus ]uda.

Q*pter'v iniquitatem domu

1 cmote

dbiiaiens:

^g es

eriti .W

(1) Audieritis, 4z U d. /egimr: feäefizis/, ne'c— äuäieritiä.a.--

2I. luclinate btmnerum.

Supponi-

24. Ur operarentur.) Ut fervirent.

6[411'0?"""')

te, fubmittite collum ,

&

humeros

Ef ffatuif/ i. Idcirco fecifli, ut re

yutt.

jugo Regis Babylonis, " l'eftimonium,

ipfa: nobis: evenirent, quz commina-

) P:o'ptef

quod hic citat Baruch, eft apud Je-

tus nobis fueras per Prophetas. Vide

rem. cap. 27. g. II. & I2.

fuperiori cap. num. 20. & hoc eodem.

( ænitänïs

Ccap. num. I.

:rumn?-mmï

Opera facize.) Opetamini, fervite..

- &edebsris.) Habitabitis.

Puerorum t):ffum;-) Servorum tuo-

22. Dejfellionem veffram faciam. )

rum.-

famev ],dïi

Faciam vos deficere , & expelli ab

Ut transferrentur. ) Ut non fepeli-

urbibus Juda.

rentur in fepulchris patrum fuorum ,

g

Et a foris 701;[416»; ) Itä vocat fub-

-fed: in terra aliena morerentur.

Vel,

urbana Jerufalem, vicosque, & civi-

ut effoderentur, & infepulta relinque-

jAtf

)T

tates ei fubjectas,

rentur fub dio, ut przdixit Jerem. c

J icit

8- 1- 2. quod a Chaldzis factum eife

M)N

23. .duftram a volis vocem jucundi-

tatis , £. ) Defumptum eft hoc tefti-

creditur, ut thefauros quzrerent, qui-

fdentes ]^

Tmoniin ex ca

buscum Judzorum Reges fepultos effe

N(m 10 15

Vide ibi dicta.

p- 7- J?renn. num. 34.

credebant,

M

j5 4

qoit

»

Er!t omnuis terra fine vefiigzo.) Non

25. Im emiffene-) Yn exilio, in dif-

cernetur in tota terra ullum hominis

perfione.

for

*

2

f

s

vefticium , quia memo erit, qui per

2-.6. Et pofpsffs tcmflum ; 5[) Re-

) a

eam tranfeat.

de

o

P

j co

templum ad eum Ratum j in

Bih'. €Hm Cani. Meüafb. T. V.

Rrr

-

)

498

-PROfüETIBARUCü

23. Et fecifti in nobis, Domine Deus nofter, fecundum

omnem bonitatem tuam, & fecundum

ä

omnem mifer&tiongn

tuam illam magnam.

;

y

28. Sicüt locutus es in manu pu

d

ï

eri tui Moyfi in die, qua

praecepifti ei fcribere legem tuam coram filiis Ifrael,

29. Dicens: * Si non audieritis vocem meam multitudo .

hd

[j

26-1 .4;

hac magna convertetur in mini

Deut.

|

A

mam inter Gentes , quo ego

iej

28-15.

eos difpergam :

30. Quia ífcio , quo

d me no

ha*uc*iiet populus: .p-opu'ius—ef;t

jut

enm dura cervice , & convertetur ad cor fuum in terra ca-

/h

ptivitatis fuse :

E

r

r

31. Etfcient, qui

a ego fum Dominus Deus eorum , & da-

bo eis cor, & intelligent : aures, & audient.

: 32. Et láudabunt me in terra captivitatis fuae; & memores

&

erunt nominis mel

I.E

33. Et avertent fe a dorfo fuo duro, & a malignitatibus fuis:

quia reminifcentur viam patrum fuorum , qui peccaverunt

&m

in me.

v

5

4

?

34. Et revocabo illos in terram ,

quam juravi patribus eo-

Vum

rum , Abraham, Ifaac , & Jacob , & dominabuntur eis, &

4

Dem

;mu»]tiplicabo eos & non minorabugtur.

as E

Tünt

L

&E

P0p-u"-lm efd enum dukr.z ce—rviæ.) Cer-

Bl

q;w hoä*ie Confpicitur, eft emm ev.er.-

t4

vicofus , contumax, obftinate juífis

fum & defolatum.

meis refiftens.

X

1m quo invocatum eff.) In quo co-

Tientt

Jebaris.

Converterur d cor fumm.) Refipi-

fcet; vexatio enim dabit intellectum,

iz ijfo.) Relativum redundans mo-

re Hebreorum.

Ifai.28. 19. "leftimonium hoc fum-

2j !

27. Secundum omnem bonitatem tuam.)

ptum eft ex Levitico cap. 26. num.

39- 40* 4I-

d HP

Punivifti nos benigne, & remiffe ; gra-

i

Dabo ei cor. )

Novum, &

Tefe,

viores enim

penas fcelera noftra po-

"0C jen

ftulabant.

docile, citat non.verba, fed fenfum,

28. Im manu pueii.) Per fervum

Deut- 30- L)

Wm, q

Qum

tuum Moyfem.

Aures, & - andient.) Aures, qu&

IaihOL

Cor am filiis lfrael?) Proponendo eam

Domini juffa audiant libenter, &X

filiis 1frael, ut eam libere acceptarent,

prompte exequantur.

»

vel refpuerent, vide n. IO.^

33. «vertent fé « dorfo fuo duro.) VRB-»

vdl f

!f

N

QO. Drcems

. énnititudo bac , (fc.)

linquent contumaces mores fuos.

Allidit ad locum Deut. 29. 62. zt

remantbitis paucó numtro, &c.

Qui peccaverunt, &c. ) Qui eorum

J JH

Jrgf

30. Quia [cio, quod mye nom audiet po-

fcilicet parentes peccaverunt in me,

)hue

prles.) Citat non verba, fed fenfum.

& peccata relinqueptes , & deteftan-

Trerfor

U

Deut. 5[. 29-

tes falutem confecuci funt.

4 MG;-'

CAPUT IL. & lk

499

)dum

45. Et ffatuam il

lis teftamentum alterum fempiternim, ifr:

fim illis in Deum,

ione:m

vebo am

& ipfi erunt mihi in populum: & non mo-

pliius-pepu;l-um meur , filios Ifrael a terra, quam de-

; quà

di illis:»-

CAPUT IL

Kitudo

yo o

P»gï/äwm;zf confiteri peccata faa , €? patrum. fuorum , obfecran-

tes. Deum pro mifericordia: Jrael in captivitatem du&tus efl , eo

jus et

quod dereliquerit *oiam Japientie , que non imvenitur a potenti-

VCR

bus , divitibus , aut gigantibuss [ed populo Ifrael tradita fuerat

&à

& Dea, cui omnes [ue creatura obediunt : additurque de

CbrifHi ad'entu in carneim.

emore

I.I| T nunc, Domine omnipotens , Deus Iï'fael", animz in

anguftis, & fpiritus anxius clamat . ad te:

us fuiSZ

2. Audi, Domine, & miferere, quia Deus. e

jr'enni

& miferere noftri: quia peccavimus.ante te..

S. mifericprsp»

3. Quia tu fedes 1n fempiternum, & non peribimus in a-

ibusleo*'

vum.

4. Domine omnipotens , Deus Ifrael , audi nunc oratio-

nem mortuorum lIírae!, & filiorum ipíforum , qui peccave-

j E

runt ante te, & non audierunt vocem Domin

-

i Deifui, &

/-

aggitütinata funt nobis mala.

W.C'&) C'er.

s. Noli meminiffe iniquitatum. patrum noftrorum, fed me-

gt UP

mento manus tuae, & nominis tui in tempore ifto..

j Mi*

TEXRDE N

Rrr2

E

/

6. Quia

jium

38. Statuam.) Hxc ex-]erem. fum-

. hoc [j*

& dum viverent ,, & nunc etiam mor-

of m

pta cap. 51. 55. Vide ibid. di&t.

tui non defiftunt te orare pro hujus

Teffamentim alterum.) Veftamentum

populifilute, Poteft etiam effe fen-

&

hoc fempiternum eft teftamentum no-

fus: Orar£ionem mortiuorum, id.eft, no-

joyüf v

vum , quod: nobifcum iniit: Cliriftus,,

d

'cum Ecclefia fua zternuim:' duratu-

firam, qui ita afllidti fumus, ut ni-

hil. à! mortuis differre videamur.

ra , hoc eft, üfque ad mundi finem;

hu

q

2.

Nze te.) Coram , vel contra te.

Et filisrum.) Oiationem noflram ,.

p

&

qui filii fumus eorum, quiin te qui-

T'e etiam vidente , & fciente,

dem peccaverunt, fed tunc peniten-

vel fenfus eft, vere peccavimus, quia

tes decefierunt.

)R

quod coram Deo tale eft;revera tale eft.

jufü;

^

d gluttzata ];.-'zt 70l4s "aala.) Adhz-

sl

105

3

Sedes.) ; Permanes.

ferunt. nolis ,. ita dos oecuparumt ,

4» evum. ) ln xternum , non am-

ita nos profequuntur ,. ut ab illis nos

tl eOf"

fs

plius

ad hujus mortalis vitx officia

yat J

rev erfuri.

explicare non- poffimus..

Mide fu p-

k um

(yun

cap. I. d. 0.

4- Moertuorum lfraet.) Eörum", qui

(5* Manss tu4.) Potentiz tux : nc

"

"

500

PROPHET. BARUCH

6. Quia tu

DI

.es Dominus Deus.nofter, & laudabimus te,

-

t

Domine.

U

7- Quia propter hoc dedifti timorem tuum in cordibus no-

ftris, & ut inyvocemus nomen tuum , & laudemus te in ca-

ptivitate noftra: quiaconvertimur ab iniquitate patrum noftro-

Tum, qui peccaverunt ante te.

:

! z

$. Eteccenos in captivitate noftra fumus hodie, quia nos di-

fperfifi ;)n improperium, & in maledittum , & in peccatum,

beïi

fecundum omnes iniquitates patrum noftrorum ,

hoi

qui receü"e-

runt a te, Domine Deus nofter.

f

9. Audi, Iífrael , mandata vitee : auribus percipe, ut fcias

prudentiam.

lo

Ifrael, quod in terra inimicorum es ?

1I. Inveterafti in terra aliena, coinquinatus es.cum mor-

Viar

tuis: deputatus es cum defcendentibus in infernum.-

2l

12. Dereliquifti fontem fapientice:

fuíc

13. Nam fiin vi

a Dei ambulaffes, habitaf

l

fes utique -in pacä

(1) fempiterna.

14« Dit-

ficylo

(I)HSc:mpitþex;na. In edit. S?xr. ",legitur : füper terram.

IQ

(

l

confideres, quid nos mereamur , fed

tuis zecefferunt, & mores expreffimus,

I/h

quid tu facere poffis, quid gloriam

& veftigia tenuimus a falute devia.

tuam deceat.

Matdata vits. ). Mandata, &

lo

i

Ü

docum

Iita

Ip tempore iflo. ) Maxime ad : mife-

7

enta Ræluþarizl, quge vitam af-

tl

randum opportuno ; quia hoc tem-

ferant.

;

lner

Lun

pore maxime aflligimur.

Pradentiam.) Meram, qua dirigas

0Cu

]o

6. Laudabimus te. ) H

oc mifemEili

actiones, & ftudia tua.

i

ftatu foluti;

II. Jzvereraffi.) Diu, & ufque ad

lumen

fene&utem in exilio, & captivitate

lipun

9. Dedifli timorem tuum, &c.) T'er-

fuifti.

l

refecifti nos multis cladibus, & zru-

Coinquinatus es cum mortuis^) Quuafi

G yer

mnis afligens, nut difceremus te time-

dicat : in Babylone verfaris velut in

Vetur

re, & revereri.

fl

ün]

Canvertimur;) Grzce: cävræg()s'xþa,usv,

fepulchro , quafi cum mortuis jam

Rtur

efles mortuus, adeo fordes , & fqual-

T

averfati fumts peccata patrum noftro-

"

les.

Mortui enim , five cadavera

16. |

rum, & ad te redimus.

Qu

funt coinquinata tum naturaliter, tum

g. In smproperium , 69 maleditlum.)

moraliter ex lege veteri.

Nobis enim illudunt , & infultant po-

etltyel

puli, & maledictis , & convitiis pro-

ejusdem fententiz.

Deputatus e5, 6c. ) Eft repetitio

4

Quod

fcindunt.

Dejcendentibus in iufernum.) In fo-

efliis

In petccatusm.) Ponam peccafi.

veam fepulchri: fic Pfal. 27. 1. 24/-

Qo]i ]ud

T eam

Secndum omnes iniquitates , Gc. )

intlabor de[cendentibus in lacum.

Nec nos hzc immerito patimur , qui

I2. Derel/quifée fontem. [apiemtia. )

l o

peccatum noftrorum , qui a mandatis

UM

Id eft, Deum. Rgfpondefur hoc ver-

, w

CAPUT I

&o1

5 t

14. Difce, ubi fit prudentia , ubi fit vir

tus, ubi t infel

le&£tus: ut (cias fimul , ubi fit lon

15 10-

giturnitgs 'Vitæ, & victus ,

ubi fit lumen oculorum , & pax

In -

oftto-

15 Quisinvenitlocum ejus? & quisintravitin thefauros ejug?

16. Ubi funt principes Gentium,

beftias, qua&e funt fuper terram?

& qui dominanfqr fuper

vos (l-

I7. Qui in avibus coeli ludunt

'atüld

18. Qui argentum thefaurizant, & aurum,

in quo confidunt

homines; & non eft finis ac

eceiïg-

quifitionis eorum? qui argentum

fabricant, & foliciti funt, nec eft inventio operum illorum?

t Ícus

19. Exterminati funt , & ad inferos defcenderunt, & alii

loco illorum furrexerunt.

L]

20. Juvenes viderunt lumen, & habitaverunt füpel/" terram:

j mir

viam autem diíciplinge ignoraverunt.

21. Neque intellexerunt femitas ejus , neque filii eorum

fuíceperunt eam: a facie ipforum longe fa&ta eft:

f päFe

Rrr 5

22. Non

, Dï(

ficulo irterrogationi fupra 'pofïtæ n.

—á

aucupes. Vel fententia eft: qui adeo

IO.: Qma.' eff I[rael , &fc.

potentes:funt, ut non folum in be-

I4- Difce.). l'uo damno.

ftias terre , ut paulo ante dixit, fed

yrelfimtSs

Virius. ) Vortitudo. ad refiftendum

etiam (quod eft difficilius) in aves

devi

hoftibus; Gr&ce enim, ?exJc.

ccli pro fuo arbitrio dominari vi-

1d'dt& s

Intellectus. ) Rerum agendarum in-

deantur.

Ludere enim eft fine ulla

vitam dl*

telligentia.

hi

difhicultate, & quafi ludendo aliquid

Lumenm ocmulorzm. )

Oculos mentis illuminat.

Lumen, quöd

facere , fic Proverbiorum g. 30. dici-

h dif igas

Aliqui per

tur:; Cum eo eram cuntla comonems ,

]umen oculorum res profperas intel-

coram eo ommni tempore [udeus im orbe

£errATY AU.

yfge x

!i gunt.

agirite

(d5. Quis imvenit locum ejus? ) Do-

I8. Neceff imventio operum illorum.)

cet veram fapientiam nulla arte. in-

Non eft invenire numerum , aut ter-

veniri, nulla potentia obtineri pofe,

j Quaü

minum excellentium operum illorum.

j Vel'dt ,m

nifi in Deo, quafi in ejus fonte qua-

Non eft invenire, id eft, compre-

ratur, & ab eo poftuletur.

hendere,

quanta & qualia fint opera

qis j

I6. Ubi funz Principes, £/c.?) Quafi

illorum.

1.

9cadave[3

dicat: non poterunt eam fua poten-

2O. Juvenes: viderumf l.:zmen-.) Nati

tia confequi, nifi a Deo petant. Vel

funt , qui illis fuccefferunt ; editi

jite um

fenfus-eft; quid prodeft principibus ,

funt in lucem, ut. Latini loquuntur.

.

quod non folum hominibus, fed etiam

Viaem difoipluna ignoraverunt. )

beftiis dominentur, quod in avibus

Prudenter fe, & moderate non geffe-

cccli ludant, &c. fi fapientia careant,

runt ,.fed opes a parentibus relictas

)

jni

Af

ne eam confequi poffint ?

dilapidaverunt.

;7. [

-FT Qui m avibus cmli ludgnz.) [n

2I.- Seztas ejus. ) Prudentie , &

J

Greco elt : émneufovreg, ?lndusr, can-

fapientiz.

4 ,'g;;fl"-')

tu, aut efca decipientes, ut faciunt

4 [facie. dpforum longe fatla eft. )

oc Y*

502

PROPHE T. B*ARUC'Z'H,

o2. Non eft au

;

difa.iïl terra Chanaan , neque vifa eftj in

"'Theman.

i

25. Filii quoque Agar, qui exquirunt prudentiam, qua

de terra eft , negotiatores Merrhae , & Theman, & fabula-

L£l

tores, & exquifitores prudentiae , & intelligentise: viam au-

tem fapientiae nefcierunt, neque comemorati funt femitas ejus.

p

24. O lífrael, quam magna eft domus Dei, &

ingens locus

2

poffeifionis ejus'

(e

menfus.

2 ss ptssetiasi a a at P

^

! gg-r. Malgnuus eft, & non habet finem: excelffus)&im

D

26. Ibi

ft

Longe eam reï)xlllerunt,. longo inter-

Qui exquirant prudentiam , qua de

3 l

vallo ab illa abtuerunt,

fe

zerra eft.) E.t ideo hujus fapientiz hu-

f1^

22. Non efl audita, 6fc.) Senten-

manze non expertes'effe creduntur.

tia eft, fapientiam Dei non effe vi-

Nega—fid!öres Aferrhg.») Fortatffe Mer-

rha eft Maara Sidoniorum

piu

fam, neque auditanr unquam in ter-

, de qua

tejl

ris, non quod eam. aliqui non ha-

Jof- 3. 4.'hi enim precipui erant

buerint ,. fed quod. non. ex terra, fed

mercatores , a quibus T'yrii funt orti.

ex cclo habuerint.

m

Ti sh REO il ia a i sE s g t dbl ob C arissa hRD

l

Fatulatores.) Quui genus illud 'Y'heo-

lp terra Chanaan, 66c.). Quuafi dicat,

logiz. fequuntur , quod puv9uxóy dici-

( 9

in Chanaan ( id. eft. in terra promif-

tur, id eft, fabulofum, qualis. fabu-

[atge

fionis, inter Hebreos filios Jacób )

lator eft Hefiodus in '"Theogonia, &

non invenitur, neque inter Idumzos

paffimalhi Poetg. Vel intellicit fcri-

filios. Efau; ergo in terra non inve-

ptores, & interpretes fabularim ad

m

re

nitur, Ífi enim alicubi inveniretur ,

s informandos inventarum

; qua-

P quà

certe inter hos, qui ex lHfaac, & A-

les funt. /Efopi fabelle, & alix hu-

f

Xinm

braham viris fapientiffimis: originem.

jusmodi.

De his vere dicitur illud

). .

ducunt. Vel fenfus eft, fapientiz hu-

Pf. 118. 85. Narraverunt mibi (2iqui

tota te

jus nomen , quam . humana facultas.

fabilatzones, fed mom ut lex tua..

Lam

non invenit, neque auditum. eft inter

Bütente

Exquifttores prudentia, &t e.) Invefti-

Chananzos, viros folertes , induftri-

garunt naturalem , & profanam fa-

Iis pror

os, navigationique deditos, qui mul-

p

ientiam, (& in ea admodum fapien-

deg;it, |

fiàm im

tas luftrant regiones ; neque inter T he-

tes habiti funt , fed tamen viam vere,

manitas, qui inter Ídumzos cenfen-

& divinz fapientie ncfcierunt.

itiys

tur effe fapientiffimi.

r

turæ &t

L heman erat Me"trO'-

24. O Jf?2e!, 67.5 .Poftquam do-

In Themuam.)

cuit fapientiam nulla potentia, nullis

fl

polis Idun z , ut conftat ex Jeremia

durics Ddl dN tss T a aol RE IN r

cap. 49. 20. fic appellata ex "The-

artibus humanis teneri poffe, conver-

D: :

tit orationem"ad Ifrae], ut per alio-

man filio Eliphaz filio Efau, Genef.

rum hominum comparationem often-

bt no

36; Ib I5

:

I'IGS. hmu

dat , quantum beneficium Dei fit ,

La ECMEUU.

23. FH quoque Agar. ) Yfmaelite,

quod Hlis potius quam aliis gentibus

Li dm T

quos. negotiatores fuiffe conítat Ge-

vera fipientia per fegem, & P

€0$ feci

rophe-

2

(

nef. 37. 25. folent autem negotiato-

tas pateiacta fit. .

res humanz fapientiz , qux in dolis,

Dons: D) Nomine domus Dei

Thine m:v

Éraudibusque confiftit , plurimum ha-

totum terrarum Oorbeimn intelligit.

füntom a

/bere;,

25- Nen habet finem.) Eft hyperbo-

Wlms 1

r

CM

Y

CAPUT H -

503

d

56. ïbï

ïuerünf gïgr antes nominati illi: qui ab«ïn'*it'iïo fuerunt,

ftatura magna, fcientes bellum.

d

27. Non hos ele

jla

git Dominus, nequ:e-f—viam ärifcifplsinæ inve-

nerunt: propterea perierunt.

d

*

28. Et quoniam non habuerunt fap*-ie-nti;am,, ?inæfrieruht

j

propter fuam infipientiam.

H

MU

oU uis afcend

it 1n coelum , & accepit eam, & eduxit eam

'de nubibus?

"

us

30. Quis transfreta

vitmare, &inveni

t illam? & attulit eam

Ibi

fuper aurum ele&tum?

L

mLED

3. :Non eft, qui po

ffit fcire vias .'eju*-s., neque qui ..e:«flqu-.xir—at

u de

femitas cjus:

i& li

ni"

35. Sed qui

fcit univerfa, n*ovitxneam : & . adinvenit eam

: Mef-

prudentia fua: qui prseparavit terram in seterno tempore, &

e qu

replevit eam pecudibus, & quadrupedibus :

ern

33. Qui emittit lumen, & vadit, & vocavit illud) & obe-

: Oftl,

dit illi in tremore.

»

Tw-

34. Stellee autem deder

Em

j ((fCl"

tatae funt:

unt lumen in 'cufco.di.is fuis, & 1æ—

E

",H ! &

Orscara:

i f

yun &

le, qua fignificatur terrz fpatium a

go. Super asrum. ) Potius quam

ximum, & capaciflimum elfe.

aurun,

l, qüd'

fig hi

96. lb fuerunt Grgautes, £$7.) , Cum

gas

Sed qui þz;t univer[a , &c. )

u illud

tota terra Dei fit, & tam late pateat,

Solus Deus , qui eft ipfa fapientia

& tam multi in ea fuerint homines,

&terna, & increata, eam invenit,

; iripi

cui vult communicat.

potentes ,

nobiles, eximiaque corpo-

N

ris proceritate,

non tamen alios Deos

Prapavavit terram.) Firmavit, fta-

jrdi-

bilivit; hoc enim fignificat Hebrai-

ym X

elegit, quam jud«os , ut illis fapien-

tiam imnpertiretur, Qqui cum alis ho-

Cà VOX TY5 co7.

dipee

minibus comparati 1deo exiguc fta-

lÀp aterzo tempere.) Ut duret aterno

j 46

tempore, id eft, femper.

[

turg erant, ut non homines, fed 1o-

cufte effe viderentur.

h EC

33. Emuttit lumen.) Qui folem fusm

am dv

27.

Nom bos elegit Dominmus, B. J

Orzri

.f;zcit fugcr bozos, 6j m";zlas.m Matt.

ftaturam , non ro-

5

;, il

Deus enim non

cone

bur, non numerum elegit, fed mo-

.'OEcZz'it ii imtremore,) Statim, ce-

er ?xl'lo'

res. lmmo in prima vocatione ad gra-

lerrime, ad nutum, ut fervi faciunt;

qui heros fuos timent.

fl Oü?n'

tiam mores non elegit, fed eligendo

In füïs ftatio-

a Jf

i

eos fecit , & format bonos.

34- In euffodii fsis.)

qenun

15 4fcendit, UA ) Ab ho-

nibus, & locis a Deo defignatis ,

29.

uam néc in colo, nec in

eft metaphora ab 'excubis militum

Prop

mine n

q

i

terra inveniri poteft fapientia , fi

d

defumpta, quare in Scripturis fzpe

tantum apud Deum , qui eft fons,

& ftelle dicuntur, Militia cel.

Jii

j f

jf

pelagus fapientiz.

Latats [unt. ) Splenderunt , vel

Pezbo

|

l

504

Y

PROPHET. BxA—RU-CH

35. Vocate funt, & dixerunt : Ad/umus, & luxerunt ei

cum jucunditate, qui fecit illas.

fn

56. Hic eft Deus nofter , & non &

ftimabitur alius adver-

j

fus eum.

z

37. Hic adinv

enit omnem viam difcipline, & tradidit illam

;

pter

Jacob puero fuo, & Ifrael dileto fuo.

diti

38. P

oft haec in terris vifus eft, & cum hominibus conver-

1.'atus eit.

E

imm

CAPU T. IV.

ü's l

täfe;"u/alem | fuam luget defolationem , bortaturque füios fuos , ut

forti fint animo: nam ficut propter ibforum peccata Deus eos

Xl

tradidit adver[ariüs , ita eis liberatis, puniet bo-

mqu

Jfes ipforum.

10

1.T TIc liber mandatorum Dei, & lex, qüæ eft in æter;

&f

l

num: omnes qui tenent eam , pervenient ad vitam,

«

II

-

qui autem dereliquerunt eam , in mortem.

q

mf

D

2. Convertere Jacob, & apprehende eam: am

bglä perxviang

-^

ad fplendorem ejus contra lumen ejus.

3- Ne tradas alteri gloriam tuam , & dignitatem tuam gen-

RI) /

ti aliengg,

4. Beä

Um f'en?

d& Orum

Lex qu& eg ia ætermmg.) Quuia lon-

prompte , & alacres fuerunt ad obe-

-0

diendum.

giffimo tempore duravit , & quia

QUM V

2 38 Dixerant, ) Nog verbo, fed

quoad moralia precepta sterna eft,

quam g

facto.

licet ceremonialia effent abolenda ,

Luxerunt ei esm jucunditate.) Cla-

&terna etiam , quia femper vera, &

an

Y u

hnO

d

re illo jubente fplenduerunt , l«tam

jufta , & continens veras, & non fal-

)7

47 ?

€ali faciem fuo Jumine reddentes.

laces promiffiones.

") Qfa

GH

36, Non affimabitur alius 4d'verf2:3

Pervezieut ad vitam.) JEternam.

q

2. C'o;z*berteräïaab.,) lta vocat

ltt

eum.) Nemo alius Deus judicabitur ,

omnes lfraelitas.

fi cum Deo comparetur.

WUU n

Z L ER tradidit 1lHam 7 acob.

)—]acobi

"Ambula per viam.) Rectam divihæ

filiis , Ifraelitis , cum fcilicet. lepem

legis.

"d fhlendorem eju. ) Per viam,

1UeQ d

dedit per Moyfem, & viam falutis

me':m n' 2

docuit per Prophetas, &c.

quam tibi lex fuo lumine, & fplen-

W

38. Pefé hac in terris vifus efty &c.)

dore demonflrat.

Ipfe nimirum legislator, quod maxi-

Comtra [mmen cjus.) E regione lu-

?i !tla

*

Uld f"iff

e

mum fuit hominis beneficium,

minis ejus, ficut cmnpræcedentem

U e me.l

l. JC hber mandatoreum Dej)) . Sa-

txdam f'equimur.

pientia, de qua fuperiori ca-

.9- Ne tradas alteri glori.am tuam.)

* ]/'fm

QU enin

pite locutus fum, nihil aliud eft, quam

Ne cultum divinz legis negligas, fed

lt

liber mandatorum Dei.

hanc gloriam tuam tuere, ut fis omni-

l i,

lij

"lg

PA

505

It el

CAPUT. IV.

i

4. Beat fümus Ií:ael :

quia quze Deo. plapent , manifefta

funt nobis,

Va

50 anim

&equior eft populus Dei , memorabilis Ifrael:

'6. Venundati eftis Gentibus non in perditionem: fed pro-

l

T

pter quod in ira ad iracundiam

M

(1) prgvocaf;is D»eum ; trà-

diti eftis adverfariis.

;

s

Yv

.7. Exacerbaftis enim eum qui fecit vos, Deum

'æ*tevrnum ;

X

immolantes daemoniis, & non Deo.

8. Obliti enim eftis Deum

d

, qui nutrivit MO '&K contrifta-

,Ul

fis nutricem veftram Jerufalem.

9. Vidit enim iracundiam a Deo venientem vobis, & di-

uj

Xit: Audite confines Sion, adduxit enim mihi Deus lué&tum

magnum.

á

/ f

IO. Vidi enim captivitatem popu

li mei ,( filiorum kmeorun-u,*

eur

& filiarum, quam tuperduxit illis /Eternus.

II. Nutrivi enim ill

:

"1. tf

os cum jucunditate: dimifi autem illós

P

cum fletu,. & luctu.

ul-

Viarm

12. Nemo gaudegt fuper me v/iduam? & defqlatam: am

us

1 gen-

(1) Jm edzt. Sux£. leggeur: propter quod ad iracundiam.

um gentiüm relieiofiffima, & Dei man-

penitus , & memori

am Vefcrmh abïoi-

datorum tenaciffima.

n

leret; fed ut caftigaret, & expiaret.

i

I» ira)) Abundant he duz voces

,ria Iot-

4.- Qmia qgu& Deo placemt, &fc, )

ex diale&to Hebreorum.

Quia voluptatemn fuam per legem ,

& quia

quam nobis dedit, declaravit.

B$.,Qur nutrivit.) In. Greco eft :

erma d

8. -duimaquior effe.) Bono & squo

v0» QUGayra Upde , qui vos genum :

yojend! ;

animo efto,

fic Moyfes dixit Deut. 32. 1. Dew»,

yeh

Memor abilis Ifrael)) Grece uvquócvu-

qui te gentir , dereliguifii.

: gon o

y0» oc'ead , monumentum lfraelis.

Oo-

Nutricem veffram Jeru[alem.) Syna-

fter [nterpres memoriale vocare folet.

gogam, five Ecclefiam intelligit , quse

ogarto

Ia appellat populum, quod ad exi-

eos fpiritu genuerat, & divine legis

jj voct

guum numerum redactus eífet; &

lJa&e nutriverat.

qui füperftites erant , quafi reliquis

g. Fidit.) Jerufalem , id eft ,

! Ec-

f [

j

a Deo effent confervati, ne populi

clefia,

Vidit autem per Prophetas,

memoria. penitus aboleretur , ut ait

qui funt quafi oculi 'ejus.

)er viam )

lfams.c. E. 9.

Ni/i Dominus exerci-

Confmes Siem.) Grece di m oomo

& fper

zunm . reliquiffes nobis femen, quaft So-

Zhó» ffaitima. Syonis ,

vitatet.

f;iliCec neNug 6i-

x

duma fuif[emus, & qecaff quarf'ha femt-

des effezus.

II. Dim;fe.) In captivitatem.

od

gncem

6. Fenundati eflis.) 'Yraditi eftis;

I12..Ganudear füper me. ) Infultef;

mihi.

que enim vend

Klpu-ltul.", empytvoïri tra-

m d

i

duntur.

Viduam, & defilatam.) Derelidam

fe

Nonm in perdittonem.) WNon ut vo$

a Deo fpbnfo meo,

(,],725 j

J

; omi!

Bill. cum Com. Menteh, 1. V.

38$

L

-

3

PROPHE-T. BARU/CH

506

tis derelicta fum -ïpr.dpter peccata ff;lliorum meorum , quia de-

-

:

tett

clinaverunt a lege Dei.

13. [Juftitias autem ipfius nefcierunt ,

nec am-bulaveruht

fit

per vias mandatorum Dei , ne

que per femitas veritatis ejus

u

cum juftitia ingreffi funt.

Z

qlxï

14. Veniant confines S

jion , & memorentur captivitateih

filiorum, & filiarum mearum, quam fuperduxit illis /Eternus.

r

1$. Adduxit enim fuper eos gentem de

*

longigquo', gentem

pe:

improbam, & alterius linguae:

I0ft

16. Qui non funt reveriti fenem , neque puerorum mifer-

2

tifunt, &

abduxerunt dile&os viduae, & a,fllii*s unicam dg-

g

folaverunt.

2

fim

2*

17. Ego autem

quid pc;fï'um adj'uvare vos?

. I8. Qui-enim adduxit fuper vos mala, ipfe vos eripiet de

&if

E

manibus-inimicorum vefítrorum.

t

Cies f

19. Ambulate, filii,ambulate: ego enim derelicta fum fola.

2o. Exui me ftola pacis, indui autem me facco obfecratio-

bis fe

nis, & clamabo ad' Altiffimum in diebus meis.

241. Animae

7A

J&/

^n

quiores eftote filii , clamate ad Dominum 2 &

eripiet vos dé manu principum inimicorum.

*

t£ noi

22. Ego enim fperavi in eeternum falutem ve

Óftram: & ve;

nit mihi gaudium a fan&to fuper mifericordia, quee veniet vo-

bis ab aeterno falutari nofíiro.

If?lr

23 Emi-

&ntio

[

A muliis derelicla fum,) Filiis meis.

*'17» "djwvare vot, ) Captivoä filios

&ttiam

fneos.

ericod

13. Ne[eierun:.) INeglexerunt.

Vatorge

]4. Cozfraes $z0n. )

ide dicta n, 6.

19. -"miulate fh.) ltein capti-

Memorestur. ) Lugendo mecum

vitatem, & ego fola relinquar, forti-

2 H

ter tolerabo 1meam defolationem , ut

ül)ll

commemorent captivitatem filiorum

04

meorum.

vos fortiter, & squanimiter captivi-

m

15. Super ,HHos.

) Contra illos.

tatem toleretis, donec Deus vos ex

ldE f(

l

alterins lngna.) Bzirbamm.,

illa liberet, & mihi reftituat.

4 Da

QO. étola pacu.) V efte Ixtitiz.

16. Qui non [unt veveriti /äiz?b&.)

lii Day

Íta Deuter. 28. €o0. Gestem procacefft-

$zcco obfeerationi.) Cilicio, quod

$l

Qdo

fupplicibus convenit.

t dons

ü

mAWT., que non deferar feuz , €$ mom

Clamabo Ad A: fftmum in diebus meis.)

mijereaur parvuli.

Vide Lament.

Qando |

4. C€. 16. & €. s. 12.

Loquitur quafi £cemina, quz feptua-

& p

cinta annis effet victura, quibus du-

^

io E DI EM AE

Dilellos 'vidus.) Filios meos , que

ratura erat captivitas.

25 I*ä;

vidua fum.

Ol. em-

/

iäïhühu

?urores effote.). Sic Kfuprra

* r

A fs unicam deftlaverunt. ) Fi-

n, &. Bono eftote animo.

lis privatani me dcfertam , ac folam

292. I» «terusm.) Deum: fic eum

hs t

"ülcapis ,

reliquerunt.

appeilavit fuprg n.IO, & Id

* Duj

t

CAPU T' IV:.

307

]e

'*23." Emifi enim vos cum lu&u ,

-& ploratu: reducet au-

tem vos mihi Dominus cum

| gaudiq , & jucunditat,e in

4

femi

Unt

piternum.

Is

3US

24. Sicut enim viderunt vicinze Sion captivitatem veftram

3 Deo, fic videbunt & in celeritate falutem veftram a Deo n

quse fuperveni

tem

g

et vebis cum honore ;ïïagng 3 &'fple'ndgre a-

2

Qüs.

terno.

2s. Filii patient

Yterm

er fuflinete iram ; -quæ fupervenit VObiS :

perfecutus eft enim inimicus tuus, fed cito videbis perdi-

jfet.

tionem ipfius, & fuper cervices ipfius afcendes.

|de

26. Delicati mei ambulaverunt vias afperas: du&i funt e-

nim, ut grex direptus ab inimicis.

27. Animeequiores eftote filii, & procl

amafe ad D'ominhrh :

et de

erit-enim memoria veftra ab eo , qui duxit vos.

28. Sicut enim fuit fenfus vefter, ut erraretis a Deo: de-

ol

cies tantum iterum convertentes requiretis eum.

. 29. Qui enim induxit vobis imala, ipfe rurfum adducet vo-

Ro

bis fempiternam jucunditatem cum falute veftra.

7 80- Animeequior efto Jerufalem, exhortatur enim te, qui

n, V

ï!

te nominavit.

Ssskz/

&ve

g

Veniet smibi gaudium a fam&o, &fc.)

Mardochzus, & alii Judzi afcende-

/ Emi.-

Sentio mihi a D.o ingentem intundi

runt fuper cervices Chaldzorum. Sed

ï

latitiam , dum , benignitatem , ac mi-

plenius id fadtum a Meffia, quia Ec-

fericordiam confidero fan&ti Dei Sal-

clefiam, & Vicarium fuum dominari

s fl

fecit Gentibus antea fibi inimicis.

vatoris, & vindicis noftri.

j at

. 93. Emiff.). In captivitatem , ficut

|96. Deücat: zmei.) FVFili a me in

fupra n. II.

deliciis educati. -

24. Ficina Sios.) Wicinz ciyitates.

QU. dnimaquiores , 6$c.) - Idem fere

g, V

3.

verficulus cum vigefïmo primo.

- apot

'Nide fupra n. g. :

j

4 Dee. ) In qua

m vos 'diici vo-

Memeria veflra.) Veftri, paffive;

l'uitDeüs-.

^

id eft , recordabitur veftri Deus, ut

us

--

Spleudore aterno.) Diutu rno tefhpd.-

vos e captivitate reducat,

;J'.O * qpod

re duraturo.

Appellant enim ali-

-Qui duxit vos.) In captivitatem du-

quando Hebrei sternum, quod lon-

ci permi it.

go tempore duraturum eft.

Qg8. Semfus.

) Graece Juücis , cogie

;gällfmfij";

:

nte

25. 1ram.) Dei, qua vos punit.

eatio , conceptus, & voluntas veftra.

r m -

leimicus fu5$.

x

"

ADecies tautum ; &c.) Dæupbïnæ

ys U

cum , Chaldzis.

» Naþuchedomfo?

jore ftudio , atque conatu quzrite

Deum , convertentes vos ad illum.

Gf

$uper cervices ejus äþwdk:. ) Con-

culcabis illum. " Vide Ifai, 60. I4.

20. Exkertatur emim te. ) Ut bo-

, feum

la D:miel,-i:a trés ejus focii, ita

no fis animo; &-fp*em bonam conci-

j

:

408

A.PROP'HET; BARUCH

2l Nocentes petibunt j qui te vexaverunt , & qui gratu-

lati funt in tua ruina, punientur.

j

32. Civitates, quibus fervierunt filii tui,

ptlniEn;ür Q&

quse accepit filios tuos.

e

*

32.:8]

cut enim gavifa e

ft in tüa ruina , & leetata eä in cz;«

fütuo, fic contriftabitur in fua defolatione.

L

E

1

34. Et ampuütabitur exultati

o multitudinis ejus-, & /*gaudfi*-

jdnogium ejus erit in lu&tum.

—

T

fempi

n

25

35. Igni: enim fuperveniet ei ab aeterno in lo

ieiturnis die-

ttam (

bus, & habitabitur.a daemoniis in multitudine temporis.

*Infra . 36, * Circumfpice, Jerufalem, ad Orientem , & vide ju-

füb c

5:5- cunditatem a Deo tibi venientem.

37. Ecce enim veniaont filii tui, q

uos dimififti di"f'perfos,

4

Düm

veniunt colle&i ab Oriente ufque ad. Occ

identem, in Av?*rbþo

3

E

Sanci gaudentes in honorem Dei.

àd Or

Viqu

(ue

Tor

là

CE

: CAPUT

r

i

Z

P

pias, in Cr&co eft: k&;)axa).e'a'u $,

taphörïce per ignem in

fe!ïigit acer-

1 STM

F

&oz,olabitur rfe.

bam caftigationem , qua Deus Baby-

« dl

n

[l.'iex, cuüjus no-

lonem erat puniturus.

gjzi te momimav;t, :

ien géris; qui te fuo nomine voca-

5

44b aterno. ) Scilicet Deo, ut fupr-

Aofby

lg

vit civitatemn. Dei Hrael , — ezvrarem

nui. 22. & capigg precedente num.

Inly

fantt; , Mai. 52. 1. & c. 60. 14-

Io. «

H

L)

I long

7

turnis dielus. Qrace- d

tm dec

31. Necegées.) Qu tibi nocuerunt,

üate, & £

& te vexarunt..

$ufoac, 1n longum tempus, ita ut Jon-

Vetet, &

32. €u& accepit , Oc. ) Babyïüh ;

go tempore inftaurari nequeat.

um filios tuos captvos duxit.

Halitalitur 4 demoniis) A Satyris,

2 ,

-

Aufere-

& Faunis.

Ms «

34- Et mmputabitur , &56.

Vide ]e.rem.""sq 99.

OQntur .

tur exultatio, qua ipfa gaudet ob tre-

lai. 34: 14*

.

ün

quentiam, &

; 24b ert

ente ufque ad occidentem.)

guam d

-quo abundat.

multi;pdinem: populi ,

-

Ex Perfia, Media , Babylonia ,

u

)

O5 Y &

Yi | be] f

l

Multitudinis ejut.) Grece eft: nc-

ad orientem funt Jerufalem (licet ipfa

AvoyNí«g multe turbe:£requentis

Babylon proprie effet ad feptentrio-

P f"dfr

nem Hierofolymxz ) redibunt Judaei ad

H

uqlf /&

Populi.

Gaz

W Ite

dimontum. ) Grsxce - '.D/cwel'i'/-f—'-aa

]emfalem.

àVIE d

id eft, fuperbia, &[ja&amia? qua

Ip "verbe fantis.)

Ut Deus per Pro-

j

infolenter exultat..

phetas promifit. Vel in. Dei prece-

hlldnt

dte

am Babyloni Per-

pto» quia Deus prgcepit , & infpira-

Mltr,,m

35. lgnis, & ) N

fe ignem injecerunt, nt patet ex Ifa.

vit Cyro , ut Judaos remitteret in pa-

W, Quaj

triam,. Ifa. 45. 1.

Tetta m

13. 19- & ]erfxri. 59.40. . V«l me-

y

Wt

499

N

tt.

CAPUT Ws

x

Fubetur j'eru/lzlem lu&um exuere, eo quod.fili ejus cum ignb-

minia duCi in captivitatem ,

cum gloria fint ad eam

Q

reduændz.

Xue te ïerufalem, ftola lu£&us, -& vexationis tuze: &

Ydi

eE

indue te decore, & honore ejus, quae a Deo tibi eft,

femplternæ glorize.

T

2. Circumdabit te Deus d1p101de juftitiee , & imponet mi-

tram capiti honoris ceterpi.

3. Deus enim oftendet fplendorem fuum ín te , omni qui

jc Jt-

fub coelo eft. .

.4. Nominabitur enim tibi nomen tuum a Deo m fempiter-

xfos,

verbo

num: Paxjudtitie, & honor pietatis.

«. Exurge, Jerufalem, & fta in excelfo: * & cu*cumfplce Supra

ad Orientem , & vide colle&os filios tuos ab Oriente fole 4./36.

uíque ad 0c01dentem ,in verbo San&ti gaudentes Dei me-

moria.

6. Exierunt enim abs te pedibus du&i ab inimicis: adducet

UT

Á

DA RIA-

autem

decore tuo iterum veihetur

& or-

Ib

Mo/A lutlus.)

Vefte lugubri.

nabitur.

j a

Vex 1tzo;m 1g4.) Velte afpera, n

& cilicina, qux corpus vexet , « fi-

5. Splenderem [uwmn.) Splendebis, &

$ Duby

eris inclyta apud omnes gentes Dei

nificet etiam vexationem , quam ab

* [UPI'

hoftibus paifa eft.

beneficio ; ipfe' enim illuminabit te ,

& clariffimam reddet

Indue te decere , &c.) Affume ve-

ftem decoram, & honeftam ea hone-

4q- Nominalitur entm tibi nomen tuzm.)

lmponetur tibi nomen a Deo , u*

argt u

ftate, & nlorm qu& tibi a Deo pro-

ïttl u Jon

veniet , & eternum durabit.

fcilicet appelleris ,

Pax ]üfztm, & bo-

". C;rrumdaäz—t te Deus dzplwae )

Zor P!Lfd!ld'

Dxploxs efl. tunica talaris muliebris 5

Pax juffitis.) Civitas, in qua abun-

A SM""

dat pax ; ( juftitia,

loquitur ením Propheta de Jerufzlem

50

tanquam de IMatrona.

Dicitur di-

: n pietatis ) Civitas , cujus

lois , id eft, duplex, panno fcilicet,

pietàtem in Deum, & religionem o-

atr)

vel pelle faffulta.

Itali appellant

innes celebrent.

j ^ q

$. Exurge , Bc. ) Hic verficulus

jict ^

Vefle foderata.

Jufistis. ) . Jufta, qua Deus jafte,

expucatus eft capite fnpenorl nuimn.«

j

& fideliter, ut proimiferat , compen-

36&

,j

favit ejus dedecus gloria, triftitiatr

Gaudemes Dei memoria.) Magnam

]atitiam percipientes ex recordatione

" :?IPI

hilaritate, captivitatem libertate.

«(

Mitram.

) Maliebre capitis arnamen-

bcrabuncur

divini beneficii , quo a captivitate li-

apr

tum, quaH

1 dicat : ficut. Regina, aut

& mfvlf i,

honeüa matrona Wiploide ornatur ,

6. Exierunr.) Qui captivi ducebam—

;zeret up

& mia, ia Jeiufalem gloua, &

tur in Babylonem.

sio

PROPHE ZT.

BARUCH

autem illos Dommus ad te portatos in honore ücut filios

El

* 1

regni.

duce

VE Conflituit enim Deus humülare omnem montem .excel-

byl

fum,

& rupes perennes, & convalles replere in aequalitatem

2.]

terræ ut ambulet Iífrael diligenter in honorem Dei.

tempo

$. Obumbraverunt autem & filvae, & omne lignum fuav:-

qULeIm

tatis, Ifrael ex mandato Dei.-

-

3.

9. Adducet enim Deus Ifrael cum jucunditate in lumine

pentec

majeftatis . fuæ cum mifericordia , & ]ufhüa3 qua& eft ex

2

fantes

ipfo.

CAPUT VI.

&Y

Inetua

Sfudaos aþud Balaylomos captivos "oaticinatur. Sferemias poft f ep-

m

fem generatioues liberandos : bortaturque , ut fibi caveant. ab il-

X

lorum. idololatria ,

offendens a plurimis effeGibus imbecillia

6À

00 d.

e[je zdola pemmsgue fenfu. carentia ,

Tam a

nifma.

7N

Xemplar eplüolæ, quam mifit Jeremias ad abducendos ca-

& inrr

E

ptivos in Babyloniam arege Babyloniorum, ut annuntia-

&E

ret illis: fecundum quod præceptum eft illa aDeo.

bricz

*

T I. PRO*'

8. Obumämve;um) Obumbrabunt:

Porfatos in bmare) Equis, & cur-

ribus honorifice veftos.

Cyrm enim.

Eft preteritum pro futuro :

filvz fua

d2

redeuntibus Babylone Judzis fubmi-

umbra tegent líraelitas , & ab xtu

niftravit equos, camelos, aurum , &

defendent , ut olim exeuntes Ifraeli-

am f

*

argentum , Darius vero mifit mfuper

tas ex /Egypto columna nubis eos

i6pt

5 4it

cum eis equites mille cum mnficis ,

obumbrabat.

VU

bl

& tympanis, & tybiis..

Vide Efdr.

Limum fisavitatis.) Grece lvediug

lib. 1. cap. 2. 65. Jofeph. 1. 11. An-

f«ave olens, obumbrabit Ifraelitas

Cl/?r P&

20

Og

th cap.

9. Iu lumine majeffatis.) Alludit ad

Inqr liE

ud]

Sicut þ'ztas regzi.) Sicut HIIOS Re-

columnam ignis , que per nocdtem Ju-

& dàc Uin

gum.. Vide Ifaiam 66. 22.

deos ex /Egypto redeuntes pr&cede-

Vetent

7. Humiliare omuem momtew , öc)

bat, Exod. 13. 2r.

Lumen autenm

E

ICCZ?G

Significatur fore, ut Deus omnia im-

majeftatis vocat lumen non naturale,

!h]n

pedimenta removeat, facilemque viam

fed divina virtute fa(tum, ut ex eo

ad reditum fternat filiis Ifrael

divina gloria, & majeftas appareat.

ina

Rupes perennes.) Gr&ece «thbdovg,

Cum mjärtrardw ) Quà Hebrxos

2'3 Xent

üq

ex duro carcere liberavit.

iC Lene

que femper fuerunt.

IH('.', d'l

Diligenter.) Celeri gradu omni jam

Et jufiitia.) Qua hoftes Ifraelis pu-

Eh

fublato impedimento.

In Grzco eft:

nivit , & jufte, fideliterque adimple-

Cïdnnm

I]luïm "

«0'QaNoc , id eft fecure.

Im bonorem Dei.

Ut ex ea re ho-

vit ea, quz populo fuo promiferat-

U(!*dqm

Qué ex ipf2eff ) Cujus ipfe auctor eft,

Iderà

ll

nor Dei demon&recur.

Ad gloriam

non nos, aut merita noftra, vel qux e-

*u

Dei.

jus pr omxHïs ultronee fa&tis refpondec:

ïhm ]

Q IT

.CAPU-T. VL

fILOS

5LI

* 1, PROPTER peccata , quæ peccafüs ante Deum

J

: 3b'jerem

ducemini in Babyl

exeel

-

oniam cap'tix//i a Nabucth?ncfor reg

lt

d

byloniorum.

e Ba- 25. 9*

2. Ingreffi itaque in Babylonem, eritibi annis plurimis, &

temporibus longis, uf

4

-

3

:

€

]

füavi

ue ad generationes feptem :'*Poit hoc

autem educam vos- inde cum pace.

3. * Nunc autem videbitis in Bab

lomine

ylonia deos aureos, & ar-

* ifaïæ

genteos, & lapideos, & li

.9& ex

tantes metum Gentibus.

gneos in humeris portari, often-

R

44-10..

.

4. Videte ergo, ne vos fimiles efficiami fa&tis alieni

ss

metuatis, & metus vos capiat in ipfis.

747

T

$. Vifa itaque turbade retro, & ab ante adorantes, dicite

in cordibus vefltris : Te oportet adorari, Domine.

(ilid

6. Angelus enim meus vobifcum eít: ipfe autem exqui-

ram animas veflras.

:

7. Nam ligna ipforum polita a fabro

; ipfa etiam inaurata,

dos c2

& inargentata, falfa funt, & non poffunt loqui.

ïnuntl'&

'.$. Et ficut virgini amanti ornamenta ;

ita accepto auro ;'a-

.bri;ati funt.

)

9. Co- -

a

a :

xbrabunt:

flv It

2. Us

que ad generationes | jäptäm. :

bimu;, adorationem noft

ram ad eum

Mox Greca chævs'a generatio

dirigimus ,

quem ipfa Nimïago reprx-

TE

fentat.

t5 lfradi*

fpatium fignificat decem annorum ;

nubis «

feptuaginta enim annos tenuit capti-

4- Fatlis alienis.) C haldzorum idolo-

vitas Babylonica. "

latriz participes efficiamini.

j

. udorantes.)1dola. "Eurbam Chal-

( 50&)3/*!6

u

Cum pace.) Pacifice, & profpere.

deorum intellivit.

3

Offentantes metum geutibus.) Ad

etay

incutiendam hominibus religionem ,

6. "n peius e;;im CU U'c.) Non

Ajodi d

& facrum quemdam -imetum , ac. re-

debetis. timere hoc facere propter

oem J

verent!?am.

NNotandum ex iis , qu«

Chaldaos ; Angelus enim meus vos

; precee-

hoc capite dicuntur , argumentum

ab illis defendet.

fi

Inteliioit Angelum

"

fumi non. pofle. contra cultum fan-

Michaelem cuí

todem ,

« prefidem

Ü n&tufale9

Hebrzorum. Vide Danie

h Io.

&arum imaginum; nam quod de ido-

, a

lis Gentium . oftendit. Propheta non

Exquiram auimes "vefiras,) Mindex

j arei

«fle Deos , & proinde. non effe -

vefter ero , ulcifcar, mortem

à Hebræoï

fi quis eam vobis intulerit.

ve&ram,

menda, aut pro Diis veneranda coo-

Cedimus; fed ex eo ftatui ron poteft

8. Er ffemt vivgins , &c. ) 'Fanto

[fraelis pte

nullam veneératücnem imaginibus ex-

, alinp

findio ea vefliunt , & . ornant au-

hibendam, fi ad fuum prototypum

o

ro, quanto ea veftirent, fi virgo ali-

onitt

referatur , v

EM

ad Cb'fium , vel

qua efiet, qua ornatum amaret,

af i^

Sandum alquem , cujns fit Gmago.

ylqui *

u » acctpio, (5c.) Chaldei aurum

!

O'gdeü

Cum enim ante imaginem . procum-

acci, ientes Oorinamenta cudunt.-

d

&

&aI

PROPHET. BARUCH

Y

. Coronas certe aureas habent füper capita fua dii illorum:

etr.

unde fubtrahunt facerdotes ab eis aurum, & argentum &

".

&n

. erogant illud i femetipfos.

10. Dant autem. & ex ipfo proihtutl

& meretr:ces Or-

2I

nant: & iterum cum recepe rmt illud a meretrlcnbus, ornant

&

deos fuos.

11. Hi autem non liberantur ab cerugine, & tinea.

12. Opertis autem illis vefte purpurea, extergunt faciem

1

quisc

ipforum propter pulverem domus, qui eft plurimus inter

eos.

Confa

2j

33 ïceptrum autem habet ut homo ficut judex regloms,

qui infe peccantem non interficit.

a

14. Habet etiam in manu gladium, & fecurlm fe autem

de bello & a latronibus non hberat

Unde vobis notum fit

bh]mu

26

"quia non funt dii.

fureu:

15. Non ergo timueritis eos. Slcut enim vas hominis con-

dbu

frattum inutile efficitur , tales funt & dii illorum.

2!

16. Conftitutis illis in domo, oculi eorum plem funt pul-

vere a pedibus introeuntium.

tüntur

17. Et ficut alicui, qui regem offendit, cxrcumfeptæ funt

Ino,

januz: aut ficut ad fepulchrum addu&tum mortaum - ita tu-

tantur facerdotes oftia claufurls, & ferls, ne a latronibus ex-

fpolientur.

Ó

N

18. Lucernas accendunt illis, & qmdem multas, ex quibus

nullam videre poffunt: funt autem ficut trabes in domo.

ul ä

ïl(m püf

I9. Cor-

19 Q/

Q* Unde fébtrahunt , 6c.) Auferunt,

16. 4 pedibus mtroeuntmm) Ex-

fmm ILAI

.utin fuos ufus cónvertant; ex quo

citato.

8 d f

probat Deos non effe, qui patiantur

17. Cirtum[epta fent 7amm-) Sicut

er $:

^ fua fibi ornamenta eripi.

lefz majeftatis reus in carcere clau-

'ehqnc

fus cuftoditur.

ht COrg

Vi

IO. Ex :pfo.) Auro, quod detra-

-dut freurz. ad fepulchrum , t$c. ) Sicut

SOrum

«erunt idolis.

cadaver mortuum ,

cum- ad fepul-

It

vt 1ntc

Proffizutis.) Mleretricibus

chrum adducitur, tutari folent cufto-

il

&m rUI-r

II1

H; Awtem. ) Dii gentium ,

des, ne pretiofis ornamentis fpohetur.

»

idolum

In Grzco eft:

Qg &zi G(Jvcc"ræ ao

&l

13. Seeptrum aumtem babet. ) Ido-

ui»t. ficut ad mortem 4ddu£fo, id eR:

lum.

. h

ficut homo ad mortem damnatus ; ita

t

Won interficit.) Ulcifci non poteft

dii illorum in templis, quafi in car-

Mn Cal'eu«

in fe peccantes.

ceribus a facerdotibus cuftodiuntur,

IH

" ;lpfz'

Iq. 4 latronibus. ) Tpfa idola fpo-

ne quis eos fpoliet.

1fb1m0

hanubus.

I8-

óreut. zrabes, ) Punt epim li-

lij

(;

-

CAPUT VL

513

Wa :

19. Corda vero eorum dicunt elin

gcre ferpentes, qui de

m,t

terra funt, dum comedunt eos,

& veftimentum ipforum,

& non fentiunt.-

,

t

& Of-

20. Nigra fiunt facies eorum a fumo , qui in domo fit.

ornant

21. Supra corpüus eorum , & fupra caput eorum volant no-

€us, & hirundines, & aves etiam, fimiliter & cattze.

22. Unde fciati:, quia non fünt dii. Ne ergo timueritiseos,

facjett

23. Aurum etiam, quod habent, ad fpeciem eft. Nifi ali-

quis exterferit aeruginem

: inter

conflarentur, fentiebant.

; non ftxïjlgebunxt : neque enim dum

4

24. Ex omni

A

eft ipfis.

pretio empta funrt, in quibus fpiritus non.ina

Qutem

25. * Sine pedibus in humeris portantur, oftentantes igno-

*[fais

um fit

bilitatem fuam hominibus. Confundantur etiam, qui coluntea,

46. 7-

26. Propterea fi ceciderint in terram, a femetipfis non con-

jis Coft

furgunt: neque fiquis eum ftatuerit rc&um, per femetipfum

ftabit, fed ficut mortuis munera (1) eorum illis apponentur.

.27. Hoftias illorum vendunt facerdotes ipforum ; & abu.

at plll'

tuntur : fimiliter & mulieres eorum decerpentes

; neque m-

t fuat

firmo, neque mendicanti. gliquid. impertiunt.

itat

u-

*

E

ibus &

2g. Da

3 (1) IMunera. i ädif« S)'&f.» legsttr :

humeri.

X (]lllblls

g2a, & ftipites , qui lumen videre

95. Ienobilizatem fi;gm,) Infizmita-

s

mo

non poflunt.

tem fnam.

9. Corda vero eorumy, Éfc.) Aliqua

of Sieur FIOTEHEE . & ) Quf ep-

enim idola erant interius terrea,. vel

fofrtiones epulerum cireumpofita fepuls

j P

ex alia fragili materiz ; exterius vero

chbro, ut dicitar Eccl. 30. 18. fole-

erant enea, vel aurea, & fic ferpen-

bant enim veteres Hebrai, fepulIchris

) 9l

tes, qui terram comedunt,' comede-

cibos imponere,; ut cederent in ufuüm

qa

bant corda, id eít interiora horum

(ou

pauperüm , quorumv órationes pro de-

Deorum.

Poseft etiam per eor eo-

fundtis expetebant : fenfus. ergo eft;

óictt

rum intelligt mediulla ligni, ex quo

ut épulis fepulchris ímpofitis mortui

j d fopü]

faéti funt, quam vermes erodunt,

ton vefcuntur; fic nec idola oblatio-

jent o

2I. Carza.) Catti,xfeïes;, Grzceenim

nibus, aut facrificiis , aut

;sfpol

tetur

eft Z seci.

que illis exhibentur,

)placemi*s,

(à) at

294« Ex emmi prerio empta [wnt. )

Ex donis i'äoli's'

Tf

ld eü)

Q7. Decerpentes. )

1

Cailimo preto empta funt , & ta-

oblatis; in Greco eff : vaeiyf£vovoas,

mgäms ) !

mem carent fpiritu.

id eft, que confuümere non poffunt,

Iz :pffi.) Relativum redundans mo-

fale infpérgunt, & condiunt, ut alig

re Hebzseorum,

Qo i unmï !

^

teimpore abfumant , vel vendant,

Bibl. erem. Cs Memoeh, T:

Vf

6s C—E

*

514

PROPHET. BARUCH

28. De facrificiis eorum foetae, & menftruatce contingunt,

(0.

Scientes itaque ex his, quia non funt dii, ne timeatis eos.

eum-

ttu

29. Unde enim vocantur dii?

quia mulieres apponunt diis

]?

argenteis, & aureis, & ligneis,

rit

o. Etin domibus eorum facerdotes fedent, habentes tunicas

Curm !

Íciffas, & capita, & barbam rafam, quorum capita nuda funt.

1pfi

d

41. Rugiunt autem clamantes contra deos íuos, ficut in

»

42:

Coena mortul.

m

Cendt

32. Veftimenta eorum auferunt facerdotes: &

5

res fuas, & filios fuos.

lve&iunt uxo- ;

te dor

33. Neque fi quid mali patiuntur ab aliquo, neque fi quid

ft dig

n

boni, poterunt retribuere :

z

1eque regem conftituere p'of«.

4

funt, neque auferre.

*

&f

34. Similiter neque

darecdivitias poffüunt, neque malum re-

t

]Jlld &l

tribuere. Si quis illis votum voverit, & non reddiderit: ne-

que hoc requirunt.

4

..3$. Hominem a morte non ]

5

ib:eranþ, nequb infirmum a po-

tempm

tentiori eriplunt.

Ipfis ef

36. Hominem coecum a

d vifum non reftituunt , de necef-

4 i

fitate hominem non liberabunt.

I

27. Viduz non miferebuntur, neque orphanis benefacient,

38. Lapidibus de. monte fiiniles funt dii illorum, lignei, &

A. 4

lapidei, & aurei, & argentei,

Preer

Qui autem colunt €ea, con-

Clüntemn.

fundentur.

t ]o

49. Quomodo e

7

dum eft, aut dicendum ,x illos

Tifer n

effe dcos?

rgo seftiman

40. Ad

COntew:';t

, At 0

L

Q8. Fe:é, ( menfiruata,) Puerperæ,

31- Contr « deos [ nos.) Coram diis fuis.

& meníliuum fanguïnis fluxum. pa-

Szcut im cw"na mortui.) Sicut folent

ldCiO ïoi

tientes, qu&, quia immundz, arcen-

audiri lugubres clamores , & gemitus

Gtem-

4 M.

tur templo, & facris.

Levit. 12. 4.

in comna.tunebri alicujus iortui, ve]

I5. Ig. licet enim hac lege jJudeorum

propinquis mortuorum , vel praficis

Nb »(r.

gentiles non obligarentur, tamen hoc

mercede conductis clamantibus.

mïeip[ml

Judzi abominabile effe exiftimabant.

TUm [

5

v

pl

32. Eerum.) Idolorum.

55 Rn

29. Jpponust.) Dona, anathemata

33. Regem conflituere.) Quuod Del

]

fufpendunt.

3

Difca.

o. Ip domi£us eorum.) l emplis idolorü.

eft' proprium, Job. 12. 19. Za/ebeu

Dne :

Tunicas fciffas.) Prm fe ferentes ha-

regum dilfolvit. £5 pracingit fune renes

A

eorgm. Ht Daniel. 4- I4- Dominatar

bitum ]u

5

gentium , quod Hebraorum

primg Q:n

ltre

facerdotibus prohibitum erat , Levit.

excelfüs 1m vegno bomtnum , &f cuieune

]

*; U

Jo. 6

2I, 5. Io. folebant autem

que voluerit , dabiz 1llud.

aQ V

V&

Phhtim,e :

antiqui in Ju&u veftes difcindere, bar-

34. Neque boc requirumt.) Non ex-

bam, & capillum radere.

poftulant, non u!cifcuntur.

mdüir:.nh,:

fs Qny,

CAPUT VL

515

Wtt,

/40. Adhuc enim ipfis Chaldeis non honorantibus ea: qui

"s

,

cum audierint mutum non poffe lo

qui, offerunt illud ad Bel,

: diis

poftulantes ab eo loqui.

41. Quafi poffint fentire ;

qui non habent motum , &ipfi

ficas

cum intellexerint, relinquent ea: fenfum enim -non habent

fünt

ipfi dii illorum.

Ut n

42. Mulieres autem circumdat

x funibus in viis feäent, fuc-

cendentes offa olivarum.-

tüxo«

43. Cum autem aliqua ex ipfis attra&ta. ab aliquo tranfeun-

te dormierit cum eo, proximae fucze exprobrat, quod ea non

'i qaid

.

. fit digna habita: ficutipfa, neque funis ejus diruptus fit.

pf

44. Omnia autem, quae illis fiunt, fal(a funt..

Quqmodo

eeftimandum, aut dicendum eit, illos effe deos.

ym fe

4$. A fabris autem , & ab aurificibus facta funt. Nihil a-

t: 16

liud erunt, nifi id, quod volunt effe facerdotes.

46. Aurificesetiam ipfi, qui ea faciunt ) non funt multi

Num

/

|2p*-

temporis.

quid ergo poffunt ea , quia fabricata funt. ab

ipfis effe dii?

sf

d

47-

falfa, & opprobrium -poüea a futu-

Tis.

.Reliqqerunt; autem

'Ttt 5

- 48. Nam

PELCNBSEUN

Qoent.

— 40- Adbzuc e;.-im ipf: Chaldais, 6fc.)

Tírvupa, quam vocem aliquí ferfares

n

Prafertim cum etiam ipfi Chaldzi

interpretantur,

Bene tamen etiam

contemnaxt idola fua; cum enim imu-

nofter «ffa o'?varum veitit ; nam apud.

, cot

ti Joquelam petunt a Belo idolo pa-

Atheneum lib. 2. c. t4. sirvp/ósg dunt

riter muto , nec impetrant , fua idola

olive, SAzevai, id eft, tritz , & con-

mxj iHOS

contemptni habest.

tufz, recrementa nimirum illa, quie

T À

41« Cum iuitllexcrint.) Se fruftra ab

ex oleis contufis remanent, & funt

idolo poftulsre muio logqsendi iacul-

quodammodo ejus furfures: incende-

" folent

tatem.-

bant a:tem hzc offa olivarum, quod

42- Maulieres$ zuiem —C;Pt.zjmzlg;æ' f"-

vim philtri habere crederent, & apta

1 (Uremïtus

nibui,t69c-) Alit aliter hurc locum

gtl f*

efle ad procorum duritiem mollien-

| yocs

intei pretantur: probabiiior videtur eo-

dam, & amoris i

- rum explicatio, qui ajunt has mulie-

dendum.

gnem in illis. accgn—

Ibus

res funiculo corpus vincire folitas, üt

44- Fal fun?.-) Vana, & fuperftitiofa.

fignifcarent fe viigines, & Veneris re-

45. Sacerzotes.) Gxzce eft : reyofrai,

Qiod p

lizsiore , & amore captas detineri ;

id eft, fibricatores, five artifices ido-

hocque figno quafi Veneri facras ,

lorum, quales erant. ficerdotes , quia

j Bdltkf"""

TA

primo obyio fui copiam facere,

curabant fieri , vel ipfi ea faciebant.

p

petere, ut funem folvat, & neíaria

46. Nonm [ent muti tempcris.

facra Venertfaciat ; ficque incefta co-

Sunt brevis vite ; quafi dicat, quo

! Ü w

pulatione, incefto, five zona dirupta

mortales ?

modo erpgo facere poffunt deos im-

t

omnatrimoniumn inibant,

5

dolæ;

;? Nog, [)3

6f olivarum.) ln Graco | eft : r&

EC r fa!/d.) Falía numina, i

.

516

PRÓPHET. BARUCH

48. Nam cum fupervenerit illis preelium , & mala: cogi-

tant facerdotes apud fe, ubi fe abícondant cum illis.

æfini

49. Quomodo ergc fentiri debeant , quoniam dii funt, qui

E

nec de bello fe liberant, neque de malis fe eripiunt?

gnel

5o. Nam cum fint lignea , & lapidea, inaurata, & inargen-

fort

tata, fcietur poftea, quia falía funt, ab univerfis Gentibus,

, regibus: quge manifefta funt , quia non fuünt dii,

i

C

fed ope-

ra manuum hominum, & nullum Dei opus cum illis..

j

51. Unde ergo notum eft, quia non funt dii , fed opera

qut

manuum hominum , & nullum Dei opus in ipfis eft ?

vel o

52. Regem re

gioni non fufcitant, ne(æue pluviam homini-

fafr.

bus dabunt:

$0

53. Judicium quoque non difcernent , neque regiones li-

&«

berabunt ab injuria: quia nihil

pofiïmt, ficut cornicule in-

Óo.

ter medium coeli, & terrae,

idipf

$4. Etenim cum inciderit ignis in domum deorum ligne,o?

61,

TUum, argenteorum , & aureorum, facerdotes quidem ipfo-

bulore

rum fugient, & liberabuntur: ipfi vero ficut trabes in medio

b

comburentur.

filvas

ss Re

ciebuä

Ofproäriu'm pof'ea futuris.) Quz

nihil poffe facere"^, quod proprzium

b^

J

tandem-a pofíteris ludibrio , & con-

Dei fit.

effe de

teneptui habebuntur, cum:fcilicet in-,

(5I. Uede ergo zotsm. eyzz, &c. ?) Non

qu» qt

telligent neceffitatibus urgentibus 0o-

aliunde, quam ex ipfa experientia ,

pem ferre non poffe , ut patet ex

quafi dicat: quid opuseft argumen-

fequentibus.

C05

tis, ut id probemus? in: Grxco eft:

48. Ubj fe alfienda

k: enm - ilis, )

T &) (vao"'räov égiy 0T 8x. €ic i. 96015

!

J'antum abeft, ut ab ipfis eripi que-

Cui ergo eognofcendém efl , eos mom e[fe

ant a malis,.ut fibi, & idolis fuis

deos ? id eft, quis adeo hebes eft, &

latebras quaerant , quibus tuti elle

rudis, ut opus fit eum doceri idola

poflint.

non eife deos?

bent: co

49. -Quomodo erga fentirs . debeant ,

52. Rege* reg'iani:', 656.) —:Cum uniug

quómiam dii funt? ). Yn Grgco eft:

provincie Regem creare, & confti-

0

U?fe szE

f,-räg $y äx eciy aioSiodau 9TI $x £16'1» Ütoi

tuere on poflint, ut fupra n.

299*

Qürag abf

quomodo non eff feutire, €$ deprehende-

3. Judicium quoque mom difcernent.)

re, quod dii nom funt.

Non dirimenrlites hominum edito mi-

V. dul

raculo , uti Deus diremit litem Aaro-

& la.

v &O. Seretur poffea, €/c.) Quamvis

Wib i

colantur nunc a multis, experientia

nis contra Core, Dathan, & Abiron,

Num. 16. & alibi fzpe.

iU i

tandem omnes gentes, & Reges do-

cebit, ea nihil aliud effe, quam opera

Ssozt cornicula , Efc'.//) Non magis

ium :j

inanuum hominum.

Factum hoc be-

juvare poíffunt, quam cornicule in-

ter colum,

&

terram " volantes ,

uf Tüá]u

neficio lucis evangelice lepis.

60' pfræ

Nulluem opss Dei cmm i. ) ld efï,

que prster clamorem nihil Xha-A

SUNPTM

Z

-

CAPU

T VI-' ;

517

(opi-

$5. Regi autem , & bello non refiflent, Quomodo er

E

7:

eiimandum eft, aut recipiendum , quia dii funt?.

bqi

56. Non a furibus, neque a latronibus fe liberabunt dii li

:

gnei, & lapidei

L

; & inaurati, & inarg;ntgti ; quibus hi, qui

tfen

fortiores funt,

/

jb

57. Aurum, & argentum, & veftimentum, quo operti funt

|ope

auferent illis , & abibunt, nec fibi auxilium ferent.

$8. Itaquemelius eft effe regem oftentantem virtutem fuam,

opena

aut vas in domo utile) in quo gloriabitur, qui poffidet illud,

vel oftium in domo,

quod cuftodit, quae in ipfa funt, quam

min

falfi dii.

:

^^ 89: Sol quidem

nes.ïi-

& emiffa ad utihtates, obaudiunt.

5 & luna, ac fidera, cum fin/flfplendida,

g in-

6o. Similiter & fulgur cum apparuerit , perfpicuum eft :

idipfum autem & fpiritus in omni regione fpirat.

gneo-

61. Et nubes, quibus cum imperatum fuerit a Deo peram-

| qpfo-

bulare univerfum orbem, perficiuntjquod imperatum eft eis,

medio

62. lgnis etiam miffus defuper , ut confumat montes, &

filvas J facit, quod praeceptüm eft ei.

Heec autem neque fpe-

M

ciebus j neque virtutibus uüni eorum fimilia funt.

/

os

63. Unde neque exiftimandum eft , neque dicendum ill

?Ioprium

effe deos, quando non poffunt, neque judicium judicare, ne-

Non

que quidquam facere hominibus.

orienti 1

64. Scientes ità

eos.

que quia non funt dii, ne ergo timueritis

n'gllmen'

0 e*

i 96

65. N eque elïim regibus maledicent, þeqüe benedicent.

j 7 t

peme

Tftt3

66. Si-

3 61

i i

bent: comparat corniculis, quia ea-

pia fint, fuligine obfita, vilia, óc

rum volatus, & crocitatio fuperfti-

obfcura.

Jm ynui

tiofe folebant ad divinandas res fu-

Jd sp[uoa. autem.) Yd eft, fimiliter,

turas obfervari.

Spuritts im omms vegioue fpirat. )

coni

DAU

^^

59. Sol quidem &f Luza, &c.) Sol

WVentus ex variis regionibus varie

li gt

fpirat, & fuas commoditates mundo

| ed1r0 fl

& Luna, & fidera meliora funt, &

affert.

mundo utiliora, quam idola ; nam

::62, Neque'ääciäää; 55'0.)* Neque

qn A

Deo jubente lucem fuam fpargunt

*

& AblfO"'

ad mortalium commodum , & bo-

pulchritudine , neque ufu cum enu-

ineratis rebus comparanda funt.

num ; idolorum vero nullus ufus,

P

Virtutibus.) Miribus, & facultatibus.

g

nifi malus.

65. Neque euim Regilus maledscent,

icolr H

60. Pe;äicwzm eft

) Clarum ,/ ful-

ueque. benedicent, ) Nec bene facere

q0

Juntes

gens , illuftre: cum econtra idola tur-

poflunt, nec male.

yiil

$

518

PROPHET. BARUCH

66. Signa etiam in coelo Gentibus non oftendunt, neque ut

*

j

fol lucebunt, neque illuminabunt ut luna.

- 67. Beftiae meliores funt illis

) quie poffunt fugqe fub te-

€&um, ac prodeife fibi. -

.69. Nullo itaque mo

do nobis eft manifeftum quia funt dii:

Ti

propter quod ne timeatis eos.,

*

'

fj

69. Nam ficut in cucumerar

lo-forniris ulb caitadit r M

Íl

fünt dii illorum lignei , & argentei, & inaurati-

7o. Eodem modo & in horto fpina alba, fupra quam omnis

avis fedet.

Similiter & mortuo projeCto in tenebris, fimiles

funt dii illorum lignei, & inaurati, & inargentati.

1

r. A purpura quoque, & murice, quae fupra illos tenent,

2.

Ícietis itaque , quia non funt dii. Ipfi etiam poftremo come-

duntur , & erunt opprobrium in regione.

-

*

tl0nj:

h

72. Melior eft homo juftus, qui non

jabet ümqlac'r/a: nam

QO

facer

erit longe ab opprobriis.

^

fatda.

41

l;

.

y

,011'1 s

3[)11[

Nibud

li

* um

D

Y6 gtat

PROPHET-

C

libo p

69. Fermido. ) Terriïculumv,þquod

Scietis itaque. ) Maldonatus, &

1. q

-

IUcum

in cucutmne

rario poni folet ad texren- Cornel. a Lapide legendum putant,

das aves.

fietis utt'qtæ,

mund T

7O. lm herto fjuma «lha, €£c.) Non

Eramt opproirium.) Contemnentur,

1'0 9714!'

& eiunt omnibus defpectus, & irri-

Mondg

plus habent divinitatis, quam ramus

fionis materia.

EUKT

fping albe, cui fine timore, & re-

verentia aves infident.

72. Erit lezge ab opprobris, ) HBft

ut p'ute: [

Z5 A parpura quogue, &c.) Ex ve-

tapinofis , five miofis; plus enim fi-

$ L/?(T)i;(m

ftibus idolorum purpura, & murice

gnificatur, quam -dicitur; nam adeo

Wl ejus

dr ab à

tinctis, quz a tineis confumuntur, uti-

erunt hujusmodi jufti longe ab op-

que fcietis , quid fint idola, fcilicet

probriis, ut etiam fummam, & zter-

tUeljy ;

quod fint faxa, ligna, non dii-

ltifica.

nam gloriam fint confecylcnxi.

"hert; l

&*k at a

eut

PROPHETIA EZE CHEEUS

jte

CAPUT PRIMUM.

t d

']?empus, C locus, quibus. Ezecbieli oftenfee [unt vifiones Dez,

fempe in medio ignis fimilitudo quatuor animalium, que defcribun-

a

i. m mzlz!er C» rotarum, firmamenti, tbroni , ? bominis

)mmnis

in tbrono fedem*zs*

igne circumdati.

niles

T fa&um eft in trxgefimo anno , in quarto, in quinta

menfis, cum effem in.medio captivorum * juxta flu- *Infra

29

6t

vium Chobar, aperti funt coeli, & vidi vifiones Dei. 3. 23-

come

. In quinta menfis ipfe eft annus ;

& quintus tranfmigra- 197

Q«

3-

'thl'LlS regis loachin.

4. Fai

:

um eft verbum Domini ad Ezechielem filium Buzi

ff

facerdotem in terra Chaldzeorum, íecus flumen Chobar: &

fatta eft fuper eum ibi manus Domini.

4. Et vidi, & ecce ventus turbinis vaemebat ab Aqullone,

N

T fatium eft.) Mide que di-

cali apenn, vel fulgura emicuerunt

hoc enim eft, Medisz difctdere celum,

"ximus cap. L. Baruch num.1.

d

de particula & librorum ini-

ut loquitur Vnrglhus

tiis adhibata.

Er vidi.) Oculis mentis, aut etiam

In rrige[izmo amno.) Captivitatis Ba-

COI'pOl'l?

bylonicz ,

ut vult |Maldonatus; vel

Vifrones Dei.) Mirabiles, magmfï—

ab initio Recrm Nabopolaffar, Patris

(Cas ; divinas.

Hebrzi, uc fæpe in di-

Nabuchodonofor, a quo Babylonii an-

cavimus, res omnes magnas res Dei

nosn umerabant ut placet COI heca Ldp

vocant, nt;moztes Dei, Pfal. 35. n.

vel ab invento leois

7- cedros Des, Pf. 79. 11.

vel atati$ fuz ,

paET

libro per Helciam, de quo 4. Reg. c.

Q. lm quinta.) Scilicet die.

IO. II.

12,

]ta Chaldæus ad hunc

Tmmm:gmtwnn Regz: oachtm.) Hic

—

locum.

Vide Salianum I. 5. anno

eft,

uj alio nomine

[

chonias dici

wt*ïs $ &

mundi 34. I1. n. 2.

folet. 1. Pat, 3. 16. & 1.

"

In quarto.) Sul'cet menfe, qui fere

3

"4d Ezechiciem,) Àd me:loquitur

refpondet Jünio noftro; nam a menfe

de' fe ipfo in tertla perfona, ut fieri

emnen'llh

Martio annum Hebrzi exordiebantur,

folet; ut ex profanis fecit "T'hucidides

& u

initio fuz hiftori, & alii.

ut patet Exod. 12. 2.

Florvism, Chobar. ) Eft Euphrates,

Manss Domini. ) Potentia, efficacia,

11[50 )

vel ejus rivus aliquis , dicitur Cho-

impulfus , & virtus prepotens, fpiri-

j emm

f

bar ab aquarum copia; nam 3»33

tus Domini propheticus.

jim ? E

cebebir, crebrum, copxofum, multuin

4. Et ecce.) Eicce rem miram.

11" Jb Ok

üamflcat

Ventus turbinis.) Turbulentus, tur-

&

" Aperti fumt cali.) Nidebantur mihi

bines excitans.

jl

)

$29

PREOEPHET.» VAE.,ZE,CHIELI,S

& nubes magna, & ignis involvens ,

& fplendor in ci'rc;u*ituv

eju $:

& de medioejus quafi fpeciesele&tri, id eft de medio ignis.

militudo quatüor animalium : & hic

«, Et in medio ejus fi

afpe&tus eorum , fimilitudo hominis in eis.

"

6. Quatuor facies uni , & quatuor pennse uni.

(

.. 7. Pedes eorum pedes re&ti , & planta pedis eorum, quafi

is candentis.

cz:e.

p"la-n/ta pedis vituli & (cintillee quaü afpe&u ger

8. Et

nj

Ab quiilmc. o* 'Babylone, que

Ó. Ouaruor fzft'llf.f. km'.) Unicuique.

Qu

Q uamvis

quatuor erant facies, Prado in hunc

judzezs. erat Aquilonaris.

enim Ezechiel eifet in Chaldxa, &

locum , & Perer. in Apocal. cap. 4-

pen

inibi hoc vifum exceperit, tamen quia

difp. r89. putant unumquodque ant-

ial unum tantum habuife caput, &

€or

de Judaa agit, ita loquitur, ac fi effet

Hierofol'ymis.' j

vultum humanum ; faciem vero, id

eft, formam vituli in pedibus bifidis;

ubl

Nzubes magna.

) Vento advehebatur.

lenis imvolvemi.), Sefe implicans,

formam leonis in pectore, cervicibus,

baf [

wolvens, & rediens in fe ipfum.

T

& armis, quia in his erant jubz in-

MHebreo eft: Iggmis recipiens fe, ut ac-

ftar leonum ; formam Aquile in hu-

cidit in nubibus, ex quibus emicant

meris, qui erant alis inftructi. | Alii

tamen interpretes dant hifce anima-

x ]

fulgura; hec enim ftatini fe intra nu-

popl

bem recipere videntur , cum appa-

libus , five Cherubinis quatuor facies,

Pn'

& capita , five femicapita, ita ut an-

rere definunt. LXX. vertunt : Jgzis

prdeg

"i ulgarass.

terius quodlibet caput haberet faciem

Wt ha

$p lezd

er Ijm ciruitu ejus. ) SciINicet

hominis, quafi primariam , & .emi-

nentiorem , cui a dextris inferta , vel

h i

nubis.

Adeo enim frequentes erant

L/.;

corufcationes, & ignis ex nube eru-

annexa erat facies leonis, a finiftris

facies vituli, furfum facies, & ca-

7 4j

príones, ut fpatium totum, quod circa

[lkä &0

nübem erat, colluceret.

put aquilæ.

Hxc explicatio verior

De medio ej-uf.) Scilicet ig*nis.

videtur, & facro textui conpruen-

]dl"q l

fjl

Eledli. ) Aurichalcht , five sris

tiór: eam late probat Corn. a Lapi-

pretiofi, eujus color idem eft cum

4

de , & contraria folvit ar

Püll 04

colore aurl.

gmhepta ;

Ldn* e

J

quem videat, qui volet.

BEMED

5. In medio ejus.) lonis jam . dicti

Quatuor penne uri.) Unumquodque

.:

anifnil quatuor alas habebat , duas

Ü C:L

Simili;*üafo'quamof animalium.) Vo

0 E

cat funilitudinem | animalium , .quia

ad volandum, & duas ad tegendum

vere non erant animalia, fed tantum

caput.

Apud lfaiam c. 9. 2. ad-

qiodo:

t w

animalium fimilitudinem prz fe fexe-

duntur preterea duz . ad tegendum

bant. Symbolice eniin hzc omnia per

corpus, quia ibi adftabant throno,

H an üm

hic vero fub throno.

Alii, inter quos

t lo

ideas, & figuras ímaginarías objecta

funt ima

inationi ,

aut oculis Pro-

eft iVialdonatus, putant unumquod-

Muapt

phet«.

p

orro hzc quatuor animalia

que animal fexdecim alas habuiife,

li Á

pat tés d

fienificabant prima'rigs Angelos Deo

ita ut unicuique faciei quatuor ale re-

afitiftentes.

fponderent.

a

) 7s

Hie a[petin:.) Hxc fpecies, hzc £or-

7. Pedes retl;.) LXX. ersra retia,

ma,qua confpiciebantur.

fignifcatur,animalia hec tibias, &

m

la

Similitude bominiy dim eis,;) . Forma.

crura reCa habuitfe, qu:lia fant ho.

H

m

! (f

eorum fünilis fxat forme humane.

1

3ninum, nog mj',tem qualia funt vituli,

V

E

s

P

3*

d

EX

eht

ZI

Cuitü

K

Et manus hominis füb þennis eorum in quatudr päi*äi

büs:

s

DX

je$, & peunas per quatuor partes habebant.

£x.f(3T

& hie

9. Jun£taequ

v i

ant ponnee eorum alterius ad alterum. Non

revertebantur, cum inciderent; fed unu

:

ciem fuam gradiebatur.

mq'uodgue ante fa-

qui

10. Similitudo autem vultus eorum : facies hominis, & fa-

jentis,

cies leonis a dextris eorum quatuor:; facies autem bovis a fi-

"

, niftris ip

BM

forum quatuor; & facies Aquilae defuper ipforum

icaqué

quatuor.

i honc

I1. Facies ecrum, & pennce eorum extentze defuper: duze

ep. 4

pennze fingulorum

j ane

*

jungebantur , & duæ .tegebant! Corpora

eorumi.

;zpuc j^

I2. Et unum

g. !

Hquodque eorum coram facie fua ambulabat:

bifidiss

übi erat impetus fpiritus

FUiCIUS,

bantur cum ambulrare—:nt.,

,. Jluc gradjebantur?'nec reverte-

jubg i

"m

I'Z. Et

a.

j Ali

aut leonis tecurva , qu& fcilice- in a dextris, tan—gebatä]g—m dextera*mCI:e«

; amme

poplitibus curvantur. |

L:

rubini, qui.erat a finifiris,

yr ficieS

Pianta pecis vituli.) Mabebant enii

|Non reverfebastar, cum incaa'ermi.)

"a

pedes rotundos , & ungulam bifidam,

. fed femper cum fuo curru antrorfum

t facim

ut ha5ent vituli.

:

Vel, son reverze-

proerediebantur,

[

Et feiztille ,-6:7.) In Hebreo eft,

éanrur, quid cum in quamcunque

g, v*

- & fantillantes, ( fcilicet pedes) zaz-

. partem greffum intenderent, ad eam

1 fmi&ris

quam colore ais politi ; fignificat pe-

partem unam ali

quam ex facigbus— ha-

$4 & u

des eorüm prorfus teretes fuille , nul-

bebant obverfam.

jj venot

lamque habuiffe inzqualitatem , ita

lO. Steiitudo antep

$ Uä;a ) XQVHO-*

ut fplendor ex illis tanquam ex xre

:of] ;ruen-

modo intelligendus fit hic vérficulus,

, äLaþi-

polito fcintillare videretur :- fcíntilla-

patet ex dictis fupra . 6,

qimebtà

^bant etiaàm pedes , quia in medio

JIE. Facres corum,€7c) "Tam fäcies,,

erat 1

e

(Tn—iä $

quem uün

am ale Cherubim erant

gulis quþdammæ

.extantes ,

nqüOdque

do calcabant.

&

eminentes,

'ö-* Ef TATLMA

bomisit , &c.) U"nþum-

Dua pentt fiogulorum jumgebantur.

" QuAS

Non

)

x

gerentum

quodqre animal quatuor manus habe-

ennis alterius Cherabini, fe.

; apg

bat, ut ctiam quatuor alas, fcilicet

inter fe binz fingulorum pennz erant

manum unam fub qualibet ala; nam

equaliter extente , & elevate , &

hz ale manus te

y thromoy

gebant, & quawfiþ—Ve..

"

quafi jun&tim explicatz , & expanfe ,

iner Qu

0j

ftiebant.

fefe etiam aliqua ex part

p qmarttor partibui.) Per quasenim

ventes,

? m lïltllO tan-

mumqw

- aboe

pattes ala. porrigebantur, per easdem

12. Ceram facie fia.) Primariä,quæ

hr

& manus,; quz fub illis erant.

éerat humana, -

gor 4

9. Jwnüaque crant peume , &c. )

Imperus þirt'tu. ) Vis, energia, &

Cum alas explicabant ad volandum ,

impulfus divinus, quo agebantur, Vel

an 1(5 !

fünc ala finiftra Cherubini, qui erat

fenfus eft , quo volebant, illuc expe-

nb]dg 1

Uuu.

1 üm

t ho»

Bj&[ïu I.'WCW?L (Mgnocþg Tg Fo

]1;

-

522

PROPHET. EZECHIEL -

13. Kt fimilitudo animalium, & afpe£tus eorum quafi catbo-

num ignis ardentium, & quafi afpettuslampadarum. Hsec erat

vifio difcurrensin medio animalium

, fplendor ignis,& de ig-

p€s

ne fulgur egrediens.

qu

14. Et animalia ibant ,

& reverteb/antu? in Gmi'»lïf:udinem

fulguris corrufcantis.

*

füt

18, Cumque afpicerem animal

ia, apparuit Fota ia fuper

n

d

á].

terram juxta animalia, habens quatuor facies.

16. EtafpeCtus rotarum, & opus earum quafi vifio maris:

& una fimilitudo ipfarum q

pa

uatuor: & afpe&us e.,arumþ, & g-.r 43

ln 1

pera, quafi fit rota in medlo Toto. -

2

*

a.

-

—

fï7o— PEr :

fiiex

dite gragiieba(ntur Ih Heb'fæo enim

Habens quzzzmar facic.?.) : Anïlïna-

19,

gít, ut vertit Pagninus/' : Quo erat wo-

lium ; nam in qualibet rota infculpta

dentas amibulandi, ambulabant.

erat facies bovis, leonis, hominis, &

aquilz,

1

pl

Nec ?everfe&gzztz;r. ) Vide dicta

Puil

nb

num. 9.

16. Afþe&m

; ) "Forma, -fïlgura ".

13. Stmi

Zimdo mzimgzïz'um) Ec)xum

fpecies.

Ceptà

color.

*

pane

Qpus eomm;') Materia, ex qua fa-

vaff carbonum igni.) Exant flam-

brefacte videbantur, -

ilce C

mei coloris,ita ut omni ex parte idni-

Quafí viffo maris.) Marini, & ce-

C e

ta effe viderentur, &

rulei coloris,

&em.

vquafi lampa.des

In Hebrzo eft: guafé —

ardere,

fpecies Thbarffs, qua voce alii chryfo-

pofit,

Hac erzt "viffo difeu

'rre;z;,, 55;) Vi-

litum, alii hyacinthum fienificari vo-

quiver

debatur in medio animalium fplendor

lunt, quia uterque lapis eft marini

lO. ny

ignis difcurrere , & de igne fulgur

coloris, T5sr//ó autem mare fienifi-

m'-m.

cat.

L 7

egredi, Ut autem patet-ex hoc loco,

Alii eryftallum.| interpretantur.

& ex cap. IO. n. 2. 6. 4X 7, in me-

Uza fimi!itzm'o (pfay um 7;44!;:07'.) Ro-

D

)

dio animalium erat quafi fornax , vel

tarum fincularum fimilis erat fpecies,

ilarr

ficura , dimenfio, & color.

foculus, five prunarium, ex quo fplen-

QUàtuo

dor ignis emicabat,

AfpcGius eartimn , & 0þera.) Afpe&um

Cïlürï'urr

14; dbast.,6 revär/:äæntigrgj Cum

tultr

orf

earum yocat figurám, qus oculis ob-

irent Cherubini, non afpiciebant huc,

Jiciebatur ; Oopera . vero Ptru&uram ;

qu

(i'

illuc, fed re&a tendebant ad defti-

& ut vocant, compofitionem.

globu

Qzaft, fft roth in medio rota.) Una-

natum locum, ad quem cum perve-

niffent, revertebantur, [d eft, con-

qu&eque enim rota conftabat ex duo-

td) n

u

vertebant fe, & ibant, quocunque

bus circulis fefe interfecantibus ad

t Qu

,

JDeus jubebat.

angulos rectos in modum crucis, &

trári

N

In fimilitudinem fulgurit,) Waxima

inteora rotà ex duobus hifce circulis

üna Iu

cum velocitate.

conftans , quafi cujusdam fphare fpe-

€0n

VMel] rota formam

stn

IS- Rera w"4.) Unma juxta unum,

ciem habebat.

h]

!

fingule rote juxta fin

5

cula animalia.

globi immobilis habebat , intra quem

[

A

Super ferram.) Super folum, per

alius olobus minor mobilis contine-

Stq,

!

batur, qui a globo immobili cur-

quogï quadriga difcur;ete videbatur.

]

) pei)

*

CAPUT

!u—

423

to

17. Per quatuor partes earum euntes ibant

tebantur, cum ambülarent.

; & non rever-

erat

Ig. Statura quoque erat rotis, &

altitudo,, & horribilis af-

d

pectus: * & totum corpus, ocul

*'Inf'ræ

*

s Plenum ;n,' c/ircuitu ipfarüm:

.10, ïga

ilati

quatuor.

«19. Cumque ambu

larent :ä;ïïim'ä]*ia— z amf-b*Læï*aibaii.t* pariter &

rotees juxta ea: & cum . elevarentur animalia de t

t

bantur fimul & rote:

4

2

erra, eleva-

]

H

aTIS;

.20. Quocumque ibat fpiritus, illuc eunte fpiritu & rotze

pariter elevabantur, fequentes eum.

Spiritus enim vitae erat

Mu

in rotis.

2

21. Cum euntibus ibant, & cum ftantibus ftabantz & cum

Per

elevatis a terra pariter elevabantur

-—4

: & rotc fequentes ea :quia

fpiritus. viftæ' erat i/.nk rotis..

kniixna-

Uuua

22. Kt

culptà

1l5

zul

adherenti:

pro majorr parte

Botz habebant ma

rentiim.

gnam --cilfC111niïaa«

ambiebatur ,. ea; duntaxat parte ex-

güïa !

cepta, que terranr tangebat;: ad' eum

Er berribilis 4f;e£fm) Tahtæeran*

plane modum , quo giandes fuo' ca-

Tna

x

u ïa

x

gnitudinis, ut. ftuporem, & hor-

lice continentar, fi glandem fphari-

rorem afferrent..

cameffe, & calicem totam-fere glan-

Toras» corpus. ). Heü'r... dorfz , 1d

v

dem. fingas ambire,. ita' ut eximi non

eft, rot& curvatura, ,e.xtr'e?nus ea--

&

; qu

poffit, poflit txmen. volvi, & qua-

rum ambitus.

fmylo-

quaverfum: rotari ,. Vide infra cap.

TR UR

Pleuum oculis;y Pulcherrimis.ocellis;.

io. num. 13. & quz dixi' Pfal. 82.

quales:funt in: caudis-pavonum ex.Iu-

quaritl

num. T4. exp

cis, & coloris c

fïqnifï-

x«f rotaATe, €c.

ïicaar;ïs" illi?d? Pone illes

&

()?rnmixtiggb ,& re-

fBexione;

gntut

1!7. Per 7:!:4!:107* p';zivey &4-;'14;71- Euiä'i*'ef

I9. C«mque emPulavent ansmnalia G9 c.).

) M

3bant.y — hw quamlibet partem ex

JEqualiter ad. curfum animalium: vol--

[Pecies,

L

quatuor verti, & api poterant, àn-

vebantur, five furfum, five deorfum;

trorfum ,. retrorfum ,. dextrorfum ,. fi-

ita , ut. idem femper effet

niftrorfum ;; efficiebatur. enim ex illis

fp?tium im-

ee&um *

ter rotas, & animalia..

jl ob

quafi globus fplierieus. —— Vel erat

toram

globus, nt diximus.

:20- szæmgwb' ib fpirius, Bec.)

Nom srevue: t'fänzzzmra-) - Non 'c10nver—-

Hoc Dei vehiculum non trahebatux

ab animalibus ,.fed per fe currebat »

Un*

tebantur, non fle&tebantur, ficut ce-

ex d'lo'

£eri currus verti? folent , cum in. con-

ac. fi vitam habuiffet, animalibus:prz-

cedcntibus:, & rotis- fubfequentibus: ,

ibüs &

trariam partem ituri fünt: quia 'Cuni

g

una rota in altera' efiet ,. fine. ulla

pe»fe motis, ex vi,4& impulfu, quem

EirCH]lS

converfione: in quameurnque partem

Deus & animalibus, & rotis impri-

mebat,. &. infi

1

i

&

jrabat, quafíi auriga

u Pe'

agi ,. & rotari poterant.-

formäm

I5

Srafura guoque erat

rotis.- j

divinus utraque d»irige/,n*s, & agens.

Staturani rotarüm appellat ambitüm,

" yem

Seqgentes. eas ) Scilicet. api—-

:Omine'

& Eeripheriaxþ« earum ,. quafi. dicat. -

maläaw

gl

N

PA E

24

PROPHET EZECHIELIS

—

22. Et fimilitudo fuper capita animalium firmamenti, q

ua-

fi afpe&tus

eryftalli ,h-o.'r*ribili,Sä & extenti fuper capita eorum

-

25. Sub

firmamento autem pennse eorum rectee alterius ad

alterui: unumquodque duabus alis velabat corpus fuum ,

& alterum fimiliter. velabatur.

v

24. Et audiebam fonum alarum, qua

fifonum aquarum mul-

tarum , quafi fonum fublimis Dei: cum ambwularent , quafi

fonus erat multitudinis ut fonus caftrorum

; cumque ,&arent E

D

demittebantur pennee eorum.

25. Nam cum fieret vox fuper:

firmameutum quod erat fu-

il

pér caput eorum, ftabant, & fuübmittebant alas fuas.

26: Et fuper firmamentum, quod erat imminens capiti eo--

Wt

fr'

rum, quafi afpe&tus lapidis faphiri fimilitudo throni: & fuper

tün

ümilitud'inem throni, fimilitudo quafi afj pe&us þonginis defuper-

ber

0

"

27. Et

l,

QQEt f;;zilitz;l-a ,-5' c) Merba fuwnt

ïctimone*- fonl'ilïil ma—gnum ; fed indi-

H

transpofita, que fic ordinanda funt:

ftin&um, && confufum edidiffe.

Qür :

:qu,z/:' /ammz þ/izä/.imis De£. ) Sicut.

& fuper capita animalium erat fini-

fonum vehementem , vel ficut tonitru,

lityi

litudo. firmamenti.

Defcribit fuppe-

lmh

daneum Dei fedentis in throno, ait-

quod eft vox, & fonus Dei, Pfal.

5

38. 3. Pex Demim: f

j

;

W cj:

que illud fuiffe elevatum , & eminens

majeffatis intouut.

per .4g/m?:, .Deu:

dini

fuper capita . Cherubinorum expan-

hac]

fum, ut firmamentum, diaphanum,

Ur fonss ,cafrprum.)

Ut m-ur/,mutj, &

ele&;

& fplendefcens, quafi cryftallum, hor-

fremitus exercitus ambuiantis.

Vade

Demittebantur peuna eorum.) Non

ribile étiam , id eft auguftum, admi-

concutiebant alas , fervabant tamen

& ti)

rabile, & venerandum: verifimile eft

A

firmamentum hoc ftellis intermican-

;

femper eas extentas, & ad volandum

dor

paratas, ut dixit num. 1J. LXX. ver-

tibus diftinctum fuiffe.

tunt : C'qu,ä,ant Ale eormum.

Cbat

23. Penne.) Alz,

is«

Reíla.) Extentx ad eandem re&itu-

Q5. Cum feret vox , &c. ) Cum

hlbtba

Deus voce fignum dabat Cherubi-

dinem , & altitudinem.

nis, ut yolatum inhiberent , ftatim

thibi

Alterins ad alterum. ) Unaqueque

eum fiftebant.

1

E.rf

li

ala correfpondens alteri aJ& fibi com-

o6. Similitudo thbron.

V-*) Verba funt

lqm

pari ejusdem Cherubini: In Hebrao

transpofita, & fic ordinanda : & fu-

tem ,

-eft : nnmnw ?N DUN HJeab el acho-

per firmamentum, quod capitibus eo-

&

tab, id eft, femina ad fororem fuam.

à0)

rum imminebat, erat fimilitudo thro-

be;

(]x

Et alterum.) Quodlibet aliorum ani-

ni, quafi ex fapphiro fabricati, aut

9

malium.

^

coloris lapidis fapphiri.

Qenten

a

Q ady

24. Qu

fi fomum. aquarum.?) jSi(?ut

Quafi afpetius bominis.) Quafi di;

Tes

fonum torrentis : fignificat animalia,

cat: vifus fum mihi videre hominem

dum volarent alarum motu, 4X con-

augufta fpecie in throno fedentem,

EUR e

Mi ERE Dd

—

x.

*

1

C A p9j *U

825

27. Et vidi quafi fpe—þiem :ei-;e&r,iï, velut afpe&tum ignïs,

intrinfecus ejus per circuitum : a lumbis ejus, & de(uper, &

G

a lumbis ejus ufque deorfum

» vidi quafi fpeciem ignis fplen-

dentis in circuitu.

28. Velut afpectum arcus ,

.cum fuerit in nube in die plu-

vi&: hic erat afpe&tus fplendoris per gyr

vuugjg

j

[ d

-

CAPUT

Q7. Er vidi qua[t [þäcic& elcär:,ö' c)

v,,eþlr Jncendium .-,lli'bis ; & ;-ei'tiïi;pïli :';.Cu,r.

.De ele&ro' dictum eft fupr. n. 4-

rus Dei videtur eíie fymbolum divi-

Inrrinfecus ejus , €5 c,) intra- ü)e.C»ïEIn

ne glorie, && majeftatis, providen-

ll

ilam elecri, qu& omni ex paite fi-

tie etiam, poteftatis, A& regni, quo

guram hominis reprefentabat, vidi

Deus quafi auriga omnia regit. Ad-

j

ignem, ita ut inferne, & fuperne ef-

ftant illi Cherubini, & omnis Ange-

fet ignita, & fplendorem per circui-

lorwm.exercitus ad juíla facienda ex-

tum einiiteret.

peditus, & promptus:.Quatuor ro-

iL

- A ucsbis ejus , €c.). IXX. fic ha-

t€, quatuor animalia, & quatuor

bent : Vi quafi ajpectum eleclrà a vi-

utrorumque facies fignificant provi-

Jtone dumbs, & fupra: € 4 viffene lum-

!:f

Aentiam in oimnes mundi paxtes equa-

U, £ ufque deor[um widi wifranem

liter, firmiter, & .conftanter perva-

(

Sgnis.

His confonant, quz haben-

dentem: At extenfe notant ejus ce-

tur infra cap. 8. 2.. F'idi, &5 ecce frmi-

leritatem; que vero corpus tegunt ,

Qu

Ltude quafi afptthus 4gHi ab afpetim

andicant multa nos in divina provi-

It

lumbéorum ejus, deorfum iguis ; & adum-

dentia latere: Currus füipatores funt

hi.

£s ejus , CX furfum q;'uzþ' afpeclus [plem-

Cherubini, qui a fcientia, & fapien-

ul

doris, uf vifro ele&ri. ]taque fpecies

hac hominis fuperne videbatur eile ex

tia nomen habent, .Sapi,entia' enim

in providentia , & repimine primas

ele&ro, quod tamen intrinfecus per-

tenet. Habet autem hxc provideritia,

vaderet ignis: inferne vero femora,

quatuor facies, quia fortis eft ut leo,

(on |

& tibiz totz ex igne videbantur.

velox, «& penetrans, ut. aquila »fua-

n

298. Felut 4fpeäum Arcts, 65 €.) Sp'len-

dor, qui ex humaza illa fpecie emi-

vis, & amabilis, ut homo longanimis,

lm

« patiens, utbos. Rotain medio rotx

v

€abat, in opacam vicinam nubem ra-

fignificat connexionem caufarum,& re-

dios-vibrans iridis fimilitudinem .ex-

hibebat.

Hac&enus vifio Bzechieli

rum omnium inter fe, qua Deus éas ju-

£l5 & continua ferie inftar rote inne-

j

Porro .ejus.

fignificatio vi-

Jb

detur effe hujusmodi:

Ventus, turbo, -

v

it,& conne&it. Splendorejusdempro-

5cim

videntiz fplendorem reprzfentat , qui

& ignis fignificare videntur tempefta-

in rerum. omnium temperatione , Or-

tem , id eft, calamitatem grandem Ju-

font

dine, modo, & adminiftratione re-

dxis imminentem, a]iisque gentibus,

Juc«t.

Vel certe admürabilis hec

ab Aquilone, id eft, a Chaldza: Nu-

T

bes exercitum Nabuchodonofor in-

quadriga eft Dei currus bellicus, quo

hro-

L

invectus apparet Ezechieli, ut intel-

o

entem , magna velocitate, & impe-

Jigat Propheta Judais, vicinisque gen-

au

tu advolantem, ex quo fulmina, im-

tibus iratum .effe Deum , & ad eas

bres, & grandines malorum .exone-

puniendas properare. ltaque ex hoc

[

randz eflent in Judxos: lonis fignifi-

ifetft

curru Judeos increpat , c.2. & 3.

D

cat iram Deri, aut Regis Baby]o'nislx,

mittit librum La-mentationum eod. c.

-

526

,ä'b

P.

a

*

ET

* A-')*u

CAPUT

À

/

AE

Roboratur Proþbäfa ,eagterrïtus , ut intrepide ärgua-t vebelles fi-

lios lfrael,, fi quomodo tandem ab inveteratis peccatis rqäpä]äant ^ d

r comedere librum fariptum intus , & foris , in quo .

0 ög jubetu

erant lamentationes , & carmen , C? va. -

LT TEc viflo fimilitudinis glorie Domini : & vidi, & ce-

cidi in faciem meam, & audivi vocem loquentis.

j

Es

dixit ad. me :

tecum.

: X.Fi'lii* hominis ftz fuper p;c?es-*t.uos , & loquar

X

a. Et ingrefus eft in

! mä fpiri'tü's; poftquam Iö&uturS* eft

mihi, & ftatuit

ad me;

me fu»pra Pede? meos: & audivi loquentem "

,

». Et dicentem: F

il hominis ,. mitto ego te ad filios Ifrae*lg

ad Gentes apoftatrices, quae recefferunt a me: ipfi, & patres -

eorum pravaricati funt pattum meum.ufque ad diem hanc.

4. Et filii dura facie, & indomabili corde funt, ad quos

ego mitto te: & dices ad eos: Heec dicit Dominus Deus.

.$, Si forte vel ipfi audiant, & fi forte quiefcant, quoniam

domus exafperans

rit in me-

*eft: &iïcienf $ qgia propheta fue

dio eorum.

^

t w lw "-X

—

;2;9'."& fi)rædi'þït äiü)äräenäjam ]"'eyru.

2. Ihgrfiw ef im me [pirius. )

falem, cap. 43» 3. &c.

Alias expli-

Non folim animum , & vires re-

E

eationes, qui volet, petat a Cornelió

fumpfi , fed divina etiam virtus mi-

*

t:

hi adtuit.

a. Lapide, qui eas per plures qqæftio-

?

:

nes fufe perfequitur.

3. -44 filzes IHfrael.)

'Ad' I;lcliæos:', qui

E:idi in faciem.). Magna admi-

in Chaldaea eaptivi funt, vel ad eos

Ite]

: C

etiam ; qui Hierofolymis manferant.

Ttte

ratione tam eximix vifionis

cif

territus , & ut adorarem. Dominum

Non quod Hier*folymam profedurus

in folio. refidentem..

x

effet , fed per literas cum iis acturus,

& a Domino dicta fienificaturus.

d('&r

Vocem l;qu.mtis. ) Dei e fo

*

lio yerbæ'

Ad eentes Apoflarrices.) Judzos re-

Yem

f.cientis.

l

UE

fii bmini. ) Idem eft,ac fi di-

belles , & contumaces diving leoi,

xiffet, o homo. - Ita vocatur Ezechiel

juffis Domini, & mouitis falutaribus

(

Prophetarum.

It lo

diftinctionis caufa ; gunc enimn age-

hat inter Angelos.

Alii putant ap-

4- .Dura facie.) mepndentkes;

pellatum. flium hominis, nefe plus

Ut n

Ipdomalili ) Duro , quod nec minis

uam hominemn exiftimaret propter vi-

onis. füblimitatem. -

frangitur, nec blanditis molitur, ob-

tü $

h

ftinato, obdurato in malo.

Sta fuper pedes 1005 Y Exige te, xe-

Da;

fume animum , quem abjecifti, ut in-

S. Quiefcazz.) Ceifent apeccatïg.

t

æel"lig*as,f qux tib? di&uxus fum.

Domuus eng';þgmm.) Gens —Lr*ebellis.þ,

Cf'm!

*

eg,l

i

CA P'U"I/" |

iL

$27

A T "ergo, fil*ifhdminis, ne timeas eos, neque f*ermoqne*s'

eorum metuas: quoniam increduli, & fubveríores (ünt te-

cum, & cum ícorpionibus habitas: verba eorum ne timeas,

& vultus eorum ne formides, quia domus exafperans eft.

7. Loqueris ergo verba mea ad eos , fi forte audiant , &

:

Y

E

quiefcant: quoniam irritatores funt. -

.8- Tuautem , fili hominis, audi quseeumque loquor ad

te, & noli effe exafperans, ficut domus exafperatrix eit: aperi

os tuum , & comede quaecumque ego do tibi,

9. Et vidi, & ecce manus miífa eft ad me, i

n qua erat in-

volutus liber: & expandit illum coram me, * qui erat fcri- Apo;-

ptus intus, & foris: & fc

riptze erant in eo laxgenta.tignes ,&5 I

carmen, & vae,

;[ï

o

(

0s

É

[u

-CAPUT -

2

& contumax , ideoque exafperans me,

meditare, ut bene 'inteïlig'as, & cum

re

& ad iracundiam provocans.

affettu ex calore interno poftmodum

mr

Er feient , quia Propheta , Ür. ]. 9I

ad populum proloquaris.

audire nolint, erunt inexcufabiles, &

9. dmvolutus liber. ) ln Hebreo,

intelligere poterunt fe vitio. fuo pe-

Volumem libri.

WMeteres eniia fcribe-

qül

| e06

rire ; nam ,ego monitores Prophetas

bant in confutis pergamenis , five

ab

mifi, qui eos revocent a fcelere.

membranis, easque circa cylindrum

6. Sabverfores, ) Quui aligs prava

convolvebant. .

us

]s

Ü

docrina, & corruptorum morum e-

Expandit. ) Ut Prophetiam in eo

xemplo fuübvertunt, & in animz rui-

fcriptam intelligerem.

.nam impellunt.

Scripius intus, Ef foris.) Ex utraque

u

jert,

Cum fcorpionibus babstas.

j Inter ho-

parte membranz.

ib

mines. malignos . verfaris.

Et carmen.) ^ LiXX. melos , fcilicet

9. "Quiefcant.) Ceffent a peccatis,

ut num. 5.

lugubre. — Vocat Carmen, quia modu- -

Jatum , vel quia erat iorinula quzdam

9. Exafheraz:.) Kebellis noli Spiri-

conceptis verbis compofita ad funus,

quti

[

tui San&o refi(tere , ut refiftunt illi.

qua plangebant defunctum.

ï

Damus exajberatrix. )

lr7 Ob

vgdg fupra

Ef v4.) Va figniücac vocis genii---

num. 5.

tum, & tunfionem pectoris cum que-

Comede.) ld eft, que audis, & vi-

rimonia.

E

atis

[s

" des, in intima viícera -demicte, ea

* hSV

*

328

PROPHET. E.zEcHIELI'S

P

CAPUT lL

ut intrepide ar-

Cþzwfa libro datur propheta. facies adamantina,

guat guri[[imos filios.

Irael in transmigratione conflitutos ; m

ilfus

"autem conflituitur. [beculator, qui

Jfi. vifum. imminens malum non

annuntiaverit , ejus , qui perit , reus efficitur; fi autem antun-

siaverit, animam [uam liberat, etiam fi alius pereat : deinde camm-

pum ingre[Jus , "oifaque ibi gloria Domini , jubetur in domq :

fua includi , tamquam vinétus ac mutus.

dixit ad me : Fili hominis , quodcumque inveneris,

Rn

omede: comede volumen iftud; & vadens loquere ad

:

filios Hrael.

z

u

a. Et aperuios mie

m s & cibavit meïv,oIUmixieliHo r

3. Et dixit ad me: Fili hominis ;

venter tuus comedet, &

' vifcera tua complebuntur vol

umine ifto, quod ego do tibi.

Apo. * Et comedi illu

d, & factum eft in ore meo ficut mel du!ce.

IO. Q.

4. Etsdixit ad me: Fili

hominis, vade ad domum-)lfyael ,&

& io.

a ad eos.

:

*

loqueris verba me

z. Non enim ad populum pr

ofundi

| ferrirxogïis, & i»gnx,otæ

linguz tu mitteris, ad domum lfrael.

eo

notee

6. Neqi

:e ad populos mültos profundi fermonis, & i

a

d

1 al

los

linguee, quorum non poffi

s audire fermones: & fi

mitteteris., ipfi audirent te.

7. DO"

tithefis , quafi dicat, in oxe qüïd.em

xif ad m&;;) Dominus; -qu

5

meo fuit dulce ficut mel; in ventre

c2 €Con CXX £. É

"D

debat ^n Cu:ru.

autem meo fuit amarum ficut £el, ita

Quódeunque sn'veneris.) In mznu med;

volumen intelligit, de quo dixerat.

etiam accidit D. Joanni "Apoc. Io. c.

l

1o. fignibcatur munus prophetiz ini-

Comede,) Quid fit comedere volu-

tio dulce videri; cum a Deo acci-

men , dixi cap. fuperiori n. $.

Q. Cibavit mé wvolumine ill.) [ngemt

pitur, poftea antem amarum efie ,

lit

illud in os, & devorandum dedit.

ac difficle; cum Propheta- aut 1la-

W

pidatur , aut ferra fecatur, aut gla-

g Penter fuu comedet, 6$c. ) $i

dio occiditir.

venter tuus comederit, vifcera tua

Ü

te

faturabuntur, & ita complebuttut ,

&. Profund; fermonit.) Obfeuri, di

ficilis, baxbari fermonis.

i

vt fatis materig ad prophetandum ha-

t

biturus fis ; nihil erit, quod amplius

Ad domuta Ifrae/.) Mitteris ad po-

defi deres;

pulum tuum, qui ejusdem teccm eft

lingue ,. qui & te intelligct , && a te

e

Comedi, ) Vifus mihi fum come-

intelligetura

In

dere:

Lalum efl in ore meo ficut mel dulce.)

6. Populos mu'tes.)

Longinquos ;

Ti

Videtur reticere alteram partem an-

d

remotos , ingrfus , Variique fermion.s.

*

s

um

C 'A'P-U C« g.

$29

^. Domus autem Ifrael nolunt audire te: quia nolunt àu-

dire ime : omnis

d-

quippe domus ïfmelf attrita fronte eft , &

duro corde.

*

!

1

9. Ecee dedi facicm tuam valentiorem faci

ebus eorum, &

Írontem tvam duriorem frontibus eorum.

"

9. Ut adamantem, & ut filicem. dedi faciem tuam: ne ti-

^

Tneas eos

:

, neque metuas a faciegerum-: quia domus exafpe-

s

rans eft.

io. Et dixit ad me: Fili homïnis,,[' omnes fermones meos ,

quos ego loquor ad te, affume 1n corde tuo , & auribus

[

"

3

tuis audi:

al

rr. Et vade adtranfimigrationem, & ingredere ad filios po-

pulitui, & loqueris ad eos, & dices eis:

nus Deus: fi forte audiant , & quieífcant.

Haec dicit Domi.

&

r2. Et aífumpfit me fpiritus, & audivi po

ft me vocem &:o'ms—

ibi.

motionis magnae : Benedi&ta gloria Domini de loco fuo;

CC

13. Et vocem alarum animalium percutientium. alteram ad

T.

alteram, & vocem rotarum fequentigm animalia; & vocent

commotionis: magnae;

PA

jf

iX

l105

"T acite mdm"tt fe hoc alïäuandb f;ä:-v

& paulo poff etiam ipfi. erant migra-

po-

Gurum. in vocatione Apoftolorum ,.

turr in Babylonem.»

& inventurum,. qui pareant.

Quief' «mr.) À peccatis.-

tüettt

- dudsie [erzsones.)Intelligere linguam,,

19. Affupfi me firitus.). Divina:

& idioma..

virtus ,. vel fpiritus Angelicus impulit;.

t

vel etiam cunéctantem tranftulit ad: vi-

ttd

Jadirent te.) Przdicationem tuam

6p

audirent, & facerem. etiam , ut fer-

cinum. locum ,. ubi. Judzos ,. qui fe-

; I)

monem intellige'ren:..

cum in Babylonem. transmierarant.,,

"

ia

g. Aitrita fronte. ) Contumaces ,.

reliquerat..

d

impudentes ,. vide. fuperiori capïþe,,-

Commotioris magna. ) Si:"repii:um *

: de

num..4.

tum: venti procellofi, qui aerà com--

9. Valentiorem.) | Ut fortis fis, in--

clis

movebat cam impetu, tum Cherubinm,.

territus, & ad refiftendum audax.

qui magna:voce' clamabant..

9. Hi adamantem.) Cujus durities:

Benädi&/,z £oda Domini $) Gl()ri ofus:

]

indomita credebátur,

men nactus eft.

; unde etiam no:

nir:iirum Dei currus, ipfaque. Déi- ma-

jeftas gloriofe illi infidens:

. po

II. d. tg-a:z.'cmigmt.äopem.)d Aduconl--

De bco fuc.) Qus de loco fuo re-.

)d

cives tuos,.qui tecum e Judza migra-

ced:t, nec fe am

4

hibet.-

plius fpectan dam ex-

runtin Babylonem. "Vel potius trans-

migrationem vocát peranticipationem,

13. Pereutientinm.) Aliqui vertunt:

k50? $

ad eos, qui adhuc. Hierofolymis erant,

bf:zäantïm

of»

AX

,id eft tangentium ; alg

Bi£l, um Coom, Menoch, T. V..

$30

PROPHE T. EZE(,HIEL[S

t 1

14. Spiritusquoquelevavit me, & af*umpüt*me & abii ama-

tus in indignatione fpiritus mei: manus enim Domini erat

Ur.

mecum , confortans me.

erui

1j. Et veni ad tranfmigrationem , ad acervum novarum

CjUS

frugum., ad eos, qui habitabant juxta flumen Chobar, & fe-

2]

di, ubi 11 i fedebant :

& manfi ibi feptem diebus moerens in

&il

medlo eorum.

( à

16. Cum autem pem anfiffent feptem dles, -fa&um eft ver-

2

bum Domini ad me, dicens:

SU g

*Infra

17. * Fili hommls fpeculatorem dedi te domul Ifrael:

&

33: 7:

audles de ore meo verbum & annuntiabis eis ex me.

Dos

I8. Si dicente me adi lmplum Morte morieris: nonannun-

bar

tiaveris eij neque locutus fueris, ut avertatur a via fua im-

.

pia, & vivat: 1pfe impius ininiquitate fua morietur , fangui-

des 1

nem autem ejus de mdnu tua requiram.

inclu

19. Si autem tu annuntiaveris impio, & ille non fuerit con-

verfus ab impietate fua , & a via fua impia: ipfe quidem in

Pabur

iniquitate fua morietur, tu autem animam tuam liberafti.

2

20. Sed & 1'1 converíus juftus a Juftltla fua fuerit, & fece-

üütus

erit

du

Mpuilme

—

locum hunc -circa areas frumentarias

enim ejusdem Cherubini, inter vo-

firifi

lindum fefe attingebant; & plaufum

detinebantur Judei novas fruges tri-

D fid

quemdam, ac ftrepitum edebant.

turantes , impertis Chaldeorum coacti.

G affumpfiz me. )

/le/fz ;

I4. Lrva'wt J2€.,

Sedi. ). "E sbit av

hn

Vide dicta n. I2.

- Non fignificat fe

Merens ) In Hebrzo eft: Admtrans,

iterum fuiffle fublatum, fed quod an-

tantam fcilicet calamitatem cum tan-

te funmmatim, & per antxupmonem

fïl Il

ta-populi pertinacia.

eCUrde

dixerat, nunc repenc copiofius , &

I7. Speculatorem,

£'c.) Do&Gorem,

dr'uüh

explicatius.

Prophetam pofui te in Ifrael, ut omnia

Amarus in imdignatione fBirimus.) Dei

0 figj

verba, que ex me audieris, annunties

30 M

zelo p;æwrdm urente fuccenfus,

illhis nomine meo.

pac

Mannu: emum Domini, 66c. ) Quia

9-

Si diceute me ad z*npmm ) 8i

vehemens prophetiz fpiritus urgebat

lt cay,

ime.

égo juffero te, ut dicas impio.

llenr

IUln

Vel manus Domini, id e

Jn imiquitate.) Propter iniquitatem.

W

"

tio

Dei virtus , & auxilium me robo-

"Sanguintm.) ld eft, mortem:

mes-

rabat, üt parerem ei, & pr*echare

35 6;

tonymice , qua(i dicat:

ejus necem

inciperem.

in tuo capite ulcifcar.

15. Tr;amm:gmttamm) the dl&a

QO. Conver[u: ]4/7!!5 " ]://t'ttm.) A-

L fïf!p

fupra fi. II

L

n

yerfus ju'titiam reliquerit.

d dOrg

d acervum nouartim fmmm ) Eft

Ponam offendiculum coram eo.) Per-

lm l

nomen proprium loci $"3« b tel

mittam poni offendiculum ante pedes

Abib :

itaque. Chaldeus paraphraftes

ejus, in quod impingat , & ruat in

V

üe ia

immutatum reliquit.

Fortaffe

ad

exitium aliquod,

Oftendiculum. hic

"d'fü'em

s

CAP UF .

33:

n

;

rit iniquitatem: p"c;nam offendiculum coram eo, i

pfe morie-

erat

tur, quia non annuntiatli ei:

in peccato füo morietur, & non

eruntin memoria juftitize eiu

um

$, quas fecit: fang-uinem: vero

.ejus de manu tua requiram.

z fp-

21. Si autem tu annuntiaveris juffo

ET.

| d

, ut non peccet juftus ,.

& ille non peccaverit: vivens vivet

tu animam tuam liberafti.

» quia annuntiafti ei'? &

vét.

22. Etfa&ta ett fu

per me manus Domini, & dixit ad me:

Su:gens egredere in campum, & ibi loquar tecum. -

m

23. Et furgens egretfus fum in

campum:: & ecce ibi gloria

e

:

Domini flabat quafi gloria, quam

vidi *

juxta: fluvium. Cho-

ii

bar: & cecidi in faciem meam..

Supra:

1.j

.im-

24. Et ingreffus eft in me

[

z

J

fp

Iritus, & ftatuit

me füper pe-

ul

des meos: & locutus eft mihi

;&

includere in medio domus tuze..

dixit ad. mes Ingredere, &

c/op'

25. Ettu fili hominis; ecce data. fant fuper te:

vincula, & li-

n m

gabunt te in eis: & non eegredieris de med.oe

orum..

W4-

. 26. Et linguam tuam adhzerere faciam

paato- tuo . & eris

tect^

n

mutus ,. nec: quafi vir objurgans : quia do:

nus exafperans eft..

erit

us

us

fignificare poteft non occafionem:cul-

1tariaf

p£ fed. ponz..

juDetur- facere ,. ut: prius: audiret; ex:

es tr

Deo omnia , que di&urus'erat ,. quam:

cudi

Zféi5i«.) Opera jufta..

inciperet: ea' populo: annuntiare : ita-

Sangstnen: vero:

ejus.). Vidä*-n*.. pre-

.que: ufque ad.cap.. rr.. num;

cedenti..

hil: annuntiat,

24-'* ni-

jirty

21.. Frvens: viver.); Omnino vivet'.

: fed. tantum: audit, &

m tate

fecurus: a. morte;:

videt ,. qua: illii

Deus: aut: dicit ,. aut:

oftendit:.

ZAdohpumum: tuam. [iber.

affs. y, Of*Hcibä

à

9

&.

J

A

jorety

tuo functus..

- DAb funt fiber: te Vinchula, 6$c.)

gl

Dantur,, injici

untur- tibi/ vinenlay. ne-

suoe

22« Manus-Dipisi.)) Vide: difta: fu--

dome' egredi poffis;. &: veifari: cum:

pra . c. f..n.3

aliis,. antequam . omnia:

Im campum. ) Ubi quies., folitudo,,

» qu& viden-

,)Sx

filentium ,. ideoque. mens aptior. con-

da: funt ,. videris,. & a

udieris, que

audienda: funt..

,Verifiinilgäl* eft: una:

teinplationi, & vifioni:

jatem

23. G/oria Domini.-): Obje&äa eft:

cum: his: veilis: injecta: tuifle-per vi-

jm

illaa eadem vifio:

fionem: Prophetz vinculà.. Aliqui pu-

necem

quadrigeg, quam! c

tant- à' propinquis Ezechieli vincula:

É defc'ripfic.

injecta;,. quod' crederent: illum. infa--

Cecsds: in facicme. )"Tremebundüs,x

4.) k

& adorabundus.. . Vidä.fupratcdp. 2

L]

D'e, cum tam attentum viderent ,.

nim.. T.

C quaft attonitum;. & publico: abfti-

pa-

nentem..

(,

24. legreffus lyfï

m ome fbiritus )

26.. E? li"ngugm fuap, 62.)* Non fo-

u

Vide dicta c. 2. n: 2

5

'rüif i'n

lum: pedes: tuos lsabo , ne

egredi

Incledére: im: medio: doms: 155. ) lLa:

poffis: . ad- illos:,. fed: etiam

linguami

" hic

532

PROPHET. EZECHIELIS

fagy. Cum autem locutus fuero tibi, 'aperiam os tuum, & di-

fertt

qde:

Ces ad eos: Hac dicit Dominus Deus: qui audit , audiat, &

etd

qui guigfcit.,'quie[cat, quia domus exafperans eft.

:

CAPUT IV.

qu

;

'

F ub?tur Propbeta fís

urare;.(rb/idionem' Jferufalem, ac dormire fa-

Inies

$

per latus [iniflrum. irecentis , C? nonaginta. dicbus , fuper dex-

irutm vero quadraginta , ac oilem cibum , €? feede confetium fi-

dier

domi

- hi prepararez: quibus defignet calamitatem filiorum lfrael ,

[ichienem: babitantium Sfe- — .

ïabjidilqnem ,2

FURm

rojolymis.

pofu

i T tu, fili hominis, fume tibi laterem , & pones eu,rh co-

Contra

ram te : & defcribes in eo civitatem Jerufalem.

tim n

etiam

2. Et ordinabis adverfus eam obfidionem , & sedificabis

tr ipï

munitiones, & comportabis agzerem, & dabis contra eam

darior

caftra, & pones arietes in gyro.

lii «

bif:

rum

Mru»'z

3. 'Et, tu fil;me ti

artaginem ferream, & poheslveäni in mu

and

A

f NGG

fnï:—l-'-

buregd

Cücir

tuam, ne cum iis, qui ad te domum

circa eam obfíidionem , id eít , ca.

05/'?7

Nenerint, loqui poflis, aut eos ob-

fira, & machinas Chaldzorum obfi-

jurgare, dicens eile eos gentem ex-

dentium.

fato 1

afpexantem Deum, ( ad iracundiam

9. Mar itt'arze.f.')

qUäm 4

Hebraïcemïeüi: p

totya

provocantem,

dig, que vox tnrrim ligneam figni-

fiens

27. Gta acntem locutus uero, €$c. )

cat , in cujus fummitate ftatueban-

I

Cum ego tibi indicavero elie tem-

tur balifle, & aliz machins Bellicz,

prs loquendi, cumque os jam a me

"Aggercm.) Aggelte terrz cumulum,

Ülem

ff

claufum tibi aperuero , tunc loqui

vel ad imperendos hoftes e loco fab-

flem d1

incipies, dices

*

que ea» que vidifti, &

limi, vel ad eorum eruptiones coer-

audifti.

cendas, & parandarm iis fecuritatem,

& ?

u1 Audit , andiar, t$c.) Sunt ver-

qui urbem obfident.

NI

-

ba Dei, & fenfus eft: qui voluerit ea

Dalis.) Pones.

fæ fï"l

ol

fi

üe

audire, audiet, qui noluerit, non aux-

-rietes,) lra dicta trabs ferro mu-

diet , fed fuo malo.-

Italice dicere-

nita, que muris impa&a eos quatie-

BI jud

mus: Ch; verrd fentire, j?nfim", m

bat,

diruebat. H«c omnis pictu-

at

mon vorrá, lafciasÀ flare,

Tde

i

S(;:'iö

rà nihil aliud , quam Hierofolymi-

il ln

Quia demus exafberans eff. )

tanam obfidionem fignificabat.

enim multos non audituros, quia do-

Sume dbs lav:

&j

ó

snem, ) Videtur

)

mus exalperans eft, pervicax fcilicet,

reipfa Ezechiel fumpfiífe farcaginem,

*

U v

& rebellis.

non autem in latere pinxifle.

Porro

n

3- F ouerem.) Nondum igne. deco-

fartago. inter Prophetam Dei perfo-

ls

tre 1

&um , & duratum, in quo fty-

nam gerentem, & urbem interpofira

)

ftgnificat quafi murum ferreum inter-

Teni

jo ferzeo delinees nxbem ]grufalem, &

POllum

*

CAPU T.

IV.

E

ferreum inter te, & inter civitatem, & obfirmabis faciem tuam

y

ad eam: & erit in obfidionem, & circumdabis eam: fignum

À

eft domui Ifrael.

4. Et tu dormies fuper latus tuum-

finiftrum , & pones ini-

quitates domus Tfrael fuper eo numero dierum, quibus dor-

J

mies fuper illud , & affumes iniquitatem eorum.

;. Ego autem dedi tibi annos iniquitatis eorum , numeyro

dierum trecentos,

& gonla.tgintgl dies: & portabis igiquitateam

domus Ifrae-L

6. Et

"AXX

d MEED

pofitum effe inter Deum, & Judxos,

nificat etiam . objidentium Chaldzo-

contra eos latam elfe excidii fenten-

rum Jabores, & &rumnas, nam taum

obfefforüm , quam obfidentium perfo-

tiam minime revocabilem: fignificari

etiam. videntur peccata Judeorum in-

nam fubítinere, & reprefentare po-

)5

ter ipfos, & Deum interjecta, ferro

teft Propheta revera, & non per ima-

t

Sic

inariam vifionem tantum , ut aliqui

duriora, & fuligine turpiora.

voluerunt, decubuiffe Ezechielem , pa-*

lfais 49. 9. ait: Isiquitates veffra di-

wiferunt-inter vos , €? Deum veffrum.

tet ex num. I2. fequenti , ubi figni-

m

ficatur reipfa ita eum decubuifle im

ete

'Tandem fartago fignificat igne com-

oculis eorum.

burendam urbem, civesque graviffime

cruciandos , & quafi frigendos.

Latus finiffrum.) . Si nificatur Sä!.';

a

Obffrmabie faciem. tuam . ad eam. )

maria, & decem tribus, qux in terra

bfts

[rato vultu refpicies tàm fartaginem,

promiffionis erant ad

finiftram. Vide

quam civitatem : gigni

ficat hzc vultus

infra cap. 16. num. 46.

Vel per fi-

torva feveritas, Dei, & hoftium ob-

niftrum latus decem tribus, per dex-

m

ghl

fidentium iram contra Jerufalem.

trum Judza defignatur , quod Judzs

at

Erit im ebfrdionem. ) Scilicet Jeru-

dignior effet, quia & regnum , & fa-

falem. in latere defcripta erit ob-

cerdotium in ea erat.

Cg,

Juft,

feíla ; que defcriptio veram obfidio-

Pones iniquimte's, &$c. ) Ut fic ja-

!

nem defignabat.

Sipnum eft domni Ifrael.) Mxc figu-

cendo per 39o. dies feras, vel potius

od

ferendo reprefentes pemam iniquita-

tl

ra, & delineatio Hierofolymz obíef-

tibus Judzorum debitam ; iniquitas

fz

ionificat urbem hanc brevi vere

obfidendam.

Nomine lIfrael incelli-

enim ietonyiice ponitur pro pceita

iniquitatis.

fnü

it Judeos, qui adhuc in patrio folo

Affumes iniquitatem eormm.?) Sufti-

jatie

habitabint; decem enim tribus, qu&

nebis, feres po;nas peccatis eorum de-

fraelis nomine defignari folent, pri-

)ï&ü

bitas, fimulque pro venia eis impe-

dem in Affyrios fuerunt abducte.

tranda Deo fupplicabis."

Wl

. Dormies.) jacebis, decumbes;

eft valde difficile , ac moleftum in

$. Dedi tibi. annos, tfc. ) Pro an-

[dewr

nis 390. iniquitatis Ifraelitarum , do

ieffty

unum, & idem latus femper incum-

bere, propterea per accubitum in la-

tibi ponam decubitus per 390. dies.

Porro

tus, ponam fignificat, & captivita-

Pro angis vero 40. peccatorum Juda,

erfO

cubabis m latere dextro totidem die-

)oflm

rem.. Nam qui captivi funt , non

fi-

poliunt fe illuc

convertere

bus , Ícilicet 40.

lgtel."

334

PROPHET. EZ ECHIELIS

.6. Et cum compl'everi.s haec, dormies füper latus tuum dex-

iN

"um. trum fecundo; & * affumes iniquitatem domus Juda.quadra-

por

14-34- ginta di

ebus, diem pro anno, diem, inquam, pro anno dedi

z

fe

1. Etad obfidionem. Jerufalem convertes faciem tuam , &

It

brachium tuum: erit extentum.:

&

pvl

prophetabis adverfus eam.

$. Ecce circumdedi te vinculis ; & non te convertes a la-

fuu

tere tuo in latus aliud , donec compleas dies obfidionis tuze.

:

9. Ettu fume tibi frumentum, & hordeum, & fabam, &

D0r

lentem , & milium, & viciam , & mittes ea in vas unum, &

Com

facies tibi panes numero dierum , quibus dormies fuper la-

HU

tus tuum; trecentis & nonaginta diebus comedes illud..

j

ic. Cibus autem . tuus. quo vefceris, erit in pondere vi-

Ts

ginti ftate

edes il-

lud.

res in. die :. 'a.temgore: ufque ad. tempus.com

16

ir. Et

bad

TREENSSS

Ie, (

6. Diem pro anmb, Efc. J 9

-

;ngt1109

que: Africani ,. & multe barbarg na-

dies pro fingulis annis..

tiones faciunt;.

ben

Z Ad.'aäfa'ionem. Zärhfdläm,., & i'.)

Prophetabis:) Non verbis; eratenim

In. hoc. tuo: decubitu in. laterem ,. in

mutus, ut: patet c. 3. 26. fed hifce

quo delineafti obfidionem. Jerufalem ,

fadis ; teipfo fcilicet, tuoque geftu

referes Deum:per.Chaldzos oppugnan-

dhe*n

de*äges,.obtutpm; , ut: fignifices. hxc

omnia,. quz facis, portentum: effe- ob-

tem: Jerufalem..

po

l

fidi»nis. arctiffimz: Jerufálem;. qua: ca-

9.. Gircumdedi te vizculis: ) Vela

Il 4

propinquis. tanquam. infano injectis ;

pietur, & exuretur.. Itaque-dies 390.

lin

Íunt- dies, quibus: duravit obfidio Je-

vel ab.ipfo: Deo; jubente, ut immo-

r»falem::: dies: quadraginta. fignificant

tus: maneret;,. ut: alii volunt.

Porro

tllqæ

tempus: ejus everfionis,, & vaftationis,

hic. Propheta: gerit perfonam civita-

tis ,. & civium mox obfidendorum, &

f)üazïm&

quod dies.tenuit quadrapinta. Porro

/

4 itty

dies.. 590.. fignificant: totidem. annos

vinciendorum..

EM

iniquitatum,.

: fcelerum 1fraelis ,.

ni-

Dies obfedionis tue. ) Intelligit: dies

i5

ot

I2,

bus.divinam iramprovocaverat..

illos 390. fle quibus. n.. 5..

etiain; anni' computantur: a. lapfu. Sa-

9.Et tuw fume ,. &fc.) Hxc omnia ni-

eti&m £0

lomonis:ad deportationem decem: tri-

ltl

hil aliud indicant, quam famem, quam

"tl

buum. per. Salmanatfarem ,. per. quam

paífura erat civitas obfefia. ln ob-

» QU

illarum tribuum homines gens efie de-

feffis urbtbus non folent panes ex folo

od

Qs

Que

tierunt ;; Dies: vero: qnadraginta . toti-

triico,. fed multis aliis feminibus ad-

&d (

ny

dem: annos,. quibus: durarunt fcelera

mixtis confci, quo diutius alimenta

Manaffis Regis:Juda;.

fufficere poffint..

ia

tullis ]

i

Erit: éxténtums.); More puggantis ,

Numero dicrum.) . Scilicet 390. pro*

ut: fignifices. fore ,. ut- hoftis

pughnet

C(mfuevit

contra:Jerufalem.. Hebraice eft »442-

tempore ,. quo: in latus finiftrum. cu-

?fr(- .

biturus erat; 40. vero pro tempore

Cinén

N

t»m , folebant: enim olim: veteres nu-

quo in latus dextrum.

MU

dátis brachiis pugnare ,. Quoq hodie-

Io.. Prgindi flateres. ) Qui: uncias

Vidmtibuj

Füt t

&

"

CAPUT IV.

535

1. Et äquam inmen

fura.bibes, fextam

4

pore ufque ad tempus bibes iillud.

partem hin; a tem-

]i

12. Et quafi fubcinericium hordeaceum comedes illud : &

ftercoré, quod eg

reditur de homine 4*0perires illud in ocu-

lis eorum,

I3. Et dixit D

lominus i.Sic comïedenft filii Ifrael * panem *Ofee

fuum pollutum inter Gentes

9. d-

, ad quas ejiciam eos.

I4. Et dixi: A, a, a, Domine Deus, ecce anima mea

ä

non eft polluta : & morticinum, & laceratum a beftiis non

comedi ab infantia mea uf

í

C

!

t

ue ad nunc, & non eft ingreffa

in os meum omnis caro immunda.

15. Et dixit ad me: Ecce dedi tibi fimum boum

J

pro Rerco*-

ribus humanis; & facies panem tuum in eo.

j

LCOH te'r'arri *[nfr&

16. Et dixit ad me , Fili hominis: * Ecce ego

jt

baculum panisin Jerufalem ; & comedent panem in ponde- 1413

It

re, & in fol

bibent.

icitudine f* *agu-am in menfu*ra-, & in 'an)gu&*ia $

n

17. Ut

[te

u

fl

decem etficiunt, quo cibo trahi potius

I13. Panem fuum polisrum.) Sordi-

poteft vita, quam fuftentari.

dum, quia ftercore co&um.

II. Sextam bartem þin.) Menfura

|à

Inter gentes.) In captivitate.

I$5

hin continebat duodecim fextarios

I4q. -4ma mea non efó polata. )

10

fextarius vero aque uncias viginti

Numquam ego res adeo fordidas co-

ltaque fexta pars hin funt uncig aquz

medi; nec adeo abominabil: cibo me

qU)

contaminavi.

t

quadra;rinta.

- rempeore tz/äge ad !emþz:. ) Vide

Morticinium. ) Id eft, ut Sanétus

dicta num. przcedenti.

Hieronymus interpretatur, quod ais-

lies

I2. Ef quafi fubcinericium.) . Hog

que eflufione fanguinis amittit vi-

etiam eo pertinet, ut fummam rerum

tam,

in quo moritur anima, ut

Solent

cum. fponte moritur, vel aquis fuf-

f

omnium penuriam oftendat.

focatur, aut ftrangulatur.

a"

enim, qui obfidentur, ut pauperes ad-

modum Íunt, fubcinericio pane uti,

Laceratum abeffis.) Utrumque tam

0b

fcilicet morticinium, quam laceratum

olo

cocoque non fub prunis lignorum ,

a befliis immundum erat; lege Levit.

j

fed fub ftercore boum, alioramque

animalium , quod hodieque in non-

C. II. II. 24. & c. 17. I15.

ntà

l$. Dedi tibi fimum bowit, 66c.) Con-

confuevit.

nullis . locis lignorum penuria fieri

cedo, ut pro ftercore humano utaris

p

Stercore , quod e

R1

gredirur,. Uc ) Sub

fimo bovis ad coquendos panes.

[it

cinere ftercoris humani.

I6. E: d;xiz.) Explicat fuperiorem

ort

Ie ocuüt eorum.) Ifraelitarum ,- illis

figuram panis ftercore cocti,

videntibus, ut hoc fieno fuam futu-

Conteram baculum panis, )

Phrafïs

T

ram miferiam intelligant.

Hebraica , qua panis baculus, aut.

536

PROPH ET. EZECHIELIS

47. Ut deficientibus pane, & aqua , corruat unufquifque

Tüte

Aa..dï ftat,rem;, iïuum; : & contabefcant in iniquitatibus. fu;s..

&

CAPUT V:

&

Per däz*on]b& capitis &? barbe propbete pilos ju[Ju Domini , va-

Of

vieque confumptos , defignantur. Sudei, propter [ua peccata fa-

dio.

, €? gladio confumendi : fic ut. patres filios, C filii patres

Vi

(äomedant', reliqui wero i captivitatem ducendi , ubi fint op-

Gen

gprobrium , ac flupor. Gentibus, quarum [upera-

tüe

runt Jcelera.

TR

'T tu, fili homiois , fume tibi gladium acutum, raden-

^.

i

tem pilos: & affumes eum ,. & duces per caput tuum,.

& per barbam tuam, & affumes tibi ftateram pondgms, & di-

Dum

vides eos.

1h r

2. Tertiam partem igni combur

es in medio civitatis , jux-

IT

ta completionem dierum obfidionis: & affumes tertiam par-

icbt

D

li

tem, & concides gladio in circuitu ejus: tertiam vero aliam

ürj

E

di.fperges in ventum , & gladium nudabo pott eos.

d

E Et

Lt

Cl

virea appellatur,. quia ficnt. baculo ,,,

providentiäm: divinam. alios aliis mqþ

[52

ita pane corpus fuftentatur.. Senten-

dis: punientem..

im

e P

tim ergo eft , tollam panem , &. fa-

Q.. Tertiam bartem sgui combures. )

ïum?

znem. immittam.,

Ignis fignificat peftem, & famem, qux.

J

^

Papem in pondere.) Ut fieri folet in:

^

tertianr partem pilorum ,. id eft civium

ebfidione..

Hierofolymitanorum , quafi ignis. de-

(U£ j

1

Corruat: unssquisque ad fra-

nipravit, aduffit, voravit, ut expli-

1 d

catur nüm. I2.

??ï gen

irem fzwm.). Unus hic, alter illic

Peftis enim phyfice

04f

juxta. concives. fuos corruat fame- ex--

eft quafi ignis comburens, & inflam-

aniinatus..

mans corporad.

N

lorum,

a medto civitatis.) Qua

.m in. latere

Contabefcant.. ) Fame marqefcafïtl,;

d o

indeque orta 1ue , & pefte putrefcant,.

defcripfifti,.

l

(& in tabem, & morbos peftiferos in-

titrit

guxta completionem | diersms obfidio-

qWQL E

cidant, quibus abfumantur..

zis.) Combure ex pilis aliquos quo-

4 T

tidie, donec dies odfidionis 390..com-

&oaf

tates. -

In iniquitatibus.), Pxopter in?qui-

pleantur..

Vel cum completi £ue-

mxhd

l. GL

xdi;':äz mä'—eiztem prlos..) |.No-

rint dies obfidionis, ut interpretatur

Teyor

j

watulam: tonforiam , ut. eft àn

Rabbi Salomon , & alii. — Vel figni-

W f

XTeb1o;.

i

ficabit hoc id, quod futürum eft,

d&dig

Stateram: ponderis, ) ]ufh, &—'pïro-:- q,ua,mdiïli dur.abitfoþfïdi'o'.

EfOChïm

bati ponderis.. G]adius Det' iram. fi-

Tertiam partegs.) Pilorum.

Runpri

guificat ;; ftatera. autem. judicium , &

Bj

Consides gladio, ) Nam. ut. dicitux

|CAPUT V.

-

*

53

4

K

'3. .Et fumes inde?

s

*

parvum kn*u'm:e*:kr—tïm:- & -li'/g"a)beïsiï eos in fum-

mitate pallii tüi. -

4« Et ex eis rurfum tolles, & projicies eos in medio ignis,.

& combures eos 1

a.

domum Ifírael.

gniz & ex eo e'gfedïifefur' ignis in omnem

s. Haec .di'ciig-Dom/i'nu*s. Deus: Ifta eft Te'mfä,ïäm*

^

*

; im me-

Ü

dio Gentium pofui eam, & in cir

cuitu ejus terras..

6. Et contempfit judicia mea, ut plus effet impia quam

Gentes: & prsecepta mea ultra quam terrae, quae 1n . circui-

tu ejus funt : judicia eninr mea projecerunt ; & in preeceptis

meis non ambulaverunt.

Idcir

4

en-

.

co h'*æCï dicit D'o*mïnuäq Deu-ä : Qum fqp'fä'räiïiïs G

L

tes

num. I2. Tériia þars L27] "g[;;u;!iar ;;zjzz'et

Ex le-o.*)' POp»'ul*Ov ex.i-'guoþ-«

12 circuitm fu0.

X*

d eeirceiu

€

Egredietur ignis.) "Scelerum; & p

jus.) Circa cävi'teït"em" de-

narum a Deo immiffarum incendium,

!

fciiptam in latere.. "

quod' univerfam: ]u« eorum: gentem:

Difperges 2m veutum.)

Ut fiïgnifï Ce-

populabitur..

f

tür Judzos in varias regiones. diffi-

S- Hac dicst Dominus, 65'2':.'5* Incipit

pandos efle, & difpergendos.

fuperiorem prophetiam explicare-

t

E? gladisom. nudabo poff eos. J Nam

(dfla ef Terufalem- ). Quuafi- dicat,

Chaldei Judzos in. Zkeyptum fugien-

hoc fchemate, fcilicet tui' capitis, &

)

tes perfecuti, ibi eos cunv /Egyptiis

capillorunt reprefentatur Jerufaleni ,

trucidarunt, ut eis minatus erat Je-

Jerufalem , iiquam , quam' ego Deus

.)

remias c. 42. I6..

olim. pofui, quafi mundi .caput ; &

luæ

Ez [umes inde.

) Ex tertia parte ,

quafi repinzm in medio gertium , ut

m

quz nec fame, nec pefte, nec gladio

eripfe quafi ancillz cuftodes: effene, &

de

in Judea occidetur, fed difpergetur

ftipatores, & ut exemplum inde fibi fu-

^

Ji-

in gentes. .

mérent p'etatis /Egyptii, Syrii, Arabes,

Id

Sumes parvum nuine'mmL) C'apilv

Afri , Graci, atque ita grádatimr alii.

lorum.

f4

i

lg cirenitm ejes Yérras. ) QUuaüi in

o [ummitate, 6 6 /In extremitate ,

umbilico éerrz, pofui éam , & variis

ge

vel ora pallii tui: fignificatur Dei be-

undique terris circumüdedi.-

nignitate, & providentia paucos ali-

Vïdä in-

fr1, cap. 53. I2.

quot Judxos ex clade illa fervatos:

6. j«ditya mes. ï : Ije'g"'e"m ihïea'lfl,e

7

. Projictes i2 medio ig;zi.r.) Q uem

fecundum: quam'judicare debent. Ju-

10

excitafti in medio lateris, in quo' de-

dices.

Jf

fcripta Jerufalem: fignificantur ii , qui

Ef Pracepta mea.) Scilicet cori'tem'-—

ia

reverfi ex Babylonica captivitate ite-

pitt, plusquam cireumje? x nationes

ttqf

rum fceleribus fe maculantes , igne

impietati , & idololatriz deditz.

fi!

Lasd

cladis a Macedonibus illate per Àn-

(

Superafits, ) Peccatis, & im-

J

tiochum , & tandem a Romanis af-

pietate.

fumpti funt.

Jexta jndicoa gentium , &fc.

) Bon as

1774 cum Cop. Menoch. Tous. V.

Lj

YXyy

J

3

^

$

P;zaopHET. EZECHIELIS

tes , quae in circuitu veftro funt , & in praeceptis meis non

ambulaftis, & judicia mea non feciflis, & juxta (1)judicia Gen-

H

tium, qua in circuitu veflro fant, non eftis operati:

$. Ideo hac dicit Dominus Deus: Ecce ego ad te, & ipfe

ego faciam in medio tui judicia in oculis Gentium:

9. Et faciam in te ,. quod non feci , & quibus fimilia ultra

!

non ífaciam, propter omnes abominationes tuas,

io. Ideo patres comedent filios in medlo tui,. & filii come-

pl

dent patres fuos: & faciam in te judicia, & ventil

ahqu uni-

fe

verfas reliquias tuas in omnem ventum.

1r. Idcirco vivo ego, dicit Dominus Deus: nifi pro eo ,

quod fanttum meum violafti , in omnibus offenfionibus tuis,

i

& in cun&tis abominationibus tuis: e

u

& non parcet oculus meus, & non miferebor..

go quoque confringam ;

"

12. Tertia pars tui peíte morietur, & fame confumetur in

medio tui: & tertia parstuiin gladio cadetin circuitu tuo: ter-

N

tiam vero partem tuam in omnem ventum difpergam, & gla-

(

dium evaginabo pott eos.

I3. Et

(1) Iudicia gentimfnP Ip edit. Sixt

legztur : juiïiti'as" ge,htiuln.

gentium leges , & probatos mores, fi

tiam . capillorum partem in ven

!:um

quos habent, non eftis imitati, fed

proje&am fignificabantur.

tantum zmulati eflis fcelera. Ac no-

IL. Hree, ) Scilicet Qb peccata

minatim ,

uia

non fuiftis tenaces

tua.

vers religionis, ut ipfi funt fuperftitio-

"

Vrvo ego.)"Juro per vitam meam.

nis

uz,

Nf.) Jungendum eft cum verbo

- $. 4d £e.) lratus veniwm ; vel te

confrimgas) , hoc fenfu : non habear

alloquor, &

qux feqtïufltllr mala de-

Deus, nifi' confregero, &c.

lm

nuntio.

Santun: meum violaft;. ) "Templum

Jedicia. ) Supplicia q'uzifï' juftus

meum, in quo me cole

tl

ul]tor inferam tibi.

idolis contaminaíti.

re debueras,

G

ft lg

Q. Faciam in te , quod mon fect , Ge.)

In ommibus offenffomibus tuis,) Ido-

Plagas acres infligàm ,*quales adhuc

lis tuis, quz quafi res execrabiles

lu

non inflixi aliis gentibus, 'idqug pro-

Dei, & piorum oculos, & animum

qug

tior j

pter abominabilia peccata tua.

offendunt,

IO. Puarres comedent füros ,

B.

Confringam.) PaCctum meum, quo

Wn

Dtrumque accidit ín excidio tam Chal-

tibi pollicitus fueram , ut tibi adef-

l.

Vide

deorum , quam Romanorum,

fem, tibi faverem , & beneficiis or-

"

Lamentat. cap. 2. 20. & cap. 4. Io.

zh

narem,

Immo 25

le (j

& Baruch. 2.

bent LXX,

jici(m £e , ut ha-

prec

judicia.) Supplicia , & punitio-

. Nop parcet oculus sment.) Htiamfiü

nem, üt n. g.

viderit

te graviffimis calamitatibus

a

y |

Vezti]abo, 6c.) Difpergam per omnes

conflictari.

Tent:

IQ. lz ommem wventum

d

gentes eos , qui in te a fame, pefte,

t:/l'verga)iït ;

l

& gladio religui fuerint, qui per ter-

Vl'dfln.t

Ec.) Vide dicta fupra i. 9.

Ral

,

CAFUT V

559

ü

.12. Et complebo furorem meum , & requiefcere faciam

indignationem meam in eis,

& confolabor & fcient, quia

ego Dominus locutus fum i m zelo meo , cüm 1mp1evero 1n1-

fe

dlgnatmnem meam in eis.

:4. Etdabo te in defertum, & in oppmbrlum Gentlblïs, quae

[

in circuitu tuo funt in confpettu omnis pratereuntis.

15. Et eris opprobrium ,

& blafphemia, exemplum , & ftu-

e

por in Gentibus, quae ij

| Circuitu tuo funt , cum fecero in

i

te judicia in furore, & in Indlgnatlone ; & in increpationi-

bus irse,

D

16. Ego Dominus locutus fum: Qvando mlfero fagittas fa-

5

mis peffimas in eos:

qua erunt mortiferee, & quas mittam ,

1j

utdifpergam vas: & famem congregabo fuper VOS» & * con- Supra

teram in vobis baculum panis.

A aci

i

17. Et immittam in vos famem, & beftias peffimas ufqu

e lnfra

Ài

4.13

ad internecionem: & peftilentia , '& fenguinis tranfibunt per'

la«

teD & gladium inducam fuper te. Ego Dommus locutus fum.

í

Wt

-

Jf

L

Yyy3

CAWT

rbo

OYA Complebesy Satiabo.

Exemplum.) Infelicitatis &que, ac

at

Reqmc/&ere facuzm) Ceffare faciam xmplobltltls

iram meam ,.detlapgrabit ira. mea, cum

$repor. ) Ut ceteri. videntes calja-

ultus. vos. tuero

ia

anitates tuas, ffupeant quafi attoniti.-

,

Confolahor.) Solet enim vmch&a ef-

Aliqui vertunt, Terzer.

fe levamen accepts injüriz.

Locutus fum. in zilo meo.) lva mea,

jesdicia.) Extrema mppl:cm

(do

Increpationsbus ire. ) Cafucracxone?

yle

qu& tanto majnr eft, quanto arden-

]u

m

tior fuerat fponfi. amor , qno te fue-

& ultione, quz fit ab irato Deo.

ram complexus..

I6. Fgo Domirus locuius fum. )

lp eis. Püniendis...

qth

ïtaque certiffime evenient, que pr&-

tdef

I4- Daóée fe i defertwm.) Faciam

dixi.

0r

te. defertam , & defolatam..

| Sagittas famis.) Sagitte famis funt:

" oppraär zm.) 'libi onines male

hà

Pï*edo, locufte, 1ubvg0 fegetum ni-

precabuntur, & exprobrabunt peccata

mir imbres, grando, &c.

i

tua , quibus adeo gravem: Panmonem

Baculum pam:. J dee dicta fupra:

merita es.

cap. 4. n. 16,

us

35« Blafphemia.) Ut fcilicet omnes

17« Pefhstentua ,: €$

f famguss) Peftig,

videntes té. bl afphement,. td. eft. tibi

& bellum.

"n

maledicant , tibi convitientux,.

Tranfibsnt.). Graffabuntur,

L

1

540

PROPHETHEZECHIELIä

E

CAPUT.VL

d

ü

l

Prop?,err ;;hultiplicem 1

plolatrigm . filïojkum Jjrael , p;'ædicunfur

eorum urbes , C? excella diffipanda , & qui peflem , gladium , &

l

Te

Jamem evaferint, di[pergendi iter Gentes , ubi malis pre[fi

comgertentur ad Dominum.

Ü

fs

I.T? T fa&us eít fermo Domini ad me, dicens:

$. À. Fili hominis

pone faci.emxtu;am ad mon/?;es Ifrael: & pro-

:

phetàbis ad eos.

x

*Infra

. Et dices: * Montes Ifrael audite verbum Domini Dei:

alli

35. 1. Hzec dicit Dominus Deus montibus,:& collibus, rupibus, &

tna]

vallibus : Ecce ez

o inducam fulpier vos g'ïadium*, & difper-

:

fün

dam excelfa veflra.

4. Et. demoliar aras ve'

(tras , & confringentur fimulacra

(

véflra : & dejiciam interfe&tos veftros ante idola veftra,

r

$. Et dabo cadavera filiorum Ifrael ante faciem fimulacro-

rum veflrorum : & difpergam ofía veftra circa aras veftras.

6. In omnibus habitationibus veftris urbes defertee erunt,

m

& excelfa demolientur, & diffipabuntur: & interibunt arae

lerem

veftrae, & confringentur, & ceffabunt idola veftra , & cor.-

Qu

terentur delubra veftra, & delebuntur opera veftra.

Ó

V0s p

7. Et cadet in

z

terfe&us in medio veftri: & ícietis, quia ego

liquos

£,

€fïunla

fum. qumi,n.us,

S-Et

t [9.

pe

104

2- Oze facien) tuam.) Audaécter ,

gladio * occifos.

Hoc faci&t Chal.

0. 1

daus, quod apud Virgilium Pyrrhus:

lerint

& libere loquere. ('Vverlte.fa-

*

ciem tuam.

Narum ante ora patris, patrem

obtruncaz ad aras.

qui

m

"d montes If7ael.) Ad Sion, Mo-

per H ij

tia, montem Olivarum, in quibus Ju-

'6. In

Vintbns babitationibus 'UWrik )

C

In omnibus locis, in quibus habitatis.

dzi collocarunt, & coluerunt idola.

*Dejl'rtæ..) Defolatæ, &

pro t

3. "udite,) Profopopzia ; montibus

bus vacuz.

: ha-bitaccjri-

mms l

enim fenfum attribuit , ut IMoyfes

penite,

Excelfa. j In

Vlate,

cclo, ac terrz. Deut. 3. I. 4udire

bantur.

quibus- idola co]e-

cgli, qua loquors & c..

telle&m,

Rupibus, Ef valilus,) ln Hebræo

Iuteribunt ars.) Solo squabuntur.

N L?

eft, Torreniibu: , E$. wallióus ; hifce

Opera veffra.) ldola, altaria, & de-

fs

lubra iis dicata, qus vos manibus

Citr,

enin in locis folebant idolis facrifi-

care , ut explicatur infra n. 15.

veftris lol)ïexjati eftis.

E D

Gladium. ) Chaldzorum , hoftes ,

i a

bellum.

7 Iäte;fe[iu:.) Singularis numerus

i

pro plurali LXX. habent: & cedest

interfe&i.

IYüs ]

4 Inf/ärfefln veftros.) Cive$ ygftros

[]

141 O(i

^

)

CAPUT VL

$4i

4

9, Et relinquyafh in vobis eos,

;

tibus, cum difperfero vos in terris,

qui fugerint gladium in Gen«-

il

9. Et recordabuntur mei liberativeftri in Gen

»Ati&bus.,' ad quas

j

captivi du&ti fünt : quia contrivi cor eorum fornicans, &

recedens a me ; & oculos eorum fornicantes poft idola fua:

& difplicebunt fibimet fu

fis abominationibus fuis.

per malis ; quie fecerunt in .univer-.

10. Et fcient, quia ego Dominus

0.

ut facerem eis malum hoc.

non fru&raxlocv'utxusx fum,

1II. Haec dicit Dominus Deus: Percute manum;tuam, &

]

M

allide pedem tuum , & dic: Heu, ad omnes abominationes

malorum domus 1

J

frael: quia gladio, fame, & pefte mituri

funt.

14

I2. Quilonge eft, peíle morietur: qui autem prope, gla-

»

dio corruet, & qui reli£tus fuerit, & obfetfus

3

ionem meam . in eis.

, fame morie-

no,

tur: & comp/ebo indigpat

p

IN Yyog s

i. Et

,

.;Scietis, guü ego fum Dominus.) Sce-

ita in fornicatione metaphorica , ex-

[

lerum ultor, idola vero falfa numina,

terna fpecie, & ornatu idolorum ca-

qus nulli opem ferre poffunt.

piebantur Judxi, & ad illa colenda

)*

8- Et relizsquam.) Id eft, nonomnes

alliciebantur,

a

vos gladio concidetis ; fed aliquot re-

Difpicebunt. fibymet. ) Damnantes

)go

liquos faciam , qui gladium gentium

confilium fuum,

eftugiant , & falvi fint , & inter gen-

lolatriz.

lpeccatum fuqm ido-

Et

tes captivi verfentur, per quas dii-

Io. Nos fruffra.) Non Tlnä Caufa i

Pergam vos.

fed ut eos aíliigéndo corrigerem;

9. Liberaii

veffri.) Qui—nevcem eva-

ad fanam mentem, & peccatorum poc-

ferint.

nitentiam adducerem,

105

Locuzs

du gentibur.) Dum caþtivi, & dif-

Jem , «t facert:'m. ) Facere

1 qm

perfi erunt inter gentes.

decrevi.

ContriUv4 cor eorum. ) Pr&teritum

II. Percute manu 14u4.) Alteram

ii )

pro futuro.

Qiuia cónteram cor eo-

manum, vel femur tuum.

'&tiS-

rum, id eft faciam, ut peccati eos

llide pedem tuum.) Ad terram

; funt

r«

peniteat , afflipens eos longa capti-

hec figna ftupentis, dolentis, & in-

vitate.

Vexatio etiam dabit illis in-

dignantis ad tanta mala Judzis im-

olc

tellectum.

pedentia.

Fornicaps) Per idololätriaxh, qu&

d emnes abominationes. ) Propi:er

ul

frequenter in Scripturis fornicatio.di-

omnes abominationes peccatorum.

citur.

, de

IQ. Quilonge eff.) Quinon eft Hie-

T

Ef oculos eorum farnic?n)tes. ) Ut

rofolymis, fed longe abeft a patria.

enim ad veram fornicationem oculi

Qui relitins fuerit, & obfeffus.) LXX.

funt in amore duces

jetus

quare dixit

habent: Qii circumdarus fuerit, fcilicet

Divus Petrus 2. Epift. cap. 2. num.

Hierofolymis. deprehenfus, & ibi ob-

gdellt

14. -Ocules habest plemos admlterii ; feilus.

-^

342

PROPIIET. EZECHIELIS.

13. Et fcietis , quia ego Dominus, cum fuerint interfe&

fed

veftri in medio idolorum veftrorum, in circuitu ararum ve-

flrarum, in omni colle excelfo, & in cun&tis fummitatibus

fül

32)0ntium , & fübtus omne lignurm nemomfum & fubtus u-

W

piverfam quercum frondofzm , locum , ubi accenderunt thu-

T2 redolentia univerfis idolis fuis.

lst

14. Et extendam manum meam füper eos: X facxam ter-

ram. defolatam, & deftitutam, a deferto Deblatha , in omnibus

habitationibus eorum: & ícient, quia ego Dominus.

t

$

-

CAPUT CDVIE

Com

MP

Demmtzaf Propbem

tolius terre fifuda exfremæm, €? inevita-

bzlem w/latzanem roxime imminere propter illerum |

Ícelera.

fLab

&i

'T fa£tus eft fermo Domini ad me., dicens :

K

2

COEt tu , fili hominis J

.haec dicit Dominus Deus terrze

Vin 5

Efrael Finis venit , venit Hms fuper quatuor plagas terree.

3. Nunc finis fuper te, & immittam furorem meum fuper

te: & judicabo te juxta vias tuas: & qestus contra te omnes

llle'-m

abomünationes tuas.

(à]e ]

bux

4..Et

ts

Doy;

Capu*

Complebo indignationem meam. ) Sa-

ufque ad. fïnem va&etur. IWemlmt po-

h

À

|

tiabo , ut füperiori .gap. I1. I3.

tius Deblathe , quam alterius ]oci,

Ti y

13. Jiterfects veféri.) un Hebr. eft,

quia ibi NNabuchodonofor confedit,,

Catürn

futerfelli eofum , id eft, cadavera eo-

dum ejus exercitus Jerufalenr expu-

/ l[sl

rum., qui interficiendi funt

gnaret 4. Reg.

25. 6. & Jerem. 39. s.

dOnis

Que. colue-

lm medio idolormm. )

A.lnchomxus Reblatha chümgulc a.De-

If';

xunt,

quafi dlCdt

Sapietis: eorum

blatha, & hanc ponit terminum tribus

ttiQ

HIUS df]

eéxem plo

R3ben.

Xlu]gat:e editioni favent

uf Bæ

14. Extendam manum meam, Uc)

Chaldzus, & Grzci, & fenfus com-

J «

Percutiam eos per Chaldzos.

modiffumus eft: Faciam terram ]u-

mï QL

4 de /E*rta Deblatha. ) In Hebrzo eH*

dxam magis defolatam, & vaftatam,

f'mün :

« deferto vf7ue deä!atbzt

Aliqui pu-

iam fic öebl ath

dj quod eft defertum

Rh

dh;;;.- t

tant Deblatha effe eam , qux apud

ablrmum, cujus mentio Numer. 33.

Mtdo o

Jeremiam c. 39. 5. & 4. Reg: 25. 6.

& Jeremi& 48. 22.

Eft pars de-

5 E

X OCatur Keblatha.; facilis enim e(i mi-

fem ilius hornbilis, cujus meminit

dmg

tatio, litere. "y 7(/6' in * dalerb, que

IMoyfes Deuteron. 9. 15.

funt admodum fimiles inter fe

erat

ED[

[

T r. ) Audi, & vaticinare

Reblatha)in terra Eimathr in extremis

quz fequuntur

7d€m*

jude finibus ; defertum autem juxta

Wenir fimi.) Perditio, defolmo

[* Va

Jerufalem altera ex parte

itaque in-

Terra.) Judza.

1,53;

dicat fore, ut tota Judza principio

- jxd:m&a te, &c.)' Puniam te prO

men

-

CAPUT VIL

543

3

ü

4. Et non parcet oculus meüs füper te , & non miferebor

£

w

fed vias tuas.ponam fuper te, & abominationes tuae in medig

us

tulerunt: & fcietis, quia ego Dominus..

x

$. Hzec

hu-

venit.

. dicit Dominus Deus: *AHii&,:io una, afflidtio ecce

. 6. Finis veni

5

t

venit.

L. Veni; finis j evigilävit adverfum ,tä: ecce

QUS

4. Venit contritio *füper te;.,» qui häbitaä in telir.a: venit

tempus , prope eft dies occifionis , & non glorise montium.

8. Nunc de propinquo effundam iram meam fuper te, &

complebo furorem meum in te, &;

-

J

judicabo: te juxta vias

It

tuas, & imponam tibi omnia fcelera tua. .

: fed Viää

9. Et.non parcet oculus meus , nec miferebor ,

tuas imponam tibi, & abominationes tuze in medio tui erunt:

& fcietis, quia ego fum Dominus percutiens.

10. Ecce dies, ecce venit: e

greíta eücqntx*itig , floruit

TÉ

virga, gejrminuavit, fuperbia:

(s

II. Ini«

ipeI',

mericis*,'k'weü duplex Hebraifmus; judi-'

truditur, fignificat, (liua phrafi figni-

Ines

care pro punire, & vie

ficatur jamjam adfuturam . cladem.

bus, & actionibus.

1);'0 mori-

Aiiqui legendum putánt -ceg/ratzo 4

Et

Pona- comtra fe. ) ConVeiTä!n in

id eft, flos contra&us, & nondum

caput tunm omhia peccata tua.

explicatus, ut funt calices rofarum ,

4. Vias ruas ponam [uper te.) Poe-

&c.

o

Sic Chriftus Dominus Matth.

nam viarum, vite tuz attz, & pec-

24. 32. hac eadem ufus eft fimilitu-

]OCi !

catorum a te admiiforum.

dine: 245 arbore antem ffei, inquit,

&dit.,

Abomtiationes. )

xpu-

tionis.

: Pæna abomina-

difeite parabolam, cum jam ramus ejus

tener fuerit, G. folia mata, feitis, quia

nj

lm medio tui evunt.)

* Ponz cives

prope eff eflas: ita E5 vos, &fc.

-

tuos atficient , vel omnibus erunt ma-

.Nen gloria smoutium.) Gloria hic eft

Tibus

nifefte , & confpicuz. -

letus clamor , gloriatio , laudatio ,

ient

$. -fflidto una.) . Perfecta,

.fin gula-

ovatio colligentium uvas in montibus:

cormt-

ris, qualis nunquam fuit, nec erit;

in Hebr. eft, ;z/7s 4dis tumultus ,

1 ]'ll;

fimile. eft illud 1. Reg. 26. 8.. Perfz-

non,celeufgsatis vindemiantium 42 mon-

itamy

diam eum lancea 1n terra femel, & fe-

tibus.

1tum

cundo 9»us 202 €?if.

8. De pr

[/

L

imulto poft,

pinquo.) Cito,.brevi, non

ditio.

6. E;nis.) Excidium, defolatio, per-

$ 0e

Complebo, tfc.) Hc ufque ad ver-.

yirit

. Evigilavit. ) Cito veniet, quaáfi

ficulum ro. explicata funt fupra n. 3.

fuinmo ma

adeffet.

ne evigilaverit , urt: mature

IO. Egreffa eff. coptriiio.) Vide di-

ine

a n. 7-

*

5 7. Venit contritio, ) In

AHeb'r. eft:

Floruiz virga.) [am appar

ent flo-.

Ü

-pwbY fJfephira, que vox primum ger-

res, poftmodum , & quidem cito ade-

inen, aut gemma/m arboris , quz pro-

runt amari fructus, punitio fcilicet,

;pe

p

N

544

'?RöPHET.EzECHrELIS

T. Iniquitas-furrexit ih:"vi'rga:.l"iitn'pi'etatis : non €x eis , &

& non ex populo

c

quies in eis.

; neque ex fonitu.þ'eorunx]: & non erit re-

x

$

12. Venit tempus, appropinquavit die

s: qui emiwtä, non lze-

tetur: & qui vendit

s

, non,lugeat". : quia ira fuper omngm. po-

pulum ejus..-

de

12. Quiá qui

vendi:t', ad id, quod vendit, non revertetur,

& adhuc in viventibusvita eorum. Vifio enim ad omnem mul-

titudinem ejus non regre

La . EM 2

non confortabitur.

$

dliet.ur : & vir in iniqgitgte vitae fuse

;

14. Canite tuba, prseparentur o

ines j &- non ei'cw qui va-

f

dat ad praelium: ira enim mea fuper univerfum populum ejus.

f

1ts. Gladius foris; & peltis, & fames intrinfecus : qui in

agro eft, gladio morietur: &

qui in civitate . peiïilentia*, &

fame devorabuntur.

16. Et falvabuntur , qui fugerint ex eis : & erunt in.mon-

tibus quafi columbze c

i

onvallium omnes trepidi, : unufqgifque

in "i'niquitate, fua.

1

d

*1,7. OmpeS

t

qug per virgam fienificatur. P:oteiï

non diu licebit potiri rebus eimptis ,

l

etiam fenfus effe: Floruit tribus Juda;

quas invadent Chaldzi.

a

nam 9155 atteh, & virgam , «& tri-

Non lugeat.) Abdicat enim a fe id,

bum fignificat.

Floruit , fuit ig re-

quod paulo poft erat amitfurus.

ün

bus profperis.

13. -4d :d, quod vendidiz, mon ve-

Yoc

Germinavit fuperbia. ) Ut peccata

verterar.) Utin anno Jubilzi Levit.

tür,

ereverunt , fic etiam eorum pona vos

25. quia fcilicet erit in captivitate.

feftinat comprebendere.

4

Et adbuc s2 viventibus vita €orzrm.)

L

II- Swrrexit i2 virga.) Éxcre

vit m

Vivent quidem, fed ad fua bona ven-

j je

virgam ,. qua verberentur ; ex radice

dita nunquam redibunt,

L'Mr

iniquitatis eorum nata eft virga, qua

thf 0. )

Prophetia hzc qommina-

f!ltm

&exdantur.

toria.

Non ex ei.) Nonmvemanels? vefdumm

N egredietur.) Vacila; & irfita.

n

05

ex ei$ , ut. vertit Vatablus.

Vir.) u»w sfc, Nuusquisane.

ul

Neque ex fonitu eozum-) Ex tota eo-

Iz z'm'quitdre p2 tzæ.) ProPCEr ini-

(o;

rfum multitudine, fonitum, aut ftre-

quitatem , & fcelera fua.

No2 confbrmäitur.) . Non profpera'-

f

pitum appellat multitudinem , popu-

at $

lum, aut plebem, quz cum frequens

bitur, fed cadet, hoftibus fuccuum

&

eft, multum ftrepit : vel fenfus eft,

bet, & eorum prada fier.

€ayil

peribit fuperbia, & feftus eorum fo-

I4. Camite £a6a, ö'c.) Clk."lngite tn-

Ig

1Orus , & arrogans.

bis, quantum vultis, ut milites con-

Omnj

Non erit rc

vocetis , nulius fittere fe audebit. .

h

eos afili gam.

quies.) .A 'maïlis, quibus

16. Qna[i columbs cazzþ'qllizzm.) Quz

Y5

2. Qui emi, non laternr. 5 qua

flcgi?itrem , Aut ingruentem tempei

Df

L

lj

F.

CA Pm; : VII

545

37. Omnesmanus diffolventur , & omnia genuafluent aquis.

:8. * Et accingent fe ciliciis ; & operiet eos formido, & " Ifiie

omni facie confufio

I5. 9.

vitium.

,&in univerüs- capitibus eorum cal-

Jerem

45.37

Ig9. Arsentum eorum f"oras.wpxrcïjï'c*i"ettir*',f& au.rf:ml eorum

Í

in fterquilinium erit; *

Argentum eorüm , & aurum eo- Prov.

Ü

tfum non valebit liberare eos, in die furoris Domini. Anr- I^ 4

oph.

mam fuam non faturabunt, & ventres eorum non implebun-

I. Ige

tur: quia fcandalum iniquitatis eorum fa£tum eft.

Eccli;

20. & ornamentum monilium fuorum in füuperbiam pofue-

S'o IO.

runt, & imagines abominationum fuarum , & fimulacrorum

&.13-

T

fecerunt ex eo: propter hoc dedi eis illud in immunditiam.

fl

- 2r. Et dabo illud in manus alienorum ad diripiendum,, &

impiis terree in preedam , & contaminabunt illud.

P d

L

- 42. Et

.

E]

a

?ilateuü timent ; atque ideo in vallibus

populi Def diri

pientur a Chgldæis- in-

2

degunt, non in montibus, aut col-

circumcifis..

Ebus.

44221 H2 L HIR..

.» z

r

mem fuam.

) Appetitum anime, fa-

?

cati fui.

Wæm f y C*on'fcibm:iä-pecr'-i

1

Quia jtandalum iniquitatis a;arunr f*

I7. Otmues manus 'difalvänänr.j iVfe-

uss eff.) lniquitatem hoc loco vo-

ltlu

&r, quo fpiritus animales ad. cor re-

cat avaritiam. , ufuram ,

rapinam ,

rt

vocantur, extremz'paites deftruun-

quafi dicat :

eofPum avaritia: erit in

tur, qux' ideo folvuntür, & tremunt.

t

Fluent: 4q:giw. y Urina pre pavore.

fcandalum ;. qui enim. aliena rapue-

EXxX.

runt, perdent fua.

má»reG; UXeob uoNo»üuooyrca

20: Orzamentum moni?iüikd ö' c,.) IVfo-

2

)yyeuoía. . Omnia femora niterfeientum

nilia, qux eis dedi in ornamentum É

2h

lumidit ate.

D. Higronytm Urina per-

ipfi converterunt in fuperbiam , &

12

f,*,c nt geuua.

faftum, & ornamentum.

I9. Güics.) Utftin ludu.

rum fuorum.

gtiam idolo-

Operie:.) Omni ex paite. cinget ,.

LImajimes alowinatbnum fuafum. Y

& urgebit.

Imagines, & fimulacra abeminabi-

Confufis. ) Pudor » & 'rubor"; z4n5

hum. idolorum fuorum..

il

eenfcier:d: peccati (ncet $m facie ,. ut.

ait S. Hieronymus.

Ded; eis ilhad $z immuna'ii*ii/tm.') Hoc

L

r

eft, quoc

.

.

-

- fuperiori. verficulo vertit ,.

€alvitium.)y Solebant enim in lu&u

i2 fHevautiszénnes

u

capillum tondere,-aut radere.

2I. Contaminabumt iled.) Md vi-.

n

IQ9. Fo as pro icictur.) A Chaldzis

les ufus vertent. Widetur fipnificari

omxoia diripientibus..

id, quod alicubi dixie Martialis.

f

In fler ; wilnium..) It Hebr. eft :

Veniris ontis mmijewo y nec 16 pudet;,

Iu

1325 02 3dday s immunditiam, id eft,

eXcipió aNY0e.

protinabitur , polluctur ; nam divitiie

veï quid

fimile,.

pe

BiàÀ, cum: Com. Menoch. »To:(:.« F.

22

1

546

PROPH EY. EZECHIELIS

.25. Et avertam faciem meam ab eis, ,.&"violabunt arcanum

meum: & introibunt in illu

Q emiffar , & contaminabunt

illud.

3

23. Fac conclufionem : q

ilon'i,am ferra

plen"ä ] eft judicio

fanguinum , & civitas plena iniquitate.

24. Et adducam. peffimos de Gentibus

; .&' poffidebunt do-

mos eorum , & quiefcere faciam fuperbiam potentium , &

poffidebunt fan&tuaria eorum.

.

e

:

25. Anguítia fuperveniente requi

rent pacem, & non erit.

26. Conturbatio fuper conturbationem veniet, & auditus

füuper auditum, & quaerent vifionem de Pro

pheta, & ggx'pe-

ribit a facerdote, & confilium a fenioribus.

& manus

27. Rex lugebit ; & princeps induetur meerore,

populi terrae conturbàbuntur. Secundum viam eorum faciam

eis, & fecundum judicia eorum judicabo eos: & ícient , quia

L

FEO Dominus.

CAPU'g

ä

:

02. rcamwm meum.) Adita rem-

25- -ngefiia.) Obfidionis.

pli mei.

Noz eriz.) INon impetrabunt.

Emiffatii. ) -

La't,rone,s', predatores,

26. . Conturbatio fmper conturbatias

x

zem.) Calamitas alia fuper aliam.

direptores.

23:: Fac concluffonem. ) Hebr. &

-"uditus.) Malus nuntius.

Chaldgus habent cazezam, fcilicet in .

/,Vz:/? 0H672.

$ Pïrophetþtm, qua fe con-

)

fignum captivitatis. Alii putant fen-

folentur.

fum effe, Minas omnes , & poenas

t1o.

Lex perilit, 6c.) Lepgis interpret;a-

Ti

Jerufalem conclude hrevi fermone ,

Chald. Doe&r;za, quafi dicat:

eo fcilicet , qui fequitur num. 24.

Non erunt do&dii Sacerdotes, & fe-

& feq.

Alü putant przgcipi Pro-

nes, qui poflint fua fapientia-cladem

u

avertere, vel dare confilium falutare

phéte, ut fe domi concludat, ut prz-

I

ceptum illi fuerat fupra cap. 3. 24-,

in tantis mali$. .. Vel fenfus eft:fa-

& reliqua omnia , que illi fuerant

cerdores in tantis anguftiis folemnia

legis implere non poterunt: deerunt

0j

imperata, exequatur..

.

1

ecudes , fimila, vinum , futfitus.

bi

j«dicio [anguinum.

j« P eccatis mor-

te dignis, & fanguine expiandis. -

97. E£ Primceps.) Kepetitio.

24. Peffrzos de gentibus, Bc.) Chal-

Marore.) Pallio mcroris.

?h

Conzurbabuntar.) Ditlolventur. Vi-

PI*!

dxos gentem peflimam.,

d

Quicf'ere faci;zm uperäidm.) Com-

de dicta fupra num. 17.. .

primam -fuperbiam Pqten.tium Ju-

Secundum viam.) Secundum aQio-

Q

daorum.

nes, & fcelera eorum.

[

Secundum judicia.) Secundum me-

fc

Senünuaria.) Sancuarium, id eft,

templum.

Utitur numero plurali ,

rita, juxta que judicatur , & fertur

di

uia templum dividebatur in atria ,

fententia.

Vel fenfus eft, quomodo

:

an&um, & Sanctum San&orum, vel

judicarunt , & vexarunt alios, vexabo

x

Er

illos, fed jufte.

intelligit fan&tuaria , qus idolis fuis

por

fabricati fuerant.

hem

a

i

*

se a x

547

^

*

CAPUT VIL

1t

Exechiel pojl vilam

Dei fimilitudinem , [Diritu raptus in

?em/ä |

lem videt. pelJmas Judzorum idololatrias fub variüs figu

l0

ris ; qua-

re dicit Dominus fz eis mm parciturum

exaudituram,

, fiec fïrat*ibnes*,»

01

aUTTr.

1 TT fadum efc in

«Giliiw

Eowe d BLP

fescto . 15 fevrs

st 1-uAv-L-U'

menfe, im fquï fi-

Ra ta mcnfis : ego fedebam in domo:

mea2, & fenes Juda

fedcbant cor

1.

Dei.

-

M.

& cecidit Iibeiï fuper me manus Domini

ü$

.2. Et vidi, & eccä fimilitudo quafi a

f

p

e

&u lumbor

pe&tus ignis: ab afpe-

um ejus, & deorfum ignis: &

.a lumbise

cjus, &

furfum quafi afpe&tus fplendoris, ut vifio ele&ri. -

lu$

5

3

M

af

. * Etemiffa fimilitudo manus apprehenditme in cincinno * D

ane

capitis mei: & elevavit me fpiritus inter terram ; & coelum: 14-35-

uia '

& adduxit me ir

Jerufalem im vifioreDei, & juxta oftium in-

terius ,

quod refpiciebat ad Aquilonem j

e

übi efat Ra*t*uft'um

idolunr zeli ad provocandam semulationem

..4. Etecce ibi gloria Dei Ifrael;

"

(j

fecunduii vifionem, qua

vide*ra*mp 1n canipo.

ZZ2Z 2-

&R

p

n

Z Nuo fexto.) X tranäinigrätiöne*

?^ 'wf'orïæ*" D. ) Ma gffa* *

V

mirabili. Hinc apparet mentis oculis,

num. 9.

oachim , ut patet ex cap'.vx [

íflon

eta

chieli.

corporis objecta hzc fuiffe Eze-

eat s

Sexfto sne

p

f

no ftro Au'guüo.(

jfe. ) kïEkl'ül',- qui refpoqdäeü

Offruwr :'n't?r'ü:.jï Ad offiun p*o*rt'æ';

[dem

Sedcbant coram me.) [In filmxiïo'"

atru interioris. templi , atrii fcilicet

ia

- rerum difcrimine me conínlentes.

Sacerdotum

f

Cecidit. i4d [uper me mamus. Domini.)

cauftorum.-

; in quo 'erf"af al"tzgrg fiþlto;.*

. Oftenfa eft mihi terribilis ,

E

mniü

bilis vifio.

& adlniraa

nod refpiciebat, äc) Qiuod oftiunr

rün

obverfum erat ad Aquilqne'm.f

2. Similitudo-) LXX. habent, si-

militudo virz.

Vidit ergo hic Pro-

Jddolum zeli. ) IdqumBaaï, quod*

.pheta, ut cap. T. 27. virum a lumbis

anaffes pofuerat in: templo , :quod

Vi

deorfum ignitum , & flammantem ,

p"ofï'ea" abfïu'!ära': T ofia*gl 2. szmal,ipom s

quafi in camino ignis; a lumbis vero

d. 4

repofitum: fuerat fub [oa-

l&iO'

furfam fplendentem , quafi anurum ,

kim, & Sedecia ,. ut.

paltet : 4.)0' *Reg- 235*

fcilicet quafi ele&rum

37- 2. Paralip. 36. 14-. . Appellatur

chalcum.

, d eft ; fauri-

£ádlum Zeli, id eft excitang. Deum ad

m

W.

atl

3. Ef emiffa /;»a;z;w» manus , . £

zelotypiam ,.& ad. iram, ficu

í

É:a dul:r

;0

. Et vifus eft mihi homo ille manum

£er maritüm excitare folet.

ab

porrigere, & me per crines appre-

A;nul;ztlibkem,)* Zelun, irara,

- hendere, & txjansferre-üin- Jerufalem.

**

ii Ra ^s o E

:

Y

"

545

-PäO/PIjI'ET.. EZECHIELIS

5 Et dixit ad me: Yili ho?mini's,, leva oculos tuos ad viam

Ya

' Aquilonis. Et levavi oculos meos ad viam Aquilonis: & ec-

ce ab Aquilone portze altaris, idolum zeli in ipfo introitu.

d

6, Et dixit ad me: Fili hominis , putasne, vides tu , quid

ifti faciunt , abominationes magnas ) quas domus Ifrael facit

t

hic, ut procul recedam a fanttuario m

Y

60? &'»»adh uc V-cqnv*er-

?

fus videbis abominationes majores.

Inà

7. Et introduxit me ad oftium atrii,

*

[

&vidi: & ecge'forgi

fmen unum in pariete.

-

nis, fode parietem. Et cum

tef

8. Et dixit ad me: Fili homi

fodiffem parietem , apparuit oftium unum.

p

9. Et dixit ad me: Ingredere, & vi

P

.,de»a

bominati.onexs* pet-

fimas, quas ifti faciunt hic.

M

1o. Et ingreffus vidi; ecce omn

is fimilitudo reptilium, &

animalium, abominatio , & univerfa idola domus Iírae] de-

t

depi&ta erant in pariéte in circuitu per totum. ,

qu.

Ir. Etfeptuaginta virilde fenioribus domus Ifrael, & Jezo-

Do

pi-

I

nias filius Saplhap itgba; m medio*-feorum - &angium ante

H-

WO

-

lgve

lis illi; quam videram , cum Deuä

Oculus mälïs f)ohä denuo non vide-

" tera

n. 22.

bit.

ine eduxit in campum, c.

tes alias converfus.

Vel fenfus eft, in templi par-

f

$. Ad viam 4quilozis.) Ad viam,

faiff

quz tendebat ad portam , quz refpi-

7 Ofimn Afrif. ) Veftibulum fcili—

r

&iebat. Aquilonem.

cet portz Aquilonaris.

W

4lb 4quilone porta alta

nis. ) Dicii:ur

' Ia pariete?) Cubiculi prope portam,

g. Apparuit offiwm wnum.) Factum

j

porta altaris, quia ut habetnus 4. Reg.

tant

16. I4. Achaz tranftulit altare Salo-

ex ipfo foramine ab Ezechicle dilá-

Qs

monis à medio atrii ad portam Aqui-

tato: ex hoc apparet idololatras oftio

992

lonarem ,

hoc obfítructo alium ingreffum ape-

ln;

altaris.

que indeï dicta eR( porta

ruiffe, per quem clanculum ingredie-

bantur , ut ibi colerent idola.

illonn

6. Pautasue , vides tu, €6fc.?) Non

14;

vides oinnes abominationes . Ifrael ?

1O. Depitla erant.) Maldonatus pu-

IH

plures enim , & majores videbis.

tat, hxc per vifionem obje&a fuiffe

Qdj

U* procul recedam.) Quz caufa funt,

Prophetz , non autém revera tales

ut ftatuerim recedere a templo hoc;

pi&turas fuiffe in parietibus. — Cornel.

f'otat

a Lapide putat reipfa parietes illis

"

cum eas ferre non poffim.

;

lui

-dhue. converfus , 66c.).

Rurfus vi-

abominationibus fuiffe depictos, *cui

lls

debis abominatiorres majores, fic cum

explicationi fuffrayantur, que habe-

li i

dicitur in Pfal. 84. 7. Dews tu.conver-

mus Jeremis 7. 50. & cap. 32- 34-

1. Septuaginta viri. ) Videntur hi

[

fws vivificabis ues , Tenfus . eft, Deus

ftw

nos rurfus vivificabis. Et Job. 7.7

7o. viri fuiffe fenatores concilii Sa-

Ie fj

um dicitur ,

Nom revertetur oculus

nedrim , quod feptuaginta viris con-

f20 |

guéuí, «t Videat bona , Íententia eft,

ftabat, eratque fummus Jwdeorum

Putimc

CAPUT Vliï, *

549

af

Guras , & unufquifque habebat thuribulum in manu. fua, &

1

:

vapor nebulee de thure confurgebat.

l,

12. Et dixitad me: Certe vides fili hominis, qu

Aæ feniores

jid

domus Íírael faciunt in tenebris , unufquifque in abfcondito

lt

cubiculi fui: dicunt enim ;. Non videt Do:

eT

U:

þinüs nos , dereli-

quit Dominus terram.

15. Etdixit ad me: agnuc con

fa.

Verfus: videbis aþb'rf;'inationes

maiores, quas ifti faciunt.

14. E introduxit me per oftium portee domus Domini, quod

üm

re

f

piciebat ad Aquilonem : & ecceibimulieres fedebant plan-

gentes Adonidem.

;

x

15. Et dixit ad me

- Cärte vïdli&i',, fili hom

inis : g-dhuc

converfus videbis abominationes majores his.

&

IC. Et introduxit me in atrium domus Domini interius:

de-

& ecce in oftio templi Domini inter veftibulum, & altare,

quafi viginti quinque viri, doría habentes contra templum

:ZQ-

Domini, & facies ad orientem; & adorabant ad ortum Solis.

lpl

17. Et dixit ad me: Certe vidifti fili hominis: numquid

(«

tfacerent abominationes iítas, quas

lgve eft hoc domui Juda, u

fece-

las P

ZuA3

vt

p

fenatus.

Probabile eft aliquos ab-

qui vicina voce Àmmuz dicitur ab

fuiffe; neque enim verifimile videtur

Herodoto, & Plutarcho.

Kimchi, &

omne concilium a Deo d

fcile

idola.

;fe ciffe ad

Hebrazorum-aliqui magum ajunt fuif-

fe infignem, de quo imira narrant.

Uan

gezonias frlsus S4þban;)

Aliqui : pu-

35. Fidiffi. ). Superftitiofas abomi-

L&mp

tant effe Sophoniam Sacerdotem, qui

nationes.:

(ili»

datus 'fuit. quafi judex Jeremis cap.

Copver[ns , €fc. ) Rurfus, deänud.-

o&'lö

29. 25.-

Vide dicta fupra naum. 6

ape

4n medio eorum.) Quaafi myfteriorum

16. Atrium.

redie*'

-

illorum profanorum antiftes.

Sacerdotum,

2 BIETIUS. )' Agriuxn.

rA

»

Fapor nebsla.) Fumus thuris.

Veflibulum.) '"Vempli.

j p

debis.

I3. Converfus widebis.) lterum vi-

4itart.) Holocauftorum.

fl

Vide fupra num. 6 & ibi

Dorfa babentes eontra templum.) Quui

iló

fotata.

averfi terga dabant arce , & adora-

14 'Intro;lzxit.me per afh'um' partaz.)

bant ad orientem more gentilium,cum

,mei.

Duxit me ad portam atrii exterioris ;

ilvlig

tem converfi.

Hebrzi folerent adorare ad occiden-

D o

ibi enim erant mulieres, & laici, non

hibe

in interiori atrio.

17. Pidiffi.

Plangentes Adanidem.)

Veneris ama-.

Orientem.

3 S»celus adorantium ad

d

fium , credebant hoc planctu redde-

i

ji

Converff fant. ) . INon cóntenti aliis:

La

re fibi Venerem propitiam. In He-

fceleribus , iterum. me novo im

pie-

cofie

breo eft y*57) ?bamum, quem aliqui

tatis genefe irritaverunt.

o

putant effe Ofirim !Egyl)tioruln ) 4fplicant ramum 4d nares.) Ramum

]

550

PROPHE T. EZ;E;,-CHIELIS

fecerunt hic: qu"i;a* replentes terram iniquitate converfi funt

ad irritandum me? & ecce applicant ramum ad nares fuas.

18. Ergo & ego faciam in furore: non parcetoculus meus:

nec miferebor: & cum cla

maverint ad aures meag voce mae

b

gna, non exaudiam eos.

Z

$451

PUT IX

Ir

wþäïgn)-e $ fex vviri jubentur omues in 7emf2:läm trucidare , qui

a viro lineis veflito mom funt figno Tbau notati: quo facto, De-

miuus exclamanti Propheta re[pondet id futurum, exigenti-

^

te

a

bus ipforum eriminibus.

[el

i.T"r clamavit in auribus mels voce magna, dicens: appro-

C

m

pm

juaverunt vifitationes urbis, & unufquifqüe vàs in-

(e

terfe&ionis habet in manu fua.

L

.. 9,. Et ecce fex viri verniebant

Ti

de vía p-orfæ' fuperioris, quze

Q

refpicit ad Aquilonem , & unufquifque vas interitus.in ma-

í

E

nu ejus: vir quoque unus in medio eorum veftitus erat lineis,

& atramentarium ícriptoris ad renes

m

Init

ejuä 5 ingtem funt, &

fam

iïteterünF.g'gaXt.æ | altare aereum :

29 I

Teum

y

fcilicet , quo idola tebige*fant 3 erat

Vas interfeäi;o'nif.. ) Infrumentum

dent

epïm j

hoc génus quoddam adoratio-

ad interficiendum , fcilicet. gladium,

duüs

Sic Job gloriatur cap. 31. 26.

aut fecurim.

Tubin

Q. Sex viri.

Àl

27. quod. non ofculatus fuerit manum

) Sex Angcli hufnana

i

L

fuam , cam folem, & Iunam videret.

fpecie. .

d

Ali aliter | explicant.

Vide. Pagni-

. De via porta fuperbor

i.) Per viam,

que ducit ad portam fuperiorem, id

Tody

num in thefauro linguz ütg&æ in ra-

dice 353

?

;

eft interiorem, ad quam quia gradi-

1

UIq[

(

bus afcendebatur , hic' dicitur /ze-

li

ln

19g. E: ego fac

£am, Uc) Agam cum

fülS at

illis fevere pro eorum meritis.

rior , qua fcilicet intrabatur ad atrium

Ncn parcer oculus meus-) Commife-

Sacerdotum,

6;7(

rzatione non movebor, cum videro

Vas smteritw:. ) Mebr. habet, sz-

lär l l

firumenta billica. . |,XX. fecuris.

)xeïaz,

popul!um magnis inalis vexari'..:

Tuly

m

I«

Lamavit.) ldem Dominus au-

Vir quoque wnus.) Ancelus alius.

Veffitus erat lizets. )

,X X. habent

$$

* iiga currus Cherubim, de quo

pedere, id eft vefte' ufq

UT

&ap. 8« $.

ue ad lqedes

Vifzatione:.) Supplicia, & pone.

demifla , vefte tala:i linea.

I$ era

Wifitationes vocat fex illos viros, de

"Atramentarime [cviptoris.) Adfignan-

dos eos, qui liberandi erant.

at

quibus loquitur verfu fequenti; ac fi

fEm h04

dicat, pro

,

pe jmþ funt hoftes urbem

: Ing

rt:[]lþ/ünt..)

Atrium interius , al-

everfixi.

tare ereum ,"altare. holocauftorum,

at p

Gfm:

folnm j

$

n

CAPUT aptic

551

. E£ gloria Domi

ni Ifrael affumpta eft de Cherub

, quae

I

eratfuper eum ad limen domus; & vocavit virum

, qui in»

ld

dutus eratlineis, &

i

bis fuis.

atramentarium fcriptoris 'ihcäbebat,in lum-

X

4. Et Dixit Dominü

s'adeum: "Tranfiper mediam. ci*vitatehl

«

in medio Jeru(alem ;

* & figna Thau fuper frontes virorum Exod.

gementium, & dole

2. 7.

[

fiunt in medio ejus.

ntium füper ..icun&i; .Xabomi.ïïationibus qua

s

poc.

)

$. Etillis dixit;audiente me: Tranfite

ïþeï CiVitafem fequien;-?' 3:

tes eum, &

feremini.

p-ercütite; ngn par.q.at ocl?l'u.s vefter, neque mi-

0

-U6, Senemi, adoiefcentulurn;,l & virginem , parvulum ,&

n

t

mulieres interficite ufque ad internecionem ; omnem au-

e

.

em , fuper quem videritis Thau, ne'occidatis, & a fan&tua-

rio meo incipite. Coeperunt er

Wa

go a viri; fegiqribus, qui

Dü

erant ante faciem domus.

- 7. Et dixit ad eos:

3133

COn,tamïiria,te domum , & implete atria

interfe£tis, egredimini

L]

8. Et

&

nam altare thymiamátis erat au-

ribïus non confenferunt, fed etia

m alie-

reum,

52 peccata planxerunt.

Ü

3. Gloria Demini.) lmaginem illám

25. dMis dixit, 6/c-) Sex nimirum vi-

D«i intelligit igne, & eledtro fplen-

turft

TI$, quorum unu$quisque vas inter-

dentem, quam vider.t, quadrigz Che-

fe&ionis habebat in manu fua, ut di-

pm,

rubinorum infidenteni, cap. 1. 27, cap.

xit nutn. f.

2. I- & cap. 3. 23.

' .Se:;zæiwes eum.)

(

L

Affumpta eft de.

C

herzb.) In Hebrzo

Qui atramento þh;iu

:

frontibus imprimit,

eft., receffit a Cherub , ad eum fere

Non parcar ocuíns veffer.) Vide di-

yam

modum , quo viri Principes curru

&a fuperiori capite n. 1.

ufque ad regiam vecti, -de «o defi-

6. Ujque ad snternecionem. ) Plane

jad

liunt, & per fcalas, & aulas

fuis ambulant.

Pedibus

Occidite, nec ullo modo parcite.

u^

4 fancluario meo intipite.) A Sacer-

um

Super eum.) Dicit fuper eum fingu-

dotibus , & Levitis, qui in templo

larinumero, non fuper eos, quia di-

meo verfantur; ii eniimn

5

gravius pec-

[

xerat Cherub in fin

gulari , non Che-

caverunt.- Sic ]. Peftri-4. 17. dicitur :

rubim in plurali.

Tempus eff ,. ur incipiat judicium a do-

!]Sv

4- Sigzga Tbhau.)

Imprime fro.'nti bus

0. Dez.

eoruin literam thau, que eo tempore,

A viris feniorilus , 66c,) Ab illis

at

ydd

ut docet $.. Hieronymus , cruci fimi-

viginti quinque viris, qui erant in

lis erat; nam eerat fimilis noftro 'T

oftio templi , inter veftibulum, &

Latino , & Greco; fignificabaturau-

altare, habentes dorfa contra tem-

»fat

tem hoc fymbolo veram falutem dan-

dam per crucem Chrifti.

plum Domini, & facics ad orientem;

j

)l

ut dixit c. 8. n. 16.

Gementium , E5 dolentium,) Quui non

— 7. Et dixit.) Dominus.

"m

folum malis, ut ait Hieronymus,, ope-

A. eos.) Sex viros.

552

PROP HET. EZE CHIELIS

i:' f. &cäem

x ä.ng-cætïe completa, remanfíi ego : ruique fupe

d

meam, & clamans ajio: Heu , heu, heu, Domine Deus: er-

p!

&one difperdes omnes reliquias Hfrael; e.ffugdens fnroxem tuum

H

füper Ter:falem ?

e

niquitas domus Ifrael, &&ïüda-., maena

t

g. Ét dixitad me: 1

eft nimis valde, & repleta eft terra fanguinibus, & civitas

s

repleta eft averfione: dixerunt enim : Dereli

qu it Dominus

tetvam,4 & Dominus non videt.

do

ro. lgitur, & meus non parcet ocu

lus, neque Amif'ärebm".:

*

viam eorum fuper caput eorum redd

*

.

am,.

fj

ir. Et ecce vir, qui

erat indutus

lineis 5 qui habebat atra-

mentarium in dorfo fuo refpond

&

exl

it verbum, d-':i;c.erfs iRecdhs Q-.

cut præcegiiïi mihi.

CAPUT X

(e

tul

e

Stubetur. *oi

T

lineis «vefTitus accipere prunas iguis. de medio rota-

& [uper civitatem effunde-

rum, que funt [ubtus Cberubim ,

qu

"

qu

-

re: defcribitur vifio Dei ,. Cberubim ,. &

-

que-

Éuor vofarum. -

nto, quod efat füper caput

Y LT vidi ,v&ke'cce in firmame

24

cherubim., quafilapis fapphi

rus, quafi ïþgcie.sw fimilitu-

li

fedd

dinis folii apparuit fqur aaf

$. Et

"

Quo

ts

cäæfnm;n:;te ! domum.) Implete tem-

S?ngu*iniäus. j Cfïalrd.hor;cidiir. LXX.

NIIET,

Iuim cadaveribus interfeC'orum.

iniquitate , 07 - doemmnndiia.

Nomine

ll c

g

Egredimi'n; P U

c.) Subintellicendum

fanguinis fepe im Scriptura quavis

l 8&, u i»ïz'p):'ü'ei':,s

zf, & poftea dixit

enormia peccaw 'fïgnifïcnntufr.

üpe

illis , egredi:?zini"ä

& egre/p furz , ipfa

Averffone. ) Defe&ione a Deo ad

In

foura con ifx orationis fignificat eos

idola.

J

j

1

5

f

ie

imma celeiitate Dei fententiam . exe-

Dereliquif Demintus,$c-) Non curat

C

cutos, & dictum factum fuiffe.

res humanas , que.perfuafi

o omni um

r

m

Q. Remam[fi ego. ) Solus fuperftes

fcelerum eft oripo.

bïs Ir

eum fignatis. Vel folus in templo

rfo. Non parcet WW/m-.) Vide dl&a

ex Sacerdotibus; nam hi omnes vi-

v W. Ib 18

&f

dentur cefi , unde Angelus juffas fuit

Viam.) ACiones.

k

:

4

fignare aliquos in civitate , fed ne-

sninemi in temp

II. Feci fem) precepiff

Pee Vs

-navi zbew, gementes, innoxios, &

hemp]

Efundem'.)

lci?l.ïiïl retinens, nihil in-

pios, ut juffifti n. 4.

(um

hibens furorem tuum.

I. fw frmamenro , &c. ) De quo cap.

Ts

g. Daemm lfrael.) lta vocat eos,

«t

qui ex decéeny tribubus remanferunt

i nüm. 32.-

m

i. Inda.

l

li

€xPUT X

553

-2. Et dixit ad viru

m qui indutus erat líneis , & ait : Ingre-

» derein medio rotarum , qua funt fubtus cherubim, & im-

ple manüm tuam. prunis ignis , quce funt inter cherubim,

& effunde füuper civitatem.

mneo.

ingreffufque eft in ce;nfpe&u

3. Cherubim autem ftabant ä;de;i;trïs domus, cum ingr*ede-

retur vir, & nubes implevit atrium interius.

en

4. Et elevata eft gloria Domini defuüper cherub ad lim

domus; & repleta eft domus nube, & atrium repletum eft

.fplendore glorizee Domini.

$. Et fonitus alarum cherubim audiebatur ufque ad atrium

i^ €.

exterius, quafi vox Dei omnipotentis loquentis.

6. Cumque praecepiffet viro , qui indutus erat lineis, di-

cens: Sume ignem de medio rotarum

, qua funt inger che-

rubim: ingreffus ille ftetit juxta rotam.

.4. Etextendit cherub manum de medio cherubim, adignem,

qui erat inter cherubim, & fumpfit, & dedit in manus ejus;

qui indutus fsrat lineis: qui *gccxpiens egreffus eft.

l

g Et

t

Q. Ef dixir.) Dominus.

| 4; Ef e/eï*zmta eft, ffc. )'.-Vi'de di(iï

Ü

Ipngredere 19 medio ratarm.) Deüs cap. 9- n. 3« Hactenus fuerat Uo-

fedebat in throno ad eum modum ,

mirius in dextéro angulo veftibuli San-

quo arce fderis infidebat, ficut ergo

Kuarii, ubi fententiam cedis, & in-

Et

ante arcam fcderis erat altare thy-

cendii in urbem pronuntiaverat. Nunc

miamatis , ita ante Deum fedentem

per medium fpatium curru ve&tus,

i,

iterum defcendit de curru . ad limen

jnt

in curru erat arula,.feu focus , ex

uo jubet Deus peti prunas, & fpargi

orientale templi, id eft, atrii inte-

i

í

u

per civitatem.

rioris Sacerdotum, quod inde reple-

tum eft nube

atriutu vero exterius

al

Imple PÜHIER IH þæ umk'.) Prune

per urbem difperfz futurum urbis in-

repletum — eft fplendore gloriz Do-

cendium protendebanr, quod aurem

mini, qui a nibe fplendida, & elo-

at

ex medio rotarim, & per Angelum,

riofa manebat.

um

. Vox Dej Ornipotentis ) ld eft, ut

& Dei juffu colliguntur. indicot nr-

bis incendium-non cafu,aut hominum

habent Symmachus, & "T'heodotio ,

fida

corfilio , fed Dei vrovidentia , impe-

quaft POUITY Mi pei.

rioque futurum effe.

Extends? Cbæmö nmanum. ) Unus

3. 4 dextids domm.) Sbi!icet Deia

e &

erubim manum extendit.

$i

templi.

De medio Cherubim.) VUnus e qua-

Cum) (nrrederezur vir.) llle vir li-

)

neis veftitus.

tuor Cherübinis ; nam i» zed/o effe

Hebrzis idem eft, quod effe ex illis,

4trdum dnterius. ) Atrium Sacer-

vel ei:e inter illos,

cp

dotum.

D«diz.) ignem.

B;él. cum Com. A!Enacb. - F.

Aaaa

d

PROPHE T. E7ECHIELIS

$54

.8. Et apparuit in cherubim fimilitudo manus homïms fub

C

tus pennas eorum.

f

9. Et vidi, & ecce quatuor rotse juxta cherubim: rota una

g

juxta cherub unum, &.rota alia juxta cherub unum : fpecies

*

autem rotarum erat quafi vifio lapidis chryfolithi.

ia

10. Et afpe&tus earum fimilitudo una quatüor; quafi fit ro-

tain medio rotze.

n

11. Cumque ambularent,.in quatuor partes gradlebantur,

& non revertebantur ambulantes , fed ad locum , ad quem

Tal

ire declinabat, quze prima erat,

fequebantur &, ceteree;

f

nec convertebantur.

12. Et omne corpus earum, & colla, & manus, & pennse,

& circuli, plena erant ocuhs in c1rcu1tu quatuor rotarum.

um

13. Et rotas iftas vocavit volubiles, audiente me.

14. Quatuor autem facies habebat unum: facies una , fa-

cies cherub: & facies fecunda, facies hominis: & in tertlo

(

l,

facies leonis: & in quarto facies aquilae.

'15. Et elevata funt cherubim : ipfum eft anlmal, quod-vi-

fí

deram juxta fluvium Chobar.

16. Cumque ambularent cherubim, ibant panter & rotoe

juxta ea: & cum elevarent cherubim alas fuas , ut exaltaxen—

1

tur de terra, non refidebant rotze, fed & ipfe .juxta erant.

&«

17. Stantlbus illis ,

flabant, & cum elevatis elevabantur,

l0 (

fpiritus enim vitee erat in eis.

& Pcetlt

R,

18. Et egréffa eft gloria Domini a limine temph

uper cherubim.

19 Et

g. Simiitudo manus.) Ut cap.I

meri fingulaus pro plurali, quafi dx-

fclumh

num,. 8.

cat: ipfa funt

uatucr animalia, qus

Tiey

Lü]

9. Ecce qtmtuar rat.e & c) Ut cap.

videram juxta

3

uvium Chobar. cap.

Veïrepb

I. num. IS.

I. num. I3. -

dle;

Cyfolizbz. ) In Hebr. eft, Tharfis,

16, Sed & 1þfæ jexta eragt.) juxta

&t &

Vide di&a cap. I. num. 16. ubi etiam

Cherubinos.

tüm Ü

que fequuntur ufque ad verf. 13. ex-

20, |

plicata ifta funt.

I7. Spiritus enim vvite,Gc.) Eodem

Dei fpiritu impellebantur rotz , quo

Din

12. Corpus.) Rotarum.

,animalia, ut dl&um eft fupra cap. I.

IT; (b]

Colla, &/c.) Cherubinorum.

num 20.

13. Vocavit.) Volubiles,

Has rotas

Pfïma x

Deus ob velocitatem vocavit

222

19. Egre[fa eff gloria Domini.) Do-

d p

minus, quem de curru defcendliïe di-

M nou

g4/gal, id eft, velsbiles.

ximus num. 4.

IS. Elevata fünt Cherubim. ) Alis

uafi volando in altum.

Stetiz [uper C bemäzm.) Afcendit cur«

Clþer 9, j

Jp[um eft autmal.) Eft enallage nu-

rum, & fedit in folio.

A

"Iteg

L

SGADUT X GXL

555

- 19. Et eleventia cherubim alas fuas , exaltata-funt a tetra

Coram me: & illis egredientibus , rotee quoque fubfecutee

funt; & ftetit in introitu

portee domus Domini orientalis,

gloria Dei Tírael erat fuper ea.

9

20. Ipfum eft animal, quod

vidi fubter Däu"m Ifrael * jux- Supra

ta fluvium Chobar, & intellexi quia Cherubim effent.

I)- l.

21. Quatuor vultus uni

; & quatuor ale uni; & fimilitudo E u

manus hominis fub alis eorum.

R

22, Et fimilitudo vultuum eorum , ipfi vultus, quos vide-

ram juxta fluvium Chobar , & intuitus e

»,

orum , & impetus

f

fingulorum ante faciem fuam ingredi.

C.A PU T.«XEL

Aclveïfi/'s« S'esoniam :

€? Pbeliiam , qui dicebant, pef?mum Ira-

Gantes confilium.

Nonne dudum zxdificatie füunt domus ?

hec eft lebes, nos autem carnes , varicinatur illos, &

quotquot molunt refipi[cere , puniendos; C? prophetante Execbiele

moriuus ef? Pbeltias ; reliquias autem Ifrael. dicit fe redu&turum

in ierram ipforum, & daturum eis cor carneum, ut colant,

ac timeant Dominum.

REU elevavitvie

Ípiritus, & introduxit me ad portam do-

mus Domini orientalem, quze refpicit ad folis ortum:

À

& ecce in introitu portze viginti quinque viri: & vidi in me-

dio eorum Jezoniam fi

m

lium Azur,--& Pheltiam üljum Bana-

jee 2 principes populi.

Aaaa 2

o2 Di*'

E

9. Elevantia.) Cherubitn eft ma-

ne anima]Jis ; hunc autem cum fepius

fculinum, fed LXX. & Grzci faciunt

vidiflet , & quiete contemplatus ef-

i

neutrum. Hos fequitur $. Hieron

y!n-

fet , ait fe intellexiffe éfle Cheru-

vertens eJevzztia.

binos.

]

Stent gm iutroifu , 6fc.) Sfetït, uübi

29. Jefutstus &brzzm, &76'.) Ipf() i/n-

erat exitus, ut T'emplum plane defer-

tuitu, & oculis indicabant fin

Wa

guli , fe

tum a divina tutela inte]ligeretur.

ad interiora properare.

QO. lbfum eff aniumal.

va'Vit ze.) Ut cap. 8. n.5.

2u

plurali, ut. num. 15.

)Singulare pro

I: Elle

litroduxit, 690.) Ab'atrio Sa-

"

darellexi , quta Coerubim effnt.) ln

cerdotum ad portam orientalem atrii

prima vifione ad flumen Chobar vi-

laicorum, ubi conftiterat gloria Do-

dit Ezechiel eadem rerum fimulacra,

inini,

)

fed non potuit ftatim propter xei no-

V: I! qffänque ZJ;I';.) Maldonatus

(i

vitatem expreffam eo:um ideam con-

putat fuiie Sacerdotes illos neci a

cipere; ideoque ex motu animata anim-

Deo deftinatos.

Cornelius cum- i ra-

Ü

advertens appellavit communi nomi-

do putat fuille prafettos viginti qua-

$56

PROPHET E

ECHIELIS

2. Dixitque ad me: Fili hominis, hi funt viri, qui cogi-

tant iniquitatem, & tra&tant confilium peffimum in urbe ifta.

üs.

3. Dicentes : Nonne dudum zedificatze funt domus7 haec

eft lebes, nos autem carnes.

iil*

4 Idcirco vaticinare de eis, vaticinare fili hominis.

5. Et irruit in me fpiritus Domini, & dixit ad me: Lo-

f0

quere: Hzec dicit Dominus: Sic locuti eflis domus Ifrael, &

Ga

cogltatlones cordis veftri ego novi.

6. Plurimos occidiftis i in urbe hac, & 1mpleftls vias ejus 1n-

2

terf e&tis,

na

b

7. Propterea hac dlClt Dominus Deus: Interfe&i veftri,

H

0f

quos pofuiftis in medio ejus , hi funt carnes, & haec eft le-

bes: & educam vos de medio ejus:

II

8. Gladium metuiftis, & gladlum inducam fuper VOS, ait

Ti

Dominus Deus,

rf

9. Et ejiciam vos de medio e)us., daboque vosin manu ho-

p

jl

;(hum & faciam in vobis judicia,

IO.:

Gla-

&O8

tuor vicorum, (dn quos diftributa erat

ftes, & intra illam, ft. ..mgamur obfi.

&f

Jerufalem, & v1gefïmum quintum fuifle

dione, macerari, & vexari , & mori,

omnium pregfidem , & gubernatorem

ut carnes, cum fint in olla, & fub)e-

urbis, & conv emffe ad portam tem-

&o igne coquuntur, & abfamantur.

ju

pli, ut de Republica confultarent.

De eis.) De viris hifce peffimum

IQ

gexoniam frium Azur,) Videtur alius

confilium dantibus.

«l ]e

fuiffe a Jezonia, cujus mentio eft cap.

6. Pjuriaes occidiféis.) lniquis ju-

&. II.

diciis innocentes condemnantes , Wt

W eft

ui non Azur, fed Saphan

n fxr

fïhus fuiffe dicitur.

fupra cap. 7. 23. & cap. 9

tha 0

,2« Disirque ad ime. ) Scilicet fpi-

Interfetli weffri ..

þtrtt carnes.)

;ntus

Qudü dicat.

Non x(o:, eftis carnes

38

h

Confzum peffmum. )

Quale effet

in Jerufalem quafi olla coquende, &

I

hoc confilium mox fubjicitur, fed ob-

fepeliende , uti vultis vos, o Judzi;

fcure.

fed carnes funt prophete , quos quafi

n

victimas Dei mactaftis :

Vos vero ex

fuperh

3- Nenne dudlum difícata. funt. do-

IA

m5 , 6c.). Aliqui ex Hebrao vertunt:

Jerufalem abducemini, indigni , qui

l

Non im propinquo eff contriti0 , Adif

in ea fepeliamini ,

occid- ndx in Re-

XOph

Ita Vatablus, &

blatha, verfu Io.

H Vl

cemus 1gstuy. domos.,

Plf[

Pagninus.

Hi ergo, qui mala con-

g. Glxza';um metmfu) Chaldzorum

filia dabant, metum populo exnnere

Atfixmatio tacitam negationem inclu-

conabantur ne timerent exitium civi-

dens, quafi dicat :

Non timui!lis c

Ca-

DH

tld) [

tati imminens, quod mmabantur Ora-

ptivitatem , fed gladium, id eít Ba-

UGe

d

cula prophemrum.

bylomcum bellum ideo utrumque vo-

j

Hac efó lebes, É&fc. ) Videtur fen-

bis inducam, & gladlum quem ti-

mpr

EUR

l

fus effe: efto, verum fit, quod no-

mebatis, & captxvntacem, quam non

lüter

bis minantur , adhuc tamen volu-

timebatis.

mus armis patriam tueri contra ho-

9. De medio ejus.) Jexuíalem.

(

CATLUT Xb

557

Io. Gladio cadetis; in ümbus 1írael judicabo vos; & fcxe-

tis, quia ego Dominus.

e-

ir. Haec non erit VOblS in lebetem, & vos non erms in

medio ejus in carnes;

in finibus Ifrael ]udlcabo vos.

I2. Et ícietis, quïa ego Dominus: quia in præcepm meis

.n

non ambulaftis, & judicia mea non feciftis, fed juxta judicia

Gentlum, quae in circuitü veftro funt, eftis operati.

15. Et fa&tum eít, cum prophetarem , Pheltias filius Bana-

l:

jee mortuus eit, & cec:1d1 in faciem meam clamans voce ma-

gna, & dixi : Heu, heu, heu, Domine Deus: confumma-

h

tionem tu facis reliquiarum Ifrael?

14. Et fattum eft verbum Domini ad me, dlcens.

& om-

Is5. Fili hominis , fratres tui, viri propinqui tui ,

it

nis domus lírael univerfi , quibus dixerunt habltatores Je-

rufalem: Longe recedite aDomino, hobis data eft terra in

poffeffionem.

16. Propterea lizec dicit Dominus Deus, quia longe feci

h

eos in Gentibus, & quia difperfi eos in terris: ero eis in fan-

f

&ificationem modicam in terris, ad quas venerunt.

rl

Aaaa 3

17. Pro-

)f

jdicia.) Juftam ultionem.

itane cmnes vis peldere , ut iftum

um

IO. I» fizibus lfrael.) Adhuc alludit

Pheltmm 2

ad lebetem, quafi dicat : non in olla,

I5. Fratres tud , 65c.) Qui jam funt

y

id eft, in Jerufalem moriemini ; fed

Babylone captivi, bono fint animo;

y

in finibus Iírael,

hoc eft, in Rebla-

nam.iis favebo.

tha occidemini , 4. Reg. 25. 6. & Jer

Quibus dixerunt.) Irridentes eos.

"m

2.

7

Habitatcres ferufalem.) Quuinon dum

ue

jdicabo.) (,hald zlctjl'ar vof.

erant in captivitatem abdu&i, & re-

II. Hac.) Jerufalem.

manebant in patlld.

12. Judicia Gentium. ) MOIeS &

(l s

untes.

Longe receahte ) in Chdldædm abe-

a

fuperftitiofos ritus.

824

13. Cum jropherarem.) Cum fpmtu

4 Domrno. ) E templo, ub1 refidet

prophetico elevatus hec, que narra-

Dominus.

i

Vl

viderem,

ht

Nobis data efl terra , 65 (:) Quanto

Pheltia$, 8$c. ) Qui erat unus ex

meliore conditione fumus nos , qui

illis vwmtl qumq'xe

reman m.us in patria, & Judæam pot-

oruim

Dis; Het, Heu.). Licet enim Phel--

fidemus ?

| ndu

p t

tias ellet unplus

a

& de ejus nece

16. Lomge feci eos.) Permmms ab-

iwidendum — efítet :

tamen

mn'emuxt

duci in captwltdtem.

2"

)

ropheta , tlmens, ne quod Pheltiz

Éro eis in fantlificationem modicam.)

é yüe

m !

acciderat , toti etiam populo eve-

In fanctuarium, vel templum, modi-

niret.

cuim.

Vatablus vertit pancorum erit

0on

Conþgmmat;anem te facis. ) ld eft

pufillus, & afflidus grex , fed mihi

558

PROPH»ET. EZECHIELIS

Ls Propterea-loquere : Hac dicit Dominus Deus : Con-

gregabo vos de populis, & adunabo de terris, in quibus di-

I

fperfi eftis, daboque vobis humum 1írael.

18. Et ingredientur illuc, & auferent omnes offenfio

s n

nes, :

cunétasque abominationes ejus de illa.

jerem

19. * Et dabo eis cor unum, & fpiritum novum tribuam

Eü

31.3.1n vifceribus eorum , & auferam cor lapideum de carne eo-

nira

us

rum, & dabo eis cor carneum:

i

35.26.

L

Ly

20. Ut in pra&eceptis meis am

bulent, & judicia mea cufto--

diant, faciantque ea, ut fint mihi in populum; & ego fim eis

in Deum.

21. Quorum cor poít offendicula , & abominationes fuas

1

ambulat, horum viam in capite fuo ponam , dicit

fa !

: Dominus

Deus.

Tes

229. Ete

Iieva,verunt cherubim alas fuas , & rota&e cum eis,

& gloria Dei Ifrael erat fuper ea.

P

*

*

Tat

de medio ciVitatis, ftätitque |

23. Et afcendit gloria Domini

loco

fuper montem, qui eíft ad orientem urbis.

2

24. Et fpiritus levavit me , adduxitque in Chaldzeam ad

4I

tranfmigrationem, in vifione, in fpiritu Dei ; & fublata eft a

me vifio , .q"uar,h Vidgram:

Tam :

2$. Et

charus.

þQuia ex quo tempore de-

Carxcarnez./m-) iVIoHE, obfequens,

flexibile ad bonum.

Ti [

portati fant , templum non habent ;

ego illis fum pro templo; intra animi

20. Jsdicía.) Mlandata jufta.

penetrale me colent, ut olim facturi

Siut mibi in populum , &yc,) Ipfi fint

funt Chriftiani.

populus meus electus, & charus,& ego

2j

ilorum unicus Deus.

p

AMUS

17. Leguere.) Judzis n Babylone

Qüm Q

captivis, ut eos confoleris.

21I. Offendicula.) Idola.

Congregabo vos , 6$c.) Sub Zoroba-

Viam.) Facta, & merita.

C&p i

bel, Efdra, Nehemia, & reducam vos

lm capite fuo pozam.) ln capite eo-

40f], .

Wffkm

e Babylone in terram Ifrael.

rum ulcifcar, puniens pro meritis.

19. Ingredientur iHuc.) ln patriam,

23. Montem, 6/7.) Montem Oliveti

& in Jerufalem.

intelligit, in quo ftetit, ut inde quafi

QD(

quá

Offenffones, &$c

.) Idola, quibug Deum

ex edito loco fpettaret incendium ur-

T q

effendebant.

bis, atque inde migraret in codum.

Wt

19. Cor «mum.) Unanime , & con-

02

94. -dduxirgne.

fentiens, in reftitaendo patrio cultu,

ritus ex Jerufalem.

) Reduxit me -fpi-

& fincera religione.

Vie

Spiritum nvvum.) Novam mentem,

lp vifiene , €c.) H&c enim omnia

il

lud

& voluntatem.

per vifionem in monte, & fpiritu per-

* Cor lapideum.) Durum, obftinatum

a&a funt, Ezechiele non difcedente

in malo.

e Chaldæa,

J

L

C 'A PUT XL& XII,

ji

559

di

25. Et locutus füm ad tranfmi

*

mini, quae oftenderat mihi.

g»ratyrivönäm omnia verba Do-

SS)

CAPUT XIL.

.

Pi

Ed

Ezeclbiel Juis fa&is po

rtendit futuram ?erufa/lem x ;egis i

€)

Jius captivitatem , reliquis gladio, þ(äjiä, €? fame in Serulalem

(

confumptis : oflendit .etiam viftonem propbetarum non cafjaim

es

- futuram , uec in longum differendam.

T fa&tus eft fermo Domini ad me, dicens:

E

2. Fili hominis, in medio domus exafperantis tu habi-

T

tas: qui oculos habent ad videndum, & non vident: & au-

res ad audiendum, & non audiunt: quia domus exafperans eft.

j

3. Tu ergo fili hominis, fac tibi vafa tranfmigrationis, &

tranfmigrabis per diem coram eis: tranfmigrabis autem de

que

loco tuo ad locum alterum , in confpe&u eorum , fi forte

afpiciant: quia domus exaíperans eft,

1ad

4. Et efferes foras vafa tua quafi yafa tranfmigrantis per

a

diem in confpetctu eorum: tu autem egredieris vefpere co-

ram eis, ficut egreditur migrans.

L]

E

s. Ante oculos eorum perfod

M d

bi pariätem ; & egredie-

ris per eum,

1u€nS,

)fï fmr

2S. d transmigrationem.) Ad ca;-

COS, áàrcas, currus, &c. qüaläa con-

ptivos, qui migrant in Babylonem,

quirunt, qui domicilium mutant, &

W

cum quibus corpore degebam. Nam

fupellectilem alio funt translaturi.

cap. 8. num. f. ait: .Ege fedebam in

Tranimigrabi per diem.) Vrans-

domo mea , € fenes Juda fedebant

feres has farcinas ,. & fupellectilem,

mecmum.

j w

claro die, ipfis. fpeGantibus, ficque

Itl

mus exafperantis.) Rebellis, fic

rem ipfis eventuram fignis exprimes.

)]iveti

2. Do

appellat gentem Jud&orum,

4 Vafa tua.) Supelledilem tuam.

quafi dicat: inter-homines rebelles ,

Egredieris vefpere.) Ut hoc ipfo por-

3](11131

m u

& immorigeros verfamini.

tendas Sedeciam vefpere, ímo noctu

um

Qm' oeulos babent, 6$c.) Quui ex ma-

capta urbe fügam initurum , ut patet

litia peccant ; nam fatis intelliount,

4. Regum 25. 4..

& vident,

Cap. 52. 7

.& Jerem. 39. 4

fé 4fPi'

illud :

quid facere teneantur, juxta

Greur egreditur migrans. ) Solent

—— Video meliora, proboque ,

enim , qui ex una domo in aliam mi-

. Pef p

Deterioya þquar um

grant, per diem fupellectilem trans-

3. Vafs

tranimigranonis.) Para tibi

ferre, ipfi vero ommibus translatis ,

cedemt

viatorium inftrumentum , v. g. bacu-

ad vefperum migrare; vel noctu.

lum, peram, calceos , penulam, fac-

-

5. Perfode tili parictem.) Domus,

D

L

2

60

PROPHET. EZECHIELIS

6. In confpe&u eorum in humeris portaberis, in caligine

át

1:

effereris: faciem tuam velabis, & non videbis terram : quia:

portentum dedi te domui Ifrael.

7. Feci ergo ficut pr:eceperat mihi Dominus: vafa mea

L

protuli quafi vafa tranfmigrantis per diem , & vefpere per-

d

fodi mihi parietem manu: & in caligine egreffus fum, in hu-

meris portatus in confpectu eorum :

lo

g. Et fattus eft fermo Domini mane ad me ,- dicens :

9. Fili hominis, numquid non dixerunt ad te domus Ifrael,

pI

domus exafperans, quid tu facis?

D

Qu

Io. Dic ad eos: Hc dicit Dominus Deu

$: Super ducem

onus iftud , qui eft in Jeruíalem , & fu

per omnem -domum

Ifrael, qua eft in medio eorum.

f«

1r. Dic: Ego portentum veftrum: quomodo feci, fic fiet

ilis, in tranfmigrationem, & in captivitatem ibunt.

al

12. Et dux, qui'eft in medio eorum , in humeris portabi-

in i

tur, in caligine egredietur: parietem perfodient, ut educant

N

ber

i.

eum: facies ejus operietur, ut non videat oculo terram.

tem

* Infra

13. * Et extendam rete meum fuper eum, & capiet

ur in

2

17'200

fage-

f&

& per illum exi , ut fighifäces Chal-

Onss,) Gravis hzc, calamitofa , &

dxos muro perfoffo irrupturos in ur-

funefta prophetia..

bemn , & Sedeciam etiam per muri fo-

Omnem damum lfrael , $9c.) Omnes

R h

ramen exiturum, ut eum feciffe patet

Itraelitas Hierofolymis habitantes. Ali-

Jerem. 39. 4. & 4. Reg. 25. 4-

qui intelligunt de Ifraelitis tantum, qui

Ut

erant ex decem tribubus, & habita-

6. Iz humeris portaberis.) A fami-

j

liaribus ad hoc'conflitutis, ut fci-

bant inter Judzos.

& g

lcet modum fuge Sedecig reprz-

l.

E

dicta num. 6.

qo portemtwm veffram.) yide

4. ht

fentes , qui fuorum humeris elatus

aufuoit.

-I2- Dzux.) Sedecias Rex.

l4

In caligime-) De noGe.

Qui eff 4n medio eorum,) Qui inter

fuos fcurras agit, nihil timens.

TPton

Faciem tuam velabis.) Sicut ii. fa-

H l

ciunt, qui pudore affecti videri no-

" Facies ejus operiersr. ) Czcitate.

fth &

lunt , nec cognofci.

Ita factum , ut ductus fit in Babylo-

niam, quod predixerat Jeremias , &

t

Ll

ia portentum dedi 1e.)) Pofui te

eam non viderit, quod dixerat Eze-

h

quafi imaginem , & fpecufum rerum

a

j

E

u

chiel. Gu duo inter fe pu

nare cree

futurarum fpoliationis urbis, migra-

diderat Sedecias , ideoque

p

rophetis

i

tionis civium, excecationis, & capti-

fidem non habuerat , ut notat Jcfe-

diar

vitatis Regis.

Pheï

phus.

9. Nwmauid mom dixerumt ,' &c. ? )

I3. Extendam retc'mem'n. ) Chaldzo-

Iea,ü

Numnquid non dicent ? quafi dicat,

rum perf.quentium arte, volocitate ,

Ó

utique dicenr.

f&;,)æde.

& induftria capietur.

f(mmrg;

dO. Dncem.) Regem Sedeciam,

Ijfam. nom videbit. ) . Quuia oculos

dl

CAPUT XIT,

561

P

o*mf?

fa

övll—

a njiea2, & adducam eum in. Babvlonem in terram Chal«

j

daeorum , & ipfam non v1deb1t, ibique morietur.

14. Et omnes, qui circa eum funt, prsaefidium ejus, &

0d

agminaejus , difpergam in omnem ventum: & gladium eva-

Qr-

ginabo poft e€os.

uU

/15. Etfcient , quía ego Dominus ,: quando drfperfexo il-

los in Gentibus, & difleminavero eos in terris.

16. Et relinquam ex eis viros paucos a gladio, & fame &

Lel.

peítilentia: ut enarrent omnia fcelera eorum in. Genmbus, ad

quas ingredientur, & fcient, quia ego Dominus.

em

17. Et fa£tus eft fermo Domini ad me, dicens:

u

18. Fili hominis, panem tuum 'in conturbatione comede.

fed &aquam tuam in feftinatione ,. & moerore bibe.-

fiet

19. Et dices ad populum terrae: .Haec dicit Dominus Deus

ad eos, qui habitant n Jerufalem in terralIfrael : Panem fíum

in folicitudine comedent

jb

& aquam fuam in defolatione bi-

"ant

bent, ut defoletur terra a multltudme fuay propter iniquita-

tem omnlum

qui habitant in ea.

a

20. Et c:ïvuates

qua nunc haábitantur , defolatze erunt ,

Ti

terraque deferta: &-fcietis , quia ego Do»mmus

2t. Et fattus eft fermo Domini ad me, dicens :

À

22. Fili kominis, quod eft pmverbjum iftud vobis in ter-

ra lírael ,

imnef

"dicentium: in lopgum differentur - d1es, & peribit

h

omms Vmo d

*

:

nq

23. Ideo*

abità

ei eruet. Rex BdblenlS in Reblatïu

feftinatione , fgmfïcat Judeos tempo-

Vide

4. Regum 25. 7. Jeremie

Jue

re ObfileIHS' panem comefturos cunmy

89. T.

anxietate , & pavore hoftium immi-

l4. lp omnem ventum, & .)In omnes

11'3131.11"'0

1 i0te

xegiones , & gentes.

I9. J defolatiome.) Chald. /m ffu-

Et gla:i'mm €'7.), Efficiam, ut ho-

pore, LX X. im duteritu , id eft, de-

ftis eos, quocunque pergant,

fpemtxona

Citat

*1 fequa-

vabylo'

tur,"ut füpra cap

E4. D IÀ

.Ur defoletur.). Quia- defolabitur, &

TMID

16

4 gladszo , ö'c J

Qui. fcilicet

vacua-habitatoribus reddetur,

cladio, fame, aut pefte non pereant.

p

Ut enavrenut, 8$c.) Ut appareat apud

92. Proverbimm iffud.) Sermo, quent

t Cre'

vulgo ufürpatis, & ]a&dms

! ,hetl!

barbaras gentes juftitia mea,, cum au-

ditis eorum fceleribus, con'novermc je-

J4 lmgsm. ) Eft miofis; minus

fte a me punitos fuiffz.

enim dicitur , quam . f' lenificetur. -

In

I8. Panem tuum in rvnwrännme

fempiternum.

Jde?

comede , €&c. ) Comedere panem in

Dies, &'c.) Calamitatis, & vafli-

Cl a

«onturbatione , & bibere. aquam in

tatis & Prophetls prsdiecta,

Bbbo

ocilot

315/ ( Coun.Meuoche T«F.

1

J

-

(.562

PROPHET. EZECHIELIS

TAQD (:':n nr1 mCnmo? "

2

21mgyc

237

—— À — N RU GCUNSS oX 9 — annm-

ec dicit Demizns

L XZUS S

Quiefce.

Te faciam

proverbium iftud , neque vulgo dicetur ultra in

[

lírael: & lo

*

|uere ad eos, quod appropinquaverint dies, &

fermo omnis vifionis.

24. Non enim erit ultra omnis vifio caffa

fü

ambigua in medio filiorum Ifírael.

5 Qequ.e d.ivinati-o

2$. Quia.ego Dominus loquar , & quodcumque locutus

Ihi

fuero verbum, fiet, &nonprolongabitur amplius: fed in die-

10

bus veftris domus exa

fperans loquar verbum, & faciam illud,

dicit Dominüs Dens.

D

Vdl

26. Et fattus ett fermo :

D

omini ad me, dicens:

It

[

27. Fili hominis, ecce domus Ifrael] dicentium : Vifio,

prophetat.

juam hic videt, in diïes multOs/ : & in tempora lónga ifte

*

Ü

In.

28. Propterea di

cad eo;g,:* Hec dicit Dominus Deus: Non-

Ing

prolongabitur ultra omnis fermo meus: verbum , quod locu-

tus fuero, complebitur, dicit Dominus Deus.

*

g

C APUT XIIL

I

Minatur. Dominus D)

f

eudopropbetis ex j[uo cerebro difz)inantifbus,

populumque feduceutibus, fallam .promittendo. pacem ,' €? parie-

qül

- dem luto ab/que paleis linienda ) fimiliter , & filiabus Ifrael

Yen

de corde [uo prophbetantibus , & pu

lvillos [ub omni cu-

tl

bito confuentibus.

f

in

n

4l

LLA fattus eft ferm

o Domini ad me. dicens:

Pu 0

-

2. Fih hominis , vaticinare ad prophetas Tfrael, qui

hl Of

prophetant:.& dices prophetantibus de corde fuo

-

.

Audite

Cügl

verbum Domini:

n

en

vem

Terem

3. Heec dicit Dominus Deus: * Vae prophe

ss infpión:

23. 1- bus

nira

h

, qui )fecluunïur fpiritum fuum , & ,pihil vident.

^

jt&cr

i4. 0.

4. Qua-

Timie

Peribir ommis wifoa. Wane, & f'«llf;E

per Prophetas-meos þ1*æþïïxero , ante-

lle

faïæ-

:

J

apparebunt Prophetis.

quam moriamini , evenient.

P

efï:

N

. 23. Quiefcere. factam.

.Q7. dn dies multos. )* De rebus non

ciam.

) Ceffa're 'fä-þ-

noftro hoc xvo, fed multo poft fu-

11]

£uris.

f; ( L:r['lg

24 Di'vt';zatz:o ambi 342.) Quia omnia,

)

quz Prophetz przdixerunt, tam per-

2. E corde [uo^) Animi fui f

gme-n-

plea

fpicue evenient, ut nemo poffit am-

ta, non Dei verba.

M

bigere iimpletane fit prophetia, an non.

3. Sequantur [pritum: fuum, Gc. )

6Fe

QS. lm d;ebus veffris loquar verbum ,

Qui cum nullam a. Deo revelationem

f (hm

& facram illad.) Qug ig diebus veftris

acceperint , pradicunt temere quid-

"

CAPUT X[Iï.-

565

f

4. Quaü vulpesim defertis, prophetæ tui Ifrael' erant,

5. Non aífcendiftis ex adverfoj neque Oppofü!ftls muruim

Ü

pro domo Ifírael,

ut ftaretis in praelio in die Domini.

6. Vident vana , & divinant mendacium : dicentes, aít

Dominus : cum Dominus non mlfent eos, & perfeverave-

0

runt confirmare ifernionem,

7. Numquid non vifionem caffam vidiftis, & d'lvmanonenï

0

mendacem locuti eftis ,

& dicitis : Ait Dommus cum ego

non fim iocutus.

i

$. Propterea hzc dicit Dominus Deus: quia Iocun eftis

vana, & vidiftis mendacium : ideo ecce ego ad vos; dicit

Dommus Deus:

0,

9. Et erit manus mea fuper prophetas, qui v1dent vana,éc Ames

fe

divinant mendacium : in confilio populr mei non erunt, & 3. 6.

in fcriptura domus Ifrael non fcribentur, nec in terram Ifrael

jun

ingredientur, & fcietis, quia ego Dominus Deus.

Qu

:xo. Eo quod deceperint populum meum;, dicentes: Pax ,

& non eft pax: & ipfe eedificabat parietem, illi autem hme«

bant eum luto abfque paleis.

Bbbb 5

rr. Dic

f

P

i

quld ilis in Tehntem , O«X m buccan

9. Ecce ego ad 'z;as) A poftopefis.

venit.

'enio, ut vospuniam. Chald.habet :

j

Mirtam ram "A 17 700$.

4- Qnafi oulpes 12 defertis. ) Quuia

eccule, & dolofe populum vaftant ,

|9« Mantis mea j Ultio mea. In Chal-

fimulantes fe commoda, & utilia po-

deo P/.:z(ga petent£a.mHiea..

u

pulo loqui, ut ab eo lucrum aliquod

Prophcras.) Falfos.

repm tent.

Qhuia etiam timidi peri-

Imn conf/lo ) Ín cetu popuïx redeun-r

qui

culo ingruente hofti fe opponere non

tis e captw itate.

audent , fed quafi vulpes in fui$ ca-

Et in feriprera , Ee.) B catalogo

ydite

vernis deh :efcunt.

Ifraelitarum viventium , & redeun-

$. Nez 4A'end;/z9u iex adver[o. j WVos

tium e captlwtate nom fcribentur ,

etitd

Pfeudoprophete nom oppofuiftis vos

qUIZI morientur.

prembus Deo, qui hoftes Chaldaos

IO, Dienfet,par.) lnanem fecu-

nnümittebat in mürum ruinze, id eft,

Qu

ritatem, & plofpemd*em populo pro-

urbis. ]erufalem dirupt:m.

In Hebh

mittentes.

n

eft :

Nom afcemdifiis 1m j/ä&ü?dä quæ

Et dpfe.) Populus

Ed feabar partetem,) Promittebat

l)hmfïs fimilis eft illr, quam: habemus

fibi

j

11.!'1 atem ;

j 001

Pfdl 105 18 S: A02 /'eh ef : cOH-

paries enim domus

oft i

fr«&ione , quem locum videtur Pro-

fecuros nos ab hOPlebo reddit.

pheta refpicere.

-Vide que ibi dl-

Jl anten.) Pfeudoprophet'e

xinmus.

Confirma-

f;gmen

Lésmiebant duto , &c. )

6 Per/;frvcrzzverunt, &c. ) Qu fa]-

bant populi fecuritarem falfis, infir-

fo dixerant,

iterum atque iterum re-

rmsque rationibus.

In Hebrzo eft ,

,6:)

yone

petiverunt, ut ea magis confïrmareuc.-

Lieumt mefto,, fcilicet te&Onou Efh-

A

54 . PROPRHE!(T. »E*,ZE CHIELIS

rr. Dic ad eos , qui liniunt abfque temperatura, quod ca-

urus fit : erit enim 1mber inundans, & dabo lapides preegran-

des defuper irruentes, & ventum procelle diffipantem.

I2. Si

:

*

vobis: Ubi eft litura, quam liniftis?

quidem -cce cecidit paries : numquid non dicetur

"

I3. Propterea heec dicit Dominus Deus : Et eru

mpere fäe

422 p u —

ciam fpiritum tempeftatum in indignatione mea, & imber in-

undans in furore meo erit

, & lapides grandes in ira in con-

fumptionem.

I4. Et deftruam parie

tem , quem liniiïis,äbfque tempera-

Ü

mento, & adaequabo eum terraes, & revelabitur fundamen-

tum ejus: & cadet, & confumetur in medio ejus: & fcietis,

quia ego fum Dominus. -

p

fi

r$. Et complebo indignationem meam in pariete, & in his,

qui liniunt eum abfque temperamento, dicamque vobis: Non

V

eft paries, & non funt, qui liniunt eums -

16. Prophetz Ifrael, qui prophetant ad Jerufalem, & vie

dent ei vifionem pacis: & non eft pax » ait Dominus

Deus..

16. Et

x

cere volunt, ut teeditas vitiorum non

tum procelle, ventum vehementem ,

& procellofum.

tüg

appareat , fed inutilem fumunt operam.

loq

"bfaue palers.") Palee enim lutum,

dn conmfumptionem.). A. d perditionem

u

od alioqui difflueret

veftram.

Per imbrem, lapides, pro-

d

Es

1

ringunt , & uniunt.

, continent, ad-

cellam, Chaldzos intelligit, per quos

(ent

XI. 4bfque temperatura.) Sine ad-

Jernfalem everfurus erat.

Ya

mixtione palearum. — [nterpres dixit,

I4. Revelabitur fendamentum.) Ever-

ab[que remperatura, varietatis caufa.

tetur ufque ad fundamentum, ita ut

p

illud reveletur, & appareat.

IUS

- Imber inundans, $0.) Signifïcat nul-

lam vim humanam, nullum confilium

Cadet.) Paries.

divinze ultioni reftiturum, fed fe po-

Confzumetur.) Is, qui parietent linit.

Que

tentia fua vindice omnia everfurum ,

LXX. habent in plural. Cozfgmemini.

(

& difturbaturum.

Conf

In medio ejus. ) lIntra ipfum funda-

pars

Lapides pragrandes.) LXX. habent,

mentum. . Vocat autem fundamen-

A(9sc merpoóNsG , ingentes lapides,,

tum parietis, id eft, fecuritatis ipfo-

I

uales e catapultis, & machinis ob-

Vil

f

rum, Hierofolymitanam urbem, in qua

omnem fuam fiduciam collocaverant.

&xte)

dentes civitates, in. muros, & do-

DU

NI

ios folent ejaculari.

Is. Cemplebo, &e.) Exfatiabo iram

meam in demoliendo pariete, quem

li;

9. diquidem ecce cecidit parie:.)

dlmx

Hebr. Ez ecce cecidit pasdes,

&dificaftis, effundamque iram meam

Numaquid non dicetur vobis, Gc. ? )

adverfus Prophetas, qui linunt eum.

Nonne tunc hoítes irridebunt vos,

Noz eff paries, &c.) Corruit murus

fj

ld

cum zdificantibus, & linentibus.

h

interropabuntque fubfannantes, ubi fit

l;

fecuritas, & fiducia veftra ?

I6. Propheze l/rael.)

Non funt, i'.n-

I3. Spiritum tempeftatum, ) Spixi-

quam , Prophetz Ifracl,

àfim

n

$65

QAPUïthm :

l«

»'79. Et tu. fili hominis, pone faciem tuam eontra filias po-

1

pulitui, quae prophetant de corde fuo, & vaticinare fu-

s

'per eas,

*

18. Et di

c:; Haec di»öi.txDominus'Deuys:' Vae imæ confuunt

h

pulvillos. füb. omni cubito manus, & faciunt cervicalia fub

capite univerfze aetatis ad capiendas animas, & cum caperent

f

animas populi mei, vivificabant animas eorum. .

f

19. Et violabant me ad populum meum, propter pugillum

hordei, & fragmen panis, ut interficerent animas, qua& non

moriuntur, & vivificarent animas ,

C

tientes populomeo credenti mendaciis. -

juse non Vivugt«, men-

1

20. Propter hoc hs dicit Dominus

Deus: Ecce ,egïS ad

i

pulvillos veftros, quibus vos capitis animas volantes, & di-

rumpam eos de brachiis veflris: & dimitt

h

I$

olandum.

"

aæ animas, quas

fl

VOS capitis, animas ad v

fépe

d

Bbbb3

r Et

Y

Y

Vifionem pkci:, 13 -Prophetam pro-

19. V;olabauf*me ad ;;ppzln-m meum.y

fpera promittentem.

H

Deliaquebant in me coram populo

E

17. Pone faciem tuam.

) Vultum

meo, dicentes : Hac d/cst Domumus ,

n

tuum Oobfizma, audacter, & libere

cum ego non. dixiffem, & me quodam-

módo mendacem facientes,

loquere.

)nenm

Contra félias populi fei.) Propheti-

Propter pugillam . bordei. ) Minims

das, qu& populum feducunt , przdi-

mercedis fpe,

PIO

centes commenta animi fui, non Dei

Ur igterficerent , €$c.)

Ut pr&edice-

quOS

verba : funt qui putent Prophetidas

rent interitum Prophetis veris,

Dvet

appellari hic viros molles, effemina-

fanQis viris , qui morte digni non

tos, qui falfa vaticinabantur,

funt; vitam vero promitterent ]u-

a u

1

I8. F« qu« canj:mnt.) Prophetides,

dxis, & falfis Prophetis, qui occidendi

Ur occiderent

qua confuunt.

funt.

LXX. habent :

copfdunt pulvilles.) Adulantur, ut

enimas, quas nou oportuit eori, & falva-

confcientie quafi fubjectis omni ex

rent auimas, quasnon oportug: vtvere.

gmiïli-

gndi"

parte pulvillis , quietz fint, nec ullis

20. Ecce ego.) WMenio; vel ponam

3meal

rodantur aculeis..

Grseci pro pul-

contra pulvillos faciem meam in ma-

vilhs vertunt EvioAc;« , veftimenta

lum, ut fupra num. g. propheto, &

; i

rn qu?-

exteriora, velamina , pretextus ad ob-

pradico eis exitium.

«

tegenda vitia.

4nimas velantes,) Yd eft, ficut vo-

Uziver[a atatis.) Cujuscunque or-

]ucres.

0 ir;lm

dinis, & ztatis hominibus.

Dirempam eos.) Abftraham, & di-

| quem

qeanm

d capiendas animdf.»'.) Ad fallendum

ripiam pulvillos.

falfa fpe futurze . pacis.

De brachiis veffris.) Dicit veffris,

Et cum caperezt.) Cum perderent.

& non zJWoerzm, quod ii, quos deci-

quirus

$

Vivifcabatt animas) Promittebant

picbant, in eorum erant poteftate,

animabus , id eft, hominibus vitam,

Dimittam.) Liberas a reti veftro; ut

n

j

& falutem , fed. falfo,

volare poflint, quo voluexint,

*

PHROPILET. EZECHIDLI

566

2r, Et dirumpam. cerv1caha veftra

& liberabo populum

meum de manu veftra, neque erunt ultra in manibus veftrls,

ad preedandum: & ícietis, quia ego Dominus.

ff

23. Pro eo quod moerere feciftis cor jufti mendaciter, quem

ff

ego non contriftavi, & confortafts manus Impli ut non re-

fi

verteretur a via fua mala7 & viveret:

P

23. Propterea vana non videbitis, & divinationes non dl-

H

vinabitis amplius, & eruam populum meum de manu veftra :

2

& fc1et1s., quia ego ] Dominus.

-

CAPUT XIV..

D

Commmafur Dominus idololatris, qui veniunt ad proþhems m

V

per: eos confulant. Dominum , dzcens fe illos perditurum , & pro-

Q

phetas decepturum , uf re[poudeant juxta illorum iniquitates :

D

ANoe autem., Danzelem €? 3ob, [ua ju[litia liberaturos fe tan-

Ut

zum,C» nom impios de fame ,

malis befliis, gladio, C? pefle,

tel

quæ in populum peccatorem immittet Dominus : additur enam

confolatio reliquiarum Jfrael.

q

T venerunt ad me viri feniorum Ifrael ,

& federunt co-

ie

E

Tat me.

2. Et fa&us eft fermo Domini ad me, dicens:

2. Filt homlms, viri ifti pofuerunt immunditias fuas in cor-

t

dibus fuis, & fcandalum iniguitatis fusze ftatuerunt contra fa-

D

ciem fuam .,numqmd intezrogatus refpandebo eis?

Í

4. Pro-

]ux

/

Mu

fan

D

/O1. Md pradandum.) Pallive. Non

res fculu:et ; & magiftratus; ht enim

Ief (

amplius patebunt przde manuum ve-

te;e creabantur ex fenibus.

firarum.

&

Pofueruzt EÉpemtizo dit as /Twu £7c.)

fPOm

22. Ma&rere feciffss , €fe; ) Prophe-

Deäxa gerunt idola in animo fuo;

Ils à

tando et tn(ha, cum. ego nihil tale

toti dediti. funt. idololatriz.

Aquila

aixiflem.

vertit : DeZecavergzt idolaincorde [uo.

i,

D7

Confortaflis , &c. ) Prophecando ei

Scandalum iniquitatit.) 9ic aj ppel-

The

Izta, & vitam ; eo quod daret vo-

lat idola , quo

cultoribus fms fint

ldr]y

bu, munera

fcand*alum, hoc eft, quod faciánt eos

tü

. Vama noón videbiris, ffc.) Am-

phus non pronhetabntxs, quia Occi-

offendere, impingere, & ruere, fint-

que occaíto omnis mlqmtatxs, calpæ

dtrio

dam vos, vel pefte, vel gladio Chal-

Ícilicet , ac penz.

eéixorum.

Sratuernunt cóntra fkc:em fnam.

fl N

N

EO

It femiorum-) Webraifmus , pro

80 0

Ícant.

Ut in iis oculos, & animum pa-

ptu

nonnull a femombus , primo-

l;

t flla

-

567

CA PU T 'XIV.

FYRaUI: A Ti^.

/4. Proptér hoc loqüere eis, -& diócs 2 55

S7 T0 UC Utb x

minus Deus: Homo homo de domo Ifrael, qui pofuerit im-

munditias fuas in corde fuo, & ícandalum iniquitatis fuze fta-

tuerit contra faciem fuam, & venerit ad prophetam interro-

gans per eum me: Ego, Dominus

ne immunditjarum fuarum:

refpondebo ei in multitudi-

;

s. Ut capiatur domus Ifrael in cord

»

e fuo, quo recefferunt

a me in cun&tis idolis fuis.

.6. Propterea dic ad domum Tírael: fizc dicit Doniinus

Deus: Convertimini, & recedite ab idolis veftris, & ab uni-

j

veríis contaminationibus veilris avertite facies veftras.

7. Quia homo homo de domo Ifrael

, & de profelytis ?q-u)i-«

cumque advena fuerit in Ifrael, fi alienatüs fuerit a me, «

pofueritidola fua in corde fuo, & fcandalum i niquitatisfuze fta-

tuerit contra faciem fuam, & venerit ad prophetam, ut in-

!)

terroget per eum me : ego Dominus refpondebo ei per me.

.8. Et ponam faciem meam fuper hominem illum, & faciam

eum in exemplum , & in proverbium , & difperdam eum de

0-

r?'ediofpopuli mei'& & fcietis , quia ego Dominus.

o. * Et

—

4- Home Lomo.

) Quilibet "iï:ömo, : ïn cuniles 1dol$ fuys.) ;Uf;i 'idOHS fui;

ji

eft Hebraifmnus.

adhegrerent.

"

Per eum.) Per Prophetam.

d« Homo bomo.) Quilibet homo , ut

Refpond.bo» ei £m multizudime, t5c.)

*

fupra n. 4.

Juxta multitudinem immunditiarum

-Et de profelytis.) . Profelyti, id eft,

0

Ífuarum.

Ut merentur immunditiz ,

advene vocantur Gentiles aliunde ad-

& peccata ejus.

]ta per Prophetas

venientes, ut inferantur religioni Ju-

fj

refpondebo , ut videntes non videart,

daorum, & populo Dei.

il?agnïw

& audientes non intelligant, quz re-

nus vertit: Er de peregrimo, qmi pere-

fpondebunt Prophetz , & inde erro-

grimabitur im Ifrael.

Nam etiam ex-

QX

ris anfam arripiant.

In Hebrzo eft :

10,

tranei, qui inter Ífraelitas vivebant,

j

Refhondebo ei wententt . 4n multitudtne

etiamfi legi non fe fubjeciffent, tene-

jui

namundittarum : [narum.

Ecce ille ad

bantur tamen ab idololatria abftinere.

p

Tmne

venire audet

anumum . habens

»d

Ter me. ) Non per Prophete ver-

idololatria plenum. — Refpondebo igi-

bum, fed per me, & flieella mea,

fint

tut,

[

quz ei immittam.

Vel fenfus eft:

£05

ego ipfe pronuntiabo fententiam meam

í

ht

8. Urt-capiatur, 6c.)- Ut fuo defi-

P

derio , & affectui obfequens, & re-

contra ipfum.

d)l)ïf

fponfa

juxta. illum

interpretans ,

9. Ponam fadew meum [uper bomi-

eo quafi laqueo capiatur

jjatur.

-', & deci-

zem illum.) Sufcipiam contra illum ini-

1772)

micitias, adverfariusilli ero. Frequens

Pl

. Im corde

Hebraifmus, ut fupra c. 13. 17. &

.te fu de

foo-) Affegq ; & volunta-

]ercm-gc. 21. 10. «& 44. I1. 27.

-

568

PRO*»—PHET..EQZECHIVELIS' 7

x

erit. & loc:

——

2

[

13 f-a.

-£cub

s fuerit verbum:

Supa 9. " Ri pff)

phem cum errav

13. 5 ego Dominus

decepi prophetam illum , & extendam manum

fà

meam fuper i

llum, & ä.-.eläebo eum de medio populi mei Iírael.

10. Et portabunt ini

g

uitatem fuam ; juxta iniqqïtatgm in-

?i

terrogantis, fic i

niquitas prophetse erit.

2

1

frael ame

:

, neque polluatur

1r. Ut non erret ultra donrus I

in univerfis preevaricationibus fuis: fed fint mihi in popu-

lum, & ego fim eis in Deum, ait Dominus exercituum.

fo

12. Et fa&tus eft fermo Domini ad me, dicens :

^

i-

13. Fili hominis, terra cum peccaverit mihi, ut prsevai

&

cetür praevaricans , extendam manum meam fuper eam,

L

&

U

Supra "

conteram virgam panis ejus: & immittam.

in eam famem?

&

4- 16.inter

ficiam de ea hominem, & jumentum.

-

É

5

14. Et fi fuerint tres viri ifti in medi

o ej

us, Noe , Daniel,

bu

16 & Job: ipfi jüftitia f1t1a.. liberab.unpxgnimäs fuas ,* ait Dominus

exercituuni.

Y

15. Quod

& fi' beftias pefümaä

induxero fuper tefrarh j ut

äod non fit pertranfiens

pel

vallem eam, & fuerit invia, eo

16.Tres,

n

propter beftias.

Ut pravaricerur pravaricans-) Väglde

]i

Faciam eum im exemplam,) Faciam,

&t ejas pona exemplo fit aliis.

prævaricetur*.

&i

Et in proverbimm.) in fabulam, ut

Conteram virgam pauts.) Sterilita-

hr

in ore fit omnium , ut cum grandem

tem , & famem immittam ; corpus

uafi b

aculo fuftentatur-

vindi&tam fignificare volent, pocnam

enim- pafe,

adi

ilius appellent.

Hadeni phra

[

is habetur fupra cap. 4

9. Et Propheta,) Falfus: nam verus

I6. & .c. 5. 16. & Lev. 26. 26. ubi

Ti

non erat.

h&c eadem terre porna proponitur.

Deeepi.) Decipi permifi , non re-

4. Im medio ejus.) l'erre, quv fa-

dargui, cum poffem , toleravi ejus

me aflligitur.

Óf

mendaces Prophetias, (& promiího-

Noe, Daniel, & Tob.)

Hos potimmum

1)10 )

Tunt,

nes , üt per eum puniam interro-

nominat, quia hi tres fao feculo,

cantes, non me, fed idola, & falfos

quafi foles juftitiz illuftres orbi pre-

Ih

illorum Prophetas.

Exitum illi infe-

fulferunt, & fuerunt falutis aliorum

diln ]

amantiffimi , ideoque Deo chariffimi,

eoni

ram, quem non expettat.

Pecu-

IOo. Portabunt imiquitatem .Pm;n.)

& in oratione efficaciffimi.

y

Luent ponas igiquic:ätis us.

liariter INNoe octo homines femen fu-

[(mfr n

juxta fuiquitatem gmtervogantis. )

turos generis humani diluvio eripuit.

patra

effus

JEquali pena punietur Pfeudopro-

Danie] Chaldeos magos ab imminente

pheta, & qui eum confulit.

inorte liberavit. . Job veniam impetra-

2]

II. U& mom erret, ) Midens ahos,

vit iis, qui ipfum-offenderant.

Acerl

unimas fuds,) Seipfos folum, non

qui a me receflerunt; exraffe, & effe pu-

ET

nitos, quafi dicat : ut hac ratione [frae-

autem alios.

n

lem a talforum vatum fequela liberein.

I5. Er fmerit ipvis.) Pagnin, & Va-

2

tabl, vertunt , defelata,

B[&L

i3 4érra.) Mabitatores terie,

CAPUT

XIV.

569

16. "Tres viri ifti fi fuerint in ea, vivo ego, dicit Dominus

Deus, quia nec filios, nec filias liberabunt : fed ipfi foli libe-

rabuntur, terra aatem defolabitur.

3

?

17. Veil fi gladium indüxero fuper terram illam, & dixero

gladio: Tranfi per terram, & int

*

erfecero de ea þominem ,&

jumentum :

z

19. Et tres v

iri ifti fuerint.in medio ejus : vivo ego, dicit

Dominus Deus, non liberabunt fil

z

ios , neque filias : fed ipfi

foli liberabuntur.

$

19. Si autem & peftilentiam

immifero fuper terram illam ,

& effudero indignationem meam füper eam in fanguine, ut

auferam ex ea hominem , & jumentum :

äi

20. Et Noe, & Daniel, & Job, fuerint in medio ejus : vivo

ego, dicit Dominus Deus, quia filium, & filiam non libera-

]

bunt: fed ipfi juftitia fua liberabunt animas fuas.

21. Quoniam hzec dicit Dominus Deus: Quod & fi quatuor

judicia mea petfima, gladium. & famem ,'ac beítias malas, &

jl

'HS

peftilentiam, immifero inJerufalem, ut interficiam de ea ho-

minem, & pecus:

*

^

G

22. Tamen relinquetur in ea falvati

o educentium filios, &

ide

filias: ecce ipfi ingredientur ad vos, & videbitis viam eorum,

& adinventiones eorum, & confolabimini fuper malo, quod

jite

induxi in Jerufalem , in omnibus, quae importavi fuper eam.

q)üä

23. Et confolabuntur vos, cum videritis viam eorum, &

u

adinventiones eorum: & cognofcetis, quod non fruftra fece-

I

yi

rim omnia quze feci in es, ait Dominus Deus.

d

-

CAPUT

Ti

J6. Nec filios.

Ne filios quidem

Aliqui ex. clade evadent, & fuperfti-

u

tes erunt ,

-

ui etiam educent ex hac

proprios, aut

S liberare pote-

1

runt.

clade filios, & filias, ut in eis ferve-

ao

317. Gladium snduxero , &fc.) $i cla-

tur , & proy

ftirps Abrahz.

j al

dem per imumiffos hoftes armatos re-

- Jpff amgrediemtur ad vos. ) Abdu-

centur captivi Babylonem , in qua

-o,l'm?'?

gioni inflixero.

vos eflis.

ffunhy

39. m famguine.) Ad effundendum

k

fanguinem, ad czdem, carnificinam

Videlátss viam eorum.) Mores eo-

y l-

atrandam, & ut fanguis, id eft vita

rum probros, ob quos alios punivi,

effundatur.

fed eos ex mifericordia fervavi.

*jp?.li'f'

QI. Swatuwor judicsa mea pe/fuma.)

OCnfolabimini.) Midentes merito ca-

pante

*

ptam , & incenfam Jerufalem, & ci-

j

Acerbiflima fupplicia, & flagella,

qui-

bus uti foleo. Sumitur judicium pro

ves ejus abductos in captivitatem ob

[

pena judicio decreta.

eorum fcelera.

Q2. Relinguetur s3m ea falvdtio., )

- Bsbl. cséma Com. Menech. Tozs. V.

Rä.cbb: frufiva.) Non fine caufa.

V

-

579

PROPHETIZE EE CHEELIS

CAPUT XV.

— 9

I

Sieut ignm de vite preecifum foli fer'vit igni , ita Sfudeos ob inve-

derata peccam cum SFerujalem pradicit

""

!

exurendos

1. T factus eft fermo Domlm ad me, dicens:

2. Fili hominis, quid fiet de ligno vitis, ex omnibus

hgnis nemorum , qua funt inter ligna filvarum ?

3. Numquid tolletur de ea lignum, ut fiat opus, aut fabrica-

bitur de ea paxillus, ut dependeat in eo quodcumque vas?

4. Ecce i igni datum eft in efcam: ütramque partem ejus con-

fumpfit ignis ,& medietas ejus reda&ta eft in favillam : num-

quid utile erit ad opus ?

Ut

$. Etiam cum elfet integrum, non erat aptum ad opus quan-

hs

to magis cum illud ignis devoraverlt, & combufï'eut nihil ex

eo fiet operis ?

. 6. Propterea heec dicit Dominus Deus : Quomodo lignum

vitis inter ligna filvarum, quod dedi igni ad devorandum ; fic

iorm

lnp[

tradam habitatores Jerufalem..

7. Et ponam fac:em meam in eos: de igne eg*'edlentur, &

il Ht

Conj

ignis confumet eos: & fcietis, quia ego. Domlnus cum pofue-

ro faciem meam in eos,

V0ca

tgo

8. Et dedero terram inviam , & de(olatam eo .quod praeva-

[ N

rlcatores extltermt dicit Domlnus Deus.

Ü a

L

CAPUT

J

;d fet de ltgno vitis? ) Solet

que extremitatem , id eft, non folum

en

rQng

Deus trequenter populum Ju-

medietatem, ficut in ceteris lignis con-

daeorum vineàm appellare, ut cum

fuimpfit, fed etiam ämemu:dtes Nam

63n

dicitur ]er m. 2. Q1.. Ego autezm plan-

ex ceterls llfoUS extremxtate&, titiones-

?4 6

(Quia et-

favs ze Wirzeam elcllam , 6$c.

que aliqui manere folent, ex quibüs

gO expeCavit, ut facerer uvam, &

ahquxd operis, aut certe paxillus ali-

Gone

fecit. labrufcas , compamt illum l-

quis Beri P(xCü a£ ex farmentis, quia

Chan

facillime ardent, nihil manet,

lt

ii

gno infructuofo vitis, quod ad nul-

lam rem utile eft, mfï "ut in ignem

S. Ex co0. ) |Ex extremitate ali-

st

conjiciatur.

qua , que combufta medietate fu-

Ml

Ex omniius ltgm: 016»iOrtupa.

Pre

pereüat

Fa

, !

omnibus lienis fllvefï:ubus

& infru-

M

m

(

Pouaw f;aem W'edm " Jc ) Vlde

&iferis.

fupra fuperiori capite n. .

H

^

2

Ut dependeat iu eo quodeunaue UAS. )

De igne cgicd;entur, €f fgnis 60,7/5-

&

Ahquod domefticum

inftrumentum ,

met e05. ) Oi ex igne epreffi fuerint.

3

f;ye I

ii

ahqu a ful)l,ellc*;

1Ce1um COD]ILIT*D eos ,

ut Omfino

u

4

Utramaque baritm-.)

) Hebr. weram-

confumantur ; quemadmodum faxmen-

dIito,

*

'A€

at

z

,Z

E

$73

^X

CUA POT. XVE

ferujäzlem prius abjetctifrma , mirum in . mozlum a Deo. exaltam,

lA

offendit ingratitudinem Uarzcz idololatria, in qua & Samariam ,

& Sodomam Ji uperavit : idcirco tradet eam Dominus in vaflatio-

nein , & in ignominiam omtiibus Gentibus : fer vabit

tamen pacium reliquiis fuis.

Ju

PUM i fa&tus eft fermo Domini ad me, dicens:

2. Fili hominis, notas fac ïerufalem abominationes fuas,

v

T OELENEOS: Hæc dicit Dominus Deus Jerufalem :

R adix

tua, & generatio tua de Terra Chanaax

: pater tuus Amorrhæüs,

J-

& mater tua Cethoea.

"n

4. Et quando nata es, in die ortus tui, non eft praecifus

vmbilicus tuus, & aqua non es lota in falutem, nec fale falita,

d

nec involuta paunis.

I2

5 Non pegerCL fuper te oculus, ut faceret tibi unum de

UUR od r

* his,

m

fic

torum extreuitates , qus media parte

4.

uando gata e:,) Ortus Ifraetis

igni confampta manere folenr, iterum

fuit po

mortem Jofeph ; tunc enim

in ignem conjicimus , donec omnito

in fhgypto multiplicatus eft, ut in-

confumantur.

Perfiftit in eadem al-

ciperet effe non familia Ifraelis, fed

[üe-

legoria farmentorum.

Ignem autem

populus.

vOcat afflitiones, & cal&m;taces * Ht

Non eff precifus umbideu: us , G. )

Pfalm. 65. 12.

Trasfrvimus per ignem,

a

Neglecta tuifti, & abjecta quafi abor-

C* aquam, &Y eduxifhi mos m refrige-

tlvum, non prxcifus umbilicus, non

r:um

lota, non falita, &c.

Id accidit po-

2

pulo Ifraelis, cum fub Pharaone ty-

UT

Of as fac' 7erufalem &c.) Per

htteras

ranno male habitus eft.

Nam Propheta

folum

erit B ibylone

Sic imperatum lfa

.Aqmz 202 es ora s fmutem ) Non

; con

E

H

Anmmn.z populo o fGele-

eft lota aqua ulla falutari ; folet enim

:63p. 58*

[^

recens natis infantibus lotio adhibe-

Nam

hz €O0rsm,

[ones:

ARadix 4444 É gentratio tua, tf c.)

r ad ab&emendas puerperii fordes.

*Gener"mo tua videtur elle de terra

Aliqui vertun.c ANom es$ lota ad mus-

qmbas

diiiem.

jj t

'Chanaan, ob .morum, & impietatis

qvl!

ümxhtudmem

Nec fale [ahm) Solebant enim ve-

Pater tuns Amorrbeus., 6c.) Licet

teres recens natorum infantium COI-

pora fale afpergere, ut folidiora fie-

t d

filia naturalis fis, o Jerufalem , Abra-

rent,

& conüruwerentur & ut omnis

u

he, & Sare, tamen per imitationem,

/& mores v1derxs filia Amorrhzorum,

uteri immunditia- ficc:dretur, & pra-

cifi umblllcl vulnus fanaretur.

W

& Methzorum, quia eorum ftudia,

& impletatem æmulaus

Cethei ,

5

Non pepereit fuper te

oculus, )

qift

five

ethaei fuerunt una ex feþtem

Nemo fuit, qui cum te ita abjectam,

i, que Chanangam incolebant,

jb

gentil

& expofitam videret, mifererezur. Va-*

il

0

'mceq

1 Occuparetur ab .Hebrzis.

tablus veitit:

Noez c:/? aufertus tui ocu-

Ü

g

372

PROPHETIEX EXECHIE Lis

his, mifertus tui: fed proje&a es fuper faciem terrae in ab-

je&tione animze tuze , in die , qua nata es.

.. 6. 'Tranfiens autem per te vidi te conculcari in fanguine

tuo, & dixi tibi

,cum effes in fanguine tuo ;yVive,- dixi, inqugm,

"E

tibi: in fanguine tuo vive :

7. Multiplicatam quafi germen agri dedi te: & multiplicata

es, & grandis effecta, & ingreffa es, & pervenifti ad mundum

muliebrem : ubera tua intumuerunt

, & pilus tuus gefmina?vit: |

& eras nuda, & confufione plena.

8. Et tranfivi per te, & vidi te, & ecce tempus tuum , tem-

pus amantium , & expándi amictum meum fuper te, & operui

.

(

ignominiam tuam. Et

J

uravi tibi, & ingreffus

wfum pa&qm

fit

tecurg (ait Dominus Deus) & fa&ta esthI

9. Et

*

I

z

lus bominis.

Notat /Egyptios, qui

V. Multizplicatam /f'c"ut qermen agri,

Jür

quafi parentes Hebrzis eiíe debuiffent

£jc.) Incredibillter, & in immenfum

qua

ob Jofephi merita , & tamen illos

multiplicavi te.

Ingreffa es, &fc

) Progre*ffa es , ado-

lte

runt.

duriter , & immifericordite.r tracta-

Jevifti ,

&

ad tempus

pubertatis

&

- Projetla es fuper f'actem terra.) Sicut

pervenifti , ut nubilis efies ," qu«

do]

infantes expofiri projici folent. Vel

xtas mundum muliebrem poftulat.

Thea

ficut infantes nafcendo effunduntur,

Mundum muliebrem.) Sic appellat

ls

& abjiciuntür in terram.

ornamenta , quibus nubiles puelle or-

nup

n abjetlione antma tu2.) Mite tug.

nantur, ut fponfis placeant, armillas,

&

Proje&ta es , ut morereris,

torques , monilia, inaures , &c.

f

I die, qua nata es. ) Coperunt

Ubera tua intumuerant.) Ut folent

enim [fraeli

tz in /Egypto populus

virginibus intumefcere, cum ad an-

dfu l

elle.

nos pubertatis perveniunt.

pulch

6. Tranffens.) Quafi Rex, qüig it

Pilus tuus germinavit.) Pubes, qux

viris decimo quarto', fominis duode-

N carlb

venatum , & in agro incidit in puel-

i

luda;

]am expofítam.

cimo ztatis anno nafci folet. Honefto

at j

Vidi te conculcari in þngutfizertuo.)

verbo rem turpei declaravit.

Vidi. te in terra fanguinolenta jacere,

Era: nuda , €6c. ) In. Hebr. zsda,

ufr'h (

Jr&,

ita ut a prztereuntibüs conculcari

69 retetla , id eft veftitu carens, aut

lh

.poffes.

Vidi te fordidam, barbaram,

tenuiter veftita. Sic exprimitur inife-

Urg;

incultam , miferabilem, fidei , legis,

rià gentis in. /Egypto.

gratiz , falutis, & omnium Dei do-

g. Ert ecce tempus tuum :

tempu:

Qiar

UR Y

norium experterm.

amantium.) ÍÉtas tua, qua virgines

le

Vrve , dixt , 2nquam , tibj.) Feci te

a procis ambiri folent , jam nubilis

vivere, cum omni auxilio deítituta

eras, & nemo té, quia nuda eras, &

díy (

f

mifera, ducere volebat.

Qu j l

efies , & niorti expofita.

lz fangmine tuo vive. ) LXX. ha-

Expandé amidum meum fuper *e.)

bent: 4e famgsmime tuo vita.

Licet

in Hebr. eft, .4/am mezm , id eit,

ID[/

"voluteris in fanguine tuo., Éxcitaberis

oram veftimenti mei ; quafi

icat

&lu, &V

tamen ad vitam.

lh f

It

Defponflavi te mihi ia uxorctmB* Mla-

""nq xel

-CAPUT XVI.

Y

573

9 Ft lavi te a

&

unxi te oleo.

4

qua; & empndävi fanguinem tuum ex te,

1O. Et veftivi te

difcoloribus, & c.al*,ceaiii te iaïlthino': &

U

cinxi te byífo, & indui te fubtilibus.

II. Et ornavi te ornamento, & dedi armillas in manibus

[

m

D

tuis, &-torquem circa collum tuum:

.12. Et dedi inaurem fuper os tuum, &-

€irculos aurib'us

t

tuis, & coronam decoris in capite tuo-

13. Et ornata es auro, & argento, & veflit

a 'es byifb, & po-

j

lymito, & multicoloribus: fimilam & mel, & oleum comedifti,

ul

& defccirg fatta es vehemente

r nimis, & profecifti in regnum.-

üm

Qooec-5

I4. Et

ritus enim expandens oram veftimenti

mo,TIiCAWRAre, € ricAmIALO : fignifïcat fe.

k

in feminam apud Hebrzeos, hoc fi-

fynagogam fponfam fuam, omni or-

gno, & ritu accipiebat eam in con-

namentorum genere donaffe. -

jugem , ut patet Ruth 3. 9. — Vide

Calceavi te iantbimo.) Calceis ian-

4gri,

qu& ibi notavifnus.

M

.

-

thini, five hyacinthini coloris viola-

lum

niam fuam.) Nudi-

Operut ignom:

céi; i& enim erecis violas fignificant.

ado-

tatem , de qua num. g. texi veftibus,

Alludit ad pelles ianthinas , quibus

& fpoliis ZEeyptiorum.

ltem. dan-

teéctum fuit tabernaculum.

;mt'xs

do legem, a

:

quæ

meam divinam.

diun, & protectioem

7

Cinxi te byffo.) Fafcia ex lino lhol'-

j

liffimo , & caadidiffimo.

Ingre[fns. fuasm p«.clum tecu;w.) Fodus

Sxbrilibus,) " l'enuibus,

& d&licatis*.

Y

;llat

nuptiale tecum inii, I:cet pauper effes,

II. Ornameato.) lVl'ulciplici orna-

]g 01*

& miferabilis.

milli

mentorum- genere armillis , torqui-

*

F.iila es mihr.) Sponfa, & uxor.

bus, &c.

. Lavi te aqua, &fc.) Abfterff for-

Armillas.) Brachiorum ornamenta.

'foknt

des paupertatis , & originis tue , &

I2. lzaurem füper eos.) Hebr. fe-

ad MF

pulch:am feci: myftice lavi te a pec-

per mares tuas.; Mlonile intelligit in

catis aqua gratie mez.

Videtur al-

fronte fuper nares pendulum. — Dici-

lb,

quæ

]udere ad locum Exod. I9. Io. ubi

tur inauris, quia fimilis erat illi , quz

duOAE

ante &cdus cum Deo initum populus

10112&0

pendebat ex aure, inquit.D. Hiero-

"

juffus eft lavare veítes, ut ita fe mun-

nymus,

daret, & pararet ad legem, & pa-

Circulos auribus,) lnáures, quarum

; MM

&um cum Deo.

forma circularis.

f

AU

fe

Uexi :6, £/c.) Novz nuptz lavari

Coronam decoris,) Id eit pulcherri-

tur i

folebant, deinde ungi, ac deniqbepre-

mam. Solebant enim fponfz coronari.

tiofis veftibus indui, ut patet. Efther.

Hinc illud Cant. 4.9. Vezi de Libano

gnj?

2. I2. Kuth. 3. 3. ]udith. 10. 3

Vi-

fpor[a , veni, coronaberis , & de fponfo

lrgmeä

detur fignificare unctionem Aaronis,

lfa. 61. 10. quafi fpon]km decoratum

qua illum confecravit in Pontificem

€0Y024e

"

$1

facrorum.

T

I3. Pelymito.) Polymita veftis idem

10. Zeffzvi te di[colo

fibzul)' Acu pi-

eft, ac veftis diverfi coloris, quod

"

&is, & variegatis opere plsrygio. Hoc

ftatim fequitur.

ld ekts

enim fignificat Hebraicum 5p* -

Multicoloribus.) Hebraice *pp? &s-

'C M

M

ebma, vell recama, nnde Italicum r£ca-

chma , ut füpra . 1o.

rt

ii

^

5

lm

4

4

,;IP-R-"Q PHETIE EZEC äIE LIS:

I4. Et.egreffum eft nomen tuum in Gentes propter -fp?e-ciexn

tuam : :

C

]

uia perfe&ta eras in decore meo, quem pofueram ü/l;

l

per te, dicit Dominus Deus.-

f

I;. Et habens fi

duciam in pulchritudine tua, fornicata es

in nomine tuo

5

, & expofuifti .forni;ationem tuam omn! trans-

t

eunti, ut ejus fieres.

4

16. Et (umens de ve

ftimentis tuis, (1) fecifti tibi excelfa hinc

inde confuta: & fornicata es fuper eis, ficut non eft fa&urp,

neque futurum elft.

e5

17. Et tulifti vafa decoris tui de auro meo, atque argento

Q

meo, quae dedi tibi: & fecifti tibi imagines mafculinas, &

j

-

fornicata es in eis.

18. Et fumpfifti veftimenta tua muïticolotia,;& operuifti (2)

D

am eis.

illas: & oleum meum & thymiama meum pofuifti cor

Q

—

19. Et

(1) ;ui;,-]n Edit. Sixt. legitur : nieis) : : ..:(2") öpexuiüi illas. 144. veftita es eis.

Qu

illud colébas,, & ad illud ardenti de-

Sibeilam . 6 cel.

INon glandes,

(üg

zon cepas /Egypti, ficut cum adhuc

fiderio ferebaris.

—:barbara effes, & inculta, fed delica-

q6. Erfumens de 've/iime?;nzä'., Efz)

'tum cibum ;:ut nobilis.

Weftem pretiofam vertifiin ornamen-

T

fent

Profeciffi iniregnum.) Hebreus ha-

ta idolorum, & excelforum, in qui-

"bet, frofperata es m'regnum, àd eft:

bus profanaipforum fimulacra cole-

I

adeo profpere omnia tibi-mea provi-

bas.

Fortafle fienificatur ritus, &

ld

.dentia fuccefferünt , ut Regi nupferis,

ceremoniasa Deo, ut ipfum colerent,

& facta fis Regina.

Cum enim prius

acceptas, ad idolorum .cultum impie

m

iReges non haberes, eos tibi dedi. u-

fuiffe translatas.

Hïh

.-ifxæä;&'.) LXKX. vertunt idola.

que Jerufalem .eve&ta es in regni fe-

'dem , & caput.

,AHime inde-confuta. )

In -Hebr. eft,

ii

I4. Egre[fum eff nomen tium.) Yoclyta

"ulticoloria, variorum pannorum fe-

D m

fafta. es, & fama gloriz tuz late diffufa.

gmentis multicoloribus ornata, & in-

n

*s

Uxop

Prapter fpeeiem tuam, ) Palchritudi-

duta /fecifti., quod impudice feminz

mem vocat politiam , & rectam reipu-

faciunt , quz amafios. fura

ptibus »-ftlxis

In;

'blice adminiftrationem, quam Regi-

eleganter veftiunt.

d

ima Saba magnopere admirata eft.

JFornicata ts fmptr ei.^)

Cum : ei^;, 11;:

W

eï:r

AX5. Habens feductam n .pulchrituui-

"vertturit Pagnin.-& Vatablus.

lls

^me fu. ) .Superbiens in .tua ;pulchri-

17 *Vafa decoris 12i. ) Ynfirumenta

- Cdl

'tudine, me contempfifti.

'pulchritudinis tne; fic'vocat inaures,

Ferzicata es.). Colendo 4dola.

torques, armillas, & .cetera «mulierum

O'nx Y

a nominetuo.) atl libera effes.,

Oornamenta., x quibus idola fabrica-

J4y,

& tui juris, non mihi defponfata.

runt, aut ornarunt, Velintellige va-

;pajk'ifli fafni:;z!iamma BLm , fjc.»;)

fa templi, quez impius Achaz in idola

tnj; ]

Quafi meretrix, quz fe:omni tranf-

onvertit 2. Paral. 28. 24.

& ,

ceunti proftituit.

I9. Odenm.mesm.) GQuod tibi dede-

C U

4it ejus fferes. )

"Coneubina , quod-

ram, & quod przícripferam , ut. lu-

(l;u

cernis meis infunderes.

amngue novum idolum proponebatur,

fe

x

P

j«

C A- PUT er.

575

ig. FEt panem meum, quem dedi tibi, fimi'am, & oleum

,«

mel , quibus enutrivi te, pofuiftt in confpeQu eo

5

"

rem fuavitatis : & fattum eft; ait Dominus Deus.

rum in O'dQï'f

*

20. Et tulifti filios tuos, & filias tuas

-,

; quas generafti mihi,

$

A

:

mmolaífti eis ad devora

/

ndqu: Numquid parva eft forni-

C

Catio tua ?

u)

21. Immolàfti filios meos, & deditti ; illos conf: ecrans, eis.'

22. Et poft omnes abominationes tuas, & fornicationes, non

es recordata dierum adolefcentiae tuse , quando eras nuda, &

Z

confufione plena, conculcata in fanguine tuo.:

! 23. Ét accidit

Dominus Deus.

poft omnem malitiam tuam ( Vä?, v&e tibi, ait

24. Et seedificaftt tibi lupana:

$.

1, & fecifti tibi proftibulum i'n. j

j

-cunttis plateis.

2$. Ad omne caput viz sedificafti fignum proftitutionis

tuze, & abominabilem fecifti decorem tuum: & divifitti pedes

E

l:

9.

tuos omni tranfeunti, & mul:iglxi.caüi fornicationes tuas

26. Et

Thbyniama meum.

) Quod mihi o£-

Per omnem imalitam ruam.) Pof

jn

ferre deliebas.

yr

Oumems umalitiage imam. Ut hl»lbe't 'Ye-

»I

Pofuifi coram eis, &$c. )

xtus Hebrzus, & LXX.

lendo in eorum honorem. .

Ilmd :fdo-

IO. Im odorem fuavitatis. )* Quafi

.24. Lupamar.)

Intelligit Qxca;g -

fl

& fana idolorum.

J

oblationem idolo gratiflimam , & fua-

viffimi odoris.

23. .4d 'amne*' caput via, €fc,) Iu

Er falum efP.) lta fe xes habet, ut

omni bivio, trivio, quadrivio. Allu-

l.

dixi, neque id ne

gare Pot;s, quia ego

dit ad congfuetudinem proftitutarum

Dominus fcio.

meretricum , que- in Dbiviis, aut tri-

fe

20. Quoi generafés

viis fedebant, ut omne$ pretereuntés ^

m

uxor*marito.

:(;zi!:i.)' T'anquam

f*

ad libidinem invitarent. . 9ic legimus

* deunolaft eis.) ldolis fcilicet.

hamar more meretricum in bivio

jb

d devorana'um.

Ut igne confu-

fediffe, quo. Judas iturus erat. Ge-

merentur ; fic enim [olebant filios

E

i

nef. 58. F4.

fuos idolis immolare 4. Reg. 16. 3.

JEdsfecafit ffenum. proffitu

ti&nis, fu.

& cap. 17. t8. & alibi.

n

QI. JDedifi jle: cozfecrans eis,. ) Pa-

87.) Tuguriolum fublato figno, ué

1'95,

qui preterirent , aegnofcerent ibi effe

*

gninus vertit, Ded;/ eos, ut/tranjï?:e

ineretricein. [ntgllig

it fanai

um

f^ceres eos per. ignem. illi.

ut non femel diximus.:

dglorums,

(

22. Poff ommnes farzicationes. ) Cum

y4

omibus formicationibus,

ut P—'zlïgninus,

dbominabilem fecftá decorvem ttmm.j

o

& Vatablus.

Sicut meretrices , que ex nimio , lon-

Coucu cata, ia /.?v;guifze taoi. ) Vide

goque ufu libidinis, fiunt fediffime.

de

dicta fupra n. 6. .

Divoiffli pedes tuos. ) LXX. Diva«

Im

23. ££ :zccia'it.) Hebr. Ufülf- [XX-

ricqäi €rAzra

id eft , proflituifti te;

j

honefto vexbo rem turpem fignificat,

$76

PROPHETIE EZECHIELIS

25. Et fornicata es cum filiis ]Egyptiy vicinis tuis magnarum

me.

carnium : & mültiplicafti fornicationem —'tuam ad irritandum

i

27. Ecc

e ego extendam manum meam fuper te, & auferam

f

juftificationem tuam , & dabo te in animas odientium te filia-

rum Palzeftinarum , quae erubefcunt in via tua fcelerata.

I

28. Et fornicata es in filiis Afflyriorum , eo quod necdum

fueris expleta: & poftquam fornicata es, nec fic es fatiata.

29. Et multiplicafti fornicationem tuam in terra Chanaan

0

cum Chaldaeis: & nec fic fatiata es,-

3o. In quo-mundabo cor tuum, a

it Dominus Deus, cum

facias omnia haec opera mulieris meretricis, & procacis ?

31. Quia fabricaífti lupanar tuum in capite omnis viee, &

thi

*excelfum tuum fecifti in omni platea : nec faCta es quafi me-

Tà

retrix faftidio augens pretium,

D

32. Sed quafi mulier adultera, quse fuper virum

fuutn in-

ducit alienos.

f&u

;äs: tu' autem de-

35. Omnibus meretricibus dantur merced

"

dift

&q

U5

25. Magnarum mrnium.j Dicit me-

28. 1» fflis.) Cum filiis Affyriorum

Sic de

du

H

taphorice /Egyptios majora, quam ce-

eorum profanitates adimittens.

teros homines, virilia habuiffe, quia

Metfalina.

multo major apud ZEeyptios, quam

21

apud ceteras Gentes erat idololatria.

Ef laflata wirk , nendum [atiate

Ticee

Ht

receffir.

27. Extendam manum , &c.) Percu-

])I'L l

tiam , affligam , puniam te.

29. .!n ferra Chanaan. ) QIn | quam

3)

4f

4uferam juf:fmtione*m tam.) San-

te ex /L

Wa

fificationem tuam ; hoc enim figni-

gypto tmn&ulil , & in qua

habitas.

*

ficat Hebraica vox nppn «eé«quech ,

dfï(i

ü

Wd

quafi dicat: ego te quafi fancdam

go. 4z quo.) QQua ratione

SI/ [

meam fponfam ornavi auüro, argen-

dabo ?

-te mune

E j

to, byffo, & omnibus bonis , iisque

Q

9. Faäriu&?i lupanar, 6c.) Vide

IN I

te quafi fan&ificavi, dotavi, ornavi.

aid

a fupra n. 24.

[ üu I

lt

Haxc ergo omnma auferam.

€ol

Q

fu"t

l1 animas , £fc.) In defideria , ut te

Faflidio augens pretium.) Qus m-

pro voto abutantür.

u

ndl

mia libidine fatiata mercedem auget.

mln tü

Fiiarum Palofinarum.) — lntelligat

Ex Hebreo verti poteft : Quaff me-

3j !

oppida, vel cives Palzftinorum , inter

vetrix , qua vilem fe facit ob mercedem.

n

E

quos, & Judaeos vetus, & perenne

Odium interceffit.

Corpus non vulgafti, ut haberes, um-

tdClalm

de viveres, fed ex libidine.

t[lm j

Erubeícumr:.) Püdet ilas tui; licet

Vici

enim illz fint impudentes , funt ta-

32. Super virum [wwm.) Quo con-

!j

men te pudentiores.

tenta non *ft,

d0v

Via £44.) Moxibus tuis.

bidinis,

cm-n» fit infatiabilis-Ii-

Nþdq

lj

H

C'-A PUS3SÜ XVE:

m Yi

difti merced'es cunGtis amatoribus tuis, & donz donabas

SEe

ut intrarent ad. te undique ad fornicandum tecum.

-.94. Fat&tumque eft in te contra confuetudinem mulierum

fornicationibus tuis, & poft tenon erit fornicatio:in eo enim

quod deditti mercedes

D

in te contrarium. -

; & mercedes non accepifti ; fattum ett

35: Propterea, meretrix, audi verbum Domini.

536. H&c dicit Dominus Deus :

i

Quia effufum eft ses tuum j

& revelata eft ignomini

2 tua in fornicationibus tuis fuper ama-

tores tuos , & fuper idola abominati

filiorum tuorum , quos ded fti eis

onum tugrum& kin, fanguine

..37. Ecce ego congregabo omnes amatores tuos,

quibus com-

miíta es :

& omnes, quos dilexifti, cum univerfis, quos ode-

K

ras: & congregabo eos fuper te undique, & nudabo ignomi-

niam tuam coram eis, & videburit omnem turpitudinem tuam.

38. * Et judicabo te judiciis adulterarum, & effundentium *Infr-

fanguinem : & dabo te in fanguinem furoris, & zeli.

23: I6

. 39 Et dabo te in manus eorum

, & deftruent lupanar tuum,,

|

i

& demolientur proftibulum tuum, & denudabunt te veftimen-

tis tuis, & auferent vafa decoris tui,,

"m

& deräinguent te nuf

dam , plenamque i'gno'min'ia ;

; de

4Oo. Et:

34- Pefé re nom &riffa;nimt*i'a».) AS'ci--

7

licet tuz fimilis, ut nimirum meretrix

tua , nt, in quo pec,calïi;, in hoc pu-

niaris.. [ncd?igit publicam. infamiam,

pretio.conducat amafios,uttu facis..

& contemptum , quo-habita eff Jeru-

- 96. £ffuium eff es tuum.) Pécunia:

falem , cum. Gentes. omnes cognove-

pam

tua in amatores tuos.

rünt everfam eam effe propter abo-

qllcl

denda. tua..

Ignominia iua.),. Nuditas tua, pu-

minabilia. fcelera, qux perpetraverat..

38- J"duis adulterar um . c.) Vin-

Super amatores.) LXX. 44v'4m4mre:..

j

B£ fuper ido!a, &5c. ) Duobus. mo-

dicabo te pena lapidationis , quafi

adulteram ; tutu. gladii, quafi homici-

dis revelata eft ignominia tua , &

dam ; Occidift! enim infantes tuos

Vile

turpitudo tua. Primo, ex eo q»udd,

cremando ,. & immolando. eos: idolo

colebas: idola: abominanda ;. fecundo,

IMloloch.:

quod idolis immolafti fanguinem filio-

Effundentium: fanguinem. ) Homi-

; f!

rum. tuorum..

cidarum:.

37« Congregabo omnes amatores,6fc.)

nget-

qnt

Im janguizem.) YIn cedem. Crudeli,

Per ipfos amatores tuos ulcifc:r te^.

& truculenta morte puniam te, ut fo-

lefllï

faciam ut Chaldei, quorum amici-

lent mariti furore, & zelotypia incenfi

)

j

tiam, indeque idola coluitt: , Gentes:

adulteras uxores occidere..

vicinas tibi amicis «que , ac inimicas

39. Defhuent lupamar zuum.) Chal-

fibi- ageregent, & te obfideant.

dii de&ruent excelfa & fana tu

s

£0

Niedabo 1gz20mintam tuam.) Pudenda:

a. V -

llls l

de füpra n. 24..

D

d

IBiä/.. cuia Cons, Menoch.. Ton;, V.

PROPQETHE EZEVCHIELIS

579

. 4o. Et adducent fuper te multitudinem, & lapidabunt te

lapidibus, & trucidabunt te gladiis fuis.

AReg.-

41. * Et comburent domos tuas igni, & facient in te judicia N

Q'S,ü 9 r

in oculis mulierum plurimarum : & defines fornicari & mer-

cedes ultra non dabis.

L

.42. Et requiefcet indignati

o mea in te: & auferetur zelus

meus a te, & quiefcam , nec irafcar amplius.

R

E

43. Eo quo

d non fueris recordata di

-

erum ad

olefcentize tuse,

j

& provocafti me in omnibus his : quapropter & ego vias tuas

l

in capite tuo dedi, ait Dominus Deus,

& non feci juxtja ícelera

tua in omnibus abominationibus tuis.

»

ji

fo

44. Ecce omnis, qui dicit vulgo prove

'bium, in te affumet

—

illud, dicens :'.Sicq.,t mater , ita & filia ejus.

D

h

45. Filia

&

;Au/erent vafa decoris tui.) Orna-

a te fecero, & þpro meritis tuis pu-

nivero.

menta tua, quz inftrumenta funt pul-

.

chritudinis tuz , quibus pulchra nunc

Nec irafcar amplius.) Quia cum te

efle.videris. — Vide fapra n. 17. fic

dimifero , non tibi irafcar ad corre-

ptionem, eum corrieci nolis fed tan-

vocat opes, & tbefauros Hierofo-

tum ad ultionem peccatorum vel non

erant.

lymitanos , quos "Chaldei direpturi

[

amplius irafcar, quia indignationem

meam in te femel exfaturabo.

;

Sic

; 40- Addü[

ent fuper TE alpiindi.

zep.) Vradent te multitudini lapi-

43. Eo quod non f'ueris recordata, &c.))

Ín

J

dandam.

Beneficiorum, que in te plurima con-.

ln

Hæc altera

effi, cum te mihi fponfam elegi.

EAU

. Ef comburent domos.)

erat adulterarum pcna, ut ajunt He-

Fias fuat) Scelera.£ua.

"l )t.

brai, fcilicét ignis, quo eas combu-

- J capite tuo,) Utin caput

fllLlllï re-

exenme

dundent, & capite fcelus luas.

rant ; licet ejus . vix extet

hCHt

plum, nifi in "DUhamar, Genef. 38.

Et nop feci.) Paxum te pro impietate

l dd&

punivi , gravius fupplicium merebaris.

dCLLU

24. Deuter.13. 16. jubentur idolola-

trarum domus, & urbes igne fuccendi,

. 44« Qumnis, qui dicit, &c. ) Quis-

B

i

U

Facient in te judicia.)

uftam ultio-

quis volet eleganti aliquo, & vero.

Ug t

nem. Vocat jediciz, in plurali, quia

uti proverbio, nullum melius, aut ve-

li

rius inveniet , quam fi de te dicat:

multas plagas fignificat,

Mi

Mulierum þ/urim::rum. ) TNatio-

qualis erat mater, talis efr filia, id

Qu

num multarum:

Induecitur enim hic

eft, talis eft. nunc Terufalem , qualis

VN

)M[

Jerufalem tanquam adultera, punien-

femper fuit, plena fcilicet impietatis ,

N

da coram alis mulieribus, ut difcant

& fcelerum.

Matrem voOcat veterem .

iny

aleno malo fidem fervare imnaritis

Jerufalem ; filiam. vero novam, quia

era

At d]

fuis, & fugere adulteria , id eü':;do-

hec ex illa genita eft. Ira Maldona-

4&

lolatriam.

tus. Vel potius fenfus eft: ficut ma-

hi

Satiabö indignatio-

ter tu3 Cethza , & Chananza ! feele-

i [

42- Requtefcet.)

w

gnem meam puniendo te.

rata fuit, & ob peccata vaftata eft, -

dttm

Anferetur zelus mem-) Non amplius

ita tu illam imitata idem pa;ieris exi-

tium. Vide fupra n. 2.

qul A

zelotypia laborabo , cum divortium

te

lt l

CXA»P UT XVL -

$79

45. Filia matris tuze es tu

; quae projecit virum faum, & fi-

Hos fuos:

& ioror fororum tuarum es tu

1Cia

» quae projecerunt

viros fuos; & filios fuo

*

i

t

Amorrhzus.

i

: ma.ter veftra Cethaea, & pater vefter

46. Et foror tua major, Samaria, i;pfa-, & filize ejus,

quee

elus

habitant ad finiftram tuam: foror autem tua

minor te, quae

habitat 2 dextris tuis, Sodoma, & filise ejus

U

47. Sed nec in viis earum ambulafti , neque fecundum fce-

tU2

lera earum fecifti pauxill

leta

ilis in emnibus vils tuis.

rum'minu; ; pene fceleratiorg fecift

Y

48. Vivo ego, dicit Dominus Deus , quia non fecit S—o-dom;a,

ime

foror tua ipfa, & filiae ejus , ficut fecifti tu, & filiae tuze.

49." Ecce hzec fuit iniquitas Sodomze fororis tuae,

fuperbia, *Gem.

E

faturitas panis

; & abundantia, & otium ipfius, & filiarum ejus : 39.24«

& manum egeno, & pauperi non porrigebant.

j pv

.-5o. Et elevatz funt, & fecerunt abomi

& abftuli eas ficut vidifti.

nat.iqn-es coram mez

iumr I

cone

$1. Et Samaria dimidium peccatorum tuorum non peccavit:

iut

Dddd a

-fed

g non

ionem

48. -FáRa matie tue er £m y fj"c)

quam fämres tus, quod: tolerabile

Sicit Chanansi , & Cethzi virum

videri potuitfet, fed. multo majora de-

fuum, id. eft Deum projecerunt ado-

1gnafti.

w', 5' 6')

1 o

rantes idolà, & filios confecrantes

vitam meam.

9- Fivo eg

0.) Tef*co—rï & juro per.

legi)

idolis, ita & tu, quafi filia, id. eft ,

Wnitatrix eoxum- fecifti.

49. Seraritas pani.) GCiborum, &-

45, Soror tud ma

jer Samaria.) Quia

um f

deliciarum , hoc eft comeffatio , &&

ficut Jerufalem. erat metropolís regni

compotatio,

t

jJuda : ita. Samaria regni lfrael, five

dinndantia.) Rerum omnium; ex

decem tribuum.

Unde eam vocat

qua luxus, & deliciz.

Qui*

majorem , quia i Juda tanzum erant

duz tribus.

Ejiaram cjus.) Cixcumjectorum öp«

H qe

pidorum.

Filia

€

Et manmmum eg

&N* Y Q

jecta funt.

j5 ) Oppida, qua illi fflb-'*

eno , Gfc. ) Nlif»erifcora

ia

dia in pauperes.

fjia,

ue babitant ad fmifieam U. )

So- Elevate funt.) In

fuperbiam

Orientem enim folem fpectantibus in

elate Sodoma, & fliz ej

us, id eff

! qn B

pitiitb

Jerufalem , ut fcribir Divus Hierony-

vicinz, fubjecteque civitates,

«

imnus, Samaria ad finiftraii , Sodoma

Coram me.) Contra me, aut me vi-

u

eratad dextram.. Vide fupra C. 4.11l. 4.

dente.

m Q

4A7- Sed' nec Z2 viit earum. ) Non

[a

10002

ércut vidiffi.) Sicut audifti, & im

TRU

fuifti earum contenta. fceleribus, fed

éffectu. vides, hoc eft in lacu Afphal-

brevi tempore majora: perpetzafti ; ut

tite fulphureo relicto.

2! fæ d

ftatim explicat.

"T

5I. Jufinfeaffs , €c.Y. luftiores effe

r

Pauxilum minu) Non fuiffi con-

declarafti, dumv pejora flagitia com-

tenta paulo minora Íceleza patrare,

mifif, Vide Jerem. 2- 5.

E

580

PIRO.PxHE"'I.'HI,ZE«EZE,C HIELIS

fed vicifti eas fceleribus tuis, & juftifica&i forores tuas in

omnibus abominationibus tuis, quas operata es.

52. Ergo & tu porta confufionem tuam , qua vicifti forores

if

'tuas peccatis tuis, fceleratius agens ab eis: juílificatee funt

enim a te: ergo & tu confundere

,& porta ignominiam tuam,

quze juftificafti forores tuas.

Y

53. Et convertam reftituens

as 'converïïonei Sodomorum

cum filiabus fuis, & converfione Samarize, & filiarum e

jus 5

& convertam reverfionem tuam in medio earum,-

d

54. Ut portes ignominiam tuam

qua fecifti confolans eas.

, & confundaris in-omnibusä

(i

$5. Et foror tua Sodoma , & filize ejus revertentur ad anti-

quitatem fuam : & Samaria, & filiee ejus revertentur ad anti-

I€

quitatem fuam, & tu

iv

tem veflram.

j & ii—liæj:u;e, revertimini ad antiquita-

y

:

$6. Non

52- Porta canþä/fon

f;;. J LXX. -

Revei-/v'o/ze

Y

m..) Captivos, qui rever-

afine tormeutum.

tentur.

44b eis.) Pro eis.

u

In medio eerum.). Una cum illis,

Jf ifieate funt enim a te.) Eodem

quafi non illas propter te , fed te

ts

fenfu hoc dicitur, quo precedenti ver-

*

propter illas liberare videar,

Sieni-

don

1culo.

ficat Gentium converfionem ad Chri-

MU

lgnominiam.) Confafionem ,& pce-

fti Ecclefiam, cui fe promptius, &

Trát

nam,-ut hoc eodem dixit ver(iculo.

majore numero adjunxerunt Geritiles,

The

53- Corzïuermriz.) Senfus totius ver-

quam Jndzi.

te J

ficuli eft, deducam te, o Jerufalem,

084« Ur portes sgnomiutam tuam, € c.)

liti

e captivitate, ut cum Sodoma, & 5a-

Videns alios venire ab oriente, &

bri

maria revertaris in patriam. Conver-

occidente, & accumbere cum Abra-

Phi

tere converfionem, idem eft, quod re-

ham, & Ifaac in regno Dei, te autem

ducere captivitatem, id eft captivos.

foras ejici, ut Chriftus dicit Matth.

hab:

Reflituens eas.) Sorores tuas , Sodo-

9. II. I2.

Atque hac ratione^ foro-

T

mam, & Sámariam, hoc eft, captivos

res tuas confolaberis , quia ex füp-

4

e Sodomis, & Samaria , fibi, & pa-

pliciis tuis intelligent , fe levius, quam

trie reftituam.

)

Cozver[fone.) L XX.habent comver fro-

ztexpe'ccav*' e.

W

88. -44 autiquitatem fnam.) Ad pri-

WT

zem, quod fenfum: clariorem facit.

ftinam libertatem , ad antiquam pof-

)

Sodomorum. ) Per Sodomam hic ac-

N

cipit totam Pentapolim cum fuis pla-

feffionem fuam, id eft, ad Ecclefiam ;

non quod antein Ecclefia fuiffent, fed

fei

gis, quas filias appellat; Ex iisenim

quod ftatus Ecclefix fit ftatus liber-

fici

Segor evafit incendium. Przterea vi-

cinos , Mioabitas, & Ammonitas, qui

tatis , qualem illz olim habuerant.

Quo

ex Sodomis ceenus ducebant , cum

lta [

Et tu, 6f fflia tue revertimini.) Poft

Quo

nati- fint ex concübitu incefto filio-

alias Gentes in fine mundi , cum ple-

rum Loth cum parente, qui prius cum

,Ditudo -Gentium intraverit ; ad R

dCer

manp. 1I. 26.

S).-

f

fnis habicabat in Sod()mis.x

-

UH

CAPU T XVI.

581

*

W

*.$6. .N-o.n fuit autem Sodoma foro

E

1

rtua audi.ta m ore ftuþ, in

- lie fuperbise tuse,

65

57. Antequam revelaretu

r malitia tua : ficut hoc tempore

t

in opprobrium filiarum Syrize, & cun&arum in circuitü tuo

i

filiarum Paleeftinarum, qu&e ambiunt te per gyrum.

58. 3celus tuum , & j

minus Deus.

gnomigiam tuam tu portafti, ait Do-

üm

l;

$9. Quia hac dicit Dominus Deus: Et fac

?

iam tibi, -i;icut

defpexifti jJuramentum , ut irritum faceres pa

&um :

60. Et recordabor ego pa&ti mei tec

1

um in diebus adqlefCänw

tize tuze, & fufcitabo tibi pactum fem

piternum. :

ntï-

61. Et recordaberis viarum tuarum, & confunderis, cum

f

receperis forores tuas te m

a

J

jores cum minoribus tuis: & dgbo

la

eas tibi in filias, fed non ex pa&to tuo.

62. Et fuífcitabo e

go p?&um meum 1tecurþ,' & ícies, quia

VO

ego Dominus,

Dddd 3

gf

63. Ut

6 Non futt «.- audita im ore fuo ,

nam in fcedere non folum erant pro-

D

2

&c.) In die ;aperbie , id eft 4elicita-

miffa premiorum, fed etiam commi-

( t

tis, & opulentiz tue tempore, cum

nationes punarum adverfus transoref-

fores,

ugm

donis meis fuperbires ; non dignaba-

Vel fenfus eft, licet a te de-

Chri

ris vel nominare peccatricem Sodo-

fpectus, recordabor tamen pa&ti, &

mam, quafi tu jufta effes, & felix

promiffi uiei, & illud adimplebo Chri-

57&

meo templo : fed nunc vides illam prz

ftum Salvatorem mittens.

Solent re-

itlle

te juftificari, cum revelatur tua ma-

pente Pr

ophetge lxta -FriRibL?s' admi-

litia hoc tempore, ut fis'in oppro-

Ícere.

[2

brium , & contemptum S$yrorum, &

Pattum femp

.

Philifthinorum, qui funt vicini tui.

jternum.) NOVïi tefta-

Abra

menti, & Évangelii.

Uterm

57- Sicut boc zempore, 6c.) LXX.

6I. Recordaber?s viarum fuarum.)

habent, fícez sunc opprobrimm es frlia-

Cognofces ex pacto illo fempiterno

l

ar'h

Pum Syrie, Gc.

foro

Anbiunt, ) Circumdant.

antiqua tua peccata ; per Evangelium

- li

f

enim peccata co

nofcuntur.

S8- Scelus tuttz.) Penam fceleris.

Confznder:is «)

P

udebit te tui, & an-

quam

Porta;

tiquos mores tuos dainnabis.

futuro.

f£i.) Pormbis , preteritum pro

Cum veceperis forores twas , t)c.

(s

9. Et fac£am. )Pärtïcüla & redundat.

Decem trbus; & omnes alias Gen-

p

Sicer dej?exlfi.) In Hebr. ePc, ffent

tes: faciam enim illas ex fororibus

fums

fecifs , ut etiam habent LXX. id eft,

ficut tu irritum fecifti pactum meum,

filias; a te enim per baptifmum ge-

nt " fed

nerabuntur. Loquitur de Ecclefia fub

Jioe

quo promiferas fore, ut coleres me;

nomine Jerufalem.

f

ita ego irritum faciam pactum tuum,

Non ex patto ruo. ) "Non propter

quo promiferam

| POR

facerem.

-fore ,.Ut tibi bene

s

"

pactum illud vetus , fed propter no-

"m

vum, .

60. Recordabor ego pa'1i mei.) Pu-

6298

j

pa&um.

ufcitabo ;cgä patum. ) lnibo

niam te 'fecunduw patum meum ;

592

P ROAP-HET IE£ EZECHIELIS

6:3. Ut recorderis, & confundaris, & non fit tibi ultra ape-

rire ós prae confufione tua , cum placatus tibi fuero in omni-

bus;, qua fecifti, ait Dominus Deus.

1

CAPUT XVI.

Pei þgrabolzzæn' de dualms dguz'lzfs, & plantata , ac crefcente vinea,

que non profperabitur , declaratur, quod rex. Babylonis translato

in Babylonem rege Sfoakim., con[lituet pro eo regem Sedeciam, qui

reli&lo federe-cum Nabucbodonofor qnito, ad regem Agypti traus-

fugit : quapropter a Domino tradetur in manus. INabucbodonofor.,

Babylonem morietur ibi : Dominus autem —

| 65) du&tus in

Jublimi bumiliato exaltabit

Y

bumilem.

Wf

ti

iTm[nT fa&uä eft verbum Domini ad me, dicens :

Ti

4. Fili hominis, propone aenigma, & narra parabolam

ad doimum Ifrael,

.

104

3. Et.dices: Haec dicit Dominus Deus: Aquila grandis

16&

magnarum alarum , longo membrorum: duétu, plena plumis,

]o

rk

[77

& varictate; venit ad Li-þanum , & tulit z?]edulxlam'ced

-

lor

[ od

4. Sunm-

p

e

65. Cönfti?ldri?x, Uc.) Videns tam

exercitus , -quos ille fecittu. trahebat.

Id

H enim funt al& militares.

Ya

snulta beneficia congert in te, qux

NX us

ingrata fueras, & iram potius, quam

Lomgo membrorgzm datiu.) L

Dei benienitatem provocaveras.

zen[a , quo fignificatur robur, & po-

[.D

5 Nen [ft tibi ulira Aperire 0$.) Ncïn*'

tentia , & amplitudo imperii, in quo

V

tü'v

audebis amplius contra mie hifcere ,

longe, lateque dorinabatur.

mullam habebis querele occafionem ;

Plena plumt;.) Opibus abundans.

Ig

fed potius inultitudine, & rmagnitu

di-

Er varietate, ) Waris gentes lin-

Qui

ne beneficiorum obruta ftupebis , &

cuà, & habitu fubditas in exercku

lu

il

quafi obmutefces. -

fub fignis habens.

I

Vesit &d Libamum, 6c.) Wenit in

"n

2. N; g;nzn) Obfcuram fimilitudi-

Itïdæ&tü, cujus terminus erat mons

P

—

Libanus.

Vel per Eibanum intelli-

nem , five, ut fequitur, pa-

n

szabolam.

gitur templum , & ipfa urbs Jerufa-

l

3. 4quila grandi.) Scilicet NNabu-

lem. Vide infra n. 22.

bïli

chodonofor magrus Chaldeorum Rex,

Tulit snedullam cedri.) Hebrgi ver-

tunt : TzLr.cscamen cedri , EuXX. v«

Tnui]

qui & propter celeritatem, & pro-

LY

pter rapinam , quam exercebat, aquila

eniAexra 76 x£opa , Letiffimas quasque

H

vocari folet, ut apud Jer- c- 49- 40.

eedzos.

Per medullam, five cacumen

ütm

& c. 49. 22.-

cedri Joachin, & Principes intelligit,

Dref

Aagnarume 4

Llaum. Y Multos ha-

qui quafi medulla, & faftigium po-

begs Íab fe populos, & numerofos

pu erant.

*dnu

K

CAPUT. XVIL

€

j

.. 4. Summitatem frondi—um, ejus avulfit : &»,transport.avï

t eam

l-

in terram Chanaan , in urbe negotiatorum pofuit illam.

$. Et tulit de femine terrae, & pofuit illud in terra pro fe-

mine, ut firmaret radicem fu

pofuit illud.

per aquas mgl.tas : in fuperficie

LA

6. Cumque germinaffet, crevit in vineam latio

j're.m humili

ü

flatura, refp

Icientibus ramis ejus ad eam, & radices ejus fub

qu

illa erant: fa&a eft virgo vinea, & fru

& emifit propagines.

Gificavit in pglmites.,

-

7. Et fa&a eít aquila alter:ïi grandis, magni

.s alis, multigqpe

tf

plumis,

4- Summitatem frand:;;;m. ) ,i)roce-

6, Crevit im 'viizednl,ldïiorem.) Ín

riores ftolones ; alludit enim ad ftolo-

Hebr. eft, Laxurummtem.

nes, qui abfcinduntur ex arbore, ut

3 LXX- hfl-

bent, zfrmass.

in aliam inferantur, aut tranfplanten-

Henmili ffatura.) Non crevit re-

tur.

Jechoniam Regem intelligit

natüm annos tantum octodecim,

gnum Sedeciz in altum; quia fub Re-

lat

ge Babylonis erat, illique tributa pen-

- d tevram Chazaaz.) Chanaan hoc

debat, fed crevit in latum, quidquid

loco non habet vim proprii nominis,

dis

ante occupabat, poftea etiam occu-

fed appellativi, quod zegeretiemen

pavit, Regnum Judzorum, quod in

fignificat , ut ftatim exponit, z zr-

Joachin, & aliis fuit excelfum, ut ce-

nis,

bem megoziatorum , id eft, in Baby-

[5

E

itoribus. maoeno-

drus, in Sedecia fuit humile, ut vitis,

j

lonem, quz negoti

Rejpscientilus ramis ejus ad eam.) IMee-

pere abundabat.

.Nam

& terra (b)h:t-

taphora fumpta videtur ex arboribus,

naan a negotiatione nomen accepe-

bat.-

rat.

z

quz fub tecto, aut aliquo alio impe-

dimento fatz funt, quarum rami cum

[

3. Tulit de jän&ine ferra.) Po&quäm

ftolones transplantavit , id eft Joa-

in altum tendere non poffint , re-

j

curvantur, &. ipfam arborem refpi-

chin, & Piincipes Babylonem trans-

ciunt: fienificatur Judeorum regnum

quo

tulit, accepit ex femine cedrorum ter-

humile Chaldzis illud opprimentibus.

re Juda, id eft accepit. Sedeciam ,

D5

Radices ejus fub. 1lja erant.) Id eft

lit-

qui erat de femine regio Judeorum,pa-

firmitas regni ejus

a- Bahylonico pen-

truus fcilicet Joachin,

debat. Aliquas licet non altas radi-

r

fafuit :Üud iz zcrra.) In Judæa Re-

ces agebat repnum Sedeciz.

gem. conitituit.

Frutlificavit £m pabzites. ) Radicem

a

Pro fémize.) Ut in eo maneret fe-

3015

men ftirpis repiz.

vocat. Regem Sedeciam, vel ejus re-

itefïi'

gnum j palmites ejus filios, & regni

Ur firmaret radicem , tc. ) - Ut fta-

proceres ,

qui quoþidie mulciplica-'

il

biliret femen ftirpis regis fuper aquas

bantur,

multas.

Emifft propagines. )

VTenjeriOres ra-

| vep-

Sgper aäua: ngltd:.) Hac metapho.-

mOs , civium, & populi faccrefcentis,

Ln

ra aquarum videtur fignificare popu-

i

lum Judaicum, cui a

i

V. quila altera,) Regem IEgypgi

ege Babylonis

intelligsit, qui magnus quidem erat,

jb

praficiebatur Sedecias.

fed minor, quam

»

ex Babylonis.

jigls

In fuperficie pofuit illad , €5c.) :Non

Mag

mis Alis, muleisque p!umis.)'Hæc

"

admodum firmo imperio,

patenr ex fupra didtis a. 5.

384

ERQI?*H ETIZX E"'Z' E.I—CJ-H'IEL[ASt

pl'timi's , & ecce viriea ifta quafi mittentes radices fuas ád eam,

palmites fuos

extendit ad., illam, ut irrigaret eam de areolis

germinis fui.

/../78. Interra bona fuper aquas multas plantata eíft : ut faciat

frondes , & portet fru&tum, ut fit.in vineam grandem.

9. Dic: Haec dicit Dominus Deüus : Ergone profperabitur ?

nonne radices ejus evellet; & fruttus ejus dittringet, & ficcabit

omnes palmites germinis ejus, & areífcet, & non in brachio

grandi, neque in populo multo, ut evelleret eam radicitus?

Io. Ecce plantata eft: ergone profperabitur ? nonne cum

tetigerit eam vent

erminis fui

ül

arefcet 2

us urens, ficcabitur, & 1n areis g

(

"X-ll.Et

hl

Mittens radices [nas ad eam.) R.adiceäg

bur evellet,

dicabit..

& Sedeciam repno erà-

vocat Legatos, quos Sedecias n ifie

ad Regem JEeypti, ut ab eo auxilium:

Eru£us.) Filios ejus, quaft teneras

q

»eteret, Jerem. 2. I9. & infra n. 15.

oliv& baccas , diftrin

fo

get , Adecerpet j

Alludit ad. naturam: arborum, que im

perdet ,. occidet..

T

eam partem. radices, & ramos mit-

Srccabit omnes palmites, ) Principes

tünt, ubi aquam: effe fentiunt. Com-

neci dabit, &. reddet

quafi arentes

Q

mode utitur aquarum. fimilitudine ;,

palmites.

3

JEgyptus enim aquis. INili rigatur.

Arefcet.) Germen: ejus..

QU

Ut irrigaret.) JEgyptus.

Nom in brachio grandi ,

EH Non -

Eam.). Mineam, Judeam fcilicet.

erit opus Tnagna. virtute ,; aut. milite

d

De areolts. germinis fwi-) Ut ex fuis

,ad fuperandum Judzos, & JEeyptios ;

fatis , qua: irrigationis caufa im areas

nam primo conflictu id faciet Nabu-

chodonofor..

diftin&a erant, aliquid. ex aquis , qui-

Vel non. poterit. Rex

bus abundabat, ad fe derivaret; Aqus

Agypti, quamvis cum magnis. copiis

autem; funt copix: militares;.

veniat, Judaos , & Sede

It)e

dzis liberare.

"

ciam a.C ha;*-

9

la fevra bona fupfï';zqmzs-'mul-'-

V0ca

£45, Efc. ) Judea fertilis. eft , & re-

Ut evelleret eam vadicitua? , Pen-

ilius florere "poílet ,

tan-

I2b

U

gnum

det hxc interrogatio ab initio verfus,

tum defiderari videbantur. milites ,.

Nonne radites ejus evellet , ($c.. 2oquafi

IH

quos: ideo: Sedecias ab: /Eeypti Rege

dicat: Nonne fecit id, quod. paulo

qedec

VeI fententia. eft,, noón

poftulavit..

inte dixi , fcilicet nonne egit, & per-

Chim

defecir Sedecias ad: Pharáonem: ex

ezit ut evelleret eam radicitus.? idque

In

inopia , vel regni oppreflione ,. quia:

non magnis coplis ?.

fd f

benigne habebatur a Nabuchodono-

Jo. £

?5

í4

1n ]ib

for, eratque terra Judez fertilis, &

gone profperalitur ?. ) N?ul'lO

WI lo

dives; fed. ex ambitione, nolens. fubdi

modo, fic verfu fuperiore.

Nabuchodonofori..

Ventus. urens.,

lu

B'abylonis..

j $iC appel]at, Regem

Iün

g. Ergone profherabitur ? ) Nullo

Ttt]to

modo profpere illi res fuccecent, eti-

hj areis germinis fut , ffc) Eodem

lC

^

loco, in quo crevit, in ipfa Judsa ;

amft auxilium. petat ab /Egyptiis..

blhteL

Nonze radices ejus evellez ? ) A quila

nam.Sedectas, & ejus Piincipes in Je-

UY

illa prior,. id. eft,, Nabuchodonofor ,.

richont'nis campis capti funt. 4. Reg.

141

xadicem , idi eft. regni? Judxorum r-o-

25. 5. Jexem. 42;.7. 8- :

-

lii |

CAPU 'r XVIL -

385

11. Et fa&um eft v

d

rerbum Domini ad me, dicens :

ls

I4. Dic ad domum exafne

T2—f*o

zt*exitU

zi

u-

Nefcitis quid iffa fignifi-

cent? Dic: Ecce venit rex Babylonis in Jerufalem, & affümet

at

regem , & principes ejus,

& adducet eos ad femetipfum in Ba-

bylonem.

13. Et tollet de femine*'regn*'i, ferietque cum eo fædus,"&

DIt

ab €o accipiet jusjurandum : fed & fortes terrze tollet,

ilo

14. Ut fit regnum humile, & non elevetur, fed cuftodiat

pactum ejus , & fervet iliud.

Jt

15. Qui reccdens ab eo mifit nuntios ad /Egyptum,ut daret

fui

fibi equos, & populum multum. Numquid profperabitur, vel

confequetur falutem , qui fecit haec? & qui diffolvit pa&um,

.-Ej

numquid effugiet ?

u

16. Vivo ego, dicit Dominus Deus: quoniam in loco regis,

qui conftituit eum regem, cujus fecit irritum juramentum, &

lera$

folvit

p

pactum, quod habebat cum eo, in medio Babylonis mo-

rietur.

ipes

17. Et non in exercitu grandi, neque in populo multo fa-

65

ciet contra eum Pharao pralium: in ja&u aggeris, & in ex-

truc£tione vallorum, ut interficiat animas multas.

Not

18. Spreverat enim juramentum, ut folveret fcedus, & ecce

nilite

dedit manum fuam: & cum omnia hzc fecerit, non effugiet.-

r

I9. Pro-

ubit-

; Rex.

JI2. Demuwm exafjeramtem.) Judzos

quod n. 6. dixit, Huili fPutura refli-

copté

rebelles, & me ad iracundiam pro

i

x

clentióus ramis Gs ad CA

Chi

voOcantes.

Dic.) Nefcimus,

16. i» loco Regis, 65c.) In Baby-

Po

rabolam.

ediffere nobis pa-

lone, ut hoc eodem verficulo dicitur.

jolisy

13. ToMe: de femine regni.) 'Vollet

Non Pharaonis , fed

17. Et non in exercitu grandi, ö't.).

haldeorum.

'- qufï !

Sedeciam , eumque pro nepote [oa-

P&HGO

chim Regem conftituet.

Non erit magnus exercitus Chaldzo-

K

Ferietque cum eo fedus.) Ut regnet,

rum , contra quem pugnabit Pharao,

tamen vincetur,

P

fed fibi fit vedigalis, quod quamvis

in libris Regum non fcribatur, tamen

I jalbu aggerts , &c.) Cum jecerit

colligitur ex hoc loco.

Nabuchodonofor aggerem, nihil

[e

Kulo

gusjurandum.) Fidelitatis.

terit Pharao Sedeciam juvare.

V

.e]

Fortes terra follet , €$c. ) Principes

repetenda eft negatio, ut fenfus fit,

f

multos apud fe retinebit, Joachim fci-

neque in jactu agzgeris, aut vallorum,

licet, & ejus filios, ut regni vires de-

ut multos Chaldzorum in:erfïciat.

E;o(ïfm*

bilitet, ut dicitur verficulo fequenti,

.I18- Spreverar.) Sedecias.

*

& eos quafi obfides habeat.

f«ramentum, &c.) F

/

A

idelitati

s Na-

"

iB

^

; i

Je

I4. Ur fét regnum bumil-.) Exponit,

buchodonofori praeftitum.

g M

- Bibl. cum. Com. Menoch, Tom. V.

Eeee

586

PROPILETIE EBEZECHIELIS

I9. Propterea haec dicit Dommus Deus: Vivo ego, quoniam

juramentum, quod fprevit, & LOt:uUS,th grævamcatus eft,

ponam in caput ejus.

* Sup.

20

E excpandam fuper eum rete meum, & comprehende-

I2.IO. tur

Infra

in fagena mea: & adducam eum in Baby]onemg & judlcabo

eum ibi in praevaricatione ,

qua defpexit me.

273

21. Etomnes profugi ejus cum univerfo agmine fuo gladio

cadent: refidui autem in omnem ventum dlfpergentu & fcie-

tis, quia ego Dominus locutus fum.

34. Hsec dicit Dominus Deus: Et fumam ego de medulla

cedri fublimis, & ponam : de vertice ramorum ejus tenerum

diftringam, & plantabo fuper montem excelfum , & eminen-

tem.

U

23. In monte fublimi Ifrael plantabo 111ud & erumpet in

h

germen , & faciet fru&tum , & erit in cedrum magnam: & ha-

bitabunt fub ea omnes VOlucres, & üniverfum volatile fub

&n

umbra frondium ejus nidificabit.

24. Et fcient omnia ligna regionis, quia ego Domïnus hu-

Pen

miliavi lignum fublime, & exaltavi lignum humile: & ficcavi

lignum viride, & frondere feci lignum andum Ego Domi-

a

nus locutus fum & fecl .

atb

*

CAPUT

vio

Et ecce dedit manum f(uam. ) Fædus

Deus Nabuchodonofon qui de cacu-

&:

inlit cum Phamone

mine cedri fumpferat, ut regnum Ju-

E

D

9. Ponam im caput ejus.) Ulcifcar

fed non bene fucceftit:

da plantaret, ut verfu 5. dictum eft,

$

in ejus capite.

Deus fe ldem

QO. Rere menm. ) Chaldeorum co-

facturum dicit,

& bene fucceffurum;

&19

pias.

Sic fupra c. 1I2. r3. & infra

fümet enini de medulla cedri , id eft

tür

c

hT

de nobiliffino regiz familix genere

türo

j'udzmäo ) Puniam.

tenerum Iiolonem , id eft Chriftum,

dn pravaricatione,) Tropter pravari-

& plantabit eum in monte Sion, hoc

L

eetionem, ut eft in Hebrzo. .

eü in Ecclefia,

&c.

Alludit tamen

D

Qa de[pexit me.) Miolato juramento

ad "Zorobabelem, qui erat ex filiis,

(pes

Wtelh

per nomen meura facto.

feu nepotibus ]echomæ, cui data eft

Pro fugt )

Pngzttm , ut vertt

Judes prefedura foluta Babylonica

Quod

Vata.blus

lethlCth

tur» fE

"Agmine fuo.) Exercitu fuo.

23. Faciet frutlum.) Faciet homines

d

Ip omnem vestum.) In omnem mundi

fideles, fan&tos , & beatos.

plagam

Omnes volucres.) Reges, & populi, ac

Et fnuetis , 8c. ) Cum videritis

potiffimum fanécti, qui caleftia cogi-

téboj,

omnia ad unguem evenire, ut pre-

fant & e terra ad celum evolant.

Dtover

di&ta funt.

Sub unbra frondium cyuc .) Poteftate,

paff(

Q2. S$umam ego.) Pronomen ego

& protectione.

verm

emphafim habet ; opponit enim 1e

24. Qmmia ligna regionis. ) Omnes

Yum P e

a at

$97

CC OACPUT XVHL

l

ortaäz'i, /ni-

Reje&a SYudeorum parabola , dicit, quod fiius non p

quitatem patris, nec. contra, [ed quisque f[uam ipfius portabit :

g.

quod fi impius ponitentiam agat , Jalvabitur : juftus "vero , fi fuam

0

deferat. ju[Litiam , damnabitur : bortatur ergo Domz'nmf

lo

ad ponitentiam , €&?. cordis inno-

valtionem.

fa&us eft fermo Domini ad me, dicens :

jl

I. ET

2. Quid eft, quod inter vos parabolam vertitis in pro-

p

verbium iftud in terra Iífrael, dicentes : *Patres comederunt "Jer

a

uvam acerbam , & dentes filiorum obftupefcunt ?

:29-

. 9. Vivo ego, dicit Dominus Deus, fi erit ultra vobis para-

Iü

bola haec in proverbium in Tírael :

ha

4. Ecce omnes animae, meze funt: ut anima patris, ita &

füb

anima filii mea eft : anima , quae peccaverit, ipfa morietur.

Eeee2o

«. Et

h

entes etiam Barbarz , non folum

0. Frvo ego, 6c.) Juro per vitam

cav"l

j

H

s

idar, qui domeftici funt, & quafi

meam , quod efficiam , ut ulterius non

of

arbores hortenfes.

3

utamini parabola iíta, quia efficiam ,

Lignum fiblimeJ) Sedeciam, qui fe

ut unusquisque aut propter fuam ini-

YT

violato jurejurando niímium extulerat,

4

quitatem moriatur, aut ob fuam jufti-

& rebellavert.

tiam falvus fit.

F'ilii propter peccata

caou

Exaltavi lignum bumile.) Chxiftum

Dominum.

parentum, nifi iisdem & ipfi tenean-

j ]U

tur, non in animo, fed in corpore

m &b

Siecavi li;eumm awuride.) Sedeciam,

puniuntur, quia de corpore parentum

; j

& regnum ejus, quod virere videba-

quiddam funt, ideoque ufque ad ter-

tur, & florere.

murgity

tiam , & quartam generationem eos

1ide

fec;)) Faciam , prsteritum pro fu-

-

punit Deus Exod. 20. 5. quia ufque

e[iefe

turo.

ad quartam generationem cenfent;ur

:iüum !

Lignum avidum . 6fc. ) Hierofoly-

veluti potfeffio patris effe.

ma, quze deftructa fuere, reffituam ,

" hoc

4* Omnes auima mes fant.) Omnes

gt

opesque ipfis dabo : fenfu fublimiori

homines, & eorum vita in mea fünt

intelhgit regnum Davidis in Chrifto,

pofteftate ; ego vitz, & necis potefta-

od quafi arbor exaruiffe videba-

tem Hhabeo.

du *

tur, fed manebat adhuc occulta radix

n

Jnima, qua peccaveiir. ) Homo,

Jetie.

qui peccaverit.

Non eft hxc fenten-

D. Av alolam vertitis in proverägüm.)

tla generattim de omnibus perfonis,

In Hebr. eft : parabolizazis pa-

& temporibus intelligenda , fed ac-

0j Uü? ('I.c

zabolam banmc, id eft , ufurpare foletis

comodate. ad id, de quo agebatur;

lia

hu

prove-rb'wm inter vos.

agebatur autem de penis, quas Ju-*

Patres comederunt, €7c.) Patres pec-

dzi propter peccata Manaffis fe luere

IIJHC 1

querebantur. Refpondet Deus, fore,

'()temte,

caverunt, & nos eomm filii pro ipfof-

rum peccatis ponas damus.

gt non amplius propter peccata Ma-

' Omnes

588

PROPHETIE EZECHIELIS

$. Et vir fi fuerit juftus, & fecerit judicium, & juftitiam,

6. In montibus non comederit, & oculos fuos non levaverit

adidola domus Ifrael, & uxorem proximi fui

norn violaverit,

& ad mulierem menftruatam non accefferit:

.. 7. Et hominem non contriftaverit, pignus debitori reddig

*—Ifaiæ

derit, per vim nihil rapuerit: * panem

58- 7-

IMatt.

& nudum operuerit veftimento :

fuum efurienti dederit,

2535

8. Ad ufuram non commodaverit, & amplius non acceperit:

ab iniquitate averterit manum fuam

; & judicium verum fece-

rit inter virum, & virum :

9. In pra&ceptis meis ambulaverit,

| & judicia mea cuftodie-

rit, ut faciat veritatem : hic

Deus.

juftus eit, vita vivet, ait Dominus

f

1o. Quod fi genuerit filium latronem 'efï'andehtexm fahgui-

nem , & fecerit unum de iftis :

.Ir. Et haec quidem omnia non facientem, fed in montibus

iU

-comedentem, & uxorem proximi fui polluentem :

(

—

I2. Egef

lu

naflis puniantur, fed fui quisque pec-

4b iniquitate avertit manum /Emm.)

f

cati peenas luat; aut quia jam fatis

A. rebus inique gerendis manus abfti-

penarum propter peccata iVlanaffis

nuerit: fi nihil per injuftitiam, & ini-

Inj

datum erat; aut quia fatis ipfi pec-

catorum habebant, ut imerito de illis

quitatem fecerit.

judicium: verum

fäce;:it. ) Juite ju-

Vi

Deus gravillimas penas fumere poffet.

dicaverit.

.6. Inm montibus non comederit.) Car-

D

nes idolis facrificatas.

9. Judteta me;? enffodierit.) Eft ejus-

dem rei repetitio, & inculcatio; idem

Oculos' 202 levaverit, &c.) Adoran-

tal

di, vel invocandi caufa. Oculos enim

meis ambulaverit.

enim eft, quod dixerat : Iz. praceptis

Yif

levare proprie fignifïcat auxilium po-

U: faciat veritatem.) Officium, ve]

ftulare, nt Pfal. I20. 1. Levaw; cca-

debitum virtutis. Ut ad regulam ]e.

dos maueos sm montes, unde venier auxi-

linm mihz.

gis mez actiones fuas exigat, * He-

1'1

: Dosztis .

l,

brzi quidquid rectum eft, veritatem

füpi

ftitiofe colunt.

[/rael. ) Qpi Ifraelite fuwl—jer-

vocant.

TY

V.ta vivet.) Certo vivet, non

d mulierem,/meig/lruamm.) Quod

Qu

vetitum erat lepe Levit. c. 20. rg.

morietur propter peccata Manaffis.

Ti

&t

7. Contriffaverit.

In Hebrxo eft,

IO. Feæ:'t'/.) Filius.

opprefferit , ut etiam habent LXX.

Unum de ;jff.) Mialis, qug paulo

N

!!C

Pignus debitoris reddiderit, ) Qui

ante commemoravi.

dl ün

pauper fit.

Huic enim ex chari-

I

II. Ef hac quidem onmia. ) Bona,

tate pignus reddi jubet Jex. |Exod.

que dixi, non facientem filium ge-

fn'ï de

22. 96.

nuerit.

l

g. -drmaplins.)) Aliquid: fupra fortem;

L2 montibus comedentem

ll IO

s Bt. ) Hæg.

hoc eft, ut vocant capitale,

fupra explicata funt n. 6,

Ü

lod

&

CAPUT XVIIL

589 .

I2. Egenum, & pauperem contriftantem, rapientem rap'i;

it

nas, pignus non reddentem

, &ad idola leygntem oculos Sgos,

A

abominationem facientem ;

]

.. 13. Ad ufuram dantem, & amplius accipienterh : numquid

vivet ? non vivet.

Cum univerfa hazec deteftanda

;

ib

fecerit :

morte morietur, fanguis ejus in ipfo erit. .

14. Quod fi genuerit filium, qui yidens omnia peccata

t

fui, qua fecit, t muerit, & non fecerit fimile eis:

patris

d

I5. Super montes non comederit, & oculos fuos non leva-

verit ad idola

-

dp'mus Ifrael, & uxorem proximi fui non viola-

jj

verit :

1

16. Et virum non coritriftaverät, pignus non retinuerit, &

rapinam non rapuerit, panem fuum- efurienti dederit, & nu-

dum operuerit veftimento :

;ul

17. A pauperis injuria averterit manum fuam , ufuram, &

|bus

fuperabundantiam non acceperit, judicia mea fecerit, in prae-

ceptis meis ambulaverit : hic non morietur in iniquitate patris

fui, fed vita vivet.

W

18. Pater ejus, quia calumniatus eft, & vim fecit fratri, &

malum operatus eft in med

;4n.)

ip populi fu1, ecce mortuus eft in

at

iniquitate fua.

*

x iti-

19. Et dicitis: Quare non portabit filius iniquitatem patris?

Videlicet, quia filius judicium, & juftitiam operatus eft, omnia

du

preecepta mea cuftodivit , & fecit illa , vivet vita.

20. * Anima, quze peccaverit, ipfa morietur: filius non por- Deut.

Leu

. jdem

tabit iniquitatem patris, & pater non portabit iniquitatem filii; 24.16-

juftitia jufti fuper eum erit, & impietas impii erit fuper eum.

4Reg.

2I. S

: 14.6.

Eeee 3-

2.Par

y, d

254

an l

I3. Morte morietzr.) lnfelici morte

In :'niquitate.j Propter iniquitacem.

* fle-

rapietur, nec ei proderit patria virtus.

at

18. Morznuus ef?.) Morietur propter

Sangnuis ejus in ipfo eriz.) Luet fan-

iniquitatem fuam,

guine, id eft, morte fcelera, quibus

I9g. E? diciti.) Quod fi dixeritis,

j0fn

meritus eft, ut necetur. Ípfe fibi caufa

quod fi quis veftrum a me petat, cur

;

ff

erit mortis.

Vel fenfus eft. Paonas

non portabit filius iniquitatem patris ?

perfolvet fanguinum, id eft , homici-

Refpondeo, 4»ia juditiwm, E5 jufi-

; p&llïo

diorum , qux perpetravit: ficut alio-

Ham eperarus ejt.

rum faneuinem fudit , ita fanguis ejus

QO. aduima, qua peccaveriz. ) Homd

fundetur.

qui peccaverit.

. BO[I& [

14. S; genuersr. ) Latro

jam di&gs

( fufitia iuffa fuper eum erit.) Juftus

y ge-l

n. Io. & fequentibus.

referet mercedem juftitie fuz, fcili-

I7. Superabuudanttam. ) Hoc eft "

cét vitam , ut impius mortem pes

j

nam injuflitiz,

quod n: g. dixit : «dmplius "n acceperit.

-

PROPHETIXE EZECHIELIS

590

/41. Si autem impius egerit poenitentiam ab omnibus pecca-

tis fuis, quae operatus eft , & cuftodierit omnia preecepta mea,.

& fecerit judicium , & juftitiam : vita vivet, & non morietur.

22. Omnium iniquitatum ejus, quas operatus eft, non recor--

dabor: in juftitia fua , quam operatus eft, vivet.

* Infr.

23. * Numquid voluntatis meze eft mors impil, dicit Domi-

32.33. nus Deus , & non ut convertatur a viis fuls, & vivat?

JI.

24. Si autem averterit fe juftus a juflitia fua, & fecerit ini-

2.Fet. cuitatem fecundum omnes abominationes, quas operari folet

3.

impius, numquid vivet? omnes juftitiee ejus, quas fecerat,

non recordabuntur : in praevaricatione, qua praevaricatus eft,

&in peccato fuo , quod peccavit, in ipfis morietur..

Infra

25. Et dixiftis: Non eft aequa via Domini. Audite ergo

33.20. domus Ifrael : Numquid via mea

non eft aequa, & non magis

vice veftree pravae funt ?

*

46. Cum enim averterit fe juftus a jufti

tia fua, & fecerit

I

iniquitatemj morietur in -eis: in i*gjui'citia, quam operatus eft,

morle:ur.

*

b

27. Kt cum averterit fe impius ab impieta:e fua, quam ope-

ratus eft, & fecerit judicium , & juftitiam : ipíe animam fuar

Y

d

vivificabit.

.48. Confiderans enim , & avertens fe ab omnibus iniquita-

tibus fuis , quas operatus eft, vita vivet, & non morietur.

IX

29. Et dicunt filii 1frael: Non eft eequa via Domini. Num-

cef-ii

quid.via mese non funt aequae, domus l1frael, & non magis

Ihjn

via veftrae pravse ?

domus

30.'?/Idcirco unumquemque juxta Vias:fuas judicabo

Ifrael,

pun

292. Nom recordabor.) Ut eam con-

24. Non recordabustur. ) Ut eum

2.

demnem.

coram Deo faciant juftum, & gratum,

legn;

& vita dignum.

[y

In juffitia f[ua-)Propter jaftitiam faam

li

23. Numquid voluntatit mea eff , &$c.?)

d

25. Non efl aqua via Domini.) lta

AÁn

o morte impii deletor? Recte

videtur impiis ; palato enim non fano

Popi

hoc

f

heologi de voluntate Dei ante-

etiam cibus optimus non fapit. ;

Cat,

o6. Morietur z eis.

Propter eas.

m i

cedente interpretantur. Nam volun-

tate , quam vocant confequentem ,

Q7. Vivificabit, (fc. ) LXX. Cuffo-

Rtind

vult Deus mortem impii , fiquidem

diez, € fervabit in vira.

&0n&

inortem illi infert.

» d

29. Ef dicuni.) Et tamen dicunt,

l;

-

Ef mom ut comvertatur. ) Et non

vel quod f1 dixerint.

tii;

potius, ut converteretur :

malo , ut

30. fuxra vias fuas.). AGiones fuas;

Z

homo ab impietate fua fe avertat, &

opera fua.

"

W eft

Non erit vobis in vutnam) Peccatum

fibi profit, quam ut perftans in male

Vi tem'

fadtis ponam in fe accexfat,

non erit vobis caufa ruine mortis.

Pt

Qchg

1

E

CAPUT XVII. & XIX.

561

Tfrael, ait' Dominus Deus: *Convertimini, & agite pcenite

n- *Matt

tiam ab omnibus ini

3*

quitatibus veftris, & non erit vobis in rui-

Lucme:

[

nam iniquitas.

31. Projicite a'vobis omnes preevaricationes veftras, in qui-3: 3

bus praevatricati eflis, & facite vobis cor novum, & fpiritum

novum, & quare moriemini domus Ifrael?

* UP;

32. * Quia nolo mortem morientis, dicit Dominus Deus:

2

:

g

revertimigi , & vivite.

Intra

55.Uf-

,

CAPUT XIX

9. Pet.

l;

Parabola leene leunculorum defignat captivitatem vregum S'oacbag,

3 9.

C? "foachim : item preteritam civitatis Y'erufalem felicitatem

70

(s

defiribit , prajfentemque calamitatem fub parabola

vined.

t

tu affume plan&ctum (1) fuper principesr Ifrael,

elt

E

2. Et dices: Quare mater tua lecena inter leones cu-

bavit, in medio leunculorum enutrivit catulos fuos ?

9£

3. Et eduxit unum de leunculis fuis, & leo fa&tus eft, & di-

n

dicit capere praedam, hominemque comedere.

ii EE

ii«

(1) affume plan&um. z Edit. Sixt. additur : fili hominis affume planctum.

31. Qüare moriemini.) i hoc fe- .Vide dicta ;. Paralip. 3. n. 15. vo-

jl

ceritis, nihil erit caufz, cur moría-

cantur etiam leunculi, quia juvenes

mini.

erant, & quia comparatione Davidis,

lagis

I.A

Sfume plantium , 8c.) Deplora,

Salomonis, Jofie, aliorumque prio-

mus

& luge calamitatem Princi-

rum Reguim exigui fuerunt , atque fub

pum lfrael,

lis regnum collabi copit.

2. Mattr fua , €c.) Jérufalem, que

3. Eduxit.) Chaldzus habet, evexits

; um

legna dicitur ob nobilitatem, audaciam,

id eft, extulit ad regiam ufque digni-

aturt

& fevitiam incolarum.

tatem. , Joachaz intelligit, qui & Sel-

Izter leoges cubavi.) Vicinorum

lum di&us eft, quartum filium Jofix,

]u

populorum Reges intelligit , quafi di-

quem Jofia mortuo populus fibi Re-

l ('&HO

cat. Olim Jerufalem citra ullum me-

gem conftituit.

tum verfabatur inter Reges Gentium,

Leo fatius eft , €$c.) Factus eft Rex,

en

perinde atque lexna intrepida intér

qui poteftatem haberet homines occi-

leones.

dendi

" (lr

fimul indicat fa(tum fuiffe

I:rzlmedio lemzwlarum.) Cum leun-

crudelem , qui populum vexaret, mul-

culis; inter leunculos.

tosque innocentes occideret, ut figni-

.icu,nt !

Enutrivit.) Mebr. mm3*3 ribberba,

ficatur 4. Reg. 23. 32. E fecit matum

j foths

id eft, zulrzplicavit catulos fuos , bre-

coram Domino, juxta ownia

» que fece-

vi tempore multos Reges genuit; nam

rant patres ejus.

exiguo fpatio temporis fuerunt Reges

Hominemque comedere,) Oceidere, u&

Joachaz , Eliacim , Joalm , Sedecias,

habet Chaldaus.

rtiS:

*

562

PROPHMETIE EZECHIELIS

.4. Et audierunt de eo gentes, & non absque vulneribus fuis

ceperunt eum : & adduxerunt eum in catenis in terram /Egypti.

jf

$. Quae cum vidiffet, quoniam infirmata eft , & periit expe-

tIs

&atio ejus: tulit unum de leunculis fuis,leonem conftituit eum.

6. Qui incedebat inter leones, & fa£&tus eft leo, & didicit

praedam capere, & homines devorare :

fü

. Didiot viduas facere, & civitates eoru

m in defeftum

adducere: & defolata eft terra , & plen

"

itudo ejus, a voce ru-

Urt

gitus illius.

B&

g. Et convenerunt a

dverfus eum gentes uhdique de pro-

vinciis ) & expanderunt fupe

s

r eum rete fuum: in ,vulne;*ibus

ft

earum Captus elt,

9. Et miferunt eum in caveam, in catenis adduxerunt eum

en

ad regem Babylonis: miferuntque eum in carcerem, ne au-

lan

diretur vox ejus ultra fuper montes Iírael.

Io. Mater

Io

queseeme

tr Y

4. Audierw;;t ae ea.) Audierunt

7. Viduas facere.) |Occifis earum

l

ejus famam, quod fcilicet ferox efiet,

maritis, & bonis occupatis.

IH

& ad bellaà concitanda proclivis.

Cruitates eoruz4.) Hominum , quos

cund

Alludit ad ^ morem Populorum ;

occiderat.

tu

u

cum enim audiunr leonem, aut aliam

Er plenitudo ejus. ) Et que erant

«füp

feram in agro verfari, & grailari,

in terra; incole, qui terram implent.

atbor

fa&a manu conveniunt, ut illam oc-

4 voce.) Propter vocem, eo fcili-

3d01:

cidant, aut capiant.

cet. comminante , & feviente multi

H

-Geztes,). /oypti.

deferebant civitates fuas, & fe fe alio

Y fc

Non : absque 'vulnertbus fuis.) Lofa-

conferebant , fuga confulentes faluti

di

üt

rum.gentium ; ficut leones non fine

fuz.

ql

u g

magno periculo capi folent.

Adduxerunt-eum. sm catenis.) Hoc

8. Comvenerunt adverfüs eur gemtes,

&6:.) Babylonii fuis copiis, quafi xeti

W pu

eft, quod dicitur 4. Reg. 23. 33. viz-

receperunt Joakim , & adduxerunt

ine f

xitgne eum , (fcilicet Joachaz ) Pbarao

E

Nechao iz Rebla.

eum in Babyionem.

Ip wulzeritus earum , &c. )

'Tam

eut, (

Qua.) Lesna, id eft, Jerufalem.

activis ,

uam paffivis, id eft , vul-

[2

lefermara eft.) Oxbata filio fuo , &

nerans ,

&

vulneratus.

mml

Rege Joachaz.

e

Periiz expe&d-t:

oejus.) . Cum vidif-

Q. -Miferuatque eum im caveam.) lo

LT

Veg;

fet res fibi, ut fperaverat, non fuc-

Hebr. eft, . pzferuzt eum im carcerem ,

1

»ym

ceffiffe.

i catfemis , ut vertit Pagninus, &

Talit unum.) Alterum leunculum ,

Vatablus. LXX. /» camo , & s2 ca-

U. l.

Vez,

Ops J

id eft, Eliacim;, qui etiam dictus Joa-

i

'

kim , patrem Joachim, vide di&a fu-

ANe audiretur vox ejus. ) . Alludit

fad

pra n.2.

ad metaphoram leonis, qui in mon-

N

6. Incedelat inter leone;.) Kex factus

tibus rugire folet , omnesque beftias

doimm;

e

&Dti.

eft, & potentiam ad

;

ptus fimilem ee-

perterrefacere,

teris Regibus.

l)

l.

7(,]

CA'PU'T-^xi.

595

Qs

Io. N ater tua quafi vinea'in far;g'uinex tuo fuper aquam p

lan-

.

tata eíft : fruttu

*

X

tis.

s ejus, & frondes equ creverunt ex »a:qtïis; mul-

i

m

11. Ét fa&tee funt ei virg:æ folida&e in fceptra äomih'antvium;

at

& exaltata eft ftatura ejus inter frondes: & vidit al

fuam in multitadine palmitum fuorum.

Fitqdinean

D

um

12. Et evulfa eft in ira, in terramque proje&ta, * & ventus

*Ofce

us

13.1$

urens ficcavit fru&tum ejus: marcuerun

t & areia£tee funt vir-

gseroboris ejus: ignis comedit eam.

-

13. Et nunc transplantata eft in defertum, in terra invia, &

|bus

fitienti.

:

14. Et egreffus eft ignis de virga ramorum ejus, quivfru&um

um

ejus comedit : & non fuit in ea virga fortis, fceptrum domi-

aÜ

Gmmem

nantium. Plan&us eft , & erit in planttum.

CAPU'E

atet

l0. Marer tu4, 6c.) Jerufalem ma-

I3- Tramplantate 12 defertum.) In

ter veftra, o Reges Juda.

Babylonem translata , ubi omnium

amum

In fangeiae («9. j lu progenie tua

rerum eft indiga, ac íi eflet in folo

regia ; mater tua regio fan

ouine fe-

arenti, & deferto.

caundiílina fuit, multosque

f

iiOs

er

qu

:

Siticnt;.) Sine aqua.

gum generav it.

I4- Egreffus efl 1gnis,

&.) Hoxc non-

Supcr aquam pl;mtzzm.' Q-uæ epinr

nuli de lfmaele ínterpretantur , qui

etant

arbores

humorem bhabent, telicius

kaïm-

adolefcun*t,

ex virga , aut trunco ramorum ejus

| [Llh'

egreflus, id eít ex regio fanguine pro-

F. Firga fä/i?læ i fcepera.y Ut ex

genitus, Godcliàm , & omnes Ju-

multi

illis fceptra R-gum fleri poffent, quaft

dxz0o9, qui cum eo in Judza reman-

f, li

dicat: multi erant ex re

folati

gio femguinc-,;

fcrant , interiecit, & velut ignis af-

ui Reges effe polfent.

fumpfit, ferem. 41. 2. 3. & 4. Reg:

Exa tatà eff f atura ejur, &c.) Facta

AMii fie explicant , Egr.ffus

enith

eft procera, & alias arbores celíítu-

eff 1;7,5 , id eft , poena, qus eam con-

aü rei

dine füperans.

fumpfit , ex iniquitate Regum ,. ac

. Et vidit , 65c. ) Vi'd'en,dov fibi pla-

Princip'm ejus proceffit. Alii, egref-

cuit, & faperbivit. "

fus eft. Bedecias ex genere ejus repio,

Tan

12- E'U,:.![:fk' t,"? 18 1'7'43

) Viife'a: Jera-

qui , quafi ipnis, omne regnum ejus

yil

falenr im ira Dei excifa, & quafr vi-

tis eradicatx eít fub Sedecia;

devorivit, quia ciufa fuit excidii , &

ultimus Rex.

Fentü arens ) Hoftium: Chaldao-

. Non fuit i ea.) Non remanfit.

W') I

rum imp etus.

Vi*ga) fortfs [cepirum dominantiwn.)

i ( 7

Siecavir frütum ejes. j Vilios &

yus, *

Qbui in, regnum fuccederet; nam ca-

opes Jerufalem. exhanfit..

povi du&i funt i, qui jus habebant

ï in u

Virgasroborts ejus.) | Mirga roBu"——

ad recnum.

5

H

Ajd

fte , & valide, & folid: in. fceptra

plä?')&/ $ g/;l

: v cri; p pfgnffum..)i I&.

dominantium, ut dixit num. prace-

rufalem plangitur, & plangetur. Hic

j mOIï*

denti.

Hi.e.rofolymæ' plin&dus diu durabit "

.pdiis

lgni.) Divinz nltionis..

eritque jugis; & continuus.

Bibi. esm Cäm. AMezocb, Tqm, y !

OFPÉff

594

PROPHETI!E EZECHIELIS

CATPUT XX

|

ADominus negat fe fülüis Ifrael refponfurum,, quia 6'99 in Egv*)to &U

in. deferto, £? in terra. promi[Jonis praaricati funt ipfius man-

—

data , & zdola coluemm, quibus [epe comminatus ef. mala , fed

pepercit , ue nomen ejus blaspbemaretur inter Gentes : nuunc aaiem

Jof! bec omnia dicit fe eos repocaturum ad terram fuam,in qua--

fibi /ewmnf jubet etiam propbetare contra

l

i

Jaltum meridianum.

T fa&um eft in anno feptimo, in quinto, in decima men-

£

"E

fis: venerunt viri de fenioribus 1frael, ut interr ogaxent

«Dominum, & federunt coram me:

6

2. Et fa£tus eft fermo Domini ad me, dlcens $

Wt

4. Fili hominis, loquere fenioribus Iírael, & dices ad $084

Hæc dicit Dominus Deus: Numqu.d ad mterrogandum me vos

veniftis ? yivo ego, quia non refpond»bo vobis, ait Dominus

Qu

,'Deus.

tne

4 S1 judicas eos , fi judicas, fili hommls abommauones pa-

frum eorum oüende eis.

s. Et dices ad eos : Hzec dicit Dominus Deus: In die qua

£legi lHírael, & elevavi manum meam pro ftirpe domus Jacob,

Ia

& apparui els in terra /Egypi.& levavi manum meam 1,10 els,

dicens; Ego Dommus Deus vefter:

af

6.In

&i

ünt.

1

N 4n30 /äpnmn.) Tmnsmml atto-

&. Te die, qua elegi , €&c. ) Quo

dï H]

nis Jechoniz.

tempore elegi Ifrael, ut efiet mihi po-

P()pn

Jn qwizte.) Scilicet menfe, qui. Ju-

pulus peculiaris, ut. dicit Deut. 7. 6.

litm

jius eft: hicenim quintus eft a

Vlarc-

Ü ttij

tio, qui primus Hebrzorum ePc menfis,

E£ elevavi mmanum mcam. ) Often-

$

Exod 12. 9.

dens potentiam , opem, « auxilium

meum MOyfi, & Hebræls ,manu mea

f0s ï

Viri de femzoribus. ) Legatl ia

percntiendo Pharaonem, & /Egyptios,

ö"qx

Sedecia nmiffi, de quibus fupra c. 14.

dfl' ey

Ut isterrogarent Domingm-) Per me

ab eorum "Tyrannide liberando,

& educendo Hebrzos.

Vel elevavn

I

Prophetam Dominum confulerent.

manum, idem eft, quod juravi, ut

:

d smterrogaudum vos "veniffis ?))

intra num. I5.

*

ldy ïmt

Pxonomen vos emplmfim habet, quafi

dicat:

vos homines fcelerati, fimilis

ä

J

Appa ; 6 m terya I g)prl ) Tn He-

Jocus fupxa E 14 7

breo eft: Cgnitus [nmnterra ypei ;

D üm

4. $: judicas cos. ) An JudlCdS, id

nam multlplucx ]ïIOdlglnHHn aenere

Qs

eft , quid ceffas judicare, & coarguere

potentiam meam Hebizis, & fhg z

bllh O

)

tr um eorum.

eos ? oftende illis abominationes pa-

peis , qu1 me lbnombant, pateteci

[

Tüm f€

(491,;7

OC APUCT OXX

595

6. In die illa levavi manum meam pro eisg*ut educerem eos

de terra /VEgypti, in terram quam provideram eis, fluentem

g

lacte, & melle: quze eft egregia inter omnes terras.

41

. 7. Et dixi ad eos : Unusquisque offenfiones oculorum fuo-

ld

rum abjiciat , & in idolis IEgypti nol

jan

Deus vetter.

ite pollui: ego quinus*

i

9. Et irritaverunt me, nolueruntque me audire : unusquis-

que abominationes oculorum fuorum non projecit, nec idola

Agypti reliquerunt: & dixi, ut effunderem indignationem

meam fuüuper eos

;

; & implerem iran meam in eis, in. medio

terrae AEgypti.

t

Tent

, *g, Et feci propter nomen meum , ut nor violaretur coram

Gentibus, in quarum medio erant, & inter quas apparui eis,,

ut educerem eos de terra /Egypti. -

Io. E

09

jeci ergo eos de: terra /Egypti, & eduxi eos in defertum..

Ir. * Et dedi eis

praecepta mea, & judicia. mea. oftendi eis, " Lev.-

: VOS

I$.5

jnus

quase faciens homo, vivet im eis.-

la

H

Yle

,

12." Infuper & fabbata mea dedi eis, ut effent fíignum inter

Io.

me,& eos: & Nfci-rent.,? quia.eg

o Dominus fancCtificans. eos.

3

*Exo

spu

Efff o

13 Et 20.8.

3l*

; Qu

6.. Fluentem latte , 65 melle-; Chana-

IO. Ejec/.) -Hebr.» eduxt .

H

i

aCOba

nzam.regionem fertiliffimam..

II- Precepta mea, 65 judicia

25 Vel

o &5

7- Offeuffones oculorum: fuormm abji-

idem duplici hoc: vocabulo fignifica-

rz'ät.,).: Ín Hebrzo eft , atexinationes

tur, vel per pracepra ihtelïigïtm' lex

eculorum: , idola ,, que abominabilia:

decalogi , per js4ieza reliqua iandata

&t

funt, & quz offenfio funt,. & fcan--

a. Deo populo data; "Vel precepta

dalum colentibus ea ;; ad quz- tamen:

funt ea , qux' ideo oblipant, quia'ita

QO

populus ftuitus oculos: attollit ,-auxi-

conftituta funt, ut vulgo appellamus

hi o*

lium ab. eis fperans; fic fup. c: 19.. 6..

jus pofitivum: judicia autem ea funt,

Lj

&oculos: [uos mom levaverit ad 4dola.

"l

qu& in fe naturalem. habent zquita-

()üen-

9. Ef dixi.) Pene cÓnftitui, copitavi

tem, & dicitur jus naturale..

luxilium

eos penitus- delere ,. cum adhuc. in.

Que fagiens bomo vrver mmreis.) Qu

JEgypto effent. Hoc fienificat effun-

fatis eránt, ut quicunque ea faceret,

n n

9

t05y

dere indignationem.

mortem- non. incurreret , quam lex

ejanl

M

Laplerem.). Saturarem iram: meam..

mea minatur..

9. E* feci, ) Nom que facere cogi-

I2. Sabéata mea.) Dicit in plurali

[

taveram, fed ea , quz feci , ut eos de

faVi ]

fab6222 ,. quia fepe, hoc eft fingulis

JEcyptiorum fervicute liberarem.

hebdomadis fabbata recurrunt, & no-

Ut nom "wiclaretur , &$c.). INe nomen

mine fabbatorum alia.etiam fefta com-

meum infamia.laboraret apud Gentes;.

prehendit..

| In He'

| /WM

fi eos non liberafiem , quos audienti-

-U eflenr j?gnum. ) Ut creati a. me

bus omnibus gentibus me liberaturum.

mundi memores effent, & me facro

Promifemm.-

otio colerent ; & cogitarent me Deum

UA

«pparut ei.

yem

j Vide d-i.&a- n. .

illorum efíe, qui eos fanctificare poflum.

596

PROPHETIE

GESUEEPDCHIELIS

&

15. Et irritaverunt me domus Tfrael in deferto,'in preeceptis

meis non ambulaverunt, & judicia mea projecerunt, quae fa-

p

ciens homo vivet in eis : & fabbata mea violaverunt vehemen-

füm

ter: dixi ergo, ut effunderem furorem meum füper eosin de-

ferto4 & coniumerem &os,

T

I4. Et feci propter nomen meum, ne violaretur coram

«

Gentibus, de quibus ejeci eos in confpeétu earum.

qu

rgs. Ego 1gitur levavi manum meam fuper eos in deferto,ne

Do

inducerem eos in terram, quam dedi eis, fluentem la&e &

- melle, preecipuam terftarum omnium :

:

.X6. Quia judicia mea projecerunt, & in præceptls meis non

bl

an*buïaveruntj & fabbata mea violaverunt : poft 1dola enTm

(

lil

cor eorum gmdlebatur.

«

4

17. Et pepercit oculus meus fuper eos,ut non interficerem

-

€os : nec confumpfi eos in deferto.

Omr

18. Dixi autem ad filios eorum in folitudine : Ín præceDtls

&d

patrum veftrorum nolite incedere, nec judicia: eorum cufto-

0do:

dlatls,, nec in idolis'eorum polluamini.

yi

E.

9. Ego Dominus Deus vefter: in praeceptis meis ambulate,

dim

-

JUdlCla mea cuftodite, & facite ea,

a

20. Et fabbata mea fan&tificate , ut fint fignum inter me &

; & fciatis, quia ego fum Dominus Deus vefter.

01 Et e.xacerbaverunt me filii,

in præcepüs meïs non am-

2

Cat Í

bulaverunt, & judicia mea non cuüodlerunt ut facerent €a,

Cxten

qua cum fecerit homo, vivet in eis* & fabbata mea viclave-

Tum

runt: & comminatus fum, ut effunderem furorem meum fu-

Das

per eos, & implerem iram meam in eis in deferto.

pem

22. Averti autem manum meam, & feci propter nomen

llani

fenfdx

meum, ut non violaretur coram Gentlbus, de quibus ejeci eos

füm

in oculis earum.

& il

23. Iterum levavi rfianum meam in eos in folitudine, ut di-

T

fpergerem illos in nationes, & ventilarem in terras :

lu

? m

Y

24. Eo

I3. Ef irritaveruz: me, 60, ) WMide

17. Pepercs? oculus mzeus ) Hebraif-

firn

i

ttala

dica n. 8

mus, eorum intuitu miferatione mo-

)

I5. Levavi manum meam.) Id eft:

tus fu m.

HCH)

ego igitur juravi, juxta illud Pfalm.

QO. Ur ffut ffgmum,8c.) N .dita n.12.

04 II Omäw ]/4;'4'(!1 m a "HiÉA , f

[eslr.

23. Levavi manum mmm) Ut jura-

C

;ntro:bum 4m requiem meam,

rem , vel ut minarer.

' IO]O[

16. P/ft idola, €£c.) Quuia toto cor-

Ventilarem.) ldem, quod difperge-

de, & mente texebanyur ad idola co-

rem ; qui enim triricum ventllac in

0m;

lenda

primo,

area , illud fpargit,

Lepgra

[

CAPUT XX..

507

Dtus

*$4. Eo '*quodljudicia- mea non feciffent, & präecept.amea re-

f

probaffent, & fabbata me

*

a violaife.nt, & poft idola patrum fuo-

a

rum fuiffent oculi eorum.

de

'25. Ergo & ego dedi e

-

is praecepta non bona, & ju

dicia, i

quibus non vivent:

rafti

" 46. Et pollui eos in muneribus fuis, cum offerrent omne,

quod aperit vulvam, propter delitia fua: &

iCienf , quia ego

Dominus.

N

*

,

T

27. Quamobrem loquere ad domum líraél,

| fili höminis;

& dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Adhuc &.in hoc

20n

blasphemaverunt me patres veftri, cum fprevüïent me con-

temnentes:

nfm

48. Etinduxiffem eos in terram,fupef quam levavi manum

feif

meam ,ut darem eis: viderunt omrem collem excelfum, &

omne lignum nemorofum , & immolaverunt ibi viétimas fuas

& dederunt ibi irritationem oblationis fuze, & pofuerunt Ibl

»Xis

fo-

odorem íuavitatis fuce , & libaverunt libationes fuas.

29. Et dixi ad eos: Quid eit exceltum , ad quod vos ingre-

late,

dimini? & vocatum eft nomen ejus Exce

»

lfum;usque ad hànc

d

jem. -

X

Ffff4.

4

2

25»; Dedt eis precepta noz ä-onaij Vo-

Pr'auptc;r deli&a fua.) Ut lpflsfu;

af

cat pracepta nom bona leges, ritus ,

máinibus concremantes filios fuos, de

ceremonias fervandas in. cultu idolo-

; 005

rent.

fe propter d.e'li&a— fua penas fume-

ye

fum , a gentibus excogitatas , quis

Deus dicitur Hebixis dediffe , quia

27. -Adhuc & in boc.) INon contenti

j fü-

in idololatriam labi,

is, que fecerant, majora fecerunt.

P ermifit eos

Vel

illarum obfervationi f bjicere.

Blafphemaverun:.) ln Hebr. eft, pro-

ffiet

fenfus eft: tradidi eos in manus ho-

bris me affecerunt, LXX.adiracuzdiam

Provocaverunt €.

j 608

flium, qui illis tributa imperarunt ,

& alia precepta admodum gravia,

Cum: Jg)rew]ent 2e canten;mmte:.)

& moleftia impofuerunt.

Prior fen-

Hebrzus habet , o pravaritan effent

gt dl*

fus melius coheret cum fequentibus.

z me pravaricatzionem , cum non con-

tenti fuis prevaricationibus,

Nom $6na.) Eftmiofis; plus enim

& fceleribus alia addiderunt.

peccatis,l

fignificatur , quam dicitur. Precepta

) EO

imala , peflima, moleftillima.

2g. Et t5

"

fi facri-

xiffem.

q';zxt]äm.) Et cum indu-

*e6. Pollu£ eos.) Pollui permi

g f0

ficiis fuis profanis, fuperftitiofis; &

Lew.rvi manum.) Mide fupra n. 5

fcoleratis.

Dederaunt ibd frvritationem oblatiomis

j MP

f&«.) Pofuerunt oblationes fuas, que

Cum offerrent.) Ydolis, ac prefertim

f,

me irritabant.' -

ft )ma-

Moloch cremantes filio

3 fuos.

Omne quod aperie VulUAm. ) Omne

-29. Quid eff excelfum ?) Quid fibi

vulc hoc nomen ? aut unde venit?

pup"

primogenitum, quod mihi offerri pre-

meym. enim altare non ita vOCatur.

j 9

ceperam , "Exod. I3. 2«

598

PRO PHETIXEX EZECH IELIS

30. Propterea dic ad domum Ifrael : Hzc dicit Dominus

3!

Deus : Certe in via patrum veft

Y

li

g

'orum vos. polluimini, & poft

offendicula eorum vós fornicamini :.

. 3r. Et in oblatione donorum veftrorum , cum traducitis fi-

inco

lios veftros per ignem;vos polluimini in omnibus idolis veftris

a

usque hodie: & ego refpondebo: vobis, domus Ifrael ? Vivo

^

JJ

ego, dicit Dominus Deus ; quia non refpondebo: vobis.

pol

32. Neque cogitatio mentis veftrae fiet dicentium : Erimus

f0n

ficut Gentes

lapides.

, & ficut c,,og,nati:onesy.. terrae ;ut colamus.ligna, &

1

Inm

Q

33.- Vivo ego,d

icit.Dominus Deus, 'quoni'am, in fnahuf forti.

hi

& in brachio extento, & in furore effuío regnabo fuper vos.

Uan

34 Et educam vos.de populis, & congregzabo- wos de.terris,

E

in quibus difperfi eftis, in manu valida, & in brachio: extento,

& in furore effuüfo regnabo fuper vos.

E

ü

j

55. Et adducam vos in: defertum.

vobifcum.: ibi facie ad: faciem..

populorunr,, & jud'i(:abon

*

Dopi

& at

Sicut: judicio: contendi adverfum patres.

Veifros in de-

ifb

terr&: Igypti, fic judicabo vos, dicit Dominus Deus.

Yelro

"47 EL

pdüu»

pelem

Yta: inrerogat: Deus;, ut- ipfi fibi tacitis

Errmus: ffcut: geziesy Gf £»). Idololatrze

94:£us

cogitationibus refponderent.. Hoc:no-

erimus ,. ut. Gentiles.funt , & nobis, ut

men: ex: idololatria: noftra: natum. eft.

illis ,. bene erit..

i "Vä

Is à

Eodem: modo iuterropgavit Deus Ada-

33- In manu forti.). V elitis , nolitis,

H

Lpl

mum: Genef; 3. Ir..

uis5 1"ndicavit tibr,

regnabo in: vos; ( regam, vos in virga

3 l

4nod nudas effes ?- VeY fenfüs.eft;. Cur

ferrea.

Sul))yc

Hoc fignificant tres: plirafes,

Tünc f

ad: excelf. potius; itis.,. quam: ad' tem-

qua. hoc loco ponuntur,. ianus fortis;

plüm. meum.? q

brachium: extentum,, furor. effufus..-

ate

eximii 27

?id; in: excelfis. videtis

34- Edecem vos de populis.), Inter

Ui v

Et. vecatum: eff! nomem ejus: excel[nm.)

quos, Chaldaeos: fugientes. ,. difperfi

l r

Ex Judeorum confuetudine..

eftis. . Retraham vos ex fuga ,.

tra-

Vànn:

30. Vo: pellismizi-) Non, qui7 me

dam: vos. Chaldzis ,. ficque in. furore

j

] re

liic. rogatis. captivi: in Babylone, fed

triftiby

regnabo. fuper vos..

fratres: veftri,. qui funt. Hierofolymis,

'385. In defextsm p*opulorum.j In'quo

ln

pro quibus jamjam. vaftandis rogatis,

non funt. populi..

^

& confulitis. Deum..

Dfl

| Offendicula.). Idola.

Jidicabor volifeum.) Hebr. Difceprabo

volifcum, &. convictos vos punam.

Forgicamint.) ldololatriam exercetis;

Eacre ad faciem.) Quafi par cum

Qu

31-Tradncins.ftisos veffros per 192em.)

pirb, juftitie: caufe./ mezs confifus.

lijit q

Quuo ritu, ut. fepe: dictum eft, idolo

20

VelI folus cum folis, fine arbitris, ne

Q

Moloch. filios. offerebant. ,. &. immo-

gentes- videant. ponas ,. quas de vobis

dluæ

labant.

Ífumpturus fuüm ,. & Ixtentur.

ttdem

32: Ni*qm eogitatio mentis-veffra fiet.)

j

35.. S;eut judicio conrends, 657.) Sicut

tdoli.

Vobis non,fugcedec:g:Onfiliumv.veRmm.

legum. mearum. transgreffores. patres

ted

ttaly

D

CAPUT XX.

509

Ts

$3. Et fubjiäam vos fceptro meo, & ind'uc(am vos in vin-

poit

Culis foederis.

L

;

8. Et eligam de vo

bis trþansgreïï'ores,(& impios, & de terra

lsf

incolatus eorum educam eos, & in terram Ifrael non ingre-

(s

dientur : & fcietis, quia ego Dominus.

/10

--39. Et vos domus Ífrael, hzec dicit Dominus Deus: Singuli

ITO]US

poft idola veftra ambulate, & fervite eis. Quod fi & in hoc

non audieritis me, & nomen meum fanctum

à &

: ;Pol.lue.rit-is ultrua

in muneribus veftris, & in idolis veftris:

40. In monte fantto meo, in monte excelfo Ifrael, ait Do-

otti,

minus Deus, ibi ferviet mihi omnis domus lífrael: omnes, in-

(0$

uam, in terra, in qua placebunt mihi, & ibi quaeram primi-

JTIS,

tias veftras, & initium decimarum veftrarum in omnibus fan-

onto,

&ificationibus veftris.

41. In odorem fuavitatis fufcipiam vos,cum eduxero vos de

')bot

populis, & congregavero vos de terris, in quas difperfi eftis,

& fan&tificabor in vobis in oculis nationum.

43 Et

; d

;e&rosohm punivi in deferto, nec

ut nomen meuim polluatis, dum me

Ü»

fimul cum idolis colitis, & illo ore;

p

E

paffus fum eos in terram Promiffam

J/

pedem inferre in peenam peccatorum,

quo idola invocatis , meum nomen

quibus juravi 4n ira mea, ff introibunt

ufurpatis.

jolatre

a O In wonte famílto m

Eo; t&e. -- Ite,

$2 requiem meam. Vfal. 94. 11.

ybis, Ut

la deferto terra fgypti.) At-tingentb

fi vultis, fervite idolis ; non enim

'H*ngptum.

mihi cultus vefter neceilarins e(t, quia

n0llti$y

0937. dnducam vos 22 vinculis faderis.)

venict tempus, quo domus Ifrael, id

1Y irg:l

Subjiciam vos legibus meis, quibus

eft, ii, qui non peccaverunt, quique

hrales,

nunc foluti effe videmini; cogam vos

ex hac calamitate fuperítites fuerint,

ftare pactis.

Vel fenfus eft, percu-

& omnes Chriftiani veri lHfraelite, qui

; i'ortiS:

tiam vobifcum novum fcedus, ut di-

a

per domum lfrael fignificantur, co-

. ]nte

xit Jerem. 31. 33. ut hoc ad legem

lent me.

jien

Evangelicam , & novum Teftamen-

tum referatur. Solentenim P.rophetæ

id eft, Ecclefia',

&i

quam vetus x-'terra),

forort

triftibus lzta adimifcere, ut alibi etiam

fantta pre

.

fignabat.

monuimus.

dostiam.

) LXX. Primitias decima-

38. Eligam.) Àd pocnam.

rum. Hebrmgus habet: Primitzas mune-

[ qié

rum "vefrorum , Nel onertum veflrorum ;

De terra incolatus. eorum. ) Ubi ad

tempus habitant. De judza fc licet,

veftii fcilicet debiti , five illa debeatis

(j

quam ipi in perpetuum fibi manfuram

ut decimas , five ut primitias, five

jaths

ut vota,

C«

?

fuiiie gloriabantur.

OQEfUSI

:39* Amäulaz'e.)

Conceffio elt , quafi

In vmnilus fantificattonitus "vefirts-)

dicat, fequimini mores veftros, . qui

In omnibus fan&is facrificiis vefiris,

Is ï?e

tandem vos p rdent.

Ite, & fervite

decimis, oblationibusque eritis mihi

Q VP

idolis, fi quidem non auditis mc.

grati, quaíi thymiama fragrantilfi-

*

Y Gicit

-Quod fí & iz boc , 8c.) Quali dicar,

mum , & odoris faaviffimi.

malo, ut apeite idola colatis , quam

u

4l. Sanlgicutoi. ) Dalitie ycolalr.

-

600

PROPHE'TIJZE ELECHIELI

- 4n. Et fcietis) quia ego Dominus, cum indüxero vos:ad

terram Iírael:

in terram, pro qua levavi manum: meam ut

darem eam patribus Veitrls.

(i

45. Et recordabimini ibi viarum veftrarum, & omnium fce-

3

lerum veíltrorum, quibus polluti eftis in eis, & difpliceoitis

vobis in confpe&tu Veiïro in omnibus malitiis veftris , quas fe-

ciftis.

44. Et fc1etxs, quia ego Dommus, cum benefecero VOblS

prOpter nomen meum, & non fecundum vias velftras malas,

]

fl

neque fecundum fcelera veftra petfima, domus hrael ait Do-

minus Deus.

3'

45. Et factus eft fermo Domini ad. me, d cens :

;

ID te

45. Fili hominis, pone faciem tuam contra viam Auftrl, &

fülla ad Africum , & propheta ad faltum agri meridiani.

P4,

47. Et dices faltm meridiano: Audi verbum Domini: haec

CitQo

dicit Dominus Deus : Ecce ego fuccendam in te ignem , &

m

comburam in te omne lignum virice, & omne lignum anidum :

rnon extinguetur flamma fuccenfionis, & comburetur in ea

Theun

omnis facies ab Auftro usque ad Aquilonem.

48- Et videbit univerfa Caro,

. quia €go Dominus fuccendi

U.

eam , ncc extinguetur.

"de Erdqu: N.4u3; Domine Deus : ipfi dicunt de me:

APUP

gmueener

Numquid non per pamoolas loquitur itte?

T

42 Levavimamnum mteam. ) Vtile n.5.

e47- Omne D rmz W &fc. ) Nvllo ex-

Still

43. Dipücebitis vobis.) Peenitebit

cepto.,

Per hfr"n viridia nxtelhglt

Diur

vos. $ic fupra cap. 6. num. 9.

-"bónos cives

1*e1 arida malos.-

Sient-

ficat

urbis incendium.

Re-

Af//

44« Screris. ) Exnenentu, folus

Vide 4-

Tiüméro

enim Deus peccata remittit. -

xpe-

gumn. 25. g.

riemini me peccata remittere, & eo-

Iammzz /u'/nf!oms ) Vehunens

Ph par

plum à

rüm penas.

flán ma , ignis multum faccenfus. Per

Sanc

6. Poue fatiem tuam.) Obfïxmam

flammam intelli igit gladium , & quod—

facie, libere, & intrepide vaticinare.

libet: aliad. fupy liciüm urbi divinitus

y I

illatum. -

ECCE e(y

Qutra vam d. /97'1 ) Contia ]eru-

Hj

falem , que Babyloni, ubi Propheta

OQmais facres-) deqml pulchrvm

Mm

haan! at, Auftralis erat.

eft. Vel omnes hominum factes erant

Il QQm

$zi la .) "Continenter, & uenti Ora-

fame extenuatz , pallidz,

quodam-

Wt H

tione lo. quere , ut Deuter.:32. 2. Fhmt

modo- combu(tz.

Qnres

m* 70: ([ayz U2 RCIUTL.

49. 44, 4, 4.) In Hebreo eft, unica

dictio dolentls, ant adimirantis.

Mide

AQt Y m

* d africum.) ldem eft, quod ad A'u-

Cipite

ftrum.

-

dicta Jerem, 1. 6.

"A G

ATH zgrt meridiani , ffc )

IC

Per parabolas loguitur , 6c. ) : Ajunt

n fPGcrf

appe]lar, tetram Ifrael, eo quod fit

me delirare, ideoque parabolica , qux

telere e

montofi, nemoxofa, & meumonalrs

nec intellipuntur, nec inter fe gohæ-

Babyloni,

xent , leqm.

pl'() td

lii

L

(

P4

a*x a R

6oI

«

u

.CAPUT XXL

Faticinatur .hbrrendym', ac multiplicem gladian&'

/*x

Íct-

vähturum' fuper

jltis

ïerufzz

lem , & füper filios zimmor.,

4 rege Babylonis : qui

:fe'

landem etiam. in Terra fua

judicandus eff., :

. penitusque dilfipandus.

obis

fattus eft fermo Domini ad me..dicens:

lis,

2. Fili hominis

pone faciem tuam ad Jerufalem, &

po-

ftilla ad fan&uaria, & p

ropheta contr

a humum ffrael, -

3. Et dices terree Ifrael :

- H&ec dicit Dominus Deus : Ecce

ego ad te, & ejiiciam gladiu

m meum de ya*gina.. fua; & occidant

,&

In te juftum, & impium.

4. Pro eo autem quod occidi in te jüi)ïïum;, &

h?

circo egredietur gladius meus de va

gina fua ad omnem car-

ii

nem ab Auftro, usque ad Aquilonem

1m

$. Ut fciat omnis caro, quia ego Dominus eduxi

gladium

a

meum de vagina (ua irrevocabilem.

6. Et tu fili hominis ingemiíce in contritione

*

Iumborum;

endi

& in amaritudinibus. ingemifce' coram,eis.;

P

7.Cumque

m :

Oke f^ciem tuam.)) lVi'de,di'&/a"

)Uf

p

4- Pro eo autep quod occidz", &

capite fuperiore num. 46.

Quia occidere decrevi juftum ,

cgï

) a

Stila. ) Vide dicta eodem capite,

impium ,. idcirco e

gredietur gladius

num,.

meus: de vagina fua..

Ajgt

44 fanciuaria.) — Propterea plurali

SW'

numéro utitur, quia tres erant tem-

-b Auffro n[que ad: Aquilonem. ) Utc

ec

graffetur per totam Judeam, qug a.

Pli" partes ,. quarum unaqueque tem-

Dan urbe fita ad Aquilonem,

porri-

plum appellabatur, fcilicet

anctum,

gitur ufque ad Berfabee ,

Tme

& San&num Sanctorum , & atrium.

Auftrum.

quz eft ad.

pa

3: Ecece €go ad t£e.) Scilicet venio.

uOd'

5. lrrevocabilem, ) Quem némo

initus

Ecce ego mittofurorem meum contrate

revocare, aut impedire poterit, do--

Ejicism.) Educam.

nec percufferit omnes gentes ,

Jufum , 6 impium.) Deus enim

funt .

: quz

hrcm

rum..

ab Aqxlilone ufque ad Au-

éran

in communi clade, & excidio (quale

a

erat. Hierofolymze ) involvi permittit

6. l» conrritione —læmb"omm. ) Geme

fontes, & infontes, non autem id

vehementer, ita ut ob fafpiria, & ge--

facit in clade particulari , ut dixit

capite I8. 4. & fic hec duo loca

videantur.

mitus lumbi tibi conteri, & difrumpi

í

yide

in fpeciem contraria inter fe conci-

Im amaritedinibus , 6$c. ) — Amare.

liari poflunt.

Vel per juftum in-

Juber Deus Prophetam non folum

u

tellipe eum , qui fe juftum putat, &

: quæ

pro tali venditat, licet fit injuftus,

vaticinari.

verbis, fed etiam geftibus, & a&ione

;OW'

" Dsbl. eum Com. Meznoch, Tom. V,.—

Gzgg

--

u

-

602

?ROPHäTïE-EZECHrELIS

7. Cumque dixerint ad te: Quare tu gemis 9 dices : Pro a11-

ditu: quia venit, & tabefcet omne cor, & diffolventur univer-

fs manus, & infirmabitur omnis fpiritus, & per cun&a genua

fluent aqua&e : ecce venit, & fiet, ait Dominus Deus.

R3

9. Et fattus eft fermo Domini ad me, dicens:

TU

9. Fili hominis propheta, & dices: Hsec dicit Domi

Anuä

fac

Deus : Loquere: Gladius, gladius exacutus eft; & limatus.

10. Ut caedat vié£timas, exacutus eft, ut fplendeat, limatus

po

eft : qui moves fceptrum filii mei, fuccidifti omne lignum.

füj

ir. Et dedi eum ad levigandum, ut teneatur manu: iíte exa-

cutus eft

gladius, & ifte limatus ve&,, ut fit in manu interfi-

MIli

ür

Clentis.

:

12. Clama, & ulula, fil

i hominis , qüïa hic fa&tus eft 1n po-

dir

pulo meo, hic in cun&tis ducibus Iírael , qui fugerant: gladio.

mur,

traditi funt cum populo meo, idcirco glaude—fup.er fe

. I3. Quia

-

(

! P;.,, zuditu, ) Propte.r «rem au-

-U fMendear.) Et fplendore fuo ho-

ditam , propter id , quod ex Deo

ftes percellat.

3

at

audivi cito contra Jerufalem effe ven-

"

Qui moves fceptrum flii mei.) Apo-

Vd q

£urum.

?

ftrophe eft ad ipfum

Q

ladimm, ut ait

t fc

Qwuia venit

7) Clades, qæiaxh ventu-

D

leronymus , qua

n

1 dicat: Tu, o

H

ram audivi, prope adeft. -

gladie ,

abuchodonoforis es, qui

UT

Tale[oer.) Pavore deficiet, & quafi

aufezs fceptrum filit mei, id eft, qui

]u

Irquefcet,

perdis xegnam Judz,& Ifraelis fili mei.

p

Succidifià amme lignam.^)

u es,

Diffolvemtur untver[a manus. ) . Pre

M

£lmore.-

qui omne lignum fuccidis, id eít,

M

Ok

Omnis fpiritus.) Anim& vioor, de-

omnes homünes in toto regno Juda

l:

trucidas.

feret animus corpora, vis animum.

Wot

Flueut 4qma.) Ucinam intelligit;

1I. d leviganälum..) Adlimandum,

dinm

hoc enim iis accidit, qui magno ter-

vel poliendum, ut facilius manu 'mi-

3(]&:1]

gore percu!fi funt,

licis teneri polfit.

Ifge exacutus eff , &c. ) Et jam li-

Qakia

Veniz , &7 ftet. )

Quod ego audivi,

91

m

& quod vobis prenuntio.

Tnatus, politas, & exacutus eft.

[ ]hh

Q. Gladtss, gladiuss & c.) Gemina-

I2. Hic.) Gladius.

£io fententiam confirmat, & dolorem

Faülus eff. ) Fiet, preteritum pro

Uum (

tsf

indicat; folent enim dolentes verba

futuro, graffabitur in. populum meum.

hn

repetere , ut Jerem. 4. 19. Venrrem

Le cuu&is dacibus Lrael , qui fu-

meum , 'ventrem mettr doleo , GL 4.R.eg'-

gerant.) ln Sedeciam , & Principes

PEF nl

l Ina

I9. caput meum, caput meum dofeg.

Jerufalem , qui eum eo fugientes ca--

Ti

Exacurtus efl E$. [imatus.) Periphra-

pi funt, & occifi. Jer. 59. 10.. Alii

fis inftantis belli eft; folent enim nii-

interpretantur de iis, qgi fugerant in

n

Ajmyptum. Jer. 43.

mm'y(](

lites imminente pugna gladios acuere,

;

In [//;

posire.

Plaude fuper femur.) Percute tanu-

IO. U? cadat villimas.) Ut cives Jeru-

femur tuum more hominis admirag-

HWWI

tis, & dolentis.

cafi()ne'

falem cadant vi&im,æ divini fureris.

k

ES, qd

CAPUT XXL

605.

lu

14. Quia "probatus eft: & hoc, cum fceptrum fübverterit,,

3

& non erit, dicit Dominus Deus.

u

I4. 'Tu ergo fili hominis propheta, & percute manu ad ma-

mum, & duplicetur gladíus, ac triplicetur gladius interfe&to-

rum: hic eit

-

gladius occifionis magnee, qui obftupeícere eos

uB

facit,

"

Ín omnibus

15. Et corde tabefcere, & multiplicat ruinas.

ts

portis eorum dedi conturbationem gladii acuti, & limati ad

L

fulgendum, amitti ad czedem.

M

Ió. Exacuere, vade ad dexteram

1

; five ad finiftram , quo-

1

cumque faciei tuae eft appetitus.

17. Quin & ego plaudam manu ad manum, & im

L

i

3

s

pfebpï ine

po

dignationem meam: ego Dominus locutus fum.

dio

I8. Et fa&tus eft fermo Domini ad: me , dicens z

I9. Et tu fili hominis pone tibi duas vias, ut veniat gla-

Jur

dius

,Ggg,g, 7-

[

lo

13. Quia p?oä;atizs- eff.) Guia pro-

Gladit acuti, 8'0;) Propt'e; gïä-.

batus mihi , & gratus eft hie gladius..

dios acutos,. limatos., fuï gentes ,, quos:

Vel quia probus eft, politus, & aptus,

timebunt..

po

ut fcindat, & occidat.

L at

Jhoniti ad' cedem. ) Q'uem jam miles

j, 0

Et hec , cum feeptrzne [uboerterir. )

de balteo fufpendit, uv paratus fitad.

Gladius hic fe

cmdem: Vel oladius amictus ad cz-

qlll

Juda . fuccideris.

probabit, cum:reggum-

dem, eft gladius limatus, & acutus,

qm

Er nom erit.) Ita: ut non fic:

mel

& diligenter in. vapina, quafi in fuo:

| O

I

Percute mamu ad mauum.)

amictu reconditus,. ne retundatur acies,.

d

More dolentis ,. atque admirantis com-

donec ad pupnandum expediendus fit.-

lode manus femel,

fecundo, tertio.

Vel amictus manu ca

]udü

P

ad. feriendum,

pul.uym—, tenentis:

utat D: Hieronymus: triplicem. gla-

du

dium ,. triplicem INNabuchodonoforis

I6. Exatuere, &c. ) DatDeus opiiba-

adventum fignificare: primum, cum

nem gladio Nabushodonoforis , ut

j J0!

Joakim fibi vedigalenr fecit 4. Rep.

eat, quocumque voluerit!, five ad

j l

Ea T.

Secundum , cüm Jechioniam

dexteram , five ad finiftram ; quafi di-

captivum duxit, ibid.n. I$5. '"Fer-

cat, libere, qua.volet, quaqua ver-

tium cum Sedeciam: oculis orbatum

fum graffabitur occidendo Chaldzus.

Facies 2ua.y Aciei tug..

1 pïO

tranftulit in. Babylonem 4,.-Reg. 2I. 7-

T

Hic eff gledins cccifomis Hagne.)

Ef appetitus. ) lmpetus tuus , &

Per gladium hune triplicem fiet occi-

Chaldzi ferientis.

1 ft[

fio magna prefertim fub Sedecia:

I7. Piaudam wanu .;d"m;'mum, &e.

WPCS

— Facit. ) Faciet, prefens profuturo:

Exultans,& infultansJudzis, & ex indi--

$ (

Mi

I5. Multiplicat vuisas. ): Cadavera

gnatiore in eosdem manus-complodens,.

mortuorum in terra cadentium.

Í9. Pone rib$ duas Uias. ) Defcribe

"]' [

lm omuibus portis corum dedi comtur-

im charta, latere, vel tabula aliqua

mm

bat;onem.) Mhulü in portis fügs oc-

duas vias, per quas Nabuchodono-

cafionem quzrent , fedincidentin ho-

for, & ejus exexcitus in Judzam ve-

a

ftes , qui eos percellent & occident,

nire poteft..

604

PROPHETIE EZECHIELIS

dius tegis Babylonis: deterra una egredientur am

bae:&

Ea

"

ia

v' -*

;

Capiet ConjeCturam , in capite vize civitatis conjici

et.

d

.20. Viam pones

ftra

mon, & ad Judam in Jerufalem munitiffimam.

, ut veniat gladius ad Rabbath filiorum Ani-

vet

21. Stetit enim rex Babylonis, in bivio, in capite duarum

viarum, divinationem quazerens

: .c.o.mmifcens fagittas inter-

int

rogavit idola, exta confuluit.

^l

22. Ad dexteram ejus fa&ta eft divinatio fupcr Terufalem

Dam

ut ponat arietes, ut aperiat os in caede, ut elevet vocem in

hum

ululatu, ut ponat arietes contra portas

, Ut comportet agge-

2'!

rem, ut aedificet munitiones.

ho

v

23. Eritque quafi confulens fruftra oraculum in oculis eo-

dam

rum, & fabbatorum otiu

P

m imitans : ipfe autem recordabitur

jniquitgtis ad capiendum.

f

. 24. Idcirco

fmemo

Ut veniat gädiu:.. ) Päf .quas vias

Omnia divinationum genera ,« Deo

venire poffunt Chaldei , ut dixi.

-rezente, fuadebunt, ut dextrum iter

[idton

De terra uza. ) De Babylorie..

infiftat, & Jerufalem petat, ac ea

d

Manm capiet conjetluram. ) Modus

patret, que fequuntur.

divinationis defcribitur n. 9r.

ibi,

4rieres.) Infirumenta, & machinas

1 mer

COmppmefeens f;tgitf.zz.f 4 626.

fren.

bellicas, quibus. olim urbes expugna-

|da espite wia eivitatis. ). In biVio,

bantur.

nifis,

ubi due vig coeunt ad duas civita-

"peyiat 0$ 17 c&de. ) Ut canat ce-

ttiquit

£es ducentes

, altera in Jerufalem, al-

à0ian

tera in Rabbath,.

leufma contra hoftes; ut clamore fuo

üt yos

milites excitet, & acuat eorum ani-

2O. Piampones, 87.) Alteram viam

mos. ad pugnam.

d o)

defcribes , qus ducatin Rabbath

I ï)(:s

Alteram , que in Jerufalem. |

p ulslatu.) Clamores militares in-

b

telligit.

LXX. haþent, In clangore

oI. Cb?hmt:/lens /;4 git fA$. ) Genus for-

£uba.,

8&, It

titionis fienificar ,

quo etiam nunc

Comportet 4gge;*e$, ö'c.) Uc f'ït: in

1t o

multe gentes uti dicuntur; conjectis

ipnit

obfidionibus urbium, que aggere cin-

JM"Q

V

enim fagittis in pharetram, fcriptis

€

untur, & munitionibus ad parandam

arum rerum , que eli?ende funt,

j

ecuritatem obfidentibus, & ne poffint

»

nominibus , . puer aliquis unum extra-

elabi , qui obfefli funt.

Chala] |

hit , eáque res eli

U Ch

?*

gitur, cu jus nomen

23. Eritque quaff confilens. frufiva

habet infcriptum.

oraculum.) Videbitur Nabuchodono-

u $

Jaterrogavit idola.) Deum fuum Bel,

for Judzis operam perdere, & fru-

difragw

vel Nebo, vel alia

colebantur,

» qu& a -Chaldæis

ftra idola fua confuluiffe , ignorantes

gt

non idola, fed Deum fortes ita mode-

lg,

Exta con[uluit.) Perhzcenim Gen-

ratum, ut NNabuchodonofor Hierofo-

tempy

tiles divinabant confiderando vi&timx

Ho](;[h

lymitanam expugnacionem-eligerec.

Cor, hepar, &c. & eorum fitum,

colorem , &c.

Sabbatorum otium. initans. K Vide-

«6. Á

bitur illis nihil agere , quemadmodum

Ve]

W

29. d dexteram ejus fatla eff di'i/i,-

nihil agunt , qui labbatum. obfervant.

BUUTTM

Pario, ) Super Jerufalem cecidit fors.

Recordabstur im'guim(i: »&c.) llle

Cütonte

[ileg di

CA P; U*'I-1 XXI.

665

T

^4. Idcireo haec dicit Dominus Deus : Pro eo quod recï)l;l

dati eftis iniquitatis veftrae, & revelaftis praevarieationes ve-

Wt

Ítras, & apparuerunt peccata veftra in omnibus cogitationibus

veftris: pro eo,inquam, quod recordati eftis, manu capiemini.

um

25. Tu autem profane, impie dux Ifrael, cujus venit dies

in tempore iniquitatis praefinita :

26. Hzec dicit Dominus Deus : Aufer cidarim, tolle coro-

lem

nam: nonne hzc eft

4

, qua hum'ilen? fublevavit, & fublimem

n

humiliavit ?

3

27. Iniquitatem, iniquitatem, iniquitatem ponam eam : &

hoc non factum eft.

C0

dam ei.

; donec veniret cujus efc- judicium , & tra-

:

Itür

28. Et tu fili hominis propheta, & dic: Hze

?

C dicit Domi-

Gggg 5

nus

I)

memor juramenti a Sedecia violati ob-

Nonnue bac eff, &c. ? ) Hzc cïdaris,

De

fidionem urgebit, ut capiat Jerufalem.

hec corona , quz nihil fecit jufte? D.

] jter

24. Pro eo, quod recordart effss, & c.)

Hieronymus interpretatur, fe4 bumi-

TET

Vatablus ex Hebrzo vertit , ee quo4

lem , id eft eum , qui humiliari de-

im memoriam reduxiflis sntquiratem vt-

bebat , /s£lewavit, E& [ublimem, id eft

hitas

ram. Senfus eft; quia commemo-

raftis, propalaftis, . ja&aftis veftras

eum , quem fublimari oportebat , 2z-

gt

niliavit.

Vel fententia eft: hxc co-

iniquitates ( ita ut etiam hoftes eas

rona humilem fublimavit Jechoniam ,

z

audiant, & execrentur) juflum elít,

qui cum vinctus effet, eductus eft e

ut vos eis tradam.. Publicas enim cla-

e fup

carcere ab Evilmerodach, ut regna-

af

des ob publica peccata immittere fo-

ret 4. Regum 25. 27. & Jerem. 52. 51.

lec Deus.

Aut te o Sedecia , cum humilis efles,

j lt«

In omnibus cogitationibus vefíris.) ld

ad regnum evexit 4. Re

24 19.

[ ld

eft, rebus cogitatis...In Hebrao eft,

eundem te, cum in fublimi gradu ef-

im ommibns eperibus vefiris, ut vertunt

fes, de reeno de

o

jecit, id eít ovccaïigj)

frin

Pagninus, & Vatablus.

fuit, ut caderes.

i

Manu.) Chaldxorum.

) Cif

p

27. Intquitatem, iniquitatem , 6c.)

ndam

Twu autem profane.) Hebr. 55H

Proponam, & omnibus oftendam ejus

IOBïnt

Chalal, id eft pollute, vel morte digne,

iniquitates multiplices, eo ipfo, quo

ut Chaldeus, & Hebrai interpretan-

eam per Chaldzos puniam, deprimam,

& ad terram incurvabo.

'y;g/h'ü

tur. Sic vocat Regem Sedeciam fc-

jono

difragum. -

Er hoc noz fatlum eff, €&c.) Hocnom

Cujus venit. dies)) Punitionis.

fiet, non omnino dejicietur corona re-

L

h-

rgntes

- In tempore iniqaifa»tis praffnita.) Eo

gni Judaici.

jole

tempore, quo tu inique juramentum

Donzec veniret.) Donec veniat.

violafti prefinita a Deo.

. Cujus efl judicium.) . Nabuchodono-

erOfO'

26, Atifer cidarim,:-lle coronam, 65':)

for, cui ego judicium tradidi, id eft,

'äi.de-

Vel pro eodem accipit cidarim, &

quem judicii, & 'ultionis mez admi-

coronam: velcidarim vocat pileum,

niftrum feci.

odutt

coronam vero fafciam , five diadema

O8. .4d filios .4mmon. ) Pro Xhetat.

pileo 'ci'fc-umdu&um.

contra Ammonitas, qui Judzos cogna-

) lk

-

L

PROPHETIZE£ EZECHIELIS

606

nus Deus ad filios Ammon, & ad opprobrium eórum, & dices:

Mucro , mucro evagina te ad occ1dendum lima te, ut interfi-

Ja

Cias, & fulgeas,

29 Cum tibi viderentur vana, & dwmarcntur mendacia:

/

*ut dareris fuper colla vulneratmum impiorum, quorum venit

H

dies in tempore iniquitatis prefinita.

3oc. Revertere ad vaginam tuam ia loco, in quo creatus eS,

in terra nativitatis tuae judicabo te,

&

I.

. gr. Et effundam fuper te indignationem meam : in igne fu-

roris mei fuffidbo in te, daboque te in manüs hommum infi-

av

pientium , & fabricantium interitum.

32. Igni eris cibus, fanguis tuus erit in medio terrae lex-

dici

vionitraderis: quia ego- Dominus locutus fum.

fti,

Hi

4G

f

ido

diadidc d

D n

CAPUT

(ies t

tione fanguinis fibi vinctos, & loco

Ammonitarum ,. eque ac ante fuper

dedi

vicinos, cum a. Chaldzis vexarentur,

colla Iudæomm datus fuifti.

xxrxlemnt

Vide Jerem. 49. 1.

Iz rempore mquntatx:, &c. ) Ho

Oppraarm/n eorttz. ) Quo ]ud*eos

fordi

tempore , quo inique an'ebds, a Deo

affecerunt, exprobrantes Judeis, &

pre nita.

6]

Deo eorum, quaft imbelli , quod Na-

30. Reveriere ad 'vzegmam ?Ham. )

àd ef

buchodonofor fupra num. 2I. ad eos

Revertere, o Rex Pabylonis in terram

'

deflexiffet , quafi Ammonitas non au-

tuam victor, fada Judgorum czde ;

fus inv 1dere

Idem predicit Sopho-

ibi enim pumdm te..

tias cap. 2. 8-

3I-

las :gne furar;: mei fnflabo z

EvagsaA te.) In Hebrazo eft ,* £va-

2/VC

ze, 6c.) O mucro, in fornace quafi

gmatm ad jmgnlationem , Yd enf gla-

ignita, & fufflando accenfa, igni te

D.«

dius jam paratus eft, & diftriQus ad

tradam , ut confumaris,

Itd San-

occidendos Ammonitas:

|politus eft,

étus Pxeronymus

tunt :

Unde allqm ver-

Cll J

ut lulgeat, & ad interfciendum ap tus

lenem j[luroris m fufflabo im

u

fit..

Hzc- clades Ammonitis evenit

£, id eft, furorem ieum quafi faf-

Tm

quinquennio poft everfam ferufalem,

flando -magis , ac maglb accendam

quia Ammon:tarum ope feftultus Ifma-

in te.

$ Qv

Ili m:a

el, contra voluntatem Babylonii Re-

Inffpientium.) Barbarorum, qui nul.

U s

$, principatum judgw invaferat, 4.

lam perfonarum rationem habeant.

3

egn. 25. 25. Jerem. 41. L5.

ls RCCE

Fabricantium mreritun.) Miachinan-

ty,

20. Cum tl vide«cntur vAHA, ü'c)

tium interitum , crudelium ,

qui nihil

Hicig,

Taterim.

dum idola, & divini tui

cogitant. præter ca dem , & fangui-

eonfulti refpondebant, eladium ad te

nem, qm in cedibus faciendis verfati,

$ 4

Chad i

xabatur;.

fon venturum , gladxus contra te pa-

periti funt.

Cndb f

32- lgni eris esbus , &c. ) T

&

Ut d4wrzs) Ó mucro,

gladxo peribis, ita ut nulla fit amplms

Te fe (

tii memoxia.

lClF]r p

Super colla vulseratorum. Vopiorum.)

"tht d

M

Pa n

607

est

CAPUT XXIL -

i

I/?ma narrat. [celera Sferofolymis perpetrata , propter qua dicit

!H

Je fuper eos effulurum indignationem fuam : niarratque fcelera fa-

u

cerdotum, principum , þfeudoproþbemmm ac populi terrae, ut

mullus imventus Jit, qui pro avertendo furore .

&

Doniini Je opponeret. .

'T fa&um eft verbum Domini ad The, dicens:

jus

2. Et tu fili hominis nonne judicas, nonne judicas

nf

civitatem fangumum 2

5. Et oftendes ei omnes abominationes fuas, & dices: Hzec

bli

dicit Dominus Deus: Civitas effundens fanguinem in medio.

fui, ut veniat tempus ejus; & que fecit ldola contra femet-

ipfam , ut pollueretur.

4. Ín fanguine tuo, qui a te effufus eft, dehquxih : & in

idolis tuis, quae feciíti, polluta es: & appmpmquare fecifti

JUT

L]

LI

dies tuos, & adduxifti tempus annorum tuorum.

propterea

dedi te opprobrlum Gentibus, & irrifionem univerfis terris.

fupet

5. Quae juxta funt, & quce proaul a te trlumphabunt de te.

"w

| Fo

fordida, nobilis , grandis interitu.

1D€0

6. Ecce principes Ifrael finguli in brachio fuo fuerunt in te

ad effundendum (anguinem.

7 )

erraltd

7. Patrem, & matrem contumelus aff'ecerunt in te, advenam

calu-

WU

2:

Ozze ]zwllcm , €&c.? ) Quid cef-

Aduxifls tempus, &fc.) Eft elusdem

j m

fententiz repetitio.

fas judicare , cur non corri-

gl

ps,«& coargms civitatem? Vide fa-

Opprobrium gentilus , 6c.). Qu in-

gnl t

pra capme 20. 4

fultabunt tibi, irridebunt, defpe&uz

| 911

Qivitatem fanguimum. ) jerufalem

habebunt.

r

S. Qua juxta fant , 6c.) "Tam vi-

"4

fanguinolentam , & homicidis ple-

nam

bunt de te.

cinz , quam remotz gentes triumpha-

1['1 fü

3: Cuitas.) Scilicet eft hec.

Ie medio f4;.) Publice, & impune.

Sordida, nobilis.) , O infigniter im-

Ut veniat tempus. ) Ut homicidiis

pudens, o nobilitata fceleribus.

Gr/md;s ipteritu.) In Hebrzo eft,

fuis accerfat fibi punitionem fuam.

gnt-

Coztra ffmetlp/km ) In fuam per-

nulue 6'07117'11'1071[! , quæ Vdrllb Clddl-

hl ]2!1'

niciem.

bus , hoc eft, fame, gladio, pefte

4- Apprapmquare fecifs dze: £u05.)

contereris , & interibis.

Chald. D4es izteritus tui. Multlph-

6. Simguls 12 brachio fze.) Quisque

i(m(fm'

vedd" )

candb fcelera fecifti, ut citius pum-

pro fua virili parte conatus eft in te

rem te, quam decreveram ; ut enim

homiecidia patrare.

fiej &

dicitur Pfal. 54. 24. Virz fanguinum

7« Contriffaverunt.) In Hebreo eft,.

mem dimidiabunt dics fs.

epptefferunt , ut. etiam habent LXX,

608

'PROPHET'-I.ZE?E'Z;—E,CHI—/EXLIS

Calumniati funtin m

É

edio tui , pupillum & Viduam contrifta-

verunt apud te.

ex

8. Sanctuaria mea fprevifti, & (abbata mea po

Wuifac

: 9. Viri detra&ores fuerunt in te ad effundendum fangui-

I

nem, & fuper montes. comeder

0

in medio tui..

2

unt in te, fcelus operati funt

for

IO. Verecundio

ra þatris difcooperuerünt iB te, | immundi-

I

tiam menftruatee humiliaverunt in te.

etti

/

a*.]c:r.

II. " Et unusquisque in uxorem. proximi fui*operatüs eft

57

n

abominationem ,& focer nurum fuam polluit nefarie, frater

yi

fororem fuam filiam patris fui oppreffit in te.

plu:

ün

12. Muneraacceperunt apud te ad effundendum fanguinem:

flanc

ufuram, & fuperabundantiam accepifti, & avare proximos tuos

quie

calumniabaris : meique oblita es, ait Dominus Deus.

13. Ecce complofi manus meas fuper avaritiam t

uam, quam

Inel

fecifti, & fuper fanguinem, qui effüfus eft in medio tui.

y»

14. Numquid fuftinebit cor tuum , aut praevalebunt manus

medi

tuae in. diebus ,

(igra

fum, & faciam.

quos ego. faciam tibi? ego Dominus locutgï

I5. Et difp

2j

ergam te in nationes, & ventilabö te in FErra55

& deficere faciam immunditiam tuam a te.

Dlutz

[ od

-

16. Et

ts

g. Santlmuaria mm.jT'empï-um meurm..

quod tanquam nefarium lege prohi-

Vide dicta. fuperiori capite num. 2.

bitum erat.

Levit. 18.19. & 20. 18.

0 fuy

9- Viri detratleres.) ln Hebrzo eft,

II.

Y

Eas adulterando.

Operatses efl abomimationem. )

U

Viri: fraudis , falft teftes , qui pecu-

lal

nia. corrupti contra. innocentes falfa

I2. Mgnera acceperunt.) Muneribus

uf j

dicunt teftimonia ,

corrupti judices innocentes

W qe

quibus. 'eonyn fan-

condemnarunt.

:

Tnorte

üc ')vn

guis. fundatur..

Super montes: comederunt.) Idolorum

Superabtundantiam. ) Aliquid ultra

1. ]

fácrificia, quz in: montibus

H

fortem , ut faciunt ufurarii.

T&

libus offerebantur..

l) & 'COI"

AT lmn

4vare.) Avaxitiz caufa; ut aliquöd

*

Tlelor

IO.. Verecnndiora patris

J;:kaaperue-

inde emolumentum reportares. -

runt.) Monetta periphrafis inhonefti

I3. Comploff manus meæ:.) Admira-

4 xnd.,]

inceftus ;. id. eft, filie cum patribus ,

tus fum, & dolui propter avaritiam

COl'um

& filii cum matribus, aut novercis fuis

ellbllï

$|

tuam. Vel, fignificans me tibi iratum,

Tayjt

concubuerunt, contra quam lex na-

& vindictam minitans.

3 Vi

turalis: dictat, - & Mofaica precipit

14- szquid(/uf!nebäf cor 16 c.?)

WCrer

Levit. r8.. 8. Turpitudinem . wxoris p^-

Quuafi dicat: mifella, fu

Of'lne:

perbula, exfisne

Iris tb non difiooperies z turpitudo eniza

ferendo mala futura ?

*

patri: m e,ä.

Mantus t24.) Mires tus.

mx

"

lls

lumnusditiam menfiruata: humiliäve-

Diebus.) AiliCtionis.

Wotan fn

TMH - :16. )

Immundam fluxu men-

I5. Ventilabo.) V. dicta c. 20. n. Q

&5

QV CC/;

ftruo oppreferunt in te libidinis caufa,

Deficere faciam.) Vinem imponam

Fi(

il R

CKPUT XX

6og

É

t6. Et poffidebo te in co

jl

ezo Dominus.

*

nfpectu Gänïium & f-cik(—es, qu

17. Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens :

lh

18. Fili hominis, vería eft mihi domus lfrael in fcoriam :

n

omnes ifti 2es, & ftannum, & ferrum

, & plumbum in medio

fornacis, fcoria argenti fa&ti funt.

.

L

L

di

.19. Propterea haec d

icit Domi

nus Deus : Eo quoci verfi

eftis omnes in fcoriam

et

; propterea ecce ego congregabo VOS

in medio Jerufalem ,

tT

20. Congregatione argenti, & sris, & ftanni, & ferri , &

plumbi in medio fornacis : ut fuccendam in ea ignem ad con-

flandum. Sic congregabo in furore meo, & in ira mea, & re-

L

05

quiefcam: & confldbo vos.

21. Et congregabo vos, & fuc

»cendam VOS

jn igne( furoris

Fiti

mei, & conflabimini in medio ejus.

22. Ut cenflatur argentum in medio fornacis, fic eritis in

us

medio ejus : & fcietis, quia e

go Dominus, cum »e&'uderim in-

LU

dignationem meam fuper vos.

23. Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens :

15

24. Fili hominis

non com-

pluta in die furoris.

; dic ei: Tu es terra immunda, &

. 45. Con-

E

immunditie tue, purgabo, & expia-

facer: -folent, conjiciam vos in for-

ht

bo fuppliciis fcelera tua.

nacem , ut purgemini, ficut impuram

16. Poffidebe :e im confpetim Gem-

n

argentum conjici folet.

n )

Hum.) Sic mundatam, & expiatam,

Requie[cam.) Definam vos punire ,

quaft hzreditatem, & periculum meum

cum omnino conflavero, atque ex-

1bUS

ad me revocabo, & e ca

piavero vos.. Requiefcam, & con-

ducam.

ptiyitate re-

;orte

flabo vos, ordo inver

"

t

fus , conflabo ;

Ig. Verfa'eff

briäi' v . In fcoriam.)

& requiefcam.

yltra

Ifrael prius erat quafi argentum, quia

21. b:medio ejus. ) In medio Jeru-

fanguine nobilis, moribus cindidus,

falem, in

qua ut in fornace f:onüabii-

quod

religione fplendidus , dives etiam , &

mint.

abundans opibus: nunc verfus eft in

2

Dic &i.) Jerufalem, vel Judez;

fcoriam , quia. faa. idololatria, & fce-

ld*

refpicit enim id, quod dixit n. ID

itanm

leribus bona hzc omnia vel obfcu-

Congregabo vos 13: medio Teru[alem.

Til

)

ravit, vel amifit.

Scoria funt fzces,

Tu es fevrA immunda.) 'lerram

& recrementa . inetalli,

immundam vocat rupes, & alia, qu

"Omnes 1f0s at ET. Panpum, Efc.) Non

nulli funt ufui. Huic com

$J)

p æranmr ho-

J u

funt amplius pretiofum arpentum, fed

mines nullius frupis.

in vilius metallum , aut in fcorium

*

Non compluta n die furoris. ) Iu

1nutati funt.

quam Dominus iratus pluviam non

20. Congregafione arvgemti. 6f dis,

mittit, vel non mittet, ut fit przteri-

&c.) Facam, quod fabri argentarii

tum pro futuro, Vel plüviam nosm

m

B3bl. cu» Com. Menoch. Tom . Vs

hhh

onaff

615

PR ö P-.H.-E,TUE EZECHIELIS

45. Conjuratio prophetarum in medio ejus, ficut leo rUgiEns,

rapiensque praedam, animas devoraverunt, opes, & preium

D0

áacceperunt , viduas ejus multiplicaverunt in medio illius.

26. Sacerdotes ejus contempferunt legem meam , & pol!ue-

nc

runt fan&uaria mea: inter fanctum, & profanum non habue-

at

runt diftantiam : & inter pollutum, & mundum non intellexe-

runt: & a fabbatis meis averterunt oculos fuos , & coinquina-

bar in medio eorum.

7

N

Müich.

27.* Principes ejus in medio illius, q

uafi lupi rapientes pree-

(i

3.L

dam ad effundendum fanguinem 5. & ad perdendas animas, &

5ojh.

"

^5

avare ad fe&Ctanda lucra.

S

N

[

3

28. Prophetze autem ejus lini

ebant eos absque femperamen-

to, videntes vana, & divinantes eis mendacium, dicentes : Haec

dicit Dominus Deus, cüm Dominus non fit locutus.

calumniabantur calumniam, & rapiebant

. 29. Populi terra

violenter : egenum,

]

.& pauperem affligebant, & aqvqnam op-

*

ia absque judicio.

P

primebant'calumn'

3o. Et

Gta

Dl

admififti ,. per quam fignificatur Prc-

cibos mundos, & immundos, lege pro-

4'

hetia. Viue fupra c. 21. 2-

hibitos non diftinxerunt.

4 fabbatis meis, &c.) ld eft negle-

25. Conjuratio Prophetarum , 8c. )

xerunt obfervationem fabbati.

Vel,

Incipit omnium ordinum flagitia nu-

Y

merare, ac primo loco Prophetarum,

cum viderent populum fabbatum vio-

tnqn

juorum tanta erant fcelera, ut ad pa-

lare, & onera portare die fabbati , ut

m

fe gl

tranda im urbe homicidia confpiraffe

dicitur Jerem. 17. 27. connixerunt.

viderentur, Dum enim pacem, & res

Coinquimabar. ) Profane tractabar

&

profperas populo pollicebantur , in

ab eis.

fCXhCe:

caufa erant , ut veri Pr01)hetæs-QUi

2

44d. perdendas animas,) Àd vi-

enim !

findi

bellum, captivitatem, mortem , urbis,

tam eripiendam.

templique incendium pradicebant ,

29. Liniebam: eos ab[que tempera-

tibus

Occiderentur.

tos dl

zento.) In Hebr. eft, a/f2ue [ale, id

Tum c]

Animas devoraverunt,) Vitam mul-

"

eft, fine paleis; quia, quod in car-

St L

tis ademerunt.

nibus

eft fal,

hoc

in

luto . funt

Opes, E5 pretium . accep

erunt.) Ut ad

paleg ; ut enim fal carnes , ita pa-

277

opuli volugtatem vaticinarentur.

jl

leg lutum confringunt. Senfus ergo

Qsra

Viduas ejus , &c.) In caufa fuerunt,

eft. Prophete vanas populi opini&-

ut multis viris occifis, vidugrum nu-

nes vanis vaticiniis confirmabant. '

Z

merus crefceret,

Ts

26. Sanünsaria mta.) Cur utatur

29. Populi terra.) Vulgus.

EOmm

Calumniabantur calumniam.) N ehe-

numero plurali, vide cap. precedenti

menter fraudibus , & calumniis de-

CQIIVm

num. 2.

N

um&m ;

Inter. fan&um ,

& profanum. ) Inter

diti erant.

res Deo oblatas, & ceteras.

"AUfque. judicio.) Injufte, contra jus,

d

a8.

Ipter pollutum , G mundum. ) Inter

flgniiïaL

r«

hE

CA PU CQ XXIL & XXIII.

611

1

»30. Et quaefivi de eis virum, qui interponeret fepem, &

ün

ftaret oppofitus contra me pro terra, ne diffiparem eam : &

non invenl.

j

ar. Bt€

fï'udifuþer eos indignationem meam, in igne irze

u

mesa confumpfi eos : viam eorum in ca

put eorum reddidi,

AC

ait Domiqus Deus.

Ia

CAPUT XXIL .

)C«

Sub jfgum multz'þlz'cium fluprorum duarum meretricum Oolle , &

5)&

Ovlibe , ac putiitionis earum o[flendit Dominus vvariam idololatriam

Samarie , ? Jerujalem, propter quam tradendi funt in

:

oppraf

at

quarum funt idololatriam

dC

Xbm'um -Gemz'bus,

imitati.

bant

1. ]7 T fa&us eft fermo Domini ad me, dicens :

1 0p

2. Fili hominis, duse muheres filiae matris unius fuerunt,

5. Et fornicate funt in JEgypto, in adolefcentia fua forni-

catze funt : ibi fuba&ta funt ubera earum

0. Et

, & fraCtae funt.'frxam-

1n3e pubertatis earum.

4. Nomina autem earum, Oolla.

C pl'O

Lmïajqi', & Ooliba fo

ror ejus

"us

H

z

tüinor z

negle

g0. BQui inrterponerer [ epem. QUi fefe.

Matris un-ius.)- Synagogz , vel Sare

Velo

tanquam fepem opponeret inter me,

uxoris Abrahami, a qua tam decem

n Yi

& populum , ne eum perderem , ficut

tribus, quz regnum Ifrael, quatm re-

at

ul'

fe olim Aaron oppofuit Num. 16.489.

unt

lique dug, que regnum juda con-

& Moyfes Exod. 32. Dicit 4e eis,

flituebant , originem ducebant.

a&abM

fcilicet quos reprehendebat ; alioqui

3- Formeata funtim JEgypro-) Idola

enim Jeremias, Baruch , & alii viri

coluerunt.

M t

fandi fe interponebant , Deum pre-

Im adale[centia.) S'ub:MOyfe , cum

cibus placare ftudebant , & propter

Hebrzorum respublica adolefceret.

eos dilitata, & mitigata eft fudxo-

Subatla funt ubera earum, 8 c.) Vir«

l,H

rum. clades.

ginitatem amiferunt. Ubera enim fo-

L

Sf&;'ret OPPJFIWv)

| In Hebr. eft, £5-

i Ut

ret im vupiura. Mide dicta c. 13. n.5.

lida, & turgentia funt fignum virgi-

p I

nitatis, laxa vero, & quodammodo

3I. Ef»d:.) Mfundam. Similiter

fracta, & fubacta corruptionis.

00

eetera prateríta ponuntur pro fütuxis;

Mamma pubertatis.) Qu tempore

[us er

de re enkn futura comminatur.

pubertatis turgere coperant.

Q

pin!

Viam eorzm imcaput eorma reddidi.)

i

4- Oolla major) N ox Hebzaica :-1;5,-3*:.3

Eorum peccata in ipforum fupplicia

Abolaah. fignificat Lebiraculam fetum

convertam, ut dignas de illis pocnas

fic appellatz funt decem tribus, quod

yae

fumanm , ut fupra cap. 9. 10. —

Deus in illis non habitaret,. fed ipfz

Jlis ie

2. [ Mis wwlieres , && c.) Dus mulieres

fibi habitaculurn feciffent, in quo co-

duas centes, duas refpublicas

lebant vitulos aureos. Dicitur »ajor,

qui p

quia mumerofior, eontinens fcilicet

fïg.nifïc:mt, fcilicet Juda , & Ifræfl.

23

612

.

PROPHETIE EZECHIELIS

minor: & habui eas, & pepererunt filios, & filias. Porro

earum nómina, Samaria Oolla, & Jerufalem Ooliba.:

eu

Imu.

,. $. Fornicata eft igitur fuper me Oolla, & infanivit in ama-

tores fuos, in Affyrios propinquantes,

.

-

fati

6. Veltitos hyacintho, principes ,

& magiftratus, juüenes

cupidinis, univerfos equites, afcenfores equorum.

foi

7. Et dedit fornicationes fuas fuper eos electos, fil

ios AH.'yQ

riorum univerfos: & 1n omnibus, i

Ia

:

n quos infanävit, in .imä-

munditiis eorum polluta ett.

qui

8. Infuper & fornicationes.

fuas, quas habue;raï in ZEgypto,

non reliquit* nam & illi dormierunt cum ea in adolefcentia

ejus , & 1lli confregerunt ubera pubertatis ejus , & éffuderunt

&

fornicationem fuam fuper eam.

I

9. Propterea tradidi eam in manus amatorum (uorum, in

€0

b

1

.

by

i

d

manus filiorum -Afff.lï', fuper quorum infanivit libidine

10-* Ipfi

&m

decem tribus,

cum alia du.as tantum

7uv?nf: £up

id!ni;.) AmabilAes » Ye-

haberet.

nuftos.

7. Dedit fornmicationes fuas. ) Pro-

Qoliba, ) Hebr. njv'zpnæ abolibah ,

qua vox ügnifïcät* tabermaculum meun

ftituit fe illis, qui ex omnibus Affy-

32 ea4, quod bene convenit regno Juda,

riis lectiffimi erant.

Djf

lm ommibus, 9- quos im[amivit, €$c.)

Chal

i quo erat templum,& veri Dei cultus.

Quem

Mabureas?) |Ón matrimonio , ante-

In omnium eorum , quos adamavit,

quam adulterium committerent ; tem-

idolis polluta eft, Redundat vox eo-

l'àidi

rum per Hebraifmum.

Etvox ezzi-

Qà th

pore fcilicet Abraham, I(aac ,& Ja-

ab

LJ"

cob , & deinceps.

£us refolvenda- eft per ewniem.

Pepererunt filhos, 69 fflias, ) Nalde

l]mmunditiis,) Sic vocat idola.

C ptll

snultiplicate funt.

9. Infuper, E fornicationes faas, 6$c.)

Yifat

s

TMM

Samaria.) -Decem tribus, qüarum

.

Simul cum idolis Affyriorum , qua

caput Samaria.

L

admiflt, retinuit idololatriam , quam

bje

8. Super me,) Contra me, qui eram

extulerat ex /Egypto.

iUT

Cender

yir ejus,

Dormierunt cut ea , €c.) 0 Orrupe-

dn[anivit.) Deperiit amatores fuos.

runt eam, cum virgo effet, & fuperfti-

Hd

-fpyrtos propinquamtes. ) Menientes

tionis expers,

Tàne

ad fe, ut in fine n. I2. & fibi confc-

pnis,

Confregerunt uä.c;r;z, &fc.) Vide di-

deratos.

Ita loqu'tur: non quod eos

&a num. 3.

p

amayerit, fed

uod illorum 1dola co-

— Effsderunt, 68c. ) Docuerunt illam

d

MP

luerit; quod enim de Atlyriis dicit, de

omne genus idololatriz fuz.

idolis intelligendum eft.

Q. Proprerea.) Scilicet ut jufto judi-

Tur

6. Veflites byacintho , ) Sicut

cio ab iis puniretur, quos amaverat.

U

fcminz incendi folent lJuxu veftium ,

Cepit enim Rex Affyriorum Sama-

honorum nominibus, juvenili «tate,

riam , & decem tribus in captivitatem

Ep;

corpore vegeto, fic lfraelitas pellexit

duxit 4. Regum 17. 6. & 18. 10.

SDTW

Ailyriorum potentia.

Super quorum libidine infanivit.) Ut

I2

yide 4-. Reg.

fupra num. $.

] IOHm

8. 24. -lfa,."lo. g:

Ti

il

CAU XXIiL

614

o

ro. *Tpfi dïfcooperueruht ignominiam ejus, filios, & filias* Sup.

ejus tulerunt, & ipfam occiderunt gladio: & fa£tse funt famofze 16.38.

Í

2

Tla

mulieres, & judicia perpetraverunt in ea.

VE

uod cum vidiffet foror ejus Ooliba, plus quam illa in-

Q6S

fanivit libidine : & fornicationem fuam fuper fornicationem

fororis fuae.

l

12. Ad fil

ios Affyriorum praebuit impudenter, ducibus, &

iffi

magiftratibus ad fe venientibus, indutis vefte var'a, equitibus;

qui ve&tabantur equis, & adolefcentibus forma cun&tis egregia.

"

ptO,

I3. Et vidi, quod polluta effet via una ambarum.

fiId

14. Et auxit fornicatienes fuas: cumque vidilfet viros de-

"u

n

pi&os in pariete, imagines Chaldaeorum expretlas coloribus.

r$. Et accinctos balteis renes , & tiaras tin&tas in capitibus

i

eorum, formam ducum omnium, fimilitudinem filiorum Ba-

bylonis, terreeque Chaldaeorum, in qua orti funt.

(Ipü

16. Infanivit fuper eos concupifcentia oculorum fuorum,

& mifit nuntios ad eos in Chaldaeam.

) v

i7; Cum-

Hhhþ-ï

Pro

IO. Jpf.) Id eft Affyrii.

riis dicitur, de'idolis Ailyriorum ins

My-

Difcooperuerunt ignominimm ejmr )

telligendum e'f, .

Chald. zz4itatem,id eft fpoliaverunt,

I3. Et vidi, quod polluta effes, &tc.)

éc)

quemadmodum- fi amator adulters

Vidt Jerufilem pollutam efle, quem-

nvit

libidine fatiatus eum- fpoliaret , nu-

admodum Samariam, ülþilesqtze' utri-

ox &

damque relinqueret.

Fortaffis etiam

usque mores eíte.

.

u

alludit ad captivitatem ; folent, enim

I4. uxit forn

cationes. ) '.Uc dixit

captivas mulieres feminudas in capti-

etiam numer. II.

Non tantum eft

vitatem trahere v

2

mnitata fororem , fed etiam flagitiis

illis abufi fuerint.

i&or'es ; po&quam

)

fuperavit.

,qe

ijkm) Samariam.

Cumque vidiffet viros, &c.) Non qgod

Occiderust gladio.) WMaftaverunt, in-

revera viderit, fed declarat nimiam

qu&m

cenderunt, exciderunt.

ad idololatriam proclivitatem , per fi-

m*

Fatle (upt famofe. )

M ulieres. Sa-

militudinem libidinofiffnz mulieris ,

getl*

marie factw funt celebres miferiis,

que'non folum, quos viros prafentes,

fed etiam, quos in aliquo paricte, aut

penis.

(l di

fudicia perpetraverunt.) AMiyrii tan-

tabula egregia forma depictos videt ,

quam Dei miniftri judicia in ea exer-

amare folent; fic enim Jerufalem, cum

nunquam Chaldzos vidiffet, ficut Sa-

; llhm

cuerunt, dignas de ea poenas fumpfe-

runt.

maria, quz cum illis feedus habebat ,

"41. Qaod cum viäijï-r.) Fornicatio-

fed folum de illorum idololatria in-

]udl

nes fcilicet fororis fux.

-

audiffet, eam imitata eft,

OU

6d

Fornicationems füam.) Auxit.

(

I5. Aceintlos balteis.

P Defcribiti ha-

Sororis fue.) Samaris.

bitum Chaldzorum.

I2. .4d fs Affyriorum pralust. )

Tiaras tinlas;) Chaldzus habet ga-

Ut

U

Proftituit fe filiis Adlyriorum.

leas tinctas , intellige ornatas vartis

)

monui fupra nüm. 5. quod de Affy-

plumis,

614

PR"OPH'ETIæ;.E'ZECHI-F-ILIS.

17. Cumque veniffent adxea"m/ ülii.BabyIOnvi's ad cubile mam-

no

marum, polluerunt eam fítupris

g

fuis, & pOllqta eft ab eis, &

faturata eft anima ejus ab illis.

9

&

18. Denudavit quoque forni

cationes fuas, & difcooperuit

ignominiam fuam: & receffit anima mea ab ea, ficut recefferat

p

anima mea a forore ejus. -

Uf

19. Multiplicavit enim

fornicationes fuas, Axw'eco*rd.ans. dies

Q

adolefcentize fuse , quibus fornicata eit in terra /Egypti.

Y

20. Et infanivit libidine fuper concubitum eorum , quorum

für

carnes funt, ut carnes afinorum : & ficut fluxus eg.orum;

fe

. fluxus eorum.

*

&

&

H

41. Et vifitaft

i fcelus adolefcentize tuse, quando fubä&aifunt

in Égypto uberatua, & confrattze funt mammzee pubertatis tuae.

ts

22. Propterea, Ooliba, hzc dicit Dominus Deus: Ecce ego

fufcitabo omnes amatores tuos contra te, de quibus fatiata eft

Dem

anima tua: & congregabo eos adveríum te in circuitus

$3

23- filigs,Babyl—o-ni; & univerfos Chaldzeos, nobiles, tyran-

1

nosque

Ttn

Df

17. "4 cubile .!namwarum-.iï H&braïcïæ

xima habent genitalia. 'Pl'ac: meta-

vox ty"317 dedim , & mammas, &

phora fignificat idololatriam — Chal-

I

amores fienificat 3 fignificat ergo cu-

deorum maximam fuiffe ; Judzos ve-

bile amatorium, in quo folent ama-

ro ad illam fectandam maxime pro-

241

Totis

tores concumbere , fic vocat fana,

clives. Vide dicta fupra c. 16. n. 26.-

Ài

& delubra , in quibus Judei idolis

Fluxus.) Seminis.

facrificare a Cháldzis do&ti funt.

. 9I. Viféraffi , €c.) Renovafli vete-

tudin

Saturata eff anima ejus.) Exfatiavit

rem in /Egypto idololatriam tuam,

d,

Tibidinem fuam.

p

ut Deus puniret fcelus Xadolefcentiæ:

18-.: Denudavi? quoque fornicationes

tuz.

potef

f»45.): Publice, & palam tdola coluit.

| Quando füäæ&a,-ö'c.)ï Vide dicta

L

Rece/Tit anima mea ab ea^) Cum vi-

upra num.

e

te IY

poted

derem illam adeo impudenter fe pro-

22. Oclióa.) Jerufalem.

ftituere, cepit me illius faftidium , &

Amatores £40:,) Chaldzos.

.

edio. illam habui.

"

De quibws fatiata eff anima tua-)

lm

19. Recordans dies, €"c. ) Adeo wt

Hebr. 4 quibus difceffif amima tua ,

punir

in memoriam mihi revocaret d;er z4o-

Eye

uafi dicat : ficut meretrix amafio

Jefcentit [ua, quibus farmicata eff i

í

atiata alium quzrit , ita tu fatiata

4tjey

ferva £ g'yp-t*i

id eft, ut pumrem in

Chaldzis, ab eis ad Acgyptios fugis.

æNlï/

deuf. )

]

veterem. idololatriam.

illa non folum recentem, fed etiam

lm cmcuhu.)

-

Ut. te obfidione cin-

gan t.

mew&

20. le[amroit libidime fuper. comcubi-

23- Fijes Babjlonis, t$c. ) Repetit

HUHqu

12 eormz.) In concubitum eorum.

ea, quae dixerat n. 192.

'.l—a'fï dicat P

Ure Y

T

Quorum caries-) IMembra genitalia.

quos adamafti , contra te fufcitabo.

Ptf

U carnes aff20ruzz.) Similes carnibus

Nomiwatos, ) Celebres , inclytos.

CAtqt

afinorum, qui inter oines beftias ma-

l()nena

LXX. óvopa 0s , eodem fenfu.

t

CAPUT xx.

615

nosque & principes, omnes filios Aiï'yriormfx 2 'juv'enexs,fdrm.a

&

egregia, duces, & magiftratus

E

univeríos

x

P

; grincipes principum,

lt

& nominatos aícenfores equorum :

24. Et venient fuper te inftru

&i curru , & rdtz, multitu—do

Tàt

populorum: lorica, & clypeo, & galea armabuntur contra te

undique: & dabo coram eis j

]les

clis fuis.

qdicjumz & judicabunt te judi-

25. Et ponam zelum meum in

'te*, quem exercent. tecum in

Ufti

furore: nafum tuum, & aures tuas praecident, & quae reman-

Iff,

. ferint, gladio concident: ipfi filios tuos, & filias

»

tuas. capient,

& novilfimum tuum devorabitur igne.

ynt

26. Et denudabun

it te vefcimeptis tuis, & tollent

vafa glo-

Ua

rie tus.

27. Et requiefcere faciam fcelus tuum de te, & fornicatio-

q

idi

.nem tuam de terra Z£gypti: nec levabis oculos tuos ad €os,

& JEgypti non recordaberis amplius.

fat

28. Quia hac dicit Dominus Deus: Ecce ego tradam te in

"

manus eorum, quos odifti: in manus, de quibus fatiata eft

anima tqa.

vett

29. Et

Chal-

gv

24. er;'n, € reta.) Curribus, &

Et qua remanferint..) Reli(iuum

rotis.

corpus.

n

,Jl

Meltitudo gopulorum. ) Cum multi-

Novifffimium tumm , 6/c.) Urbis reli-

. £udine poptlorum , ut habent LXX id

quias intelligit , templum , palatia ,

í

vete

eft , cum magno exercitu.

pr&toria, regiam,;

[

Dabo coram etis judicium.) Dabo eis

26. Denudatmunt te.—) Spoliabunt te,

EH

us

poteftatem puniendi te.

tollent a te omnes thefauros , & pre-

Jedicabunt te judiciis f[uis-)

Punient

tiofam fupelle&tilem. .

d

te pro fuo arbitratu,.

Vafa glerz«.) lta vocat ornamenta

quia in spram

muliebria , quibus fcem/ne gloriantur.

poteftate eris.

25. Ponam zelum meum im te. ) , Le-

Quzlibet cujuslibet rei inftrumerta

lum vocat zelotypam vindictam, fivé

Hebrzi vafa appellant.

m)

punitionem ex zelotypia manantem.

27. Reqmuiefcere faciam. ) Ceflare

Exercept , 6c.) Exercebunt, Hebr.

faciam , tollam, auferam fce]us tuum.

"74

facientem tecum im furore.

Non levabis oculos., 65 c.) Idola non

fati;lta

Nafum tuum, &6 aures tuas praci-

coles. Vide ditta fupra c. 18. 6.

' degt.) Quod adultere a maritis, &

JEcypti.) ld eft idololatriz, quam

i

in Ajgvpto didicifti, Referendum eft

p Q

meretrices ab iratis amafiis pati non-

hoc ad Écclefiam Catholicam, in qua

nunquam folent, ut, qux forma pla-

cere voluerunt, jam auribus, & nafo

proprie hec prophetia perfecta eft.

zepffl'c

recifo turpiffime appareant: figni-

.28. Eorum, quo: odifl:. ) Hoftium

diat v

tuorüm Chaldeorum , quorum libi-

bo

ficatur Chaldzos omnis generis de-

A

honeftamentisi Jerufalem , &^ eorum

dine, id eft idololatria ,olim fatia-

;ïytos-

rempublicam, & cives affecturos.

ta es.

"

*s

616

PROPHETIE EZECHIELIS. .

50. Et agerit tecum in odio, & tollent omnes labores tuos:

J

& dimittent te nudam, & ignominia plenam : & revélabitur

ignominia fornicationu

mtuarum',.fcelus tuum, & fqrnicatio-

(

nes tuad.

.

Qu

3o. Fecerunt hzec tibi, qui

a forni»catayes poft Gentes, inter

l

quas polluta es in idolis earum.

If i

31-

In via fororis tuze ambulafti, & dabo calicem ejus in

*

manu tua.

*

ftn

32- Hae

c dicit Dominus Deus: Calicem fororis tusze bibes

C

profundam, & latum : eris in deri

funï, & in fubfannationem,

qu3e eft capaciffima:

Titie

if

;. Ebrietate, & dolore repleberis : calice moero

£

*

ris, & t/ri-/

lii

ftitize, calice fororis tuae Samarice.

.

.34. Et bibes illum, & epotabis usque a

d faeces, & fragmen-

7

ta ejus devorabis, & ubera tua lacerabis : quia

t

thyo

ego locutus

fum , ait Dominus Deus.

GL^ nara

35. Proptereahzc dicit Dominus Deus: Quia oblita es mei,

fcelus

óre

& pro

J

'ecifti me poft corpus tuum, tu quoque porta

Tüm, (

tuum, & fornicationes tuas. -

56. Et

ido]

lO ]à

20. -dgemt fecum m odso,) Kioltiliter.

Qzua eff capaci/fiza.) ExKHebr.bene

5

Tollent , 6c.) Spoliabunt te oinnibus

i

N

vertas : 42 eff capaci/Timns, fcilicet ca-

bonis, que magno labore, & longo

Lix. Sed nofter interpres dixit czpa-

QCare

tempore tibi parafti-

eiffima , qnia apud Hebrzos calix eft

p

Et revtlabitur , 6c7) Omnes gentes

&2

*

generis fceminini, quod genus ipfe re-

aL

cognofcent, te propter peccatum ido-

tinuit etiam in verftone Latina ; calix

3D- 4

3Jolatriz puniri.

ergo capaciífimus idem eft, quod hoc

lutn im

40. Fecerunt. ) Fac'ent , przteritum

eodem verficulo dixit, calicem . pro-

daz

4701

ts a

pro futuxo.

fundum, & latum. *

Fernicaia es poff gentes. ) 1dolola-

33* Ebrierate , 6c.) Large potabe-

phetgg

triam adinifiti cum idolis gentium.

ris hoc calice amaritudinis, doloris,

Ctidem

& triftitiz.

N

d

dI. I2 via fore;is, 65c. ) Imitata es

Quis

mores fororis tueg Oollz, id eft, ido-

94« Epo!ztäii*ufäue d faces.) Plane

tanquam

lodatriam decem tribuum.

exhauries, hoc eit, extrema mala pa-

WeTünt à

tieris.

Dabo calicem ejn:.) lisdem te peenis

TU hos.

atficiam , quibus illam affeci, duceris

Fragmenta ejus devorabis.)) Ita tibi

3. ?

in captivitatem , ficut illa duéta eft.

calamitatem , & malorum calicem in-

TU n

al

22. Proiuudum, 6 lazum.) Qui ca-

geram, ut non folum, liquorem , qui

þünef;dow

Tix profundus, & latus eft, quia plu-

lo continetur, fed etizm ipfum cali-

h q

rinum peenarum capit, quafi dicat:

cem cogam te vorare.

inaximis ülppliCüS afficieris.

Ubera tua laceralis. ) 'Tundes pre

"5

Er;s in derifum, $. [nbfannationem.)

dolore pecus tuum, & cutem lace-

li

H

In fibilun, & ftuporem , vt alibi

rabis.

1.

loquitur Scriptura, omnibus miran-

LE

35. Projecifhi me poff corpus. tuum.)

,r]Eï

I

tibus calamitatem tuam, nec tamen

Poft tergum, ficut folemus poft ter-

[U

sniferantibus.

gum rejicere, qua oblivifci volumus.

^fyy

aOr

g

CAPUT . XXIIL.

617

56. Ét ait Dominus ad me dicens: Fili hominis, numquid

95

üt

judieas Oollam, & Oolibam, & annuntias eis fcelera earum ?

-

/31. Quia adulteratze funt, & fanguis in manibus earum, &

cum idolis fuis fornicatse funt' infuper & filios fuos, quos ge-

t

nuerunt mihi, obtulerunt eis ad:devorandum.

38. Sed & hoc fecerunt mihi : Polluerurt fanétuarium meum

in die illa, & fabbata mea profanaverunt.

ln

39- Cumque immolarent filios fuos idolis fuis, & mgrede—-

bes

rentur fanttuarium meum in die illa, ut polluerent illud :

etiam haec fecerunt in medio domus mes.

*

elty

40- Miferunt ad viros venientes de longe, ad quos nuhtïum

miferant :

tt-

itaque ecce venerunt, quibus te lavifti, & circum-

linifti ftibio oculos tuos, & ornata es mundo muliebri :

41. Sedifti in le&to pu lcherume & menía ornata eft a:tetez

neni-

thymiama meum, & ungücmum meum pofuifti fu; er eam.

B

n

42. Et

me

Stehes fuum , ö'c ) Penam fcele-

39- Etiam bac ficerunt , €:.) Étiam

lus

rum,«& mrmcatlonum tuarum, id eft,

in tempio meo idolis facrificaverunt ,

.M

rdolaia riz.

adeo fuerunt impudentes.

Ita factum

Numaquid judicas, ch ) Curnon

effe patet füpra ex cap. 8. I0. & Je-

bene

ju d icas, quin judicas , quid cetfas ju-

leW 7- 90. & cap. 25. IHH-

( a

ch(.areJ id eft, fententiam contra illam

4Q. Mz/ärmr ) Nuntios, aut literas.

u

ptoauntmr , fic fupra , cap. 29. 4

Veziemtes de longe. ) Ad Chaldæos*,

j d

« 22.2.

Ailvmo:,, JEcyptios, ex quibus ido-

jfc 1

lolitriam dldïcvrü']t.

3

A«dulterate fsz.) Per idolo-

calit

latriam

"Fezeruznt.

) jJam nóon amafii, fed

od hoc

SAUTpUui:o um Umanibu farzmz.) Cruen-

jurati hüfïes tni fnrentes , (& ruen-

tas adhuc habent manus fan« guine Pro-

"g

tes in perniciein tuam.

phetarum, & viroruin Juftoium quos

Quiéus te Levifiz, 6c.) In . quorum

qe

Occiderunt.

gratiam te lavifti « &c,. ut meretrices

jojoJT55

Quos gemmerumnt 77:4:.) ()lu()c; mihi

taciunt , que amafíis PI&CGIE ftudent..

:mqvam uxores inarito nxnnore de-

Czr. umi 1/12/?1 /1,/,0. » Vide dz&a ije

xPAüe

buerunt, obtulerunt idoli

S, üt in eo-

Reg.

9. 30-

1& p*

rum.hor'f)rem iene devor

'arentur,

Jmmdo muliehrz. ) 'Vfuhebrlbvs Or-

35-. Peolaer ub fantluarium meum. )

namentlb

I à tlbl

Tusn alis peccatis, tum in templo

4I. Men[a.) Solent mulieres, que

jcum W*

ponendo Baal, & idola.

ftndent tozmæ , juxta lectulos fuos

jny quf.

Im die ila.) Eadem die, qua filios

menfaám habere cám pigmentis fuis ,^

jn

"lle

cremaverunt idolo IMoloch, aufi funt

& mundo mulhebri

juxta quam fe

inoredi temp!um meum, lliudque pol-

ornant :

-fignificatur hac. metaphora

ldES Prï

luere, ac inz ivricare.

ftudium idololatrici, & fuperftitioft

n fice

Sabbata mea profanaverunt.). Quia

cultus, quem Judszi uülp.bant.

non mea fibbata, & fefta ; fed Baa-

]is obfervaverunt.

T/.))'*?Zldmd m!u/y.) Quod mihi adàá-

p )

lere debueras.

/

Ea

)oü ter^

'l",' cum Com, Mecnoch. ïom. V.

d

1

618

PROPHF;TI'IZE EZECHIELIS

. 42. Et vox multitudinis exultantis erat in ea: & in vitis, qui

de multitudine hominum adducebantur, & veniebant de de-

ferto, pofuerunt armillas in manibus eorum, & coronas fpe-

n

ciofas in capitibus eorum.

43. Et dixi ei, quze attrita eft in adulte

H

Cabitur in fornicatione fua etiam hzc.

ïiis : Nunc forpi-

44. Et ingreífi funt ad eam quafi ad mulierem meretricem :.

n

fic ingrediebàntur ad Oollam , & Oolibam, mulieres n-farias.

45. Viri ergo jufti funt: hi judicabunt eds judicio adultera-

rum ,& judicio effundentium fanguinem: quia adultera funt,

M.

& fanguis in manibus earum. (1)

46. Haec enim dicit Dominus Deus : A

n

dd'uc ad eas multi-"

i

l

tudinem, & trade eas in tamultum, & in rapinam :

[ uoEt

(1) —In Edit. Sixt. additur : & :Eum idolis fuis fornicate funt.

Ef unguentum meun,$c.) Idem que-

in captivitatem cum fornicationibus

ritur fupra cap. 16. 19. Oleum menum,

fuis. In vulgata noftra editione vox

& tbj!mz';mäa pojuif]s coram eis.

Ferzicalitzr idem eft

uod Perforzi-

42-

Vox multitudinis exmltamtis. )

calitzur ,1d eft, fornicationes fuas ab-

Hymnos, & laudes deorum fuorum

canentis.

folvet, & illis finem imponet, quafi

;

dicat : ita eam puniam, ut non am-

fim

Erat i2 ea.) Ooliba, id efï, -]eru-

plius fornicetur.

falem.

5. Viri ergo jufls funt , €$c.). Pagh.

Et ig viris) Mochis , qui ad eam

& Vatablus vertunt: £z viri jaffi viu-

conveniebant, ponebantur armille in

dicalunt €as judicio adulterarum, &yc.

1mmanibus eéorum.

Vocat autem viros juftos Chaldzos,

j

d(:s

Venuiebanr de deferto.) Non tantum

qui Jerufalem, & Afílyrios , qui Sa-

Tifere

fpeciofos , & nobiles Aflyrios, fed

mariam expugnarunt; non quod jufti

defornies etiam ZEthiopes, & agare-

effent, fed quod in ea re divinz ju-

Ut ad

ftitie miniftri.

le*x

nos incolas deferti adamavit Ooliba ,

Cüdl(

& eorum fuperftitiones admifit.

gudicio. adulterarum,, t9c. ) Ha

Pojuerzzt armillas 5 5:) Quod OQo-

pena, qua adulerz , & homicida.

$

afhm

libz, & Oolls fororis ejus intempe-

puniri folent, fcilicet. ut lapidentur,

rantiam oftendit in cultu idolorum ;

aut comburantur.

Vide fupra cap.

óte

fafte enim funt fimiles meretiici ar-

16...38.

De

millas, & alia ornamenta amafíiis fuis

Sauguis s manibus earum.) Wide |

0n;

largienti.

dicta fupra n. 57.

BR

43. Et, qua attrita eff in adalteriis.

46. Adduc ad eas multitudinem. )

49

Hebr. Q« ipveterata eff, fcilicet Ool-

i

Predic fore, ut maenus ad . eas Chal-

p

tl

le , que prior peccare copit.

Vel

daeorum exercitus veniat.

P[LH

Oolibam intelligit, quafi dicat, que

Trade.) Prsdic tradendas.

ch(

jam diu adulteriis dedita eft.

I fusmultum. ) Mlebrgus habet, 47

e1üm

Nunc fornwabitur , €c. ) Matablus

commotionem , id eft, in cifperfionem,

vertit ex' Hebrzo: N»w»c egredrentur

in exilium, juxta minas Deut. 28, 25.

4

fornicationes ejus , & ipfa ; id eft , ibit

& Jerem. 34. 17.

&45 d

—

CAPUT XXIL & XXIV.

6r9

qui

d

(

A.4*7. Et lapidentur lapidi'bus popülorum, & confodiantur gl

diis eorum : filios, & filias earum interficient

fpe.

——

7",1 & domos ea-

rum igne fuccendent.

48. Et auferam fcelus de terra, & difcent

TOl

:

omnes zarm;liiar&?s*3

ne faciant fecundum fcelus earum.

49. Et dabunt ícelus veftrum fuper vos

,& pä*ccata idolo-

£T

rum veflrorum portabitis: & fcietis, quia ego Dominus Deus,

rios,

(2

-€ AP-UT

XXIV.

J,

Sub fisura olle , eleioribus carnium partibus , ac offbus plene,

vt

ignique admote , € Jub figura mortis uxoris. I-gechielis , pro qua

jujjus eff uullum facere lu&tum , fignificat Dominus: domum lJfrael

R

4n exitium tradendam , filiosque, ejus irucidandos , nullo

Jequente. lu&u. pre . animi

(OniDUs

Jiupore.

je VOX

1.[7 T fa&um eft verbum Domini ad me, in amo nono, in

ufa:-m'-

menfe decimo, decima die menfis, dicens :

]s ib-

; quall

2. Fili hominis, fcribe tibi nomen diei nujus, in qua con-

yn al«

firmatus eft rex Babylloni.-s'adverfum ]erutalem hodie.

Iiit 5

| Pagn

.3.Ef:

/ i'l/in'

p, 6^

4.7., Lapidibzus popu ornm.) ld eft cla-

latio eodem plane die;.quo INabacho-

des, quam populi Chaldeorum illi

donofor Jerufalem obfidere caypit, us

adgos

u ov

inferent, erit loco Japidationis, quam

patet ex 4. Regum 25. I- ubi ita le-

od ]ü,m

ut adultera merita eft,

Alludit. ad 1a-

gimüS-: Fallum eff amtem im anmo go-

ritz ]u

pides , quos machinis obftdionalibus

ne regni ejus ( Scilicet. Sedecim) 4e-

Chaldzi in Jerufalem jaculati funt.

cimo die menfis, wens Nkäucbadunajkr

Rex r Oc:

a

Ag. -uferam.) Vi fappliciorum, &

'omicidæ'»

afflictionum.

Menfe deciszo.) Qui noflro Decem-

N

Scelus.). Idololatrie.

-—

brt refpondet.

identul

n a

De terra.) Juda, & Ifrael.

2. Seribe :b4 momen, 66c. ) Nota

Ürones vimlieres-) Onnes civitates ,

hunc diem diligenter, quo Nabucho-

& provineisz.

donofor contra Jerufalem obfidionem

) V)(þ

ponit, ut Judaei, qui tecum in ca-

49. Seelus vef/rum.) Sceleris V'efärï,

WZ]W- )

pænam.

ptivitate funt, cum viderint te ufque

4 Ch'dl'

Peccata, ) Peccatorum pocnam , fu-

in Chaldea videre, qua Hierofolymis

fiunt, credant te elle verum Prophe-

leum veftrorum.

ment de vobis penas pro merito fc'e:-

tam, & dictis tuis fidem accommodent.

P

ub P

Confrmatus eff. ) Matabl. Cerrobo-

N2 szo;-) Tr:fn-smi?gmti?onis

ravit fe , id eft fua caftra pofuit, &

ufont

IA

joachin, qur & Jechonias di-

munivit Rex

i 28'2 j

&us eft, fa&ta eft

[5

zechieli hec reve-

Babylonis ady erfus Je-

-

rufa.lemv

6oo

o

D

X

&t

p

fï

-v d

P-HE

TT

ho ELECHIELIS

3. Et dices per proverbium ad domum irritatr/cem parabo-

lam; & loqueris ad eos :

Hsec dicit Dominus Deus : pore ol-

]s

0T

lam pone,inquam, & mitte in eam aquam.

4 Congere frufta ejus in eam, omnem partem bonam fe-

mur & armum, ele&ta & offibus plena.

e

p

0r

$. ngmüïmum pecus affüme , compone quoque ftrues of-

fium fub ea: efferbuit co&io ej üs E & dnco&a funt offa illius

in medio ejus.

»

6. Propterea hzec dicit Dominus Deus : Vee civitati fan-

guinum, ollae, cujus rubigo in ea eft, & rubigo ejus non exi-

DC

vit de ea: per partes, & per partes fuas eglce eam , non ceci-

dit fuper eam fors.

& !

A

" Sanguis

N

3. Per proverbium.^ Parabolice, ut

Diícotla fämt 66. ) Swnncatux pref-

vertit Ptgmnus, & Vatablus.

furam obfidloms ita mvahturam, ut

d dommsm irvitatricem. ) Ad

en-

etiam offa percoquantur; id eft, ut

Ó

101

tem, & urbem ferufdem mihi rebel-

fortiflimi, & opulentiflimi Judzorum

dUl

lem, & me exafpemntem.,

fame, pefte, & bello confumendi

RU.

Poze ulam. 3 evera . ollam ponere

fint.

in

jubetur Ezechiel, ut non tantum ver-

Ie emedio ejus.) Scilicet olle.

um

bis. fed etiam fa &13 pmphetet

Ot-

medio Jerufalem.

la eft Jerufa lem, carnes cives, coqui

6. Gvitati fangimum. ) San(ruma-

Chaldzi.

/^

rix, homicidiis, & innocentium fan-

dit

4. Conmpere frufla. )

! Scilicet carms

guine redundanti.

LXX h&bent, Mirte 4m eam dzwfa—

Cujns rubigo eff im ea. ) Olla hzc

?585.

&þx

rubieine plena fienificat Jerufalem , &

Pdu

Ümznem bartem bozam. ) Si frn ificat

C&dlbUS, & fceleribus. repletam non

optimum qt iemqne militem, & Jectif-

poffe nifi igne purgari, ac proinde

poiti

eain,

$u

imum quemque civem in urbe truci-

& m eacives a. Chaldzis con-

üum

dandum

cremando:»

fd Ou

lella., €X oïäus pleua. ) Maxima

Ru&zgo ejes. ) Impletas, & obfti-

fipm

quæque membra, 'que offibus- plena

natio.

eile folent.

Per partes , €5. per partes.) Per par—

P

tes, « fipillatim ollam evacua ,

fi-

&l i

. Pingeiffimum pecus.) Significan-

&"Hl'

tur incole ditlores, & Tiutiorós,

'Tnlüx.dtlll Cdd dVera civium non omnia

Compome quoque, Jc ) Offa hic li-

flmul

& eodem tempore , fed fuc-

Dïa

ja

gnorum vicem implent, & cum lig-

ceffive unum poft. alium ejicienda

ib il

nis ardent, & catnes coquunt; ex

ita ut tandem nullus fuperftes rema-

quo fïrrnnfïccv"ur offa innocentium cx-

neat

dily

Cat

forum, Judaos-in civitate (qux per ol-

Non cecidit . [nmper. eam fors.)) INon

llice

lam defienatur ) inclufos pelfoqul &

^ortito occidentur, ut aliquando fieri

illos obfuhoms circumf(tantis mcenixo

folet ,

ut decimus ,

vel .centefimus

$ (

$

lu

u Ti

excoquere.

qulsque moriatur ,

ed omnes fine ul-

Efferbust. coddio. ) Aqaa efferbmt &

lo difcrimine hac (;la.dp uwolv«.ncuu

Ü

ebulliit.

Hlimc

lo

c A;P U T XXIV.

621

350

7. Sanguis enim ejus in medio ejus eft, füper limpidiämäm

e g

petram effudit illum: non

*

effudit illum fuper terram, ut pothit

;

operiri pulvere.

;Í

8. Ut fuperinducerem indignationem mEam', & vinditta ul-

cifcerer: dedi fanguinem ej

x of-

operiretuf.

us fuper petram limpidiffimam, ne

"Y

tllius

9. Propterea hzec dicit Dominus Deus:*

V3e civitati fangui- ïNdh.,.

23

L]

num,cujus ego grandem faciam pyram. -

Hab.

f

Io- Congere offa, quze igne füuccendam : confumentur car-

[

.lk

L*'

1.12

6xi-

nes, & coquetur univería compofitio, & offa tabefcent.

C&C-

II. Pone quoque eam fuüper prunas vacuam, ut incalefcat,

& liquefiat ees ejus: & confletür in medio e

-

jus inqu*;.inamen-

npyis

tum ejus, & confamatur rubigo ejus:

od

12. Multo labore fudatum ett

it de ea nirnia

; & non exiv

J pref-

rubigo ejus, neque per ignem. -

am, u

13. Immunditià tua execrabilis ; quia mundare te volui, &

e&, üt

non es mundata a fordibus tuis: fed nec mundaberis prius,

dgorum

nationem meam in te.

jmendd

donec.fluiefcere faciam indig

-

liiis

14.Eg9*

j. h

Ed

ytitt-

7. Sangugisxenlm ejm.) 'Quem effu-

»Mm'rt;p/ica lgna, [uccende z gkem, fapra

m iaf

dit

h. 5. vidimus offa cum lignis adhibe-

In medio ejus ef. ) Maanifeftus eft,

ri ad incendendam ollam , & coquen-

das carnes.

Jl hst

«& publicus; cedes, & fcelera fua ita

d 1

patravit ,' ut nulla ratione . abfcondi

Unrvería compofttio.

poflint.

carnium in olla.

J Commixtio

tm 001

prone

Super lmptdi/imam petram.) Du-

Offa tabefzent. ) Ipfa etiam offa ita

igs "

rum filicem ,

aut marmor , qük)d

coquentur , "t folvantur in partes.

fanguinem non ebibit , atque ideo ve-

LXX. habent. £Aerre05 (epuóg imui-

:

K obfti

ftigium illius diutius permanet. —

zuafur jus, ut fit cum diu olla fer-

9. Ut fuperinducerem , €c. ) Inde fa-

vet ad ignem.

&um eft, ut indignationem meam ei fu-

II. Poxzequoqueeam. t$c.) Carne ex-

par ptt

.

EM

CUA 1

f

périuducerem.

A

empta, & confumpta, ipfum xs ollz

Dedj.) Dabo.-

igne liquefcet, & olla cum fua rubi-

n omm?

Sangsuinenm ij,'

gine abfumetur, id eft civibus c«fis:

£] f

ab illa effufi.

) Penas fan guin;s

ajcient

ipfa urbs Jerufalem . incendio confu-

2

Super ! limpidifffggam petram. ) Quafi .

metur.;

.:

lo r

dicat: ficut publice

I2. Nez exivit de ea nimia rubigo,

j

blice a me punietur.

peccavit, ita pu-

Malitia Judeorum ne i

No

gne quidem ex—l :

)7')

f

Q- Civitati fauguinum. ) Civitati fan-

cofta, & fublata eft.

guinarie , & homicidz , utfupra n.6.

I9 Donec quiejcere faciam. ) Donec

Jï"'fll n

267

J

exhaufero omnem iram meam , & fer-

äna Ó

jus ego $grandem frtci.fzm Uram.)

Illaíncenfa.

vorem illius fedavero in caput tuum

Y

p

.ald. |

]'TO'. Congere ?[4.) Hebr. & Ch

illam efümden,do.

622.

PROPHETIX EZECHIELIS.

T

/

d

14. Ego Dominus locutus fum: V

eniet & faciam : non

y

tranfeam , nec parcam , nec placabor: juxta vias tuas ,(& jugta

adinventiones tuas judicabo te, dicit Dominus.

Is. Etfa&um eft verbum Domini ad me, dicens:

li

16. Fili hominis, ecce ego tollo a te defiderabile oculorum

tuorum in plaga: &

non planges,neql—l«e plorabis, n&qgue fluent

?

lacrymee tuce.

K

17. Ingemifce tacens, m

ortuorum luctum non facies: corona

Q

tua circumligata fit tibi, & calceamenta tua erunt in pedibus

fe

tuis, nec ami&tu ora velabis, nec cibos lugentium comedes. -

18. Locutus fum ergo ad populum mane, & mortua eft uxor

D

mea vefpere : fecique mane ficut preeceperat mihi.

din

I9. Et dixit ad me populus : Quare non indicas nobis, quid

ifta fignificent, quse tu facis ?

&0)

20. Et dixi ad eos: Sermo Domini fa&tus eft ad me,dicens:

€0t

a1. Loquere domui lfrael : Heec dicit Dominus Deus: Ecce

eftri, &

22

ego polluam fgn&uariu1n meum , fuperbiam imperii v

—

defide-

B

?'

i

14. Pezier.) jam adeft ultio , &

17. I;zgemtf/?e f4cen:.) Apud te, ut

dies vindi&te decreta.

nemo te audiat,

Non tranítam. ) Non. pretermittam

Mertuorum luttum.) Exequias.

Corona tua circumligata fiet tibi. ) Fa-

D

opus implere , quod verbis minatus

—

fum.

fciam istelligit , qua pileum facerdo-

j5 a

Viar tmas, 6c.) Per vías, & ad-

tes coronabant.

Alhi cefariem inter-

lia

pretantur, quam vetat folvere , aut

$u

invenitiones , mores, & prava ftudia

timet

intcllig i«

tondere juxta ritum lugentium.

judicabo re. ) Puniam te.

Caleamenta

tUa erunt im pedibgs

diti

I

.16. Ecce Ego , &c. ) Proponit aliam

£üi.) INudis pedibus non incedes

Oi

paraxbolzrm $

qua fienificat - tantam

more eorum , qui verfantur in luctu.

QHEU

omnium perturbationem , confterna-

Nec amitia ora wel.'tbiy.) Nec os ves

01

e

tionemique futuram, ut nec urbis ex-

22

fteteges ; fïcubgullati hointnesficiunt.

tone

eidium , nec fuz quisquam uxoris ,

Nec cióos ingeniium, 6$e. ) INon pa-

autfuorum liberorum interitum luceat.

rabis epulum funebre ,

-.nec. il in-

tte

&

D

e

J!c-

nm

7/

4

erabile oculorum tucrum.) Quod

tereris.

potel

feit

tibi vifu. jucundiffimum eft; fic vocac

Ig. Lecutus [um , 6$c.) Scilicet, quie

mfïdn

uxorem, ut explicat n. Ig.

mihi Deus dixerat (& ut eventus ea

Q^

Ia plage. ) Oubito interitu: majo-

vera elie oftenderet , eodem die ve-

ff'lem

Cum

rem enim dolorem affert mors impro-

fpere mortua eft uxor mea.

Uï'u,

vifa , quam que longzo pr&cedente

mane locutus. effem ad populum , ipfa

&Px

M

morbo, animo jam

erat percepta.

vefpere-uxor mea mortua eft, id eft

t65 '

fubito ádinodum.'

Chaldeus habet peffe, Hebr. wwerre

Thütu

"DIoeWta.

2QI. Ecce polwaw. ) Per Chaldzo-

2 ]

No» planges , &76) Ne-vpl'angïzt-s';*

rum ingreifum.

F-)

t[/W |

Superbiam tmperií: v

cffri. ) Cnjus cau-

&c. futurum pro imperativo more

lpfe

laC

&

gloriari,

l&um

Hel)r?:oruxn.

fa fgperbire fuletis,

CAPUT XXIV.

6

5

ont

3

10f

defiderabile oculorum Veifïrörum, & fuper quo pavet anima

X

veftia: filii ve

ftri , & filize veftrae, quas reliquiftis, gladio Ca-

dent.

. 22. Et facietis, fi

6ut feci: Ora ami&u non Velabitis, & cibos

li

lugentium non comedetis,

jent

4. Coronas habebitis in capitibus veftris, & calceamenta in

pedibus: non plangetis, neque flebitis, fed tabefcetis in ini-

Qu

quitatibus veftris, & unusquisque gemet ad fratrem fuum.

übus

24. Eritque Ezechiel vobis in portentums juxta omnia, quae

les

fecit, facietis

; cum venerit iftud: & fcietis, quia ego Dominus

Uxor

Deus.

-

25. Et tu fili hominis, ecce in die, q

ua tollam ab eis ;ärtitu-

dinem eorum, & gaudium dignitatis, & defiderium oculorum

quid

eorum fuper quo requiefcunt anima&e eorum, filios, & filias

eorum :

*

o

Fcce

26. In die illa cum venerit fugiens ad te , ut annuntiet tibi:

i&

27. In die, inquam , illa aperietur os tuum cum eo, qui fu-

git, & loqueris, &enon filebis ultra: eris

qug eis in portentum,

& fcietis, quia ego Dominus.

, Y

CAPUT

De[iderabile ocu;;ai'um veflrorum.) Cu-

95. Fortitudinem

eormum. )

'Tem-

, )fe

jss afpectu maxime delectamaini, ut

icato- 7

plum intelligit, quod erat municiffi-

fupra num. 16.

mum: fic pum. or. appellavit fzper-

y intete

Sujer quo pavet anima vefra.) Quod

bam fortitedinis ecrtm , ut habet He-

fe, a

timetis, ne pereat, vaftetur, incen-

breus, & LXX.

"

datur; eft enim amor caufa timoris.

Gaudium di;gnitatis.) Cujus dignita-

szfflälli

Quas reitquiflis.) In Jerufalem; lo-

te, majeftate, & religicne gaudetis.

d

quebatur enim-iis, qui erant Baby-

Defrderium oculorum. ) Mide dicta

; od

]one.

"

num. I6.

t OT.

0sv

22. Faciet;s ffewt. feti. ) Prw turba-

Requie[cunr. ) lpfi confïduht.

f

tione, ac terrore; & quia in captivi-

Q6. Cu»a wenerit fugiens - ad te.)

ggn Pï!'

tate eftis, ubi ritus veftrosfervare non

Nuntius e Jerufalem , qui ex ejus cla-

g u*

poteftis ,

. ac ne lugere quidem COiTA-

de evaferit.

mode.

27. -perietur os tuum.) Cum nun-

cuem eve-.

( qll'l

23 Coronas , £. ) Pileos, aut ce-

tius narraverit omnia ad un

5

2

m) 83

fariem; Vide di&ta n. 17.

niffe, ut przdixifti, tunc fidentiusad

qie v*

Urnsquisque gemct ád fratrem þmm)

cives tuos loqueris ,' & fides concilia-

C

T'acitus apud fe; alii alios-afpicien-

bitur novis prophetiis.

ff

pH

tes ingemifcent taciti, doloremque

Erisque ei$ £m portfntum.) Intelli-

1 xde

mutuus aliorum afpectus augebit.

gent te in portentum fuiffe.

Velquic-

Q4- Errque. Ezechiel vobis in porten-

quid deinceps illis dixeris, portentum

0-

vh )]

tum.) In fignum futarorum ; nam que

effe exiftimabunt, do&i jam experien-

ipfe faciet, eadem vos facietis ut etiam

tia, & malo fuo.

Dicent te rebus

dictum eft num. 22.

ipfis przmonftraffe ipforum fortem.

419 Cau

1

H

*

624

P k,o PHE'T I?E ELE CHIELI

s*'

COAPUT XXV

Regibm'lzm Z"mnon, Moab, Idumaee , & Palefline minatur. Do

t

mitus exitium, co quod filios Ifrael afflixerint, & de ipforum

Id

afiétione exultaverint.

1. TT fa&us eft fermo Domini ad me, dicens :

d)ï

2. Eili hominis, pone faciem tuam contra filios Am-

t

mon, & prophetabis de eis.

3. Et dices filis Ammon: Au

dite Vex-bgïnï Domihi Dei:

Hzc dicit Dominus Deus: Pro eo quod dixiíi: Euge, euge

It

fuper fanttuarium meum , quia pollutum eft; & fuper terram

Qu

iMfrael, quoniam defolata eft: & fuper domum Juda, quoniam

du&t funt in cáptivitatem.

Ie

4. Idcirco ego tradam te filiis orientalibus in haereditatem,

-

& collocabunt caulas fuas in te, & ponent in te tentoria fua :

gla

ibent lac tuum.

ipfi comedent fruges tuas: & ipfi b

$. Daboque Rabbath in habitacu

lum cangelorum , & filios

nus.

&n

Ammon.in cubile pecorum: & ícietis, quia ego Domi

6. Quia hac dicit Dominus Deus: Pro eo quod plaufifüt

guo

r

manu,& percuffifti p

&

0n

ram lifrael:

e'de5 & gavifa es ex toto a;fïe&u fuper ter-

ld m

7. Idcirco ecce ego extendam manum meam fuper te, &

d

Vdeth

tradam te in direpthionem Gentium, & interficiam te de po-

pulis, & perdam de terris, & conteram: & ícies, quia ego

&t

"u

Dominus.

g. Haec

3'('5 (

al:n,

E PO)W

f«cicm tmam.) pxX: Obfry-

z. Rabéatb.) Pxecipuam Ammoni'-»—

u

la (

924

"aciem.

Íd eft firno , tor-

tarumm civitatem. Qux

vO, ac minaci vultu intuere Ammo-

Philadelphia.'

| pottea di&:&?&f

&

Tum i

nitas, conftanter, « interrito* vultu

1

6, PLufifti manu, &f perculfifti pede.)

dd hml

illos al

10(;1181*8.'

Pee I5titia, fic fupra cap. 6. 11. Pez-

Ile]

2 1:';5:6, €s gt

id efït Á Bene", bent

[u774 0 m;z(mm AA .

6 allide pedem

dzorum clàde, & ever-

Luum.

Ex contruio tamen affecu;

Wütits

gavifi eftis Ja

m&rom

fione templi: fimile eft 'illud Pfal.

uütrumque enim contrario modo afte-

dt civa

3

^A. .'2[-

Gi facimus, & dum vehementer lzti,

Chaïdæïsi u

& dum veheme

L

654

er dolentes fumus.

iC eti;

4- Fs orz'mt;zli!äus..)

"itior

quibus vaftati funt. Maldonatus de

s Genftium. X Gentibus. "

De

Arabibus interpretatur , quod bene

Lbaterficiago t€ de popttss. )

Toli:æm te

de nuimero populorum; delebo te ita,

ü)(igHm

cohzret cum fequentibus ; nam Ara-

n

bes paftores erant , & fecum greges

ut non fis amphius populus ; delebo

fuos, & camelos agebant Nomadumn

meimnoriam tur,

]'üt/xt

more.

Perdam.de tehi&.j) Ut non fï.s am-

QU

li.

dp bareditatem. ) In pofleffionem.

plius in terra.

bj

X

CAPUT

XXV

. 625

9. Hæc dicit Dominus Deus : Pro eo quod dixerunt Moab

& Seir: Ecce ficut omnes. Gentes, domus Juda:

Jt-

9. Idcirco ecce ego aperiam humerum Moab de cwztat:bus,

de civitatibus, inquam, ejus ; & de finibus ejus, inclytas ter-

rze Bethiefimoth, & Beélmeon; & Cariathaim.

10. Filios Ouentls cum filiis Ammon,& dabo eam in haere-

ditatem, ut non fit ultra memoria fili 1orum -Ammon in Gen-

M

tibus.

1r. Et in Moab faciam judicia:. & fc1ent, quia ego Dominus.

jel

12. Haec dicit Dominus Deus : Pro. eo quod fecit Idamoea

Uge

ultionem, ut fe vindicaret de filiis ]uda, peccavitque delin-

af

quens, & vindi&am expetivit de eis

at

13. I.dcxrco hec dicit Dominus Deus : Extendam manum

meam fuper Idumaeam, & auferam de ea hommem, & jumen-

t

tum, & faciam eam defertam ab Auftro, & qui funt in Dedan,

fuà:

gladlo cadent.

I4. Et

Efiu enim di-

Tios

9. Seir.) Idum-ea

IO. lezzs 0* 1enris, ) Chaldzis, fiVe

Gus eft. Seir, quia pilofus:

inde re-

Axabibus , fcilicet : aperiam humerum,

iter pandam , ut in regionem Moabi-

Jfht

—

gio, quam incoluit vocáta eft ab eo

N/el fenfus. eft,

Seir, &eque ac Edom , vel Idumza.

tarum ir rump ant.

«

Conjungit

cum Moabitis

vicinos

Filios orientis vocabo.

Id mxos.

De Moabitarum malis vi-

Cum füliis .emon.) Sicut adduxi

De Idumszis

orientales contra Ammonitas, ita ad-

o

de Jerem. cap.

499

idem c. n. 7.

diucam contra Moabitas.

epe

Ecee (iczar o:mnes gc'/zte'! 9) Nec

Dabo eam. ) Kemonem Ammonita-

rum, loquitur i mixtim de Anmonitis,

j &0

Deum , néc quid aliud egregium prs

& Nloabltls

Hee

alits (re']tlb us habent ]um::, fed ut

quare

mox ad 'V.[oab

alig gentes obnoxii calamitatibus , &

p

redit.

Chaldzis fubjedi funt.

In bereditatem.) Chaluæls vel Az..-

mofile

idae

9. Jperiam bumerum Moa. ) Hume-

bibus in pofleffionem.

rum,five latus aperire, eft aditum facere

II. Factam J:td;czd ) Moabitas pu«

ad fïrmdïum & munitiffima loca, ut ho-

niam.

Pedf)

1 PCI

ftibus pateant. Habent enim arces,urbes

I9. Fecit ldumnaa nultioncm. ) Idu-

f/f?"

munitz , & propugnaculà fpeciem hn-

mzi , cum Judea: a Chaldzis vaftare-

imerorum.

Hzc ergo vocat Lzmeros

tur, occ1debant Judeos fupientes, ut

CUT

p i

de civitatibus, id eft cthatum Moab ;

fcribit Abdias c. z. n. 4 & abdu-

fic etiam dorfum montis appellamus

&is, vel occifis Judgis Idumzi Ju-

et mtl ,

editiores ejus partes.

dzam occuparunt, ut ait jeremias

gmu»

De fmiiws ejms.) De civitatibus,

cap. 49. 2.

inquam , qux in finibus ejus funt , ex

13. Extendam manum "meas. ) Per-

jonte

enim munitiflimz effe folent.

cutiam eam, plagis affciam.

j t h

Ab Au/ra, 6c. ) In. Hebr

eft ,. 4

duoclytas tevra ) Hebr. Gleria zerre,

&c. erat autem . T'heman

i

qux tótius regionis |Vloabitarum no-

Thbeman ,

biliffimz funt, fcilicet Bethiefimoth,&c.

urbs primzrialdumzorum adAuftrum:

fh al

Bill,cum Com. Menoch. Tom. V.

Kkkk

Z

-

626

PROPHETIE EZ.'E.CHI'ELI'S-,

-

i4. Et dabo ultionem meam füper Idumszeam per manum

populi mei 1frael, & facient in Edom juxta iram meam, & fu-

Torem meum: & fcient vindittam meam, dicit Dominus Deus.

n

1;. Hec dicit Dominus Deus : Pro €o quod fecerunt Pa-

laeftini vindictàám, & ulti fe funt to

H

[l

to animo, inte;*üeientes?

& implentés inimicitias veteres :

[à

16. Propterea hac dicit Dominus Deus: Ecce ego'extendam

manum meam fuper Palzftinos, & interficiam interfe£tores ,

u

& perdam reliquias maritimze regionis?

A7. Faciamque in eis ultiones magnas arguens in furoi*e, &

(Uf

fcient, quia ego Dominus, cum dede

*

d vindictam meam fuper

€os.

Tv

z

CAPUT XXVI.

per

urbis þrædz'cïit D'owäinüs everfionem

D

Tyrzi intlyta

vaftatione Sferu[alem exultaverit.

, €0 quod þzper

üi

i

ÉLLT fa&üm eft in"undecimo anno, prima menfis, fa&us' e—þiï:

j

fermo Domini ad me, dicens :

;

2. Fili hominis, pro eo quod dixit Tyrus d

e ïei*u!alem: Euge

E

confractae funt

, imple-

portze popglorUïn, convería eft ad me

bor, defgrta E.

N

x 3- Pro-

üque

fignifïc:at propheta totam Idumgmam,

W

f

ruüm, utapparet I Reo. 5014 .H

D

110

ab Auftro ad Aquilonem ( hujusenim

his legionem fibi con

f

cripfit

avid,

limes. videtur fuiife Dedan ) ab hofti-

& ab iisdem orti Crete; videntur,

" ls B.'gf

bus vaftandam , & omnes "Idumxos

unde LXX. hic eo nomine , & So-

'mgem

G.

gladio perdendos.

phon. 2. 4. pofuerunt.

I4. Per "um um popul mäi.) Vide-

.Rc"lz'qums maritimne regionis.) Pale-

Quenti

tur hoc factum poft reditum ex Baby-

ftinos, qui erant accole maris medi-

]Wllül'c

lone, licet in Scriptura non narretur,

terranei.

-

JUS ; g

fortaffe per Miachabzos. V

ide I. Ma-

Y. PN wendeciszo : Pmiio,

"rangmigra-

&verfa.

chab. 5. 3.

tionis Jechonigz, & regni Sede-

J

u

Scienz. ) Experientur.

ci$.4, quo anno a Chaldzis ex

Veniämï

pugna-

Qum

q5. Paeffiz;.) Ab Idumsis tranfit

ta, & everfa eft ferufalem.

ad Paleftinos veteres hoftes Judeorum.

Primamenfí.) Scihcet'quinti » quan-

Gen

Vinditlam.) Injuriarum , quas fe pu-.

gït, W

tabant accepiffe a Judais.

do 'l'yrus jam accipere intra viginti

Sf'[ll:

dies potuerat nuntium Hierofolyiz

S

Lapleutes inimánia:s ) Cumulum

expugnate; hec enim capta eft nona

ls €0

hunc addentes antiquis odiis , & ma-

die menfis quarti precedentis, ut ha-

pter mul

leficiis.

betur 4. Reg. o5. r.

16. Inte.vfa&or&:. ) Paleftinos,

ui

üt al)ud

H

Q-

2. E»ge. ) Ut Ammonite

e

: capite

4 &

in populum meum fevierant. In

fuperiori num.

3

perbole

brzo eft, t-yry35 cerctàra , quod no-

&T fem

2. Confraile ,ftmtg port po;ularuk*i.)

men proprium eft partis Phi?i&hino.

Poxts Jerufalem , per quas ompnes un-

r liw

Cpulus

r]

l

N

*

C APU XXVI.

625

lm

E

Proþferea hæc.d*icit DomïnusDeus : .Ecce ego fuper te,

T'yre, & afcendere faciam ad te Gentes muitas, ficut aicendit

uY

mare fluttuans.

:

h

4. Et diffipabunt muros Tyri, & deftruent turres ejus: &

i&

radam pulverem

;

.

ejus dg ea, & dabo eam in limpidiffimam pe-

tram.

jat

$. Siccatio

fagenarum erit in medio maris, quia ego locutus

655

fum , ait Dominus Deus: & erit in direptionem Gentibus.

6. Filiee quoque ejus, qua funt in agro, gladi

N

o interücien—

. tur: & fcient, quia ego Dominus.

z

uia haec dicit Dominus Deus: Ec

pet

f

ce ego adducam aä

'Tyrum Nabuchodonofor regem Babylonis ab Aquilone , re-

gem regum , cum equis, & curribus, & equitibus, & coetu,

N

populoque magno.

r

.8. Filias tuas, quae

funt in agro, gladio interficie:, & cir-

cumdabit te munitionibus; & comportabit a

EE Eul

& elevabit contra te clypeum.

N d

9. Et vineas, & arietes tempera

$

bit in murqg..tues, & turres

nog

d.

d*

tuas deüruet? in arm;tura íu

*

À

Kkkk2a

1O. Iqun-

—

npie

Pro

B. S:eca:io fig'en;rum.) Non erit u-

dique populi in urbem inflaebant.

tilis, nifi ut pifcatores retia fua inea

Quafi dicat : mercatus,, feu nego-

hs

tiatio Judeorum occidit.

Vel popu-

expandant , ut ficcentur.

av d

— Jos appellat ipfos cives Jerufalem ob

Íp medio meris.) Erat enim "Tyrus

infuja-juxta continentem.

entuly

ingencem éjus multitudinem.

&5

Conver[a efl ad me ) illa p

opuli fie-

6. Filie quoque ejur.) Milinora op-

quent

ia, & nepotiatio..

pida illi fubjecta intelligit: nam He-

lelor.) Ejus opibus , & mer

ci-

brei metropolim matrem , minores

| Pal

me

&

vero urbes illi fubditas filias appel-

madþ

bus ; nam ]efu-falem— deferta eft ,

everfa.

late folent.

3

$uper te.

) Contra te , fcilicet

: hs 7- Regem ngtim. ) Ita vocat RE

&

oceni

szma

dam ultricem ma-

Babylonis , quia. multos Reges fibi

iv

Qede

" veniam, aut exten

num.

fubditos habebat , ut apparet ex 4.

59 X(THA

Genres msltas.) Chaldeos intelli-

Reg. cap. 25. 28. & Jerem.. 52. 52.

it, ut explicatur num. 7.

Ali Alexandrum Magnum intelligünt,

1af

v il

Sieut afcendit mare ffatiuans.) Mili-

qui poft Nabuchodonofor 'T'yrum ex-

tares copias fluctibus- comparat , pro-

pugnavit.

9101

U 1e

xer multitudinem ,

& ferocitatem,

9- Vineas.

) Exant vines quafí ma-

sE n09

ni corbes ex viminibus .contexti,

j ht

ut apud Jerem. 46. 8. & 51. 42-

Radam pulverem gjuf..) Eft hy-

quibus obfidentes fe tegebant , & iis

perbole ; efliciam , ut ne pulvis qui-

tuti ad muros accedebant. lta Veget.

, (

jtt

dem remaneat in ea.

lib. 4. cap. I5. ltali appellant Ga£-

bzonz.

"

dp bwpidiffinam petram.,) Ut nudus

:l')

fcopulus remaneat,

Arietes.) Vide dicta fupra cap. 4.n.2.

n u

[

628

PROPHHETI.'ZX

EQXECHIELISS

1O. Inundatione equo*'um ejus operiet te pulvis eorum: a

d

fonitü eqmtum., & rotarum, & curruum movebuntur

muri

t

tui, cum ingreftus fuerit poztas tuas quafi per introitum urbls

dithipatae.

fü

ir. Ungulis equorum fuorum conculcabit omnes plateas

tuas: populum tuüm gladio caedet, & ftatuae tuae noblles in

terram corruent.

i

12. Valftabunt opes tuas, diripent negotxatïones tuas, & de- -

fü

firuent muros tuos, & domos tuas preeclaras fubxvertent 5«

E

po

lapides tuos, & hgna tua, & pulverem tuum in medlo aqua-

*

['u

rum ponent

n"

* Jer.

üt

13. * Et quiefcere faclam multitudinem canticorum. tuorum,

7-34*: & fonitus cithararum tuarum non audietur amplius :

i

14. Et dabo te in limpidi ffimam petram, ficcatio fagenarum

eris, nec aedificaberis ultra: quia ego locutus fum, ait Domi-

V

nus Deus,

*

r5, Heec dicit Dommus Deus Tyro: Numquid-non a fonitu

ruinze tuze , & gemitu interfe&orum tuorum, cum occifi fue- -

"rint in medlo tul, commovebuntur infulae ?

16. Et defcendent de fedibus fuis omnes principes maris,

& auferent exuvias fuas, & veftimenta fua varia abjicient, &.

Inter

induentur ftupore: in terra fedebunt, & attoniti fuper repen-

]oo

tmo cafu tuo admlrabuntur.

IX Et

Iu i

bf?u

Tcmpemä:t ) Adaptabit , ita appli-

LXX. habent, /miflantiam fartitudi-

C'H)lt

ut murum. v101enter qudtlant,

zis fu.

id e('c qmdquld fortitudine

fiiy,

J

& ejiciant.

tua compamül tibi.

Àe armatura fmz.) Armis , & ma-

I2. L«pidestuos , & ligna tua , & €.)

AC |

chinis fuis. *

Materiam everfarum, & du*uptarum

lod

€dium in' mare propcxen:

Quate

IO. luundatione equorum. ) Miultitu-

quod;

dine eqmtatus

13. Quie[sere. ) Celfare faciam o-

Opertet te pelvis. ) Qul ungulis

mne cenus lxtitiz.

[r7, d

equorum in nubis morem excitabitur.

14, Et dabo,65c.) Vide dita n. 4. & s.

Pid i

n

Move&zmtur muri fu. ) Solent enim

Nec ad/ffcaberis. ultra.) Per longum

equi, & currus prztercurrentes do-

tempus .non zdificaberis ; nam ^[fa.

Tent.

mos tremefacere.

23-

I7.

dicitur

E yrus inftauranda

I8

Quaff per introitum urbis d;['pam.)

poft 7o. annos.

E

W

Que jam deferta eft ,. & à nemine

15. 4 fosita ruima fu. ) Propter

Q q

cuftoditur; quafi dxcat, ingredietur

fonitun, & tmgerem

&t5

nemine refiftente.

Cammoveb;mtur ) Concutienttr, tre-

M

mefient, fic n. Io. dixit, mavebzmtur

Ti

II. Sratut tua nobiles, ) Tmphæa

tua, vel lmagmes cldrorum virorum:

murituti.

fenten

aluqm de turribus

mterpr etantur.

16 Defcendent. de. fedibus fnu.) Ut

d)

lüttirm

E

629

CAPUT XXVI.

]: d

I'; Et affumentes fuper te lamentum, dicent tibi : Quoïno-'

nuri

do perifti, quae habitas in mari, urbs inclyta, quee fuifti for-

1Tbis

tis in mari cum habitatoribus tuis, quos formidabant univerfi?

18. Nunc ftupebunt naves in die pavoris tui: & turbabun-

L05

tur infulee in mari, eo quod nullus egrediatur ex te.-

rg. Quia hzec dicit Dominus Deus: Cum dedero te urbem

s f

defolatam , ficut civitates, quae non habitantur, & adduxero

fuper te abyffum , & operuerint te.aquae multee :

;

i

-. 4o. Et detraxero te cum his, qui defcendunt in lacum ad

iqua

populum fempiternum, & collocavero te in terra noviífima

ficut folitudines veteres, cum his qui deducuntur in lacum,

ut non habiteris :

utty

«gorro;cum dedero gloriam in terra vivgn-

L

tium j

.

2r. In ni

hilum redigam te, & no'n,eris., & requifita non in-

afut

Jori

venjeris ultra in fempitemum ; dicit Dominus Deus.

(onitü

0n

l fue

Kkkk 3

! CAPUT

HEMN

interra fedeánc morei

;ig.', Dedero te de/älatkm.)RedegerO

"

-

ugeätiqm. Vide

- in folitudinem.

Jeb. 3. 15.

1I1- immenfum.

repet

Primcpes maris.)

xPrihcipes vicina-

Abf ) Exercitut

rum infülarum, que in mari funt.

jup£ muíte. ) Copiofiffimus exer-

citus. Vide diécta num. 3.

Exnias fuas.) Pallia faa,uteft in He-

brzo.

Veftes excimas. LXX. habent,

20. Derraxero. ) Hebr. Defcendere

E

iviitid-

miiras de capitibus futs.

- fecero.

Veftem füam

a lacum.) i

sutudi

Veffimenta. þzq xaria. )

vel inferni.

n foveam | fepuli:hri *

acu pictam.

Indaentur flupore.) Wefte lugubri ,

A. populum [empiternum. ) Ad mul-

TE 6[')

qui pre dolore

titudinem mortuorum , qui non rez

j

qualem . affumunt ,

Icduentar, fi-

quodammodo ftupent.

furgent ufque ad finem mundi.

m 0*

cut diplide coujufone fza, wt ait

In terra roviffema,) Ynferiori , fcili-

Pfaltes.-

cet in fepulchro, & in inferno.

Sicut foitudimes weteres. ) Similem

240

Í7. qument;&s f'aper 1e lamentum.)La-

ruinis antiquis ,

mentabilem querimoniam inchoantes.

uarum vix ullum

f

18. Naves-) Infule, vt vertunt LXX.

cernitur veftigium.

pam

fed idem eft; nam intelligit infulanos,

Cum dedero gloriam im terra viven-

faurane

tium.) Cum terram Ifrael reftituero

qui navibus "yrum veniebant, &

emporium illud frequentabant.

in priftinam gloriam. — "T'erram ifrael

Pavoris tui.) LXKX. ruzma tua.

appellat tertam viventium., quod in

ea-coleretut Deus verus, & vivu

$5

entt J

Tarbabentur in[nle. ) Wt ejusdem

fententig repetitio.

& qiod in ea fepulti effent.fideles, &

W L

uod nullus egrediarmuy ex te.) Quod

jufti fuo tempore sternz vþitæ refti-

nimirum fis deferta, & civibus vacua. tuendi,

-

(x;h) U

£0 7TF R-'OIPHE';FIJE,,LE;Z'EC HIELIS

]

CAPCT XXVIH..

J yri urbis mxa'ritz'mæ, ac opulentiffime ruina. defletur , en&rmfisï

C

que regione ad eam deferri

Lmem'bus, que a qua

,

olent.

pïeu

T 'fa&umleft verbüin Domini ad me, cücenä La

N

.2. Tu ergo, fili hominis, affume fuper T yrum lamentum.

TU

3. Et dices T'yro, quae habitat in introitu maris, negotiationi

populorum ad infulas multas: Heec dicit Dominus Deus : O

bell

'Tyre, tu dixifti: Perfe&ti decoris ego fum, .

.

Tiatu

— 4 Étin corde rnaris fita,

Finitimi tul, q

u

ui te aädi?ïcave-

I!

rtunt, impleverunt decorem tuum:

7

$. Abietibus de Sanir extruxerunt te cu

ní omnibus tabulatis

7

maris: cedrum de Libano tulerunt, ut facerent tibi malum.

tincta

6. Quercus de Bafan dolaverunt in remos tuos : & tranftra

H

tua fecerunt tibi ex ebore Indico, & praetoriola de Infulis Ita-

r

àtdes

llæ. P.

X

tés g

7. Brffüs

banti

A

Hebrzo ad.verbum elít, omnes tzas Fa

2 Asf

me fuper Tyrum lamentum..) :

Hl

Lamentab:lem querimoniam

£ulas , id eft utrumque tabularum ordi-

fs hi

inftitue ex commiferarione tante cla-

nem. Naves enim dios habent ordines

De

tabularum.

Omnes navium, id eft do-

tür w

dis T'yriorum.

$- Fa introtitu marti. ) Hebr. s«

morum tnarum tibule ecant abiegna.

F?I 3

balitas juxta offia, id eft portus maris.

Malum.) Aliqui intelhigunt tem-

Dat1 e

Negotiatient poputorum. ) Dices 'T'y-

plum Jovis Olympii ,

u

X i&

ro edificata.

& alig in Ty.

á

YO ; zego'zaitomi populorum , id eft, qüe

0

cum omnibis populis negotiatur uf-

6. Baf[zs.) Kegio eratin tribu Mä—

menif':.

que ad remotiffimas iniulas.

naffe nemoribus ,. & quercetis abun-

dans. Vide Ifa. 2. 13.

remige

Dixifli : perfetlé decoris. ego fum.)

fedilia. !

tipho

Nimium tibi plaufifti , vifa tibi es o-

Tranfíra.) Sunt remigum

I

mnium urbium pulcherrima.

Ex ebore.) In Hebrzo eft, ex dente,

UP

mt

4. E£ ;m. corde maris fita. ) Atque

fed ea voce ebur notatür , ut videre

juxa

ideo munitiffima, & inexpugnabilis.

eft. 5. Reg. 10. 18. & alibi.

l?*olo

Finitii tui.) Populi, qui regio-

Preroriola.) Cellulas intelligit , qua

teph.

nem fibi vicinat habitant.

in navibus zdificantur.

Hac autem

Impleverumt decorem fuum.) Sido-

metaphora fignificantur palatia urba-

Aï'&di(

lin.

nii, qui te edificaverunt , omni te

na, & fuüburbana,. quare LXX. ver-

Varch

ornamentofuin genere cumularunt.

tunt, Zoemoes fffueffres.

$. -Abietibus , €c.) Loquitur de

De in[ulis Italie.) Ex pretiofa ma-

k Ty

urbe 'lyro tan

IHM

quam de navi abi-eg:i-

teria allata ex transmarinis regioni-

WS' e

bus zdificata.

bus, ad quas '"Tyrie naves ibant fol-

ais

De Samir.) Sanir, vel Sarion eft

ventes Italiam verfus.. 'Tales infulz,

mons Hermóni , qui Sanir dicitur, id

& regiones funt Cyprus, Creta, Si-

mi!äibu

COnfne

eft nivofus, quia nivibus femper riget.

cilia, & ipfa Italia; quare Chald&us

9. $

Crem omnibus tabulalis uwaris. ) ln

vertit , De zu[ulis "pnlia.

?165 Gf

CAPRU T. XXVIL.

63I

7. Byftus varia de.-JEg.ypto textá eft tibi in velum , ut pone-

retur in malo: hyacinthus &

(

*

purpura de in,fuïl»is -.Elrifa fa£ta funt

operimentum tuum.

.8. Habitatores Sidonis, & Aradii fue

runt ïïfemiges» tui: fa-

pientes tui, T'yre, fa&ti funt gubernatores tui.

9. Senes Giblii, & prudentes ejus, habuerunt nautas ad mi-

nitterium varie? fuppelleCtilis tuze: omnes naves maris, &

um

-

nautee earum fuerunt in populo negotiationis tuae.

j0ni

.. 10. Perfze, & Lydii, & Libyes erant in exercitu tuo vifi

bellatores tui : clypeu

natu tuo.

m, & galeam fufpenderunt im te pro or-

VC«

OS fuos in

Et. F;ïïii Aradii cum exer'ckitu'tu'ro erapt fuper mur

circuitu :

atis

^. Byþ;s varid.) Variis coloribus

Phaenicig, cujus mentio Pfal. g2. g.

j

tincta.

Gebal, &^ .dmomon , €$ -4malech , erant-

fita

Texia eff tibi in velzm:) Significat

que Giblii nobiles fabri lignarii ; nam

]a-

aulzai, veftes omnis generis ,

tape-

cum Salomonis templum zdificaretur,

tes ele

canter elaboratos,

fs

o

vquales ,He-

ipü ligna preparabant, 3. Reg. 5. 18.

bant in ./Egyxl)to.

Prudemtes viri.) Scilicet Gebal.

4 I

Hygeinikus, 85 purzura-) Lana,& pan-

Habuerunt nautas, Cc.

Hoc eft,

ordi

nus hyacinthini, id eft, violacei coloris.

ipfi navi prxerant, & fub fe nautas

inea

De m;:';,z;;*Esz;;z.*) Aliqui interpretan-

habebant, qui navis fupellectili ,

&

tur infulis Gracis.

bklifa enim fuit

ejus inflrumentis utebantur , prout

tdo-

ag

filius [avan, a quo culta, & nuncu-

navarchi , ( gubernatores impera-

tem

pata eft Grecia, que Hebraice dici-

bant.

In'Hebrso eft, Saspiemtes ejus

tur javan. Aliraliter. Nihil eft certi.

ieflauraverunt im te rimas tuas.

Boni

Ty

Operinentum fusm.) Quali operi-

enim confiliarii, aut gubernatoris eft

Ma

mento: videmus trireníes infterni , cum

curare ne corruptelz , quafi per rimas,

remiges ceifant: fignificatur hac.me-

in navim reipub. fubeant.

byt

taphora omne veftimentorum , & au-

Omnzes zaves, 6c.) Non erat ne-

Ixorum genus, quo uteba

ir Y vyirii.

ceile , ut longe ad negotiandum,ires;

ld

9. Aradi.) Incole inful& ^ Arados

nam toto mari ad te .naute,

tmerca-

4f

idere

juxta. Tyrum ,

cujus

meminerunt

toresque confluebant, & merces in

*

Ptolomzus, Plinius,

Aranus, &

emporium comportabant.

Stephanus de urbibus; dicta eft ab

q'lil

IO. Perís, €&4 Lydiz.) Omnes gen-

i

tei

Aradio, qui fuit nonus filius Cha-

tes ferviebant tibi; ignobiles quidem

naan, Genef. Io. 18. Significat na-

in artibus fabrilibus, ut Sidonii , A-

nbï

varchos, &gubernatores navinmfuif-

vat

radi, Giblii; nobiles vero,. & for-

fe 'l'yrios homines fapientes, nec ex-

tes in bello ; ut Perfe, & Lydii, &

ternis hominibus ad gubemandas na-

Afri, qui témpore belli prafidio tibi

me

Ves eguifi& :

ad remigandum vero,

jofit*

erant; tempore vero pacis fufpenfis

Ms

*

& alia fervilia opera alienigenis ho-

clypeis, & galeis ornamento.

j

minibus, ut 9idoniss, & Aradiis uti

If Er;mtf:fper muros tzos. ) Cufto-

nj2

confueviffe.

9j«

diebant te ,

ficue Helvetii nünc pie-

E Sezes Giblii.)' In Hebr. eft ; Se-

rasque aliarum gentifim urbes cufto-

jgis

nes Gela4l. Porro Gebal civitas eít

dirke folent.

T d

639

PROPHETIE EZ ECHIELIS

circuitu: fed & Pigmsei, qui erant in turribus tuis, pharetras

b

fuas fufpenderunt in muris tuis per gyrum: ipfi c

om pleve-

runt pulchritudinem tuam.

di

12. Carthaginenfes negoti

atores tui, a multitudine cun&a-

rum divitiarum , argento, ferro, flanno, plumboque , repleve-

u

yunt nundinas tuas.

Lii

Mofach ; ipfi in(l

13. Greecia, Thubal, &

tores tui, manci-

pia, & vafa eerea adduxerunt populo tuo.

Tu

tua

rI4. De domo Thogorma, equo

/

$,& equites, & mulüos ad-

duxerunt ad forum tuum.

15. Filii Dedan negotiatores tui : infulee multee negotiatio

inanus tuae: dentes ebur

Ita]

$

neos, & hebeninos commutaverunt

in pretio tuo.

M

iator tuus propter multitudinem op&üm

16. Syrus negot

tuorum, gemmam, & purpuram, & fcutulata, & byflum, &

Wt

fericum , & chodchod propofuerl.mt inkmercatuftuo.

pno

iadim, qiiod nofter vertit zmles, e-

ögmæi.) I(ï eft, pugratores , fi.c di-

LA

preta

Ci Zmo mwypuüg , id eft a certamine,

quorum genus proþrium Syl'iæ aptum

[XY

& pugillatu, quo valebant.

In He-

ad bellum,- & velox ad curfum. Vi-

marga

breo eft, tc»35D3 £g4"madim, quod

alii D

de Pinedam de rebus S»alomonis lib.

Chaldzus vertit Ceppadoces LXX.. eu-

3. cal) L] 9 .

D

& ce

ffodes.

2

IS. F

pedan.) dX . (Fi/f'i xR/:a- ;

p

12. Cartbag

imenfe:.) Carthago enim

diorzm.

filii, & cólonia fuit 'Tyri, ltaque

Negotiatio Pdodi fuÁ. ) "'Tecum ne-

*

Ij

-?mpu

fr,equens erat commercium inter duas

gotiantur. WVeniebant emptum ope-

I'Um,

has urbes.

ra manuum tuarum.

V ver

A mnnultitudine.) Pre multitudime.

Hebenino:.) Fattosexhebeno, und

Is

13. Tbhabal. ) Id'eít; Ibert, Hi-

pretiofi lieni genus eft vulgo notum.

titndin

fpani, qui nati ex T'hubal filio -Ja-

Chaldzus, & alii vocem Hebraicam

phet. Alii Italos effe putant. — Vide

cvaamnm [|eesem,

ipudt

di&ta Genef. 10o.

[2)

À

tantur.-

pavones int:eärpre-

Ill o

-

Rüafcen

* Meféch.) Cappadoces ex Mofoch,

lg pret;o tfuo.) Pretio a te nume-

z

t m

filio Japhet fic appellati. . Genef. Io. 2.

rato.

.14- De demo.) De natione, & gente.

16. Propter mulzz'tudinem: eperum.)

h ;

A]i

Udfds

Thogorma. ) ld eft Phrygiæ.

te miro artificio fiebant.

Ut fibi compararet merces , que in

?im (

Germáanos interpretantur.

Equites. ) lum milites , tum auri-

Scutulata.) Squamatas veftes, &

Ij

gas, qui equos , & curwus. regunt.

quafi fcutis diftinctas.

Vel fcutulatze

AQUIIOI

40&

Ín Hebrzo pro egwoes , eguires , vmulor,

veftes dicuntur «4mó 46 exvrdw«c,

kj

funt he tres voces ,. tcvp"p /xfm,

quod quafi virgis diftincte fint. [ta-

to":535 perafchim , ty "8 peradio.

li dicunt: Lavoro farto a "vergate.

l]»mo (

ET

Prima vox /z/fz fignificat equos com-

Cbodchod. ) " Fatetur D. Hieronym.

l QGfæ

munes, & curules: [L 74rzfcbzzz equos

nefcire fe, quid hoc nomen proprie

i

fignificet, ideoque illud non eft inter-

1JCqJe

militares , acres &'be-llicofos ; LL Pe-

hij

t

^

CA PUT XXVI.

63

3

08

17. Juda, & terraTfrael ipfi inflitores tui in frumento primo,

balfamum

eve-

dinis tuis.

,& mel, &o'leum, & refinam pvropofuerunxt; in nun-

»

n

18. Damafcenus negotiator tuus in multitudine operum tuo-

leve-

rum, in multitudine diverfarum opum, in vino pingui, in la-

nis coloris optimi.

'

anc-

19. Dan, & Graecia, & Mofel, in nundinis tuis propofue-

runt ferrum fabrefactum

- üa&e, & calamus in negotiatione

y at

tua.

H

20. Dedan inftitores tui in tapetibus ad fedendum.

tiatio

21. Árabia, & univerfi principes Cedar, ipfi negotiatores

erutit

manus tuze: cum agnis, & arietibus

; & hoedis venerunt ad te

negotiatores tui.

*

*

erurm

22. Venditores Saba, & Reema, ipfi negotiator'es'tui': cum

,«

univerfis primis aromatibus, & lapide

pretiofo; & auro; quod

fpropofuerlunt in mercatu tuo.

—

.]Uday

23. ;Haran,

pretatus , fed integrum reliquit, quod

Z,/W j e

LXX. fecerunt,

Srate. ) Eft myrrha flillatitia, qux

; apm,m

Aliqui gezmma;, aut

puriffuna eft , & optima; ita dicitur

im. V

margaritas vertunt, . alii carózezlum,

&n0'TS cate , quod ff//are fignificat.

alii re£szum , ali edamazzem. Nihil

CaLamus. ) Non elt cinnamomum ,

eft certi.:

fed aliud aroma odoratum, .de quo

jli

I7. Frumento Prz"ma.) Ol)tïlï;O.

Plin. 12. c. 22.

'

I9. Iz multitudese operzym tuorum. )

dg negottatione ?ua.) In nundinis tuis.

Propter multitudinem pretiofarum re-

cum f

20. Dedan.) Mide fupra n. I5.

n ope

rum, quz miro artificio-in te liunt,

]n faperibns ad. fcdendum. ) 'lapetes

ut verf. 16.

intelligit, quibus infternebantur cur-

In multitudine , €$c.) Propter mul-

rus: Quare in Hebraeo eft, /z pannis

gOtl i

titudinem diverfarum opum ,

quae

pretiofis pro carribus.

apud te funt , ad te venient Damafce-

21. Cedar.) Arabie regio in Aga-

ii

ni negotiatores, vel fen?us eft, Da-

renorum folitudine, fic appellata a

p

maícenus negotiatur tecum omni ge-

Cedar filio Ifmaelis.

nere mercium.

Negorzatores aezanms tmc.) LXX. ha-

lp wimo pimgnui. )

Vino generofö,

bDent, zp/f megotiateres 1Mi per manum

gmt/n)

Chaldeus, & Rabbi Salomon , v;-

:uAm , 1d eft tecum mifcent commer-

num cotum interpretantur.

cia, e tuis manibus merces 'lyrias

, qu

4 u

9- Dam.) Uxbs in finibus [frael ad

accipiunt, & ipfi viciffim in mdnus

Aquilonem , cujus mentio r. Reg. 3.

tuas tradunt, aenos, arietes; &c.

e&eï,

20. & ali»i.

quos tibi vendunt, quippe paftores.

rl

. Mefel.) Loci nomen ; ubi is*(ïxt,

o Y

/)*I

22. S$aba , E$ Reema.) Sábseorum

nemo explicat. Vatabl. accipit Mo-

o'ens,

thure, & aromatibus nobilis,

t

fel ,' ut appellativaàm nomen, & ver-

REEIDR

vero urbs eít Arabie Felcis,

"dUL

tit, Grecus-vagabundus, hoc eft , huc

T Onym

Primis aromatibus. ) Optimis .

pre-

lia

- iWlucque difcurrens negotiationis caufa.

tiofiflimis,

or OPl

Bbl eum Com, Menoch. Tom. V.

L11l

eü mtef i

634

PROPHE TVIJE E/ZECHIELIS

23. Ha'raïn', & Chene , & Eden, negotiatores tui : Saba, Af-

(Ur

fur , & Chelmad , venditores tut.

24. Ipfi negotiatores tui multifariam involucris hyacinthi,

&

& polymitorum, gazarumque pretiofarum, quae obvolutae,

:

uf

^i

aftri€tee erant funibus: cedros quoque habebant

'in negotia-

tionibus tuis.

À

l

tür,

25. Naves maris

,,pränqiþes tui in negotiatione tua:. & repleta

es, & glorificata nimis in corde maris.

?]

26. [Iraquis multis adduxerunt te remi

ges tui: ventus au-

plor

ÓÍler contrivit te in corde maris.

27. Divitiee tuze & thefauri tui, & multiplex inftrumentum

Qua

tuum, naute tui, & gubernatores tui, qui tenebant fuppelle- .

j

&ilem tuam , & populo tuo praeerant : viri quoque bellatores

p

tui, qui erant in te cum univería multitudine tua, quae eft in

lon

medio tui: cadent in corde maris in die ruinse tuae.

4

—

28. A

&

on

23. Haraz.) Charrx Parthorum.

feminini generis, ut oftendit vocis

35

Hebraice terminatio: Vulgate edi-

Ie

Chene. ) Urbis nomen eft, quod hoc

aves tuz

tantum loco reperitur in facris Lite-

tioni$ fenfus effe poteft:

3

ris. LU XX. terzam Chanaan etle puta-

funt principes tui, id eft principem ,

hiluy

verunt.

-

primumque locum tenentin tua ne-

Eden. ) Regio Syrie amceniffima

gotiatione, ut videantur efle princi-

juxta Damascum , ut colligitur Amos

pes tue mercaturz.

1. n. 5. ex Hebrzo, ubi Adamum for-

Repleta. ) Divitiis, & populo.

2

matum ,

In corde maris. ) Negotiatione ma-

[477,

j)utant.

& paradifum fnilïe multi

Tbus

rtima. Hebr. 7 med;o marium, MA

llur. Affyrii.

dicit, quia 'Tyrus erat infula.

P

Chelmad. )

haldeus Mediam inter-

96. lp aquis mulris. ) In aquas mul-

attplin

Cender

pretatur, vox Chelmad hoc tantum

tas, id eft in altum mare ,. & in ejus

tia , At

loco legitur.

pericula adduxerunt te remiges tui;

24. Multifariam.) ln omnis gene-

id eft cives tui, qui putabant fe pro-

EUR

ris mercibus, in omnimoda varietate

movere felicem ftatum tuum.

gentim

mercium.

,

Qann

Fentus .ufler. ) Nabuchodonofor

^

Involecris. byacintbi.)

Cum ïnvo-

intelli

it, qui per Auftrum ventum

3

li

lucris, quibus lanam , & pannos hya-

procel

j

ofum fignificatur. 'Vel dicitur

t Ts

Vitity

cinthini coloris portant: hec involu-

etiam Aufter, quia-expugnata Jerufa-

cra Italice appellamus Baile.

lem , que 'T'yro eft ad. Auftrum, ad

pra c

Polymiterum.) Meftis , aut. panno-

oppugnandam '"Tyrum ipfam progref- -

" 2

rum vaàrli coloris filis contextorum ,

fus Nabuchodonofor.

!kþrf )

WOf

& variegatorum.

1p corde maris.) "Yyrus enim erat

Q5. Naves maris, €fc.) Navestus

infula , ut diximus 'verficulo fupe-

$«

inter reliquas , qu& ultro citroque

riori.

m if

Cet m

commeant, & per mare difcurrunt,

27. Maltiplex infirumentum tuum.)

precipuge funt. In Hebrzo enim eft,

Omnis tua fupellex.

à tàn

In corde maris.) .

In ipfum' pelagus.

Obm ,

Naves tu& , "ywory fret^ , ffjncipes

-

CAP,T XXVII

635

M

58. A fonit

E

u clamoris gubernaf:prum tuorum co-nturbabun.

tur claffes :

,

29. Et defcendent de navibus fuis omnes , qui tenebant re-

pth

&U

mum: nautae, & univerfi gubernatores maris ?n terra ftabunt:

otit-

.. 8o. Et ejulabunt fuper te voce magna, & clamabunt amare,

& fuperjacient pu

tur.

lverem capitibus fuis, & cinere confpergen-

3pieta

31. 'Et radent fuper te calvitium, & accingentur ciliciis : &

EM

plorabunt te in amaritudine animze ploratu amariffimo.

32. Et affument füper te carmen lugubre, & p

^

langent fe :

nturt

Qu:e eft ut Tyrus, quae obmutuit in medio maris ?

33. Quse in exitu negotiationum tuarum de mari implefti

XOTeS

populos multos: in multitudine divitiarum

tuarum, &/popu-

eftit

lorum tuorum , ditafti reges terrze.

34. Nunc contrita esa mari,in profundis aquarum opes tuze,

& omnis multitudo tua, quae erat in medio tui, ceciderunt.

ET

i vodi

35. Univerfi habitatores infularum obftupuerunt fuper te:

& reges earum omnes tempeftate perculfi mutaverunt vultus.

jg d

yes tu

36. Negotiatores populorum fibilaverunt fuper te: ad ni-

yopett

hilum dedu£ta es, & non eris usque in perpetuum.

tya

Llli25

CAPUT

! Pïiflci' :

28. .4 fonitu.) Przfonitu.

obmutefcere ,. pro ita perire, ut ejus

jl

Conturbabuntur claffes.) Qua longe

memoria nor remaneat, exempla ha-

ione me

ftabunt in mari.

bes Ifa. 51. 1. Jerem. 25. 57.

fify

u

20. Defcemdemt de mavibus. ) Non

33- In exitu negotiationum tfmarum,

amplius navigare poterunt, vel de-

&

&c.) Exportatione mercium per ma-

m'as m

fcendent, ut humi jaceánt luctus gra-

re populos imp

lebas , vel ; ut eft in

cinds

tia, ut patet ex fequentibus.

Hebr. f2zurabas.

[i e$ tül ;

SO. Superjaciemt ,

&6c.) More lu-

Populorum tuo-um.) Civium tuorum

mercimoniis deditorum.

In-Hebrzo

r fe p

gentium , qui pulvere ,. & cinere afper-

gebantur. Vide Jofue 7. 6. Job. 2. 12.

eft, mercium rarum », Vel megotzatio-

gt

3I. Radent fu»er te calvizium. ) Al-

3229 2982* 3Y,

ter mos lugen—tium rafura capitis cal-

l venmm

34- Nunc contrita es, &7c. ) In ma-

'el—diCitur

vitiium facere, & cilicio indui, ut

r| videbaris tibi inexpugnabilis , fed

u

fupra cap. 7. 18.

Chaldei in mare projecerunr cives,

[!

32. Af[ament fuper| :e carmem [m-

& opes tuas,

muftt s

d

! Progr

tationem.

gubre.) inflituent lugubrém lamen-

35. Tempef/ate perculff. Y 'T'ua cla-

de perculfi timuerunt ,^ne idem fibi

Qus ef? ut Tyrus ? ) Quznam urbs

accideret.

fj

tam miferabilis eft ut '"T'yrus? qua li-

Murzverun: vulitus. ) Ti;nore exe

cet munitiffima , & mari undique cin-

palluerunr,

&a, tamen everfa eft.

36. ssibilaverunt. ) Vel: uafi ftu-

7 WJW')

Oimerutt. ) Deleta eft, periit. He-

pentes, vel potius quafi irridentes,

T

bræ»i dicunt filere , aut tacere , aut

Non eris 'fzjque se perpezuum. ) ln

»

6

3

,

6

FxgopHETIAJE"IE.ZUECH[-ELIS

1105

CAG'UUT XXvit

fap

Ruina regis T i , maximá gloria prius exaltati , ob nimiam z'p/ïw

j

cifo

^ Juperbiam , aliasque iniquitates : fimiliter C vaflatio Sidonis ,

ac ke*dzszz'o Jilioru

m lrael in terram [uam, vaflatis

ipforum inimicis.

aK

*

u

Ur

1. Tj T fa&us eft fermo Domini ad me, dicens:

iC

2. Fili hominis, dic principi Tyri: Hzec dicit Dominus

qu

Dcus : Eo quod elevatum eft cor tuum, & dixifti: Deus ego

II

fum, & in cathedra Dei fedi in corde maris: cum fis homo

lera

?&

non Deus , & dedifti cor tuum quafi cor Dei.

D

3. Ecce fapientior es tu

abíconditum a te.

T

Danieley: omne fec:retum i;orx eft

ftmi

4. In fapientia, &'p?udentia tua fecifti tibi fortitudinein: &

1j

'IIA'

acquififti aurum , & argentum in thefauris tuis.

$. In mulütudine fapientize tuze, & in negotiatione tua mul-

daos,

tiplicafti tibi fortitudinem: & eleva:um eft cor tuum in robore

ftitim

tuo.

Sa;f

6. Propterea haec dicit Dominus Deus: Eo quod elevatum

palch

eft cor tuum quafi cor Dei:

, (

tua fa.ïi

7. ldcirco ecce ego adducam fuper rteïalieno»s, robuftiffi-

&f

.mos

b i

In Hg

longum tempus ,- fcilicet ad 70. annos,

3. Sapientior tum es Daniele.) 'Tuo

Tatien,

ut dicitur Ifa. 23. 15. vel fenfus eft:

fcilicet judicio.

Hinc apparet adeo

nunquam ad priftinam gloriam , &

jam fuiffe celebrem , prafertim 'in

lüer gq

Opes redibis.

;

Chaldza , ubi Ezechiel vaticinabatur,

li n

lt

2. P

Rrincipi Tyri. ) Hac ad literam

fapientiam Danielis, ut proverbio de

de Rege 'Tyri dicuntur, fed

homine fapientiffimo diceretur , /zp;-

!

àta ut Luciferi ruing conveniant, cu-

eztior D agiele.

An Jà

Coraxn

jus fuperbiam Rex fuerat imitatus.

Oine fecrerum.) Nullum fecretuimm

0mo

Eo quod elevatum eff cor tuum.) Sen-

te latet, ut tu putas.

n

tentia fufpenfa eft ufque ad verfum fe-

4. Ip fapientta , €9c.) Sapientia, &

m L:

ptimum , ubi completur.

Glca

t [

intelliventia tua , ut tibi videtur.

Io. j

Dixifi.) Apud te, id eft cogitafti

Fortttudinem, ) Opes, fubftantiam,

te fimilem effe Deo.

divitias.

Cïïcumc

Im cathedra De£ fedi.) In loco edi-

In thefauris [uis.) Quuod in thefau-

Drepy

ul

d]

to , & inacceffo , in hoc excelfo thro-

ros tuos repofuifti.

£v

no eminentis rupis mari undique cin-

S. Fortitudinem. ) Divitias, wt .

aph,

&e;.ficut Deus in colo, quo nemo

prscedenti.

We ][0, f

pervenire poteft.

hz rolere ru0. ) In opibus tuis ; pro-

"'fffan

&f

Pul

Dedifli cor tuum quaff cor Dei.) In-

pter opes tuas, aliqui per robur mili-

entes fpiritus, &

tares copias intelligunt.

P W

2

&

1effes Deus,

lanixr(xos geffifti, ac

7. 4lliexos.) Gentes barbaras , Chal-

te impi (

Ciï,m(

/

h

COCWXBUT XXKVir.

63*

anosyG'entium : & nudabunt gladios fuos fuüper pu

lehritud:

AA

e

1

fapientise tusze, & polluent decorem tuum.

Jlyi

.8. Interficient, & detrahent te: & m

ü

orjeris in interittf OC-

if

ciforum in corde maris.

9. Numquid dicens loqueris: Deus ego füm

—, Coram inter-

ficientibus te: cum fis homo

tium te?

; & non Deus, in manu Kogcid.en-

RE

1o. Morte incircumciforum morieris in manu a

10us

*

lienorum. :

quia ego locutus fum, ait Dominus Deus.

eqo

1r. Et fa£tus cft fermo Domici ad me; dicens: Fili hominis,

N

leva plantctum fuper regem Tyri:

12. Et dices ei: Hec dicit Dominus Deus : Tu fignaculum

j elt

fimilitudinis, plenus fapientia, & períe&tus decore.

15. In deliciis paradifi Dei fuifti: omnis la

pis pretiofus ope-

;

LUIL3

r?z.nen—

mul«

deos, qui inter omfies gentes robu-

cem, & miferabilem vite exitum for-

bore

ftitlimi funt.

tiuntur.

Italice diceremus , . Morirzs

Super pulchritudinem ,

&e. ) Contra

come um Iurco.

* Vel. ri&ftt. circum-

cifos; ideo volo, ut incircumciti ti-

ym

pulchritudinem tuam , ut auferant abs

te, quidquid pulchri , & pretiofi

bi mortem inferant.

tua fapientia tibi videris comparafle ,

de maasn alienorum. ) Chaldeorum

& foxlent decorem tuum.

tl

gladiis.

1105

9. lerevfecient , 69 . detrabene te.)

II. Leva Han&nm. ) Plange magna

In Hebrzo eft, 447 foveam defcendere

voce , ejula.

Tu

facient re; in ab);iïum tui maris de-

Io. — TM þ'gnacultmy ffnilitudinis.. )

adeQ

mergent te.

Id eft annulus fignatorius optime

-

m

In imteri.u occiformm. ) Mlorte vio-

lenta, & multis confoffus vulneribus,

guratus, quafi dicat: dilizentiffime

batilly

cuftodiebaris, ut annulus fplendidus

Jt0 de

Numquid dicens legueris, 6c.)

multe artis.

V«l tu eras expreífa ima-

An jatabis te effe Deum, cum fueris

O,

re exhibita ,* fimilitadinis , id

t

P d

coram interfectoribus tuis, cum fis

eft perfetiffime idez, potentis, & fa-

yetunt

homo, non Deus, & in manus eo-

pientis principis.. Vox Hebrea tnmn

rum veneris, qui te ot:cid?nt? quafi

chotem , verti poteft, ffenans , fcilicet

dicat: nullo modo.

( &

IO. Mor:e incircumctforum. )

Abin*

numerum ubinteBigendo vocem m35n

echnir, quie fummam ,. & numerum

circumcifis occideris , quod apud He-

[;tiam,

brzos ignominiofum erat , fic dixit

fignificat, id eft, tu eras clandens,

& in fummam: redipens numerum,

ho^

Saul armigero füo 1. Reg. 3I. 4.

uod Italice diceremus ,. Za Jom s4,

Evagina gladium tuum , C percute me,

il compendio di tuste le perfertioni

me forte venianl incircumcifi if , & 1u-

y h

zerffciant mey, siludentes mili. — Hunc

I3. d» deliciss par adiff, 6c. ) Adeo

felix eras, .& adeo omnium bonorum

fenfum verba fequentia confirmant.

3

lp manu alscnormim.. N el fenfus eft, mor-

copia affluebas, ut in paradifo terre-

[ nj*

ftri effe videreris, omni genere pre-

te impiorum , quales funt incircum-

cifi , morieris, qui plerumnque infeli-

tioforum lapidum coopertus.

(hi-

x

658

PROPHET. E-'Z.ECHIELQI'S

piet

rimentum tuum ; fardius, topazius, & jafpis, chryfolythus,

& onyx , & berillus , fapphirus, & carbunculus, & Smaragdus:

Teji

aurum opüs decoris tui : & foramina tua in die, qua conditus

l

€s , praeparata funt.

D

tlati

14. 'Tu cherub extentus, & protegens, & po

fui te in vmo"nte

ine

SanCto Dei, in medio lapidum ignitorum ambulafti.

fupe

E

15. Perfectus in viis tuis a die conditionis tuze, donec in-

venta eft iniquitas 1n te.

6

16. In multitudine negotiationis tuae

!repleta funt interiora

20

2l

tua iniquitate, & peccaíti: & ejeci te de monteDei, & perdidi

te, o cherub protegens, de medio lapidum ignitorum.

pheta

17. Et elevatum eft cor tnuum in decore tuo.: perdidifü fa-

2

"

pien-

Sidor

p

uvim opus decoris zi ) Auro arti-

fan&usDei.« Ve] fenfus eft: quemad-

Iu

ficiofe, & decore elaborato te con-

Y

modum Cherubini in. "l'enpli Hiero-

decorafti.

folymitani adyto erant, (quod voca-

& 2010*

Et foramina tua, &fc, ) In Hebrzo

eft.

tur mons fanctus ) ita tuin Joco , qui

fcitnt

Opus fympamorsm tuorum , & ti-

videbatur ad vim omnem inacceilus.

biarum tuavum im te. m die, qua crea-

Lapidum ignitorum. ) Gemmarum

24[

zus fisfla y preparata fuevumt.

ld eft,

micantium, &

refonantibus in domo tua omnibus

bus ornàbaris.

quafi fulgurantium, quiq—k

Dis &

Qui ad

inftrumentis muficis , natus es, vel

I5. Pefetlus in viis ?i5 ) Potens

regno admotus. itaque nolter Inter-

eras, & quidquid volebas, effectum

—

pres foramina pro fiftulis pofuit, &

dabas; ad voluntatem, & nutum tibi

JÁite

tibiis, que foraminibus plenz funt.

omnia fuccedebant.

ita Maldonat.

eiàm zz:

"Tympana ! hic aliqui effe volunt mar-

LXX. habent, Fusfi immaculatus £m

V5 ac.

garitas, quibus una tantum eft facies,

diebus fuis.

Ab .infantia didicifti be-

um p

& ab ea rotunditas , inverfis pla-

ne, & perfecte vivere , & virtutis iter

[j

b

»

Fora-

$ 2

$

nities , tefte Plin. 1. 9. c. 35.

aïiquandiu tenvifti.

l t

inina aptem fun-r:/iVIargaritarum linez.

16. lz muítitudime megotiattoms.)

'Jfïfei'/'.r,

Italice dicimu's, Filze di peste.

Propter mulititudinem negotiationis ,

Ij. !u

I4. Tz Cberub. ) Similis fuifti Che-

divitiarum ,

"& ex negotiatione

AOntem

zub propter fcientiam , & decorem ;

conficiuntur, quafi dicat; mercatura,

nam iuifli, ngmlzm Jfmilitudinis ,

& divitix fuerunt tibi caufa , & oc-

quim (

? Tüdycz

plemus fapientia , E perfetims detore,

cafio avariti: , injuftit'z , luxus , fu-

ut dixit n.-12. Comparat etiam Che-

perbis, & omnium vitiorum.

Vel]

üt t p

tüb, quia quafi fubalis populum fuum

QUi conf.

fenfus eft: cum ex negotiatione tuà ,

COn agmn

protegebat, ut ftatim duobus epithe-

& juftis commerciis rem. facile pof-

&is declarat, exzs»rus, &* protegems.

fes facere, repleta funt interiora tua,

19 Ni;

Alludit etiam ad Cherubim, qui erant

Tl

1d eft,thefauri tui iniquitate, hoc eft

Cä, Ovn

àn templo Salomonis , qui extentis alis

rebus male partis & zaptis.

propitiatorium protegebant.

De medio lapidum ignitorum.) Gem-

W t

Ip smumte Sanédlo Dci.) 'Iyrus fita

41 POW&

maatas veftes abftrahens a te, & o-

$i

erat intra fines terrz fan&m, fcilicet

mnem regium cultum, & ornatum,

in tribu Afer , licet nunquam Hebrzi

17. lz decore tuo.) Propter decorem

CJH df

ter

« E(g

allatn Poiïederïm » ideo. dicitur imons

tuum;, quo in fuperbiam elatus es,

" lOquor.

CA PUT xxvi..

639

hus,

pientiam tuam in decore tuo;in terram

prqjeci- te: ante faciem

-

dus:

regum dedi te , ut cernerent te.

ditus

18. In multitudine iniquitatum tuarum, &

iniquitate nego-

tiationis tuse, polluifti fanctificationem tuam: producam ergo

10fite

ignem de medio tui, qui comedat te, & dabo te in cinerem

i

.

fuper terram in confpettu omnium videntium te.

x

l-

19. Omnes, qui viderint te in Gentibus, obftupeícent fuper

e:n'hili fa&tus es, & non eris in perpetuum.

riord

20. Et fattus eft fermo Domini ad me, dicens:

:rdidi

21. Fili homi

nis, pone faciem tuam contra Sidopem :

& þr;,.-

phetabis de ea.

fi -

22. Et dices: Hzec dicit Dominus Deus : Ecce ägo ad te,

Sidon, & glorificabor in medio tui: & fcient, quia ego Do-

minus, cüm fecero in ea judicia, & fanCtificatus fuero in ea.

luemöd-þ

23. Etimmittam ei peftilentiam, & fanguinem in plateis ejus:

[ Hiero-

d voc

& corruent interfetti in medio ejus gladio per circuitum

.

Ícient, quia ego Dominus.

eO, wqïïi

iccelius.

34. Et non erit ultra domui Iírael offendiculum amaritudi-

ymarum

nis, & fpina dolorem inferens undique per circuitum eorum,

ml qui-

us:

qui adverfantur'eis: & fcient, quia ego D.ominus De

Potens

25. Hazec

m tibi

"Alate faciem Regum der)) f;. ) Eff-

Gioriftaker.) Puniendo te gloriam

n

ciam utin confpectum Regum capti-

meam oftendam.

aldomt.

vus ducaris; ficut Sedecias in confpe-

Crum . fecero im ea. judicia. ) Cumr in

gt i

at be

&um Regis Babylonis du&tus eft, . 4.

te juftam punitionem exercuero. Mu-

Reg. 25. 26.

X

tat perfonam veluti convertens Ora-

rtisitét

Ut c-emercnt £e

tionem ad auditores.

v erertií.

) LXX. Kut der;'mze-

,

Ez fantlsfrcatus f'uero.) Cum eam pu-

;mfaw?f-w)

I8. Polluif; fantlifrcationem tuam. )

niens declaravero me juftum effe, ac

jatons

Montem fan&um Dei., in quo tan-

fanctum.

-

iU ti&ïioue

quam Cherub. effe videbaris.

25. Sangu

71

'"em.) Moftilem gladium,,

atl

Producam ergo ignem , 6c.) Faciam,

quo fanguis effundetur.

& o

üt ex peccatis tuis pena nafcatur,

^ 94.. Offendicedum amaritudinis, ), A-

JxuS x

fo

qua confumaris ; ficut aliquando xdes

maritudinem ,

&- dolorem afferens.

ii

Vd

Sidonii enim, & vicinz gentes, &

conüagranf iene dominante.

jone 10

39. Nibili fatbus es. ) In nihilum

cum infefle erant, nocebant amicis,

icle p

redactus : In Hebrzo elt, zerror eri5,

& cum amicez , inalo exemplo & . fua-

thïæ 05

ideft, omnes, qui te viderint, timo-

fionibus ad idololatriam invitantes.

Z

hoc

rem exemplo tuo concipient.

Uzdizue per cireuitzm. ) 'Tollentur

OI. Pone faciem tuam-) Converte ad

Comnes.fpine , que in circuitu Ifrael

Ge]/nt

Sidonem orationem tuam , & libere,

funt , illique dolorem inferunt ; Si-

")

donii, "T'yrii, Moabitz, Ammonitz,

g u

conftanterque loquere contra illam.

Omamlm

. Q2. Ecce ego ad te.) Menio ultor, Idumai, contra quos capite 25. 26,

7l dECOE

& 27. vaticinatus eft.

vcl/ loquor.

æm& ESA'

649

PROPIVïïE T. 'EZ-E*--C HIE'L-IS'

25. Haec dicit Dominus Deus : buan'do congfegavero do-

f

mum Iírael de populis, in quibus difperfi funt, fanttificabor

in eis coram Gentibus : & habit

Ihit

:

abunt in terra fuxa*,jquam dedi

fervo meo [Jacob.-

26. Et habitabunt in ea fecuri: & zdificabunt domos, &

fu

plantabunt vineas, & habitabunt confidenter, cum fecero ju-

[i$

dicia in omnibus, qui adverfantur eis per circuitum: & fcient,

s

*p

!

quia ego Dominus,Deus eorum.

*

1

CAPUT XXIX

4Ce|

Zd*ver&s regem

ZAgypti , ac regnum ejus fn folimdihem redzgek-

(€ C0

dum, pof? quadraginta tamen annmos revocandum, licet non ad pri-

jam. Terra /Egypti datur Nabucbodonofor, eo quod

Cutm

! Einam glor

L (-]b

eum Juo exercitu

laboraverit deva[lando

N

Jum

Jyrum.

übi fre

0111 [

N anno decimo, decimo menfe, undecima die menfis ,

Dter- r

:]

factum eft verbum Domini ad me, dicens:

lii

10 dj

2. Fili hominis, pone faciem tuam contra Pharaonem

regem

! dp(x

JEgypti, & prophetabis de eo , & de /Egypto univerfa :

hx!

Tieq

3. Loquere, & dices : Haec dicit Dominus Deus : Ecce ego

ad te, Pharao rex Z£gypti, draco magne, qui cubas in medio

mhmm

i me-

alio ille

fuminum tuorum , & dicis

: Mc?us eít fluvius, & ego fec

metipfum.

4. Et

E f

Q5. Quando congregavero ,

Efr. )

temporis, quod & alibi fupra. non

d m;

Téds g

Omnes gentes fanctum me , juftum-

feme] notavimus in aliis prophetis.

ü üïi:yïl i;

que efle cognofcent ,

cum viderint

Decimo men[e.) Decembri. .. Judei

me populum meum longa captivitate,

enim annum inchoabant a Pafchate,

ti ) ml]

propter ejus peccata puniville ; puni-

& menfe Pafchali,, fcilicet Nifan,

DO i

qui

plieitio )

tum vero, & emendatum in veterem

eft Martius Exod. r2. r.

ftatum, poffeffionemque reftituiffe.

9. Poze factem tuam.

9. hu jus

$ervo ;meo

fuperiori c. n. or.

) Vide di&a'

4 fm;

1fraelitico.

Jacob. ) Popullo meo

'I';ïgg ]U(

Regem JEgypti. ) Qui Vaphres eo

Quim d.

26. Cwm fecero judicia.) Cum 311-

tempore dicebatur. Regnavic hic an-

ftam vindictam fumpfero de omnibus

nos 25,tefte Herodoto, tantaquefuit

Viathas

adverfariis eorum.

ejus fhperbia, utdiceret, ne Deum

-J.m':m L,

gem E'JM)V

quidem ipfum poffe illum regno fpo-

;

1. JN amno decina.) Trangmïgratio-

hare.

Pt Quem

nis Jechonig, & regni Sedecis.

3- Ecce ego a

,dfe.,) Vide dicta fu-

f

4

Przcedentes Prophetie contra "Ty-

periori cap. n. 22.

rum face funt pofterius, fcilicet an-

qnlm Ci',e

Draco magne.) Draconem magnum

no undecimo Sedecie , ut patet ex c.

vocat, n azzim, certe, balenam,

tUt in (

26.n. I. ltaque non fervatur ordo

aut crocodilum , qui alias gentes, fi-

iä

i I-

CAPUT XXX.-

641

o do-

x 4.x Et ponam freenum in maxillis tuis : & agpglutinabó pifces

Qicabot

fluminum tuorum fquamis tuis, & extraham te de medio fíu-

n dedi

minum tuorum, & univerfi pifces tui fquamis tuis adhzerebunt.

ry,

E. It

£.

projiciam te in defertum, & omnes pifces fluminis tuis

*

fuper

f

CUVA

2601

s. &

6

em terrae cades, non colligeris, neque congregabe-

10 -

ris: beftiis terrse, & volatilibus coeli dedi te ad devorandum.

fciett,

6. Et fcient omnes habitatores /Egypti, quia ego Dominus:

* pro eo quod fuiíti baculus arundinéus domui IHfrael. -

* Ifaize.

.. 7. Quando apprehenderunt te manu, & coníra&tus es, &

536. 6.

laceraíti omnem humerum eorum, & innitentibus eis fu

per

rlttt-

te comminutus e85 & diffolvifti

N

-"omnes renes eorum.

8. Pro-

al jri

L sss

T

cut 1gägnus piscis parvos , devorabat;

ces grega]äs, uni fuum Regem ha-

ut declarat n. 4. fimulque alludit ad

bent, eumque fequuntur, & cum eo

Nilum celeberrimum /Egypti fluvium,

capiuntur.

-

ubi frequentes erant crocodili.

(—8. Projiciam te m

Jæ/ärtüm. ) Ber-

Qui cubas ia medio flaminum tuorum.)

feverat in metaphora pifcis , qui ex

menfis,

Inter. rivos Nill,

qui longo tracu

aquis extractus , & in aridam proje-

uno alveo progreffus , /initio. Deltz

?

Gus , continuo moritur; fienificat er-

in duos fe ramos findit.

go fore, ut Rex JEgypti ex Nilo,

T

quafi pifcis extrahatur , & in Chal-

H

Meus eff fluvius.) Meus eft Nilus

& mea eft /Egyptus, nec alium do-

dzam aridam terram captivus duca-

cce eg0

.

minum agnofco, quafi diceret cum

tur, ibique moriatur, neque colliga-

alio illo

p

) medto

haraone, Equ. 5.2. Ne-

tur, ficut boni pifces colligi folent ,

f9. Dominum.

id eft, non fepeliatur, fed a beftiis,

fj m

Ego feci ememetipfzm.) Scilicet Re-

l

atque volucribus devoretur ; fimilis lo-

gem magnum , qualis fum , induftria

cus habetur infra c. 32. 4.

mea; ex Hebrzo verti poteft, Egofe-

6. Pro eo quod fu;ffi baculus arun-

fiprz 0

ci mibif. quafl dicat, mea fapien-

dineus, €$c.) Baculus arundineus in

pf

fj

j

,

A

joi

tia , induftria, & potentia. Nilum per

proverbio erat, deque homine dice-

totam /gyptum derivavi, quze ex-

batur, qui cum prodefle vellet , no-

paíctates

cebat ; ficut baculus arundineus , qui

Nifdna qul

plicatio bene convenit cum yerfïculo

9. hujus capitis;

dum eo innitimur , íractus manum

Framum, Hamum. )

ut eftin He-

perforat.

Vide Ifaiam c. 36. & 6.

V ide di&ä

brzo; loquitur enim de Pharaone tan-

7- anndu apprebenderznt te mdnz.)

uam de magno aliquo pifce ; ut de

Cum ]udei auxilio tui uti voluerunt.

r ?

Leviathan apud Job c. 40. n. 19. & 20.

Confratlus s.

Noluifti , aut non

yic Dic 7

Hamum autem vocat hoc loco Re-

potuifti auxilium illis ferre , quiacum

fi

i

gem Babylonis, & ejus exercitum,

exercitus Pharaonis ex IEgypto in Ju-

fie

[jemm

per quem ZEgyptus valftata eft.

deorum auxilium egreffus eilet , five

rerr!LU fPO

4gg!zztin4£o'pi/€'e:, £c.) Ut fcilicet

metu, five a Chaldzis profugatus

fubditi tui JZEgyptii tam principes ,

in /Egyptum redit, ut Jerem. predi-

l dl&* !

quam cives, & plebeii, tibi jungan-

Xit c.37. D. .

Laceraff? omnem hu-

5

merAMm.

"Fotum brachium ufque ad

tur in. clade, & captivitate ,. quam

TU

at

inferent-tibi Chaldzi: alludit adpifi

humerum : qua dicendi formula often-

ale

HU

*

Mmmm

Bidi. mä Cam, Menoch. Tos. V..

at !

-

—

642.

f'RöP HETIZEE ;E CHIELIS

g. Propteräa haec dicit Dominus Deus: Ecce ezo adducam

teT

fuper te gladium, & interficiam de te hominem, & jumentum.

g

Q Ltentterra Agyptiin defertum , & in folitudinem, &

fcient, quia ego Dominus ; pro

€o quod dixeris: Fluvius meus

ult

eft, & ego feci eum.

&

IO. Idcirco ecce e

go ad te, & ad flumina tua: daboqu& ter-

I55

ram /Egypti in folitudines, gladio diffi

Pc"*?m ; & turre Syenes

usque ad terminos ZEthiopiae.

q

iI. Non pertranfibit eam pes

hominis, neque pes. jumenfi

,

in

eradietur in ea, & non habitabitur quadraginta annis.

1^. Daboque terram ZEgypti defertam in medio terrarum

!

defertarum, & civitates ejus in medio urbium fubverfarum,

Cite

& erunt defolatee quadraginta annis, & d

4

GD

ifpergam I£gyptios in

nationes, & ventilabo eos in terras.

D0n

.13. Quia hzec dicit Dominus Deus: Poft finem quadraginta

qua

annorum congregabo JEgyptum de populis, in quibus difperfi

H

fuerant.

:

I4. Et

I4t

lj

dit, Judzos plane ZEgyp/tiis incubuif-

illam : eft Hebraifmus , qüalis ille

iem

fe, & fpem hanc irritam plurimum

Luce:922. 27.

Ego autem iz medio

íllis nocuiffe.

veffrmn [um , fien

us minifrar, id

Vr

-Fe-

eft fimilis vobis.

N

aC

Diffolvifià omnes renes eorum. )

Nam qui in media

£0 I

cifti , ut fracto baculo conciderent,

alióruia turba eft, illis fimilis eft.

cum renes illis diflolverentur, ac de-

f&

ficerent ;

qui enim renibus dolent,

Ersst defolata , €9c. ) Hebr. Ergnt

Is

Per

ipf;z dejä!:tfia qeadraginta amnis.

e

En

non poffunt fine baculo ftare.

his annis, quando fcilicet,. & a quo

xenes

autem

vires

fignificantur ,

þOtu

quafi dicat; cum tu illis auxilium,

reftituta fit /Egyptus, nec infcriptu-

Ikm

ri, nec in Jofepho , nec in aliis Hi-

lC]

V]ï

quod promiferas, non premflitiffes,

ftoricis quidquam legimus.

Quz ve-

non potuerunt ftare, & Regi Baby-

V di

lonis refiftere.

rohic dicuntur de defolatione /Egypti,

Dà »

auxefin quamdam, & exagperationem.

Jomu

á

. Pro eo quod dixeris , 69c.) Vide

Continere videntur; nam plane redi-

"A

dicta fupra n. 50.

gere /Epyptum in folitudinem non erat

AO. Ecce ego ad re, ) Contra te ve-

f

nio vindex fcelerum tuorum , fic fu-

e re Chaldzorum, & fimilem expli-

t"'-m';,-ih

;

cationem requirunt alia loca prophe-

C

]

Pra n. 3.

tarum , in quibus dicitur Jerufalem

-cf'ä

4 furre Syezes, ) A princ

ipio ufque

Quen;

adfinem. INNam Syene principium erat

plane defolandam , in quatamen con-

lo

ftat femper aliquos habitatores fuiíle »

DWI

regni /Egypti, ut Solinus aitcap. 45

vide Salian. tom. 5. anno mundi 3451.

intermare Rubrum, & Nilum: -

fuüim. Ío.

OC

thiopia vero in finibus erat /Ezypti ad

fuetnc

occafum meridionalem.

Veniilabo.) Idem fignificat , quod

ü

I2. la zedío tevrarum. defirtarum. )

difpergám , qui enim ventilat , verbi

Repttg

Pimilem ceteris terris delertis Kaciam

l N

gratia , tr.isicum ; illud fpargit.

Qu

CAPÜT XXX.

Icm

I4- Et reducam captivitatem JEgypti, & collocabo eos in

LOm

terra Pbatures, in terra nativitatis fuze; & erunt ibi in re-

, €

gnum humile :

[CUS

.15. Inter czetera regna erit humillima, & non elevabitur

ultra furer nationes; & imminuam eos, ne imperent Gentibus.

e (Ef«

-36. Neque erupt ultra domui Ifrael in confidentia, docen-

jenes

tes iniquitatem, üt fugiant : & fequantur eos: & (cient ; quia

ego Dominus Deus.

.nentï

17. Et fa&tum eft in vigefimo, & feptimo anno, in primo;

jn una menlis ; fa&tum eft verbum Domini ad me, dicens:

atum

18. Fiii hominis , Nabuchodonofor rex Babylonis fervire fe-

rum,

cit excrcitum fuum fervitute magna adverfus Tyrum ; omne

jos I

caput decalvatum, & omnis humerus depilatus eft, & merces

non eít reddita ei, neque exercitui ejus de Tyro pro fervitute,

gpintà

qua fervivit mihi adverfus eam.

»

19. Propterea heec dicit Domi

nus Deu's: Eccé ego dabo

,fperfi

Mmmm 23

Nabu-

dtes

L

: 14. C;z,atifuimt:m.)captivosä*:gyþtïb&

ficuli fententia eft. Frangam yires

Agyptiorum, qui Judsos docent ido-

lp rerra Phatsies.) Mide dicta Je-

jíis ille

gem. 44. Í.

Civitas erat verfus me-

lolatriam , & alias iniquitates , ut

] mfd.iü

zidionales &ij/pti partes , longiffime

Ifraclitz in eis amplius non confidant,

ut, 1

a Chaldza. [taque fignificat fore, ut

nec ad eos confugiant.

metia

€os reducat ufque ad poftremam par-

17. Vigeffmo jeptimso 4nne, ) Vranf-

echoniz.

lt

tem JEgypt.

migrationis J

I

Izrer cafera. ) 'Regna.»

*

dm primo.) Mienfe, qui dicitur Ni-

27

fan, & Mazrtio refpondet.

j Dt

Erit bumillima.) Actritis viribus,accifa

yotentia.

Uza menfis.) Prima die menfis, fic

( quo

^ Nen elevalitur uitra.) Scilicet per

una fabbatorum primam diem poft

[cripti

fabbatum, id eft primam hebdoma-

fis H*

longum tempus.

Nan poft ducen-

tos annos rediit ZÉgyptus ad prifti-

dz diem fignificat; ponitur enim nu-

us ve

nam potentiam , & gloriam fub Pto-

merus cardinalis pro ordinali.

!]

L

mptl,

I9. Servituze magna, D) PVIagno

Jomeis, qui cum Antiochie Regibus

cum labore, ita ut nullus miles effet,

topem

Afie de imperio concertarunt.

y l

15. Neqse ergnt Wlira ,. G$c. ) Non

qui afliduicate geftande gales non el-

jon erä,i

fet calvus , & comportatione ligno-

amplius confidet. in eis. domus Itrael,

p epr

cum viderit eos dejectos, & fractos,

rum , alienaramque rerum ad expugna-

p

quemadmodum non confidimus in, ba-

tionem neceflariarum non haberet at-

,mmem

tritos humeros.

culo, poftquam fra&us eft.

ïïn COH'

"

Docezzes iniqætatæm.) Ut Egyptii

De Tjro. ) Quia imminente 'Lyri

; fole*

doceant eos iniquitatem propter con-

expugnatione Tyrii opes fuas vel cor-

fuetudinem , que intér ipfos erat.

ruperunt, nme venirent in manus ho-

iijb

BI

/

ftium , vel Carthaginem, aut alio nae

Ut fugiant.) judsxi in

Eoyptum.

»

od

Repetenda przcedens negatio ho

cfen-

vibus tranftulerunt.

fu, Non erunt in confidentia , ad

I9. Date.) Ponam, con

ftituam i&

B,v verbi

quam confugiant, Itaque totius ver-

terra./Egypti

-

-

644

PROPHE'TIE EiECHrELIS

Nabtlchodonofor regem Babylonis in terra JEgypti D& acci-

piet multitudinem ejus, & depreedabitur manubias ejus, &

&C

diripiet fpolia ejus ; & erit merces exercitul illius,

20. Et operi, quo fervivit adverfus eam : dedi ei terram

ptum

nus Deus.

dioc

JÉgypti, pro eo qucd laboraverit mihi, ait Domi

21. In die illo pullulabit cornu domui Ifrael) & tibi dabo

bes €

apertum os in medio eorum , & fcixenï, quia ego Dominus.

CAPUT XXX.

ij

A öhmes urbes. zevypti per ïegem Bal?ylam'slfvþjïabunmr.

Conte

I.T! T fa&um eft verbum Domini ad me, dicens :

dle H

2. Fili hominis, proph

eta, & dic: Hsec dicit Do,.minus

Deus : Ululate , vae, vee diei:

[]

E

3. Quia juxta eft dies

nubis, tempus Gentium erit.

,& appropinquat dies Domini ; /die"s

P

u

, 4. Et veniet gladius in JEgyptum, & eritpav

or in /Ethiopia;

Centi

füper

cum ceciderint vulnerati in /Egypto, & ablata fuerit multitudo

n

illius, & dettru&ta fundämenta ejus.

$. IEthiopia,

dibesises,

Accipiez multitadinem ejus. ) Capti-

3.R guxta ei a!iei.)ApptOþinquat dies.

L

vam ducet /Eeyptiorum multitudinem.

Dies Domini.) ln quo Domings de

vicima

Manubias. ) Spolia , id eft dona

JEgyptiis ultionem fumet.

JEegyptiorum diripientur a Chaldzis.

Dies nubis. ) Dies triftis, mceefta ;

UE

Merces.) Pro fervitute , cujus ime-

funefta, fic Latini diem infelicem vo-

Csl

D. Hi:

minit verficulo precedenti.

caftt diem atram.

DN

QO. Et eperi. ) Servituti,

l,abbriu.k

Tempus gentium. ) Chaldeorum ,

QUOS

Ded; ei.) Scilicet,operi in mercedem.

quo fcilicet tempore Chaldzi often-

&n]

OI. J2 die illa.) Vaftata .äg'ypco

dent in /Egypto potentiam fuam , &

D

faciam, wut cornu, ideft, regnum

quidquid volent , . facient.

Ve] erit

m

lfraclis reflorefcat , Cyro . Judzos in

tempus gentium ulcifcendarum & pu-

qa

1 CU

niendarum.

h3

4A4,

ÀX

patriam dimittente; Vel fignificat ad

&H

macnam

diegnitatem

provehendum

4. Ip JEtbiopia.) JEthiopia /Eeypto

tll

IPe

Danielem inftar Jofephi.

VXide Da-

ad meridiem , &. occafum vicina eft;

niel c. 6. 2.

65

fienificat ergo tantam /Egypticalami-

T;ài dabo es apertum. ) Loquendi

tatem futuram, ut Ommnes vicina gen-

B

inter eos libertatem ;

cum enim vi-

tes contremifcant; unam enim gen-

u

Injs

derint Omnja, que predixeras acci-

tem pro omnibus pofuit.

41

.diíle, credent tibi , poterifque aper-

Et ablata fuer.t mitiltitudo :Hius.)

te, ac libere loqui, & non ficut ha-

Plebs ejus in. captivitatem ducta,, ut

En

hun l

&enus per parabolas,

cap. precédenti num. Ig.

h]/

p

]Lulate,) O JEgyptii, & ceteri»

Deffs utla fundumentaejus.)

Ita ap-;

quorum cladem hic predico.

pellat urbes, & arces bene fundatas &

munitas, Alii principes intelligunt, alii

[U

N

G

Va dici.) Id eft, o diem illum mi-

U

t

ferabilem, & funeftum, quo JEgy-

leges; nutrique enim funt fundamenta

prus vaftanda eft?

C

re-ipub*licæ, & policiz.

nux C&]ï

EAPUT xxx.

645

CCl*

6 Ethi-opia.,'& Lib

ya, & Lydi, & omne reliquum vulgus,

,&

& Chub, & filii terree foederis, cum eis gladio cadent.

6. Hzc dicit Dominus Deus, & corruent fulcientes /Egy-

fat

ptum; & deftruetur füperbia imperii ejus, a turre Syenes gla-

r

dio cadent in ea, ait Dominus Deus exercituum.-

j000

7. Et diffipabuntur in medio terrarum de olatarum, & ur-

D

bes ejus in medio civitatum- defertarum erunt.

$. Et ícient, quia ego Dominus: cum dedero ig

hem in

JEgypto, & attriti fuerint omnes auxiliatores ejus.'

9. In die illa egredientur nuntii a facie mea in trieribus ad

conterendam Jthiopiv confidentiam, & erit

pavor in eis in

:

TU

die ZEgypti, quia absque dubio veniet.

1o. Haec dicit Dominus Deus: Ceffare faciam multitudin

em

(je5

JEgypti in manu Nabuchodonofor regis Babylonis.

1r. Ipfe & populus ejus cum eo, fortiffimi Gentium addu-

centur ad difperdendam terram : &.evaginabunt

Qpio

gladios fuos

todo

fuper /Egyptum , & implebunt terram interfeCtis.

I2. Et taciam alveos tluminum aridos , & tradam terram in

loJ

*.

Mmmm

E

Trbanus

J

: d&

5 Lydi.) Ex Lyda urbe Pale(tinz,

9. Eäredientm- vrzzmziir,þ lt 3 ibunt

s de

vicina JEcypto , ubi $. Petrus AG.

nuntüi ex /Épgypto per Nilum in /E-

9. 34. 4Eneam paraliticum fanavit. .

thiopiam , qui nuntiantes JEeypti va-

veftt,

Chnb. ) Symmachus , ut auctor eft

ftationem, & cladem , /Ethiopiz ni-

-D. Hieronyimmnus, Arabiam effe exifti-

mis fecure , & fibi confidenti. rerro-

mv

rem incutient.

mavit; funt, qui putent eos.elfe ,

rom »

quos Ptolomzus Chubios appellat,

Afa:z'ä ea. ) ^Dicit

: Deuä a facie

& in Mariotide collocat.

oüen-

fua profe&turos , quia ejus confilio , &

la

Et fílis serra faderis,) Omnes alii,

providentia profecturi erant.

] edt

qui cum JEgypto confederati -funt.

I Trieribu:. ) "riremibus: vox eft

&pr

LXX. habent ,. E? teflaments mei ,

Greca renjexc, quam Vulgatus Inter-

& Hebrzos cum Deo federatos in-

pres aliquando retinet.

1

telligere videntur.

In-eis. ) fEthiopibus.

g

à &

6. Fuleientes Aïgyf?tw?z.) Ü mnes

lp die £ .ypri ) Calamitatis Z/Eoypti.

yumi-

igentes , qux ZEgyptiis auxilio effe fo-

10.. Ccffare f aqpam, &c.) Faciam, ut

lent.

Nabuchodonofor omnem /Egypti mul-

g

Imperii ejus.) Scilicet, J"gypti.

titudinem captivam ducat ,

vita ut ter-

l gen'

4 turre Syenes ,. €c. ) Per totam

ra deferta maneat.

la manu Nabuchodemefor.) Mlebraif-

ljus-)

JEgyptum , ut dixit cap. precedenti

IO.

5

*

mus.

Per Nabuchodonofor.

d,«u:

nutm.

ls medio zerrarum.) Mide di&a

II Adducenm;- )

iMea voluntate ,

& nutu.

a

!

)

fup. €. n. I2. .

9. Cam» dedero iggem.) Cum fecero,

I2. 4lveos fluminum. ) Canales in-

AHJ Mi

i

ut Chaldzi totam ngyptum igne in-

telligit, per quos NNili aqua ad agros

fit f

Hos

ia

cendant. Alii metaphorice omne ge-

rigdndüs artifbiciofe derivatur.

aridos faciet ceifante agricultura, vel

nus calamicatisþ itgnem vOcari putant.

646

PR"oPHE*r-fæ E.ZE-CHAIELISV

1j

manus peffimorum : & diffipabo terram, & plenitudinem eju

Z

i

manu alienorum : ego Dominus locutus fum.

*

"Zach.

q

l

fepti

'13. *Haec dicit Dominus Deus: Et di

fperd

am fimulachra .,,

& ceffare faciam idola de Memphis, & dux de terra Zgypti

2

: i.g.g. .

non erit amplius, & dabo terrorem in terra /Egypti.

p:t

liga

I4. Et diíperdam terram Phatures, & dabo ignem in T'aph-

nis, & faciam judicia in Alexandiia.

.

:

poi

P

15. Et effundam indignationem meam

fuper Päï'uf'ium robur

:1

TLIOA L

AEgypti, & interficiam multitudinem Alexandrige.

fed c

16. Et dabo ignem in /Egypto : quafi parturiens dolebit Pe-

lufium, & Alexandria erit diffipa

3

ta, & in Memphis anguítiae

[2

quotidianze.

vvl

17. Juvenes

Heliopoleos, & Bubafti gladio cadent, & ipíe

dii

at

captivse ducentur.

19. Et in Taphnis nigrefcet dies, cum contrivero ibi fceptra

& ge

JEgypti, & defecerit in ea fuperbia potenticee ejus : ipfam nu-

þes operlet,filiæ autem ejus in captivitatem ducentur.

10

I9 Et

praam

du

multitudine militum Chaldeorum, veï

15. Pelqþ'uml robur J[gyptt. ) Ervz'lt;

U 1]!'1

JEgyptum fterilitate percutiendo ,

enim Pelufium oppidum munitiffimum,

po

ttem

.

& portum habens amplum,& fecurum ;

Exi

aquarum i

ncrementum , quo fecun-

datur, prohibendo.

ideoque navibus frequentiflimum.

tempeg

Peffzisaorum. )Chaldseorum crudelium.

I6. Dabo iguem in &gypto.) Incen-

Titm, T.

Plenitudinem ejui. )

Quidquid in

dam. zïgyptum.

Xims,

terra eft, & illam. implet , ut funt

nguliie quotidiana. ) Vatablus ex

Prim

homines, & cetera animantia, arbo-

Hebreo vertit , ven£ezt anguffie in-

Tefond

yes ,

AC

rrdiw, Pagninus, Im die. Alii Tor-

21. by

J"ulienorum, ) Chaldeorum barbaro-

puna terdiu.)

Confregþ

tuin.

17. . Helopcleos,) . Heliopolis

Lurhs

[)!æh'?.-:ä;

13. De Mempbis.) Celeberrima, &

eft Azgeypti eadem cum "T'hebe. Helio-

dæOS a

notilima eft urbs /Egypti fita non

polis idemeft, quod, Civ/tasf?/s, quod

nj], 3;4

longe ab oftiis Nili, quz nunc Cai-

in ea effet fiiaulicrum, & templum folis.

Ch.ti:k-?g

rus dicitur.

Bubafl;. ) Mel potius Pzdaffz ; nam

Hebraice eft p5 Péefet. Uxbs eft

tDeripr

Non erit amplius.) Ad longum tem-

: fr&&u

pus, nimirum ad 4c. annos, ut dixit c.

prope Peluüum ad oftium orientale

las

Præcedenti num. I3.

INilic 4

pofir,

I4. Terrem Phatwres.) Mide dicta

Et spfz ) Et ux

;)raes eorum : ut vertit

E(Cf p

fuperiori cap. num. 14. & Jer. 44. 1.

Pagninus.

nvfl"'ls W

Dalo igaem £ T:zpbni:.) Combu-

I8. Nzerefc

&

Ce£ dies.) Obfcumbitur ;

vertetur in noctem pre hominum tri-

Vllïesgï.

tam 'laphnis, vel Tanis antiquif-

*

[f

fimam Agypti urbem , ut patet

u-

ftitia, fic Amos. g. 9. dicitur: Occis

D

H«U

mer.-I3. 25

*

dez [0l tm meridie.

Nubes operiez.) IMiceror ,. & triftitia ,

um ,

Faciam judi

€i4 , 8c.) Graviter pü-

n

» üt

w n dies mHbis, tempns. genttntw»

L

li

fiam Alexangh'ïanf:

CA PU Te XXXB

647

1 Qs

- 19. Et judicia faciam in IEgypto, & fcient, quia ero Dominus.

20. Et fa&tum eft in undecimo anno, in primo menfe, in

Idhita,

feptima menfis , fattum eft verbum Domini ad me, dicens:

21. Fili hominis, brachium Pharaonis regis /Egypti confre-

Loypti

i: & ecce non eft obvolutum, ut reftitueretur ei fanitas, ut

Taph-

ligaretur pannis, & fafciaretur linteolis, ut recepto robore

poifit tenere gladium.

t

tobur

22. Propterea htec dicit Do

4

minus Deus: Ecce ego ad Pha-

L

l:

:

ium €e

Ed

Taonem regem /Égypti, & comminuam brac

;

us forte,

t Pe

fed confrattum ; & dejiciam gladium de manu ejus.

,guüi*æ

:23. Et difpergam. Zegyptum in Gentibus, & ventilabo eos

in terris:

f

24. Et confortabo brachi& regis Bzbylonis, d

abequ? gla-

n

dium meum in manu.ejus, & confringam brachia Pharaonis,

cepttà

& gement gemitibus interfc&i. coram facie ejus.

25,. Et

m Du

: 19. 7"dicia fizcz:am »6c. ) Vide fu-

d

povg «l TéTapt»OUG , u) TSQ C'WPTE

| 1 k

pra nuimn. 14.

»

Teip£y0ug , fortes 65 extemtos , £ etiam

d

QO. n uudecimo

'47?720.) sztivitatis

confrailos, lenfus eft: confringam u-

?

*

nam . alte-

) but

Joachin , qui fuit etiam undecimus, ac

trumque brachium ejus

illimuiny

poftremus regni Sedeciz 4. Reg. 25.

rum jam confracum eít, quod eft

2. Ex hocetiam loco patet ordinem

;ars ijla regni, que illi ablata eft, a

eürum;

Ym

temporum non fervari, ut fuperiori c.

1

rivo . /Egppti ufque ad flumen Eu-

num. I. monuimus, & alibi etiam di-

k

jhratem.. Alterum

vero fecundo bello

) [ncete

ximus.

cgnfiiügæn, id eft

3

uod reliquum

ablus &*

Trimo menfe.)- Ni

'f:m i un*1 Martio

eft regni, tollam, ita ut neutra jam

refpondet.

manu gladium tenere poffit. Vulgate

.Hlfl/tf M'

QI. Brachium ..

. cozfregi.) Jam

noílrz editionis fenfus commodus eft.

iii 7-

coníregi vires Pharaonis Nechao, cum

Omnino frangam brachium ejus, quod

preliacus eft Charcamis contra Chal-

ideo facile fiet, quia quamvis fuapte

i us

dxos anno 4. Joakim Regis Juda 2. Pa-

natura forte fit, tamen* jam quaífa-

,. leio-

ral. 35. 20. quafi dicat: Rex /Egypti

tum eft, & debilitatum fuperiore bello.

jj quo'

Chaldzis refiftere non potuit, quia ex

25. Et difpergam.) Wide fuperiori

ham fühf»'.

cap. num. I2.

[ nam

fuperiori przlio memorato detilitatum,

& fractum habet brachium, id eft de-

24. Confortabo Er zchía. ) ]uvabo

LUE

bilitatas vires , ut gladium tenere non

eum, vires ei fuppeditabo.

r

- Gladium meum.) Cui nemo refiftere

poflit.

Ecce non eff. obvalutum , €c.) Vul-

poseft. — Vocat fuum , quia minifter

d v mt

neris nondum fanati allegoria fignificat

erat juftitiz ipfius , & vindex injuria-

vires /Egypti nondum reftitutas effe.

rum ejus.

gb

* 92. Cemminu.m óraciium rjm*, ö'c.)

Gemezt. ) jJungendum cum zzer-

imm r

Ex Hebrxo verti poteft, & cezfr;z-

fefEi, id. eft, vülnerati lethaliter /Egy-

g 0

gam brachia ejus , & . ferte & eonfra-

ptii gement, & ejulabunt. .

um , ut eft in aliquibus editionibus

. Coram facie ejus.) 'Tum Pharaonis,

gilttit)

LXX. in quibus leginus ; ro/g leXv-

tum Regis Babyloqis'.

j

PROPHRETTIE EZECHIELIS

648

2$. Et confortabo brachia regis Babylonis, & brachia Pha-

6

TUnt

raonis concident ; & fcient, quia ego Dominus, cum dedero

gladium meum in manu regps Babyloms, & extehueut cum

Tünt

Coetu

fuper terram /Egypti.

26. Et difpergam /Egyptum in nauones & ventxïabo eos in

bl

l

terras, & fcient, quia ego Dominus.

tione

T0

CADIUD FT. XXAD

d (

Sublimitatem regis Pbaraonis cum ZAffur comparat, €? utnusque

D0n à

fiimilem pradicit interitum.

&Que

T fa&um eft in anno undecimo, tertio menfe, una men-

Tnlat

fis, fattum-eft verbum Domini ad me dicens :

g. Í

3. Ril hormms., dic Pharaoni regi JEgypti, & populo ej 'us:

ftondi

(Tant

Cül fimilis faétus es in magnitudine tua?

Ecce Affür quafi cedrus in Libano * pulcher ramis, &

10 !

frondlbus nemorofus, excelfusque altitudine, & inter conden-

fhas.

fas frondes elevatum eft cacumen ejus.

tQUe (

4. Aquae nutrierunt illum, abytfus exaltavit illum : fumina

II

ejus manabant in circuitu radlcum ejus, & rivos fuos emifit

ü bu

ad univerfa ligna regionis.

—

$. Propterea elevæta eft altitudo ejus fug)er omnia ligna re-

gionis; & multlphcata funt arbufta ejus: & elevati funt rami

fcentes* |

6.Cumque

lmpem g

ejus prae aquis multis.-

6d

odem anno,

UE

N azzno unacctmo)

4 odgga, Oc.) Per aquas, & flu-

t lone v Xer

quo faperior prophetia, fed duo-

mina Nilus videtur defimmu, unde

T'dbantwr

bus menfibus poft.

Vide di&a cap.

Jgypto Éecunditas, & divitie pro-

41l

veniebant.

Vel per aquas Regis

prec edenti num. 17.

Valg,/u

Ua menfís.) Prima die menfis, ut

Aidlyriorum diyitias intellige, qulbue

sh m

cap. 29. 17. Vide ibi dicta.

affuebat ,

quæque illum in tantam al-

hr &

Q. CH /'m//l.c f4tlus es ? ) Cui te

mtudmcm excrefcere fecerunt.

h.hï() j

poterimus compu*axe? adeo tibi ma-

Er rivos f4os.) Suas divitias; poft-

D. ïr-u

onus efie videris, o Pharao.

quam enim ea, que fibi neceifaria

-

^5

Eece Affer ,05c.) Ipfe Pharao , &

erant, acceperat, in alios Reges, &

['Ifïr!mm

]Enypm vocantur hic Aflur , etiam

Vel certe

regna, qu& fupexemnt ; e?tundebat,

& ing

lfai. 52. 4. Vide ibi dicta.

ficut ex precipua arbore , cum fatis

" mav,,,

1pfef iïwrmmm Rex intellieitur, quod

rigata fuerit, aque folent ad alias mi-

m[]/v

It

Venua VIQGEUF

nores derivari.

lOncm

Quaf? cedeus , 6c. ) Sicut. cedrus

B. $uper omnia lzgmz regionis.) Pha-

$h d

alias Dibani arbores altitudine faperat,

rao Fa&us eft major ceteris Reglbus

*5 dh

ita Aflur ceteros R« ges gi()rm divi-

Muleiplicata (nnt. arbufta ejus.) Ra-

m ejus, ut eft in Hebreo, & apud

M il lin

tiis , potentn

Vp

eïbüle

Pulcher ramis.) Ramorum pulchri-

LXX. fortaffe nofter Interpres per

D

Vücari

tudme, amplitudo, & extenfio impe-

arbufta intelligit ftolones , & novas

ti videtur finmfïcan.

foboles circa radicem arboris fuccre-

qupl*ïq lE h

Ugm

-

CAPUT XXXI.

649

ha

6 Cumque extendiffet umbram fuam, in ramis egus fece-

odetü

runt nidos omnia volatilia coeli, & fub frondibus ejus genue-

Cutd

runt omnes beftize faltuum, & fub umbraculo 1111us habitabat.

coetus Gentium plurlmarum.

E

eo5 i

7. Eratque pulcherrimus in magnitudine fua & in dilata-

- tione arbuftorum fuorum : erat enim radix alhus Juxta aquas

ultaö.

8. Cedri non fuerunt altiores illo in paradlfo Del, abietes

3

non adaquaverunt fummitatem ejus, & platani non fuerunt

eequee frondibusillius: omne lignum paradifi De1 non eft affi-

*

i met

milatum illi, & pulchritudini ejus.

r

uoniam fpeciofum feci eum, & multis, condenüsque

) C us*

frondlbus : & semulata funt eum emma ligna voluptatis, quae

erant in paradifo Dei.

i5 &

Ic. Propterea haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod fubli-

gndEn

ma:us eft in altitudine, & dedit füummitatem fuam virentem,

atque condenfam, & elevatum eft cor ejus in altitudine fua:

vama

1. Tradidi eum in manu fortiffimi Gentium, faciens faciet

ei: Ju*cta Jmpletatem ejus ejeci eum.

etti

15. Et

M iE

fcences, fenfus eft: dilatati ä'unt Enes

di Dei, & montes Dei, id eft altif-

nnam

imperii ejus.

fimi, & quafi dicat: nullus hortus

"utique

6. 1m ramis $us , Ur ) Insejus di-

tam fertilis reperiri poterit, ut cedros

tione verfabantur, ejus tutela prote-

altores habeat.

5 & -

ebzmtm omnes gentes ; fimile habes

"Lietes, o

Hec omnis abietum,

Dan. .

IS-

& plaranorum allegoria idem figni-

unz p

eats

Volatz/æ celz.) Per valatil;a antel-

ficat ; nullm fuifie fcilicet Re"r

145

ligit magnates; per 4effzes falre; ple-

Regi Aifyrim, aut immperii amplmud&-—

, qmbu»

bmn ( centes feras, barbaras, quas

;ne, aut frlona fimilem.

[ intam à

Pharao , vel Affyrius. domuit.

Q. dmutlata fust. ) Inviderunt &i

tt

7- Eratque puu:l;errzm.as ) Pulcher-

omnes Principes, & Reges, qui erant

122

ol

rima cedrus; fed dicit mafculine g«

né eiara

«herrizius , quia per cedrum banc, Re-

in Paradifo Dei, id eft, qux ;Hombd..m

divitiis, honoribus, &c.

fore

gem in telhm::

Io. Dediz fz'mzmzmtem fzam. 'ff&')

?Imdaüät ,

dm magnitudine.) Propter ingentem

cum

ht

Iu

magnitudinem , & ramorum expan-

Id eft, ut Vatabl. vertit, po/uz , fci-

fionem

licet ex faperbia, faff;eimm feun inter

j d

conden[A , !d eft, Rlpdtuä erat denfa

9. n pardd;/ä Dez.) Quam plantaffe

anultitudine Regum & nobilium,

VNS)

lu

Deus dicitur Genef. 2. 9. ubi credibile

Quribus

eft altiffimas fuifle cedros, poteü efle

31. Zradidi.) Fradam, pratexitum

hyperboïe

Alü putanr paradifum

pro futuro.

:]5

)

&

;q)ud

-

Dei . vocari generahter amcenilfimum

Foruiffimi.) Regis Nabuchodonofor,

urpre

quemque hortum, fieut dicuntur ce-

Faczens jaact ) Quldgmd x9olue-

ltal Cum Con., Merock Tom. V.

Nnmnun

oj

f

650

PROPHETIXEX EZECHIELIS

atl

-32. Et fuccident eum .alieni, & crudeliffimi nationum , &

mina &

projicient eum fuper montes, & in cunétis convallibus cor-

ruent rami ejus, & confringentur arbufta ejus in univerfis

Liban

16

rupibus terr&e : & recedent de umbraculo ejus omnes populi

x

-

eum a

terrae , & relinquent eum.

*

folata

.33. In ruina ejus

habitaverunt 6*mnia volatilia cocli, & m

ramis ejus fuerunt univerfze beftize regionis.

*

pred

n altitudine fua ömniä

I

I4. Quam ob rem non elevabuntur 1

fetins

ligna aquarum, nec ponent fublimitatem fuam inter nemorofa,

atque frondofa, nec ftabunt in fublimitate fua omnia, qua& 1r-

CUb e

rigantur aquis; quia omnes traditi funt in mortem ad terram

[ as

ultimam , in medio filiorum hominum, ad eos, qui defcen-

*

1':» uX 1

dunt in lacum.

ludg

dit

1;. Heec dicit Donm:nus Deus;

m die,. quan/d—o defcen

ad* .

bus ejus

o

plandus

(pera;

rit, faciet. illi ; habebit e/nim illum

. 6; Prius aves, & beftiz , id-eft,

Jamitati:

in poteftate.

Principes, & populi fub cedri hujus

fem. |

umbra verfabantur, nunc illi ftratz ,

fs

Juxta impietatem , €/c.) Ut merita

erat ejus impietas.

id eft, Affyrio.everfo infultabunt, de-

4ctt, Qu

Ejet) eum.) E regnö , & vita,

fpicient, conculcabunt, & fpoliabunt.

tm illag

IQ. Succidemt, &$c. ) Perfeverat in

Iq- Quamobrem , 6c.) Hoc exem-

ufb

plo territi alii Reges non efferent fe,

tem abyf

metaphora; loquitur enim de illo tan-

ne cadant eodem modo.

quam de cedro.

Vel potius

ficat l;

Crudeliffzni. nationum. ) Chaldsi ,

fenfus eft, quafi dicat: fic enim pu-

i, oj

nió impios, & fceleftos , & licet fe

qui alias gentes crudelitate , & ferQq

tormR

cia l'uperant.

ipfos attollant, tamen eos deprimo ,

EL

Projicient eum feper montes. ) Ex-

& dejicio.

P«' 0//!.7,

Ícindent ejus regnum, ut cedrus pro-

Ligna aquarum.) Quse aquis

, hoe

cera in dorfo montis fecuribus deji-

eft, divitius abundant.

1 nef

N

3

dellerayi

citur.

Nec ponent fublimitatem , &/c.) Vide

;

z

Ommbus N

lLe umiverfís rupibus terre, ) Rami

dicta num. Io.

Com,ig

Quia omues tradi

: funt, &fc)) Quia

ejus in faxa , & rupes delati contrin-

omnes tradentur in mortem.

, T0 egï.

: entur,

W eH,J)

Recedenz de umbraculo.) Fugientab

Ad terram nliimam.) Hebr. ssfimam,

Tntem -

eo omnes vicing , & confcderatx

id eft, ad fepulchrum, &' infernum ,

1

t

t i.

gentes , qu£ in illius auxilio confide-

relegati fun

Le smedio

e

TU i

bant, & quafi aves in ejus ramis ni-

ffliorum hamim;m. ) Cum

VA

dulabantur, vide fupra num. 6.

aliis, vel inftar aliorum. hominum

I

In vuina ejus.) In trunco hujus

communium, plebejorum, ignobilium.

? 0nyj

£edri proftrate.

Vide di&a.cap. 29. num. 12. Hebrsi

alü RW

Halitaverunt.) Habitabunt, prg-

filios viri vocant nobiles ; f/jes vero

teritum pro futuro.

bominum vocant plebejos,

viles.

Cütiente: :

I

In lacum. ) In fepulchrum, five in

4

Volatilia.) Magnates, & Princi

pes

T'in

* eju

AJAMiyrio fubditi , confc:derati.

infernum. .

Beffi«. ) Id eft plebeji, vide dicta

Qualem "

I5. gzgagdo defcendiz.) Defcendet. -

Cf d

CAP UT XXXI.

641

,&

Qt-

ad inferos, induxi luCtum, operui eum abyífo: & prohibui flu-

inina e

J

eríts

jus, & coercui aquas multas : contriftatus eft fuper eum

. Libanus, & omnia ligna agri concuffa funt.

)pgli

- 36. A fonitu ruinze ejus commovi Gentes, cum deducerem

eum ad infernum cum his, qui defcendebant in lacumn, & con-

ia

folata funt in terra infima omnia ligna voluptatis egregia,

,

praeclara in Libano, univerfa quae irrigabantur aquis.

af:qure

n

I7. Nam, & ipfi cum.eo defcendent in infernum ad inter-

10f

fe&tos gladio, & brachium uniuscu

& It

D

E

jusqge fedebit fub umbra-

V

. culo ejus in/m,edio nationum.

MC

Nnnh 5

IceI-

^

Y

Pa

18. Cui

Liduxi. ); Inducam.

Con[olata- funz , €$c.) Omnes alii po-

Lutilum.) Ob mortem Affyrii omni-

tentes , Reges, & Principes fimiles

edi

bus ejus amicis, & toti e

à

jus gegioni

amcenis, & irriguis arboribus, & iis,

——

plan&um inducam.

quer in Libano funt, qui' in inferno

Operzi eum abyffo.) Miultitidine ca-

erunt, videntes Aflyriorum Regem in

id'eüï

lamitatum , & ipfa abyffo, id eft, in-

eundem locum defcendentem , con-

hoj

ferno. Ín Hebrmo eft: /zgere feci

folabuntur-fe , :

quia folatium- eft mife-

nl'iïtæ j

abyf[umsoperire feci fuper emum vviraginem

ris focios habere.

ff d*

facco, quafi dicat, lugere faciam abyf-

I

abunt.

Íum illam, qus radicibus ejus aquas

Nam £5 dpfí cum eo de/&ndmt,

exettte

fufficiebat , fupra num. 4. lugere au-

€c.) In Hebrzo eft: eziam ipff cum eo

t fes

tem abyffum, eft aquas non habere,

de[cenderzmt in jnfernum.

Idem ha-

ficut lugere terram , eft eife fterilem.

PotiuS

bent LXX. utrumque verum eft: ty-

ym p

lfai. 24. 4. ac fi dicat: mortuo Aily-

ranni enim preteriti defcenderunt , &

[icet f

riorum Rege exhaurietur ejus zrarium,

defcendent in tartara.,

*

ita , ut lugere videatur.

P:imO !

n

Probibei flum:ina eju:.) De quibus

Ef &mc;l,ium zmimcujmque * Efc )

j, hot

ne Ícilicet hanc cedrum rirarent,

Id eft, uniuscujusque eorum, qui in

deficcavi eam , arefeci, & privavi

inferno erunt, requiefcet, hoc eít, con-

omnibus bonis.

) Vide

folationem aliquam capiet ex przfen-

Coztrifiatus eff fuper eum.) In He-

tia ejus, tanquam ex umbra.

Sole-

breo. eft $ Nigïf/&erg f?;*ci propter enm,

mus enim, cum quiefcimus, cubito in-

) Q;lia

id eft, pulla vefte indui Libanum

montem, in quo altiffima illa cedrus

niti , quafi dicat: quemadmoduin 'in

,;/Ws

hac vita füb umbra ejus, id eft. au-

emum ]

erat, id eft, Affyrius Rex.

Per Li-

Coritate quiefcebant , ita in inferno

banum intelligit totum regnum, quafi

ejus pocna veluti umbra recreabuntur.

dicat : induam: totum regnum pulla

Cun

Vel fenfus hujus verfus eft : Nam

yminum

& higubri vefte propter mortem ejus.

& illi cum eo defcendent in

infernum

Er omnia lpgna agrz , €c. ) Omnes

( ubi funt ,

qui gladio funt interfetti )

piium.

alii Reges audito nuntio terrore con-

Hebrat

quicunque in ullis gentibus fuam vim

i vt

cutientur , vide fupra n. 14.

illius tutele fubmiferunt. Fradis Af-

vi]fi'

.16. .4 faniru. ) Propter, fonitum

fyriorum rebus facile fuit Chaldzis

ruinz ejus , ftridorem , fragorem ,

Syros , eorumque vicinos cladibus

f u

qualem edere folet magna arbor, cum

cefa cadit.

*

maximis afficere, —Vide lfa. I7. 4.

qnd

652

PROPHETIXE EZECHIELIS-

" y8. Cui affimilatus es, o inclyte , atque fublimis inter ligna

fEïIE

( 1

voluptatis 2 Ecce deductus es cum lignis voluptatis ad terram

ultimam in medio incircumciforum dormies, cum eis , qui in-

b

terfe&i funt gladio: ipfe e

j

ft Pharao; &.»-vap*i»s multitudo ejus,

teb

gïicit Dominus Deus.

i

r

^CAPUT XXXID.-

fani

6

Pharäo quantumevois fublimis , conterendus efl a rege Babylom's *

vill

cujus vaflatione plurimi veges ob[Tupejcent , pluresque fiatioties

L]

cum eo in aby[Jum detrabentur.

fecf;r

ff&n |

T fa&um eft duodecimo anno, in menfe du&decïmoQ in

*E

una menfis, faCtum eft verbum Domini ad me, dicens:

gl

tenel

5. Fili hominis, atfume lamentum fuper Pharaonem regem

& dices ad eum : Leoni Gentium affimilatus es, &

erin

I£gypti ,

draconi, qui eft in mari: & venti

labas cornu in fluminibus

g.]

ContT

tuis, & c,onturbabasr aquas pedibus tuis, & cqnculcabas flumi-

I0

na earum.

? Sup.

er te

&orum

4. Propterea hæ; dikcit Dominus'Deus: * Expandam fup

rete

Igilg-o

z u

pest

17. ;

Dente

2

18. Cni 4]/;'»;;'14114: e$? ) Quafi di-

Draconi.) Ceto, balenz.

II

cat: Voluifti o Pharao affimilare te

Ventilabas corzu.) Kerociebas , &

Veniet

quafi cornu ventilabas, & agitabas

Aifyrio , & cedro : fed neutrius glo-

—

riam affecutus es , & cum utroque

eos, qui te infirmiores erant; hac ea-

ruente corruiíli.

dem. fignificatione utitur Home

d

I'US-

],7:;;

Qem lignis vwoluptatis. ) Cum aliis

verbo I.Lsgo'c/zgm.

Conturbabas aquas , E5c.) Similis fe-

" tim fre

Regibus.

roci tauro ingredienti liiv pidas aquas,

fite ad ]

l1 medio inci cumciforum. ) Yd eft,

dm, i

morte infidelium: Chald. peccaterum ,

quas bibebant minora animalia, &

dzos,

vide dicta fupra cap. 28. Io.

illas turbanti.

Metaphora fignificat

Pharaonem ful)exbuln omnia bellis

$ Is

Ipfe efd Ifharao.) Quafl dicat : hic

mifcuiffe.

X oiftes

nis , triftis exitus erit Pharaonis ,.

Principum , & omnis populi ejus.

, Flumina earum.). Aqnarum fluenta,

u

uibus fitim fuam fedabant.

Alludit

Aqua viy

lodecim8 amnno.) A-transtnigra-

ad. Nilum , qui turbidis eft aquis,

Cs *[upr:x

*I-DI

cuim exundac, terraàm omnem Oope-

ley

tione Jechoniz.

CUlv

Im sna men[is.) Prima die menfis ,

rit, & confundit.

vide dicta fupra cap. 29. 17.

$. Expandam [uper tevete.) Loqui-

Vétibys j

2. Aff«me lamentum.) Ynítitue car-

tur tanquam de leone , & tanquam

$. Bs

Tmen lugubre.

de balena , propterea utitur nomine

ben[ fä;; g

Leomi Gentium.) Quafi dicat , quod

retis, quo ferz, & fagene, qua pit-

eft leo inter beftias, hoc tu es inter

ces capi folent, ut fupra cap. I2. 1 3.

7' 0.0]

t? eXïiDd'()

ge-ntes.

H 4

& cap. 17. ?o. cap. Ig. g.

"CAPET XXXIL

655

ia

rete fneum in multitudine po

l

te in fagena mea.

pulerum multörüri.*n, & extraham

j

4. Et projiciam te in t

erram : fuxperwfacie—m agri abjiciam te,

6s

- & habitare faciam fuper te omnia volatilia coeli, & fatarabo de

te beftias univer(íze terrae.

€. Et dabo carnes

| tuas fuper montes, & implebo colles tuos

fanie tua.

6.-Et irrigabo terram foetore fangu

Á

inis tui'fuper montes , &

[

valles implebuntur ex te.

jüfos

Ifate

7.* Et operiam, cum extin&tus fueris, coelum, & nigrefcere * l!

I5.10:

: .

faciam ftellas ejus, fol

em npbg tegam , & luna non dabit lu-

]oel2

o i

men fuum.

IOo

O&

icens:

8. Omnia luminaria coe

li morere-faciam fuper te : & dabo

3

I5.

tenebras fuper terram tuam, dicit Dominus Deus, cum ceci- Matth

tegem.

24.19-

e, U

derint vulnerati tui in medio-terrae, ait Dominus Deus.

9. Et irritabo-cor populorum multorum, cum induxero

jnibus

flum-

Contritionem tuam in Gentibus fuper terras, quas neícis.

-

Io. Et ftupefcere faciam fuper te populos multos, & reges

eorum horrore nimio formidabunt fuper tey cum volare cce-

E

p

tee

perit gladius meus fuper facies eorum : & obftupeícent re-

paspettt

pente finguli pro anima fua in die ruinae tua&.

11. Quia haec dicit Dominus Deus : Gladius regis Babylgnis

veniet tibi,

iebaä ) &

I2. In

ug'lt'dbas

Nnnn3-

Hom?ïüs

Iz änuktitudine poputorum. )»'Solet

videantur, quafi tu prius fplendore

enim frequens populus fimul conve-

tuo hec omnia colluftrares.

dinilis fe-

nire ad leonem, aut balenam capten-

9

Vuineratt t4/. ) Exercitus tuus

dam.

vulneribus confoifus.

jus 80985

Per—populos. intelligit/ Chal-

lm&lia !

daos.

9. lriftabo.) Non tam ira, quam

]

| [irrniücau

. Projiciam te in te;r;am.) Alludit

metu concitabo , & percellam.

sj

bellis

| Cum induxero contririonem, 6 c.) Cum

m'x&

ad pifces, qui capti in terram proji-

ciuntur, ut moriantur , quia extra

famam cladis, & exitii tui fparfero

T HUenm D

aquas vivere-non poffunt: fimilis Io-

ufque ad gentes, ne de nomine qui-

dem tibi notas.

, Afudi

cus fupra cap. 29. 5.

g

Habrtare faciam fuper te.) Infidere

j o5 Smpe]äere facidm.) P-rä; terrore.

cadaveri tuo , ficut folent aves cada-

Super re.) Propter te, exemplo in-

g 0

veribus infidere.

cap. 30.

teritus tui idem fibi timentes'.! Vide.

; qum

S. Samie tia.) Pifees enim non Ha-

Volare.) S

crihgi, comfcare, vibrari,'

y t

at mlm

bent fauguinem , fed faniem.

Super facies eorum

: ) Ante faciem

tl gomime

9. Operiam, &c.) "Vantus ubique

eorum.

[

qn p

te extincto luctus erit, ut. ccclum, fol,

-Pro antma fua. ')Q Vite fuz me-

N

1j

I2.

If

& luna, omnesque ftellz obfcurari

tuentes.l

j

—

!

654

PROPH"E'fIJE,E;ZECHIELIS'

to. I

33. In gladiis fortium dejiciam multitudinem tuam * inex-

eft, at

pugnabiles omnes Gentes hae, & vaftabunt fuperbiam /Egypti,

AT.

& diffipabitur multitudo ejus.

Y

]

H

.

ti, qu

I3. Et perdam omnia jumenta

ejus, quae eränt fuper—aquas

Indrcu

plurimas, & non conturbabit eas pes homini;' ultra, neque

a.l

ungula jumentorum turbabit eas.

ü

"

14. Tunc puriffimas reddam aquas

eorum, & flumina eorum

fepulch

quafi oleum adducam , ait Dominus Deus :

1

(

15. Cum dedero Terram JEeypti defolata

m ; d—eferetür au-

eiï.

mult

tem terra a plenitudine fua , quando percuffero omnes habita-

feli, c;

n erra

tores ejus ; & fcient, quia ego Dominus.

16. Pian&tus eft, & plangent eum : filiee Gentium plangent

^4. Tl

eum, fuper Zgyptum, & fuper multi

*

tudinem ejus. plangem

?Ui y 0

'

eum, ait Dominus Deus.

;

Icircur

17. Etfattum eft in duo

decimo anno, in quihtadei:ima men-

in terra

fis, fattum eft verbum Domini ad me dicens:

qui deft

L

.18. Fili hominis, cane lugubre fu

per multitudinem ZEgy

pti:

D

& detrahe eam ipfam, & filias Gentium robuftarum, ad terram

ultimam , cum his, dui defcendunt in Jacum..

rckurn-'

fpeciofior

. 19. Quo pulchrior es? de

fcendfe , & dormi cum.inbi

videtis, e

€1ilis.

"

20. In

Go lQw

Ia. Fortium.) Chaldæorrum.ï

Tupes

Pjangeut eum.) Eam, id eft ngy-

Ormi

*

Inexphgnaliles omnes gentes ba.)kn He-

ptum :

Vel plangent eum,id eft car-

CUI]ULW

brzo: Foertiffni geutium omaues Hlb funt,

men illud 1.7gubr73, & plan&us, & lu-

at cap. 50. II.

&us formulam ufurpabunt.

R N

0. ]y

18. Bu« erast [mper aquas plurimat,)

I7. Duedecimo anno.) Eo

dem annïo,r

Quz paícebantur in pratis, & agris,

vide fupra n. 1.

qui aquis ex Nilo derivatis rigantur.

Quinta decina menfís.) Ejusdem, ut

turs üt fdp

Non contzuibabit eas , €69c.) INon erit

dixerat num. I. hoc eft quatuordecim

G-Iddiu: i

on& Ch;

deinceps homo , aut jumentum , quod

diebus , poftquam illi diceretur, AF

VetitDaos

aquas turbare poffit, ut in aquacio-

fume lamentaum.,

pne fieri folet.

18- Legnbre. ) Carmen, qu;&le Ca-

1 '4"7'"?711

Clem 1ü

n

3

14. Periffezias veddam.) Quia nemo

ni folet iis , qui in fepulchrum de-

*rit, qui eas turbet.

mittuntur.

Tovptun

««^afí oleum. ) Claras, perfpicuas ,

Detrabe eam.) Prxcipita, detrude

Al- Läa,f(

*

in infernum, id eft, predic fore, ut

ü

Càjfs.

& quietas ficut oleum

Wieros delc

15. Plenitudine fua.

) Habica:oiibus,

in infernum precipitetur.

M. n

hi enim implent terram , ejusque funt

Er fiias , €$c. ) Urbes aliarum gen-

lm

quafi plenitudo.

tium vicinarum.

ld- o i.

7- 16. Plantius ejf.) j

Hic eft plaictus ,

ln lacuw), €9 ferram u!iimam.) In

id eft lamentum , & carmen lugubre,

infernuin, ut ca

pite' precedenti num.,

tu 'vlt'/lze/"-?f

quo plangent /Egyptum.

id. ( I9.

t ffnd,'f/lzl- :

enti

21j ]

File pentium.) -G

iles ,-]Egypcii j

I9. Qzuo pulchrior es, &$c.) Cui te,

& fKeoypto Hnicima regna.

AEgypte , prafers ? quo altior, quo

[. sgladio/in

)

LA

CCAPRUT XXXLO

553

Iney.

oo. In medio interfe&torum &ladio cadent , gladius datus

Qypd

eft, attraxerunt eam, & omnes populos ejus. -

2r. Loquentur ei potentiffimi robuftorum de medio infer-

Aquis

ni, qui cum auxiliatoribus ejus defcenderunt, & dormierunt

i

incircumcifi, interfe&ti gladio.

neqie

L

22. Ibi Affur, & omnis mu'titudo $jus ; 1

n ch*cuitu illius

CorUrm

fepulchra ejus : omnes interfe&ti, & qui c - ciderunt g/adio.

23. Quorum data funt fepulchra.in noviffimis laci : & facta

tur at

eft multitudo e'us per gyrum fepulchri ejus ; univerfi inter-

habiti-

fe&i, cadentesque gladio; qui dederant quondam formidinem

in terra viventium.

a

anpent

.24. Ibi ZElam, & omnis mu

ltitudo eius per gyrum fepuchri—

fui, omnes hi interfe&ti, ruentesque gladio : qui defcenderunt

hangent

incircumcifi ad terram ultimam: qui pofuerunt terrorem füum

in terra viventium, & portaverunt ig

a m

"

pominiam fuam cum his;

qui defcenderunt in lacum.

Egypti:

pofuefunt cubile ejus in uni-

25. In rpedio i—nterrfe&()rum,

verfis

terratm

A

akior tibi

cidic, & cui-ieghum aciemic Nabucho-

fpeciofior es ? E.cce quo

citcutt

videris, eo profundius rues, quo fpe-

donofor, adjutus a Cyaxare, & Medis.

ciofior, eo in tetriorem locum cades.

In circuitz illius.) Regis Atfur.

s. It

Sepzelehra ejas. ) Scilicet multitudi-

d

Ob fuperbiam ergo tuam defcende,

d Eer

& dormi in fepulchro, & in inferno

Ld

nis: fepulchra eorum.

*

cum incircumcifis, & vt habet Chal-

2

Data.) Pofita.

i di cir

daus , eum peccatoritbus.

Ip noviffimis laci.) In profundiffima

TP

u-

fovea; in terra ultiina , ut dixit n.18.

OO. Inm medio imterfetlorum , 6c.)

More eorum, qui gladio inteificiun-

Et fadla eff multituda , €£c). Allyrii

jgm 000

tur, ut fupra €. 29. I2. vide ibi dicta.

in inferno juxta Regein fuum' fepulti

uSdema Y

ladius datus eff.) Nabuchodono-

funt, quia omnes , ficut ille, interfecti

fori, & Chaldxis. Vel g/adzo dzta eff , ut

funt, cum in hac vita omnibus ho-

ijordecit

vertit Pagninus,& intelligitur Agyptus.

minibus terrori fuiffent.

érettll y T

. 94. lói &lam.) IElamitarum Rex &

Attraxerunt eam.) Detrahent, deji-

cient , ruere facient.

Vel attraxerunt

fic Italice dicimus, Z/ Zwrco, pro L'ur-

que 9

in /Ecyptum os gladii , & in mortem.

carum Imperatore.

IElamita funt

duun. &

Perfz.

2I. Lequentur ci.) Quafi gratulan-

di caufa: gaudebunt enim de ejus ad

. Sepulchrz

foi-) Sepulchri JElam , fe-

4, d

inferos defcenfu? ut dixit cap. przce-

pulchri ejus.

ic fore, ?

dentj, num. 16. verba, quz loquen-

' Fortaverunt ignominiam feam.) Cum

enim aliis terrori fuiffent, ionominiofe .

tur, omittit , fed ea intellige ex Ifai.

jarm f

14. IO. fore hzc, aut his fimilia : ££

mortui funt, ficut. ceteri , qui defcen-

J

£u "vulntratus es, 0 Pharao, ffcut G nos,

dunt in lacum,

J

fece-

i

mf )

defcemdifli ad nos , &e..

-98. Pefuerunt.) Qui eos inter

at 9

22. 11;.) Inter incircumcifos, & occi-

runt, aut demones , qui homines im-

Íos oladio in terra ultima, ut dixit n.18.

ios in infernum deducunt.

Culx te,

'f)

Affur.) Rex Affyriorum , quem ce-

Cubite ejus. ) Regis Perfaþrufn, &

jl v

quo

656

PROPHETIXE E.ZE?CHIELIS

verfis populis ejus: in circuxu ejus fepulchrum illius: o

mnes

qui

hi incircumcifi, interfe&ique gladio : dederunt enim terro-

conf

p

rem fuum in terra viventium, & portaverunt ignominiam fuam

cum his, qui defcendunt in lacum: in medio interfettorum

lücu

pofiti funt.

31

26. Ibi

Mofoch, & Thubal, & omnis multitudo ejus: in cir-

titud

cuitu ejus fepulchra illius, omnes hi incircumcifi, interfecti-

t

que, & cadentes gladio: quia dederunt formidinem fuam in

b

terra viventium.

Ihiy

j

* 41. Et non dormient cum fortibus, cadentibusque, & in-

fà0,

circumcifis, qui defcenderunt ad infernum cum armis fuis, &

pofuerunt gladios fuos fub capitibus fuis; & fuerunt iniquita-

tes eorum in offibus eorum : quia terror fortium fa£li funt in

M

terra viventium.

717

og. Et tu ergo in medio incircu

mciforüm tonæreris,. &

T0U5 (

dormies cum interfectis gladio.

? iil

29. Ibi idumzea, & reges ejus, & omnes duces ejus, qui dati

ii

funt cum exercitu fuo cum interfeCtis gladio, & qui cum ihcir-

cumcifis dormieruüt, & cum his, qui defcenderunt in lacam.

3o. Ibi principes Aquilonis omnes, & uni.verük venator

es,

u

/amultitmdinis, que cum, illo ad infef

Et fuernnt ieiguitutes eorum, €fc.)

ros defcendit.

(Qui gladio ufque ad offa confixi ini-

X.E'

Dederunt euim tevroregm.) Que hic

quitaturme fuarum penas dederunt; de

äd. £0

habentur, clara funt ex proxime didis.

cetero vero honorifice, i& f

n

ïO.l'!—:it?r oc-

p

26. M fecb.) Cappadox.

cubuerunt.

Quia terror , 8c. ) Hoc 'en, quod

ULE

Thubsl. ) lberus, vide fupra cap.

27. 13. & ibi dicta.

proxime faüperiore verficulo dixit :

N

ua dederunmi, &fc. ) Quia ahos

Quia dederunt jormf;/irgm fnam dn ter^

ana,

TA UIOBILuM.

-

Dater f

eladio occidebant, gladio occifi funt.

27. Non dormienr. ) Non fepelientar.

28. Et ru ergo. ) 'O "Pharao, hifce

COram |

Qun fortibus, 8c.) Cum illis incir-

tyrannis, atque occifis, &que in pcena,

Vettt g

cümcifis, ac viris fortibus, qui non

àcin culpa, & tyrannide focius cum

Hfaniy,

eis fepelieris in imo inferno.

i

ignominiofe, fed gloriofe , ac fortiter

in bello occubuerunt. Comparat eos

dp medio eucirciumcijoru.) More in-

prm :

non cum juftis, & tis, qui natura

l

?

circumciforum. WMide di&ta cap.29.I2.

29. J ddumen, £7c.) ln inferno

P&Hm

anorte moriuntuür, fed cum dis, qui

17] lti

uumvis impii effent, & incircumcifi,

erunt Idumxzi zque, ac. Aflyrii , /EJa-

quod d

&

gladio anterfeCti, tamen gloriofe

imitz, c. clarus eft hic vérficulus

FG*U

ex fupra dictis.

ceciderant, quafi dicat fore, ut pejore

^

OC epi

etiam illi conditione fint.

3

O. Prinezpes Atguilonis.) Aliqui de

94

b

|Cum Aarmis fs55.^) Cum qu'ibus ad

Babyloniis intelligunt; ahi de Syriis,

tæn m

fepulchrum. deferzi , & tuinulari anos

& Sidoniis, qui /£gypto Aquilonares

Tüm f

U

érait. Sic Jonathan fepultum eíle le-

erant; alii de utrisque.

Up t

.'V.mdmrf.r.. P

T

Àyranni, qui aliormh

gimus, 1. IVI.aþïlab., 13. 29-

Et&/(

CA P*U TXXXIL & XXXIT. -

657

)mnes

/üis v

qui dedu&i füunt cum interfe&is, baventes, & in fua fortitudine

tett0-

confufi: qui dormierunt incircumcifi cum interfe&tis gladio,

(uam

& portaverunt conf

M

ufionem fuam cum his, qui defcendunt in

fum .

lacum.

41. Vidit eos Pharao, & confolatus eft fuper univerfa mul-

't dite

titudine fua, quae interfeCta eft gladio: Pharao, & omnis exer-

ríed-

citus ejus, ait Dominus Deus.

&

m n

32. Quia dedit terrorem fuum in terra viventium , & do

I

mivit in medio incircumciforum cum interfe&tis gladio : Pha-

&

ra0, &vor-nnis m'-ultit'udo ejus, ait Dominus Deus.

uis, &

CAPUT XXXII

jquitt

t if

Si jþeculatur vifum imminens malum non annuntiaverit , reus erit

pereuntium : quod fi anmuntiaverit , folus is; qui fibi non cavit ,

1is, &

reus erit. — Juftus quoque, fi [uam deferat jufHitiam, damnabitur,

& impius, fi comcertatur, Jaloabitur. — INec confidant de terra Jfibi

]ui däti

'

» incit-

- data in po[JejJionem :. quoniam. propter fuas iniquitates per-

lacürh

dentur , & terra in folitudinem

atore»

redigetur.

*

l

s

1gr T fa&um eft verbum Domini ad me, dicens:

uUlls 6[')

p

f

y ili«

2. Fili hominis, loquere ad filios populi tui; & dices

ad.eos: Terra cum induxero fuper eam gladium, & tulerit

lerunt; &

populus terrae virum unum de noviffimis fu

)r;iter oc

»

is,& conftittïef-it

eum fuper fe fpeculatorem :

*

S R

di, 'quod

EE

bona, & corpora venantur, quorum

22. Q;z;ia ded; fefrarem'metlm,-ffc;)

n in T*

pater fuit Nemrod magnus venator

Quia , id eft, equidem ego Deus, ut

coram Domino, Gen. 1o. g. Chald.

olim dedi per eos terrorem Judzis, &

j404 hi

vertit 5/202:7;, vox enim Heobr. r7»y3

alis viventibus, quos afllixerunt ; ita

e n Pæna,

rffdonim , utrurmque*fïgnifïcat; $;do-

jam illos puniendo, & deturbando ad

cius *

jf

nizm , Íi accipiatur ut nomen pro-

tartara , ipfum ;

Omnes tyrannos

prium ; veza£orem , i ut nomen ap-

pariïer texrebo.

M

orc ff

pellativtm.

In wedio zneircumcsfertag.) Ut/fupra

upa)

ln [ua fortitudine confuff.) HOC.. eft,

num.-2g.

|n 19

feti

um

quod dicit n.

o

n

2.-

]il

Portaverunt covfuftonem /z'mm) Q uod

ldos populs tai. ) jJudeos popu-

lares tuos.

m

vaiciis

hoc eodem verficulo repetitur..

Terra,5e. ) Hebraifmus, fic re-

31. Ce»folatus eff.) Cum videret fe

folvendus

cum fuper terram gla-

aMqit

tam multos, & tam magnos pena-

dium induxero.

i de S)»'Iil&

rum fuarum focios

hat

-,I.ïabere, üt capite

De mvviffzi.) De infima plebe.

»kquil

fup. num. 16.-

Specularorem.) In-'edita aliqua fpes-

Bibl, c;fm Com. Mcmach.. Tom.F. -

Dooo

mus

1

»

Z

*PVR*OPHE'TI'kZE' ZECHIE LIS

658

3. Et ille

»

viderit gladium, enientem fuper -t;erram, & ceci-

4

1*

nerit buccina, & annuntiaverit populo :

tem mj

4. Audiens autem, quisquis ille eft,

fonitum briïccinæ ,&

vertim]

non fe obfervaverit, veneritque gladius, & tulerit eum : fan-

giini d.

guis ipfius fuper caput ejus erit.. .

M

1

$. Sonum buccina audivit, & non fe obfervavit, fanguis

T

ejus in ipfo erit:fi autem fe cuftodierit, animam fuam falvabit.

pietas j

6. Quod fi fpeculator viderit gladium venientem , & non

fit2bi

infonuerit buccina, & populus fe non cuftodierit , veneritque

in Qu

gladius, & tuleri£ de eis animam: ille quidem in iniquitate

*

1.

íua cap

tus eft, fanguinem autem ejus de manu fpeculatoris re-

f f

quiram.

5

185 i'peculator.em dedi te domui Ifrael:

dentur

*Sup.

7.* Et tu, fili homin

Tietr.

diens ergo ex ore meo fermonem , annuntiabis eis ex me.

317. au

r

$. Si me dicente ad impium : Impie, morte morieris: non

titent

fueris locutus, ut fe cuftodiat impius a via fua : ipfe impius .

LÀ

B

in iniquitate fua moriet

it marn

. fua requiram.

ür, fanïgqihem autem ejus de manu

'

í

*

Vità Vi

9. Si autem annaunti

ante te ad impium, ut a viis füis convet-

16

tatur, non fuerit converfus a via fua, ipfe in iniqujtate fua

ei : ]'.1(

' morietur: porro tu animam tuam liberafti.

*

nis, dic ad domum Tírael : Sicloeuti- ü

E

to. 'T'u ergo, fili homt

eftis, dicentes: Thiquitates noftrae, & peccata nofera fuper

Domi

IS.

nos funt, & in lp

fis nos tabefcimus : quomodo ergo vivere

poterimus :

*

"H

T Io* Dxic

quiat

p

]

eula, ut quz ab hoftibus fiunt , con-

r

Sangninem autem cjus , 6c.) Specu-

Jüdic)

rempletur.

.

latorem propter mortem illius puniam,

LA

3- Gíaditmm,

) Arm atos hoftes.

ut homicidam.-

". Specslatorem dedi te)) Ut fi quid

TUxta

Cecintrit buccima.) Ut hoc figno in-

telligant cives hoftium adventum.

periculi incidiffet, populo imminere vi-

udiens autem , quis

deris, illi nunties, exaltans quafi tubam

quis .i/lf'* eff. )

vocem tuam , ut dixit Ifa. 58. r.

H

Ect aliquis 2udierit.

Non cavefit

Ex me.) Meo nomine.

?

MIE

Nem fe ob[ervaverst.

üYQ

fibi , ficut fpeculator admon:bat,

IO. óclocuti effis, dicentes.

)Idef,

Sanguis ip[iuas , 6$c.) Ipfi erit mortis

dicete foletis.

Wa

Super nos fumt. ) XUrgen!: nos ad

Y0S n

caufa: perbit vitio fuo.

me]l )Q

6. Tu'erit de eis animam*)

*

)Aliquem

moztem , opprimunt nos, illisque con-

ex eis occiderit.

tabefcimus.

dVar

llle auidem in: intquitate, 67 ) Qui

Quomodo ergo vivere pavtcrimk:'? )

l

gladio occifus eft, merito, ac pro-

Videbantur hoc Judzi dicere ex qua-

feit

pter iniquitatem fuam . gladio eft in-

dam defperatione, ita fequentibus ver-

teremptus , cuin propter peccata Do-

bis illos eri

H

bonam,

git Do:pinus ad fpem

Im](c

jainus hoftilem gladium immittat,

ls

s x

J

)

p xxxur

C AP

& eec

d

11. * Dic ad eos: Vivo ego, di&&t Domínus Deus : nolo mor- * suy,

tem impii, fed ut convertatur impius a via fua; & vivat. Cor- 18.25-

dne, &

m : fan-

vertimini; convertimini a viis veftris pleiïimis, & quare morie- 32-

inini domus Iírael?

12. Tu itaque

fili hominis, dic ad filios populi tui-: Tuftitia

fanguis

falvabit,

jufü non liberabit eum, in quacunfque' die peccaverit, & im-

pietas impii non nocebit ei, in quacumque die converfus fue-

, & non

neritque

,rit ab impietate fua, & juftus non poterit viyere in juftitia fua,

in quacumque die peccaverit,

*

tquitate

*

1

Xoris fe«

.15. Etiam íf

dixero jufto, quo

d vitä vivat, & confifus in ju-

ftitia fua fecerit iniquitatem, omnes juftitiae ejus oblivioni tra-

dentur, & in iniquitate fu2 quam operatus eft, in*ipfa mo-

j Ifadd:

tietur.

*

*

X IDf

14. Si autem

'dixero impio: Morfe morieris, & egerit pos-

rjs: 200

uftitiam,

nitentiam a peccato fuo, feceritque judicium, & j

e jmpils

15. Et pignus reftituerit ille imprus, rapinamque

reddiderit,

le manu

L

datis vitde ambulaverit

in man

,nec fecerie quidqu.amx injuftum z

vita vivet, & non morietur.

L

convet

I6. Omnia peccata ejus, quze peecavi

t, non —iïmpüta*buntu-n

tate 10à

ei : judicium , & juftitiam fecit, vita vivet.

17. Et dixerunt filii populi tui: Non

[

ett æq;ui/ -ponderisrvia

iconut

Domini, & ipforum via injufta eft.

[2 fUpEI'

18. Cum enim recefferit juftus a juftitia fua; fef:er?tque ini-

) vivete

quitates , morietur in eis.

j* DiC

Ig. Et cum recefferit imp

ius ab impietate* fua , fec;er*itqque*

judicium , & juftitiam, vivet in eis.

)

20. * Et dicitis : Non eft re&ta via Domini.

"Unumquem qüe * Sup.

j puniam,

19.25.

vobis , domus Ifrael.

U ii

juxta Vi.&S fuas judicabo de

41. Et

O,poyo b

minae Y*

m

II. Nolo mortegz.) Nloiïl.em ,Íi fieri

juftitiz opera;, e—xvqu-ibu-S"cete;a iniel—

2!

poffet. Hoc' Theologi de antecedente

lhseantur.

)

Deivoluntate interpretantur.*

MandAts Uvita.) Vitam pre

conciliant, & cternam..

fentem-

f!') Ide&,

Quare moricmmi $) Quafi finetis

vos mori, eum pof[htis, mores in

17- Non eff aqus pouderis.) Non eque,

melius emendantes , vitam vefiram

non recte nobifenm ,id eft , cum piis,

"I

. fezrvare ?

& impiis agit Dess, Qui male dilpo-

pque o

I3;

Quod vita, Vivat. ) $i perman--

fiti funt, etiam juftiffima decreta non

;gïjl"m ? )

probant.

J.feiit in. juftitia fua.

Er ipfarum via , &c.) Cum ipforum

| re ex qüä'

xibos VF

14- eceritque judicium 6 jïtfiti4M«.) :

potius via non. reca fit.

Innocenter, & jufte vixerit.

20. De vobis. ) jung;e-ndum eum

,j n

15. Pigmzsh rejiiueriia-») Ponit. duo

ünltmth«f*m[]]f&

660

PROPHETI

EZECHIELIS

4I. Et fattum eft in duodgrln-o anno,in decimo menffea in

?

quinta menfis transmigrationis noftrae, venit ad me, qu1 fuge-

qu

rat de Jerufalem , dicens: Vaftata eft civitas, -

befti

22. Manus autem Domini fatta fuerat ad me vefpere , ante-

fpeu

28

quam veniret, qui fugerat : aperuitque os meum, donec ve-

*

niret ad me manre, & apesto ore meo non filui amphus.

ü

Uog

. 45. Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens:

24. Fili hominis, qui habitant in ruinofis "his fuper humum

Ifrael,

.Unus erat Abraham, & heareditate*

fuim

loquentes ajunt :

poFedlt terram : nos autem multi fumus, nobls data eft terra

fuas,

0.

in poiï'efïionem.

a«. Idgirco dices ad eos : Haec dicit Dominus Deus : Qui

te TU

in fanguine comeditis, & oculos veftros levatis ad.immundi-

rum.

tias veftras, & fangumem fundms : numquid: terram hasredi--

quis

tate poffidebitis.

- 26. Steüiftis in gladiis veftris, feciflis aBommatlones,& unus-

COT2]

quisque uxorem prox1m1 fui polluit, & terram haereditate pof-

Cunt

fidebms 2

füa

In

á

Pl

27. Haec

3.

od

fono

2I. Decimo menfe.) Menfe Decembri.

id. non effe mirum , eo quod uni

4^

3j'

Transmierationis mpr&. ? Cum Je-

Abrahz Deus illam promiferit : illiau-

chonia 4. Rerr 24. 12.

tem pre& Abraham funt multi.

Quafi

füx

Venit ad me, qu: fugerat. ) Expu-

dicant:

fi Abraham cum trecentis ver-

nis fe inter tot infeftos homines tu-

nata jam 'urbe, .ut piædlvemc illi

Jeus fupra cap. 24. g6.,qui locus re-

tàri potmc

multo m'mls nos tanto

cognofcendus eft, ut, quem nunc ex-

plures jus no&rum retinebimus.

plicamus, inte lng&cm

ut vertit Pan'nmus

Super 1j Tael.) Super humum Ifrael ,

Q2. Mazzus auten Damzm, Ut ) Con-

firmaverat, & roboraverat me Domi-

25. Qui m fangume comeditis.) Cum

nus.

Vel afflavit me Dominus fpi-

fanguine comeditis carnem ; fanguinis

[

yitu prgphetico.

enim efus lege vetitus erat, Levit.

^

Apermtque 05 znezm. ) Dedit mihi

I9. 26.

Jeïllm

loquendi libertatem , ut mihi fuerat

g, Ocnlos veflros. levatis. ad zmmundtä

P()lhcmus

£i45, €fc*) Ad idola oculos levatis

Chäm«

Douec veniret ad me mAHe , 6c)

orandi caufa,

G»M

Ut cum nuntius

Vide fupra c. 18. n. 6.

V [

aptæ civitatis mane

Sanguinem funditis , &c. ) Patrantes

veniret ad me,. jam divino fpiritu

homicidia.:

"m aj

plenus,libere concionarer ad populum,

96. Srerflis im gladiis.) Confidiftis

2

24. Qui babitant 1n rusnofrs brs, Gfc.

in armis veftris, Chald.

$

Ste-t;-/izs 2m

lünts

In ruinis Jerufalem, & Judex a Chal-

fortitudine 'vefra

Vel parati fuiftis

|

dais everfe ; quafi dicat, hi reliti a

gladus, promptique ad effundendum

allhio

Chaldzis in Judxa, cum dolere de-

angumem innocentem.

Jüxtam

Q ]dl

berent, gaudent, quod pauci ipfi to-

-Lominationes. ) Et quas jam me-

tam ]udæam (int poffeffuri, dicuntque

moravit, & quas fubdxc

f [L

Of

E

*

CAPI

/xka.

661

enfe, ia

27. Hzec dices ad eos: Sic diNt Dominus Deus : Vivo e;hgo,

LaX

u fepe-

quia qui in ruinofis habitant, gladio cadent, & qui in agro eft,

beftiis tradetur ad devorandum

-

; qui autem m prefidiis, &

L

fpeluncis funt, pefte morientur.

Inec ve-

28-

t dabo terram in folitudinem, & in defertum, & defi-

[

f

OT

*

Ü

ciet fuperba

titudo ejus: & defolabuntur

montes lírael, eo

quod nullus fit; qui per eos tranfeat.

humum

29. Et ícient, quia ego Dominus, cum dedero terram eo-

teditate

rum defolatam, & defertam

; propter univerías abominationes

»

eü tetra

fuas, quas operati funt..

. $0. Et tu, fili hominis : filii popul

i tdi, qui loquuntur de

y : Qui

te juxta muros, & in oftiis domorum, & dicunt unus ad alte-

omundi

rum, vir ad proximufn fuum loquentes: Venite, & audiamus,

E

heeted

quis fit fermo egrediens a Domino.

31. Et veniunt ad te, quafi fi ingrediatur populus, & fedent

& Unus

coram te populus meus, & audiunt fermones tuos, & non fa-

ate pof

ciunt eos : quia in canticum oris fui vertunt illos, & avaritiam

*

fuam fequitur cor eorum.

32. Et es eis quafi carmen muficum, quod fuavi, dulcique

i gt

M

fono canitur, & audiunt verba tua, & non faciunt ea.

00d ul

33. Et cum venerit, quod praedi&tum eft (ecce enim venit)

jt: iav

j Qu

func fcient, quqd prophetesj fuerit jnter eos..

:centiS u

ymins t

gos tinto

[iu$

m [fmel,

CAPUT

&

Oooo 3

,'iti!-)cul.n

fs

pI LeVlt'

27.

ui m ruinofií babitant ) -In — - 3f- Quafi ff imgrediatur populnus. )

Jerufalem, & aliis oppidis, & vicis a

"

Veniunt ad te confertim, &- turma-

Chaldzis femidirutis.

tin , & magna multitudine , ac fi uni- .

immä"d';'

] " ]evatls

Gladio cadent.) Godolias enim cum

verfus populus coniiuerec ad te.

Í B0

fuis occifus eft ab Ifmaele, &

po&

eum alii multi a Chaldzis.

In cauticum orts fui vertunt ;b5 )

Puraa

29. Eo quod.) lsa ut.

Rident, contemnunt, vertunt.in jo-

GüH

caünticum tuas minas, &

Conüdims

g0. Loguunmtar de te , &c.) Oblo-

conciones.

yetil

;'; [

uuntur, irrident te, ut otiofi, &

ifis

f

anniones in foro. facere folent,

&

juxta muros, quo conveniunt ad con-

32. Et eis quafí carmen muficum.)

'.mdendum

fabulandum , quia locus apricus eft.

Audiunt te voluptatis caufa, non ut

WMel juxta' muros idem eft, ac intra

ex fermonibus.tuis proficiant , & mo-

.

$j jam ne

domus parietes.

res emendgnc.

*

P,

v

562

RZECHIEL IS

RMNORETETI

A?'E*

&t

/r

[]

CAPU

XXXIV.

fun

t l

quam

Ex hmlniliusf paftorum , qui neglecto grege 4 tant&m,"quæ fua funt,

quarunt , dicit. Dominus , f& oves fuas liberaturum : . quodque eas

if judicio pa[cet , Jufcitaturus fuper eas Jeroum Jium David, [ub.

T

fünt

quo in omni terre ubertate fecure

P

"afcantur : offenditque gregem

Oi

quaf

| fltu.?z elle bopu

lum Jfrael, & fe Deum?. |

L

*

dpjorum.

tes

1.; | T fa&um eft verbum Domini ad me, dicens: -

9.]

Q

». Fili hominis, propheta de paftoribus : Ifrael: pro-

fts £

i J er. pheta,

& dices paftoribus : Haec dicit Dominus Deus: *Vze

,

pattoribus Iírael, qui pafcebant femetipfos : nonne greges a

tes f

m

*

I5.3

,s.

pattoribus pafcuntur ? -

T0f €

4. Lac comedebatis, & lanis operiebamini , &

lqi;od* cra'iüim

u

erat, occidebatis : sgregem autem meum non paífcebaftis.

QV€S |

. 4 Quod infismum fuit, non confolidaftis, & quod eegrotuih,

D.

non fanaftis, quod confra&tum eft, non alligaflis, & quod ab-

In me

je&tum eft, non reduxiftis, & quod perierat, non quasfiítis,

&l

Ib

fed cum aufteritate imperabatis eis, & cum potentia.

1n dje

' s. Et difperfze furit oves meze, eo quod non effet paftor : &

13,

fattze funt in devorationem omnium beftiarum agri, & difper-

&i

fe funt.

;

Mtael

eges mei in cunttis hwntibus, & in uni-

6. Plrravgrunt er

verfo

pafloribus. ) "Tum laicis, ut

Ripendïä Ípoliantes populum accipie-

Princi;)z

"I

funt Reges, Principes, Ma-

bant: per carnes h:ereditates , quas

Tét d

giftratus , tum facris, ut in. veteri

r

per homicidia, & iniqua judicia-ca-

pallon;

Teftamento er

H

ptabant.

Unde fubdit : Qxod craffam

Io,

& Sacerdotes.

ant Pontifices, Scribg?fï

erat , ocetdebatys , 656,

ni(), E

Qui p4 Cebant /äm*etiþ/z':ïs,«) Lace, &

Quod' craffum: erat , occidebatis. )

hibe

carnibus gregis mei, id eft, qui fuam,

Divitibus mortem inferebatis, ut eo-

Pürey) v

non popul mei utilitatem quzrebant,

rum divitias raperetis.

j

eum palftoris ofiicium fit, non fe ipfum,

4. «jedum.) In Hebr. efty mrn43

Rfüg:z';

fed gregem fibi commiiium pafcere.

niddachat , id eft dejeCtum , verbi gra-

a

4. Lac cemedebatis.) Ver lac intel-

tia, in foffam; vekin avia, & devia:

Ipitus

l*ig—i poteft ftipendium Sacerdotum, &

perditam , & vagantem ovem intel-

Df

Prophetarum ; paftor enim jure lacte

licit.

Qï/; P.

grepis vefcitur. Nem quis pafeir gregem,

Cws potentia.) Cum. fevitia, ty-

9) offie

E de lalle gregis mon manducat ? inquit;

rannice.

ll E

D. Paulus r. Corinth. 9. 7.

6. Erraverunt greges mei P eunétl i«

Lanis operiebamin:, 5c.) Per lanas

üry k

[ j

meontibus^) "um confugiendo ad idola

L

fignificari poteft , guidquid prater fua

hoj

N

in montibus , Fllln fugiendo fzvitiam

*

[|

C A PUT XXX!V

663

verfo colle excelfo :

1

& fuper

nnem faciem terï'æ d]fperü

funt greges mei, & non erat, qui reqmreret : non €rat, in-

1 Jl

quam qlll reqmreret,

lt u

n Propterea paftores audite verbum Dom1n1 x

8. Vivo ego, dicit Dominus Deus, quia pro eo quod facti

Ld [

funt greges mei in rapinam, & oves mecd in devorationem

n

omnium beftiarum agri, eo quod nón effet paftor: neque enim

D

quzefierunt paftores mei gregem meum, fed pa(cebant patto-

res femetipfos, & greges meos non pafcehant,

9. Propterea paftores áüdite verbum Domlm :

1o. .Hzec dicit Dominus Deus : Ecce ego ipfe fuper pafto-

|: pro-

tes requxram gregem meum de manu eorum, & cefífare faciam

, *'VT

€os, ut«ukra non pafcant gregem , nec pafcant amplius pafto-

fC965 d

res femetipfos: & liberabo gregem meum de ore eorum, &

non erit ultra eis in efcam.

eralfum

ir. Quia hzec dicit Dominus Deus Ecce ego 1pfe reqmram

i

oves meas, & vifitabo eas.

TO Um,

12. Sicut vifitat paftor gregem fuum in die, quando fuerit

jud 2b

in medio ovium fuarum dlmpatarum fic Vlütabo oves meas,

vIilus,

& liberabo eas de omnibus locis, in quibus difperfze fuerant

in die nubis, & caliginis.

for: &

lg. Et educam eas de populis, & congregabo, eas de terris,

difpet

& inducam eas in terram, fuam : & paícam eas in monubus

lírael, in rivis, & in cun&tis fedibus teiræ.

in Ut

EI

I4.In

NÓ

verlo

/

Prmczpum per omne peccati genus a

Viffrabo ea4s.) In Hebrxo eft, Qua-

; acph

re& divinz. legis femita deencmtes,

7472 €A$

á qu i

I2. Íz die mubis, Efcal;gzm:) 'Tem-

"paftorum incuria , & negligentia.

Jdicia« t

IO. Zcee. ego. ) Subintelligitur ve-

pore calamitatis, & captivitatis.

44 m

nio , avzt aliquid hujusmodi.

Chald.

13 Educazr tas de po;w/zs) Ex ca-

habet :

Super gwema:w es mittam fu-

ptivitate Baoylomca ; Iterg ex Ammon,

rorey 520Um.

duti!

ldumza , /Egypto,

C. quo fuguen-

, u

Super p;z/[ore:) Contra pclPCGrGS

tes difperfi ezant. Judsi.

Requiram gregem meum.) FKationeni

leducam eas im terram fuam.) Per

exi

"Lorobabel, & Efdram , vel (qui fen-

m

I»is

gam, cur grex fit perditus, & dií-

TU

Nïm

fïpdtus , AX pæms a paftoribus re-

fus füblimior eft) per Chriftum ad

& d

OVM

POJC«'HTI

Izta Ecclefie pafcua.

Ceffare faciam, 6&c.) Amovebo illos

In montibus lfrael, im rivis.) quue,

[2 n

ab officio paftorum.

tam in moptibus, quam in vallibus:

vltldy

II. Ecce ego , &/c.) Chriftus loqui-

fignificaz Ecclefiam per totum terra-

tur, & fe venturum gpromittit, 44

rum orbem effe diffundendam.

Sedibus terra.) Habitarionibus terra,

4 6

yidt

oves , qu& perierutt, domnus lfrael, Mat-

ut in Hebrxo.

ad

idolà

thzi 15. 24.

fgi

g

al

o

664

?ROPHETI

( ZÉCHIELIS

&

I4. In þafcuiis'urb**errimi's'

ï(E.

fcam eas, & in montibus excelfis:

2

Ifrael erunt pafcua earum : ibi requiefcent in herbis virenti-

qui pl

bus, & in pafcuis pinguibus pafcentur fuper montes Iírael.

erit eis

15. Ego pafcam oves meas, & ego eas accubare faciam, di--

», ]

Dad

cit Dominus Deus.

?

16. Quod perierat, requi

ram, & quod a—bjeäy"tum erat, räduf :

2)

L

cam ; & quod confrattum fuerat, alligabo, & quod infirmum

peftma

fuerat, confolidabo, &.

in Glti

quod pingue , & forte , cuftodiam : &

1. E

pafcam illas in judicio.

:

»

17. Vos autem greges mel

; haec cïicif Dominus Deus: Ecce

deducar

ego judico inter pecus, & pecus, arietum, & hircorum.

y.

^

hen fui

18. Nonne fatis vobis erat pafcua bona depafci ? infuper &

reliquias pafcuarum veftrarum conculcaíftis pedibus 'veftris 5 .

o Do

e05 de.

& cum puriffimam aquam

biberetis, reliquam pedibus v'—e'&ris

turbabatis.

4

( E

. 19. Etoves mea his, qu& conculcata pedibus veftris fue-:

ftie te

/

que ujl

RRR

rant, pafcebantur: & quee pedes veftri turbaverant, haec bi-

U

bebant.

»j E

40. Propterea haec dicit Dominus Deus ad vos : Ecce ego

L

ipfe judico inter pecus pingue, & macilentum :

2

h»

21. Pro eo quod lateribus, & humeris impingebatis, & cor-

11;;'1

nibus veftris ventilabatis omnia 1

?

lcüt ante.

nfxrma— pecora, donec difper-

l demojiy,

gerentur foras:

"

auten

225. Salvabo gregem meum,

& iïon erit gltfa in ,rapïnafffï ? &

tem LQ;*

judicabo inter pecus, & pecus.

P/OO' h

23* ET

Dai

Al

14- lm Pn:fcul's 'uäerriml.s, &J'c. ) Da-

19. Hss , qua cozculcata pedibus ve-

Qx ï*m

eramentorum, verbi Dei , &c.

ffris, 6c.) Notat eorundem ayaritiam,

ILer im

15. Accubare faciam.) Reqn

qui nihil pauperibus largiebantur, nifi

ts o ;

&t habent LXX.

fefcere :

corruptum , lacerum, inuctile.

.[J/J

16. Abjellum.) Mide dicta num. 4.

20. Pecus pimgue, &5c.) Pecus.pin—

TET

dg judicio)) ]ufte, & fapienter.

gue funt divites , macilentum vero

item;

17. Inrer pecus, €& pecus.) Inwer bonos,

& malos ; inter.agnos, & hircos.

[unt pauperes.

qu.'em h

2I. Lateriltts, €'c.) Cubitis, & hu-

25, h,

I18. Nenmue fatis, &c. * ) Contra di-

an( :h

vites loquitar, qui cum laute vive-

meris pulfabatis, & cornu petebatis

rent, que ipfis fupererant , perdere

alias oves, donec extra pafcua ejice-

-

LUE

retis ; metaphora ex bobus fumpta,

Los &

malebant, quain pauperibus e]arg*iri';

€H/

wentionem facit folius eleemofynz

qui infrmiores cornu petunt, & ex

LITU

l,p-—

pretermifiz , quod unum peccatum

loco pàáfcuo ejicere folent.

XWR

loco omnium ponit, ut Chriftus Matth.

292. Judicabo imter

peeus & fcm:.'-)

"

25. 42.- Efurrui, €$ mom dediff)os mibi

Vide fupra num. I7. :

d

U)]

amandncare , 6e.

/

3!5 (4j;

[

CAPUT:XXYIV.

*

665

xcelfis-

23.* ET SUSCITABO SUPEMEAS PASTORFM UNUM, * ifiis

irenti-

qui pafcat eas, fervum meum David :

AO. If«

rael

erit eis in paítorem.

ipfe pafcet egs, & Ipfg

N

ee

m d

24. Ego autem Dominus ero eis in Deum, & fervus meus

David princeps in medio eorum : ego Dominus locutus fum.

i

d-

25. Et faciam cum eis paCtum pacis, & ceffare faciam beftias rr.16.

irmurm

peffimas de terra: & qui habitant in deíerto, fecuri dormient 14-

im:&

in faltibus.

26. Et ponam eos in circuitu collis mei benedi&tionem, &

: Eete

deducam imbrem in tempore fuo : pluvize benedi&tionis erunt.

].

27. Et dabo lignum agri fruétum fuum, & terra dabit ger-

per &

men fuum, & erunt in terra fua absque timore: & ícient, quia

eltris;.

ego Dominus, cum contrivero Catenas jugi eorum , & eruero

eos de manu imperantium fibi :

:

veltms -

28. Et non erunt ultra in rapi

n

ham in Gentibus, neqüe be-

ftise terrze devorabunt eos: fed habitabunt confidenter abs-

's füe-

que ullo terrore.

&c bi

29. Et fufcitabo eis germen nominatum, & non erunt ultra

te ego

:

immi-

93. Paflorem unum.) Non multos

& cot-

Plavie äe;»;edi&ianir. ) Fertilitatem ,

ficut ante ; nam hactenus zafferes saul-

& fccunditatem conciliantes.

Intel-

Qifpet-

t demoliti funt vineazm meam. Nunc

ligi hoc poteft de pluvia doctiine

P

autem tnittam illis Chrftum päüo-'

&

Evangeii'cæ.'

rem bonum , qui gezer aztmam . fuam

,&

222 gfviäm /tzif. JOJ.D., IO«-Tl.

Q7. Catemas jugs eorum.) Q uod dz-

Servmumm weum Davuid. ) Chri&uln

mon, & peccatum impofuit hominibus.

De manu imnperantium.) Demonis,

,

d

Davidis flium.

QS. Patium P;z,fi.s'.

Novum Lefta-

mundi, carnis, peccati. Alludit ad

T^

captivitatem Babylonicam ', quze fuit

variciam,

mentum , quo Cluiftus humanum ge-

;i

fymbolum captivitatis peccati, & vi-

nus D'eo reconci

iaVvIt

tiorum.

gtur,

Beflias oj

*

) VWitia, & homi-

pnum i

29. Germes naminatum.) Nobile :

i;u,ac demonum pote-

eCUS.Pin'

ftitem ;

a demont poteftatem,

quod totam Judsorum gentem illu-

quata hat

i£ in honunes.

ítrabit, Chriftum , qui egrediezur Ze

»adice Teffe. lfa. 11. 1.

Q^. Pezam eos, &/c, ) Faciam, ut

Omnes ge;tes, qux in circuitu collis

Leminsti fame. ) Non minuetur

iS, & hu-

mei, id eft, Jeru'alem habitant, bea-

propter famem eorum numerus ,n0n

7eteb'(lt'ls

"Ls

tos eos predicent. Vel, 6 pozam eor, -

morientur multi eorum fame, ficut

& 2«4 f^mtimcircuitu cclis mei, bine-

ante, nec ferent Opprobria gentium.

didiiszem, ut vertit Vatablus efficien-

in Écclefia multiplex eft cibus, ac

j £

do, ut non folum ipfis, fed vicinis "prafertim Euchariftig , & falutaris

etiain eoróm omnia profpere fucce-

doctrinz.

Gen/fum.) Do&tinz.

f (;W"')

danr, m gratiam vicini boni.

Bié. eum Cos, Mezoch, Tom. V.

Pppp

:

TA

666

PROPHE-TIEEZERECHIELIS

3mm1nut1 fame in terra, ne,cfue portabunt ultra opprobrium

puin

oderj

centium.

30. Et fcient, quia ego Dominus Deus eorum cum eis, &

7.]

ait Dominus Deus.

felm

1pfi populus meus domus Ifrael :

*Joan.

41. * Vos autem greges mei, greges pafcuae meze, homines

T

10.11« effis & ego Dominus Deus Vefter, dicit Dominus Deus.

ïUl:7

Cagen

C APU XXXV.

ol

Tiabia

fve ldumeorum futura. vaflatio , co quod populum

Monm Seir , f

Dei afflixerint.

D

CTUnt

T fattus eft fermo Domini ad me; dicens :

I!

2. Fili hominis, pone faciem tuam adverfum montem

*

jux

Seir, & prophetabis de eo, & dices illi :

hibe;

2 "Hsec dicit Dominus Deus : Ecce ego ad te, mons Seir,

I5,

& extendam manum meam fuper te,

& dabo te defolaturn at«

que defertum.

ua, Qt

4 dey

4. Urbes tuas demoliar, & tu defertus eris, & fcies: qula

ego Dominus.

D

fmm

$. Eo quod fueris inimicus femplternus,& concluferis filios

l]

Ifrael in manus gladii in tempore aiïïx&loms eorum , in tem-

folitd

pore IanUlïatIS extremeae.

6. Propterea vivo ego, dicit Dominus Deus: quomam fan-

—*

*

guml

fatrgg

Qqüem t

A. Vos autem, 6c. ) Éft inver-

E Ecce ego 44 te.) ChaM. Ecce ego

d Ju

G

j

fus ordo ,

1c

in

rectum

verten-

enitto furoreg mems /ät;zer fe.

dus.

Vos, o homines, eftis gregis

5. Eo 7uad fueris inmmicui. ) («lula

&6 um

mei , & pafcug mez ; quafi dicat ,

ü"um

perpetuas llïHTHClL!dS cum POPH]O meo

&uifig

oves, & greges, de quibus hactenus

gellifti; heres odii, quod Efau in

mw,

: Jocutus fum, non funt pecudes, fed

jacob geffit.

vos domus Ifrael, qui homines eftis,

Concluferis ,

Von

E2 o UIAMUS gladi;. )

Iduma

& paltor vefter ego fum Dominus

Concludere in manus gladit ,. eft tra-

*T 107 11

Deus vefler.

dere in poteftatem, & manus cladii ,

ut fcilicet ab eo cedantur.

H')L 163—

bm ( Ju

faciem tuam. ) Merte te,

À. p

w

tionem tuam converte, vel

cerunt Idumzi, qui quo tempore Chal.

QU& a

dzi Judeos perfequebantur , eos , qui

üc &l5

intrepide, libere , & obfirmata facie

ad fe fugiebant ,

cedebant.

loqnere

Izzgumztzs ) Pa,næ iniquitatis,

ld$ s

Adveríus montem Seir.) Id eft, Idu-

tolerabant.

quam

lr!r'm

rm/;

mam. Synecdoche , ex parte totum.

6. Sanguini.) Cemdi, vel fanguina-

Nam Seir mons erat in ldumesa, cui

riis hominibus.

In Hebrzo eft, fa.

RUTIM

-Efau illic habitans, qui Seir, id eft,

B g

gumem f'«ciam te, id eft tuo fangmnc

It D

hirfutus erat, nomen dedit, Genef.

omni ex parte cruentabo te.

S$ic dici-

39. g. g.

mus Ltalice; zj feró tutto fangue.

P[ "s le

t &

CA P,U-T XXXV.

665

Qorrüth

guini tradam te, & fanguis te

peKequetur, & cum fanguinem

oderis, fanguis perfequetur te.

& &

7. Et dabo montem Seir defolatum

"

feram de eo euntem, & redeuntem.

: atque;xdeferfum, & au-

Vortines

8. Et implebo montes ejus occiforum fuorum : in collibus

Us,

tuis, & in vàllibus tuis, atque in torrentibus inter

fe&ti gladio

cadent.

9. In folitudines fempiternas tradam te, & civitates tuse non

habitabuntur : & fcietis , quia ézo Dominus Deus.

fl

IO. Eo quod dixeris: Duc gentes, & duse terree mesx

erunt, & haereditate poffidebo eas : cum Dominus effet ibi.

II. Propterea vivo ego, dicit Dominus Deus, quia faciam

montem

juxta iram tuam, & fecundum zelum tuum, quem fecifti odio

habens eos: & notus efficiar per eos, cum te judicavero.

n5 Seit,

I2. Etícies, quia ego Dominus audivi univería opprobria

turm, at

tua, q

uze locutus es de montibus lírael, dicens: Deferti, nobis

ad devorandum gati fünt.

a qui

I5. Et infurrexiftis fuper me ore veftro

; & rogaftis adver-

fum me verba veftra : ego audivi.

B

ris fUnos

14. Hcec dicit Dominus Deus : Laetante un

iverfa terra, in

n

folitudinem te redigam.

Ppppa

15. Sicuti

jatm (an:

guim

Sanguis per[eguetur 1e.) Sanguis ,

CHf Dü?zinü; effer. ibi..) th'ln terra

/

quem fudifti, expetet de te vindiétam,

fan&a effet, & quafi Dei domicilium

Vel Judzi, quos odifti, & perfecutus

pr ()pter tem

d, Ee p

es (cum támen eos , ütpote ex eodem

rufalem.

plum, quod erat in Je-

; Quia

fanguine, quo tu, procreatos, amare

I1. Fachemjuxta iram tuam.) Ixafcar

debuifies ) viciilim perfequentur, &

tibi, ficut tu iratus es filiis Htrael , &

opulo meó

interfictent te.

j Bín 1

iratus tecum agam, ut tu iratus cum

$. Mentes ejus.) Montes Seir , id

illis egiüi.

eft Idumsz , de qua nunc in fingu-

Zelum tutiiz.) Aimulationem, & in-

; qiiii-)

lari loquitur, nunc in plurali , intel-

vidiam contra fudaeos fratres tuos.

i ! f:& u

us EI

ndivi ;

ligens ejus cives , & incolas.

Quem feciffi.) Quem exercuifti.

0C lt

IO. Dw4 gemtes.) ld eft ldummza,

Norzs ej'didï.) GlOriHC&bOF.

que jam mea eft, & Ifrael, quam nunc

Cum 1 j licavero.) Cum punivero te,

; ore C

Judzis abeuntibus occupabo. Vel per

12. Deferti.) Scilicet montes Judzs

, 005 q

duas gentes intelligit regnum juda,

a judzis jam occifis, vel abdut&tis.

& régnum Ifraelis.

13. doforrexiffis, &fc.) Supexbe con-

us qu

tra me locuti eftis.

*

3

Hareditait poffide!o , 68c. ) Judeam

invadam vactam pofieiloribus abdu-

Derogaflis , 6c. ) Detraxi(tis mihi

] fanr ii

Klis in captivitatem.

Vide di&ta Je-

per verba veftra, qu£ adverfum me

o dl

rem. 40. I. ubf acitur de vicinis po-'

£

i

jactaftis ; iis enim gloriz mez dero-

) ï*"guin.e

pulis Judeam a

haldmis vaítatam oc-

ga iS.

, "i dic*

cupaze tentantibus.

l4. Letanmte uiverfa ftfra.) Sicmt

(MXW 4

668

PROPHETIE EZECHIELIS

E

I$. Sicuti gavifus es fupgf hsoeredicatem domus Ifrael, eo

vallibu

quod fuerit diffipata, fic faciam tibi : difipatus eris mons Seir;

depopt

& Idumza omnis ,.& ícient, quia ego Dominus.

Cuitum

m

CAPUT XXXVL

2611 m

Quia populus. Dei erat in opprobrium Gentibus, eo 'quyo(l propter

Vetfa,

paudo,

Jua peccata difberfi elJent in captivitatem , dicit Dominus, 10 Dro-

Ttarert:

pter illum, fed propter fe reduCturum eum in terram fuam ;; quod-

6]

d

ul

que Juper iplum ejfundet aquam mundam, faciens eum in fuis

bü& &

preceptis ambulare , magnaque frui

Icee

elicitate.

confufi

ld

I. "TU autem, fili hominis, propheta fuper montes Ifrael ,&

i Suil

dices: * Montes 1frael audite verbum Domini.

Tleam,

6. 3

f'onem

2. Haec dicit Dominus Deus: Eo quod dixerit inimicus de

vobis: Euge, altitudines fem

& W

funt nobis:

Piternæ in h

e;ereditatem da—tæ

e

fru&um

3. Propterea Vati'ci'nare, & dic: Hzec dicit Dominus Deus:

t Véniz

Pro eo quod defolati eflis, & conculcati per circuitum, & facti

9 Q

t &ccip

in haereditatem reliquis Gentibus, & aícendiftis fuper labium

lingugze, & oprrobrium populi:

i& E

lia

4. Propterea montes Ifrael audite verbum Domini Dei:

?

H3ec dicit Dominus Deus montibus, & collibus, torrentibus

valli-

j Deg

—2

35'[!

; &

Tuir

u

tu, cum terri Jada vaftaretur, Ixta-

permanent, & qui deinceps femper

tus es ; ita cum tu v3ftabcris, omnes

noftri tuturi. funt.

Ia

gentes Ixtabuntur. Hoc explicat ver-

Ia hareditatem date pwzt voli:. )

(indisy;

Idumzi, Ammotrtitz, & Moabite co-

bz

ficulo fequenti.

( '.Illx fe

I&. Si& faciam t;b;j,) Efficiam, ut

enati erant Judeis ; nam [dumxi ex

i dade

h

alie quoque gentes tuo gaudeant in-

Efau, & Animonitz, & Moabitx ex

i

teritu.

Lot genus ducebant ; itaque mortuis,

T Qu

Eif(fry(,;!

I.S(

d

per TOZfÍes,

De montibus ,

aut in captivitatem ductis Judzis, pu-

T v4).

vel ad montes.

Montes vocat

tabant fe quafi jure hzreditario in eo-

æqu

:

'14bt

rum pofiefliones fuccedere, ut figni-

necdochem.

toram judsorum regionem, per fy-

; 6" LUF!&IL

Vel imontes accipit pro

ficat Jerem. c. 49. 1. vide ibi dicta.

incolis Judvx xegionis montofx , per

Conctlcart effis.)) Vos, o montes

!5 lii

me tonymimn.

udæ'()s (*x*m

lfrael. In Hebrao eft , A4bfórbuerunt

d duj

Q. JInmim:ctus. ). Idümæus, Ammoni-

vos vicine gentes.

(

"me

ta, Moabita, ut dixit fapra c. 25. 3.

-

"Afcendiffis [nper Labium.) Fati eftis

q

Altitudines fempiterne.) Montes an-

fabula populi, & inateria fermonum

xe!

us

tiqui terrz Ifracl, qui nunquam com-

( L(L 3j

omnibus gentibus , fuiftis proverbium,

planantur , fed in eodem feimper Rgttu

ficut predixerat Jerem. cap- 25. 9.

Q

ldl

[aj.

Juto

"CAPU T XXXVL

669

wl, 6

vallibus , & defertis, parietinis, & urbibus dereli&tis , quae

n53eir,

depopulatee

cuitum.

font, & fubfannatee älreliquis Gentibus per cir-

$. Propterea hoc

dicit Dominus Deus : Quoniam in igne

zeli mei locutus fum de reliquis Gentibus, & de Idumzea uni-

vería, quae dederunt terram meam fibi in haereditatem cum

b

gaudio, & to

tv jr-

ftarent:

to corde, & ex anyimo: & ejecerunt eam, ut va-

l lqgod-

. 6. Idcirco

vaticinare fuper humum Ifrael, & dices monti-

i

;

tU

bus, & collib

us,jugis, & vallibus: Hzec dicit Dominus Deus:

Ecce ego in zelo meo, & in furore meo locutus fum

»€0 quod

confufionem Gentium fuftinueritis.

1. Idcirco hac dicit Dominus Deus: Ego levavi manum

frad &

meam, ut Gentes, quae in circuitu

veltro fupt, ipfa confu-

»

fionem fuam portent.

iicus (e

$. Vos autem montes Ifrael ramos

veftros 'ge*rminetis ,&

m däftæ

fruétum veftrum afferatis populo meo Ifrael :

ut veniat:

l

Prope enim eft,

« Deus:

9. Quia ecce ego ad vos, & convertar ad vos,

k& arabimini,

. X ïä&ï

& accipietis fementem.

r jabiurm

10. Et multiplicabo in vobis hom

»ines , omnemque domum

ates, & ruinofa inftaurabuntur.

ini Del:

Ifrael: & habitabuntur civit

Pppp3

iI.]'EE

entibUs,

vill-

- 4* Padetinis.) Parietina eft paries

vobis inimicz fuam ferant ignomini-

vetus, & femirucus, five parietum

am, & pcnas luant opprobrii, quod

-/

ruina.

intulerunt vobis Judzis.

p fanpe

r. In :gne zeli, (7c.) In ardore ire

9. Ramos veffros germinetis, E$c.)

& indi

5

enationis minatus fum Idumais,

Significat florentem ftatum Judzorum

j ulie.)

poít reditum ex captivitate, & Ec-

& aliis gentibus excidium, quia ipfi

gabitt Q

in clade judxorum exultarunt, & jJu-

clefis poft adventum Chrifti.

fduasi &f

dzam quafi fuam invaferunt.

Prope enim eff, u ventat.) Tempus

Ejecerunt eam.) MHabitatores ejus.

imrminet liberationis e captivitate.

yfoabite &*

'Q. Ecce ego ad vos.) Scilicet, o Ju-

Ur vaflarent. ) Diriperent. eorum

udæïïv p

&que , ac terrz fpolia.

dxzi, veniam ; & ut habet Chald. 25-

p4rebo , non quafi ultor , fed quafi

ario 04*

6. Lecutes [4m.) Contra gentes vo-

beneficus pater, ut omnia necefiaria

üt

igi

bis inimicas ; quod ad confolandos

jgi lt

vobis fuppeditem , ut explicat infra

Judzos dicit.

gum, 25.

0 mOHw

Eo , quod co

nfupan.;m, : &f'c. ) Quia

Arabimini, 6c.) Alloquitur montes

orbter p

contumelis, & injuris ab ilis af-

lf

fetti eflis.

Ifrael, quibus promifit arationem, &

ationem , cum prius inculti, & de-

Bu

&;efh

7. Levavi manum meam, 6c. ) Ju-

ferti fuiffent , fignifcatur hac meta-

g

gm

ravi, quafi elata manu ; quafi dicat:

phora fpiritmalis animorum cultura,

( gf!)mtm

"

fan&e juro fg&urum me, ut gentes

?uæ eft in Ecclefia.-

670

PROPHETIE EZECHIELIS

1i. Et replebo vos homipibus, & jumentis, & multiplica-

1j

buntur, & crefcent: & habitare vos faciam ficut a principio,

Tuxta

bonisque donabo majoribus, quam habuitflis ab initio, & fcie-

20

tis, quia ego Dominus.

H

qu

12. Et adducam fuper vos homines, populum meum Ifi'ael*,,

pülis

& heereditate poffidebunt te: & eris eis in haereditatem , &

21

non àddes ultra, ut absque eis fis.

Trael

13. Haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod dicunt de vo-

45

^é

bis: Devoratrix hominum es, & fuffocans gentem tuam:

I4. Propterea homines non comedes amplius, & gentem

Nn p

fantu

tuam non necabls ultra, ait Dominus Deus.

15. Nec auditam faciam in te amplius confufionem Gen-

2

e& md

tium, & opprobrium populorum nequaquam portabis, & gen-

tem tuam non amittes amplius, ait Dominus Deus.

Gen

fan&if

16. Et fa£&tum eft verbum Domini ad me, dicens :

^

17. Fili hominis, domus Ifrael habitaverunt in humo fua,

& polluerunt eam in viis fuis, & in ftudiis fuis; juxta immun-

Univer

ditiam menftruatz facta eft via eorum coram me.

u

18. Et effudi indignationem meam fuper eos pro fanguine,

mlln Xai

quem fuderunt.fuper terram, & in idolis fuis polluerunt eam.

6'*

I9. Et

l. Sicmt 4 primcipio. ) Cum fcilicet

I

i, & in ter-

Nom comedes aemplus.) Non

I0. 4

eduxi vos e terra H*ïgy

objicietur tibi, quod homines come-

raàm Juda introduxi ;

R)/t

el anteqpmnï

das, quod fis, veluti hominum vora-

]uka

in captivitatem abiretis.

20 Et

Bontsque donaio m,zjariäzts.v')* Spiri-

g0, quia non patiar, ut habitatores

gteff dj

tui in te deinceps occidantur.

tualibus, quorüm majus eft pretium,

Càptivit

quam temporalium.

15. Cowfuffonem Geztium.) limomi-

pü//f.w-,:

12. $uper vos.) O montes Ifrael.

714 , ut vertit Pagninus, qua fcilicet

Tnt, w

]

te gentes affecerunt.

Homises.) Videles , qui in Chriftum

tent, & C

€redant.

E

Non addes ultra, uf aä/äu'e eds fís. )

17. Domus Ifrael.) Yraelita, J.ud.æi.

of

lo bume fua) ln Judza.

Ecclefia enim. tiumquam deficiet ,

m

, hqffïi

fuos femper habebit cives.

Alioqui

Vs fzis.) Pravis fuis moribus..

D

ln

judza poft hoc vaticinium omnino

vaftata eft a. "L'ito.

Joxta tnuntaditiam , Efc. ) Mulieri

H

vd D

I

BI

tuenftrüa parienti fimilis fuic apud me,

B

13- D"c-vomffix /;omz"mzmu) LOqufrut

hïl

A

IN

de terra lírael tanquai de müliere ,

ficut maritus uxorem fuaimn exhorret,

Cun i

cui crimini detur, quod fibos fuos

cum menftruz patitur, quia immunda

eft ; ita ego exhorrui populum lfrael

* & Q

comedat, aut in JeGo fuffocet, quia

i(le

permittebat cives fuos occídi, & ab

propter ejh$ immunditiam , idololJa-

& Qieitn

hoftibus opprimi.

Videtur etiam al«

triam , homicidia , &c.

lGltme,

ludere ad i. d nger. 13. 33. derra

Ig. Er n idolis , €0c.) Et proptex

ltà ar;yn

Te

deverat. babitateres-

idola , quibus polluerunt texzam,

.

^rhini d

eleüus, Á

-

CAPUT XXXVL

67t

splicz-

InCpo,

19. Et difperfi eos in Gentes» & ventilati funt in tei'ra

Si

juxta vias eorum, & adinventiones eorum judicavi eos.

& Ície-

20. * Et ingreifi funt ad Gentes, ad quas introierunit; & pol- * ifaie

luerunt nomen fantctum meum, cum diceretur de eis : Po- «2. s.

| lirael,

Ont.

pulus Domini ifte eft , & de terra ejus egréffi funt.

n &

21. Et peperci nomini fan&to meo, quod polluerat domus * ?*

. Ifrael in Gentibus , ad quas ingreffi funt.

devo-

"m

22. Idcirco dices domui Ifrael: Hzec dicit Dominus Deus:

Non propter vos ego faciam, domus Ifrael, fed propter nomen

gentem

fan&um meum, quod polluiftis in Gentibus, ad quas intraftis.

1 Get-

25. Et fanttificabo nomen meum magnum , quod pollutum

eft inter Gentes, quod polluifis in medio earum : ut fciant

&ger-

Gentes, quia ego Dominus, ait Dominus exercituum, cum

fanttificatus fuero in vobis coram eis.

24. "'ollam quippe vos de Gentibus, & congregabo vos de

110 äïï*'y

univerfis terris, & ad ducam vos in terram veftram.

minüt

25. Et effundam fuper vos aquam mundam, & mundabimini

ab omnibus in

quinamentis veftris, & ab univerfis idolis veftris

.

guines

mundabo vos.

r; eart

26. * Et dabo vobis co

r novum, cïz fpi.ritum novum pon

am * Sup.

i

in II-Ig.

) Nor

I9 Aa'inþ"/ve—:ztimäs.) O pera.

non eft ergo Dominus Deus eorum

judicavi.) Punivi.

g CO*

tam potens, ut illi putant.

üm VOM?

. 2o. Et ingreffi. funt. ) Cumque in-

2I- Pepercz.) Parcam.,

abitatore?

grefli effent ad gentes , ad quas in

Nomini fantlo meo.) Ratïbneln ha-

captivitatem abierunt.

bebo nominis fancti mei, non patiar,

p

Pollzerzmt , €$c.^ Occafionem dede-

ut diu inter gentes polluatur, fed re-

) Ignmi,-:

.runt, ut pentes nomen meum polliue-

ducam eos ex captivitate in terram

a lal

rent, & contumeliis afficerent, dicen-

fuam, non propter eorum merita, fed

tes, me non potuilfe vos e manibus

propter nomen meum, ne diutius pol-

hoftium liberare, non intelligentes vos

luatur ,- & impotens exiftimer.

;, [itei

non hqflium virtute, fed meo per-

23. Santiificabo.) San&um, & ad-

miffu , juftoque judicio fuperatos ,

mirabile illud oftendam.

Ti

vel polluerunt, & ignominia affece-

Cum . favtlificatus fuero, €4 c. ) Cum

runt nomen meum fceleribus, & pra-

nomen meum fanctum effe oftendero

vis ftudiis fuis.

vobis liberandis ,. illis cernentibus.

1 ud mey

Cum dicerctur de ej.) Cum . tamen

Sanftificare nomen, eft eximere illud

eXhVOff m

de eis diceretur : populus Domini

ab injuriis, & probris hominum, fic

irmudea

eft ifte, & veniens e terra, que. fan-

pollui, eft probzis affici.

ïum]&ae:

Qa dicitur, quod illis ad fanctitatem

incitamento effe debuiffet. Vel quafi

25. Ef effundam [uper vos dQ

? i(iOlO)äs—

mundam , €c. ) Sionificat aquam ba-

1

ita argumentarentur gentes: populus

ptif-.r. atis, qua Chri

tus mundavit Ec-

Domini eft hic, & tamen de terra fua

clefiam , per. davacruss r

egenerationis,

eje&us, & in captivitatem ductus eft ;

ad Ephef. 5. 26.

[(lm!r

672

PROPH&ETI;IE EZECHIELIS

in medio veftri: & auferam cor lapideum de carne veftra, &

Y

z

*

Qu

dabo vobis cor carneum.

47. Et fpiritum meum

ponam in medio veftri: & 'faciam*,

queix

71!

ut in praeceptis meis ambuletis , & judicia mea cuftodiatis , &

j

í

operemini.

domu:

28. Ft habitabitis in terra, quam dedi patribus veflris: &

homin

eritis mihi in populum , & ego ero vobis in Deum. -

)

29. Et falvabo vos ex univerfis inquinamentis veftris: &

tibuse

vocabo frumentum, & multiplicabo illud, & non imponam

-

Tun,

vobis famem.

5

30. Et multiplicabo fru£tum ligni, & genimipa agri, ut non

portetis ultra opprobrium famis in Gentibus.

31. Et recordabimini viarum veftrarum pe

fümarum ítu-

] fítu

de en

diorumque non bonorum: & difplicebunt vobis iniquitates

veftrae, & fcelera veftra.

!/7] (z

?

32. Non propter vos ego

faciam, ait Dominus Deus, notum

qui |

fit vobis : confundim

:

ini, & erubefcite fuper viis veftris, do-

mus Ifrael.

33. Hec dicit Dominus Deus: In die, qua mundavero vos

ex omnibus iniquitatibus veftris, & inhabitari fecero urbes,

& inflauravero ruinofa,

a

offibus

44. Et terra deferta fue

rit exculta, qua quondam erat de-

folata in oculis omnis viatoris,

N

3

s. Dicent: terra illa inculta, fa&ta eft ut hoxtus voluptatis:

*

:'('N)

& civi

l(X;D

munitae fe-

36- Gf

tates defertee, & deüitutæ,'at,que fuffoí

derunt.

56.Et

dümaj.

E

96. 4m medio vefiri.) ln corde ve-

tes non exprobrent vobis, quod fame

ia

1Toriamini.

ftro , aat in vifceribus veftris.

4 lique

Cor [«piceum.) Duium , & in. vi-

1. Et recordabiminz , &c.) Partim

ti

Ept D

tia obfrmatun , quod nullam piz,

fuppliciis caftigati , pax

w

m devincdti

Jcter

novo liberatonis: beneficio , -peccato-

Yobi

& falubris doctrine impreiïionem ad-

rDfÓ

ini

CusLe

rum veftrorum vos pcanitebit.

x Pïäm

29. Vocalo frwzentum.) jubebo fru-

32. Nen projter voi-) S&ed propter

M ]rZ

mentum copiofe provenire, non tam

nomen meum, ut dixit n. 22.

£ulaaia. )

Domos femirutas,

d d"m l

corporeum , quam fpirituale ,. dabo

35.

tind i

vobis copiam gratiz, Sacramentorum,

quibus fignificari poifunt anime, quie

W

in peccata corruerunt.

QUi yer

ac piefertim Euchaxiftiz, quibus ani-

4. Er2z ä,t:/u"/;.'ï(t in 0('14["'! , 556', )

3 L

ma pafcatur, & delicietur.

Tüm n

Nos impomam wobis famem. ) Non

Ut patebat omni tranfeunti.

inducam famem fuper vos.

35. Munita feictrusi.) Nunc munite

funt, & tutz, fedeie dixit, pro tu-

30 U

30. Erulum ligni.) Vruttus arbo-

5af.

':f]

zum.

tas efíe; qui enim tuti fant, fedent

Olemribs

quieti , & animo curis foluto.

Opproirium famif im gentibus-) Gen-

lia

CAPUT XXXVI. & XXXVII.

673

iü j

n.&

36. Et fcient Gentes queecumque derelittze fuerint in cir-

fa

C2

cuitu veftro , quia ego Dominus aeificavi diffipata, plantaw-

que inculta, ego Dominus locutus fim, & fecerim.

ld

;

1

37. Heec dicit Dominus Deus:

Adhuc

h

oc invenient me

domus Iírael, ut faciam eis: Multiplicabi

eos ficut gregem

Is

j5

hominum ,

inm: &

38. Ut gregem fanttum, ut gregem Jerufalem in folemnita-

tibus ejus: Sic erunt civitates defertze, plenæ gregibus. horm-

;ponam

num, & Ícient, qma ego Dominus.

Ut non

QUAT-UT XXXVII

Jn figura aridorum o[fium ïevmfcentzum defignat J?lzos J[rael , qui

n, t

qu IN

de omni pro[peritate defperant, reducendos in terram fuam : €? per

duo ligna conjuncia fi fignificat unum fore regnum Sfuda , €& Ifrael ,

! totuTi

gm Jub uno rege ,.ac pa/ïore David obfervaturi fint mandata

ris, do-

Demini, qui cum ipfis pactum feriet

Jempiternum.

or0 V05

ubebï

A€ta eft fuper me manus Domini, & eduxit me in fpiritu

Iu

Domini, & dimifit me in medlo campi, qui erat plenus

oiïï bus:

t de

zEt

thä E

^6 Genres.) Ammonitz, Moabitz ,

gregibus ovium, qux ad facnüca*l-

niba fe

Idumæl, 2 yrii, *

1d0m

209

dum adducuntur (quem gregem fan-

A

nacungue derelita fucrint.) Quia

5

&um vocat) fic erunt omnes urbes;

fupra delendas effe dixerat ,

€

Cäk)

que ante dirutz, & deferre fuerant,

25. ufque ad 29.

;;Ienæ glcolbus homm um

Y Partm

E;0 Dominus locutus fí fm & fecertm.)

devincid

Scient gentes, quod ficut locutus fum,

MAT

zus Domini)Non videtur hoc

:

vobisque promifi, fic re ipfa- feci,

loco prophetiam folum figni-

D ccato

ac prazftiti.

ficare, ut fupra c.

^^5

.

22. &dml,

^

lgvenient mt, tfc. ) Exorabor

fed manum ipfam Dai, qua vifus fibi

l PIOPWF

a domo lfrael, exaudiam eos, & ob-

eft Propheta apprehendi, & in cam-

tinebunt a me, ut faciam eis, quid-

pum deduci, ut idem contigit cap. g.

at

num. 3. tuxt enim hzc mentalis vifio,

d qll'g

qum p etiverint.

non reahs translatio.

n

Sickt gregem L /fammz,m ) Crefcet eo-

rum numerus, ut crefcere folet nu-

Ip [piritu. Dorini.) Significat, quod

ITR

4

mero capitum grex Ovium.

dicebamus , nimirum non corpore ,

jf

36. Ur gregem ferufalem 1n folemui-

fed mente, & fpiritu fe raptum a Do-

c f

mnäm ejus.) Sicut Jerufdlem tribus

mino, vel z fpzzzu idem eft, ac vir-

( i

folemnibus anni temporibus plena eft

tute, & impulfu Domini.

s' fá

«

Bild. cum Com, Menoch. Tom.V.

Q 4434

b

674

'PROIPHETIAE—EZECHIELIS

Tfrael

2. Et circumduxit me pgr ea in gyro: erant autem multa

noftra

valde fuper faciem campi/ficcaque vehementer,

e

*

*

*

n

4. Et dixi

tad me: Fili hominis, putasne vivent o

ffa- ifta?

tus D)

Et dixi : Domine,Deus, tu nofti.

4. Et dixit ad rté : Vaticinare de offibus

'iftis, & dices eis:

(e fer

Tfrael

Offa arida audite verbum Domini.

$. Haec dicit Dominus Deus offibus his: Ecce ego intro-

W

veltra

mittam in vos fpiritum , & vivetis.

6. Et dabo fuper vos nervos, & fuccreícere faciam fuper

D

quiec

vos carnes, & fuper extendam in vobis cutem: & dabo vobis

fpiritum, & vivetis, & ícietis, quia ego Dominus.

ego D«

"

. 7. Et prophetavi ficut praeceperat mihi: faCtus eft autem

fonitus, prophetante me, & ecce commotio: & accefferunt

16

: ;

füper

offa ad ofía, unumquodque ad jun&turam fuam.

g. Et vidi, & ecce fuper ea nervi, & carnes afcenderunt: &

alteru!

domu

extenta eft in eis cutis defuper, & fpiritum non habebant.

9. Et dixit ad me: Vaticinare ad fpiritum, vaticinare fili

& e?tlu

hominis, & dices ad fpiritum: Haec dicit Dominus Deus : À

quatuor ventis veni fpiritus, & infuflla fuper interfe&os iftos,

[

& revivifcant.

z

Io. Et prophetavi,

ficut præceperat mihi, & ingreífus eft

anda, (

&po of

in ea fpiritus, & vixerunt: fteteruntque fuper pedes fuos exer-

&e p

citus grandis nimis valde.

irpe

domus

ettm:

1I. Et dixit ad me: Fili hqminis, offa haec univería,

fic g

Ifrz-zä

j fa

4

3. Putäme vivent offa ;44? ) INon

perinde , atque fi anima ventus effet ;

Jüsmod;

quzrit, an effent vite reftituenda in

non quod ventus fit, fed quod ven-

fe fpeg.

to , id eft , fpiratione, & refpiratione

'

4

ultima refurrectione, fed an mox ef-

fent vivificanda.

vivamus : fic dicitur anima in fan-

CItts &

T« zoffi.) Cui omnia aperta funt ,

guine effe, quia fanguine maxime vi-

1

ego ignoro.

vimus.

.

*X eQtoy

A quatuor ventis.) Ex omni parte:

[ ümi]e

S. Sprritum.) Animam.

9. Sonitus. ) Strepitus O

ffium, que

defïgnat quatuor præcipuas mundi pla-

ameram

movebantur, & alia ad alia accede-

g:5, ex quibus quatuor precipui venti

U w

im

bant.

ant.

€,05 tïlu(

Prophetante me.) Cum adhuc pro-

Ir. Ugiverfa domusl/facl.) Domum

YiCe Y0

phctarem.

Nondum loq:endi finem

lfrael fignificat, que fuit in Babylone

Gs

feceram , cum effectus prophetiz fub-

captiv a, quafi in fepulchro fuii'et mor-

I

j

fecutus eft.

tua,

Applicat parabolam Judzis in

Vuuï, :

Conmmotio.) Offium, aut terrz red-

Babylone captivis, qui de fe, fuoque

hn c

dentis: offa, quz prius erant fepulta.

reditu . actum putabant, neque plus

ICit Qs

9. 44 fpiritum.) Jubens fpiritum ve-

efTe fpei , ut in libertatem, & patriam

Véltum

nire in offium cumulos.

Loquitur

redirent , quam ut offa mortuorum

v —Á—

CAPUT XXXVIIL

675

n multa

Ifrael eft: ipfi dicunt: Aruerunt offa noftra, & periit fpes

u

noftra, & abíci(fi fumus.

h i

I2. Propterea vaticinare, & d

ices ad eos : Hzec dicitDomia

nus Deus : Ecce ego aperiarh tumulos v

efttos, & educam vos

C65 els:

de fepulchris veftris, populus meus: & in

1írael.

F

m vos in terram

13. Et fcietis, quia ego Domíinus, cum aperuero fepulchra

0 intto-

veftra, & eduxero vos de tumulis veftris, popule meus:

14. Et dedero fpiritum meum in vobis, & vixeritis, & re-

1 füpet

0 YObIS

quiefcere vos faciam fuper humum veftram: & fcietis, quia

ego Dominus locutus fum, & feci, ait Dominus Deus.

15. Et fa&tus eft fermo Domini ad me, dicens:

t aucem

efferunt

16. Et tu, fili hominis, fume tibi lignum unum, & fcribe

fuper illud: Judze, & filiis Ifrael fociis ejus : & tolle lignum

mnt:

alterum, & fcribe fuper illud :

Jofeph ligno Ephraim, & cunctee

domui Ifrael , fociisque ejus.

jatit.

17. Et adjunge illa, unum ad alterum tibi in !

ignum unum

ure fil

eu:À

& erunt in unionem in manu tua.

Qqqag 2

18. Cum

?05 1'005;

arida, & putrída revivifcerent. Deus

16. Lignum unum.) LXX. wvirgam

effüs elt

ergo oftendit fe & hoc, & illud eff-

unam. VPer duas virgas , quarum hic

cere pofle.

mentio fit, duo fceptra fignificantur ,

j exet-

ruernnt offa moffra. )

jJam . diu

duo regna, nimirum Juda, & Ifrael.

$

periimus , que fpes poteft fupereffe?

uda , 6/c.) Sceptrum, regnum tri-

, domu

fic dicebat iMlartha , quatrideanus eff,

bus Jude , & Beniamin, &

evi, que

Tfrael

tribus domum David fecute funt.

—

jem feret. joann. 11. 39- quafi hu-

jusmodi mortui fufci:andix nulla ef-

efeph ligno Ephraim.) ld eft, ut ha-

as d

fet fpes.

bet Chald. Jefephb, qus eft tribus , vel

qod v&t

Abfeffi fumns.) Ut arbores xadi-

vegnum. Bphram. — Per. Jofeph autem,

citus excifz.

& Ephraim intelligit decem tribus,

-efpifütione

]

nj

&11.-

129. De féipulehris 'vejqrik.j Loquitur

vel folam tribum Ephraim , quz fuc-

uxime V*

ex eorum Opinione ; putabant enim

ceffion's caufa fuit, quia Jeroboam

fe fimiles efle mortuis, quorum of1ta

auctor illias ex tribu erat Ephraim,

aruerafit.

Idcirco dicit. Deus fore,

per

i p*

Ephraim autem filius Jofephi

qundi ^

ut etiim fi in fepulchris fint, tnde

domum autem ifracl reliquas novem

eos educat.

Vel fepulchra metapho-

tríbus, quz fe illi affociaverunt.

gpii

rice vOcat captivitatem , urbes, car-

17. Iu lignum unum.) ltà ut lignum

unum eile videatnur.

Per fimilitudi-

jDunrr

ceres , ubi captivi cencbaritur.

; hr

14. Spiritz.cm meüm;) Spiïifüm iio-

nem conjunctionis duorum lignorum

et mof*

p

vum, quem fe illis daturum díxerat

ín unum predicit futuram per Chri-

ii

l$ f

ftum duarum, & decem tribuum re-

fupra cap. przcedenti num. 26. & 27.

7 fyoque

ficut dedi fpiritum meum , id eft,

conciliationem ; Chriftus enimm fecs?

ventum oflibus hifce.

Hir4que Hnum, ad Ephef. 2. I4. non

g D

Humum veftram.) judzam.

folum jJuda, & Ifradl; fed Judzos

( p&ttlam

--

nOIWOrum

m

6

(

6

PROPHETIZE EZECHIELIS

*

18. Cum autem dixerint ad te filii populi tui loquentes :

j

Nonne indicas nobis, quid/in his tibi velis ?

in qu

19. Loqueris ad éos: Hsec dicit Dominus Deus: Ecce ego

& f

affumam lignum

feph, quod eft in manu Ephraim, & :ribus

& Do

PAU

Iírael, qu& funt

adjuntte: & dabo eas pariter cum ligno

Jgda, & faciam eas in lignum unum , & erunt unum in mauu

e51à

ejus.

TiCam)

20. Erunt autem li

27,

in oculis eorum.

gna, füper quze fcripferis in manu tua,

;

yie

c2I. Et dices ad eos: Hzec dicit Dominus

Deuä : Ecce ego

atiumam filios Ifrael de medio nationum , ad quas abierunt:

cum f

congregabo eos undique, & adducam eos ad humum fuam.

*Toan.

22. *Et faciam eos in gentem unam in terra in montibus

19-I6. Ifrael, & rex unus erit omnibus imperans: & non erunt ultra

4

1//777

duz gentes , nec dividentur amplius in duo regna.

25. Neque polluentur ultra 1in idolis fuis, & abominationi-

fidi f

bus fuis, & cun&is iniquitatibus fuis: & falvos eos faciam de

ii

univerfis fedibus, in quibus peccaverunt, & emundabo eos,

** & erunt mihi populus, & ego ero eis Deus.

Á

AO. 1.

1

Jerem.

24. * Et fervus meus David rex fuper eos, &

paftor unus

erit omnium eorum : in judiciis meis ambulabunt, & maodata

23.

:

Supra mea cuftodient, & facie.ljxt ea.

25.Et

l UM

2423.

de &,

etiam', & Gentiles, ut. docet Divus

fit credentium omnium cor unum, &

Paulus ad Gal. 3. 25. & ad Colott.3.11.

anima una.

Y g

Iä- Liguum fefeph

.) Vribum, &Je—

In moztibus I/?ael.) In Ecclefia Ca-

tholiqa,

gnum Jofeph, five dccem trionum.

tholica, quz fupra montem pofita ab-

Cabatu

euod e/f U Mard lïphraim.) Quia

fcondi non poterit.

prixxn-us Rex Ifraelis Jeroboam, & fere

Rex zmus.

loe.

) JESUS Chriftus Rex

hrili n

alii fequentes fuere ex tribu Ephraim.

]udsorum. :

Dawd

Unde Chaldzus vertit; qu& eff trzbus

2

De univerfts fedibus.) De omni-

Eþ/vraim.

üpra $,

bus habitationibus, & locis, in qui-

bj » fe

Da£o.): Ponam, jungam.

bus hadenus captivi habitarunt , &

Téntum ;

l1p manu ejus.) Dei, Hebrzus habet,

aliarum gentium exemplo peccaverunt;

In manznu mea, eodem fenfu.

Fa&cum

commifti enim /Zzt rzter gentes, €$ dj-

Qntia pe

eft hoc per Chriftum, qui zmulatio-

OE

dicerunt opera eorum.. Pfalm. 108, 3'5.

o

t

TIund;

nem inter judaeos, & Samaritas fu-

Servzus meus Davt4.) Chri $us

Sadit

ftulit, & utrosque in Ecclefiam con-

filius David, ut fupra cap. 34. 23. &

cordibus animis conjunxit.

24. vocabíervum Ífium, quia loquitur

mems 1

2O. lm oculis eorum-) In eorum con-

de illó , ut de homine David filio.

Verfn feq'

27. b

fpe&u, ut ea videant, & interrogent

;

Paffor snus erit omnium.) Fietenim

quid fignificent.

omninm ovile, & unus paftor, qui

H&b!tdbo

Q2. lm gentem unam. ) In unum

erit Chriftus Dominus.

T enii

Af

populum Chriftianum , in quo non

Judiciis mess.) Praceptis meis, ut ha-

it difcrimen Judai , aut Gentülis , fed

bent LXX.

dbem

iC

»

hs

CAPU T XXXVIL. & XXXVIIIL.

z

677

IAUM

45. Et habitabunt fuper terrami

Y

uam dedi

fervo meo Jacob, Daa--

in qua habitaverunt patres veftri,

M

habitabunt fuper eam ipfi, o.14.

Oan,

-Ce p

& filii eorum, & filii filiorum eorum usque in fempiternum :

5«

v .TIDUS

& David fervus meus princeps eorum in

rpetuum.

aK

Q ligno

20.

*Et percutiam illis foedus pacis, pa&

fempiternum erit* Píal.

n a

eis: & fundabo eos, & multiplicabo, & dabo fan&tificationem

&

109.4-

6.

meam in medio eorum in perpetuum.

.

Q i,

27. Et er.t tabernaculum meum in ei

s: & ero eis Deus,&f&an,

I2:34-

ipfi erunt mihi populus.

cce n

28. Et fcient gentes, quia ego Dominus fan&tificator Tírael,

jerunt:

Fum fuerit fan&iücatio mea in medio eorum inï pelrpetuum.

CAPUT XXXVIII.

yontibus

ynt ultr?

Habitantibus pof? redutlam captioitatem fecure filiis Jjrael in op-

jpationl-

pidis fuis , adducet Dominus novi[fanis diebus conira eos Gog cum

ciam de

- ingenti exercitu : fed & bunc cum fuo exercitu mul(is

)bo €05,

-

cladibus poflea confumet.

I.TI7 T fa&us eft fermo Domini ad me, dicens :

or unus

Infra

2. Fili hominis, pone faciem tuam contra Gog , terram

ma;däï&

papt

gg.Eï

Magog , princi

ipem capitis

Mofoch & Thubalï,x&- vaticinar

t Apoc.

/

Je eo,

Qqqq 3

: 20-7.

: yuf, &

Q5. $eper terram.) 1n Ecclefia Ca-

minus fub augufüiffime Euchar-iüfiæ

tholica, qux per terram illam figni-

facris fpeciebus.

dl Caj

ficabatur.

29. Sanüifcario mea,) Vide n. 26.

pofkl i

Ufague f fempreernum.) Quia regni

Chriili non erit finis Luc. 1. 33.

2. [Onze facierma ttam.) 'Verte te,

stl M

David fervus mens..) Chriftus, ut

converte orationem tuam, aut

"

increpide, & libere

fapra n. 24.

kloquere , fic fzpe

Deon

[:

— 96, Fedus pacir. ) Novum "Tefta-

fupra.

[ ii qll

&

mentum , quo Chriitus pacificavit

Contre Gog, €7c.) Pralium cujus

camnt , "

omnia per fanguinem crucis füz, ad

mentio fit hoc capite, eft prxlium An-

eccaverun.;

Colefl. r. 20.

tichrifti contra Ecclefiam. Gog vero,

vel eft ipfe Antichriftus, vel primarius

f"!('!, [:

] Zundato.) Brabiliam.

n 105 9)

| Sanllifestionem meam.) Sacrarium

ejus Rex, & Dux belli; Magog eft

hrillus

meum, templum meum, ut explicát

exercitus Antichrifti , qui conftabit

2422

verfu fequenti.

Scythis, "Turcis, "T'artaris , vel. na-

ü loqülm

tionibus barbaris, & crudelibus inftar

Q7. Erit tabernaculum mcum sm eis.)

; Flio

Habitabo in cordibus eorum : Chri-

Scytharum ; nam Magog effe Scythas

letgmm

ftiani enim funt templum Dei, ut ait

colligitur ex Genef 1o. 2. ubi filius

D. Paulus 1. Cor. 3. 16. 17. eftetiam

Japheth vocatur Magog, a quo inha-

'Tabernaculum Dei apud . fideles , quia

bitata, & nominata eft Scythia , ut do-

g

gtihy

ifl Chriftianorum templis latet. Do-

cet Jofephus lib. I. Antiq. cap. I1.

6

m

4

$

PROPHETIJE EZECHIELIS

3. Et dices ad eum : Hzec dicit Dominus Deus: Ecce ego

2 ais r 1 s

pulis t

ad te Gog principem capgigf Mofoch, & Thubal, .

FORT

de pop

4. Et circumagam te, & ponam frzenum in maxillis tuis, &

2

9 À

educam te, & omfem exercitum tuum , equos, & equites ve-

Wt opei

füitos loricis uni

s, multitudinem ma

T

tecum.

gnam, haftam, & cly-

peum arripientium'& gladium.

Io. ]

$. Períae , ZEthi

265 ftp

galeati.

j

opes; & Lybies cum eis, omnes fcutati &

IT. ]

m

6. Goi

ier, & univerfa agmina ejus, domus Thogbrma, latera

EU quiä

Aquilonis, & totum robur ejus, populique multi tecum.

ffuro, Y

7. Preepara, & inftrue te; & omnem multitudinem tuam,

nt

quae coacervata eft ad te: & efto eis in praeceptum.

tuam fü

9. Poft dies multos vifitaberis: in noviifimo annorum venies

Rov

e po-

CQopit,.

ad terram , quae revería eft a gladio, & congregata eft d

pulis

Genacw

I$ $

T CrtraU Mtzgog.) þEt contra terram

ex Gomer filio Japheth Genef. ro. 2.

16 ens

Magog.

*

ut jofe

ecce ad.

phus interpretatur lib. 1. Àn-

" Principem captitis Mefoch, €$c.) Quit

tiq- Cäp. 6'

t

Ut follas

Gog erit Princeps, & imperator Regis

Thocorma. ) P

'hryges. ATlii G'ärm d-

fübfagg

Cappadociz ,

ux Moftoch dicitur:

nos, alii Armenos, alii Cappadoces

interpretantur.

Alii putant Mofcovitas.

x

Thubal.) Aliqui volunt effe Hifpa-

Latera 4quilonis. ) Incole Aqui-

lm erim ,

fiam, ali melius Iberiam Aquilona-

lonis.

difs, A

rem , Scythis vicinam.

". Prepara,ty inffrue te.) Eft ir-

Fichril?um,

3. Ecce ego À le.) Scilicet venio :

rifio , quafi dicat : prepara te, &

1 n

ut fupra c.

250.

2

n

exercitum. tuum ad bellum , ut fimul

4 Circumagam

16 .«.) Éd hifteron

pereatis.

Antictrit

proteron, pro ponam frenum in ína-

Effo ilts in preceptum.) Efto illorum

4 mp;,

xillis tuis, & circumagam te tanquam

Dux, & Imperator.

equum , ducam , & agam , quocunque

$. Toff dtes multos.) Ad fnem mun-

Qam,

du fue

voluero , faciam de te , quidquit mihi

di, quod Divus Joann. Apoc. 20: 7.

libuerit. NNon permittam te nocere,

dixit poft mille annos, pofito nume-

)ifl cui ego voluero.

fO certo, pro inceito.

lllüfe temp

Educam te.) Deterra tua, tanquam

V.firaberzis.) Punieciis a Deo.

10, uf

pifcem ex aquis, injecto hamo , vel

Iu n'av';jäma ;mm*.»«um.) Prope diem

Hj I

tanquam equum de ftabufo injecto &z-

judicii.

ltatoree te

no, utextra terram tuam perdam té.

V.n£ee Ad ferram, ) Adverfas Ec-

Eliu&d "

/

cleíiain.

ussfd

Czdetux enim Gog cum Antichiifto

Tüm

ul

juxta Jerufaleim ,

ut E&tee Apeealip.

Qué revevfa cff a gladio.) Liberata

?il

20. 8

L

a cedibus, & perfecutione, quas paífa

n if

1

Veflitos Lorigis unive:fos.) N atablus,

fuit a lyrannis.

Menies ad eos,

Cfter à

indutos panoplia , iÀ eft, Omni. armo-

quos Chaldzus enfis reliquos fecit ,

Q Ousí

NI

rum genere a Capitead pedes. — ltalice

ad Ecclefiam fanguite Martyrum cru-

tie;,

D

dicimus : Zrzzati da capo & piedis.

éntam.

Iludit ad Jerufalein, id eft

Citus

pitum (,'(,nl]»

MÉ

6. Gomer.) Galate , fic appellati

Judxos e Babylone reverfos : ]erufa:

An»*

li

CC ATUT XXXVI.

679

*epo

l

pulis multis ad montes Tfrael, qui

erunt deferti jugiter : haec

de populis edu&a eft, & habitaburNj

N

n ea confidenter univerfi.

*

i &

e

$ Ye

9. Afcendens autem quafi tempeftas v

& quafi nubes,

—

ut operias terram tu, &

d.

& populi multi

t d-

tecum.

omnia agmina w

IO. Hzec dicit Dominus Deus: In die i]fa afcendent fermo-

i&

nes fuper cor tuum, & cogitabis cogitationem peffimam:

II. Et dices: Aícendam ad terram absque muro : veniam

Iatera

ad quiefcentes, habitantesque fecure: hi omnes habitant fine

muro, vectes, & portae non funt eis:

tum;

12. Ut diripias fpolia, & invadas praedam, ut inferas manum

tuam fuper eos, qui deferti fuerant, & poftea reftituti, & fu-

venies

per populum , qui eft congregatus ex Gentibus, qui poffidere

de po-

coepit , & effe habitator umbilici terrae.

pulis

13. Saba, & Dedan, & negotiatores 'Tharfis, & omnes leo-

rtecumanciat

nes ejus dicent tibi: Numquid ad fumenda fpolia tu venis ?

[ 102

ecce ad diripiendam praedam congregafti multitudinem tuam,

À*

ut tollas argentum , & aurum , & auferas fu

pelle&tilem , atque

fubítantiam , & diripias manubias infinitas.

Germie

»padoces

IA4. Pro.

lem enim eft typus, & fymbolum Ec-

IO. Ad[cendent jï-:rmone:.) Hebraif-

; Aqui'n

mius ,

ide

clefie. Adde proprie venturum An-

, in animum induces ,

ii

tichriftum, & Gog ad Jerufalem, quia

cogitabis.

in Jerufalem regiam fuam collocabit

II. 4 terram ab:sque muro. ) Ad

t

Antichriftus, & juxta eam cum fide-

at ii

Ecclefiam , ut eam oppugnem, que

libus confliget, & cedetur.

fine muro, & fine vectibus effe dici-

illorum

d montes I/rael. ) In terram fan-

tur

Quia arma militia uoffra non [uzt

am.

carzaliz. 9. Cor. IO. 4 Ad ]erufa-

offl mu-

Qu fuerunt deferti jugiter.) Septua-

lem eiam, quz eo tem?ore erit mu-

c 0T

ginta anni captivitatis, immo diutur-

ris, & propugnatoribus deftituta.

niore tempore , fcilicet a Chrifto, &

I2. Ut inferas manum , 6c.) Utat-

(j nime

''ito, ufque ad Antichriftum.

fligas Chriftianos, qui in Judxa a

Hac.) Werra, id eft, homines ha-

'Turcis oppreiffi, & quafi deferti vi-

bitatores terrz.

xerunt, fed poftea jugo excuífo fue

ï;e qum

Ednutla eff, 6&'c.) Exocata eft e gen-

libertati teftituti funt; unde videtur

tibus , educta eft e poteftate Chaldzo-

anteipfum Antichriftum terram fan-

ss F

rum, aliornmque populorum, & Re-

&am a. Chriftianis recuperandam.

um infidelium, ita ut in ea cives con-

Umbiliei zerra.) M ocatur Judxa um-

Libemm

"

denter, ac fecure habitent.

bilicus terre , vel propter fertilitatem,

u1 p?.ïl:!

jl

9

Haféf tempef/as venies, E5 —qzw/t'

vel quia in medio terrarum , que tunc

nubes.) Duabus hifce metaphoris im-

habitibantur, effe videbatur.

petum fignificat, & multitudinem exer-

Ia. Saba, £f Dedan.) Sabszi,

&

u

n

citus Antichrifti : fimile eft Dan.11.40.

Idumzi; nam Delan Idumzz civitas

l'lde [

& Jerem. 4. 15.

erat, ut conftat ex c. 25. 13. & 37. I5.

68o

PROPHE'TIJAE EZECHIELIS

20

L

14. Propterea vaticinare, fili hominis, & dices ad Gog:

ee

Hsec dicit Dominus Deus Z Numquid non in die illo, cum h

a—

bitaverit populus

us Iírael confidenter, fcies?

per f

& fübi

I5. Et venies d

3

co tuo a lateribus Aquilonis tu, & populi

tuet 1

multi tecum , afce

rïfores equorum univerfi, coetus magnus, &

j

4I. |

exercitus vehemens.

2

gadu

16. Et afcendes fuper populum meum 1frael quafi nubes,

ut operias terram.

In noviffimis diebus eris, & adducam te

foum«

3.I

fuper terram meam: ut fciant gentes me, cum fanctificatus

fuero in te in oculis eorum , o Gog.

&i

3

17. Haec dicit Dominus Deus: Tu ergo ille es, de quo lo-

&i

Üx

Qum

cutus fum in diebus antiquis, in manu fervorum meorum pro-

phetarum Ifrael, qui prephetaverunt in diebus illorum tem-

l 1

porum , ut adducerem te fuper eos,

ii

IP

IS. Et erit in die illa, in die adventus

Gog fuper terram

;

Yfrael, ait Dominus Deuis, afcendet indignatio mea in furore

meo.

/

Ál

Wi

1[)1 v

I9. Etin zelo meo, in igne i

rze mez locutus fum. Quia

(iit iUj

in die illa erit comxno;io magna fgper terra-m Iírael :

20.* Et

0i my

ll

Negotiatoris Thav[is. ) Maris , aut

- 16. In aovi/mis dicbut.) Ante diem

4

Charthaginis , aut " harfi Ciliciz.

judicit. Vide fupra n. g.

Leones eju$ Ownes Principes quos

Terram imeam.) judzam.

Ur fciant gemzes "e , €5c.) Utomnes

per metaphoram leones appellat. Si-

1

gnificat fore,; ut omnes hzretici, qui

gentes intelligant me effe Deum , cum

antiquas cum Ecclefia inimicitias ge-

me fanc&um juftumque oftendero te

:

occidendo, vide c. 28. 22. & 36. 23.

Gog.p

rebant, Antichrifto adhzreant, eum-

17, [» manmu

*

- Propherarum. )

que ad fpoliandam Eccl:fiam cohor-

Daniel enim c.

i Em

tentur; nam bi, quos nominat, ini-

Per prophetas meos.

gtm/i; Ó

g. & o

lfaias, Jereiias , multique

mW'G T.

mici Judeorum erant, ut apparet c.

alii, quorum fcriptanon extant, pro-

25. & 27.

I4. Nmnquz'd? ) Hebr. & LXX.

phetaverunt de Antichrifto, ejusque

tia— iVdic

Nonmne ?

exercitu.

Ut adducerem te [uper eos. ) Hebr.

"lï. E

Cum. bebitaverit gopulus meus Ifrael.)

"od adducerem te fzper eos.

C

Cum Chrifiani quiete habitabunt in

efn

terra fancta.

Ig. [ndignatio méa im furore meo.))

V ehementer ,

& v$Sque ad furorem

tra G

$ces. ) "Yunc fcies, & videbis,

indignabor.

Dicit Deus fe contra

Gi

quz hic de te predico , o Gog, im-

lm

Ecclefiam vehementem indignationem

pleri. Chald. Sc£es siziozem porenrie

concepturum, quia permittet eam ab

onficis

mee, LXX. cos[umrges contra eum ,

Antichrifto. valde vexari.

95

fcilicet Ifraelem..

4.4]*

l9. Lecutus fum.) Dixi, ftatui.

ay,

15. 4 Laeteribus Aquilonis.) Éx Scy-

Com»notio magna. ) :"Deféribit &nem

t&hia ; alii ex Babylone,

mundi fub Aatichrifto, ut |Matth. 24.

La"tm

Blb[ t

CAPU T XXXVIII. & XXXIX.

681

o. *Et commovebuntur a facie mea pifces maris; & volu- M

Matth

1 Gog

cum ha-

cres coeh & beftize agri, & omn reptile, quod movetur fu- 2429.

Lucae

per humum , Cunctique hommes7 qui funt

uper faciem terrae,

2I.25.

x popul

& fubvertentur montes , & cadent fepes;

&

omnis murus COI-

ruetin terram.

L

ignus, &

21I. Et convocabo adverfus eumlin cunüls montlbus meis

| tubes,

gladium,ait Domirus Deus: g:adlus uniuscujusque in fratrem

fucam

fuum dirigetur.

ufica

22. Et judicabo eum pefte, & fanguine, & ímbre vehementl,

& lapidibus immenfis : ignem , & fulphur pluam fuper eum,

quo lo-

& fuper exercitum ejus , & fuper' populos multos , qui funt

cunr eo.

um pro-

um tem

23. Et magnificabor, & fanälücabgr & notus ero in oculis

multarum Gentium , & fcient qu1a ego Dommus

terratm

» fürore

CAPUT XXXIX.

Ad]ucez' Dominus Gog contra Ifrael , fed zp/äzm cum totó ejus exer-

, Quà

citu ibi perdet ;

in cujus fepultura feptem. menfibus occupabuntur

ad mundandam zferm:n Doininus filios I/eael propter peccata zp/b-

——

20 "M

. rum tradidit in captivitatem , Jed reducet eos in terram

Ante diem

Juam ad nominis fui glorz]ïcaüwem.,

U autem, fili hominis, vaticinare adverfum Gog, &

Vromtes

dices : Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego fuper te

am, CUm

Gog principem capitis Mofoch, & Thubal :

3. Et

&52

2I.

Er:t enim tunc tribulatio HIAgHd,

dinis, ut LXX, verterunt , vel etiam

Jetanm

qnualis non fust. ab qmitio mundi r.e/qh:e

veris lapidibus.

g enm C

[o3o)

Santliftcabor. ) San&us, & ju-

multiqu

modo , neque frer.

Vel per commotio-

413'

nem, terremotum intelligit, ut fequen-

ftus agnofcar, & predicaborin fan-

unt, p ;

tia indicant.

&a me&a nnpuormm

usQ'

Notus ero. ) Chald« Mazifeffato po-

QI. Ewm.) Gog , quafi dicat : con-

fenfiom "meam.

citabo alias gentes,

aut potius ipfos

) Har.

ejus milites inter fe tumultuantes con-

OU asremi) 'Tu ergó- perge ea-

ey

dem fzpius inculcare , quo. al-

r n a)

tra Gog , qui eum cedant.

tius

| fororen

Gladius uniuscujusque ,| €6c. ) Va-

lizc omhnia lmpumamm anifnis.

Super fe. ) Contra te veniam, ut

fe contra

ciàm , ut n[)fi fefe mutuis vulneribus

PUPH.IT* te.

natiorem

«onficiant

Principem Mp:tz&, . ) Id e& fum-

cem ?

22. 7114'1:4:50 ) Puniam.

mum Principem, qui es caput Mofoch ,

Sangnuime.) Caede,

& ftrage.

id eft, Cappadocis, & ï hu ïai, 1d

(uttl

l,alþm'/äzzs zmmenjt.f) Ld!zlcdäuf gran-

eft, lberaæ.

jic finet

Erkx

Dibl. cum Com. Meznoch, Tem. V.

fu.

T

y/

PROPHETIE£ EZECHIELIS

682

(ent de

cv Et circumagam te, & educam te, & afcendere te faciam

de lateribus Aquilonis, &/Adducam te fuper montes Tfrael. :

dabunti

n

4

füos, à

. Et percutiamJfrcum tuum in manu finiftra tua, & fagittas

tuas de manu dexlera tua deiiciam.

u E

ehrum :

4. Super monteslírael cades tu, & omnia agmina tua, &

obitupe

populi tui, qui fuht tecum: feris, avibus, omnique

'Volatäli )

& beftiis terrze dedi te ad devoràndum.

omnem

T

I L

$. Super faciem agri cades : -quia ego locutus fum, ait Do-

minus Deus.

ptem m

6. Et immittam ignem in Magog, & in his, qui habitant in

n

20mina

infulis confidenter : & fcient, quia ego Dominus.

ii

7. Et nomen fanctum meum notum faciam in medio pop!

Hu. E

Iinnz

ii

il

mei Ifrael, & non polluam nomen fantctum meum amplius, &

fcient gentes, quia ezo Dominus fan&tus Ifrael.

Ut Em

8. Ecce venit, & fa&um eft, ait Dominus Deus : hzec eft

pien

w E

dies, de qua locutus fum.

9. Etegredientur habitatores de civitatibus Ifrael , & fuc-

honitis

DollnCt

cendent, & comburent arma, clypeum, & haflas, arcum, &

16 N

fagittas, & baculos manuum, & contos, & fuccenQent ea igne

feptem annis.

m.T

neque fucci-

Ortti v

1o- E þon —p—orta

bunt rli(gfia de regi.oni-bus.,

dent

9Ó

Conyen

O

Dicit

94

Circumagam -f?, E Vide dl—r

pe eft, ut fiat, quod I-(..ræ«dixi»

n

€&a c. fuperior n. 4-

autem prope elie, quia mille anni

T. Dai

Educam :16.) A

l]i vertunt, j fcct-

apud Deum ficu: dies una, ut D. Pe-

d

dam te, ali [extabo re, ideft, fex

£rus interpretatur 2. epift. cap. 3. 9.

tudite d

plagis atficiam te, fcilicet Peüex, fan-

uemadmodum D. Joan. dixit novif-

ieübor , «

uine, imbre, lapidibus grandinis,

fimam horam efle T. epift. c. 2. 1.

i

9. Ef egredientur , 86) Cefo ÁÀn-

VOGbitu:

5

gne, &fulphure , videc. prxceden-

Mádetur tamen eífle idem

67!, 'cï'fp

ti n. 23.

tichrifto, Gog, omnique ejus exerci-

fenfus hujus verficuli, qui fuit cap.

tu, tanta erunt ceforum fpolia, ha-

Va 'Z:'f "m -

fte & arma, ut Judei ex omnibus

Fikbrem :

fuperiori n. 4. unde per recapitulatio-

urbibus venturi fint, ut ea diripiant,

lem f&llm

nem eft repetitus.

3. ereum tunm.) Potentiam tuam.

& feptem annis fatis eife poflint ad

t&tnt

6. I» Magog.) in regionem, ter-

comburendum, ut aliunde ligna quz-

Qu ij

rere opus habituri non fint. Videtur

Valli f

tam, & exercitum Gog, & in infu-

las fubjectas, vel confederatas Ma-

efle hyperbole, & fynecdoche, qua

lm f

€eoo

numerus certus pro incerto ponitur,

I2. B,

. Non. polluam. ). INon permittam

uod in numero pr&fertim feptenario

U. p

pollui, id eft, prophanari, « blas-

apud Hebrzos fieri confuevit.

Aerum.

phemari nomen meum amplius ,- ut

Baculos manuuem. ) Quos mihtes

L

per Gog ,. & Antichrifti victorias,

manibus geftant ad pugnandum, du-

Vil

4X impietatem ha&tenus pollui permift.

ratos, & Præufcqs igne , vel ferro

Iu nltO. 1

8. Ecce vemit , & fattum eff.) Pro-

prefixos.

J

E

1779

»

r

CAPUT XXSIX.

685

(e factam |

Qu

de'n-f; de fa]tibu& quoniam arma fuccendent igne, & depr

s Tfrasd.

dabuntur eos, quibus praedze fuerant, && diripient vaftatores

N

&ogitts

fuos, ait Dominus Deus.

ir. Et erit in die illa: dabo Gog locum!n

O

minatum fe püï-

n t &

chrum in Ifrael : vallem viatorum ad Orientem maàris, quae

e volitili

obftupefcere faciet praetereuntes, & feptlient ibi Gog , &

omnem multitudinem ejus, & vocabitur vallis multitudinis Gog.

1, t De

12. Et fepelient eos domus Ifrael,

.ut mundent terram fe-

k

ptem menfibus.

abitant 1

I3. Sepeliet autem eum otnis populus

| terfosn.- & eri'it. eis

nominata dies, in qua glorificatus fum , ait Dominus Deus.

1ip popull

14. Et viros jugiter conftituent luftrantes terram, qui fepe-

mplius, &

lant, & requirant eos, qui remanferant fuper faciem terrae,

ut emundent eam : poft menfes autem feptem quzerere inci-

. baec elt

pient.

15. Et circuibunt peragrantes terram : cumque viderint ós

ääg & IUC'

hominis, ftatuent juxta illud titulum;: dor

1ec fepeliant ill.udi

acum, X

pollinétores in valle multitudinis Gog. -

x ezigne

16. Nomen autem. civitatis Amona, & mundabunt terram,

17. Tu ergo , fili hominis, haec dicit Dominus Deus: Dic

ommi volucri, & univerfis avibus, cunttisque beftiis agri':

que f'dCCl-

eää

irite undique ad vittimam meam,

d

Co,n.vel;xiae,,]?repel'atej conct

RArrr4

quam

z

Xb Dlle

j m

le anni

II- Da£o Gog locum nmomimatum. )

hoftilis exercitus. Iï-taque dies ille ce-

lebris Chriftianis.

, 1

Qui ex ejus fepulchro , & ex multi-

r

*

J OP 2 !

tudine hominum , qui eum illo fepe

Id« Quarcreinciprent. ). Quia þrifmïä

É i

Ixli

10v

ll

lientur, nominatus erit, & celebris ;

feptem menfibus cadavera paflim oc-

.2 10

vocabitur enim , v«lhs multitudimis

current, nec opus erit obvia quxrere.

IU

Cdo

Gog , ut. paulo poft dicet.

I5- Sratuep? juxta sed titulum.)

£ €

(s exer

Vallem viatorum. ) Frequentem , &

Ut cognoscatur effe os humanum,

]Jit, 1

celebrenr, ut a multis videatur, val-

& fepeliatur.

1 fl*()

pibu

Tituluan.) Defixa, verbi gratia, in

exy 0f

lem fcilicet ,, qua viatores ab oriente

t d dlrlplmt,

tefidunt ad mare Genezareth.

terra fude , aüt aliquo alio figno.

UG& ï

0l

u a

-Qua obffupe[cere faciet , €c. ) Qu

Pollinttores,) Qui: curantfunera , &

gna QU

cadivera fepeliunt.:

yl

li

i

vallis fluport erit viatoribus ob co-

16. Nomen autem cZUitAtis. ) Juxta

piam fepulchrzorum.

ochts q

quam fepelictur Gog cum fuis , voca-

0 ofitul ;

12. Domus Jfrael.) lraelitz.

bitur .4moz2 , qu& vox idem eft, ac

Ut mundenz terrama ) À fotore ca-

-

"

multituda ejus« LiXX. vertunt. moNouy-

1 fepten/ Q

daverum.

l

]ev

Seprem menfibus. ) Miultis menfibus:

terium.

9eiov , id-eft , fepulchretum five cccme-

!

jites

du-

videtur effe numerus definitus pro in-

17. Vizuam meam.) V ictimam vo-

14

pdilmï

definito. Vide di&ta fupra n. 9.

cat Deus magnam hoftium ftragemr , .

qd RP

quam juftitis füe quafi immolavit.

13. 17 qtml glorifeatus /mea) Scrage

y,

684

PROPHETIE EäZEC"HVIELISx

. E

quam ego immolo vobis, vittimam grandem íu

per monteg

lfrael: ut comedatis carngih , & bibatis fan: uinem.

tionem

ua cor

18. Carnes fortidm comedetis, & fanguinem principum

L]

terrae bibet s: arietum ) & agnorum , & hircor

.

21

|

4»

uni, taurorum-

inumic

que , & altiium, & pinguium omnium.

D

gentiur

19. Et comedetis adipem in

faturitatem,

& bibetis fangui-

nem in ebrietatem , de vi&tima, quam ezo im'volabo vobis :

s*

tranil

20. Et faturabimini fuper meníam meam de equo, & equite

forti, & de univeifis viris bellatoribus, ait Dominus Deus.

ramfu

21. Et ponam gloriam meam in Gentibu$ : & videbunt omnes

3 1

efder

gentes judicium meum ,. quod fecerim, & manum

meam, quam

pofuerim fuper eos:

fInus

22. Et fcient domus Ifrael, quia ego Dominus Deus eorum,

a die illa, & deinceps.

»

Prutje

1

23. Et fcient gentes, quoniam in iniquitate fua caþta fit do-

longitu

mus lírael, eo quod dereliquerint me, & abfconderim faciem

meam ab eis, & tradiderim eos in manus hoftium , & cecide-

ihalam

n

Ü

hi

:

rint in gladio univerfi.

u

la

24. Juxta immunditiam eorum ; & fcelus feci eis & abfcöndi

faciem meam ab illis.

245. Propterea haec

dicit Dominus Deus : Nunc reducam

T

captivitatem Jacob, & miferebor omnis domus lírael, & affu-

]

Q

mam zelum pro nomine fantto meo.

" 26. Et

m

»6, E

I8. -rietum , EY agmorum , ; ö'c)

deincleps fcient lfraelite , id eft fide-

li

Ducum, & Principum, quales arie-

les , me Deum illorum ovínipotentem

Wolitqd

tes in gregibus , & tauri in armentis ;

elfe, qui eos e malis eripui.

i Pnbüiï

23- la iiquitare. ) Propter iniqui-

& privatorum militum , qui per agtios,

tatem fuam.

Vitite

& hircos fignificantur.

fs ben

Altiliem , € pinguium. )- Eosdem

Capta fét.) Du&& fit in captivita-

dem c

Duces, & Principes defignat, qui

tem

pniten:

pingues dicuntur, & fapinati , quia

24. Juxta b5nmundittam. ) Ut me-

Y

Aptitam

divitiis abundantes, & bene habiti.

rebantur peccata.

a

R

2OO. S$zeperommen m eeam.) fVlenfam

Q&. Reducam , captivitatem. 74(:05.)

*l

fuam vocat Deus . vallem illam multi-

In libertatem aíleram filios.. Jacob,

(00s

h

Tiu

n!

tudinis . Gog plenam cadaveribus, de

& l1frael, qui captivi tenentur, con-

Cam RUS

qua num. II.

"

regaboEcc'efiam meam,& ab hoftium

tvrannide liberabo.

Y

oI. Pomam. ) Oftendam.

Em, W

judicium. ) Punitionem.

Affumam: zelum. ) "Lelabor populi

34-4 L»'z'

Mauum meam. ) Stragem , quam

mei Judaici falutem , nom propter eo-.

in hoftibus feci ,

rum merita, fed propter me, & no-

T0 m ]

potentiam brachi 1

lte di

mei, quam oftendi.

men meum, ut nominer fidelis, &

22. Er. fczent , 6c.) Et dieilla, &

tifericozg pater.

*

d ofte

tits

I'*

L:

685

CAPU-T XXXIXLK&S XL.

Thoftes

26. Et'poytvabunt confufionem fuam ,& omnem praevarica-

tionem, qua preevaricati funt in me, cun] habitaverint in terra

ncipum

fua confidenter neminem formidantes : ?

üforum-

. 43. Et reduxero eos de populis; & congregavero de terris

inimicorum fuorum; & fan&iüætus '.fuer'o in

[ 4

e

eis, in oculis

s fanguil-

gentium plurimarum.

VObl :

28. * Et fciert, quia ego Dominus Deus eorum,'eo quod'Sup.

& equite

tranftulerim eos in nationes, & congregaverim eos fuper ter—25f23'

Deus.

ram fuam , & non dereliquerim quemquam ex eis ibi.

t omnes

29. Et non abícondam ultra faciem meam ab eis, eo quod

£n, quim

effuderim fpiritum meum fuper omnem domum Ifrael, ait Do-

minus Deus.

CAPUT XL

s Gorum,

Propbetäälendz'tw* futura reedificatio civitatis, cum men[ura in

uf do-

longitudine, latitudine , & altitudine fingularum domus portarum,

» faciet

tbalamorum , froniium , fenqirarum , veflibulerum , cubiculorum,

; cedde-

& graduum : item menluratio quatuor menjarum ad immolanda .

sfcondi

gazopbylacia cantorum, € [acerdetuim,

jacrz)ïcz'q i rurjum

*

*

ac ve[libula templi.

redocam

N Vigeümo quinto anno transmigrationis noftree in exor-

ILI

,af

s, quartodecimo anno poítquam

d-io anni, decima menfi

Rrrr

percuffa

w Bt

o6. Er portabunt , &yc.) Venie't i

o8. Nom dereliguerim quemquam ex

/

il df

lis in , mentem fuorum peccatorum

eis . ibi. ) De przdeftinatis loquitur.

multitudo, & eozum illos poenitebit ,

Sic dicebat Chiiftus Joan. 17. 12. Pa-

ïmpozentem

& penitentlam , quam afilicti capti-

ter , quos dediffs mihs , mon perdids ex

yul.

€/s queuquam.

vitate non egerunt, agent. liberatio-

r i

nis beneficio provocati

quando ad

20. Noz aä/äonddm.

) xNon/ deferaml

fidem conveifi tuerint , contundentur,

Ecclefiam.

j CRPtiVim*,

Eo quod effuderim fpirizum meum.)

penitentiam azentes peccatorum ante

Eo quod toto animo amaverim Éc-

agnitam verititem Pdtk atorutin.

) U n

Q7. Redmxe o co$ de »opulis. ) Inter

clefiam , eo. quod effufiffme Eccle-

quos Jadzi £uerint difperfi, tum per

fiam dilexeiim.

Vel intellige fpirï-

etii ?4[0&- )

tum gratig , juftitie , fantitatis , vel

Titum , tum per Antichriftum , redu-

ios ]^

cam eos a i fuas fedes, & ad. Judzam,

Spiritum Sanétum, | Charitas epizs Des

LUE Y ;

tum corporalem , tum potius fpiritua-

diffaja ef ia cordibus noffris per Spiriz-

p o

lem, id eft ad Ecclefiam Chritti.

n Sandum, qui daius eff. nobis. ad

San&itcains fuero. ) Cum . oftende-

Rom. 5. 5.

bor ? )

ro me Deuin effe, nam fan&us abfo-

N vige/z'mo quinta anno tm:-z.rmi;g-

"2 iQUA

lute dicitur Deus, itaque fan&ificari

*

raiioni: noffre. ) Qua Ezechiel

prül

0.

cum ]Joachim Re

cge traductus eft.a

Uéy *

&

eft oftendere fe Deum etie , ut fupe-

5

Hdehsæ

Nabuchodonofore in Babylonem.

riore cal)j;e num. 16. & 23.

X

y

y,

(

m

»

686

PRäOPäE;&IE E'ZE C.H'IE.LES

*

*

percuffa eft civitas :in

d

pfa hac die fatta eft fuper me manus

(uis,.

e ilinc.

Domini ,& adduxit

(q0 0

2.

n vifionibus

anüur

i adduxit me in terram ITfrael, & dimifit

me fup

er montem éxc

»

elfum nimis: fu

i

$1

per quem erat quafi eedi-

ficium civitatis ver£entis ad-Auftrum.

1n m

menfi

3. Et introduxit me illuc, &-ecce vir, cujus erat Species

quafi fpecies seris, & funiculus lineus in manu ejus, & cala-

qut

mus. menfurz in manu ejus: ftabat autem in porta.

É i

dcen

4. Et locutus eft ad me idem vir: Fili hominis, vide oculis

*

tuis,

uno ï:g

x

(

Im exordio amni. ) Meenfe primo,

Accedit , qyu'—odj tot a Salomone/ re-

latuii

qui dicitur Nifan, & Martio noftro

-

ges tanto tempore ex ingentibus, qua

"Jzefpondet,

in templum inferebantur, tributis , &

g.

Percuffa eff esitas. ) Capta. Jerufa-

donis multum adjeciffe templo proba-

lamo

bile eft.

d

lem a Nabuchodonofem , & incenfa

Porro templum $alomonis

A. E

N

ana cum templo.

oftenfum eft hic Ezechieli defcriben-

tus hic

Manus Domini.)

- Affllatus fum fpiri-

Mel miifa eft. ad. me

dum, ut populus excitiretur ad po-

extmm

tu. prophetico.

nitentiam ejus templi commertnoratio-

&dificin

fimilitudo manus Domini , ut c. g. 3.

ne, quo fe carere intellivebat pro-

&ex (

liuc.) lm terràmr lfrael, ut dicitur

pter peccata fua, "ut ad illius in-

ebrgi

verficulo fequenti.

Ítaurationis fpem erigeretur.

Dein-

Q. Iz vtf(wiäw Bol Y Spiurituï pro-

de, ut deflructo templo a Nabucho-

phanus

p;;pï à

phetico , Vel magna quadam ,

donofore, ejus idea extaret , juxta

Cücitur

admirabili viftone.

quam novum templum eadem forma

Sup.r montem excelum nimis. ), Su-

hs

Íuo tempore rezdificari poffet.

per morntem Moria , in quo Safl"omxop

Vergentis ad Aduflrum. j Quia Eze-

Cumqu

templum conflruxit.

chieli venienti ab Aquilone, fcilicet a

Cubitur

Etq

ucfl - adiffcinm civitstis. ) . Yem-

Babylone, Jadea, &

templum eragt.

litity

plum —Hierofolymitanum — intelligit,

ad

uftrum.:

juod propter atriorum amplitudinem,

muri &

d. Etoeve hr An*el'u"s habens

l'x"iuï's 1

&

& ipfius fabrice arduam molem, fpe-

"

ciem quafi civitatis referebat : tem-

formam viri: isque vel IVlichael, tem-

Vv U

pli, & Ecclefiz prxfes, vel Gabziel,

ln *,

plumne Hierofolymitanum Ezechieli

de quo Dan. 9. 21.

temn]

oftenfum fuerit , an aliquod aliud,

ll

:

controverfia non levis eft inter hujus

Qaæ/ijþecies .zris.v)' Politi , & ful-

p x

gentis

fignificatur pulchritudo, &

tendal;

lociinterpretes , probabilior videtur

eorum fententia , qui docerit ipfam

fortitudo Angelorum.

quodcl'l

Funtcinlzus 1'!1*76;(.'.) EXX. thiaplui:

4 OF

p

templi Hierofolymitani formam, &

cementariorum , quo architedi , &

lu

al

at

menfuras defcribi ; quod fi quezdam

auguíliora dicuntur, quam ut tem-

ce&mentarit uti folent ad explorandam

À

AL

L

rectitudinem parietum.

Áf«

lo Salomonis, aut Zorobabel con-

Calamnus menura.) Menforius.

De-

venire videantur, id ex de caufa ac-

atru ]

cidere, quiatypum cum antitypo mifcet

fcribit archite&iäguram.

W (

r

propheta , templum fcilicet cuin Ec-

4« Vide oculis zuis, &c. ) Diligenter

A p

clefia Chrifti, ad quam frequenter

afpice, & attemte audi omnia, ani-

Uiffe Jj

niente avolat ,

Aülen

"

moré PrOPheE;u'um.r

"ioque theþrva, quz oftendam tibi.

pf [

Ü

*

-

CAPUT

687

| manus

tuïs; & auribus tuis audi, & pone cor

um in omnia, quse

ego oftendam tibi: quia ut oftend

a

dunifit

q

ntur $ibi, 2ddu&tus es h.uc;:

:

annuntia omnia, quase tu vides

, domui

af adi-

$. Et ecce murus forinfecus in givcuitu domus undiqué, &

t

ex cubitorum, & palmo: &

in manu viri calamus menüu; :

Species

menfus eft latitudinem zediffCii calamo uno

& h-

* aïtitudinlem quo-

que calamo uno.

6. Et venit ad portam , quae refpiciebat viam Orientalem, &

€ Qculis

aícendit per gradus ejus, & menfus eft limen portze calamo

— À ——

füis,

uno latitudinem, id eft,limen unum calamo uno.in latitudine:

mone r&

7. Et thalamum uno calamo in longum, & uno calamo in

latum, & inter thalamos, quinque cubitos :

bus, qu

ibutis ,

8. Et limen portse juxta veftibulum porta intrinfecus ca-

lamo uno.

]o probt-

9. Et

Salomonii

Er ecce muras fersujecus. ) Mu-

Limen.) Hebraice eft "o fzzp!a-;quaïx

defcribere

rus hic five peribolus erat tertius,

vocem aliqui 7o/es interprzetantur , fed

y ad pee

extimus , qui cotum claudebat Vtempäi

idem eft ;; eadem - enim eft utriufque

efhoratio"

edificium.,

poftis, & liminis, && fu

peïli-minaris*

opat PïO-

Sex cmbitermm . C9 paimo. ) Duplex

crafhties.

Mis u

Hebrzis erat cubitus, facer, & pro-

7. Et tbalamum.) Id eft unumquem-

l. D(f m'

phanus.

Sacer longitudine fuperabat

que thalamum; fex enim erant , tres

Nabacho-

prophanum palmo uno.

Itaque cum

ex una parte portz , (& totidem ex

dicitur,f2x ez£itorum , 69 palzo: fen-

altera, ut dicit infra n. J2. erant au-

4, a

m forima

fus eft, fex cubitorum non quorum-

tem thalàmi parva cubicula, ubitem-

[2

cumque, fed eormm, qui vulgarem

pli cuftodes habizabant.

Ut bene hzc

itï : Eze

cubitum fuperant uno palmo.

intelligantur, veftigium templi pictu-

il

« 4

Et men[ns eft latirudinem, 6$c.) Y am

ra expreífum prg oculis habendum,

n erant.

latitudo, quam altitudo hujus extimi

quod habes apud Villalpanduim.

fl

muri erat urfius calami; erat enim re-

Et izier thalamos, 6$c. ) Murus, &

liquis muris interior.

fpatium quod inter duos thalamos in-

g hb

6. Qua relpiciebat iam Orienta-

tercipiebatur, erat quinque cubitorum.

g, feme

l. ) lüteligit portam precipuam

8. Limen porta jaxta veffibulum por-

] Gabridy

templi, quasfpectabat Orientem ,. &

t infrinfeéus, €fc. ) Limen fcilicet

per quam exeuntes Orientem verfus

porte verfus atrium , in quod per por-

r

& f

tendebant.

Habebat

autem unum-

tam illam patebat ingrelius.

Erant

td0,

&

quodque atrium ternas portas, unam

enim he porte, quales effe folent por-

ex oppofito frontis cempli, que fpe-

tz urbium, que duplices. funt,-

guic

&abat Orientem , alteram, ad latus

porta una urbem ipfam refpicit, &

Aquilonare , tertiam ad ineridionale.

tell ;

appellari poteft porta interior , alte-

1orandäm

A fcendit per gradusoims. ) Areaenum

f

ra refpicit campuimn, feu viam, per

atrii |

iraelitarum erataltior atrio gen-

quatm venitur ad civitaten, & voca-

inter has

yru$ p

tium omnium extimo, ideoque adil-

ri poteft porta exterior.

lam per gradus afcendebatur, quos

duas portas eft fpatium , five area,

fuiffe feptem habemus ex LXX. qui

Ü

iam facer textus veflibulum vocat.

Jiigre

habent, qwa refpicicbare orientem iz [e-

P

Orta igitur interior habebat limen

Iliä ] a,m-

ptem gradiéns.

menfura calami que , ut exterior n.

jj ibl

4

688

PRO-P'H

LEX EZXZECHIELEIS

g. Et menfus eft v

ibulum þäz*tæ o€to cubitorum, & fron

1.

tem ejus duobus

veftix

fecus.

j

;Qb Is : k'feftibulum autem portae erat intrin-

16 ]

Io. Porro thalämz

ored ad viam Orientalem, tres hinc, &

qu *

tres inde : meníu

riuna tti

& menfura una frontiuni ex

tem T

^

e

:

b

utraque parte.

ante trj

II. Et men

f

us eif latitudine

m- Iiinfmis; portae decem cubi&dQ

" |

rum , & longitudinem port& , tredecim cubitorum. :

& p

12. Et marginem ante thalamos cubiti unius: & cubitus unus

guopt

finis ut

1

s

1g. |

rimque : 'thalami gutem feg. cubitorum erant hinc; &

inde.

ä—inemþ

! mi usque ad te&tum

.13. Et menfus eft portam a tecto thal

Crmcscerep-s

ejus , latitudinem viginti quinque cubito

7

2

rum : oüium contra

faste al

oítium.

Frogtes

2 Cubitos, & ad frontem

14. Et fecit frontes per fexagint

Srmmad

t

15. Et

. Hiïïit

atrium portae 'undixquef Perlarc:'uiïum.,

f' 74)75?4&11

o Vefiibulum porza otfo .cnäz'*torum. )

I2. Er margimem, €$c.) ijebmi'ce

lag

Scilicet longitudinis. , Foxnix enim,

eü*x 5133 gebsl, que vOx terminum

ignificat , & hoc loco accipitur pro

jf Ahila 8

quæ" ante unumquemque: thalamum

it fullm

arem veftibuli imminebat, octo erat

fpatio, quod erat inter portam ,

Á &PPQ

cubitorum ; licet enim thalamus unus

unum ordinem thalamorum, id eft

Er d |

fex tantum cubitos haberet, fornix ta-

cubiculorum una ex parte muro. ad-

,

men, qux innitebatur poftibus inter

hzrentium, &alterum ex altera, quod

cndom

fe diftantibus cubitis octo, totidem

unius cubiti fuifle dicit. ^ Hujusmodt

ménlurg

'lres

cubitos habebat k)ngïtudinis,

margines, five fpatia ab architectis

&t (

autem erant fornicis quafi partes , cum

Italis appellantur, Memérertz.

I 4

tres effent thalami , ut dictum eft, &

Ef cebitus unus ffnis utrinque.) Pi-

dm g,

id eft terminus ; cubitus unus

ante unumquemque thalamum fua ef-

7 .

tss f

fet fornix, five fornicis pars, odo

utrinque terminabat thalamos , id eft

cubicula , eaque ab invicem feparabat.

€ubitorum Iongitudinïs-.x

iem, :

Er frontem ejus.) Per. frontem ac-

Hiuc 6 indej) "Eres hiuc, & tres

uf

qu

cipit columnas, feu potius femico-

ihnde: tres ex una parte, ( tres ex

Tius Poræ

altera.

lumnas veftibuli, qua-inter thalamos

pitium£

exant difpofite. , Has aitfuifie duorum

I3. Ee men[z: Bfb portam, €5c.) A.

16. F.

cubitorum i& latitudine, five craffitie.

tecto, thalami, quod eft ad Aquilonem

&t x

porte, ad tectum thalami , quod eft

Veflibulum autem porta erat intrin-

SQS lr

féeus-) Yd eft, inter duas portas.

in meridie, accipiendo totam Jatitudi-

Tittr

II. Er men[nus eff latitudinem , &c.)

nem fabrice cum fuis.thalamis &

at

!

Menfas eft latitudinem ejus fpatii,

tecto funt viginti quinque cubiti.

4des |

Tth

quod eft ab oftio unius thalami ufque

Ofium contra oflinm.) Oftiam tha-

érOn

ad oflium alterius thalami e regione,

Jami unius oppofitum *erat oftio thà-

T'?U/ u

df ne:

& ex adverfo pofiti; hoc enim fpa-

]ami alte rius.

r*

T

tium fuit decem cubitorun.

I4. Fecit fi

ontes per f»:xa(äinm ctebi-

j

me hCl

Longirudinem porta.) Poxte altitu-

:0:.) Fecir, ld eft metiendo defigna-

t"(h ä] 3

ümenm.

vit, ipfaque menfuræf oftendit frontés

hij ,

BRBv43r

689

«

y

A

iton

at usque ad fa

1em

Jittife

Y

15. Et ante faciem portze, quee pertiri

veftibuli portee interioris, quinquaginta

bitos

16. Et feneftras obliquas in thala

is, &

ntibus eorum,

inc, &

quae erant intra portam undique pe

RI

2

itum : fimiliter au-

lUm ex

tem erant & in veftibulis fene

per g

yrum intrinfecus; &

ante frontes piétura palmaru

cubifof

17. Et eduxit me ad atrium ex

it;eï'ifu-sv, &äc&e gazophylacia,

& pavimentum ftratum lapide in atrio per cir

i

cqitum : triginta

US unus

gazophylacia in circuitu pavimenti -

*

inc; &

18. Et pavimentum in fronte portarum ,

feeundx:üxi lopgi:;tu-

dinem portarum erat inferius.

tedum

N

: g. Et

Contta

füife altitudinis fexaginta cubitorum.

Et aute fromtes priluya palmuarum. Y

F'rontes aliqui interpretantur eo/smzas,,

In Hebrzo eft, & po/7 pa/me , id eft

Yontem

mmachus vertit z«eacáotig, quas

unicuique pofti , aut columneg infculp-

j E

J

Hieronymus ím commentario Czr-

&x erant palmarum figurz, ideo pictz

d

cumfhautias xeddit , Syorzachus, inquit;

palme variis in locis templi,, ut fi-

id. eft,

Tobraice

aptenprezatur. circumflanzias .,

gnificaretur templum Deo a Salomo-

zrminum

ffantia quadam , €$ terre folo eretia

ne ere(tum ob eximias victorias- Da-

in fublme.

Videntur eile ex, quas

vid. codlitus: conceffas.-

t Qro

um, «

Itali appellant,- Pz/zffrate..

X7. Eduxis me. ) Ex poita, quam

, i*

Er ad Frontem , €c. ) /Équali fron-

defcripfit; indeque' egzetfüm 'duxit in

té , id. eft , altitudine columnazum

nüro i

atrium exterius.

4 qLIO(.

cin&um erat undique atrium; par

Et ecce , €c.) Vidi atrium , cajus

xiusmoct

menfura columnarum- ordinibus erat

atrium. cingentibus.

pavimentum erat.ftratum 'IaPide , Clk—

;Chiæ&iï

ca quod . erant zazophylacia difpofita.

!

13. -dnte faciemy 6c. . Quuemadmo-

Gazepbylacia.) Cubicula Levitarum,

dum n. r5. menfus. eft latitudinem

in quibus ipfr, & Sacerdotes habita-

7;25-) H-

totius fabrice porte per latitudinem ,

ts U05

bant, & gazas, & fupellectilem tem-

;, i*

ita nunc éandem metitur per longitu-

pli affervabant. .

dinem , itaque a facie anteriori por-

Srratum bapide. ) Ín

| FHebrao eft

,mbät

tz, ufque ad. faciem . interiorem alte-

& a

"su nzfpe, que vox fignificat pru-

a. 21

riusporte veftibuli, totuminterjectum

245, & fenfus eft, pavimentum ftra-

fpatium fuifle quinquaginta cubitorum.

tumr fuiffe lapid

16. Femeffras otliqnas. ) Gu fcili-

V

e prunas colore rgfe;»—

g.)à

re;nt/e;

vilonet

cet extrinfecus angufíte erant, intrin-

fecus latz; has $ymmachustefte D.

19. £ pzz'z'*)fm—entum;) Latitudopor-

(UOJ e

ticuum, qua utrmque procurrebat «

Jatt

iptud

Hiéronyio appellat ro£isag , 404 fci^

lbl

hcet , zeffar [agittarum. anguflums 1m

lJateribus. portarum , -erat quim»:magin-»

jdl

«des (umem nnmmifiant, ut idem D.

ta. cubisorum , quanta. nimirum. erat

)

t

Hieron. interpretatur.

Nifi fortaíffe

IO'ngïtu.do poxrtarum.

1.115(3

Tofse' dicantur , quod ita facte funt,

la fronte portarum.) d latus porta-

[no m

ut per eas arcubus fagittas in cjrcum-

rum , üt vertit vatablus.-

jectos hoftes impune liceat. ejaculari.

li

Erar igftius) Exathumilus. Wa-

nfi [I/

Itali appellant Bz/efriere;

tablus vertit Pavzmentum i

nfemuæ,-

(

f

1001

Bibl. cum Com. Mfmck,- Tom , V.

Ssss

1;&-: EZECHIELIS

690

PROP

19. Et menfus e

latitudinem a facie portze inferioris us-

n

que ad frontem atri

terioris extrinfecus, centum cubitos ad

x

ter2 f

Orientem , &

hilonfm.

2

2e

?.

20.. Portam quo«

refþicigbat viam Aquilonis atrii

prta

exterioris , menfus

t tam

ougitudine, quam 1n latitudine.

2r: Et thalamos $jus tres hiri

,& tres inde, & frontem ejus,

em. (

s

. & veftibuium ejusl iecundum men.uram port2e prioris, quin-

quaginta cubitorum longitudinem .jus, & latitudinem viginti

z

z

dema

quinque cubitorum.

*

quinqt

22. Feneilrae autem ej

US , & veftibulum, & (culptura fe-

cundum fnenfuram porte, quae reípiciebat ad Orientem., &

qe a

p

feptem graduum erat afcenfus ejus, & vettibulum ante eam.-

cubitol

. 23. Et porta atrii interioris contra purtam Aquilonis, &

M.

Orientalem, & menius elt a porta

cubitos.

3

usque ad portam centum

fronreï

»

24. Et eduxit me

"

ad viam 'Auiïralaem, & ecce porta, Lquæ

lem, (

refp

Iciebat ad Auftrum : & menfus eft »fronite'm ejus, & vefti-

*«

2j

n

bulum ejus juxta menfuras fuperiores.

flras ejus, & vettibula in circuitu', ficut

fene-

25. Et fene

ftras ceeteras: quinquaginta cubitorum longituc?ine, & latitu-

dine Q

Cübito

dine vigintiquinque cubitorum.

z

"26. Et in gra

ftibu-

M

dïbus feptem afcex?dgbatur ad eam, & ve

Cobota

. lum

d

U &

0. E

19. Latitu'dineä, Aream ; five fpa-

cät ad Orienten"x ,ad Aquilonem, &

tium, quod architetti cavadiam vocant.

ad Auftrum,

Haéctenus defcripfit por-

Orta at

A facie porta infertoris.) . À princi-

tam Orientalem, nunc tranfit ad de-

"

l0ne j

j

& d

pio portze orientalis,

quz in*gxcerius

fcribendum Aquilonarem.

Qüm,

atrium inducebat.

23. Ef porta armii intericris , &fc. )

Ànferioiis.) Portam atrü exterioris

Hifce duabus poitis atrii exterioris

P

inferiorem vocat ,, quia cum templum

Orientali ,^& Aquilonari, quas deli-

ll*teüïg'u

in monte fitum eíiet , atria exteriora

neavi, refponelebant ex adverfo alix

ER port

interioribus erant humiliora,

& ad

duz porte in atrio interiori, & idem

Tenfnris

hec per aliquot .gradus ai;oendebatur.

dicendum-de tertia porta, .qua erat

attrii interioris.) Levitarum.

j

ad Auftrum, de qua fequenti verficEz-f

3.L

d Orientem ,. 6f ad Mauiionem. )

lo loquitur.

ftrup

Cavsdium illud quadratum erat, &

Q5. la circtiti. )

]ünge cum feze-

centum. cubitos habebat ab Oriente

féras , hoc fenfu , & vec/fióula , & Tenc-

$u

yrocedendo in Occidentem , & toti-

fhras im circuite.

latiis Ír

Clilcet .

dem ab Aquilone p

;;egrediendo in

Quinquaginta cübstormm y 6c.) Qux

Auftrum,

fcilicét erat longitudo veftibuli ; ut

ü

QO. Pertam quoque. ) "Tres erant por-

latitudo viginti quinque , ut patet ex

ürta

fupra di&is n. 13. & 15.

H(f

t€, qux in atrium exterius induce-

Balitm

26. 4d eam.) Pm*tem.

bant , eodem pláne opere fa&æ, fcili-

P aj

-

CAPUT XL

69I

-

Yoris us

al-

hir;cï. &

ibitos ad

Jum'a-ü.te fores ejus, & caelatae palmae ei nt; una

tera inde in fronte ejus.

[

.97. Et porta atrii interioris in vi

Auft

menfus eft a

)n's atril

tum cubitos.

porta-usque ad portam in via Auft

tirudine.

Et introduxit me in atr

intzïriu

s'ad portam Auftra-

28.

m €us

lem ,

& menfus eft portam jufta menfurasXuperiores.

ls; qUi-

& frontem ejus, & véttibulum ejus eis-

29. 'Thalamum ejus,

-

1 vigint

dem menfuris, &

*

fene

[tras ejus, & veftibulum ejusin circuitu,

quinquaginta cubi

tos longitudinis; & ;l-ati«tudinis Viginti quim

xurg fe

ntem, &

que cubitos.

3o. Et veft

ibulum pef gyrum ïöngi'tudine viginti quinqu'ef

te eam.

cubitorum , & latitudine quinque cubitorum.

*

]

i

ofils,

"E

t veftibulum ejus ad atrium exterrus ,

& palmas ejus in

? cetiturt

& o&to gradus erant, quibus a(cendebatur per eam.

32. Et intro

duxit me in atrium interius per viam Orlenta-

ras fuperiores.

rtà; gue

lem, & menfus eft portam fecundum menfu

,&ve

"Thalamum ejus, frontem ejus, & veftibulum ejus ficut

*

1&41-

fu pra,

& feneftras ejus, & vettibula ejus in circuitu, longitu-

cot fene

& latitudine viginti quinque

dine quinquaginta cubitorum;

& latit-

cubitorum.

*

ejus, 1d

eft, atrii exterioris, & palmse

44. Et veftibulum

L

; veltibt-

caelatae 1

nde : & in o€&to gradibus aícen-

lu

n fronte ejus hmc,"& i

as EC

fus ejus.

Ssss p

/

illa fpatia vacua , QUæ iþter thalamos

27. Et porta atrii intersoris , ö'c)

ylonett, &

Porta atrii Levitarum , quz erat e re-

magni veftibuli erant, quorum unum-

jripltpo*

gione portz atrii exterioris, quam ha-

quodque quinque habeat cubitos lati-

yfit ad d

tudinis, ut dixit n. 7. longitudinis au-

enus defcripfit , diftabat cubitis cen-

tem vinginti quinque ; hec enim erat

tum. .

Mocat aü-

ï)aïi:, ö(f')

29. Interius.) Atrium Levitarum

latitudo maenr veftibuli.

; giterloI

tem hic veftibulum fpatium , quod

intelligit , ad quod patebat ingreffus

conftabat ex duobus oppofitis fpatiis

yi d Il'

per portam eodem opere, & eisdem

vario li

menfuris cum fuperioribus."

quinque cubitorum, quz inter thala-

& yem

mos erant, alterum ex uf parte,

H

gr &t

29. Iz. c"irmiz"zz. ).»Vide dicta n. 25.

& alterum ex altera, & przterea ex

fpatio vacuo- magni veftibuli.

t verfiCU

4o. Longitudine vigints quinque culi-

fOlUuM .

6:. ) Villàlpandus legit ,

32 l& atrines interjti:.—) Ín. idem

Q.zziyzguagintzz*.cuäz'ta: longitudinis , &

illad atrium Sacerdotum, & Levita-

LA

latitudiyis Uiginti quinque cubitos 5 quia

rüun, ad quod nunc ab Angelo. in-

y, U

troducitur per portam orientalem ,

fcilicet eadem erat omnium portarum

azchitectura, & dimenfio.

Sed cum

ut fupra n. Ig- inductus fuerat per

:) Qut

Vulgáta confentit textus Hebraicus,

portam auftralem.

Afibul.s 7

D. Hieronymus, Vatablus, « alii

In 33.. Thalamum ejus , & frantem ejus.)

y pl

"Hebrmeo eft, Tbalamos, 65 .frontes

þ&lïimï Maldonatus & Corn.'a La-

ejus, utir.öf( D. 29. & n. 36. |

pide ajünt Vefcibula, vocari quatuor

692

vþROPH

T'IJE--EZ.ECHI;E'LIS'

45.

£, Et introduxi

e ad portam , qnz: refpiciebat ad Aqui-

lonem, & menfus e

ai110 1

d

fecundum meníuras fuperiores.

36. 'Thalam

S5

frontem ejus, & veftibulum ejus, &

lon

onem

feneftras ejus per c

; lengitudine quinquaginta cubi-

á

pott

torum , & latitudine

lgint!

nque cubitorum.

37. Et veftibul

ejus reípictebat ad atrium exterius, & cze-

Vi2m

latura palmarum

FA

temp

dibus afcenfus ejus.

fronte ejus, himc,l;& iïxdef, & in o&to gra-

&

Ó

^./.58. Et per fingula gazophylacia oft

j

facert

rum : ibi lavabant holocauftum.

z

iui;i in frönïtïi.þus 'pofta-

fl

15

39. Et in veftibulo portae, duze men

fze hir;c, & duse mentze

nf

inde: ut immoletur fu

X

per easholocauftum & pro peccato, &

*

4-

pro deli£to.

ht

4o. Et ad

latus exterius, quod afcgndic «ad* oftium porta,

Cem

qua pérgit ad Aquilonem, duae meníze

ante veftibulum portze, ducze meníae.

, & ad latus ,a&erum

*

41. Quatuor menfze hinc, & quatuor menfze inde : per la-

Thatja 1

tera portae oCto menfze erant, fuper quas immolabant.

frenta,

ideirer

42. Quatuor autem menfíse ad-holocauftum , de lapidibus

alini |

quadris extru&tee : longitudine cubiti unius, & dimidii, & la-

|

dtalice

titudine cubiti unius, & dimidii, &.altitudine cubiti unius,

4

fuper quas ponant

&

-

r«z;—'pic&

L

| yafzg, in quibus immolatur holocauftum,

"

£ *

victima.

iteref

, Er labia earu

phriaz

m palmi unius, reBexa'ïintrinfecus per cir-

In cil

44. Et

at i

cuitüm : fuper.menfas autem »cil.rnes ?bl.ationi&

f38. E; per fngula gazopbylacta , &f« )

dem fimiles poftes, fuper quibus ex-

|

mini!b

p w

Singuli thalami, five gazophylacia

panfe. pecudes jugnlibantur in holo-

lh &

habepant fua oftia,, per quz ex atrio

cauftum, vel pro peccato, vel pro igno-

Oflàre

victiinz immolande in illa infereban-

xantim delicto. [ta Villalpandus, &

k

tur, ut in ipfis earum inteftina, &

Corn. a Lapide.

a M

carnes]avarentur ante earum oblatio-

lexn

40. d latus exterins. ) Meftibuli.

Y rt]w

nem, &.concremationem. .Ad hoc

Suod afcendit , £5c.) la. loquitur,

t

Wt

enim extructa erant fena hec

quia ad portam per gradus afcende-

ld

lacia, five thalami,

-

gazOpþy-

batur, pergradusocto, ut dixit n. 57.

qv

39- Et i veffibule. ) Inte

riQri, Ve-

Cerdo

meimoratz.

42- Quatuor Amter) men[e, ) [am

Ua

ftibulum portg vocat,

quod portz

Ws

eminentia tegitur, quod duplex -erat,

Super quas pa)umt Vaja , c. ) 'Tas

il

alterum interimus, alterum exterius , in

lia vafa e

: z

n

t cultri , phialz, quibus

uütroque quaterne erant menfz , . 1d eft,

fanguis vi

&

imarum excipiebatur , ace-

-q 11]

Cübje

univerfim ofto, ut ait n. 41. quafi di-

tabula, fcutelle , quibus thtus, fimila,

ts

cat: in ipfo veftibulo interiori por-

& fal, duibus afperg

enda erzit: victi-

t$& erant dug menfz , hinc ad binos

ma , imponebantur.

pO

poftes, & duz menfz illic ad. toti-

E Ld&ia tAr t ) la vocat cy-

HEi)l u

E

*

M,-—x "

p

*u.

Li

J

!

j

,CA'TPIU"I;..X.ï*..

693

d Aqi-

m in

44. Et extta kþortäm interiorem ; gaZ0 «h"y'laciia* cantoruü

atrio interiori, quod erat in latere

rtcee r

icientis ad Aqui-

ejus, d

lonem : & facies eorum contra viamyAu

d

m , una ex latere

1 QUb

port» Orientalis, quae refpicieba

Aquilonis :

45. Et dixit ad me: Hoc €

azophylacium, quod refpicit

US, & cæ'

viam Meridian

:

odo gre-

templi.

am, fac,er.d.ozum, erit, qui excubant in icufftodiis

N

46.. Porro gazophylaci

üm, quod refpicit ad viam Aquilonis,

us port

facerdotum erit, qui excubant ad minifterium altaris, 1fti funt

filii Sadoc,

» menia

niftrent ei.

qui accedunt de filiis Levi ad Dominum, ut mi-

KCAL» i

47. Et menfus ?e&:aï:rium löngïtüdine centum cabitorum, &

[]

latitudine centum cubitor

] DOTtæ,

ciem templi.

Qm'per quadrum & altare ante fa-

; alterurm

Ssss -

48. Et

Ls pEI' 1&

iatia menfarum ,. five earum äddï?a-

refolvetur. Hoc gazoþhylaci:um, quod

menta, & ornamenta fuperiora, que

refpicit viam meridianant, facerdotum

jl

idcirco erant reflexa; h&c enim erant

eft, qui cuftodiunt euftodiam templi,

oalini unius.

Noftri etiam architecti

iibl

id eft, quoerum munus templum cu-

ji, &

talice appellant, £« ezzafz.

ftodire.

Gazaphylacium autém vocat

44. Extra portam 1ntersorem. ) Quue

numero üngulæri unum cubiculorum

jj unluss

"

Q uafi dicat :

aultolts

refpicit atrium interius.

ordinem , ita Maldonatas , & Cor-

ingrefius atrium interius vidi gazo-

nehus. At Vilialpandus in delinea-

phylaczia, id e&, cubicula Cantorum.

tione citàta , unum tantum .cubicu-

IÍAn cubiculis juxta portas (quz n. 17.

lum attribuit cuftodiz templi, & rur-

u E

ait fuilfe triginta ad fingulas portas)

fus unum cuftodiz altaris, cujus men-

/

miniftri cempli hibitabant , alii in aliis

tio in fequenti verficulo, & duo' hec

pro cujusque officio, & dignitate. In

cübicula in eadem ferie conftituit cum

, qpibus &

Xur jn 100

lis ergo , qux erant ad portam aqui-

cubiculis Cantorum , ita ut cubicu-

lonarem ,

Cantores habitafie" dicit.

lum cuftodiz templi fit ultimum 'in

vdpioigoe

Ita Maldonatus, & Corn. a Lapide.

ferie verfus meridi:m ; cubiculum ve-

dP il (s D

Villalpandus in delineatione fecundi

ro cuítodie altaris fit ultimurm in fe-

Ve&igii templi cubicula Cantorum con-

rie verfus Aquilonem.

fbl

flituit fuper portam orientalem , per

46. Ifti funt fílii Sadac.) Ex ene-

ia Joqnis

jgg al

quam patebat inoreffus ad atrimm fa-

re Sadoc, qui illuftris fuit Poncifex

cerdotum.

tempore Salomonis, primusque in. e-

g dT

Uza ex latere perta.?)

Unä feries ,

jus templo facrificavit, && munia fa-

p!ü/ä' ) dl

»nus:'ordo cubiculorum erat verfus

cra Obivit, & Salomonem in Regem

illud latus porte orientalis , quod ad

inunxit, & confecravit.

4

y

Aquilonem profpiciebat , alter autem

47. 4trium.) Interius , quod erat

TO qul

Du

cubiculorutn ordo erat verfus Occi-

Sacerdotum , & in quo erat altare

J

epatm.

dentem ; h&c refpiciebat Orientalem

holocauftorum, hoc ait fuiife centum

this fl

portam , ille occidenralem.

cubitorum longitudinis , & totidem

jj gt It

.

]atitudinis.

5

(45. Hec ef? gazaþþ)y/aciumk

Hebraifmus, qui clarius hoc pa&o

4

vocat Cy

u

Atare. ) Holocau&orgm

N

/"

X

P d

x

—

694 . /P ROP

HETLIE EZECHIELIS

, E

.48. Et introduxit*?

e in veftibulum templi, & menfus eft

Qs cubi

vefiibulum quin

"ubitis hinc, & quinque cubitis inde, &

& trium cubitorum

fcptem Q

latitudinem po

um gubitorum hinc,

P

5

j Kt

inde. -

autem v

jatitodine

49- Longitudinem

ibuli viginti cubitorum, & la-

m

titudinem undeci

C

ubitorum,

o&to gradibus afcendebatur

j E

adeam. Et colu

f

nínae e»ränt* in frontibus ; una (hin'c,— & altera

nem Iter

inde.

-

-

ó, Late

CAPUT XLI

eminentia

; Difpofttio readificandi. templi jux?d pa?;es fz';fzgulas.q

bis pet c

T introduxit me in templuim, & menfus eft frontes, fex

tem Pm;

UER R a

u

cubitos latitudinis hinc, & fex cubitos latitudinis inde,

latitudinem tabernaculi.

procurrente

2. Et latitudo portze decem cubitorum

: erat, & latera portee

riorem tety

enat viglnt': :

quinque cubitis hinc, & quinque cubitis inde, & menfus eft

Cubitos. d&c

longitudine

[ae!

L d

| ejus quadraginta c.tubitorum, & latitudinem vi-

hinc cabiti

ginti cubitorum.

*

que, usque.

4. pE

lenritudn

p Usque a

x:

9. Vefilulum templ. ) Portïcum

2. lib. 5. c. 46. àit fuiffe decem . cum

dübitorum o

intelligit ipfi templo adherentem. Vi-

dimidio, atque ideo liberum fuilfe

r

'g. I fro;

de dic

Asg. Reg. «06- n. 3.

fÍcriptori decem , aut undecim nume-

poltes hinc.

Quizoue eubitis.) INon loquitur de

rare; $

qualitef enim ab utroque di-

dinis duorg

toto veftibulo; nam hoc fuit longum

ftabat.

thitudim

viginti Cubitis, latum undecim , ut

E£ columss erant'i;—z frantiäu;.'-) VDe

ittélit v

ait verficulo fequenti, fed loquitur de

hifce columnis multa diximus S.Reg.

U explicas

muro, qut utrinque claudebat vefii-

7. an. I$ & deinceps, qus vide:

A. 4j

bulum; Villalpandus, appellat poffem

4 ngi;;

vefiluii , Chaldsus , fremtem veffitutz.

I« [N tezlum. ) In primam templi

(tomm,

Hujus iuri utrinque.craflitiem hic de-

partem , quz dicitur Sanctum.

4hie fdu

feribit , quod fcilicet utrinque fuerit

Mezfus eff fronres. ) Poftes* porte

mbl part

craftus quinque cubitis.

templi.

qum jim

Et latitudinem porta trium cubito-

Latitudinem tabernaculi.) lta appel-

W G;*ïhcce-

j

rum.) Quantum ipfa Iatera , aut hu-

lat fuperliminare, quod, cum planum

ïpþe

:

lre ea

meri porte extendebantur ufque ad

elfet, & extenfe cortinz fimile, por-

B Parjer

angulos interiores, erát trium cubi-

tafn obumbraret more tabernaculi.

Q. Latitudo porta decem eubrtortum

Ht t

torum, vide c. fequenti n. 2.

U ldfif!ta

49- Longitudinem antem, 6c.) "Tan-

erat, ) Quanta fuerit altitudo. non di-

"t virva

ta erat longitudo veftibuli , quanta

citur in facro textu, fed Villalpan-

zdis ipfius l:titudo, cui pretenfum

;

dus conjicit fuiffe viginti cubitorum ,

ftbpelli

erat ipfum veftibulum.

dupla fcilicet proportione ex archite-

quf. par

Ef latitudinem nnudecim cubitortm.-

&orum regulis.

At 3. Reg. 6. 3. dicitur fuiffe latum

Ef latera porta.) lta vocat partes

899 nfon

NI n

cubitos decem. Vil!dlpandt:s- parte

parietis a lateribus pgrtæ relictas , &

*

üitin fi?

E

E

a

$ RUT "Xur

605

us eft

5. Et ïntrogreffus intrinfecus menfus ;eft in fronte portee

duos cubitoss & portam,

i, &

fex :c":'ubi.torum,-& latitudinemi p/ortæ?

toum

feptem cubitorum.

.4. Et menfus eft longitudinem

inti, cubitorum , &

latitudinem ejus viginti cubitog

ante4atiem templi, & dixit

7&13'

ebatür

ad me : Hoc eft San&tum fa

orum.

alteta

s. Et menfus eft parietem domus fex c

läïtorum,-&flatitu*di»

nem lateris quatuor cubitorum undique per circuitum domus.

6, Latera autem, latus ad latus, bis triginta tria, & erant

eminentia, quae ingrederentur per parietem domus, in lateri-

'

bus per circuitum , ut continerent,

?

& npn' .attinger.ent parie-

$d

tem tem pli.

inde,

procurrentes ufque ad angulum inte-

erant ampliora ;—näm muri, quo plus

riorem templi : latitudo enim templi

attolluntur , ex. regulis architecturx

portæ

minus craffi fiunt.

De hifce cubicu-

erat viginti cubitorum , porta lata erat

fus e&

cubitos decem, relinquebantur ergo

lis nonnulla diximus 3. Re

c.6.

em v-

5. que vide.

Adverte tamen loce

hinc.cubiti quinque, & inde alii quin-

que, usque ad angulos interiores.

indicato 3. Regum haberi hec cubi-

Longitudinem, 6c.) Longitudo tem-

cula fuifle quinque cubitorum, quod

j D

de fecundo ordine verum eft, veletiam

,P..lj-*usque ad Sancta- San&orum erat

E

m Cum

itorum quadraginta.

deinfimo, fi dicamus infima cubicu-

L

Ie fronte yorta duoscubitos. ) Duo

la fuiffe quatuor palmorum cum di-

n Tulle

uii

y fuffe

pol

es hinc, & inde, & erant latitu-

midio, ita ut & quatuor , & quin-

dinis duorum cubitortim.

que cubitorum dici polfent.

que di

Laritudigem porta. )"Lacerä portz

6. Latera autem. ) Cubicula parva

"u

intelligit usque ad. angulos interiores,

inter geminum parietem |intercepta,

ut explicavimus n. 2. & c. fupgriosi

de quibus fuperiori verficulo, erant

jl

HRC

bv

n. 48.

-

fexaginta fex.

vide

B

4- Long:

tudinem ejw. ) Sah&i San-

Latus ad latus.) Significatur conti-

&orum.

nuatio cubiculorum circa templum,

qenpi

. amre faciem temibi.): Merfus eam

Sic Italice dicimus , 4« »z lato al* al-

um

templi partem, quz fanftum dicitur ,

£ro; da un capo al altro.

, portz

quam jam defcrijfit.

lta loquitur,

Et eranz eminentia, &c.) Cum fa-

bricaretur murus templi , relicte funt

ut fignificet , fe latitudinem templi

| appd

appellare eam , que fanftum: refpicit.

in eo prominentie, qua cazes ab ar-

Planum

chitectis vocantur, fuper qas trans-

, pOl'

rietis templi.

S. Parietem domus.) Craüicigxn pa-

verfe trabes cellarum innite antur,

cull

-

Er latitudinem lateris.) Latera vo-

ita ut neceffe non eflet mürum perfo-

z

cat parva cubicula, quew circa tem-

rare , ut tabulorum tigna illi immit-

non d

plum.erant, inftituta ad reponendam

terentur. Vide di&ta 3. Reg. 6, . 6.

s)?m

Italice diceremus.

Vi erano certe emi-

i

fuppelle&ilem facram , & u eflent

«rm »

quaü parva quedam oratorit. Ait

ABenze, CbeCcaminauamo per'ii muro del

j at

ergo, inferiora hec cubicula iuiffe la-

tempio , Lafctate , acctocché veggeffero l;

titudinis quatuor cubitorum ; n um qux

fravi, 4cci0 mom- foffe ntce[[ario ca;gfc-:

part

ear li ne' murt.

*

&

eä

erant in fuperioribus contignationibus,

481

i

»

*

696

PR O PHE T'ïæjE 4LECHI ELIS

V

x

Bo eapeunee s

7. Et platea erat in rotundum , afcendens furfum per coch-

p.EL

leam, & in coenaculum templi deferebat per gyrum : idcirco

refpicier

o r d

latius erat temsglgjp in

perioribus ,

. & fic de inferi:oribgas

Ties aute

afcendebatur ad fup

iq- medium.

e

9. Et vidrin do

altit

tum, &

811'1' PGT/ C1

rcüjtüm , fundata la-

e

LA

*

*

13 Z

tera ad menfuram

]

ami fex c

itorum fpatio

L)

&aud !

9. Et latitudingn per parietem lateris forinfecus quinque

dinis cer

cubitorum, & erat interior domus in lateribus domus.

14 L:

10. Et inter gazoph

ylacia latitudinem viginti ;ubiþorum in

feparatur

circuitu domus undique.

ir. Et oftium lateris a

d orationem : oftium unum ad .€fiam

1. Et

quod er;

Aquilonis, & oftium unum ad viam Auftralem, & latitudinem

Centum

loci ad orationem, quinque cubitorum in circuitu.

-

-

Iz.Fit

[

fut quie

'Plgta*k.) Ka apþe.llïat l-æiizudinem

Ut' eraf Paterbor domus ; "fe. . In

1. 0. dido

xotundam cochlez.

Dus fuerunt hu-

Hebrzeo eít, 8 imservallum quod erar

jusmodi fcalx ; cum enim cubicula il-

Dominti cubienlorum , qua eramt sm teg-

I £

tm, lu

la' parva eflent pexvia, & ab uno in

plo , fubaudi, quinque etiam cubitorum

aliud. pateret ingreffus, plures fcalas,

erat, id eft, quinque cubitorum erat

rm, fiye

quam duas, hinc & inde in duobus

fpatium , quod deinde in cubie

rm jam d

tributum eft.

À

u!t;;

templi lateribus fieri neceffe no« fuit.

P

i, quod

Ip cenactlum templi,) ln faperioza

'*Xo. E£ zmfer gaz,ap/äj[atik lrztii

eubitorum,

tabulata.

Ver]umm

uem.) id eft plateam , quafi dicat:

00 ab

Laitus erat !'em;'[æm i j?tpcrioriäu-:.,)

platea quzdamvicinti cubitos Tata erat

u

Quuia imuri in inferiori parte craífio-

mter gazophylacia atriorum, & prz-

eem, ts

Qu 1 me

xes, itaque quidquid afcendendo. mu-

dicta cubicula templo adherentia,

zi craffitie ^detrahebatur ,. Jatitudini

qua undique totam domurh cingebant

4 "Háre

:

cubitorum fuperiorum. addebatur.

ab oriente , ineridie, occidente,

Um, Quig

J

& ad Qcci

— Tenedism. ) Pes wedium tabulatum,

aquïionef

In hac platea orabant fa-

&.per medium cubiculorum ordinem,

cerdotes.

Unde de ea dicitur Joel.

diey qy

fic 3. Reg. 6. g. dicitür: Ezper ce-

Q. 17. snter. veféibulum t$ . altare .(1n

Aütm gdif

ebleam: afcendebant im medium. eanacus

hac fcilicet platea) ploraéuzt facerdotes.

ÁQUe Cs

dum , €$ 2 medso in tertium.

1I. Ef effium daferis.) Oftia cubi-

U5 uingne

—.8- Aitirudinem. ) Suprema cubicu-

culorum.

9 dling c

la, que omnium erant aitiffima.

Ad oratiozem. ) Obverfa erant ad

13 Ef "

Fundata- /4;67;1.-) 1n Hebzzo eft ,

locum hunc orationis, quem diximus.

Benfmy fi

fosdamenuta thbalamorum , five cubicu-

Oftlium unum , 65c. ) Ponit fingula—

TL j

Jorum. Fundamenta vocat pavimen-

re pro plürali, id eft, oftia eorum

li lgtt, tju

tum fapremorum cubiculorum. $igni-*

eubiculorum ,.que ad Jatus Aquilo-

Orittt ia À

ficat ergo fuprema cubicula fex cubi-

nare templi erant', Aquilonem re

f)i-:

|

Qo-

tOrum We

tos habuiffe tam in longitudine , quam

ciebant; oflia vero eorum cubicu

Oteitud.

in Jatitudiude.

rum, que erant ad latus meridianum,

Ttig ; Omr

9. Bt laritudintm. ) Varies cubicu-

fpectabant ad meridiem.

hem Cmp],

forum extrinfecus quinque habebat cu-

Et latitudinem loci ,6«.) Et przdicti

I

s 4/1','1

bitos in ?æcityd&ine-

loc.i ; five c11bigïxlorutn.,laciltudinem:

1 QUæddm

'!.(umc

- d

:

C A*P U T XLL*

697

t eoch-

Yirco

; 15.. Et ædiücium*,-.qü*od erat feparatum, verfumque ad viam

refpicientem ad mare , latitudinis feptuagipta cubitorum : pa-

nioribus

ries autem aedificii, quinque cubitor'um latitüdinis per circui-

tum , & longitudo ejus nonaginta cubitópam-

m

qdara—la.-

E

13. Et menfus eft domus ]

On

zitudinem., centum cub

it"orum*,

lm

& quod feparatum erat zedificiu

m, & paril tes ejus; longitu-

guinque

dinis centum cubitorum..

^

»r

14. Latitudo autem ante fac

iem d'omuS', & ejus, quod erat

Rs

orum in

feparatum contra Orientem, centum cubitorum.

t

15. Et menfus eft longitudinen: zedificii contra

faciem ejus,

advum

quod erat feparatum ad dorfum : ethecas ex utraque parte

P.

mdinem

centum cubitqrum ,& temglïum. interius ; & veftibula

16. Li-

pE

u

2

i

E eon

fuit quinque: cubitorum , uti etiam

mium hoc edificium feparatunm, orien-

tem. refpiciens. lata. erat; cubitos cen-

6[. ) IH

n. 9. dictum eft..

, qund n

19. JEdiffcium.) Quod erat fepara-

tum, hujus autem platee longitudinem:

nt n u

eumt.

Ita appellat zdificium. cella-

n.20. vi g*inti"'cu-bitisïdefïhi vit.-

cubitorutmt

rum ,. five cubiculorum, & oratorio-

- Comtra. ar'ientäm.-) Contra atrium'

otum etat

rum jam dictorum templo adhzren-

interius , quod erat. im orientali parte

tium , quod ait fuiffe longitudinis 7o.

refpectu - templi..

1 cubiflxïa

eubitorum.

I5. Lengitudinewm adifcii 7 €fe.)

7 l/:fl'f

Verfumque ad viam refpicientemy, &c.)

Atrii porticum ,. quz triplici ex late-

f dicit:

Quod ab oriente tendebat in occi-

re aquilonari, occidentali , (& meri-

10

Jata erat

diano' edificata erat circa templum.

dentem; tam in latere Aquilonari ,

), & p

quam in meridiano..

ConirA factemr €jus- )

E regione:

dherentudy

d mare. ) Mare vocat: occiden-

templi..

tem, quia Judeis mare mediterraneum

4 derfwm.) Guod edificiunr erat;

1 cmgfbmf

eft ad occidentem.

;idente j

poft templum in parte occidentali , &

gpbatt

Paries autem ediffcit, 85c. ) Hujus

quod. etiam erat.ad latus aquilonare;.

autem xdificii paries, qui domum un-

& meridionale;

siar J«

[

altatt

dique cingebat , latus erat, vel craf-

Erbecas. ) Id eff, porticus. Corn. a:

[ /Ziffdwlf'

fus quinque cubitos, longus vero, id

Lapide ait effe vocem Chaldaicam a

eft, altus cubitos nonaginta.

radice pmy zaraq, id eft, avulfrt ,

ora a

i

Et men[us eff domus, &Jc. ) Qbu'as

abruptt , quod s fcilicet porticus. a. re-

4

ennt il

menfuras fingillatim ,. & perpartes fue-

liquo templi «dificio: eífet: feparata,

rat executus, nunc in unam fummam

nec illi adhereret. D. Hieronymus

in commentario habet £x9£rac, & quid.

j

noua

colligit , ejusdemque longitudinem ab

(ia eom

oriente ad occidentem centum cubi.

eà voce fignificetur explicat : &x9£rac

torum fuiffe docet.

Ipfa enim domus

inquit, Koma appellaut folarím de ce-

Ü Aqllllü

uaculorum parietibus eminemtia , frve

ynem Iu

f

longitudo , & oration's locus , & pa-

cabi

rietes, omnia fimul fumpta longitudi-

müHia ab e0, QUi £a Drimis IBUEHI y

nem complent centum cubitorum.

qua mounulh Gracorum i£oSac vocant.

ü

N

(2U

Qu

Hzc ille.

I4- Lanudo autem , & c. ) Etxpla..

Cepium cul

, rædl&l

sea quzdam , quz jacebat ante exi-

itorum. . Täntæ fcilic&t»t

Bibll,cum Com. Menoch. Tom. V.

d tit

(f

sjine

698

PROPHETIE EZEC HIELIS

^36. Limina, & feneftras obliquas, & ethecas in circuitu pe:

qo.I

Bo

tres partes, contra uniuscujusque limen, ftratumque ligno

1.

per gyrum in Circuity : terra autem usque ad feneftras, & fe-

neftrae caufze fupes«ottia.

tta alp.

42

95, ]

.i7. Et usque ad domum

; t:efiorei*n , & forinfecus , per

omnem pariete

eus d

m ,*fn circuitü intrinfeg:us ,& .£Qr«i,nfecus.,x.ad

.

menfuram.

parete

Coram

19. Et fabrefa&ta cherubim ,& palmse, & palma inter che-

fub, & cherub, duasque facies habebat cherub. -

2 ]

19. Faciem hominis juxta palmam ex hac parte, & faciem

ts

leonis juxta palmam ex alia parte, expreffam per omnem. do-

quein

2o. De

ïnum in circuitu.

Qu g

3. ]

latitudinis , quabte 'erat fe'mplmä

E£ fenefira fc,lakjfs feper. offza.)F'ene-

cui commenfurabantur, 'ita ut area

fire vero templi , que fuper hujus-

pan

quam 6

in medio 3ntercepta quzidratüm zqui-

modi pariete aperiebantur, ab eodem

laterum eüicgr.eï: centum cubitorum ex

ita abfcondebantur, ut ex atriorum

fecus,

omni latere.

"

avimento inferiori videri non poífent.

26. S

](7

el fenfus eft: Fenefirg claufze tri-

Ef templum interius , Gc. ) Atqu

hinc, :

adeo menfus eft templum interius , &

plici operimento , fcilicet. cancellis ,

Atriü veftibula.

[

valvis, & aul«is, aperiebantur fuper

As l

altitadine oftii orientalis domus. .

16. Limima , €$. feneflras , &fe. )

CX

Repetit, qus dixit capite fuperiori ,

I7. Ef usque ad domum interjorem.)

ut indicet Angelum ibi particulatim ,

Id eft : aperiebantur feneftrz modo

20- Df

hic communiter menfum effe per tres

explicato per Par'ietes exterioris doníus

lg/?ü( ,

partes, id.eft, per tria latera, fcili-

usque ad parietem interioris; nam in

Ütentaft

interiori feneflre non erant.

u

al

cet imeridiem , aqu'ilpnem, & Occi-

dentem,

Et feriníecus, €c. ) Forinfecus erant

rpm ,

Fenefiras obliquas. ) De quib

um

feneftre fuo ordine difpofitz.

C

Quant

Ietrinfecns , &Y forinfecus ad mmen[u-

gapite fuperiori pum. Io.

t&m (

Gontra uniuscujusque (ipen. ) Quafi

v4m.) QGQue fenefire tam in parte,

erat a

dicat: poftibus domus fingulis refpon-

quz foras prefpiciebat , quam in ea,

2f L

debant fingula limina, vel tabulata

u intro, debita proportione facte

hrgo d.

fingulis tabulatis.

Villalpandus in

erant, ut fieri folent feneftre obliquz,

)

U

l

1 uff)'qj

paraphrafi ait limina hic appellari la-

vel ad menfuram , fcilicet eamdem o-

mhnes factz.

Ivtifíeat

quearia,quibus porticus erant contectz,

Wm yi

Stratumque ligno, ,€£c.) Poftes ve-

I8. Fabrefatla Cäcftaäim.) In parie-

ln

ro domus, vel paraftates operieban-

tjbus templi infculpte -erant eífigies

'—in&Qrw

tur tabulatis: ze&u/is cedrizis , inquit

Cherubim, & palmarum, ita ut al-

i

& ea

Chaldeus , cubiculorum in circuitu

ternatim fibi fuccederent. Cherubinus,

:

Y eoder

laterum jam dictorum, fcilicet meri-

& palma, ( rurfus alter Cher

(

gbi-

&t on.

diani, &c.

nus, & palma.

Wamertie

derra autem usque ad fenefivas. )

Duasque | facses. "babebat — Cherub. )

Íd eft, paries erigebatur usque ad

Nam alie due in ipfo pariete, .cui

22.. 4

Dottam;

feneftras dotmus , que fuper altitudine

adhzrebant, abfcondebantur.

Ap-

viginti quinque cubitorum al)eri.ebatur

parebat ergo tantum facies.

ücef.

iþognmis .

D7 q

in pariete meridiano , & Aquilenari.

& facies 1eog1isn

W d.

C*A-PU; T XLL,;.

699

X per

z

20. D*ä terra dsq

ue ad füperiora portæïcherpläfm, & palmae

lo

ceelatee erant in pariete templi.

&t

21. Limen

quadrangulum, & f acies* fag&uariï; afpe&us 'coï;-

— trz afp-Ctum.

,pg

25. Altaris

lignei trium cubi'torüm aftitudo : &l*on.gitudä

ET

ejus duorum cubitorum & anguli ejus, & longitudo ejus, &

parietes ejus lignei, Et lo

v/eu:tgs-ï eft ad me: ,Hæcä:' eft rge'nfæ

d

coram. D'omino.

23. Et duo oftia erant in templo,

& iiïn fa,n&üarföï.

aciem

24. Et in duobus oftiis ex utraque parte bina erant oftiola,

fi dü-

quae.in fe invicem plicabantur:

. De

.bina enim oftia erant ex utra-

—

que parte oftiorum.

*

25. Et caelata erant 1

n ipfis ofci—is ten&p*li cherubrm, & fcul-

:.)Fene-

ptura palmarum, ficut in parietibus quoque expreffa erant z

dluju

quam ob rem;

) eoderm

'

& groffiora erant ligna in veftibuli frohtg;forine

triorum

fecus.

! obliquze, & fimilitudo palmarunt

poïïem.

" 26. Super qua feneftree

g t

hinc, atque inde, in humerulis veftibuli, fecundum latera do-

cells,

thn

y lu

Inus , la:;-itqdipem que parietu

'Yttt

j3

CAPUT

rirttt.)

2 modo

;;.o; De terra ) De pavimentb;»

eft quafi menfa , in qua thymiama ,.

Ufgut ad: [uperiora: porti.) Sciicet

quaft grata Deo efca' offertur. — Vef

s (lorus

Okientalis: templi, que eratprecipua,

ità loquitur Angelus menfam panuur.

fa. if

& altitudinem habebat.viginti cubito-

propofitionis oftendens;

qu& erat in eo-

rum;,id eft, ad. altitudineme porte ,.

dem Sané&to.

us eratt

&ï-lquanta, erat altitudo-

Ortz:, tanta

Duoe oflia, &t.) Geminz Fores;.

etiam Cherubinorutm ,.

&

T

P almarum

W

dicat, tam San&i, quam- San-

erat altitudo:

éti Sanctorum oftium. unumquodque

j Paftey

o1. Limez: 7!:405*&74 gtzlitm(-)ï In. He-

binis claudebatur foribus.-

Mu

brzo eft,' ut vertit Pagninus, Tem-

24.. Et: s2 duobus ofliisy 6c. ) Infinz

ne fia

ph wterque: pofis erat. quadvangulus ,

eulis foribus rurfus erant alie bins.pli-

aique

fienificatur portam templi fuiffe qua-

catilesfores;. Itaquein uitoquoque oftio

o 0v

dratam ,. non fornicatam..-

erant quatuor fores ,. due ex una par-

te plicatiles , & totidem ex altera;

Ertfacies fuedparii, &tc.): Sandü

n p.:lrie-

San&torum, & Sanüi facies ,. utpote

28. Eb groffiora erant- [1g59a-,. €$c.))

j

! e[ügiä

& eandem fpectabant'ceeli regionem;

Liena, ex quibus fa&z erant fores;,

m il

&

eodem afpectu videri. poterant.,

ut nimirüm fculpturas- admitterent..

:mbmu)'

erant omnino fimiles-difpofitione.;- or-

/

26. Super que j?ne/t'r—æ.) Vatablüs

hr

namentis, incruftatura..

vertit, Praferea. feneffra ,. Ícilicet. in.

02.. Altaris lignei.) Quod erat ante

lateribus veftibuli.:

(Jrm )

qu

pdrtafu Sancti Sanctorum , quod: altare

Obliqua. ) Vide. di&ta 4'0& : 16..

d

incenfi ,. five- thymiamatis: dicebatur..

Ia bumerulis vcffibuli. , Im lateribus

Pn

Hec efh anet[a.) Vel Angelus loqui-

veflióuli, ut.Pagn. vel, fmper ldatero

Omlms j

portes veflióndi ,, wv. Vatablus..

tur de altaxi thymiamatis ,. «&. fegfus

ELIS

00 *PROPkETLEEZEGHi

L

É lTri

GCUATPUT. XÉIE

erant C0

sque, qua ad fac.rorWz ufüm f

| ertinent :

bus, & (

: J;Z)evïgdzyaþbylatiis., ceteri

L)

" At

readificandis.

n via af

1. [; T eduxit me-in atrium exerius per viam ducentem ad

o1nta

qué

b.nsa

&2 Aquilonem, & introduxit me in gazophylacium, quod

erat contra fe

T

paratum ædi.üyc'ium, & contra zedem vergentem

Qquinguat

/

ad Aquilonem.

Centum :

. 2. Ín facie longitudinis, centum cubitos oftii Aquilonis, &

. Ftt

latitudinis quinquaginta cubitos.

predient

3. Contra viginti cubitos atrii interioris &

'fconktrla' pavimen-

Io. In

tum ítratum lapide atrii ext

?

grioris, ubieerat porticus juncta

Oriental

porticui triplici.

.4. Et ante gazophylacia

-;deathbu;la'tib decem ncubitbi"um' la-

cium ga

. E

titudinis, ad 1nteriora re:

fpif.ciens /-viæ cubit unius. .Et oftia

Z

eorum ad Aquilonem.

t

5. Ubi erant gazophylacia in fu

p-erioribus '"hum'iliöra * quia

lumng mar

fuppor abant porticus, quae ex illis emingbant de inferiori-

X fulciebs

eminebanr

bus, & de mediis ægii*icil,

b5 Tri-

furpeynt.

12 ,,Semndibn latera dpmm.) Eránt pal-

& in gazophylacia, five exedras præ-

lpremg cc

tollebantos

mz, & Cherubim, ut in lateribus

dictas , refpiciebat ex altero latere pla-

Sandi: quid fint hec latera dixi fu-

team viginti cubitorum, quz erat in-

' .Tfl/,j(

pra n. 2. & ut in reliqua latitudine

rer veftibulum, & atrium facerdotum,

qui ta

:11

Ut

ummam

ul

J

parietum , intra-ipfum San&um.

:

& quz totam undique domum , id eft,

N amrimm exterius. ) In atrium lai-

templum cingebat.

COIZ!igngyi(

Et contra pavimentum , &c. ) Re-

IROafione

corum ex atrio Sacerdotuin,

& Levitarum.

fpiciebat ex altero latere porticum ,

UE

Gazopbylaeium.) Gazophylacium vo-

que in atrio Aquilonari. Ooccidentalis

t & 1

erat.

£t "o ,';4

cat ordinem gazophylaciorum omnium.

Contra feparatum adiffczum. ) Quuid

Ul; erat porticus , &c. ). Erat caftel-

licet fupgk-ic

intelligatur nomine feparati edificii,dixi

lüm, velporticus quadrata, qu& erat in

P J"G[D[erf á

cap. fuperiori num. I2.

medio porticuum trium , fcilicet occi-

* ! P,*'g:['i

Contra &dem , &c. ) E regione ejus

dentalis ; aquilonaris, & méridiansz.

i ) p

It

partis tem

4. Via cubiti unins.) Deambulatio

m .

)

Quà

ciebat,

pli; qux Aquilonem refpi-

media lata erat decem cubitis ad pa-

b'icula

(ü')g

2. In facie longitudinis , €$c. ) Ea

rietem, fed ultra utrinque adhuc ha-

.norib]R :

pars atrii Aquilonaris erat longitudi-

bebatviam, & fpatium unius cübiti, vel

ïPf:? erant

nis centum cubitorum ,

extabat adhuc uno cubito.

:

Iatitxld,ixlis

rlOïEg COIU;

quinquag:nta.

V..

Hói eramt gazophylacia ,

MM )

üm e& M

3. Centra viginti cubitos , .

) Ca-

Exedrze, five cubicula faperiofa hu-

tie, fie í

miliora erant, quaminferiora; ab his

altitudiue j

ftellum , vel quadrata porticus, de

enim fuftineri debebant.

qua fequitur hoc eodem verfu, ex qua

tertio.

aditus patebat , & in ambulacrum,

Quia [upportabaut , &$c.) Quia co-

7' Eï PE,.

VOCW i

4

*

VH-C APUT KXLI..

7ol

- 6. Triüegä enim erant, & non habebant columnas, fcixt

erant columnzae atriorum * propterea eminebant de inferiori-

etitoyi

bus, & de mediis a terra cubitis quinquaginta.

7. Et peribolus exterior fecundum gazZop

hylacia, quee erant

in via atriil exterioris ante :

ntem ad

ggzo.ghyla-cia : '10ngit/udo ejus quin-

quaginta cubitorum.

|-

*

, quud

8. Quia longitud

o erat gazop

hylla'ciom-m' atrii exterioris

tgeaterm

quinquaginta cubitorum : & longitudo ante faciem templï

centum cubitorum.

s

lonis, &

9. Eterat fubter gazoph

:

jlacia hzec introitus ab O

fri*fän'te i ia-»

v

gredientium in ea de atrio exteriori.

-

avimer-

1o. In latitudine periboli atrii , quod 'erat contra viam

s juna

Orientalem, in faciem sedificii feparati , & erant ante sedifi-

cium gazophylacia.

orum l-

1r. Et via ante faciem eorum, juxta fimilitudinem gaz

ophy-

Et ollia

"bt 3

lacio-

*

: qui.a

lumnz meridianz, quä's'fupportaban't,

dicat: murus orientalis hujus ædli.fïci'i

& fulciebant ipfz porticus infimz,

Jongus erat quinquaginta cubitis ficut

pferior

eminebant ex ipfis, &- contra&tiores

& ipfa gazophylacia longa erant $o.

furgebant, quam poftes inferiores, &

cubitis.

s

fupremz columnz adhuc exiliores ex-

9. Er longttudo ante

"facïem temp!i-. )

xedraä piæ'

tollebantur , quam mediz.

"Tranfit ab exedris. Aquilonaribus ad

) latete p d

6. Trifega £mim erant , &6c.

) Tria.

meridi;mas.

Metitur ergo latitudi-

qg erat I

quafi cabulata erant.per triplicem co-

nem atrii interioris àb wdificio Aqui-

gcerdotllma

lumnarum ordinem; five tres erant

lonari ufque ad Auftrale oppofitum,

centum cubitis.

qm, i &

contignationes, trabeationes, & co-

lumnationes ex triplici columnarum

9. Gazoplylacia bac.) Auftralia.

ferie, una alteri fu

1o. Je latitudine periboli, &c.) Lo-

g.)Ne

ppofita, fubprdi—

yoiticti

nata, & fubftructa.

quitur de peribulo, feu muro trium

Qccidenwhs

Et non. babebant columnas , &$c.) Sci-

cubitorum ( eufus mentio apud Jofe-

phum de bello fud. lib. 6. cap. 6. )

licet fupe;iora ccnacula.

-Hebr.

fnt Caüe.l'

Proprerea emimebagt. ) ln

qu'a atrium facerdotum cingebat ,

yg d l?l

eft, Preprerea deczfum efl 4 — fumpre-

diftinguebat ab atrio laicorum , loqui-

tur autem de mnuro Auftrali, quáfi

al 0

mis, ypre iferioribus,: & mediis a

m im?'

terra ; quaíi dicat: Neceffe fuit cu-

dicat: latitado hujus porticus ,

d-

bicula fuperiora effe humiliora infe-

Tmuri meridiani ambientis atrium

)eambuwm

cerdotum , cujus aditum , & portam

s *

rioribus; quia columnz eorum, vel

. adhic 3

ipfe erant contractiores, quam inte-

dixi fpectare orientem , procedebat

riores columne , & ideo ficut detra-

verfus occidentem coram latere dex-

$ gilit,*

tero zdificii feparati, id eft templi,

&um eft aliquid fupeiioribus de crafli-

& anteillud Jatus meridianum zdificii,

h)

tie, fic neceffe fuit aliquid demi de

hu

altitudine in fecundo ordine, & in

five templi erant gazophylacia, ficut

erof

tertio.

a Jatere Aquilonari.

r

p np

II. Ef via ante faciem , . ) Vide

9. Et peribolus exterior.) Peribolus

ï

di&a fupra n. 4

Y Q-ula 9

vocatur murus , "vel feptum ,. quafi

——

]

L

702

PROPHETIE EZECHIELIS

lïacio'rum,xquæ erant ii via Aquilonis : fécundum longi»tu-

"E

dinem eorum,fic & latitudo eorum : & omnis introitus eo-

jamos n

1. E

rum, & fimilitudines, & oftia eorum.

2

12. Secundum oftig gazophylaciorum,

quae erant in via re-

mos in

fpiciente ad Notum : oftium in capite vide, quae via erat ante

1.E

veftibulum feparatum per viam

E

rientalem ingredientibus.

lamos m

13. Et dixic ad me: geszophylacia Aquilonis , & gazophyla-

ap. De

cia Auftri, quze funt ante eedificium feparatum , haec funt ga-

per cira

zophylacia fan&a : in quibus vefcuntur facerdotes, qui appro-

jatitudint

Qusrium

pinquant ad Dominum in fan&ta fanCtorum: ibi ponent fancta

fanttorum , & oblationem

enim fanctus eít. '

pro peccato , & pro deli&to: locus

34. Cum autem ingreffi fuerint facerdotes , non ägredlilen-

Curia ]

tur de fan&tis in atrium exterius: & ibi reponent veftimenta

fua, in quibus miniflrant, quia fané&ta funt: veftienturque

anplue

veftimentis aliis, & fic procedent ad populum.

15. Cumque compleffet menfuras domus interioris , eduxit

me per viam portze , quzxe refpiciebat ad viam Orientalem : &

LTMN

menfus eft eam undique per circuitum.

i6. Menfus eft autem contra ventum Orientalem calamo

tile

2 Et«

menfura,.

cuitum.

qu-inggn.to,s Calam?s in calamo menfurae per cir-

r7.Et

Cs

folendeb:

Secuädum longitedinem, U c. ) Quan-

Feffibulum.,' ) Hebr. eft 593 geder ,

ta erat Aquilonarium longitudo , aut

id eft peribolus,. feu murus. feparans

latitudo., tanta erat etiam. Auftralium.

facerdotes. a. Jaicis.

R0 Cilimp.

Qüm vu]gan

Omnis sntvoitus.). Introitus., & exi-

13. Jdifiium feparatum.) la vo-

Quitque,

tus Hebrazis idem eft, quod forma,

cat templum , quod ab atriorum per-

Drintong

ordinatio , difpofitio , & menfura.

ticibus. erat abjunc&um:.

Ere ffosslitudánes 69 oflia eorum , &fc..)

H

Rille cubir

lz Santla .Sautlorum. ) Scilicet exi-

quiu, j

Nede cum fequentibus , hoc fenfu:

ftentem..

Gazophylacia, que erant in parte À-

97 panemf* Suanchla S&n&brum* )1 Car-

tOïllm qu]dn

quilonari , erant ad eamdem fimilitu-

Tl

hig i

lt al

Giffimas..

nes Deoimmo].-tt.as , aC propterea San-

i Culbity

dinem , formam , & modum zdifica-

0. 8

b

tà , qua Auftralia , fed etiam

'o&ia. eo-

I4- Nom egrediemtur. ) Sacris ve-

f?lfg

xumdem..

E

flibus induti.

al

àbid

12. -4d Nétwa.) Ad A

ü[ïrum..

aliüs le&'eüdm

i

15. Domts snter j0ris.) Scilicet tem-

Icpetm

Offium im cdpite wie , t$c.)). E difi-

pli, & omnium atriorum , & gazo-

cium. hoc: auftrale: afcenfum . habuit a

phylaciorum, &c. vocat enim hoc lo-

D'xio qui

fronte: occidentali ,. gradusque ejus.du-

Tonum

Y at

co domum.interiorem totum templum,

t u) C"ï

H

xit in ambulationem mediam fuperio-

atria etiam exteriora complectens ,

rem , qu& procurrebat occidentem

comparatione periboli, &muri, quem

VO:X;-l

verfasfecundum:] onpitudinem peribo-

nunc incipit metiri.

futtoy

TOr m

"t (s

li feparantis laicos a. Levitzis..

16. Calamq wnn[ura , Gc, ) Masi

l

lt

EN

L

N

CAPUT XLI. & P

L

2

£

E

z

longitt

. 37. Et menfus eft contra ventum Aquilonis quingentos ca-.

Qitüs eo-

lamos in calamo menfuraeé per gyrum.

$

;

18. Et ad ventum Auftralem menfus

eft qäingentos cala-

it via te-

mos in calamo menfurse per circuitum.

j

erat ante

19. Et ad ventum Occidentalem men

[ d

ï-?:ïs eüxqui'ng*entos Ca-

ntibus. -

lamos ia calamo menfurze.

120p l-

20. Per quatuor ventos menfus eft murum ejus undique

c fünt ge

per circuitum, longitudinem quingentorum cubitorum , &

ii appto-

latitudinem quingentorum cubitorum, dividentem»in;ter«fan'-

ont fanda

Quarium, & vulgi locum.

: locus

CAPUT XLHL -

ecrediete

Gloria Domini apparente. audit Propbeta, quod fülii ]/rael mon

eftimenta

entutque

amplius pollueut nomen. Domini , &? que fint men[ura aliaris ,

ac Jacrificia ad ipfum [eptem die

lms ;

s edusi

expiandum.

:zal*em '

L T düxit me

talem.

ad portaæ, qua Lrefpicieb'a't* ad viam 'Qri-en-

:

Melnt

2. Et ecce gloria Dei Ifrael ingrediebatu

r per viam Orienta-

T dt«

lem: & vox erat ei quafi vox aquarum multarum, & terra

us

fplendebat a .maj'eftat,e. equ;

a, ^E

" Hl y

ys feparts

mo calamo, quiþfex cubitos. habebat,

peribolo duorum 1f1i11ium calamorum

cum vulgaris non haberet plus, quam

continebantur, hactenus defcriptio , &

quin que.

loca extra templum communia,

) I2*

Quisgentos calamos. ) ld eft, ter

prophana.

.

giorum p**

IB

mille cubitos habebat quodlibet latus

D portam ,65c.) Portam Orientae

quadrati. 'otus ergo murus, five

lem intellige atrii exteriOris.

Glict &*

totum quadratum habebat in circuitu

9. Gleria Dei. ) Figurailla gloriam

bis mille calamos, id eft, duodecim

Dei referens, quam vidit, & defcri-

m ) C

millia cubitorum.

22 S(m

pfit fupra c. 1. c. 8..& c. 1.

01)&8!

QO. Qzauizgentorum cubi:arum.) Cor-

Ingrediebatur per viam Orientalem.)

nel a Lapide , ,cum Maldonat, &

Quia Deus fol eft juftitiz , Oriens

Gcrs

aliis legendum putat calamorum, ut

nomen eft illi; & quia per viam

-

rienralem recta ibatur in SanCtum San-

fit repetitio , & quafi generalis com-

coctte

10

plexio quatuor precedentium dimen-

&orum , ubi erat fedes ejus.

fionum, quatuor verficulis preceden-

Vox erat ei. ) Non Deo , fed ejus

gim )

tibus comprehenfarum.

in. Hebrzo

glorie, id eft, Cherubinis, quaáfi

deeft vox eséitorum ,

dicat: Cherubin , cum currum hunc

it nl

& eiïc tantum

"

jv

7uin gen£orum.

P

Dei gloriofum , ipfumque Deum in eo

L0

quem

Inter fantiuar:

um., 6 vulg: fotum. )

refidentem deferrent, alarum conculfio-

ne fonum edebant fimilemfono aquarum

Inter templum , & atria oxnpia ; qux

ji

) Maxl

5

s

P

704

^ RO PHE T I*-'j'E. EZECHIELIS.

* Sup. 3;,*Et; vidi vifionem , fecundum fpeciem, qduam videram,

füos UX

9. I. quando venit, ut difperderet civitatem : & fpecies fecundum

pollueru

Supra 2fpe&tum , * quem videram juxta fluvium Chobar : & cecidi

fecerunt

I. 1. fuper faciem meam.

9N

4. Et majeftas Dom!ni ingreffa eff tem

- fs TefU

-

pïum*:-per viam PQT:tæ)

uw refpiciebat ad Orieatem.

10. Tu

s.-Et elevavit me fpiritus, & introduxit me in atrium inte-

& corfü

rius: & ecce repleta era* gloria Domini domus.

r. t

6.' Et audivi loquentem ad me de domo, & vir, qui ftabat

domus,

juxta me.

ptionem

7. Dixit à

d me: Fih homin.i's,. locus folii mei, & locus ve-

Dem eus

ftigiorum pedum meorum, ubi habito in medio filiorum Ifrael

Corum :

in aeternum z & non. poluent ultra domus Ifrael nomen fan-

ilins. &

It

&tum meum ipfi, & reges eorum in fornicationibus fuis, &

1]

lli

in ruinis regum fuorum , & in excelfis.

in cirqui

8. Qui fabricati funt limen fuum juxtalimen meum, & poftes

15. [fl

uos

bebat qul

imindaritirum-,l quae dum. iiïgex-, fe, &

Ditüs in J

ad littora,. & faxa: alliduntur, fre-

enim. Deus fü-p'e't alas Cherubin, &

pedes fuper propitiatorium habebat ,

10 CIrqgit

munt & ftrepunt.. .

:

ut fepe loquitur fcriptura Pfalm. 79.

Et zerra: fplindebat

. &:.) Ejus cla-

.

Qu Jkde.c ];;lper Cberuäim, &6c.

N

xitate. & lumine: illuftrata..

Habito.) Habitabo, ut eft in He-

é

t qum

3- Quam videram..). Capite fcilicet

breo, in quo habitare decrevi, ut

DECNET

L.8. & Io.

3

verfer fn medio filiorum Ifrael.

e

Dotigs p

Cecidi.. ) Obftupefadus fplendore

meum ! k].. |

Et non polluent. slira, 6$c.) Quia

g:ioriæ. Domini..

poft reditum e Babylone Judai am-

LR

7S.. In: atrzum. i;»zte»rim'.)-SacärdOtgllne

plius idola non coluerunt.

'lHiF fomen

6. Et andivi. ) Deum. mihi e San-

Fornicatzonibus. ) Idololatria.

qmdem, "

&to. Sanctorum loquentem.

le ruie:s Regum fuorum. ) In cada-

* ll;

Etvwir.) Angelus aliquis, ille for-

veribus Regum. — ''emplum enim, &

mm, &

taffe, quem viderat c. 1. 7. cujus afpe-

loca f'dCl'Zl C()fltä&u cadaverum con-

n.OI,] tämen 1

€tus. erat , quaft apeilus. aris caudentis,

taminabantur. Alluditad Amon, &

LE

quod, propterea. eft valde verifimile ,

Manaffem Reges, qui fepulti funt in

I'*l'

Ollun

quia ftatim. num. feq. Dci perfonam

hortis fuis prope templum 4. Reg. 21.

n

Wtir f

Íuftinet.

Corn. a Lapide putat ver-

18. Cadavera nofter interpres ruinas

ba illa, /eces [oló; mei , €6c: a Deo

t iirio

appellat, ut etiam a. Grzcis dicüntur

Tüic ?

prolata , fed Ezechieli, qui ob fra-

7FT OULT G.

U] ?n

À

gorem , quem. excitabant. Cherubin,

In excelfés. ) In quibus idololatria

V. 02

H CR

& ftuporem mentis propter res illi

exercebatur.

Tnw Qu

objectas. non bene dicta perceperat ,

9. Fabricatt funt, €$c..)) Reddit cau-

We htïh*l

ab Angelo, qui illi adftabat, repetita.

fam, cur templum polluerint, quia

da

7« Locus folii met. ), Scilicet hic eft,

cum juxta templum fuas «des habe-

&t

y t Cu

in templo nimiram, & przfertim in

rent , Ícelera, que domi. fux perpetra-

GXETIm

propitiatorio.

bant, in templo perpetrare putabantur.

nlhm

Lecus vweffigiorum , Q'e.) Sedebat

tam à

Alii cuni D. Hieronymo ita expli-

5

B;g

^ (s Q

:

l

&

CAPUT XL-II(I:'

705

rideram,

&

cundum

fuos- juäta poftes meos: & murus erat inter me, & äos:

polluerunt nomen fanttum meum in abominationibus , quas

X cecidi

. fecerunt: propter quod confumpfi.eos in ira niea.

: 9. Nunc ergo répellant procul fornicationem fuam, & rui-

l poytæ,

: nas regum füorum a me: & habitabo in medio eorum femper.

ro. Tu autem, fili hominis? oftende domui Iífrael templum,

vm inte«

. & confundantur ab iniquitatibus fuis, & metiantur fabricam.

11. Et erubeícant ex omnibus, qua fecerunt: Figuram

jui ftabat

domus, & fabricce ejus exitus, & introitus, & omnem defcri-

ptionem ejus, & univería praecepta ejus, cunttumque ordi-

loc&s Ye

nem ejus; & omnes leges ejus oftende eis, & fcribes in oculis

om Hrael

eorum : ut cuítodiant omnes deícriptiones ejus, & praecepta

(Qen f'dn'

illius , & faciant ea.

g

s us &

15. 1fta eft lex domus in fummitate montis ; Omnis finis ejus

dn circuitu, fan&tum fan&torum eft: haec eft ergo lex domus.

Agoftes

13. litee autem menfurae al

taris in cubitu veriffimo, qui ha-

fuos

r ——á

bebat cubitum: & palmum : in finu ejus erat cubitus ,& cu-

-

bitus in latitudine, & definitio e

J

jus usque ad labium eius, &

abin, &

.

in circuitu, palmus unus: haec quoque erat fofía altáris

14. Et

Pfalm. 79

2 »

m; 6e.

cant: cum juxta templum meum ha-

dtin He

bitarent , non fuerunt aliis meliores :

LI. Exi£&:. , €5 introifus.) l otam

figuram, rationem & orditiem fabrics,

lecrevi, Ut

fed potius polluerunt nomen fanéctum

eft Hebraifmus. Vide fupra c.42.11.

[radl

meum, ideoque cez[ump/f eos im ira

Præ,æp

4 Qu

fe *e/'—w-') Leges, & xitus fa-

ze4. .lNon ommis, qui peccat , pol-

crificiorum. -

Judæi am

--luit nomen Domini; imo nec omnis

I2. Ifa ef lex demus.) MHwc eft

quidem, qui graviter peccat ; fed il-

at

templi defcriptio, & delineatio.

le polluit, qui cum nomeh ejus pro-

Omnis fenis, &c.) Hi funt fines,

!l

[naev

fiteatur, & ejus fBidem fit amplexus,

hic terminus , & peribolus templi,

jn enim

non tamen vivit, quomodo vera re-

jeum C0

ligio vivendum efie dictat.

quem dimenfus fum c. 42. n. 16: &

Przci pue

feq. qui fummitateim montis Sion am-

| Àmoty

vero polluunt à , quorum profeflio

biebat, immo & fj

oatia monti adja-

ii f

fanctior eft, & juxta illius fantita-

centia,

tem minime vivunt.

Sznilum Santílorum

n

,EW. ) Locus hic

pre n*

9. Forgicationem.) ldololatriam.

i

fanétiffimus eft.

d dic'üntur

Rzgi.&z;tf.) Ut exp]icavi n.

"

13. -4lrarzs- ) HOIO&:»mRMum.

l0. Offende domus Ifrael tezitlum. )

Verz/femo. ). Perfectiffimo, & exa-

x

1 idololüffïa

Annunta illis templi reftaurationem ,

Giflimo.

eisque magnitudinem, & fieuramde-

Qui habebat culitum, &* palmum. )

Hfï'

clara, && fac eos fuis manious illud

Rg(ïdiïF

J

Quafi dicat, cubitus de quo loquor,

anetiri, ut cum ejus amplitudinem per-

eft-cubitus facer, qui prophanum pal-

æ'l?:)

fpexerint, pudeat eos fuarum iniqui-

mo excedit. Vide dicta c. 40. 5.

ratum, qui pro tot peccatis , tor &

y

f!*etfa

da ffnm ejus,erat eubitus. ) Sinum

yui^

pur

tanta acceperint beneficia.

appellat captivitatem in marmorxeo pa-

J

Biél. cuma Copm. Menoch. Tom., F.

uuu

X

706

PROPHETIE EZECHIELIS

d

Wi füntt

14. Et de finu terrze usque ad crepidinem noviffimam duo

offeratu

cubiti, & latitudo cubiti unius: & a.crepidine minore usque ad

crepidinem majorem quatuor cubiti, & latitudo cubiti unius.

1 E

15. Ipfe autem Ariel quatuor cubitorum ; & ab Ariel usque

Sadoc, :

mihi vi

ad furfum , cornua quatuor.

&

.16. Et Ariel duodecim cu

bitotum in longitudine pär duo-

20. t

decim cubitos latitudinis : quadrangulatum zequis lateribus.

Tiua Cjus

er

Qam inc

17. Et crepido quatuordecim cubitorum longitudinis,' p

or. Et

quatuordecim cubitos latitudinis in quatuor angulis ejus, &

corona in circuitu ejus dimidii.cubiti ; & finus ejus umius cu-

Combure

2 E

biti per circuitum : gradus autem ejus verfi ad Orientem..

eus V.

- tum pro

318. Et dixit ad me: Fili hominis, haec d?citDominusD

tulo.

[ escns

vixhe

nto excifam , altare cingentäm;

[;c:if)itur," ut proxime, fed ban5Nn

2

düenio

cujus profunditas, ut etiam latitudo

haariel, id eft , /eo, De;, quod fcili-

cubiti unius erat, in quam fundeba-

cet in eo quatuor animala eífent in-

4 E

fculpta, leones, aquile , &c..

Vel

tur fanguis victimarum ,. qui per fub-

dotes f !

terraneos meatus emittebatur in : tor-

quiod inftar leonis cruenti , oves , &

rentem..

tauros , &c. qui facrificabantur , quo-

25. Se

damiodo voraret.

vitulum

Et defmnitio ejus, ffc.) Claufura,

five margo , corona, & uafí can-

16. Arielduodecimcubitorum.

) Ariel

Oïïerem,

erat quadratum , & unumquodque la-

celli, quibus finus ille, fivefofía fan-

20. Se

guini excipiendo deftinata fepiebatur ,

tus erat duodecim cubitorum.

lati.erant palmum unum.

p7. E crepido quatuordecim cubito-

Itplebur

—

Hac 714'07!!8.) Hzxc igitqur.

rum.) Crepido major cui innitebatur

I4. Ulque ad crepsdinem novi/]ïmdm.)—

Ariel , cujus crepidinis latitado erat,

feq*a&::&io*g;

omni ex parte Azrielis latitudinem fu-

Crepido alraris erat. duplex , altera in-

i H

ferior, altera fuperior: hic fermo eft

perans cubito uno, cum ergo Ariel

N *A'x&f'.üm

de interiort.

Vide fïguram altaris

latum effet ,duodecim , neceflario cre-

pido quatuordecim habuit.

U iftrg

apud Villa]lpandum pagina" 388.

t acrum

Ef latitzudo cubiti suutts , ) Erat

Coroza. ) Coronam vocat coroni-

la lice itin

crepido hxc alta duos cubitos a pa-

dem, five limbum inftar corone am-

Ubi vero finieba-

19' D-ZLII'

vimento templi.

bientem fummam Arielis fuperficiem,

f

lDtog-

turz, & quafi gradum con(tituebat in

& quatuor ejus cornua.

h

altari, lata erat cubito uno.

Sipus ejus. ) Cujus meminerat n. 13.

ODf

jctriy,

/Zr?ed;m;

Qatzor óubiti. ) : Altitudinis , lati-

repetit enim , quod ibi dixit.

u Tihi

I

tüdo vero eadem, ut in crepidine in-

Gradus antem, Gc. ) Quibus afcen-

s

debatur ad altare , quod altum erat

. Qs

feriori,

.'X (0?:

3. Jpfe autezm dricl.) Ariel eft fu-

cubitos decem , cum crepido infima

iCe ï

elfec duum cubitorum ,

inedia vero

QT

prema pars altaris, utrique jam dictz

119:0

Dv

grepidini innitens.

In. Hebrzo eft

quatuor ,

ut etiam quatuor erat ip-

1e Pnrnr"

ON0n Parel , id eft, mozs Dei , quia

fum XA:riel.

9. Hi femt ritus altasis. ) MHofce

lj /Fþ ,

in atrio facerdotum ante templum in-"

4 u fni

ftar monticuli eminebat..

ritus in facrificando fuper altare ob-

joa?'

Quatuor cubitorum. ). Altitudinis.

fervabitis , ut illud expietis , confe-

"r ,

'ng,. fXh

Al

4b Ariel, j In. Hebrzo. Ariel non

cretis , &-fanclificeris, — Ritus hos in

a

iejr

P

c- APU T XLHL.

7

91

tam duo.

Hi fünt ritus altaris; in quacumque die fuerit faBricatum'; ut

usque ad

offeratur fuper illud holocauftum, & effundatur fanguis.

ti ua1US.

19. Et dabis Sacerdotibus, & Levitis, qui ftnt de femine

el usque

Sadoc, qui accedunt ad me, ait Dominus Deus, ut offerant

mihi vitulum de armento pro pcccato.

üatuor COf-

per duo-

20. Et affumens de fanguirte ejus, pones fuper4q

teribus.

nua ejus, & fuper quatuor angulos crepidinis, & fuper coro-

jnis, p

nam in circuitu ; & mundabis illud, & expiabis.

21. Et tolles vitulum, qui oblatus fuerit pro peccato : &

; Qus; &

4

urus Cu-

combures eum in feparato loco domus extra fanCtuarium.

4

!teml

22. Et in die fecunda offeres hireum caprarum immacula-

tum pro pecca

ys Deus:

i

t0; & expiabunt altare, ficut expiayerunt Vi-n vi-

.

l

tulo.

—— ——

25. Cumque co

mpleveris expians illud, offeres Vitulum de

"O

armento immaculatum ; & arietem de grege immaculatum.

! od Iclli

j dient i

f

24. Et offeres eos in confpettu Domini: & mittent facer-

d

dotes fuper eos fal, & offerent eos in holocauftum Domino.

,&c.ï

&

Ls Oïesä

25. Septem diebus facies hircum pro peccato quotidie, &

antor, U

vitulum de armento, & arietem de pecoribus, immaculatos

offerent.

m Ard

nquodque li

26. Septem diebus expviabunt altare; & mundabunt illud, &

yrarm.

"

implebunt manum ejus

»

Uuuu

Ed

27. Ex-

jojn tf

j inniebatu?

fequentibus prefcribit, & ex Levitico

&6 g6.« 16. 27. erat anm hac

yuriado h

M

iterat. Hic ergo proprie fancit ritam

publica akaris, & loci a Chaldzis

virdine

fervandum in confecratione altaris.

contaminati, & prophanati expiatio,

m erg(

P

) Aff

victimam vituli ,

(urio (*

Ut offeratur fuper tillnd bolocazf nm. )

& confecr.tio per

a?Ce

Ut facrum fit, & fuper eo holocau-

juxta ritum prafcriptum | Lev. 16. 27*

fta licest immolare.

CExtra fanüuarinm. ) Extra atrium

vOC" c(ïï'()m

facerdotimn ,

uod. dicitur fanctua-

19. Dabis.) Mos ritus a me. pre-

f orofi? i

fcriptos-

rium ,« quia fanctificatum & confecra-

u

Ü )thae hy

Defc

mine Sadoc.)W .di&ta c. 40. n.46.

tumerat fanguine vituli ceft.

* Accedunt. ad me. ) À altare meum,

Q29. Hircum c;z,)rgr;zm.*) Teneïïum,

E-

mme[dtn 13

wt mihi miniftrent, & facrificent.

& matris ubera adhuc fucentém.

11'&1

QO. Conmza g'm.) Altarns.

rat hec fecunda viftima expiatoria ,

n

& confecratoria altaris.

Qxlll)uj

ot. Comäzzre.r.) Hebr. comburen:,

"

gm

fcilicet facerdotes ; nec eniin folus Eze-

dponaculatsm.) Non cecum, non

re

o !

pf

chie- omnia hzc per £e ipfum przfta-

claudum , non aliqua ex parte muti-

mel

lum, nom fcabiofum; &c.

xe poterat.

ro

r eïdf ll'

Ip feparato loco. ) Nam qxerzum ani-

.23: Cumque camtt:/evfri.s',) Cum expïa-

malium infertur [amguis pro peccato rm

tionern, & confecrationem abfolveris.

o

95. Faties, ) 9: crificabis.

4 )

I Ob

janfta per. Poutifecem , borta corpora cve-

ïi)eï j

ol

mentur extra caffra, ut ait D. Paul.

26. Imp!e'ämzt amum qfr!;,) Con-

ad Hebr. 13. 1j vide Levit. 4. 12.

&Plem !

h in

fecrabunt illud, rï'rapslaqio áccepta

Klrus

À

r

PROPHFTIA& EZECHIELIS

"08

€

57. Expletis autem diebus, in die o&tava, & ultra, facient

1

don

facerdotes fuper altare hoicacauha véftra, & quae pro pace ot-

ferunt, & plac.'atus ero vobis, ait DUmmus Deus.

Mi

GAPUT

XLIV.

&

quo

Porm fanttuarii claufa qua folus' Deus ingreditur : znczrcumczf

Cur

carne , & corde non ingredientur Janiuarium. mec Levite ,. qui

o

zdgla Jecuti funt , Jed bi miniflri domus erunt : filii autem Sadoc

/acerdat j mgredzem*ur & borum leges -

Do

£

— ponuntaur.

[írze

VT convertit me ad viam portze fan&uarii extenous, quæ

Ia

refpiciebat ad Orientem, & erat claufa.

IDuf

2. Et dixit Dominus ad me: "Porta haec claufa erit, & non

& dí

aperietur,.& vir non tranfibit per eam : quoniam Dominus

Deus 1frael ingreffus eft per eam , eritque claufa principi.

ftodt

3. Princeps ipfe fedebit in ea, üt comedat papem coram

Domino, per viam portse Veülbuh mgredletm

& per viam

Ciüs

eJuQ egredïetm.

Ed

4. Et

Tim

lítae

2. Erit cla»[a. ) Populo fcilicet.

—

a confecmtlone facerdotum, quorum

7

manus vel oleo, quo confeudntm,

Nam fiCeldOtE'S per illam tranfire po-

implentur, vel victima , a

aut re obla-

terant.

portaq

ta, quam dum manu apprehendebant,

Ncn apérietur. ). Sex'diebus perheb-

Cum Q

domadam, fed tantum fabbato.

Ita-

Vide 1

Deoque offerebant, facerdotes fiebanz.

&niS j

Q7. Facienr.) Sacrificabunt.

que Cdl)lte 46 nuim. i. lemmus

Erif

B

£r qu& pro pace.) Hoftias pacificas,

claufa fex diebus ,. in :Iwwu.r epus fff,

& incolumitate fu-

qu&s pro pace,

die autem fablati apertetur.

ub

tura 1mpetmndd , vel pro jam adepta

Eritque claufa. Principi.) d eft, in

[OLRU

gratias agendo immolabant per fa-

ufum Puncqns, non ut ingrediatur

i

cerdotes.

per eam , fed ut fedeat in ea, ut fta-

0

l em

tim fubdltur

( fe»

I

T convertit /3oe.) Menfor, &

3. Princeps.) Cum faciis intererit.

X

architectus

Angelus fcilicet,

Sedebit i ea. ) Infiftet in limine

Qhte

t

de quo c. 40.

4

[o]

hujus porte; ipífi enim ex privilegio

Santluari exterioris. ) Id eft , atrii.

1/!7 j

conceditur, ut ad locui facrum pro-

prel

ha

Nam fanctuarium interius erat 1pfum

pius accedat quam populus.

Sedere

ünt

templum, San&um fcilicet: & San-

apud Hebrzos idem firhificat, quod

&um San&torum.

i

C(*ITHTIOIRH manere. ItdhCe dlCelelüüq,

Caje

s Hüep.

Et erat. claufz.) Poftquam gloria

S; fermará 4/14 Soglia dignefla porta.

Dei per eam ingreífa fuerat.

Hæc

Ut comedat panem, 6$c.) Ibi victima-

q ï)m"

enim per eam apertam inoredi vifa eft

LD N

ruüm partesedet, quas extra cemplum

prophetz c, 43. 2.

edere non hcebat.

[ce

»I"b

QW

|

D

—

CAPUT XLIV.

709

"

ht

Je Qi«

4« Et adäuxït me per viam portse Aq

uilonis in confpe&zi

.domus, & vidi, & ecce implevit

gloria Dglþirïi 'do'mum—Dg-

mini, & cecidi in faciem meam.

5. Et dixit ad me Dominus : Fili hominis, pone cor tuum,

& vide oculis tuis, & auribus tuis audi omnia, quse ego lo-

[

if

quor ad te de univerfis caceremoniis domus Domini, & de

cun&is lezibus ejus: &-

:f

lj

pones »cor'tuu.m in vlis templi per

F.

omnes exitus fanCtuarii. .

u

6. Et dices àd exafperantem me domum Ifracl: Hæcdicif

. Dominus Deus

Iírael.

*

: SufÉiciant vobis omnia fcälera veftra.domus

x

7. Eo quod inducitis filios alien

os inc/ifcumcii*os kcoi"de, &

;que

incircumcifos carne, ut fint in fan&uario meo, & pollüant do-

mum meam, & offertis panes meos, adipem, & fanguinem:

M

mifus

. & diflolvitis pa&tum meum in omnibus fceleribus veftris.

8. Et non fervaftis precepta fan&tuarii mei: & pofuiftis cu-

pl.

ftodes obíervationum mearum in fan&tuario meo vobifmetipfis.

coratil

Vl

am

. 9. Haec dicit Dominus Deus : Omnis alienigeria, incircum-

cifus corde, & incircumcifus carne, non ingredietur fan&tua-

rium meum,om

"

enus, qui eft in medio filiorum

, Et

X

nisy filius ali

-

1o. Sed

'!frael.

,Uuuu 3

fahed

QU (s

Per viam par-m*lvqäiäuli ; 503 r

Suffictant volis.) Sufficiat vobis huc-

lfn*a 20

"'portam communem Laicorum una

ufque fcelerate e

ciffe.

5

cum ipfis egredietur, & ingredietur,

7. Inciregmctfos.) .Ac proinde pro-

p heb

vide infra cap. 46. num.,3. .De loco

phanos, quibus in fanctum locuin in-

0 ha

^

o

Regis in templo vide , quz dixi

gredi fas non eft: per incircumcifos

ih E"t

Reg..8. num. I4.

autem corde fceleratos intelligit.:

i ffa

Ojffertis panes meos , (5c. ) Offertis

4. Per viam porta Aquilonis.) uuia

porta Orientalis claufa erat, ut dixit

mihi panes, ( vi&timas , quas ab alie-

Hüa t

nuüm. 2.

nigenis accepiftis; hoc enim vetitum

yeliutr

erat Levit. 22.'25. ubi dicitur: De

i Ct?.-

In confpecta ä'amm.) Hebr. z cozfpe-

um .temlþZi n

Ua alienigena non oj['ereti; pases Deo

veftro, & qiidquid aliud dare volucrit ,

&. Pone cor tuum.) ()bfgrva dili-

quia corrupta, 66 maculata fünt oxmia.

l nreïent'

center , & attente.

1 hmme

lInp viis templi.) Utbene mente com-

9. Pracepta fagtluarii meti.) Nequs

ao

alienigena in templum meum ingre-

mVlle

prehendas , qux in templo gerenda

diatur, Deut. 25

^

3*

um D!

funt, quibus locis , quibus ritibus,

Godut

Olfervationum inearum. ) Yn Mebr.

()

ceremoniis , qua Sacerdotibus in-

eft, cuflodie mes, id eft ad cuftodien-

5 J

grediendum, & egredien lum , quouf-

dum templum ; & atria mea.

cae

mü )

que pro

o

orediendut

u

;

n pol-)ulo ; & Prin-

Vobismetipffs.) Pxo arbitratu ve£ro,

(

cipi, &c.

non pro mea voluntate.

9

9. Eurus alienus.

b

Qui non

eft fi-

d

pl

um

6. 44d exa[perantem.) PIW.Ve irritantem

»

:

fceleribus fus.

lius Ifrael..

-

yato

PROPHETIELG b5Z£ZECHLIEELIS

1o. Sed & Levitzee, qui longe recefferunt a me in errore

filiorum Ifrae], & erraverunt a. me poft idola fua, & porta-

H

e [

ï

verunt iniquitatem fuam.

quar

1I. Erunt in fanCtuario meo seditui, & janitores portarum

N

domus, & miniftri domus : ipfi ma&abunt holocaufta, & vitti-

neat

mas populi: & ipfi ftabunt in confpe&u eorum, ut mlnlftrent

!

els.

ex

rone

12. Pro eo quod miniftraverunt illis in confpe&u idolorum *

fuorum, & fatti funt domui Ifrael in offendiculum iniquitatis:

E

idcirco levavi manum meam fuper eas, altDommus Deus &

20

fed to

portabunt iniquitatem fuam.

15. Et non appropinquabunt ad me,ut facerdotio fungamur

aI

:mlhl néque accedent ad omne fan&£tuarium meum juxta fancta

eitot

fdn&orum

256

fed portabunt confuhonem fuam & ícelera fuay

quze fecerunt.

Vi

TO

If

14. Et dabo eos janitores domus in omni mlmüum ejus,

Vicia

)

& in univerfis, qua fient in ea.

15. Sacerdotes autem , & Levxtæ filii Sadoc, qui cuftodie-

pollü

runt caremonias fanétuarii mei :

cum

mazert filii Hfrael a

1

me; ipfi accedent ad me, ut miniftrent mihi:

& ftabunt in

Judica

confpetctu meo, ut ofï'exant mihi ad;t)cm, & fanguinem, ait -

HUmb

Dominus Deus.

2)]

16. Ipfi ingredientur fanéctuarium meum, & ipfi accedent ad

(f nj

menfam meam , ut mmlftrent mihi, & cuílodiant ceeremonias

l |0TO

meas,

E

I7. Lumque

tàm 13

10. Im errove flliorsmm Ifrael. ) Ab-

potuiflent, pm*femm cum magna erat

n

repti , & ipfi exemplo reliquorum

victimarum multitudo , ut.in dedica-

1

-

4

lfraelitarum ad. cultum idolorum.

tione templi fub Salomone.

J(Uï n

Ef portavwerunt iniquitatem . [uam.?)

IQ. Proto,quod miniffraverzmt :llzs )

lffïwüf

Particula & ponitur. pro zdeo, quafi

Qui: populo in idololatria fervierunt,

dicat: ideoque peenam fue iniquitatis

ideo. 1111 etiam ab idololatria revoca-

TAE veft

reportarünt captivitstem* Babyloni-

to, perpetua fervitute obftricti erunt.

EY iene h

1

"]

cam, adhuc a me alio genere penzs

Ia (pr adiciulum mzqu:mhs) Occafio

ll at

pun'emux

mlqaxtems

II. E:wur £m fantluario meo ditui $;

Lewavi manum meam.) Elata manu-

iir;

t

YViims

€6c. ) Miniftrabunt quidem in tem-

juravi.

)len

1*10 fed in vilioribus, & 1gnob1ho-

I3. Nom 4þp70pmquaäunt éfe.) 35

ribus minifteriis, qualia funt zdituo-

cerdotio excludentur, & functioni-

Hl(rh

bus illius.

18 [11

rum, janitorum, &c.

dpff maaClabwat holocauffa , C$c. ) Ex

Portabunt comfufronem [uaum.) NO-

At ö

hoc apparet in hoc munere Sacerdo-

tati ignominia, & in vilibus miniíte-

"HentaTot

riis occuj )ati.

(

tes a * evitis fuifle adjutos; nam Sa-

cerdotes tanto labori pares efle non

féelera: fua-) Ponam fcelerum.

I'*ffo

mlm IU'

CAPUT XLIV.

5

f0

I

17-: Cumque iingredientg.r portas atrii interioris, veftibus

Ofta

lineis induentur: nec afcendet fuper eos quidquam laneum,

quando miniftrant in- portis atrii interioris, &* irtrinfecus.

TUm

18. Vittee line& erunt in capitibus eorum, & fen.inalia l-

| 1&1

- . meaerunt in lumbis eorum, & non accingeptur in fudore.-

opulum,

ttent

19. Cumque egredientus àatrium exterius ad

-exuent fe veftimentis fuis, in quibus minift:averant, & re-

oturm

ponent ea in gazophylacio fan&tuarii, & veftient fe veittimen-

1581-

ia

$

tatis-

I$

tis aliis, & non fan&tificabunt populum in veftibus f

4-

20. Caput au

c

em fuum non radent, ne«c

, d

jue comam nutrient:

.fed tondentes attondent capita fua, -

ant

üt

21. Et vinum non bibet ani

$ vfacer

dos, quando Viïrsgreifurus

iaf

d

eft atrium interius.

i

"

à

225 * Et viduam ,

& repudiatam non accipient ,uxores,' fed'*Lev.

" virgines de femine domus Ifrael :

fed & viduam, quze fuerit 17-1&"

05

vidua a facerdote , accipient.

23. Et populum meum docebunt, quid fit inter fanttum, &

pollütum, & inter mundum, & immundum oftendent eis.

toQIe

tod

24. Et cum fuerit controverfia, ftabunt in judiciis meis, &

fckel a

jnt H

judicabunt: leges meas, & praecepta mea in omnibus folemni-

- tatibus meis cu&todient, & Sabbata mea fanttificabunt.

]. d

25. Etad mortuum hominem non ingredientur, ne polluan-

ient d

.tur, nifi dd patrem, & matrem, & filium, & filiam, & iratrem,

'& fororem, quas alterum virü

À

mofitd»

m non habuerit:in V*qufbus Ccon-

gmqu

iäiminabuntur.

25. Et

xSue

15:1,1:1 eï'ïti

17. r interioris. ) -Atrii Sacér-

dant. Non ita cingulö fe aftringant, ut

, dedict-

dotum.

ad miflifteria apti non fint, X expediti,

s) "Tunica enim linea

non aftricte nimis,

k

f

ed aliquaatum 1

4

áxe,

ul I!ZH )

Veffibus linet

érat veftis communium Sacerdotum ,

IQ. ANen Jantlifeatuas populum.) Ne

j iab

-ex lege Exod. cap. 29. 8.

populus, cui fas non eft, veftes fan-

r

In povtts atrit interiori.f.) Intra por-

&as tangens noxam contrahat.

j g

tam atrii Sacerdotum, & Levitarum.

22. Sed Éj viduam.) Miduam tamen,

(ccifo

Et intrinjecus.) In Sanéto adolendo

24- Srabunt n udiciis m*ei:l) Leoi-

thymiama , accendendo lucernas , &

bus, & preceptis meis infiftent, ut

ponendo, &

ex eorum prefcripto

»judicenc, litesque

fitionis.

auferendo panes propo-

difceptent.

/[u

I8. Fit£a Lnes.) In orbem convo-

25. Ne pollaantur.) Ne legalem im-

ii

lute, & implicatz , ut etiam nunc

munditiam-contrahant. Lev. 21.2.

orientalibus populis

geftare mos ejt.

Qzua alterum . virem wuon babuerit.)

2

Chaldeis 7zzr«, LX

d

. Gidares..

Quz fecundo non nupferit,

g il

[e

In /;m/ore.) EXX ä/iOleütgr; qui

In quiäzs costaminabuntur.) ln iis

enim violenter aliquid faciunt, facile fu-

confanguineis licebit illi fe cor;tami-

anu

*

"I2

PROPHETIE EZECHIE I,,-QLI -l

o6. Et

p'o&quam fuerit emund;atu55 'feptäfn dies numera-

buntur ei.:

V

l

/ i

27. Et in dié i

ntroitus tui in fan&tuarium ad atrium interius,

;

lf

ju

)

ut miniftret mihi in fan£tuario ; offeret pro peccato fuo , ait

^

Dominus Deus.

«(uii

*Num

29.* Non erit autem eis haereditas, ego haereditas eorum: &

futt

19.20.

pofleffionem non dabitis eis in Ifrael ; ego enim poffeffio eo-

Deut.

rum.

"

18-1.

29. Victima

m & pro peccato, & þro deli&o ipfl C01h€den-t:

t

& omne votum in Ifrael ipforum erit.

*

l C(

*Exo.

.. 5o. * Et primitiva omnium primogen!

torum, & omnia liba-

finiq

29.2€C

menta ex omnibus, quae offeruntur, facerdotum erunt: & pri-

C n

mitiva ciborum veftrorum

AE

! dabitis'facerdoti', ut reponat bene-

dictionem domui fuse.

Bentos

*Iev.

& captum à befria de aVibus, & de

51. * Omne morticinum,

in fübi

22- 8-

pecoribus non comedent Sacerdotes.

CAPUT

Lrr

m , oblationes, & primitiz, que mihi

náre , eos debitæ'kpietatis caufa fepe-

offeruntur.

De|

Jliendo ; ut habetur Levitici loco. ci-

lonia |

tato.

Hxc autem de minoribus 9a-

29í Dre peccd!ü;)

lHoRiam pro pec-

cato oblatam.

lean c,

cerdotibus intelligenda funt , non de

777

fummo, qui ne fuper patre quidem,

Ovane vorum.) Quidquid Deo fuerit

aut matre contaminare fe poterat, ut

confecratum. ^ Vide dictà Lev.

hac diif

, cap.

( nam di

dicitur capite illo 21. Lev. n. Io.

Q8. numi 95. 29.

96. Pofiquam fzerï! emundat us, äfc)

20. Ef primitrva omuium primoge-

Præfcrip:g

Tf.af;,-dff.m :

Poftquam difcefterit, & feparatus tue-

niterum.) Eftpleonafmus; eadem enim.

rit a mortuo , (nunc enim emundari

funt priritiva, que primogenita ; quafi

dicebatur, ficut per preféntiam con-

dicat : primitias. omnes five anima-

&PMAZ(

*& Dropor

taminari ) feptem dies numerabunt ei,

lium, five fructuum, & frugum terrz

quibus emundetur, nec illi liceat ad

obtinebunt Sacerdotes.

Qitino .

Primitiva ciborum veffrorum.) Mebr.

SW;[T;]QU

templi minifterium accedere. Alii pu-

tant poft completum emundationem

paffarum veflrarum , id eft panum con-

*téttr [)

adhuc prefcribi "hebdomadam , qua

fectorum ex primitiis frugum veftra-

: F'g'*"r'm

ruim.

QUintg o

abítineat a miniftlerio, fed nova hzc

Primitias enim: panum 'offere-

eifet fanctio ; nihil enim tale habetur

bant Sacerdoti. in. Pentecolfte.

HUS, h&!beg

án Levitico.

Ut reponat beneditlionem ,. €$e. ) Ut

i df in«

Q7. la die tutroitus

fui.) Quo die

Deus benedicat domui tuz, copiam

Vitis

tioml—m tgï.

primum inzreflus fuerit in fan&uarium.

bonorum omnium largiendo.

; ls

WU

T

]i

Offerer pre peccato [zq.) Decimam

aT. Omzae mortiti;»';ium.) Hsc non

partem ephi fimnilz, .

folis Sacerdotibus, fed omnibus etiam

i

Lev. 6. 20.

ïlt præcipitur.

:

Tüm [vm

Judsis vetabantur, Lev. 5. 2. & 11.

Sed maxime

Vi

Q8. Nom erit éid$ Laereditgs

Ut

II. & 17 15. & 22. 8:

& Cery

: du

prefcribitur Deuteronom. g. 11. «X

Sacerdotibus , quos ceteris fanctiores,

i

ln

Num, 18. 20.

& puriores efle decebat; propterea

Unt

y uj

Ego emm po[fe/Fo. eorum. ) . Poffi-

tanquam proprium ipforum preceptum

hon (

n.C]

debunt,enim , & illis cedent vidi-

l

hgc loco repetit.

iil

nlg-,,c

*

"i

UM a

713

[2

CAPUT XLV.

'Jnv terra divifiene, fe

E

Tius

aratis Domino þïinzz'zi'is, a[fignanda eft certa

portio Sacerdotibus , Levitis, civitati, ac principi : Jervandaque

, att

«quitas in ponderibus , menfuris, primitüs, & Jacrificiis ; qua

n&

Jaerificia offerentur. primo ,. ac feptimo die primi menfis , &?

0 €0-

in folemnitatibus Pafcbe , ac : aberna-

culorum.

dent

Unique coeperitis terram dividere fortito, feparate pri-

j*

mitias Domino, fanctificatum de terra, longitudine vi-

|rba

gintiquinque millia, & latitudine decem millía: fan&tificatum

;

n

erit in omni termino ejus per circuitum.

bene

2. Et erit ex omni parte fan&tificatum quingentos per quin-

gentos, quadrifariam

z

per circuitum: & quinquaginta cubitis

& de

in fuburbana ejus per gyrum.

3.Et

1.

Erram dividere.) Scilicet poftIi-

pienc-ia eft ; nam- fi de calamis intelli-

us mihl

berationem e captivitate B;iþy-

gatur, adeo ampla erunt fpatia , ut

lonica. n Hebr. eft, ewm fecerstis

ufibus illis, quibus hoc capite defi-

r p

terram cadeére ia bareditatem.

nantur ,

neceflara rnon videantur.

Serzito. ) Dicit ferz;ite, non quod

N

am fpatium Sacerdotum fexdecim

9 hiert

hzc divifio facta fit adhibitis foitibus

leucarum in longum ftuiffet , fex in la-

a, p

( nam divifa et ex Dei arbitrio, &

tuimn, quale fpatium deferviffe ufibus

pr&fcripto ) fed quia vocaverat 4«-

templi, vel habitationi Levitarum Je-

rediiatem 5 h&reditas autem forte di-

rofolymis, non eft verifimile. Si vero

;rimqgf-

vidi folebat.

-

;

lm enim

de cubitis fermonem effe dicamus, fpa-

Separate -Primitid.? Damina.) Separa

tium Iongum fuerit duabus leucis cum

; anume

te proportionem terrz , quz offeratur

dinidia, latum una le

Domino , & illi fit facra.

uca; quod e;HZ

m tuT9

on-

probabile. -

Santliffcatum.) Ut fanctificetur, c

Santüsficatum erit in omni.täi'mt'no.)

í Her.

fecretur Domino pars illa terrz.-

'Totum hoc terrg fpatium fanQum

Viginti quingque millia.) Calamorum,

pum COl

erit, non quidem ita ut templum, ne-

) v n

quantz longitudinis effet. calamus u-

que ut templi peribolus, fed ita-ut

ü 0&61'6'

:us, habes fupra cap. 4o. num. £,

terra Sacerdotam , in quorum etiam

]

Quz de ingentibus hifce terrz por-

üufum , & habitationem jubetur hec

U

tionibus templo , Sacerdotibus , ,Le-

prima portio feparari.

l'empli enim

vitis, laicis, civibus , « cetera, af-

ambitus, quod in medio hujusce pri-

j Copïain

fignandis, dicuntur, nunquam effecta

m portionis fitum erat, non habe-

dederunt Judzi , vel propter vicino-

bat nifi quingentos calamos per fin-

T

rum infeftationes , vel propter metum

gula Jatera, ut patet ex '€cap.-42. n.

Cyri , aut alias hujusmodi caufas.

16. & 'fequentibus.

P

Vel certe allegorice. de Ecclefia mi-

Q. E£ efil ex ommi perte fancifrea-

L gui

litante, aut triumphante accipienda

fun,0c.) In Hebrao eft, erusz ex

i

funt.

Fortaíle etíam menfura hec

boc pro fantittate, id eft ex toto majori -

o

non de calamis , fed de cubitis acci-

fpatio fpatium quaquaverfus quadra-

)f?äcerm

( Bi6/0 €unm Caml anofbo TOW- yd

714

P.ROPHETIA:;, EZE-,CHI'EL:IS

$. Et a menfura ifta menfurabis longitudinem vigintiquin- , -

que milium , & latitudinem decem millium, & in ipfo erit

templum , fanftumque fan&torum.

——

4. San&tificatum de terra erit Sacer

dotibus miniftris 'fän&ua-

rii, qui accedunt ad minifterium Domini, & erit eis locüs in

domos, & in fan&tuarium fan&tisatis.

j

s. Vigintiquinque autem millia longitu

dinis, & decem mil-

lia latitudinis erunt Levitis

, qui minifcrantvdomui :ipfi poffi-

L

debunt viginti gazophylacia.

(

.

.

.

s dabitis quinque -millia latitudi-

. 6. Et poffeffionem civitati

nis, & longitudinis vigintiquinque' millia, fecundum fepara--

tionem fan&tuarii, omni domui Ifrael.

*

7. P-rincipi quoque hinc, & inde in

feparationem fän&uariig

--

tum defignabis, qüo.d fit pro fan&i-

licet civitatis'.,, & crivium— Jerufalem

tate, id eft pro templo, & ejus atriis.

laicorum dimetitur, eamque in lon-

Quingentas per q(tingentos.) -Spa-

itudine partem forti Sacerdotum, &

j

evitarum facit, fed in latitudine an-

tium quiügentorum calamorum.ex o-

mni latere.

guüiorem, nimirum quinque inillium

Is [uburtana ejm.) Signifïcat inter

calamorum feu cubitorum.

Secundum: feparationem. fanttuarts ,

ipfam templi periodum, & Sacerdo-

tum habitationem tuiffe fpatium quin-

&'c. ) Quemadmodum longitudo vi-

quaginta cubitorum per circuitum, in

ginti quinque millium fanctuario eft

attribita.

quo fpatio, & reverentiz, & fanttitatis

!

E

caufa, & ut-templi pulchritudo . ma-

Oi domui Ifrael.) Omni tribui ;

€«Dccidemns.

h

gis appareret , nullum erat edificium.

nam ex omhi tribu habitaturi erant

3. A men[ura iffa.) In menfura ifta,

in Jerufalem.

hoc eft calamo, : five cubito , cujus

0. Principi quoque.) Dabitis fuum

proxime Tmeminerat.

locum , & fpatium ut ceteris , fed

p*

culiare, & Principe dignum.

4. Sanifrcarum de tfwïd.) Spacium

hoc viginti quinque millium, &c. erit

. Hinc , 6 inde.) Àd meridiem, & ad

fanctificatum de terra, id eft. ex tota

Aquilonem ex utroque latere. Latera

terra Juda, ut in eo conftruatur tem-

autem dicebantur proprieMeridianum,

* L atj

pluin, & domus Sacerdotum.

& Septentrionale, quia longitudo ab

fa]a

T Vig;nti quinque amutem millia. ),,Alïa

Oriente in Occidentem fum:batur.

preter illa , quge Sacerdotibus affigna-

In /Z—pdnztianem f;'mäï*u:trii.) P&lgni-

ta funt.

0

Jubet enim hic Levitis tan-

nus, & Vatablus vertunt , jsxza fe-

tundem fpatii admetiri, quantum ad-

parationem , vOCat autem feparationem

menfus eft Sacerdotibus.

fortem feparatam , quafi dicat : poft

Poffidebunt "viginti gazophylacia, &tc.)

.fortem , quam jufft feparari. primo

In atrió Sacerdotum ; neceffe enim

Sacerdotibus ;; dende Levitis ; teitio

erat, ut dum per vices fuas miniftra-

civitati & civibus, quarto loco fepa-.

ä

bant, ibi eque ut. Sacerdotes fua ha-

rabitis , & defignabitis locum Prin-

berent habitacula.

cipi.

Sequens figura rem ponet ob

6. Er po[fcffonem civitatis , &fc. )

oculos, que etiam melius intelligetur

"'erram hic fortem , & partem. fci-

ex iis, q?æ C. 48. dicenda. funt. -

LJ

CAPUT XLV

715

H]n

Septentrio

erit

[

Sors Dan

lu-

;

*

Sors Afer.

$1Q

5

Sors Nephthali.

*

Sors Manaffe.

fril-

Sors Ruben

ofi

ä

D

Sors Ephraim.

Sors Juda.

Wli

7

t

a

Portio Principis.

Longxtudo Vlglntl qumque qnillium- calamorum, * feu cubltorum.

naril

ssmmmstit

]a-

a

l,

ufilem

? Jore

e

ium ca

]i

llhium . cala-

]lhum cala-

ine atl*

Y

niltutl

Sacerdotum,

hat v

*

eu cubitorum.

do «

*

n ADCORRD .

.

quinque mill

no

*f

L

ti quinque mi

* feu cubitorum.

D

Civitas l tium Civitat

!

* feu cubitorum

nti

.

inti quin que m!

'SUOLI()

embul ;

Occidens.

"'emplum- 1

Portio Levitarum,

l enat

*

morum ,

x

do vigin

morum,

morum ,

j fnum

*

Portio l

f p*

ongltu

Longitudo vigi

L

Portio fervien- i

Longitudo vig

n&ad

4

Latitudo decem mill

[act

Latutudo decem mill. .Latitudo qumque mlll

calam. * feu cubitor

al&m. * feu cubitor.

calam, * feu cublcor

mmum,

— ÁÁ—

qudo i

[

Portio Principis.

at

P Anrm'

Longlcudn viginti quinque millium C'ihmorum, * feu cubltorum.

T f'

* Sors Bem àmin.

PUA

2.

Sors Sinieon.

i p

j p

3. Sors Iffachar

tertlo

4 Sors Zabulon.

cO [epï

5.

Sors Gad

m Prm

Onct 00

'SoIprIo ]A

i V

*

XXXX 24

n

"715

PROPHETIE EZECHIELIS

& in poffeffionem civitatis, contra faciem feparationis fan&tua-

rii, & contra faciem poffeifionis urbis: a latere Maris, usque

de co

ad Mare, & a latere Orientis usque ad Orientem : Longitudi-

&

I-?o

nis autem juxta unamq

uamque partem a termino Occidentali

& d&

usque ad terminum Orientalem.

t

8

8. De terra erit ei poffeflio in.Tfr

ael: & non deþopulabun-

ttiunt

ader

tur ultra principes populum meum : fed terram dabunt domui

Iírael fecundum tribus eorum.

9. Haecdicit Dominus Deus : Sufficiat vobis principesIfrael:

Tirzel.

iniquitatem , & rapinas intermittite, & judicium , & juftitiam

.. facite, feparate confinia veftra a populo meo, ait Dominus Deus.

IO. Statera juíta, & ephi juftum, & batus juítus erit vobis.

u f

Ir. Ephi, & batus eequalia, & unius meníurae erunt : ut ca- .

c H

ïatam |

*Exo. plat decimam partem cori batus, & decimam partem cori ephi:

& p,'cv;

[o,

13. Juxta menfuram cori erit sequa libratio eorum.

Ü

&t dai

evi- — p ,* Siclus autem viginti obolos habet. Porro vigin:i ficli;

2

YOt ipf;

.

hodiem

Nut

n

*& Vigintiqginquey ficli, & quindecim flCli mnam faciunt

3- 47-

13. Et

tit .VE[AH

pellant

C'a;zt;'uz faciem feparatioyis. fantina-

àgros populi, au

*

16 Si

t eum tributis oneret,

i, 65c.) E regione fortis facre, &

& opprimat.

dráchm,

fortis, ftve poffellionis civitatis.

Sed terram dabunt.) lpfi Principes,

preto

A larere maris ufqüe ad mfzr.e.) Por-

aut qui terram divident , feparata por-

z

tioneSacerdotum,Levitarum, &P rinci-

Quàtuor

tio Principis a latere maris, hoc eít

Dory;

ex parte occidua protendetur in lon-

pis,reliquam terram populo diftribuent.

tnna Cor

xum occidentem verfus, ut etiam ex

9. Sufficiat wolis, ffr) Hac&enus

pteïe.a Yi

parte orientali extendetur verfus'orien-

OEpreiïüï'e' populum meum,

tres P*m

tem.

Non explicat , quanta futura

Separate confinia vefhtza.) Ut veftris

tfes alia

fit hec longitudo , fed videtur fuitle

limitibus contenti, alienos populi ve-

ftri non invadatis.

Tum qp;

viginti quinque millium calamorum,

d ' Qu

feu cubitorum , quante fcilicet erant

IO. Starera jufla , €&0.) Commendat

ii

latitudines trium defignatarum portio-

Principibus menfurarum,ac ponderum

equitatem, quia illi funt,qui ea minuen-

Quinque

num, fcicet Sacerdotalis , Levitice ,

Cima; (1'

& Civitatis; hezc enim quinque mil-

di, & augendi auctcritatei habent.

C&l)]ntm.

lia habebat latitudinis , ille vero fin-

II. Epbi , 65 Latus.) Pares menfurg

erant ephi, & batus, fed ephi erat

Dlx fui

gulz decem.

Qund& n

juxta unamquamque partem. ) Ad

aridorum, batus liquidorum, contine-

Qu fe

latus uniuscujusque partis, Sacerdo-

batque ephi-modios tres, ut etiam batus.

talis, Leviticz , & Civitatis.

j'xta. menfíuram . cort. evit &2u4 - li-

UOdeclm

4 termino occidentali , 6$c.) Àb oc-

bratio.) A;qua ad pondus divifio, &

Mnay

cidente in orientem , üive e contra ;

ad corur accommodatio, quafi dicat :

hec enim efít longitudo, ut patet in

utrumque ad rationem cori exigetur,

T&cis ;

tabule delineatione,

IQH

fcilicet ut ephi, & batus fint decima

9. De rerra erit ei poffe/fo. ) Prin-

pars COri.

Primiia.

ceps vivet ex parte terre, quam feor-

I2. Vigimti oboles.) In Mebr. eft,

Oi

Ofltend,

fim ei affipnari jubeo , ne invadat

m2 ] w b/dime grab, id eit,

litig plu s

s

C AV'P U:F XLV.

77

(s

13. Et hee funt primitice , quas tolletis: fextam partem ephi

üsque

de coro frumenti, & fextam partem ephi de coro hordei.

itudie

14. Meníura quoque olei, batus olei, decim pars cori eft:

entall

& decem bati corum faciunt: quia decem bati implent eorum.

1$. Et arietem unum de grege ducentorum, de his quze nu-

abun-

,triunt Tfrael in facrificium ,*& in holocauftum, & in pacifica,

donui

ad expiandum pro eis, ait Doininus Deus.

16. Omn

j Cipl in

[(rael:

lírael.

jis populus terrae tenebitur primitäis his prin

E

hitam

OXXXX 3

17. Et

: Deus,

v'0DS.

graza filiqua, Putat Mamonatüs avo-

nus daret, quam par erat. Jubet er-

r o

ce Hebraica 553 gerz. vocem deri-

go ut fexagefima p*ars frugum pro

vatam caratz;, qua utuntur aurifices,

primitiis Deo detur; jubet enim dari

i ephi:

& pharmacopolsz.

Sed, probabilius

fextam partem ephi, quz eft fexagefi-

Id Hebrzorum tradi-

eft derivari dmó rà» xseurío» ; qu&

ma pars cori.

vox ipfas filiquas fignificat.

Inimo

tio confirmat , que docet pro primi-

hodieque in aliquibus Ícalie partibus,

tiis, nec minus, quam fexagefimam,

i

ut Venetiis , grana illa filiquarum ap-

nec plus, quam

quadrggeümam par-

—

'13. E

pellantur caratz.

Vide intra Luc. 15.

tem dari polte.

16.

Siclus, five ftater, erat tetra-

I

Men[ura quoque olei, €6c.) Ju-

5 Oneley

drachmus , zqualis in pondere, &

bet hic in fexagefimam partem faring,

pretio quatuor Julis Romanis, aut

que pro primitiis offertur , mifceri

rurcipes

quatuor regalibus Hifpanicis.

centefimam partem .olei.

Nam de-

n p

&Prad-

Porro vigtnti ffcli, €?c. ) Hoc eft,

cima pars bati, five ephi eft centefima

aqmna continet fexaginta ficlos. Pro-

pars cori. Corus enim continebat de-

(tribuent,

pterea vero divifit fexaginta ficlos in

. cem batos, five ephi.

Vaenos

tres partes, quia in iVina , five Mina

15. De grege dmentarum.) 'Q—ui du-

tres aliz menfurz continebantur, qua-

centas oves habuerzit unam dabit Deo

j vdiris

rum una undecim ficlos habebat, id

in facrificium.

;opuli ye

eft, quartam partem minze, fecunda

De his, qua nutriunt Ifrael in facri-

vicinti, id eft tertiam; tertia viginti

ficism.) E pinguioribus , quales elfe

debent , qui ad facrificinm deftinantur,

onderum

-quinque, id eft tertiam cum duode-

cima; fingulz etiam he menfurg vo-

ut Num. I8. Ig. 32. prscipitur.

j mite

-cabantur MMinz, atque ideo quadru-

16. Tezeiilur

. Principiz) Sacer-

fhabette

j mfnfuræ

plex fuit Mina, prima quindecim , fe-

dotum has primitias dare, ut ipfe onus

€unda viginti, tertia vigintiquinque,

fuftineat offerendi holocaufta, & vi-

ephi al

quarta fexaginta Siclorum. Sic Medio-

&imas in Sabbatis, Calendis, aliisque

, C

lta Cornel.

. lani duplex eft libra, altera unciarum

feftis pro toto pop:lo.

ia bl

duodecim,altera unciarum viginti oCto.

a Lapide.

Sed. verius videtur intel-

/ um :

Mnam.) Mox eft Greca ; nam p

ligendum hoc de Piincipe politico,

divifioa

Grzcis idem eft, quod z/z« Latinis.

cujus erat ex his primitiis curare fta-

,f i

. I3. Ha [unt primitie, 69c.) "Vaxat

ta facrificia pro Sabbatis, Calendis,

j erige

primitias frugum ,. verbi

r.' tritici ,

reiiquisque folemnitatibus , exemplo

j t

hordei, &c. Deo, & Sacerdotibus

'Salomonis 5. Regum 9. 55. & alio-

offerenda , ne aut Sacerdotum ava-

rum Regum 4. Regum 16, I5. Vide

yir. d

. Eftium ad hunc locum.

ritia plus exigeret, aut laicorum mi-

j "

E

718

PROPHETI/E. EZECIHIELIS

H

17. Et fuper principem erunt holocaufta, & facrificium, &

libamina in folemnitatibus, & in Calendis, & in Sabbatis, &

£,

Cat

in univerfis folemnitatibus domus lfrael: 1pfe faciet pro. pec-

cato facrificium, & holocauftum, & pacifica ad explandum p1o

domo Ifrael.

I8. Hzec dicit Dominus Deus : In primo menfe, una men-

P(u

fis, fumes vitulum de armento immaculatum, & explabls fan—

&uarium.

ZI.J (

Ig. Et tollet facerdos de fangume, quod erit pro peccato-

!ng

ul

& ponet in poftibus domus, & in quatuor angulis CrQPldmIS

altaris, & in poftibus portee atrii interioris.

20. Et fic facies in feptima menfis, pro unoquoque qui igno-

ravit, & errore deceptus eft, & expiabis pro domo.

.21. In primo menfe,. quartadecxma die menfisj erit vobis

Paíchee folemnitas : feptem diebus azyma comedentur.

1

22. Et faciet princeps in die illa pro fe, & pro unlverfo po-

Opts

pulo terrae vitulum pro peccato.

Tum:

23. Et in feptem dierum folemnitate faciet holocau&um Do-

mino feptem vitulos, & feptem arietes immaculatos quotidie

fabi

2b

feptem diebus: & pro peccato hircum caprarum quotidie.

& pQ

24. Et facrificium'ephi per vitulum, & éphi per arietem fa-

porta

ciet, & olei hin per fingula ephi.

25. Se-

$

bar

17.

Super Prmc:pem erunt- bolocau-

Qui loqmtm de facrificio pro igno-

ij

f^. &8) Hoconus fuftinebit Princeps

rantia, cujus mentio Lev. 4.2. & 22.

Sacerdotum, ut ipfe ex primitiis a po-

& cap. 5. 17. & alibi.

0le i

iói

pulo oblatis, vi

imas fuis tempori-

Italice di-

Expiabis pro domo.) Hebr. & LXX.

(,U(th

bus facrificandas fufficiat.-

Expiabis domum , id eft templum ob-

tem (j

ceremus ,

ffará 4 carico del Prmczpe

latione facrificiorum.

tüm f

a

dei Szzcer/an

91. ln primo mez[e.) Mide dicta n. 18.

Dter]

po

I8.. In primo menfe

.) Nifan , qui

Septem diebus azyma comedenttr. )

ptam

partim IMartio noftro refpondet , par-

Juxta legem Exodi 12. num. 15.

k'Pïd

tim Aprili.

22 . Faciet.) Sacrificabit Princeps,

Usa menfts.). Pxima menfis, cardi-

non per fe ipfum, fed per Sacerdo-

C Hln

Sicut di-

nalis numerus pro ordinali.

tes, ut patet ex his , qua dicuntur

Ie, p

citur, &ma fabbatorum , id. elt, prima

cap. fequenti num. 2.

fehtaterum.

QH

uctidie feprezm dieius, ) Quo-

Imilg «

19. De /LGgmrfe.) Sacrlfïcn, vel

tidie feptem vitulos, & feptem arxetes,

3. de

f

piaculi, quod erit pro peccato.

idque per feptem dies.

Vi

In pofHbus domus. ) In poftibus templi.

Hircunm CADTATHI. ) Vlde dicta cap.

el

E£ in quatuor augulis crepidinis.) Al-

43 num. 22.

$us ]

taris.

De crepidine altaris vide dicta

24. Sarr;/ïrzum epbhi , Efc ) Offeret

L

tb

fuprà cap. 43. num. 14.

ephi fimile cum fingulis vitulis, &

ztri dnterioris.) Atrii Sacerdotum

tantundem cum fmguhs arietibus. De

àd h

20. Pre «noquoque , qui 1gnoravit.)

ephi dl&um eft fupra n. 11.

t Qm

vt in f

CAPUT XLV. & XLVI :

719

&

2$. Septimo menfe, quintadeäima die menfis, in folemnita-

i

te , faciet ficut fupra diéta funt per feptem dies, tam pro pec-

XC-

cato, -qgam pro holocaufto, & in facrificio , & in oleo.

pro

CAPUT XLVL

*

Ven-

fate

P?ïta þlfz's Sabbatis ,

ac Calehdz's aperienda , €? que bolocaufta

bis diebus offeret princeps, quavve porta ipfe, aut populus templum

At

ingredietur, el egredietur : de [pontaneo , &? quetidiano priucipis

lints

belocauflo : de ipfius dono filiis , aut fercis dato: loca, in quibus

| þcerdozfgs coquant fa

erificia , €? minifiri vilimas

L

m.

. populi.

1

(Obls

«H

£c dicit Dominus Deus: Porta atrii interibris,*quæ' re-

- fpicit ad Orientem, erit claufa fex diebus, in quibus

opus fit: die autem Sabbati ap

p

M

*

;

e.rietur?/ fed & in die Calenda-

rum aperietur.

|pe

2. Et intrabit princeps per viam veftibuli portze de foris, &

ftabit in limine portae, & facient facerdotes holocauftum ejus,

Yidie

& pacifica ejus: & adorabit fuper limen portae

|vi

?

,& egredigtur-:

porta autem non claudetur usque ad vefperam.

jl fa

3. Et adorabit populus terrse ad oftium

g,Se

portse illius in Sab-

) 1900

ba,t;s, & iIll Calendis, coram Domino..

4. Holo-

&

Ole; bi».) Continebat zmtem r

Til interioris.) Atrii Sacerdo-

duodecim 7339 Jegie; 3395 /eg au-

I.'A

tum. Hxc eft porta claufa,

I

tem tantum liquoris capiebat, quam-

de qua dixit c. 44. n. 2. & 3. Hanc

u ob

tum fex ovorum putaminibus conti-

jubet hic aperiri Principi in Sabbatis,

neri poteft. taque z/z , continebat

& Calendis.

"as

feptuaginta duo ova.

Cornelius a

2. P;inceps.) Rex.

1174

Lapide in Opufculo de menfuris do-

Per viam veflibult porte de foris. )

n

P5

& :

cet Hin olei continuiffe Libras 13

Per portam orientalem atrii exterio-

ris , quod Principis erat privilegium,

icerao

I?;r ffngula ephi.) .Cum fingulis ephi

ut per illam ingrederetur ; populis

hicontu?

fimilz mifcebit unum hin olei.

ingrediebatur, &'egrediebatur per por-

Quo

- Q985. Septireo men[e.) Menfe Septembri.

tam Meridionalem , & Aquilonarem.

In folemnitate.) "labernaculorum.

Gtabit im limine porte.) Ut etiam

aneteh

Vide Lev. 23. 39.

N

fupra c. 44- n. 2. & 3. dicitur.

S;cut fzpra.dicla funz.) Num. 5. 23.

Facient Sacerdotes.) Sacrificabunt.

f at

Tam pro peccato.) ld eft, & quod

Adorabit.) Sacrificiis prefens erit,

attinet. ad facrificium pro peccato,

& preces fuas ad. Dominum lfundet

0ffet

& ad holocauftum , &c. ut dictum

ftans in limine àtrii interioris.

:uliï !

&

eft num. 21. & deinceps, faciendum

Egredietur. ) Sacris expletis , aut

ys P*

elfe in folemnitate Pafchz.

cum : fuæ. facisfecerit. pietati,

"720

PROPHETIXEX EZECHIELIS

4. Holocauftum autem hoc offeret. princeps Domino ; in

n

die Sabbati fex agnos immaculatos, & arletem immaculatum.

at pa

f)

ü€

5. Et facrificium ephi per arietem : in agnis autem facrifi-

cium quod dederit manus ejus: & olei hin per fingula ephi.

fua, f

6. In die autem Calendarum vitulum de armento immacu-

que p

lat um: & fex

x agni, & arietes immaculati erunt.

?. Et ephi per Vuulum ephi quoque per arietem facxet fa-

quo

crificium : de agnis autem, ficut invenerit manus ejus: & olei

l)

hin per fingula ephi.

partem

] : fac

]

8. Cumque ingreffurus eft princeps, per viam Vefhbuh por-

tzee ingrediatur, & per eamdem viam exeat.

131

holoca

9. Et cum intrabit populus terrae in confpe&u Domini in

folemnitatibus : qui ingreditur per portani Aquilonis, ut ado-

16.

alicui-

ret, egrediatur per viam portze Meridianae : porro qui ingre-

dmu per viam portae Meridianae, egrediatur per viam portae

pofiide

Aquilonis : non revertetur per viam portae, per quam mgref-

I"l

fus elt, fed e regione illius egredietur.

Tüm iu

IO. Prmceps autem in medio eorum cum mgredxentlbus

Vertetu

ingredietur, &-cum egredientibus egredietur.

lsss

1r. Etin nundmls,& in folemnitatibus erit facrificium ephi

U NT

per vitulum, & ephi per arietem : de agnis autem erit facrifi-

cium ficut mvenerlt manus eJus. & olei hin per fingula ephi.

fU& àcult

r2. Cum

0€1rr

p fn,ez

Ncom claudetur . ufque ad -ve:/fe W. )

9. Porze. ) Orientalis, ut. dictum

Sed aperta remanebit , ut liber pateat

eft nim. 2.

Y O

profpe&us populo ante temph faciem

Q. Ip confpetin D^mmz) Iu atrio.

mam f

adorare volenti.

Eerediatur per viam porta meridiae

spxïl [/

B. Sacrificium epbi per arietem.) Hoc

n4, 66.). lta ftatutum: eft, ut in tanta

teï th.

explicatum eft c. füperiori n. 2

populi turba facilior, & expeditior

TnCey

Íe agnis autem , €/c.) ld eft, liba-

eflet tranfitus.

Wllenr

men, & menfuram fimilz ad agnos,

10.- Jp sedio (orttm.) Per portam

quos immolabit Pxinceps, non pre-

O;ientalem ingredietur , qux media

pRtletur ]

Ícribo :

det ipfe tantum , quantum

eft inter meridionalem , & feptentrio-

&t, T.

volet , ita tamen , ut olei hin per fin-

nalem.

W Av ] Mn 4

ula ephx fimilz, qu& dare voluerit,

Cem tngrealrenlem ingredietur, G9c. )

hUum

addat, & mlfceat.

Eodem tempore , quo alii ingrediun-

Gu H büldin a a M. ) Vitulum

tur, etiam ipfe ingredietur; & eodem

adhuc la&tentem , ficut fuperiori cap.

tempore, quo alii egrediuntur, & ipfe

f'mhæ &

num. 23. & cap. 43. 22. dixit hir-

em.edlet;ur

P d$.

cum caprarum. In Hebr. eft, Es

II.

In nundimis) la feþ**::, ut eft

bovis, five VAacc , id. eft &dhuc mma-

in Hebrzo.

Cnfd ;31

mane V

trem fequentem , ut lac fugat.

Sacriffcium ephi per virul«m.) Mide

10chqt /

7. Epbi , 6c.) Mxe patent ex di-

dicta fuperiori cap. 1. 24. & hoc cap.

&is nutm. 5.

num, 5.

(at þ&ï f'

ibl ^ (

remaeqte m ass

r

"or

CAPUT XLVL

01in

-X35., Cum autem fecerit princeps fpontaneum hoïocauüdm,

latumn

aut pacifica voluntária Domino, aperietur ei porta, quee re-

fanfi-

Ípiciet ad Orientem, & faciet holocauftum fuum, & pacifica

ophi

fua , ficut fieri folet in die fabbati

8

: & egredietur, claudetur-

1InaQu-

que porta, poftquam exierit.

13. Etagnum ejusdem ànni.immacu

latum faö'/iet

Xholoc-*k:a'uftum

ciet fee

quotidie Domino: femper mane faciet illud.

& olei

.14. Et faciet facrificium fuper €o cata mane mane fextam

partem ephi, & de oleo tertiam partem hin, ut mifceatur fimi-

]i pot«

lge : facrificium Domino legitimum, juge, atque perpetuum.

15. Faciet agnum, & facrificium,

x& ol/eum cata myane— mgne :

jini m

holocauftum fempiternum.

:

t ado-

16. Haec dicit Dominus Deus

: Si dederit princeps domum

dnge

alicui de filiis fuis: haeéreditas ejus , filiorum fuorum

ier.it',

|porta

poflidebunt eam haereditarie.

17. Si autem dederit legatum

de hæf&difate fua un-i fervo-

ingrefw

rum fuorum, eritillius usque ad annum remiffionis , & re-

ntibus

liis ejus erit.

Vþrætur ad principem : haereditas autem ejus fi

183 Et

; ephi

Sz'cutþim.)enerir TRATUS eju:.) : Pr.O

15. Et facrifrecium.)- Id eft, -libakmen,

facri-

fua facultate. Vide dicta n. 5.

ut precedenti verficulo.

à epi!

Q/ei bin, 6c.) MHoc explicatum eft

16. Herediras ejus-) Ejus filii, cui

, Qurn

cap.'fup?riori num. 24. .

eam dedit, quafi dicat : transmittet

. didom

I2. Cum fecerit.) Cum obtulerit vi-

fiülius ad pofteros fuos hanc heredi-

&imam facrificandam per Sacerdotes.

tatis partem, a patre Principe dono

Ton

acceptam. .Loquitur de parte bono-

mtridl'd"

Spontaneum äo!ackujium.) Cum prz-

rum regalium, ut patet ex verficulo

ter facrificia illa, & holocaufta, qux

: in [.mta

Princeps in feftis juífus eft offerre,

fequenti.

,q;editi()ï

voluerit aliis diebus fponte fuum ho-

17. Legatum.

Pt Donunn, ut num.

locauftam , vel facrificium offerre ,

precedenti.

aperietur illi porta Orientalis, ficut in

N

feftis. l'ofpontaneum LXX. vertunt,

Ufgme ad annum rem:jïmi:.

) Ufque

ad annum Jubilzi, quo tempore pof-

ï?tentriU'

Ó oAoqyías, conjefronis,non-peccatorum,

fed laudis, & gratiarum a&tionis.

feífiones ad priftinos dominos revo]-

Afl Ó [')

vebantur, Levit. 2

5. I3. conftituit

I4. Sacriffcium. ) Iatelligit libamen

difcrimen inter pofíeffiones a

Rege

ggredi[m'

eott

fimile, & olci, ut fupra num. 5. &

datas filiis, & datas fubditis , nam

n & ipfe

cap. 45. nüm. 24;

datz filiis transmittebantur ad hzre-

Cara prAHe "mane. ) Singä;;lis diebus

des; date vero fubditis (quos regis

revérentiz caufa fervos vocat) non

f'.f, J Eü

mane. Vox eaza eft Greca x«ra, quod

fignificat /cunnm vel per , quafi di-

transmittebantur, fed anno Jubilei ad

») Vide

cat , per fingvla mane.

Regem redibant , ut dictum eft.

Bilh eum Qom. Menoch, Tom. V. —

f Ca?t'

Tyyy

"o

[5]

L.

PROPHETIJXE EiE CHIELIS

18. Et non accipiet princeps de haercditate populi per vio-

lentiam ;. & de poffeffione eorum : fed de pofleffione fua hze-

reditatem dabit filiis fus: ut non di

1

4ni

fp?ïgaïur populus meus

/

ünusquisque a poffeffione fua.

d

Ig. Et introduxit me per ingreffum, qui erat ex latere por-

üiri,

t&e, in gazophylacia fan&tuarii ad* facerdotes, quce refpiciebant

f

ad Aquilonem , & erat ibi locus vergens ad Occidentem:

20. Et dixit ad me: Iíte eft locus, ubi coquent facerdotes

pro peccato, & pro deli&to : ibi coquent facrificium , ut non

L

eiferant in atrium exterius, & fan&tificetur populus.

21. Et eduxit me in atrium exterius, & circumduxit me per

domu;

latus

51

quatuor angulos atrii & ecce atriolum erat in angulo atrii;

,

atriola fingula per angulos atrii.

4 ]

22. In quatuor angulis atrii atriola difpofita, quadragiüta

d vj

Üri

cubitorum per longum

/

)« triginta pe;* latum : menfuree gnius

quatuor erant. .

(

Um n

23. Et paries per circuitum ambiens quatuor atriola : &

culinse fabricatae erant fubter porticus per gyrum..

Per aU

24. Et dixit ad me : Haec eft domus culinarum

4

,in qua s

üsque

quent miniftri domus Domini vicï.timas populi.

m

&

fenes,

tranfin

Qon po

IADA

a

E((g á

pan

da

CAPUT

templi :

&tium &

18. Per violentigm.) Wi fuübditos

T vfr.

"

&äxþe nefas eft. Vide fimilem phrg—/

Ql QIüg

opprimendo.

fim fupra cap. 44. I9.

Inen à &

Ut zon difpergdfur , Efc.) .Ne exci-

2I. lz atritm exterius.) In atrium

que lo

dant, aut dejiciantur privati poffeffio-

populi.

ne bonorum fuorum.

"triolum , €fc.))

(&h&r f

In angulis quätuor.

SZHV

I9. Per ingref[um.) Per portam

erant quatuor atriola feparata coquen-

de/

?

Aquilonarem.

dis carnibus facrificiorum deftinata.

qn Q.m f

Ex, latere.) Ad latus porte Orien-

22. Men[ure untus quatuor erant. )

talis atrii Sacerdotum.

Erant quatuor hec atriola ejusdem

4d Qry,

Vdflls

20. Santl ificetur paplglus.) Noxam

plane menfurz, ejusdem latitudinis ,

& per

conc:*aþat tangendo, quod illis attre-

& longitudinis.

POF'dm à

ia :)e*::e *:Je*

723

Yi0-

-

G A UT; XLVIH.

lg.

N

"Aque fübter limen domus egïezlz'em'es; & in latus Zeihplz' dextrum

defcendentes , efficiuntur torrens , qui tandem son . polef]. transoa-

por-

dari , &? Janat omnia , ad que pertigerit, babens pifces, €? arbores

bant

. fru&iferas : termini terra Jantie , que duodecim tribubus

]

:

J/rael, €&? advuenis. dividenda eff.

d

lotes

non

T convertit me ad portam domus, & ecce aquce egredie-

"E

bantur fubter limen domus ad Orientem : facies enim

domus refpiciebat ad Orientem: aquae autem defcendebant in

: pet

itril;

latus templi dextrum ad Meridiem altaris.

.2. Et eduxit me per viam portze Aquilonis, & conve

rtii:- me

gixäta

ad viam foras portam exteriorem, viam , quze refpiciebat ad

/

Orientem : & ecce aquae redundantes a latere dextero.

unius

;

3. Cum egrederetur vir ad Orientem , qui habebat funicu-

]um in manu fua, & menfus eft mille cubito

5

s: & t?aduxit me

per.aquam usque ad talos.

4. Rurfumque meníus eft mille, & traduxit me per aquam

]a CO

usque ad genua :

$. Et menfus eft mille,

& tyfaduxit me per aqüam usque ad

renes. Et menfus eft mille, torrentem, quem non potui per-

tranfire: quoniam intumuerant aquae profundi torrentis , qui

non poteft transvadari.

;

.yyy)? 2""

6E

P

D

. Copvertzt gme ad viam foms.) V.am*ï'

i

portam domus.) Templi Ori-

entalem.

blus vertit , & circuzre rae fecst 12 Viam

Ecce ag egrediebantur.) Villal-

foras, dacentem ad portam. exterzoren,

pand. ait fuiffe has aquas fubterraneas

(fcilicet Aquilonarem ) zz viem , qua

tendif im orzentem.

Italice diceremus,

templi , que per canales dudm in

yUT

atrium Sacerdotum influebant, qua-

mi fece girare pev. di fuori, dalla porta

/ l

rum ufus erat victimis lavandis , &

Sez£entriozale all Orzentale.

folo cruore infecto.

Sublimiori ta-

Et ecce aque redundantes.) Ile ipfz,

j p

quas viderat verficulo fuperiori per

men, & potiori fenfu videntur hg

aque fignificare baptifimum , gratiam,

dexterum templi latus defluentes , &

i gtrium

& do&rinam Chrifti.

templum circumambientes ad portam

^ Sulrer limen domus.) Yn Hebr. eft,

orientalem redibant.

uamüï

de fub limine demus , id eft de loco,

3. Cum egrederetur vir.) Angelus

qui erat fub limine domus.

fpecie Architedi, quem videram ca-

mn*atä-

d Orientem.) Eluebant Orientem

&

pite '40. 5.

a

verfus.

5. 4qua prefundi torrentis,) InMe.

9. Per viam porta quilonis. ) Per

brao eit, daus nabationi: , Md eft,

ejusdem.

UT

poxtam Aquilonis,

que non poterant trajicinifl natando,

£

124

PROPHETIZ EZECHIELIS

6. Et dixit ad me: Certe vidifti, fili homin

.is. Et eduxit

iói

me , & convertit ad ripam torrentis.

&

tür,

L

7. Cumque*me convertifiem, ecce 1

Iy)

n ripa torrehtis ligna

t€ 0f

multa nimis ex utraque parte.

$. Et ait ad me : Aquse iftee , quze egrediuntur ad tumulos

defic

fabuh Orientalis, & defcendunt:ad plana defer

?

fs : intrabunt

quia

mare, & exibunt, & fanabuntur aquae.

us

j

9. Et omnis anima vivens, quae ferpit, quocumque venerit

torrens, vivet ; & erunt pifces multi fatis, poftquam venerint

po

iluc aqus iftae

dupli

nerit torrens.

; & fanabuntur; & vivgnt omnia, ad qua ve-

:

l4

IO. Et ftabunt fuper ill

as pifcätoräs, ab Engaddi usque ad

E

Engallim ficcatio fagenarum erit : plurimae fpecies erunt pi-

Cadet

æ.

*fciqm-ejq;, ficut pifces maris magni, multitudinis nimi

4 ILÍa

Hoc aquarhm incremento fignificat

nentur ,& que prius in eo mortua

los, do

eligant

res Judzorum poft templi reftauratio-

erant, revivifcant. ^ Alludit ad Jor-

nem, vel potius Ecclefiz per Chri-

danem; hic enim ingreditur una ex

ban g

um ex parvis initiis incredibilem ac-

arte mare mortuum, « ex alia egre-

hzi jj

d

4b E

ceffionem accepturas.

itur, ejusque aquas ex parte dulcio-

pl a

6. Certe vidiffi , &c.) In Hebr. eft,

res reddit, convolvit quoque, & ef-

[ipiü a

an vidifi? id eft, an diligenter ob-

.ficit arene tumulos. Mare mortuum

fervafti torrentem hunc, ut ejus figni-

funt infideles, & peccatores, qui ba-

ditur ; i

Wï/umin

ficationem , quam tibi explicaturus

ptifmi aquis falutem recipiunt & vi-

potefi fi

fum , intelligas? fi non bene obferva-

tam, & ut opera faciant Ch/riüiano

i, audi myfterium, quod his aquis

homine digna.

alibi n

hoc t2ni

fignifïcatur.

Q. Serpit.) Verbum Hebraicum y3ty

W Jorda

7. Ligna multa nimis.)

Axbores þlu-

farats , & reptare in terra. fienificat,

rimz, myftico fenfu,

recipue & ad

& natare in aquis, ut in hoc loco ,

inmdd

literam intento, ligna

C

hriftiani funt,

nam de pifcibus agit.

-

Sf(idfi«

aquis baptifmi regenerati , & plan-

Quocunque venerit forrens, vrvet. )

tradia p

tati fecus decurfus aquarum, ut fru-

Si aquis fuis torrens illam circum-

Tem m

&um fuum dent in tempore, Pfal, 1. 3.

fluat, vivet ; accepit enim aqua ba-

lCCéntar.

II- Ill

Vel Jigna funt virtutes , fides , fpes,

ptifmi ex Chrifti latere fluens vim ho-

charitas, &c. que aqua doctring Chri-

minis viviEcandi; corpus enim tangit,

i verlg

fti rigatz fructus ferunt.

ut.ait Auguftinus tra&. go. in Joan-

UM gog |

9. Qua egrediuntur ad tumulos, &c.)

nem, & cor ab/zit.

aqu, QU

H aque, que ex templo eeredientes

Erunt pifces multi.) Chriftiani, qui

Ut

fluunt verfus Orientem , fuo

1e curfu

ex aqua, & Spiritu San&o rena-

Quià. v

vehementi trahunt . arenas,

&

earum

fcentur.

mnniä li

tumulos er

unt in alveo fuo , & de-

tiCOI'u m

"

IO. P/fcatores.) Pifcatores Apoftoh

Ícendunt a

planitiem folitudinis , in-

funt, quibus Chriftus dixit: vezite

T p:

eredientur mare mortuum , & exi-

poff me , factam vvos fferi pt[catores bo-

bunt ex illo, ita ut aque maris, be-

minum.- Matth.

l Qnirn (

I9.. Capiunt autem

Apoftoli (agenis fuis bonos, & ma-

b fl

neficio aquarum :orrengis hujus fa-

Qus, &

CAFU T XLVVIT.

"

xit

1I. Tn littoribus autem ejus, & in paluftribus non fanabun-

tur, quia in falinas dabuntur.

L

L]

i

I2. Et fuper torrentem orietur 1

n ripis ejus e'x-;utraqu'e pat-

te omne lignum pomiferum, non defluet folium ex eo, & non

lo

deficiet fructus ejus: per fingulos menfes afferet primitiva,

bunt

quia aquae ejus de fan&tuario egredientur: & erunt fructus

ejus in cibum , & folia ejus ad medicinam.

»

nerit

-

DU$, in quo

13. Hzc dicit Dominus Deus : Hic eft termi

lerint

poffidebitis terram in duodecim tribubus Ifrael :

o V€

.quia ]gfeph

duplicem funiculum habet.

14. Poffidebitis autem eam

finguli deque ut frater fuus ; fu-

£ ad

per quam levavi manum meam, ut darem

n

patribus —Veftris &

! cadgt terra l?æc vobis in po

H'eiïionem.

t

I;.Hij

i. hn

Yvyy s

los , donec veniant Angeli, qui bonos

dum her&tici, & peccatores puniun-

fmortua

feligant , & a malis fecernant , ut

tur, fal ceteris fiunt , 44i2 peffilente

Evan

il Jor.

5

gelica parabola declaratur. Mat-

.

flasellato, f'itus fapientiar eriz, Prov;

ma D

thal 13. 4-

À

I9. 25.

i qu.

-b Engadds u[que ad Engallim.) En-

I2. Nom defluer folium ex eo,) Allu-

dulcio-

dit ad Pfal. r. 3. & folium non defluet.

gallim ait 9. Hieronynus, ef£ zz priz-

,&d

cipio maris mortus , ubs Jordanis smgre-

Per ffaguíos men[es, &$c.) Singulis

r

ditur ; Engaddi vero ubi fiaitur, atque

menfibus novos fructus afferet.

qui bie

con[umitur.

Ubi fit Engallim non

Et erunt frulus cjus im cibzm ) Apti,

LA v

poteft non effe obfcurum, cum illius

ut fint cibus falutaris. D. Hieronym.

hriftiato

alibi in facris. Literis mentio non ftt :

hoc. ad Scripturam facram accommo-

hoc tantum ex hoc loco habemus effe

davit, cujus hiftoricus fenfus in ci-

bum eft, myfticus in medicinam, quia

)ny

ad Jordanem, & àd partem Borealem

of

Engaddi.

B

eo mores corriguntur.

z lo

SZcCatz0

/;;gemzrum erit.) 'Toto hoc

13. Hic eff zermings.) Hec eft men-

tra&u pifcabuntur, & poft pifcatio-

fura, ratio dividendi terram , qux fci-

; w"!/l!. )

nem retia ad folem exPandenc ; u$

licet in fequentibus prefcribitur.

| qirome

ficcentur.

3ofepb.) "Tribus Jofeph, qu& bipar-

CO IL 4s dtoribus amtem.) 'In Hebrzo

tita, & duplex eft eribus, continens

aq a

tribus Ephraim, & Manafíe.

3 V.ïth'

ad verbum eft, Cezefz ejuny. E5 paludes

n u

ejus mon fanabuntur.. Non dulcefcent

Duplicem funiculum, &c. ) Dupli-

aque, que extra torrentem, & mare

cem fortem , aut- hezreditatem. INota

n o*

phrafis, fumpta ex veteri ufu agros

fuerint, quo aqua templi pervenient ,

jiusi, qi

uia extra Ecclefiam non eft falus,

funiculis metiendi, unde illud pfail.lg.,

omnisque Philofophorum, & hzre-

6. Funes ceciderunt mihbi im pracla:is.

1&0 teni

.ticorum do&rina amara eft. Cono-

14. Simguli eque ,. w frater funs. )

as APOM )

fa, & paluftria homines fignificintin

JEqnalem fcilicet terre portionem ,

fuis peccatis , & vitiis acquiefcentes ;

fecus fub Jofue in terre partitione

" qie

hi enim difficile fanantur.

factum fuerat, nam majori tribui, &

fur P

In falinas dabuntur.) Aqueille fe-

plura capita cenfenti plus terre da

jem

tum £uerat.

1

þiun

( m

gnes, & paluftres falinis apt erunt

(j

L

^

z

qa6

þRöPH,E TIE EZECHIELIS

1;. Hic eft autem terminus terree : ad plagam Septentrio-

!j

nalem,.a mari magno via Hethalon, venientibus sedada.

Contt.

. 16. Emathy Berotha , Sabarim , quae eft inter terminum Da-

lo«

mafci, & confinium Emath, do

20.

terminum Auraen.

"

mus Tichqn' , quee eft juxta

donec

17. Et erit terminus a

Mari usque'a'd atrium Enon terminus

2t.

Damaíci, & ab Aquilone ad Aquilonem : terminus Emath

22

plaga Septentrionalis.

E

&ceef

18. Porro plaga Or1

entalis de medio Auran, & de medio

Crünt

Damaíci, & de medio Galaad, & de medio terree Iírael , Jor-

dent

danis difterminans ad mare Orientale, metiemini etiam plagam

N

Orientalem.r

19. Plaga

poïïgxï

Super quam levavi manum meam,efc.)

I7. Er erit revminus. ) Atque ita

Quam juravi me pa&ribus veftris da-

terminus , id eft menfura plage Se-

turum ; folebant jurantes manum in

ptentrionalis erit a mari iediterraneo

altum tollere, quafi Deum teftantes ,

ufque ad atrium.

E

ij

Nomen loci. In

vera elle, qua dicebant.

Ufgque ad atrimm.)

fancha

Cader.) '"Sortitione, non. cujusque

Hebrzo eft. Haffer Ezon , id eft ufque

!

ad átrium Enon; nam $m cLarfer

Wi

l

electione, ut dixit cap. 45. I.

I5. Hie efó autem terminu:.) Hac

atrium fignificat.

Enon erit terminus Damafci.) Locus,

eft magnitudo, aut hi funt termini,

vel.urbs prope Damafcum , quz erat

& fines terre. dividendz.

Defcribit

alter terminus terrm ifrael ex altera

prius & definit univerfam terram , ut

parte juxtà montem Ancülibanum, du-

l E*[

poftea in «quales

partes dividat:ur,'u.þ

éta linea reéfta a mari mediterraneo ad

iecit Jofue 13 3. -

radices ÁAntilibani verfus orientem.

4 mari magio.) Ab ea parte maris

x

4b quilone - ad. Mouilonem , $c. )

mediterranel, qua& ad Septentrionem

A parte Aquilonari maris mediter-

.H

vergebat, eam enim plagam nunc—de-

1im€S . C

fcribit.

ranei ufque ad partem. Aquilonarem

C g

Syriæ.

Via Hetbalen.) N eniendo ab Hetha-

Terminus Ematb. ) Ad Aquilonem

Tiigm L

Jon in Sedala

utraque enim urbs

terre terminus ex una parte erit-Haf-

Ym

erat in finibus tribus fuda,

Vénientin

n. 34;.. E

fer Enon , altera ex- parte Emath.

palma,

& cap. fequenti n. 1.

Atque hi fünt fines tótius plagse Se-

16. Emath, Berotba, ) Aliqui repe-

ptentrignaäis.

Tiomipe ]

tendum putant ex fuperiori verfu ver-

I8. De medio Aduran.) Limites O-

[Q!N 4

bum veziemiéus, ut fit fenfus

Ve-

rientalis Chananez erit linea, que de-

Qie ad

nientibus Sedada, & Emath, & Be-

ducitur inter. Auran, Damafcum, Ga-

Cs

nl

laad , & erram lfrael.

-

t

rotha, &c. " Alii putant. fenfum effe,

I$ 0

in illa plaga erant hz urbes, Emath,

d mare Orientale, €c.) Ad mar

tlbüx Y

& Berotha , &c.-

Tünortuum ,

aut

ad ]acum -Genefa-

NUm DN

ue eff imrer terminum. Damafci. )

reth , utrumque enim Oxvientale erat,

I "epy

Quz fita inter fines Damafci, ut ver-

& Mare .propter magnitudinem vo-

Tuty Ri

tit Vatablus.

cabatur. : Jordzmifi ab uno in alte-

rum. fluens Orientale

Domus Tichom, ), Unum nomen eft

m Phgam cf:z'-

r

loci.

minabit.

20. n

Cidmt&lis,

727

(J^CAPUT XLVI. & XLVIIL

tto

19. Plaga autem auftraiis meridiana a 'Thamar usque ad aquas

contradi&tionis Cades : & torrens usque ad mare magnum &

n

hac eft plaga ad Meridiem auftralis. .

* .

UX

.o0. Et plaga Maris, mare magnum a confinïof per directum,

donec venias Emath : haec eft plaga Maris.

!

QIUS

or. Et dividetis terram iftam vobis per tribus Ifrael.

matl

25. Et mittetis eam in haereditatem vobis, & advenis, qui

accefferint ad vos, qui genuerint filios in medio veftrum : &

d

10

erunt vobis ficut indigenz inter filios Ifrael : vobifcum divi-

, ]or-

- dent poffeífionem in medio tribuum Ifrael.

à

:l

Rs

igam

23. I

n triou autem qpacumque

fueri

)

g

t advena, ibi dabitis

m

pofieffionem iqlvli ,ait Dominus -Deus.

q ]

ue 1td

0g. Se

CAPUT: XLUHL

xraneo

Divifio t»/erm- fan&a in duodecum. tribus: ubi fint primitie, €8 —

oci. It

Jan&uarium : locus Sacerdotum , ac Levitarum ; menjura croita-

l ufque

- fis in quadro cum fuburbanis ;. po[Jejfo principis ; & duode-

elutjet

cim poria croitatis juxta duodgcivn

[/0C05,

tribus.

ug u

IT; T hec nomina tribuum a finibus Aquilonisljuxta viam

: alera

yn, d

terminus

ie0 d

Hethalon pergentibüs Emath ; at1fium Enan

Dam a*;"c-i

yen.

44 canfnia per direllum , €&7c. ) Ab

, 66

I9. Plaga antem Aufvalis meridiana.)

neditel*

Times, & terminus verfus meridiem,

hoc ipfo mari, quod confinium , &

& ad Auftrum.

terminus Occidentalis eft, verfus E-

pnareim

Thamar.) lNomen civitatis, ita di-

math re&a via; ideft, ufque ad an-

güünem

-& a multitudine palmarum ibi pro-

gulum Septentrionalem , Occiden-

:R'if de"

venientium ; Zizzzr enim Hebr. eft

talem , aut ad Occidentem vergentem.

palma.

Vocabatur hec civitas alio

QQ. .Mittetis eam in hareditatem. )

Emafh

nomine PaLzaria.

Miflis fortibus dividetis, & hzredi-

M v

tabitis.

-

Ufque ad aquas contradittionis Cades.)

, Ufque ad defertum Sin, ubi erat lo-

Et advenis, E€£c.) P

rofelytis , qui fä

at O

-

cus, qui vocabatur Cades, quique

ad populum Dei aggregare voluerint.

ü£ e

Apparet fermonem efle de Ecclefia ;

]if

(à

judais.ob aque inopiam, murmuran-

tibus, 44qua contraditl ronis dj&qg eft,

nam Efdras, & Nehemias profely-

Nurm. 20::3. & feq.-

tos lIfraelitice h&reditatis participes

TU

Torrens.) Qui ex deferto veniens

non fecerunt, & Efdras a Sacerdo- .

Geno

tio ejecit alien

l

l

e

juxta Rhinocoluram in mare medi-

äenas Judaeis admixtos;

terraneum delabitur.

Vide n. 34. 5.

2. Efdre 7. 2

173 ) VG

& ibi dicta.

I.

Omina tribuum.) Nomina pof-

n

JPew

feflionum fingularum tribuum.

$0. Plaga maris.) '"Verminus Oc-

"

cidentalis,

A (inibus Aquilonis. ) Ab exuemo

--

hy

"o8

PR(P)PHET.IVJE EZ;ECHIE'LVIS

Ào

Damafci ad Aquilonem juxta viam Emath. Et erit ei plaga

titud

Orientalis Mare, Dan una.

"

?

2. Et fup

Iermi

nilli

num Dan, a p

faga Orientali usque ad pla-

z

erit :

gam Maris,

*

fer una.

*

num

II

3. Et fuper termi

m Afer, a plaga Orientali usq

u'g ad p*IaQ

gam Maris, Nephtali una.

dier

fili]

4. Et fuper terminum Nephtah

; à plaga Orientali usque ad

plagam Maris, Manaffe una.

p

$. Et fuper terminum Mana

ffe, a plaga Orientali usque ad

T.

plagam Maris, Ephraim una.

6. Et fuper terminum Ephraim , a plaga Orientali üsque ad

quinc

plagam Maris, Ruben una.

longi

4. Et fuper terminum Ruben, a plaga Oriental

lium

i usque ad

plagam Maris, Tuda una.

[

-

14

8. Et fuper terminum

Juda , a plaga Orientali —'usqxue ad pla-

transf

gam Maris , erunt primitide, quas. feparabitis, vigintiquinque

"R

millibus latitudinis, & longitudinis,ficut fingulae partes a plaga

Vigint

Orientali usque ad plagam Maris, & erit ían&tuarium in me-

jn füb

16

dio ejus.

9. Primitice, quas

feparabitis »D-om.ino: longitudo Vigint.iQ

fenta,

quinque millibus, & latitudo decem millibus.

: QUa

rdotum : ad

Quatur

E Hae autem erunt primitiae fan&tuarii face

Aquiilonem

tüor m

*

fine, & limite ,

—CBan anes ve*rfus

qguod' f&mper ädditum etianr in fe-

Aquilonem.

quentibus intelli

O

atur) erunt portio-

4 n

/9;:[072; g ) Vide

nes fan&tnario ,

&

Levitis, & Civi-

Yüm ten

j«x4 wviam. Het

€ntem -

dicta fuperiori cap. num. I5.

tati, & fervientibus ei affignate, ut

Erit ei plaga Orientalis mace?) E.xunt

patet in figura, quam exhibui capite

Ium d

illt termini ifti, plaga nimirum Orien-

d g

45. & hec appellari etiam poteft lon-

in Üci;

talis, & mare, longitudo fcilicet ejus

gitudo , quia totum fpatium , quod

erit ab Oriente in Occidentem.

tres memoratz portiones fimul fumpte

Tüm dece

-Dan «z«.) Dan érit prima tribus,

occupabant, erat vigintiquinque mil-

ln Orient

I $,

& prima fors.

lium calamorum omni ex parte.

Q. Er fupek termunum Dam, G« )

Sicut ffngule partes.) Peculiares fin-

Buf

Proxime poft terminum , & fortem

ulis cribubus attributz ab Oriente du-

tlum, GlHO

Dan fecundam partem accipiet Affer,

cuntur ii Orientem:.

püm d

fic etiam explicanda funt, qusz fe-

9. Priminia 6 c.) Portionem Sacer-

Fl!l!d

quuntur ufque ad verficulum octayum.

dotüm infelligit , de qua cap. 45. n. 3.

C *41

Q

g. Guper zerminum fuda.) Voft pof-

10; d Ag::i,ünfm.) À Meridie ad

D.n

bitir j

feffionem tribui Juda affignatam,

Aquilonein, loquitut de portione Sa-

A playa. Ofiental) ujoque ad p!agam

cerdotuim feorfim fumpta, qux fic

Tg, llj

saris, (c. ) Ab Oriente in Occiden-

fpectata 1011gitüdihem habebat a Me-

Ws ,

tem per calamos 25. millia, feu. cu-

ridie ad Aquilonem , ut patet. if ta-

tlgua &him

bella exhibita c. 45.

il (

bitos ( juxta dicta cap. 45. nu»m. I.

—-&Jo(

-

*

CAPU T XLVIIL.

729

lus

Aquilonem longitudinis vigintiquinque millia, & ad Mare la-

titudinis decem millia, fed & ad Orient.m latitudinis decem

millia, & ad Meridiem longitudinis vigintiquin

pl

E i

gue millia3 &

erit fanétuarium Domini in medio ejus.

pla«

11, Sacerdotibus fan&tuarium erit de filiis Sadoc, qui cufto-

dierunt c&eremonias meas, & non erráverunt, cum errarent

filii 1frael, ficut erraverunt, & Levitae.

ead

12. Et erunt eis primitize de primitiis terrae fanttum fantto-

exl

rum , juxta terminum Levitarum.

13. Sed & Levitis fimiliter juxtà

fines facerdotum viginti-

jead

quinque millialongitudinis, & lati:udinis decem millia. Omnis

longitudo viginti &

i

quinque millium , & lgtitudo decem mil-

e d

lium.

*

! «34. Et non

venumdabunt ex eb, neque mutabun$, h'eq'ue

traonsferentur primitiae terrce, quia fanCtificatae funt Domino.

pl

nque

* r$. Quinque millia autem, quze fuperfunt in latitudine per

vigintiquinque millia,prophana erunt urbis in habitaculum, &

*

plaga

y

| me

in fuburbana: & erit civitas in medio ejus.

16. Et hae menfüurae ejus, ad plagam Septentrionale

m quin-

"Inti«

genta, & quatuor millia: & ad plagam Meridianam quingenta,

& quatuor millia: & ad plagam Orientalem, quingenta, &

quatuor mil

['Hd

tuor millia.

lia: & ad plagaïn. Occidentalem, quingentà, & qua-

*

jnem

17. Erunt

"T

tione Levitarum , ut videre licet in

Ja' mure,Gc.) À portione Levita;

;ortio«

rum tendendo ad mare, id eft Occi-

fzpe jam memorata figura cap. 45. &

: Ciri-

dentem 'verfus, erit latitudo calamo-

patet ex eodem cap. 45. num. 5.

KT l

rum decem umillium.

I3. d Ó Lewitis, €fc. ) Repetit,

(4

pité

l

Sed &Y ad Orientem.) Ut ab Oriente

quod cap. 45. num.

S. habetur Qe

f lon»

in Occidentem fpatium fuit calamo-

Levitarum portione.

rum decem millium ; ita ab Occidente

Qmnis lon gimda.)

Utraquä longitu-

qn

in Orientem totidem numerabantur.

ympt?

Levitarum.

do, tam portionis Sacerdotum, quam

Ia md'

II. Sacerdotibus [antiuarism, erit. )

Sancificatum, totum fcilicet hoc fpa-

I5. Per Wigintianinque millia.) Lon-

tium, quod fuperiori verficulo defcri-

gïtudinis.

iB ftt

nte du

ptum eR.-

P,ophama eruzr. Non facra , fed

2707

£ $adoc , Uc.)-Vide dicta

laica.

S[CCï'

cap. 44. I5.

*

| fupra

16.. Menfaura ejus-) Scilicet civitatis.

13

bitur il

I2- Er erunt eis primitia 6 c.) Da-

1

i

Quingenta, E quatuor millis.) Cala-

j(ie i

is par$ totius terrz fandiffi-

morum ;

quantuin

etiam habebant

j

ed

mz,; ubi templum erit.

longitudinis alia tria, ]atera ; ita ut

guéxta termimum Levitarum.) Con-

totus civitatis ambitus eflet decem , &

u fr

à We'

tigua enim erat pars Sacerdotum por-

octo millium calamorum.

lr] t&.

Bibh, eum Com. MeBoch, Tom, V,

Z2z2

v

A

—

-

4

730

PROPHETIZE EZECHIE,ILIS

*

", 'Erunxt,.autem füuburbana civitatis ad Aquilonem ducenta

2.]

itis in

quinquaginta, & ad Meridiem ducenta quinquaginta, & ad

Orientem duc

D

& inte

w

enta quinquaginta, & ad.Mare ducenta quifx- |

quaginta.

51

18. Qu

od autem reliquum fuerit in longitudine fecundum

gum (k

primitias fanCtuarii, decem millia in Orientem, & decem mil-

3. ]

lia in Occidentem, erunt ficut primitide fan&tuarii, & erunt

ER

fruges ejus in panes his, qui ferviunt civitati.

LI

.

entes autem civi

tj ]

IO. Serv1

itati , opera

buntur ex o1nnibus't1fi-

d pag

bubus Ifrael.

)

;

. !

20. Omnes prímitiee vigintiquinque millium; per viginti-

sd plag

quinque millia in quadrum, feparabuntur in primitias fanttua-.

y. E

rii, & in poffeffionem civitatis.

e

1

£

d phg

21. Quod autem reli

quum :

fuerit, principis*erit ex omni.

h) E

parte primitiarum fan&tuarii, & poffeffionis civitatis e regione

&eitf

Lj

vigintiquinque millium primitiarum usque ad terminum Orien4

horedit

talem: fed & ad Mare e regione vigintiquinque millium usque

3 H

ad terminum Maris , fimiliter in partibus principis erit : &

&l p

erunt primitiae

v E

.fan&uarii , & fanttuarium templi in. medio

ejus.

Béttw,

r1

.

!02 Dg.

3 L

motu ab Oriente' in Occidenrx:em ten-

: 17 *Suär)rbanar eivitaiis, &c.) Spa-

tres'a g

tium proximum civitati.

-dere'videtur ; fi alia ratione interpre-

*VI Un

I8. Quod autem veliquum fuerit, & c.)

temur, in alias plures incurremus,

"Occupabat fpatium illud prophanum,

-& majores difficultates in explicatione

m

in quo urbs cóllocanda erat , 25.

fuperiorum.

.

.

milia 'calamorum lo

tudinis ,.ut

Sicut primz

tia fanfluarii.) Id eft, ut

22 D,

dictum eft num. 15.

*

cap. 45. 6.

etiam hoc loco eft in Hebrzo

, juxhtz«

&c) ld

urbs autem non occupabat plus qumh

"eblationem fantlau.

pam, &

quinque milia calamorum; ergo fu-

Erunt [ruges im panes, €&c.) Alentur

pererant decem millia calamorum ex

inde miniftri urbis ,' miniftros autem

Sücerdot

Qitatis

uno latere (cum urbs effet in medio)

urbis vocat, qui publicis officiis fun-

'ünem tri

& totidem in alio; de h

gebantur:

Cs erit.

nunc loquitur.-

.ifce vfpat-iis

IQ. Serwientes anutem, 65c. ) Jubet

Q 4

Secundmm primitias [antluarit. ) In

miniftros civitatis ex omni tribu eligi.

t Viïücuï

Hebr. eft, juxza oblationem fantlam,

20. Omnues primitit , 6c.) Omnes .

»

id eft juxta portionem Levitarum ,

portiones Sacerdotum , Levitarum ,

quem d

ad num-?&ï.

quz refpectu partis civitatis fancta erat.

& civitatis, (imul fumptz , viginti-

24. y

Im Orientenm

& n Occtdentem.)

quinque millia calamorum habent ex

-Tuxta figuram defcriptam cap. 45. vi-

omni latere per quadrüm:.

25. $g

9t U]Pfä

dentur potius he duz portiones fuitfe

OI. Quod reliquum fuerit, Principts

atlis

ad Aquilonem , & ad Auftrum ; fed

érit , 6c. ) Quomodo hoc intelligen-

dixit in Orientem, & Occidentem ,

dum fit, patet tum ex figura pofita

eum 809 ,

Ts vt

quia linea menfprans naturali quafi

c€. 45. tum ex dictis eodem cap. n.7.

Cg.

1

CAPUT XLVIII

3f

N centa

U ad

245.:De poffemone autem Levitarum , & de pof"efüone civi-

&atis in medio partium principis: erit mter terminum Juda,

à quii-

& inter terminutn Benjamin, & ad principem

perjinebit.

23. Et reliquis tribubus: A plaga Or1entah

usque ad pla-

ündum

gam Occidentalem, Benjamin una.

m mil

24. Et contra terminum Benjamin , a plaga Orlentah usque

; Crunt

ad plagam Occideptalem Simeon una.

bustti

2j. Et fuper terminum Simeonis, a plaga Orlentall* usque

ad plagam, Occidentalem , Iffachar una.

26. E& fup.r terminum Iffachar; a plaga Orientali usque

Vlngl

ad plagam Occidentalem, Zabulon una.

andute

27. Et fuper texmmum Zabulon, a plaga Orlentah usque

. &ad plagam Maris, Gad una.

X Ornti

g. Et fuper terminum Gad, àd plagam Auftri in Merldle -

Terioné

! & erit finis de Thamar usque ad aquas contradnïtxonls Cades,

n Orter

hacereditas contra mare magnum.

[ usque

29. Heec eft tcrra, quam mittetis in fortem tribubus Ifrael

erit

Q

& hse partitiones ear um , ait Dominus Deus.

medio

30. Et hi egretfus civitatis: A plaga. Septentmonah qums

'gentos, & quatuor millia menfurabis.

2^. De

3r. Et portcee civitatis ex nominibus tribuum Ifrael, portae

d

tresa Septentrlone, porta Ruben Una, porta Juda una, porta

Qtem ten.

Lev1 una.

$

e jnerpre

curremus,

p

32. Et

L)Ph(;a 1016

22.. De po]ef yone autem. Levitarum,

n gt ut

De Thamér, &c.) MVide dicta cap,

ræo,]llxm

£/c.) Id eft, quod fupereft poft. fum-

fuperiori num. 19. fenfas eít, limes

ptam, & defignacam partem facram

auftralis plage, erit ab urbe "Thamar

-Sacerdotum & Levitarum, partemque

ufq ie ad aquas contradictionis.

Alentut

hos yt

civitatis, & intercipitur inter poflef-

Haereditas comtra "mare magnam. )

fionem tribus Juda & Benjamin, Prin-

LXX* hdbent ; Hareditatts u/äue d

yfícis fut-

c1pls erit.

Ptare magizum, id ePc portl()num tri-

AA plaga Orientali,6$c.) Sequen-

bubus diïïgnatarum ; que ab Orziente

]ubet

tes Verficuh habent eundem fenfum,

yibx dig!

ir Occidentem, ufque ad mare medi-

terraneum tendebantur

Qinn&

quem fuperiores initio capitis ufque

ad num. $.

30 Egreþ: c£UitALi$. )

Quatuor

J ew dl'lmi

24- Coztr a.) JuXt"i.

urbxs latera , in quibus funt porte

vlglmi'

Q9. Saper terminum.Gad, ffc ) Id

quibus exitur.

habeüt Ü

eft, ultrà poffeffionem Gad. erit fimes

Quiccentos Ef quaruor j ) Qua-

auftralis terre tribubus diftributz ,

ter mille-quingenti calam', ut fupra

]7,-;)1[/»" 5

cum fine poffeffionis Gad erit. etiam

num. IÓ. repetit enim colhgens in

nm "

10611

finis verfus meridiem tocms terrg lfrae-

epllOgum ; qu&e ante dixerat.

lmcæ.

J 03P uT

b

X

3*

L

5 PROPHETIE EZECHIELIS CAPUT XLVHTI.

32. Et ad plagam Orientalem, quingentos & quatuor millia ;

& portee tres, porta Jofeph una, porta Benjamln una, pmta

Dan una.

33 Etadflagam Meridianam , quingentos, & quatuor mil-

]ia metieris, & portee tres; porta Simeonis una, pou:a Iffachar

una, porta Zabulon una.

*

34. Et ad plagam Occxdentalem quingentos, & quatuor

millia, & portae eorum tres, porta Gad una, porta Afer una,

-

*

porta Nephtah una.

$. Per circuitum, decem, & o&o mllha, & nomgn civita-

tis ex illa die, Dommus 1b1dem.

MVERUCTTNZUHÉS

l

35. Decem 6f ofto millia. ) Quater - mm1, in qua. Dominus eft. "T'alis eft

enim quatuor millia quingenta , funt:

Ecclefía, cui dictum eft: Ecce ego *o-

decem, & octo millia.

6g/cum fum ufgue ad con[umma-

Et nsmen civitatis ,-6c. ), Nomen

tionemfaculi. Matth.

98. 20.

civitatis ex ea die, qua «dificata fuerit,

erit, Deminus :ä:dem, id eft civitas Do-

É*

Ld

/ -

Ed

(

m

Cj

R—

1

9

K

2

i

W

x* ) ;W;r

Q*

)

2

(!s »)

DANI

ï

u

e.

ORE

*

- l

UT

ANO:

B]

NA

NiCg

M

Tin

3

AX

AE

N CUM

$-

E

E

N

"

g

p

du

[

3

N

MO

k

x

h

5

SSSS

l' ;

4

]

51

P

/f.

Wm m -

R

f

|

d

N

,49/

d

a L

m —

Es

P

a

udipe

D

D

,

*

E

à

ä

|

v

2 ï

D

st

AX

///r

R

À

ä-

"

4

p

L

—

—

p

X

"- ^

-

D

*

av

j

h

E55

j

»

a

f

N

j

7

/!/

$A

&v

jh

N

/

m

A

s

XY

d

d

-

14

1

!

EM

a

4

"

,!o

L

x

*

'ä.s

T

(

:-,

:-—Rc—

wOLIS (

À

u Ro

"

.i','

£*

á

!

P

i.!

"a

n

—

R Es

/f

'(

$5

E g

9

!

j

d

d

$

4

d

,

n

/'

u

a

W,'!

T as

P d

;

E

'r

*,j

/'æ

3027

wix

PA 1

!

w -

a

T

X ,

f,/,

',

i

N

—

ä

/'

;

:

!1:

R

E d

-

y/

//

R

i

" ub

LP

&

[

At o

,

od

1

r À

*

( À

P

b

Es

.*

-.--

//1/

74

AX

..

"

d

7

.

VAUDN

*

"n

x

4

/

NN

!

Y

--

"

-Q)

N

X 4.*.y

:

d':.

|

m —

N

7

3

^

E

o

at

t

a.

N

"

hER —

T

l

poma

m

Y

ag

a

-

--

g.

W

N

7

a.

-

I*

a

L

- n

- U

—

x

d Fe —

-Ó

-

H

d D.

P -

:

x-;

P

"

SÉe

-

M

:.:

*

.

$.

J

/A4

-

s5

95 h

i

"

e

]

P r

l"/

——

r d d

*oii

A d

&

P^

XX

;

m

!

j

;

m

la

E d

u

//

v

s

pI

P

:'

/

/

4

s

d

d

weoc

T

'y

:

22

l

ïl,

!

.

Is

$*

1*

-

s g

»

:g

$

r),';!

H J

Ew.

,

r

u

",

]

ï'-

4

Zs

$5

z

*

;'.

L

'/,l

P

K'A

^

$r

$**

$

9.

/

N

«

"

$$

"

i

//,

/.--/',-J'—

AE

'9:,,

77

a a

P d

m

;

4€

OW

w

—

x*

NV

:i

«

N

(2 MV

Y

g

—

[

V d

La2

d

T

S-

d

o

hs

:

X'

/

9

P d

?

«r.

T -

-

' D

us

;

EL . ul

n

..' *

A» P

/4

C«dP i

QUP

zI€

p

m

W I

/

" d

*

P AM

:

*

p

ï

"

P

s

p ct- WE

- E )

-

E 3

d

EE

I RUTEUTT

2

i/

.

N

T

Y

!//

L

Z

f

N

P T d

d

AL

o d

1

// '"i

Bcs

Eu

/7.

, J

^ d

us UM

I Wa d

Ls

|

h

x t

bs

!

: .

-

b

N

-

NU

£

4

h

aA

24

--

^

N

fam

3.

E

2

E R

i

r

ass

r

A

&

W*

1

-

*-

44»

&E;

;.

d

--

-

A

3R

4

d

d

VX

Rs

4

ht i

H

E d

"

E

v

TU

EO

T

m

j2

—*

u

5

D

t5

z

d.

"

"

*

r s

o

"

E

( d.

2

f

2

26

E

kl

.

25

a

j

f

2

n

X

$

7

7

5

^

a

a

"

£

um

$:

E

25

v5

m

H

lo

2j

5

b

( A

P

7

27

ia

z

fe

firpt

(

s

d

o

D.

UE

zi

13';

n

^

T

YP

ZA

12

2

*

J,l;,s?

a

A

1

PA

E

«

-

"

.

^AV

a

ii

at

Es

j

j2

2

;

2

z

2

5

j5

-

;:

o

at

.-;*P

P

*

de

ä*'

"

j o

"

$

A

a

2

m

T

EH

i

d5

m

-

:

o rl

4

2

(2

E

2

P

E.

As

Á

e

b

37

2

P

J

T

2

"d

t

?

ces

a

z

d

D

5

s

7

;

Ya

d

m

u

ib

s

7

s

2

x

)

Riv

ia

5

o

o

2

Á

d.

"AE

din

Md

L.

4

A.

at

p

WA

u

*

Dd

d

&

o

';-

s

a

p

1

4

(

( o

f

2

.

47395

J

.

ij

U

LP

OA

d

af

:

"i

r

vj

z

$

£5

p

at

d

ar

ij (

1f

A

L«

A

2

U

7

(2

.

P

RE

RE

U

D

£T

$

H

z

d

v

r

Oa

Es

PA

m

-

4

Y

:

2

-

x

i

Y

P

V

À

2f

£

d

p

VA I

A2

E

w

LE

Vs

v

)

Z

2

d

[

2

u-

^

pX

i

p

d

v5

z

5

f

M

271

:j

n

2

FA

T$

54

»

j

£

A

H

R

v

Es

2

d

27

J

d

f

f

th

3*

27

*

z

s

j h

R

P

D.

d

u

n

m

d

;

*

T

?

721

n

n

j

i

2

5

J

2

Z

E

u)

í

v

o

"p o

5

o

r

E

2

Af as

Á

[

:

?

A u

Y

p

d

.

A RA

P

,i"x-

$6

"

2

r

E

n

2

d

E5

2

d

3.

AAE

T

u

2 -

L d

)

[

z

Ü

4

".

u

ü

E

x

£E

x

: P

"

a

2

5

125

;

"d

-

s

Vs

X

*

d

s

£

7

Csl

3*

É

A5

t

"

.

d

J

o

m

i

i

n

pE

b

*

-

:

,

Pa

d

d

d-

(s

e

34

a

2

n

X

vt

r

J

.

42

"

(g

á

jh:

e

"

A

A

2

"

6

j

»

.

*

,

ho

4

3

i

N

*

"

d

J

$

M

gt

22

d

v

7

3

5

M

o

A

1

u

M

H

J

J

A o

DAT

4

,

j

A

?

E

4

Z

T

/

i

x

3S

zv

5?

d s

26

2

i

AT

25

ATE

A

d

d.

4

1

4

24

M

v

M

v

*

$

T

"

.

*

j

x

$

23

Rienm

s

"

i

$.

?

a

1

5

2563

[5

?

4

23

3

WE

1

j

*

m

2

;

gä,

j

uT

35

*

j

» f

c]

»

*

2

a

i5

ia

b

3

p

^

(2

2

(

$4

"

|

*

2

;,

v

"

T

*

2

2

"

4

o

s

s

Es

*

i

.

E

v

i.

D

|

P

-T

z

d (

5

1;

2

:

[

n

D

j

5

D

C

"M

5$

o

d

D

£

&

2

$

"

s

5

2

*

*

u

d

x

N

d

7

$&

du

i

d

i

tn.

d

R

j

s

(

M

Vs

1

A

V

7

jj

:'

A:,',

*

?

(s

N

*

p

,?

"

ïj ;

Ef

n

MA

2

d

VET

aA

»

qu

i2

3

CA

^

i

$4

ian

15

X C

£

ex.

u E

924

E

&

d

p

-

A

d

25

^

»

-

£.

2

U

s

*

d

5

rb

d

54

.E

f«

LE

ia

n

v

D.

v

P

j

2

i

AE

du

d

j

f5

*

,ä 4

t

o

58

x

À

X

$

d

2

z.

p

.

2

E^

1

E

,

7

)

f

E

,

*5

g

L

f

-

"

:.;F

U

J

:

uB

xf

ai"

£

X

E.

i

jj

2

E

2

5

D

(

d

5

$Y

2

7j

j

^i

.

U

r

xv

3

J

205

$E

1

^L

"

8

m

7

d

I

d

4

*

g

;

z

LR

--

du

2

m

bód

A

3

-

LA

B

.

L

x

lod

V 49

:

P

"s

&

Em

tj

As

94

g

u

zb

.

?

2

j^

"d

z

"

RU EuE

u

v

A

?

t

2

7

X

p

*

*

C

j

i*

.

*

$

9

2

b

E.

s

*

D

E

"

x

z

i

r

(

[

&

m

u-

E

a

,

s

2

* ia

*

s

K d

"s

a

"d

*

£

4

N

Z

&

E.

7

LY

s

2

I

43

t

d

z

t

L

6t

2

2

i

is«

É

i

3j

:

5

^

42

j

PA

D

AX

23

:

27

"

o

d

Ua

p

H

x

2

A

ia

bat

n

i

C

222

T

-

i

r

E

;:

d

M

L

.3?

U

T.

E

A

Z

3

g

v

5

gfþ

s

U

&

i

EX

j

2

p^.

r2

$

E

5

)5

aof

n

4

.

v

"

u

od

d

d

ij

;

25

1

"u-

6

»

P

P

(

NU

A

i

:

z

m

*

RI

"u)

d

u

9s

D2

-

A

o

P u

i

L.

t

i

E

&

d

E

:

2

l

?

2

RA

t

"d

ia

d

LA

t

.

D

d.

h

dc

(

d

.

4*

i

d

C

o

^g

P

d

i

vt

E

."bæ

ïï

k

"s

£.

s

J

5

x

z

I E.

j

-

9-

s

$

]

C

"

OA.

*

Ticg

.

d r

iE

-6

z

2

A

"

;,

5

s

n

;

Y

d

/

"

E

/

Ea

r

4

n

-

j

E

;:,

8U

n

Vi

"

"

d

$i

:

s

E

5

us

P

4

ä&. s

qu

j

.

s

Ls

d

r

.

,

Ü

s

*

s

i

T

6

z

f

V

72

É

E

1

it

1

EC

m

2

xf

L

d

-

P.

vid

E

d

M

r d

?f

r

"$

s

»

2

125

VR

*

M

r

j

d

t

d

"

A

ää"

m

ts

x

E

&

*

*

t

DA

i

en

ao

d

u

N

X

E

m

À i»ï?g

W

7

ER

i

^

"

2

A

*

xl

g

2

$

D

N

MT

As

Bo

7

AREN

P.

m

4

UE

$

"i

3A

.ï:*«

[2

D

*»

$5

102

d

m

D

52

UE

J

KC

"

Vi

T

*

r

z.

f

"Sä"l'

j

d

3

ia

9U

n

W

y:

r

p

i

.

$u

23

i

N

N

um

u

;

[

A

E

pe

i

E

N

r t

.

;«

:

Ü

74

ss

Y

LY

3.

E

r

*

£

""

z

;.

k

s

H

*

4

*

r

:,'

zo*

o

p 3

?

7)

Xésc

p

4

-

$

us

.

UE

ii

hs

A

f

£

4

M

i,

5

j

À

j

a

p5

"o

D

H

T

E

1

A

f

i

j

i

U

;;

^

z.

2

F

t

EE

:

d

M

d

E

Y

ia

.

AE

4

$

-

lu

n

AUR

ii

n

*

n

"

i

as

A

c*i

Y*

£s

4

25

^

ia

r

»

"

u

x

N

n

24

[

M

B

n

?

[

N

21

du

;

d

Kgl

iv

r

"

i

t

)

"

n

i d

u

5

"n

p

L.

P

2

AE

24

T2

$5

?

A

"

j

X

ol

$

D

KT

5

&

N UE

J

AUE

1»

*

DÀ

i

z

^

V

iM

;

T

2

N

d

5

4y

Z

1in

D.

,'.1,

»

LL

?.

r

71

M

TAR

ab

[j

/n

Lon

5

.

/

CM

rA

P

i

»

T

d

A

;!

LE

TIr

A

"

UM

5

M.

£

3

u

$

^

"

7

A

d

n

n

du

2

as

1

st

d

m

4

[/

4f

m

P

j

:

H

.

:;

V

»,

dN

"

od

W

a

vt

A

,

i uf

P

i

d

f

r

UP

In

m

9

15

[

Ug

M

t

H

E

d

n

r

)

/*7

ia

"

i

^

C

"1

d

s

,

»y

m

R

P

*

t

us

»

11

d

d

Pa

a

i

W

.

d

n

:

jj

Vi

2

n

/

3

hat

p

$

D

)

*

t

n

i

A

MUU

j

;

*

7

/

ä:.

j

4

2

X

d

i

ui

vt

»

TET

LY

[

4

H

du

7

j

,'.

5

E

AT

;

L

M

A

j

d

f

H

s

T

D4s

/

U

-

»

h

ET

i

f

H

i

7l

j

/

j

T

r

tio

X

P

*

"

;,

$5

J

j

1

Ó

hh

",

d.

B

s

!

1

2

N

-

0l

5

"

E

*

; J

»

P^

P.

»

j

3

n

[;,

(;;

[ 2

d

t

21

CR

M

(

Ü

AE

EE

247

*i

E

C

du

"

LA

It

»

A

6l

j

k

Ws

a

j

s

s

Qu

:

n

3

*

8

WE

i

Pss

E

A

A

UR

$v

2

i

MT

at La

M oolaadio t E PE orti co

ii

IIBL

SOAC

UA

R

19

CXTNI

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

17

d d MENOCHII E S J

16

Focus O Balace Q

JH

15

COMMENTARHS

N

-*

M

EDITIO

NOFVITER REVISA

| 10

|

T0 MVS$ V

2

C O N Ll N RE N 5

|

PROPHETIA.M

|

ISAIAE

*

BARVCH

I

JEREMIAE

*

3R

EZECHIELIS

5

E ( m a Vr C n m r m ) a m ) u) s

l

MIENNAB AVSTRIAE

Tvris ET SvMTIBVS JoAN. THOM. TRATTNER, SAC. CAES. REG

- H ERN IUI "

MAJ]. AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAD

MDCCL V.

ö Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com